29.08.1996 yildagi -son
Кўриниш
Рус
Ўзб
O’zb
O‘zb|Рус
Oʻzbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi
Кучга кириш санаси
01.03.1997
Кўриниш
Рус
Ўзб
O’zb
O‘zb|Рус
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASINING FUQAROLIK KODEKSI
IKKINCHI QISM
3-kichik boʻlim. MAJBURIYATLARNING AYRIM TURLARI
29-bob. Oldi-sotdi
1-§. Oldi-sotdi toʻgʻrisida umumiy qoidalar
386-modda. Oldi-sotdi shartnomasi
Oldi-sotdi shartnomasi boʻyicha bir taraf (sotuvchi) tovarni boshqa taraf (sotib oluvchi)ga mulk qilib topshirish majburiyatini, sotib oluvchi esa bu tovarni qabul qilish va uning uchun belgilangan pul summasi (bahosi)ni toʻlash majburiyatini oladi.
Agar qonunda qimmatli qogʻozlar va valyuta qimmatliklarining oldi-sotdisiga doir maxsus qoidalar belgilangan boʻlmasa, ularni olish-sotishga nisbatan ushbu paragrafda nazarda tutilgan qoidalar qoʻllanadi.
Oldingi tahrirga qarang.
Ushbu Kodeksda yoki boshqa qonunda nazarda tutilgan hollarda ayrim turdagi tovarlarni olish-sotishning oʻziga xos jihatlari qonunchilik bilan belgilanadi.
(386-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Oldingi tahrirga qarang.
Qonunchilikda belgilangan tartibda davlat roʻyxatidan oʻtkazilishi lozim boʻlgan avtomototransport vositalarining oldi-sotdi shartnomasi notarial tasdiqlangan boʻlishi kerak, Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati tomonidan belgilangan hollar bundan mustasno.
(386-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Ushbu paragrafda nazarda tutilgan qoidalar mulkiy huquqlarni sotishga nisbatan qoʻllanadi, agar ushbu huquqlar mazmuni yoki mohiyatidan boshqacha hol kelib chiqmasa.
Ayrim turdagi oldi-sotdi (chakana oldi-sotdi, tovarlar yetkazib berish, energiya taʼminoti, korxonani sotish va boshqalar) shartnomalariga nisbatan, agar ushbu Kodeksning bu turdagi shartnomalarga doir qoidalarida boshqacha hol nazarda tutilgan boʻlmasa, ushbu paragrafda nazarda tutilgan qoidalar qoʻllanadi.
387-modda. Shartnomaning tovar toʻgʻrisidagi sharti
Oldi-sotdi shartnomasi boʻyicha har qanday ashyolar ushbu Kodeksning 82-moddasi qoidalariga rioya qilgan holda tovar boʻlishi mumkin.
Shartnoma, agar qonunda boshqacha hol belgilangan boʻlmasa yoki u tovarning xususiyatidan kelib chiqmasa, shartnomani tuzish paytida sotuvchida mavjud boʻlgan tovarni, shuningdek kelajakda sotuvchi yaratadigan yoki oladigan tovarni olish-sotish haqida tuzilishi mumkin.
Agar shartnoma tovarning nomi va miqdorini aniqlash imkonini bersa, tovar toʻgʻrisidagi oldi-sotdi shartnomasining sharti kelishilgan hisoblanadi.
388-modda. Tovarni topshirish yuzasidan sotuvchining majburiyatlari
Sotuvchi sotib oluvchiga oldi-sotdi shartnomasida nazarda tutilgan tovarni topshirishi shart.
Oldingi tahrirga qarang.
Agar oldi-sotdi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, sotuvchi sotib oluvchiga ashyoni berish bilan bir vaqtda unga mansub ashyoni, shuningdek qonunchilikda yoki shartnomada nazarda tutilgan ashyoga aloqador hujjatlar (texnik pasporti, sifat sertifikati, foydalanish boʻyicha yoʻriqnoma va hokazolar)ni topshirishi shart.
(388-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
389-modda. Tovarni topshirish majburiyatini bajarish muddati
Sotuvchining tovarni sotib oluvchiga topshirish majburiyatini bajarish muddati oldi-sotdi shartnomasida belgilanadi, agar shartnoma bu muddatni aniqlash imkonini bermasa, u ushbu Kodeksning 242-moddasida nazarda tutilgan qoidalarga muvofiq aniqlanadi.
Belgilangan muddat buzilgan taqdirda sotib oluvchida shartnomaning bajarilishiga qiziqish yoʻqolishi shartnomadan aniq bilinib tursa, oldi-sotdi shartnomasi uni qatʼiy belgilangan muddatda bajarish sharti bilan tuzilgan hisoblanadi. Sotuvchi bunday shartnomani unda belgilangan muddatdan oldin yoki bu muddat tugagandan soʻng sotib oluvchining roziligisiz bajarishga haqli emas.
390-modda. Sotuvchining tovarni topshirish majburiyatini bajarish payti
Basharti, oldi-sotdi shartnomasida boshqacha hol nazarda tutilgan boʻlmasa, sotuvchining sotib oluvchiga tovarni topshirish vazifasi quyidagi paytlarda bajarilgan hisoblanadi:
agar shartnomada sotuvchining tovarni yetkazib berish majburiyati nazarda tutilgan boʻlsa, tovarni sotib oluvchiga yoki u koʻrsatgan shaxsga topshirish paytida;
agar tovar sotib oluvchiga tovar turgan yerda berilishi lozim boʻlsa, tovarni sotib oluvchi ixtiyoriga topshirish paytida. Shartnomada nazarda tutilgan muddatda tovar tegishli yerda sotib oluvchiga topshirish uchun tayyor boʻlgan va sotib oluvchi shartnoma shartlariga muvofiq tovar topshirishga tayyor ekanligidan xabardor qilingan vaqtda tovar sotib oluvchi ixtiyoriga topshirilgan deb hisoblanadi. Agar tovarning shartnoma maqsadlariga mosligi tamgʻalash yoki boshqa yoʻl bilan tasdiqlangan boʻlmasa, tovar topshirish uchun tayyor deb hisoblanmaydi.
Oldi-sotdi shartnomasidan sotuvchining tovarni sotib oluvchiga yetkazib berish yoki tovarni turgan yerida sotib oluvchiga topshirish majburiyati kelib chiqmaydigan hollarda, agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, tovarni sotib oluvchiga yetkazib berish uchun tashuvchiga yoki aloqa tashkilotiga topshirish paytida sotuvchining tovarni sotib oluvchiga topshirish majburiyati bajarilgan hisoblanadi.
391-modda. Sotuvchining sotilgan mol-mulkni saqlash majburiyati
Mulk huquqi yoki boshqa ashyoviy huquq mol-mulkni topshirishdan oldin sotib oluvchiga oʻtgan hollarda, sotuvchi mol-mulkning yomonlashishiga yoʻl qoʻymay, uni topshirgunga qadar saqlashi shart. Buning uchun qilingan zarur chiqimlarni, agar taraflarning kelishuvida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, sotib oluvchi sotuvchiga toʻlashi shart.
392-modda. Tovarning tasodifan nobud boʻlishi yoki tasodifan shikastlanishi xavfining oʻtishi
Agar oldi-sotdi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, tovarning tasodifan nobud boʻlishi yoki tasodifan shikastlanishi xavfi sotuvchi tovarni sotib oluvchiga topshirish boʻyicha oʻz majburiyatini qonun yoki shartnomaga muvofiq bajargan deb hisoblangan paytdan boshlab sotib oluvchiga oʻtadi.
Agar taraflar kelishuvida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, yoʻlda boʻlgan paytida sotilgan tovarning tasodifan nobud boʻlishi yoki tasodifan shikastlanishi xavfi shartnoma tuzilgan paytdan boshlab sotib oluvchiga oʻtadi.
Oldi-sotdi shartnomasining tovar tasodifan nobud boʻlishi yoki tasodifan shikastlanishi xavfi u birinchi tashuvchiga topshirilgan paytdan boshlab sotib oluvchiga oʻtishi haqidagi sharti, agar shartnoma tuzilgan paytda sotuvchi tovar yoʻqolgani yoki shikastlanganini bilgan yoki bilishi lozim boʻlgan boʻlsa va bu haqda sotib oluvchiga maʼlum qilmagan boʻlsa, sotib oluvchi talabiga koʻra sud tomonidan haqiqiy emas deb topilishi mumkin.
393-modda. Sotuvchining tovarni uchinchi shaxslar huquqlaridan ozod holda topshirish majburiyati
Sotuvchi tovarni sotib oluvchiga uchinchi shaxslarning har qanday huquqlaridan ozod holda topshirishi shart, sotib oluvchi uchinchi shaxslarning huquqlari boʻlgan tovarni qabul qilishga rozilik bergan hollar bundan mustasno. Bu qoidani bajarmaslik sotib oluvchiga xarid narxini kamaytirishni yoki oldi-sotdi shartnomasini bekor qilishni va koʻrilgan zararni qoplashni talab qilish huquqini beradi, sotib oluvchi bu tovarga uchinchi shaxslarning huquqlari borligini bilgani yoki bilishi lozim boʻlgani isbotlanadigan hollar bundan mustasno.
Ushbu moddada nazarda tutilgan qoidalar tovarni sotib oluvchiga topshirish paytida unga uchinchi shaxslarning daʼvolari borligi sotuvchiga maʼlum boʻlgan hollarda ham, agar bu daʼvolar keyinchalik belgilangan tartibda qonuniy deb tan olingan boʻlsa, tegishli ravishda qoʻllanadi.
394-modda. Tovarni olib qoʻyish toʻgʻrisida daʼvo qilingan taqdirda sotib oluvchi va sotuvchining majburiyatlari
Agar uchinchi shaxs oldi-sotdi shartnomasi bajarilgunga qadar yuzaga kelgan asos boʻyicha tovarni olib qoʻyish toʻgʻrisida sotib oluvchiga daʼvo qilsa, sotib oluvchi sotuvchini ishda qatnashishga jalb qilishi, sotuvchi esa bu ishda sotib oluvchi tomonida qatnashishi shart.
Agar sotuvchi basharti ishda qatnashganida sotilgan tovar sotib oluvchidan olib qoʻyilishining oldini olgan boʻlishi mumkinligini isbotlab bersa, sotib oluvchining sotuvchini ishda qatnashishga jalb qilmasligi sotuvchini sotib oluvchi oldidagi javobgarlikdan ozod qiladi.
Sotib oluvchi tomonidan ishda qatnashishga jalb qilingan, biroq unda qatnashmagan sotuvchi sotib oluvchining ishni notoʻgʻri yuritganligini isbotlash huquqidan mahrum boʻladi.
395-modda. Sotib oluvchidan tovar olib qoʻyilgan taqdirda sotuvchining javobgarligi
Oldi-sotdi shartnomasi bajarilgunga qadar vujudga kelgan asoslar boʻyicha uchinchi shaxslar sotib oluvchidan tovarni olib qoʻygan hollarda sotuvchi sotib oluvchiga u koʻrgan zararni qoplashi lozim, sotib oluvchi bunday asoslarning mavjudligini bilgan yoki bilishi lozim boʻlgan hollar bundan mustasno.
Olingan tovar uchinchi shaxslar tomonidan sotib oluvchidan talab qilib olinadigan hollarda taraflarning sotuvchini javobgarlikdan ozod qilish yoki uning javobgarligini cheklash toʻgʻrisidagi kelishuvi haqiqiy emas.
396-modda. Sotuvchi tovarni topshirishdan bosh tortishining oqibatlari
Agar sotuvchi sotilgan tovarni sotib oluvchiga topshirishdan bosh tortsa, sotib oluvchi oldi-sotdi shartnomasini bajarishdan bosh tortishga haqli.
Sotuvchi xususiy alomatlari bilan belgilangan ashyoni topshirishdan bosh tortsa, sotib oluvchi sotuvchiga ushbu Kodeksning 331-moddasida nazarda tutilgan talablarni qoʻyishga haqli.
397-modda. Tovarga mansub ashyolarni va hujjatlarni topshirish majburiyatini bajarmaslik oqibatlari
Oldingi tahrirga qarang.
Agar sotuvchi qonunchilikka yoki oldi-sotdi shartnomasiga muvofiq topshirishi shart boʻlgan (ushbu Kodeks 388-moddasining ikkinchi qismi) tovarga mansub ashyolar yoki hujjatlarni sotib oluvchiga topshirmasa yoki topshirishdan bosh tortsa, sotib oluvchi ularni topshirish uchun unga oqilona muddat tayinlashga haqli.
(397-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Tovarga mansub ashyolar yoki hujjatlar sotuvchi tomonidan koʻrsatilgan muddatda topshirilmasa, agar oldi-sotdi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, sotib oluvchi tovardan voz kechishga haqli.
398-modda. Tovarning miqdori
Sotib oluvchiga topshirilishi lozim boʻlgan tovarning miqdori oldi-sotdi shartnomasida tegishli oʻlchov birliklarida yoki pulda nazarda tutiladi. Tovarning miqdori toʻgʻrisidagi shart shartnomada uni aniqlash tartibini belgilash yoʻli bilan kelishilishi mumkin.
Agar oldi-sotdi shartnomasi topshirilishi lozim boʻlgan tovar miqdorini aniqlash imkonini bermasa, shartnoma tuzilmagan hisoblanadi.
399-modda. Shartnomaning tovar miqdori toʻgʻrisidagi shartlarini buzish oqibatlari
Sotuvchi oldi-sotdi shartnomasi shartlarini buzib, sotib oluvchiga shartnomada belgilangan miqdordan kam tovar topshirgan boʻlsa, sotib oluvchi, agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, yo tovarning yetishmayotgan miqdorini topshirishni talab qilishga, yo topshirilgan tovardan va uning haqini toʻlashdan bosh tortishga, bordi-yu uning haqi toʻlangan boʻlsa, toʻlangan pul summasini qaytarib berishni talab qilishga haqli.
Sotuvchi sotib oluvchiga oldi-sotdi shartnomasida koʻrsatilganidan ortiq miqdorda tovar bergan taqdirda, sotib oluvchi bu haqda ushbu Kodeks 416-moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan tartibda sotuvchiga maʼlum qilishi lozim. Agar sotib oluvchidan xabar olganidan soʻng sotuvchi oqilona muddatda tegishli tovarni tasarruf qilmasa, shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, sotib oluvchi tovarning hammasini qabul qilish huquqiga ega.
Sotib oluvchi oldi-sotdi shartnomasida koʻrsatilganidan ortiq miqdorda tovar qabul qilib olgan taqdirda, agar taraflarning kelishuvi bilan boshqa baho belgilangan boʻlmasa, tegishli tovar uchun shartnomada belgilangan bahoda haq toʻlanadi.
400-modda. Tovarlarning assortimenti
Agar oldi-sotdi shartnomasiga koʻra tovarlar tur, model, oʻlcham, rang va boshqa belgilari (assortiment) boʻyicha muayyan nisbatda topshirilishi lozim boʻlsa, sotuvchi tovarlarni sotib oluvchiga taraflar kelishgan assortimentda topshirishi shart.
Agar oldi-sotdi shartnomasida assortiment belgilanmagan hamda shartnomada uni belgilash tartibi koʻrsatilmagan boʻlsa, lekin majburiyat mohiyatidan tovarlar sotib oluvchiga assortiment boʻyicha topshirilishi lozimligi kelib chiqsa, sotuvchi sotib oluvchiga tovarlarni sotib oluvchining shartnoma tuzish paytida sotuvchiga maʼlum boʻlgan ehtiyojlaridan kelib chiqadigan assortimentda topshirishga yoki shartnomani bajarishdan bosh tortishga haqli.
401-modda. Shartnomaning tovar assortimenti toʻgʻrisidagi shartini buzish oqibatlari
Sotuvchi oldi-sotdi shartnomasida nazarda tutilgan tovarlarni shartnomaga mos kelmaydigan assortimentda topshirgan taqdirda sotib oluvchi ularni qabul qilishdan va haqini toʻlashdan bosh tortishga, bordi-yu ularning haqi toʻlab qoʻyilgan boʻlsa, toʻlangan pul summasini qaytarib berishni talab qilishga haqli.
Agar sotuvchi sotib oluvchiga assortimenti oldi-sotdi shartnomasiga mos keladigan tovarlar bilan bir qatorda assortiment toʻgʻrisidagi shartlarga mos kelmaydigan tovarlar ham topshirgan boʻlsa, sotib oluvchi oʻz ixtiyoriga koʻra:
shartnomaning assortiment toʻgʻrisidagi shartlariga mos boʻlgan tovarlarni qabul qilish va qolgan tovarlarni qabul qilishdan bosh tortish;
topshirilgan barcha tovarlarni qabul qilishdan bosh tortish;
shartnomaning assortiment toʻgʻrisidagi shartlariga mos boʻlmagan tovarlarni shartnomada nazarda tutilgan assortimentdagi tovarlarga almashtirib berishni talab qilish;
topshirilgan barcha tovarlarni qabul qilish huquqiga ega.
Sotib oluvchi assortimenti oldi-sotdi shartnomasi shartlariga mos kelmaydigan tovarlarni qabul qilishdan bosh tortganida yoki assortiment toʻgʻrisidagi shartlarga mos kelmaydigan tovarlarni almashtirishni talab qilganida bu tovarlar haqini toʻlashdan bosh tortishga, bordi-yu ularning haqi toʻlab qoʻyilgan boʻlsa, toʻlangan pul summasini qaytarib berishni talab qilishga ham haqli.
Agar sotib oluvchi shartnomaning assortiment toʻgʻrisidagi shartlariga mos kelmaydigan tovarlarni olganidan soʻng ularni qabul qilishdan bosh tortishi toʻgʻrisida oqilona muddatda sotuvchiga xabar qilmasa, bunday tovarlar qabul qilingan hisoblanadi.
Agar sotib oluvchi assortimenti shartnomaga mos kelmaydigan tovarlarni qabul qilishdan bosh tortmasa, bu tovarlarning haqini sotuvchi bilan kelishilgan bahoda toʻlashi shart. Sotuvchi bahoni kelishish boʻyicha oqilona muddatda zarur choralar koʻrmagan taqdirda, sotib oluvchi tovarlar haqini odatda shartnoma tuzish paytidagi oʻxshash vaziyatlarda xuddi shunday tovarlarga berilgan bahoda toʻlaydi.
Agar oldi-sotdi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, ushbu modda qoidalari qoʻllanadi.
402-modda. Tovarning sifati
Sotuvchi sotib oluvchiga sifati oldi-sotdi shartnomasiga mos keladigan tovarni topshirishi shart.
Oldi-sotdi shartnomasida tovarning sifati toʻgʻrisidagi shartlar koʻrsatilmaganda, sotuvchi sotib oluvchiga belgilangan maqsadlar uchun yaroqli boʻlgan tovarni topshirishi shart.
Agar sotib oluvchi shartnoma tuzish paytida sotuvchiga tovarni qanday aniq maqsadlar uchun sotib olayotganini xabar qilgan boʻlsa, sotuvchi sotib oluvchiga ushbu maqsadlarda foydalanish uchun yaroqli boʻlgan tovarni topshirishi shart.
Tovar namunasi boʻyicha va (yoki) taʼrifi boʻyicha sotilganda sotuvchi sotib oluvchiga namuna va (yoki) taʼrifga mos keladigan tovarni topshirishi shart.
Agar qonunda belgilangan tartibga muvofiq, sotilayotgan tovar sifatiga nisbatan majburiy talablar nazarda tutilgan boʻlsa, tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirayotgan sotuvchi sotib oluvchiga ushbu majburiy talablarga javob beradigan tovarni topshirishi shart.
Sotuvchi bilan sotib oluvchi oʻrtasidagi kelishuvga muvofiq qonunda nazarda tutilgan tartibda tovarning sifatiga qoʻyilgan majburiy talablarga qaraganda yuqoriroq talablarga javob beradigan tovar topshirilishi mumkin.
403-modda. Tovar sifatining kafolati
Sotuvchi sotib oluvchiga topshirishi lozim boʻlgan tovar uni sotib oluvchiga topshirish paytida ushbu Kodeksning 402-moddasida nazarda tutilgan talablarga, agar tovarning ushbu talablarga muvofiqligini aniqlashning boshqa payti oldi-sotdi shartnomasida nazarda tutilgan boʻlmasa, javob berishi va oqilona muddat davomida belgilangan maqsadlar uchun yaroqli boʻlishi kerak.
Oldi-sotdi shartnomasida sotuvchining tovar sifatiga kafolat berishi nazarda tutilgan taqdirda, sotuvchi sotib oluvchiga shartnomada belgilangan muayyan vaqtda (kafolat muddatida) ushbu Kodeksning 402-moddasida nazarda tutilgan talablarga javob beradigan tovarni topshirishi lozim.
Agar oldi-sotdi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, tovar sifatining kafolati barcha butlovchi buyumlarga ham tegishli boʻladi.
404-modda. Tovarning kafolat muddatini hisoblash
Agar oldi-sotdi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, kafolat muddati tovar sotib oluvchiga topshirilgan paytdan eʼtiboran oʻta boshlaydi.
Agar sotib oluvchi sotuvchiga bogʻliq boʻlgan holatlar tufayli oldi-sotdi shartnomasida kafolat muddati belgilangan tovardan foydalanish imkoniyatidan mahrum boʻlsa, sotuvchi tegishli holatlarni bartaraf etmaguncha kafolat muddatining oʻtishi boshlanmaydi.
Agar oldi-sotdi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, ushbu Kodeksning 416-moddasida belgilangan tartibda sotuvchiga tovarning kamchiliklari haqida xabar qilish sharti bilan kafolat muddati tovarda aniqlangan kamchiliklar tufayli undan foydalanib boʻlmagan vaqtga uzaytiriladi.
Agar oldi-sotdi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, butlovchi buyumning kafolat muddati asosiy buyumning kafolat muddatiga teng hisoblanadi va asosiy buyumning kafolat muddati bilan bir vaqtda oʻta boshlaydi.
Tovar (butlovchi buyum) almashtirilganda kafolat muddati yangidan oʻta boshlaydi.
405-modda. Tovarning yaroqlilik muddati
Oldingi tahrirga qarang.
Qonunchilikda, shu jumladan milliy standartlarda tovar oʻz vazifasi boʻyicha foydalanish uchun yaroqsiz holga kelib qoladi deb hisoblanadigan vaqt (yaroqlilik muddati) belgilanishi mumkin.
(405-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2022-yil 3-noyabrdagi OʻRQ-800-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 04.11.2022-y., 03/22/800/0990-son — 2023-yil 5-noyabrdan kuchga kiradi)
Sotuvchi yaroqlilik muddati belgilangan tovarni sotib oluvchiga shunday moʻljal bilan topshirishi kerakki, toki undan yaroqlilik muddati tugagunga qadar oʻz vazifasi boʻyicha foydalanish mumkin boʻlsin.
406-modda. Tovarning yaroqlilik muddatini hisoblash
Tovarning yaroqlilik muddati tovar tayyorlangan kundan boshlab foydalanish uchun yaroqli boʻlgan davr bilan yoki tovar foydalanish uchun yaroqli boʻlib turadigan sana bilan belgilanadi.
407-modda. Tovarning sifatini tekshirish
Oldingi tahrirga qarang.
Agar qonunchilikda yoki oldi-sotdi shartnomasida tovarning sifatini tekshirish nazarda tutilgan boʻlsa, tekshirish ularda belgilangan talablarga muvofiq amalga oshirilishi lozim.
(407-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Oldingi tahrirga qarang.
Standartlarda tovarlarning sifatini nazorat qilishga nisbatan talablar belgilangan hollarda, sifat ulardagi koʻrsatmalarga muvofiq tekshirilishi kerak.
(407-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2022-yil 3-noyabrdagi OʻRQ-800-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 04.11.2022-y., 03/22/800/0990-son — 2023-yil 5-noyabrdan kuchga kiradi)
Agar ushbu moddaning birinchi va ikkinchi qismlarida belgilangan tartibda tovarning sifatini tekshirish shartlari nazarda tutilgan boʻlmasa, tovarning sifati ish muomalasi odatlariga yoki oldi-sotdi shartnomasi boʻyicha topshirilishi lozim boʻlgan tovarni tekshirishning odatda qoʻllaniladigan boshqa shartlariga muvofiq tekshirilishi lozim.
Oldingi tahrirga qarang.
Agar qonunchilikda, shu jumladan davlat standartlarida yoki oldi-sotdi shartnomasida sotuvchining sotib oluvchiga topshiriladigan tovar sifatini tekshirish (sinash, tahlil qilish, koʻzdan kechirish va hokazo) majburiyati nazarda tutilgan boʻlsa, sotib oluvchining talabi bilan sotuvchi unga tovar sifati tekshirilganligining isbotini taqdim qilishi lozim.
(407-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Sotuvchi va sotib oluvchi tomonidan tovarning sifatini tekshirish aynan bir xil shartlarda amalga oshirilishi lozim.
408-modda. Tegishli darajada sifatli boʻlmagan tovarni topshirish oqibatlari
Agar tovarning kamchiliklari sotuvchi tomonidan maʼlum qilinmagan boʻlsa, tegishli darajada sifatli boʻlmagan tovar topshirilgan sotib oluvchi ushbu Kodeksning 434-moddasida nazarda tutilgan huquqlarga ega boʻladi.
Tovarning butliligiga kiradigan qismi tegishli darajada sifatli boʻlmasa, sotib oluvchi mazkur tovarga nisbatan ushbu Kodeksning 434-moddasida nazarda tutilgan huquqlarni amalga oshirishga haqli.
Tegishli darajada sifatli boʻlmagan tovarni sotgan shaxs uni tayyorlagan boʻlmasa, tovarni almashtirish yoki uning kamchiliklarini tekinga bartaraf etish haqidagi talablar sotuvchiga yoki tovarni tayyorlovchiga qoʻyilishi mumkin.
Ushbu moddada nazarda tutilgan qoidalar, agar mazkur Kodeks yoki boshqa qonunda boshqacha tartib belgilangan boʻlmasa, qoʻllaniladi.
409-modda. Tovarning sotuvchi javobgar boʻladigan kamchiliklari
Agar sotib oluvchi tovardagi kamchiliklar tovar sotib oluvchiga topshirilgunga qadar paydo boʻlganligini yoki shu paytgacha vujudga kelgan sabablar tufayli paydo boʻlganligini isbot qilib bersa, sotuvchi tovarning kamchiliklari uchun javobgar boʻladi.
Agar sotuvchi sifatiga oʻzi kafolat bergan tovardagi kamchiliklar uni sotib oluvchiga topshirgandan soʻng sotib oluvchi tovardan foydalanish yoki uni saqlash qoidalarini buzganligi yoki uchinchi shaxslar harakati tufayli yoki oldini olib boʻlmaydigan kuch taʼsirida paydo boʻlganini isbotlay olmasa, sotuvchi bu tovarning kamchiliklari uchun javobgar boʻladi.
410-modda. Topshirilgan tovarning kamchiliklarini aniqlash muddatlari
Agar qonunda yoki oldi-sotdi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, tovarning kamchiliklari ushbu moddada belgilangan muddatlarda aniqlangan taqdirda, sotib oluvchi tovarning kamchiliklari bilan bogʻliq talablarni qoʻyishga haqli.
Tovarning kafolat muddati yoki yaroqlilik muddati belgilanmagan hollarda, kamchiliklar bilan bogʻliq talablar sotib oluvchi tomonidan, agar qonunda yoki oldi-sotdi shartnomasida boshqa muddatlar belgilangan boʻlmasa, kamchiliklar oqilona muddatda, biroq tovar sotib oluvchiga topshirilgan kundan boshlab ikki yil davomida aniqlangandagina qoʻyilishi mumkin. Tashib berilishi yoki aloqa tashkiloti orqali joʻnatilishi lozim boʻlgan tovarning kamchiliklarini aniqlash muddati tovar belgilangan joyda olingan kundan boshlab hisoblanadi.
Agar tovarga kafolat muddati belgilangan boʻlsa, tovarning kamchiliklari kafolat muddatida aniqlanganida sotib oluvchi tovarning kamchiliklari bilan bogʻliq talablarni qoʻyishga haqli.
Agar oldi-sotdi shartnomasida butlovchi buyumga asosiy buyumga nisbatan kamroq kafolat muddati belgilangan boʻlsa, sotib oluvchi asosiy buyumning kafolat muddatida butlovchi buyumning kamchiliklarini aniqlasa, bu kamchiliklar toʻgʻrisida talab qoʻyishga haqli.
Agar oldi-sotdi shartnomasida butlovchi buyumga asosiy buyumning kafolat muddatiga nisbatan uzoqroq kafolat muddati belgilangan boʻlsa, butlovchi buyumda kafolat muddatida kamchiliklar aniqlangan taqdirda, asosiy buyumning kafolat muddati oʻtgan-oʻtmaganligidan qatʼi nazar, sotib oluvchi tovarning kamchiliklari toʻgʻrisida talab qoʻyishga haqli.
Yaroqlilik muddati belgilangan tovarga nisbatan, agar kamchiliklar tovarning yaroqlilik muddatida aniqlangan boʻlsa, sotib oluvchi uning kamchiliklari toʻgʻrisida talablar qoʻyishi mumkin.
Tovarning kamchiliklari sotib oluvchi tomonidan kafolat muddati yoki yaroqlilik muddati tugaganidan soʻng aniqlangan hollarda, sotib oluvchi tovardagi kamchiliklar tovar sotib oluvchiga topshirilgunga qadar paydo boʻlganligini yoki bu paytgacha vujudga kelgan sabablar tufayli paydo boʻlganligini isbot qilib bersa, sotuvchi kamchiliklar uchun javobgar boʻladi.
411-modda. Tovarning butligi
Sotuvchi sotib oluvchiga oldi-sotdi shartnomasining butlik toʻgʻrisidagi shartlariga muvofiq boʻlgan tovarni topshirishi shart.
Oldi-sotdi shartnomasida tovarning butligi belgilanmagan hollarda sotuvchi sotib oluvchiga butligi ish muomalasi odatlari yoki odatda qoʻyiladigan boshqa talablar bilan belgilanadigan tovarni berishi shart.
412-modda. But tovarlar
Agar oldi-sotdi shartnomasida sotuvchining sotib oluvchiga muayyan tovarlar toʻplamini but holida (but tovarlar) berish majburiyati belgilangan boʻlsa, but holdagi barcha tovarlar berilgan paytdan boshlab majburiyat bajarilgan hisoblanadi.
Agar oldi-sotdi shartnomasida boshqacha tartib belgilangan boʻlmasa va u majburiyatning mohiyatidan kelib chiqmasa, sotuvchi but holdagi barcha tovarlarni sotib oluvchiga bir vaqtda topshirishi lozim.
413-modda. But boʻlmagan tovarni topshirish oqibatlari
But boʻlmagan tovar topshirilgan taqdirda, sotib oluvchi oʻz ixtiyoriga koʻra sotuvchidan:
xarid narxini mutanosib ravishda kamaytirishni;
tovarni oqilona muddatda butlashni talab qilish huquqiga ega.
Agar sotuvchi oqilona muddatda sotib oluvchining tovarni butlash toʻgʻrisidagi talabini bajarmasa, sotib oluvchi oʻz ixtiyoriga koʻra:
butlanmagan tovarni but tovarga almashtirishni talab qilishga;
oldi-sotdi shartnomasini bajarishdan bosh tortishga va tovar uchun toʻlangan pul summasini qaytarib berishni, shuningdek yetkazilgan zararni qoplashni talab qilishga haqli.
Agar oldi-sotdi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa va u majburiyatning mohiyatidan kelib chiqmasa, ushbu moddaning birinchi va ikkinchi qismlarida nazarda tutilgan oqibatlar sotuvchining sotib oluvchiga but tovarlarni topshirish majburiyati buzilgan hollarda ham qoʻllaniladi.
414-modda. Idish va oʻrash
Agar oldi-sotdi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa va u majburiyatning mohiyatidan kelib chiqmasa, sotuvchi sotib oluvchiga tovarni idishda yoki oʻralgan holda topshirishi shart, oʻz xususiyatiga koʻra idishga joylash va (yoki) oʻrashni talab qilmaydigan tovar bundan mustasno.
Agar oldi-sotdi shartnomasida idish va oʻrash haqida talablar belgilangan boʻlmasa, tovar bunday tovar uchun odatdagi usulda, u boʻlmaganda –– saqlash va transportda tashishning oddiy sharoitlarida bunday turdagi tovarning saqlanishini taʼminlaydigan usulda idishga joylashtirilishi va (yoki) oʻralishi lozim.
Agar qonunda belgilangan tartibda idish va (yoki) oʻrashga nisbatan majburiy talablar nazarda tutilgan boʻlsa, tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirayotgan sotuvchi sotib oluvchiga tovarni ushbu majburiy talablarga mos keladigan idishda va (yoki) oʻralgan holda topshirishi shart.
415-modda. Tovarni idishsiz va (yoki) oʻramagan holda yoxud tegishli idishga joylamagan va (yoki) tegishli darajada oʻramagan holda topshirish oqibatlari
Idishga joylanishi va (yoki) oʻralishi lozim boʻlgan tovar sotib oluvchiga idishsiz va (yoki) oʻramagan holda yoxud tegishli idishga joylamagan va (yoki) tegishli darajada oʻramagan holda topshirilgan taqdirda, agar oldi-sotdi shartnomasidan, majburiyat mohiyati yoki tovarning xususiyatidan boshqa hol kelib chiqmasa, sotib oluvchi sotuvchidan tovarni idishga joylashtirish va (yoki) oʻrashni yoxud tegishli boʻlmagan idish va (yoki) oʻrashni almashtirishni talab qilishga haqli. Sotuvchiga yuqoridagi talablarni qoʻyish oʻrniga, sotib oluvchi unga sifati tegishli darajada boʻlmagan tovarni topshirishdan kelib chiqadigan, ushbu Kodeksning 434-moddasida nazarda tutilgan talablarni qoʻyishga haqli.
416-modda. Oldi-sotdi shartnomasi tegishli darajada bajarilmagani haqida sotuvchini xabardor qilish
Oldingi tahrirga qarang.
Sotib oluvchi oldi-sotdi shartnomasining tovarlar miqdori, assortimenti, sifati, butligi, idishi va (yoki) oʻralishi toʻgʻrisidagi shartlari buzilganligi haqida qonunchilikda yoki shartnomada koʻzda tutilgan muddatda, agar bunday muddat belgilangan boʻlmasa, shartnomaning tegishli sharti buzilganligi tovarlar xususiyati va vazifasidan kelib chiqqan holda aniqlanishi lozim boʻlganidan soʻng oqilona muddatda sotuvchiga maʼlum qilishi shart.
(416-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Sotib oluvchi ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan majburiyatni bajarmagan taqdirda, sotuvchi bu hol sotib oluvchining talablarini qanoatlantirib boʻlmaydigan qilib qoʻyganini yoki sotuvchi oldi-sotdi shartnomasi shartlari buzilgani haqida oʻz vaqtida xabardor qilinganida sarflashi mumkin boʻlgan mablagʻlarga nisbatan nomutanosib xarajatlarga olib kelishini isbotlasa, u sotib oluvchining tegishli talablarini qondirishdan toʻliq yoki qisman bosh tortishga haqli.
Agar sotuvchi sotib oluvchiga topshirilgan tovarlar oldi-sotdi shartnomasi shartlariga javob bermasligini bilgan yoki bilishi lozim boʻlgan boʻlsa, u sotib oluvchi ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan majburiyatni bajarmaganligini vaj qilib koʻrsatishga haqli emas.
417-modda. Sotib oluvchining tovarni qabul qilish majburiyati
Sotib oluvchi oʻziga sotuvchi tomonidan topshirilgan tovarni qabul qilib olishi shart, u tovarni almashtirib berishni talab qilish yoki oldi-sotdi shartnomasini bajarishni rad etishga haqli boʻlgan hollar bundan mustasno.
Oldingi tahrirga qarang.
Agar qonunchilikda yoki oldi-sotdi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, sotib oluvchi odatda qoʻyiladigan talablarga muvofiq tegishli tovarni topshirish va olishni taʼminlash uchun oʻzi tomonidan zarur boʻlgan harakatlarni amalga oshirishi lozim.
(417-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Oldingi tahrirga qarang.
Sotib oluvchi qonunchilik yoki oldi-sotdi shartnomasini buzgan holda tovarni qabul qilmasa yoki qabul qilishdan bosh tortsa, sotuvchi shartnomani bajarishdan bosh tortish va zararni qoplashni talab qilishga haqli.
(417-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
418-modda. Tovarning bahosi
Oldingi tahrirga qarang.
Sotib oluvchi tovar haqini ushbu Kodeksning 356-moddasiga muvofiq belgilanadigan bahoda toʻlashi, shuningdek qonunchilik, oldi-sotdi shartnomasi yoki odatda qoʻyiladigan talablarga muvofiq toʻlovni amalga oshirish uchun zarur boʻlgan harakatlarni oʻz hisobidan bajarishi lozim.
(418-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Tovarning bahosi uning ogʻirligiga qarab belgilanadigan boʻlsa, agar oldi-sotdi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, u sof ogʻirligi boʻyicha aniqlanadi.
Agar oldi-sotdi shartnomasida tovarning bahosi uni belgilaydigan koʻrsatkichlar (tannarx, xarajatlar va hokazo)ga qarab oʻzgartirilishi lozimligi nazarda tutilgan boʻlsa, ammo shu bilan birga, bahoni qayta koʻrib chiqish usuli belgilangan boʻlmasa, baho ushbu koʻrsatkichlarning shartnoma tuzilgan paytdagi va tovarni topshirish paytidagi oʻzaro nisbatidan kelib chiqqan holda belgilanadi. Sotuvchi tovarni topshirish majburiyatini bajarishni kechiktirib yuborganida baho ushbu koʻrsatkichlarning shartnoma tuzilgan paytdagi va shartnomada nazarda tutilgan tovar topshiriladigan paytdagi, agar shartnomada tovarni topshirish payti nazarda tutilgan boʻlmasa, ushbu Kodeksning 242-moddasiga muvofiq aniqlangan paytdagi nisbatidan kelib chiqqan holda belgilanadi.
Oldingi tahrirga qarang.
Agar qonunchilikda yoki oldi-sotdi shartnomasida boshqacha tartib belgilangan boʻlmasa va u majburiyatning mohiyatidan kelib chiqmasa, ushbu moddaning uchinchi qismida nazarda tutilgan qoidalar qoʻllanadi.
(418-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
419-modda. Tovar haqini toʻlash
Oldingi tahrirga qarang.
Agar qonunchilik yoki oldi-sotdi shartnomasining shartlaridan tovar bahosini muayyan muddatda toʻlash majburiyati kelib chiqmasa, sotib oluvchi uni sotuvchi oʻziga tovarni yoki ushbu tovarni tasarruf qilish hujjatlarini berganidan soʻng kechiktirmasdan toʻlashi lozim.
(419-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Agar oldi-sotdi shartnomasida tovar haqini boʻlib-boʻlib toʻlash nazarda tutilgan boʻlmasa, sotib oluvchi sotuvchiga topshirilgan tovarning toʻliq bahosi miqdorida haq toʻlashi lozim.
Agar sotib oluvchi oldi-sotdi shartnomasiga muvofiq topshirilgan tovar haqini oʻz vaqtida toʻlamasa, sotuvchi tovar haqini va oʻzganing pul mablagʻlaridan foydalanganlik uchun foizlar toʻlashni talab qilishga haqli.
Agar sotib oluvchi oldi-sotdi shartnomasini buzgan holda tovarni qabul qilish va haqini toʻlashdan bosh tortsa, sotuvchi oʻz ixtiyoriga koʻra tovar haqini toʻlashni talab qilish yoki shartnomani bajarishdan bosh tortish huquqiga ega.
Oldingi tahrirga qarang.
Sotuvchi oldi-sotdi shartnomasiga muvofiq sotib oluvchiga haqi toʻlanmagan tovarlardan tashqari boshqa tovarlarni ham topshirishi lozim boʻlganida, agar qonunchilik yoki shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, u ushbu tovarlarni topshirishni avval topshirilgan barcha tovarlar haqi batamom toʻlangunga qadar toʻxtatib qoʻyishga haqli.
(419-moddaning beshinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
420-modda. Tovar haqini oldindan toʻlash
Oldi-sotdi shartnomasida sotuvchi tovarni topshirishidan oldin sotib oluvchi uning haqini toʻliq yoki qisman toʻlash (oldindan haq toʻlash) majburiyati nazarda tutilgan hollarda, sotib oluvchi tovar haqini shartnomada nazarda tutilgan muddatda, agar shartnomada bunday muddat nazarda tutilgan boʻlmasa, ushbu Kodeksning 242-moddasiga muvofiq belgilangan muddatda toʻlashi lozim.
Sotib oluvchi oldi-sotdi shartnomasida nazarda tutilgan tovar haqini oldindan toʻlash majburiyatini bajarmagan taqdirda ushbu Kodeksning 256-moddasida nazarda tutilgan qoidalar qoʻllanadi.
Oldindan toʻlangan summani olgan sotuvchi tovarni topshirish boʻyicha majburiyatni bajarmagan taqdirda sotib oluvchi haqi toʻlangan tovarni topshirishni yoki sotuvchi topshirmagan tovar uchun oldindan toʻlangan summani qaytarib berishni talab qilishga haqli.
Agar sotuvchi oldindan haqi toʻlangan tovarni topshirish majburiyatini bajarmasa va oldi-sotdi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, oldindan toʻlangan summa uchun ushbu Kodeksning 327-moddasiga muvofiq, tovarni topshirishi lozim boʻlgan kundan boshlab tovar sotib oluvchiga topshirilgan yoki unga oldindan toʻlagan summasi qaytarib berilgan kungacha foizlar toʻlanishi lozim. Shartnomada sotuvchining oldindan toʻlangan summa uchun foizlarni bu summa sotib oluvchidan olingan kundan boshlab toʻlash majburiyati nazarda tutilishi mumkin.
421-modda. Nasiyaga sotilgan tovar haqini toʻlash
Oldi-sotdi shartnomasida tovar haqini u sotuvchiga topshirilganidan soʻng maʼlum vaqt oʻtgach toʻlash (tovarni nasiyaga sotish) nazarda tutilgan hollarda sotib oluvchi tovar haqini shartnomada koʻrsatilgan muddatda, agar shartnomada bunday muddat nazarda tutilgan boʻlmasa, ushbu Kodeksning 242-moddasiga muvofiq belgilangan muddatda toʻlashi lozim.
Sotuvchi tovarni topshirish majburiyatini bajarmasa, ushbu Kodeksning 256-moddasida nazarda tutilgan qoidalar qoʻllanadi.
Tovarni olgan sotib oluvchi uning haqini toʻlash boʻyicha oldi-sotdi shartnomasida belgilangan majburiyatni bajarmagan hollarda sotuvchi topshirilgan tovar haqini toʻlashni yoki haqi toʻlanmagan tovarni qaytarib berishni talab qilishga haqli.
Agar sotib oluvchi topshirilgan tovar haqini toʻlash majburiyatini oldi-sotdi shartnomasida belgilangan muddatda bajarmagan va ushbu Kodeksda yoki oldi-sotdi shartnomasida boshqa hol nazarda tutilgan boʻlmasa, kechikib toʻlangan summa uchun ushbu Kodeksning 327-moddasiga muvofiq shartnomaga binoan tovar haqi toʻlanishi lozim boʻlgan kundan boshlab sotib oluvchi tovar haqini toʻlagan kungacha foizlar toʻlanishi lozim.
Oldi-sotdi shartnomasida sotib oluvchining sotuvchi tomonidan tovar topshirilgan kundan boshlab tovar bahosiga teng boʻlgan summa uchun foizlar toʻlash majburiyati nazarda tutilishi mumkin.
Oldingi tahrirga qarang.
Agar qonunchilikda yoki shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, tovarni nasiyaga sotish u sotilgan kundagi narxlarda amalga oshiriladi.
(421-moddaning oltinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Tovar sotib oluvchiga topshirilgan paytdan boshlab uning haqi toʻlab boʻlingunga qadar nasiyaga sotilgan tovar sotib oluvchi tomonidan tovar haqini toʻlash majburiyati bajarilishini taʼminlash uchun sotuvchida garovda turgan deb hisoblanadi.
422-modda. Tovar haqini boʻlib-boʻlib toʻlash
Tovarni nasiyaga sotish shartnomasida tovar haqini boʻlib-boʻlib toʻlash nazarda tutilishi mumkin.
Haqini boʻlib-boʻlib toʻlash sharti bilan tovarni nasiyaga sotish shartnomasida oldi-sotdi shartnomasining boshqa muhim shartlari bilan bir qatorda tovar bahosi, toʻlovlarning tartibi, muddatlari va miqdori koʻrsatilgan boʻlsa, bunday shartnoma tuzilgan hisoblanadi.
Oldingi tahrirga qarang.
Agar sotib oluvchi haqini boʻlib-boʻlib toʻlash sharti bilan sotilgan va oʻziga topshirilgan tovar uchun navbatdagi toʻlovni shartnomada belgilangan muddatda amalga oshirmasa, sotuvchi shartnomani bajarishdan bosh tortishga va garov narsasini undirish uchun nazarda tutilgan tartibda undiruvni tovarga qaratishga haqli.
(422-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2019-yil 22-oktabrdagi OʻRQ-572-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 23.10.2019-y., 03/19/572/3943-son)
Oldingi tahrirga qarang.
Tovarni kreditga sotish toʻgʻrisidagi shartnomada nazarda tutilgan taqdirda, sotib oluvchi olingan tovar ulushining haqi toʻlangan qismini majburiyatlarni bajarish taʼminoti sifatida berishga haqli.
(422-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2019-yil 22-oktabrdagi OʻRQ-572-sonli Qonuniga asosan toʻrtinchi qism bilan toʻldirilgan — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 23.10.2019-y., 03/19/572/3943-son)
423-modda. Tovarni sugʻurtalash
Agar shartnomada sotuvchi yoki sotib oluvchining tovarni sugʻurtalash majburiyati nazarda tutilgan boʻlsa, biroq unda sugʻurtalash shartlari va tovar sugʻurtalanadigan eng kam summa belgilanmagan boʻlsa, sugʻurtalash shartnomasida nazarda tutilgan sugʻurta puli tovar bahosidan kam boʻlishi mumkin emas.
Tovarni sugʻurtalashi lozim boʻlgan taraf shartnoma shartlariga muvofiq sugʻurtalashni amalga oshirmagan hollarda boshqa taraf tovarni sugʻurtalashga va sugʻurtalashi lozim boʻlgan tarafdan sugʻurta xarajatlarini qoplashni talab qilishga yoki shartnomani bajarishdan bosh tortishga haqli.
424-modda. Mulk huquqining sotuvchi ixtiyorida saqlanib qolishi
Oldi-sotdi shartnomasida sotuvchining sotib oluvchiga topshirilgan tovarga mulk huquqi tovar haqi toʻlangunga yoki boshqa holatlar yuz bergunga qadar saqlanishi nazarda tutilgan hollarda, agar qonun yoki shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa yoki u tovarning vazifasidan va uning xususiyatlaridan kelib chiqmasa, sotib oluvchi mulk huquqi oʻziga oʻtguncha tovarni oʻzgaga berishga yoki boshqacha tarzda tasarruf etishga haqli emas.
Topshirilgan tovarning haqi oldi-sotdi shartnomasida belgilangan muddatda toʻlanmaganda yoki mulk huquqi sotib oluvchiga oʻtadigan boshqa holatlar yuz bermaganda, agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, sotuvchi sotib oluvchidan tovarni qaytarib berishni talab qilishga haqli.
2-§. Chakana oldi-sotdi
425-modda. Chakana oldi-sotdi shartnomasi
Chakana oldi-sotdi shartnomasiga muvofiq tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanayotgan sotuvchi sotib oluvchiga shaxsiy maqsadlarda, roʻzgʻorda yoki tadbirkorlik faoliyati bilan bogʻliq boʻlmagan boshqa maqsadlarda foydalaniladigan tovarni topshirish majburiyatini oladi.
Chakana oldi-sotdi shartnomasi ommaviy hisoblanadi.
426-modda. Tovarning ommaviy ofertasi
Chakana oldi-sotdi shartnomasining barcha muhim shartlarini oʻz ichiga olgan holda tovar reklamasi, kataloglar, shuningdek tovarning nomuayyan shaxslar doirasiga qaratilgan boshqa taʼriflari orqali tovar taklif qilish ommaviy oferta deb hisoblanadi (ushbu Kodeks 369-moddasining ikkinchi qismi).
Tovarlarni koʻrgazmaga qoʻyish, ularning namunalarini namoyish qilish yoki savdo boʻlayotgan joyda sotilayotgan tovarlar haqida maʼlumotlar (taʼriflar, kataloglar, fotosuratlar va hokazolar) berish, sotuvchi tegishli tovarlar sotishga moʻljallanmaganligini aniq belgilagan hollardan tashqari, narxi va oldi-sotdi shartnomasining boshqa muhim shartlari koʻrsatilgan-koʻrsatilmaganidan qatʼi nazar, ommaviy oferta deb hisoblanadi.
427-modda. Sotib oluvchiga tovar haqida axborot berish
Oldingi tahrirga qarang.
Sotuvchi sotishga taklif qilingan tovar toʻgʻrisida sotib oluvchiga zarur va toʻgʻri axborotni uning mazmuni va uni taqdim etish usuliga nisbatan qonunchilikda belgilangan yoki odatda chakana savdoda qoʻyiladigan talablarga muvofiq holda berishi shart.
(427-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Sotib oluvchi chakana oldi-sotdi shartnomasi tuzilgunga qadar tovarni koʻzdan kechirish, oʻz oldida tovarning xossalarini tekshirishni yoki tovardan qanday foydalanishni koʻrsatishni, agar bu hol tovarning xususiyati tufayli istisno qilinmasa va chakana savdoda qabul qilingan qoidalarga zid boʻlmasa, talab qilishga haqli.
Agar sotib oluvchiga sotish joyida ushbu moddaning birinchi va ikkinchi qismlarida koʻrsatilgan tovar toʻgʻrisidagi axborotni darhol olish imkoni berilmagan boʻlsa, u chakana oldi-sotdi shartnomasini tuzishdan asossiz bosh tortilgani tufayli oʻzi koʻrgan zararni toʻlashni sotuvchidan talab qilishga, agar shartnoma tuzilgan boʻlsa, oqilona muddatda shartnomani bajarishdan bosh tortishga, tovar uchun toʻlangan summani qaytarishni va zararni qoplashni talab qilishga haqli.
Sotib oluvchiga tovar toʻgʻrisida tegishli axborot olish imkonini bermagan sotuvchi tovar sotib oluvchiga topshirilganidan soʻng tovarda paydo boʻlgan kamchiliklar uchun ham, agar sotib oluvchi bu kamchiliklar oʻzida bunday axborot boʻlmagani sababli paydo boʻlganini isbotlasa, javob beradi.
428-modda. Tovarning sotib oluvchi tomonidan belgilangan muddatda qabul qilinishi sharti bilan sotish
Taraflar sotib oluvchi tovarni shartnomada belgilangan muddatda qabul qilib olishi sharti bilan chakana oldi-sotdi shartnomasi tuzishlari mumkin, bu muddat mobaynida tovar boshqa sotib oluvchiga sotilishi mumkin emas.
Agar chakana oldi-sotdi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, shartnomada belgilangan muddatda sotib oluvchining tovarni qabul qilish uchun kelmasligi yoki boshqa zarur harakatlarni amalga oshirmasligini sotuvchi sotib oluvchining shartnomani bajarishdan bosh tortishi deb qaralishi mumkin.
Oldingi tahrirga qarang.
Sotuvchining tovarni sotib oluvchiga chakana oldi-sotdi shartnomasida belgilangan muddatda topshirishni taʼminlash borasidagi qoʻshimcha xarajatlari, agar qonunchilikda yoki shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, tovarning bahosiga qoʻshiladi.
(428-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
429-modda. Tovarni namuna boʻyicha sotish
Taraflar tovarni namuna (taʼrif, katalog va hokazo) boʻyicha olish-sotish shartnomasini tuzishlari mumkin.
Tovarni namuna boʻyicha sotish shartnomasi ushbu Kodeks 431-moddasining qoidalariga muvofiq bajariladi.
Sotib oluvchi tovar topshirilgunga qadar sotuvchining chakana oldi-sotdi shartnomasini bajarishga qaratilgan harakatlarni amalga oshirish bilan bogʻliq zarur xarajatlarini qoplash sharti bilan shartnomani bajarishdan bosh tortishga haqli.
430-modda. Avtomatdan foydalangan holda tovar sotish
Tovar avtomatdan foydalanib sotiladigan hollarda avtomat egasi sotuvchining nomi (firma nomi), u joylashgan manzil, ish tartibi, shuningdek sotib oluvchi tovarni olish uchun amalga oshirishi zarur boʻlgan harakatlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni avtomatga joylashtirish yoki boshqacha usulda sotib oluvchiga taqdim qilish yoʻli bilan unga tovar sotuvchi toʻgʻrisidagi axborotni yetkazishi lozim.
Sotib oluvchi tovarni olish uchun zarur harakatlarni amalga oshirgan paytdan boshlab avtomatdan foydalangan holda chakana oldi-sotdi shartnomasi tuzilgan hisoblanadi.
Agar sotib oluvchiga haqi toʻlangan tovar topshirilmasa, sotuvchi sotib oluvchiga tovar zudlik bilan topshirilishini yoki u toʻlagan summa qaytarib berilishini taʼminlashi shart. Bu majburiyat bajarilmagan taqdirda, sotib oluvchi sotuvchidan yetkazilgan zararni qoplashni talab qilishga haqli.
Avtomatdan pulni maydalash, toʻlov belgilarini sotib olish yoki valyuta almashtirish uchun foydalanilgan taqdirda, agar majburiyat mohiyatidan boshqacha hol kelib chiqmasa, chakana oldi-sotdi qoidalari qoʻllanadi.
431-modda. Tovarni sotib oluvchiga yetkazib berish sharti bilan sotish
Chakana oldi-sotdi shartnomasi tovarni sotib oluvchiga yetkazib berish sharti bilan tuzilgan hollarda sotuvchi shartnomada belgilangan muddatda tovarni sotib oluvchi koʻrsatgan joyga, agar sotib oluvchi tovarni yetkazib berish joyini koʻrsatmagan boʻlsa, sotib oluvchi fuqaro istiqomat qiladigan yoki yuridik shaxs joylashgan manzilga yetkazib berishi lozim.
Oldingi tahrirga qarang.
Agar qonunchilikda, shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa yoki u majburiyatning mohiyatidan kelib chiqmasa, tovar sotib oluvchiga, u boʻlmaganda esa –– shartnoma tuzilganidan yoxud tovarni yetkazib berish rasmiylashtirilganidan guvohlik beradigan kvitansiya yoki boshqa hujjatni taqdim qilgan har qanday shaxsga topshirilgan paytdan boshlab chakana oldi-sotdi shartnomasi sotuvchi tomonidan bajarilgan hisoblanadi.
(431-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Chakana oldi-sotdi shartnomasida tovarni sotib oluvchiga topshirish uchun yetkazib berish vaqti belgilanmagan hollarda tovar sotib oluvchidan talab tushganidan keyin oqilona muddatda yetkazib berilishi lozim.
432-modda. Tovar bahosi va uning haqini toʻlash
Oldingi tahrirga qarang.
Agar qonunchilikda boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa yoki u majburiyatning mohiyatidan kelib chiqmasa, sotib oluvchi tovar haqini chakana oldi-sotdi shartnomasi tuzilgan paytda sotuvchi tomonidan eʼlon qilingan bahoda toʻlashi lozim.
(432-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Chakana oldi-sotdi shartnomasida tovarning haqini oldindan toʻlash nazarda tutilgan hollarda, agar taraflar kelishuvida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, sotib oluvchining tovar haqini shartnomada belgilangan muddatda toʻlamasligi uning shartnomani bajarishdan bosh tortishi deb hisoblanadi.
Tovarlarni nasiyaga chakana olish-sotish haqida tuzilgan, shu jumladan sotib oluvchining tovarlar haqini boʻlib-boʻlib toʻlashi sharti bilan tuzilgan shartnomalarga nisbatan ushbu Kodeks 421-moddasining toʻrtinchi va beshinchi qismlarida nazarda tutilgan qoidalar qoʻllanmaydi.
Sotib oluvchi tovar haqini boʻlib-boʻlib toʻlashning shartnomada belgilangan davrida istagan vaqtida tovar haqini batamom toʻlashga haqli.
433-modda. Tegishli sifatli tovarni almashtirish
Sotib oluvchi oʻziga nooziq-ovqat tovari topshirilgan paytdan boshlab oʻn kun mobaynida, agar bundan uzoqroq muddat sotuvchi tomonidan eʼlon qilinmagan boʻlsa, xarid qilingan tegishli sifatli tovarni xarid joyida yoki sotuvchi eʼlon qilgan boshqa joylarda oʻlchami, shakli, hajmi, andazasi, rangi, toʻplami boshqacha boʻlgan xuddi shunday tovarga almashtirishga haqli, bunda u narxlarda farq boʻlgan taqdirda sotuvchi bilan zarur hisob-kitobni amalga oshiradi.
Sotuvchida almashtirish uchun zarur tovar boʻlmaganida sotib oluvchi xarid qilingan tovarni sotuvchiga qaytarib berish va unga toʻlangan pul summasini olish huquqiga ega.
Agar tovardan foydalanilmagan, uning isteʼmol xususiyatlari saqlangan boʻlsa va ushbu sotuvchidan sotib olinganining isboti boʻlsa, sotib oluvchining tovarni almashtirish yoki qaytarib olish haqidagi talabi qanoatlantirilishi lozim.
Oldingi tahrirga qarang.
Ushbu moddada koʻrsatilgan asoslar boʻyicha almashtirilmaydigan yoki qaytarib olinmaydigan tovarlar roʻyxati qonunchilikda nazarda tutilgan tartibda belgilanadi.
(433-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
434-modda. Sotib oluvchiga sifati tegishli darajada boʻlmagan tovar sotilganida uning huquqlari
Sotib oluvchiga sifati tegishli darajada boʻlmagan tovar sotilganida, agar uning kamchiliklari shartnoma tuzish paytida maʼlum qilinmagan boʻlsa, sotib oluvchi oʻz xohishiga koʻra:
xuddi shu markadagi (modeldagi, artikuldagi) sifati tegishli darajada boʻlgan tovarga almashtirishni;
xarid narxini tegishincha qayta hisoblagan holda boshqa markadagi (modeldagi, artikuldagi) sifati tegishli darajada boʻlgan tovarga almashtirishni;
tovarning kamchiliklarini tekinga bartaraf etishni yoki sotib oluvchi yoxud uchinchi shaxs tomonidan tovarning kamchiliklarini bartaraf etish uchun qilingan xarajatlar qoplanishini;
xarid narxini mutanosib ravishda kamaytirishni;
koʻrilgan zarar oʻrnini qoplagan holda shartnoma bekor qilinishini talab qilish huquqiga ega.
Tovar uchun toʻlangan pul summasini sotib oluvchiga qaytarish vaqtda sotuvchi undan tovardan toʻliq yoki qisman foydalanganligi, tovar koʻrinishi yoʻqolganligi yoki boshqa shunga oʻxshash holatlar tufayli tovar qiymati qancha pasaygan boʻlsa, shuncha summani ushlab qolishga haqli emas.
435-modda. Tovarni almashtirganda, xarid narxini kamaytirganda va sifati tegishli darajada boʻlmagan tovarni qaytarganda baholardagi farqni toʻlash
Tegishli darajada sifatli boʻlmagan tovarni sifati tegishli darajada boʻlgan boshqa tovarga almashtirish chogʻida sotuvchi tovarning chakana oldi-sotdi shartnomasida belgilangan bahosi bilan tovarni almashtirish yoki sud tomonidan tovarni almashtirish toʻgʻrisida qaror chiqarish paytida mavjud boʻlgan tovarning bahosi oʻrtasidagi farqni toʻlashni talab qilishga haqli emas.
Tegishli darajada sifatli boʻlmagan tovarni xuddi shunday, biroq oʻlchami, andazasi, navi va boshqa belgilari oʻzgacha boʻlgan tegishli darajada sifatli tovarga almashtirish chogʻida almashtirilayotgan tovarning almashtirish paytidagi bahosi bilan sifati tegishli darajada boʻlmagan tovar oʻrniga berilayotgan tovarning bahosi oʻrtasidagi farq toʻlanishi lozim. Agar sotib oluvchining talabi sotuvchi tomonidan qondirilmasa, bu baholar sud tovarni almashtirish toʻgʻrisida qaror chiqargan payt boʻyicha aniqlanadi.
Tovarning xarid narxini mutanosib ravishda kamaytirish toʻgʻrisida talab qoʻyilgan taqdirda tovarning bahosini pasaytirish toʻgʻrisida talab qoʻyilgan paytdagi, agar sotib oluvchining talabi ixtiyoriy suratda qondirilmagan boʻlsa, sud bahoni mutanosib ravishda kamaytirish toʻgʻrisida qaror chiqargan paytdagi bahosi inobatga olinadi.
Sotuvchiga sifati tegishli darajada boʻlmagan tovarni qaytarib berish chogʻida sotib oluvchi chakana oldi-sotdi shartnomasida belgilangan tovarning bahosi bilan uning talabi ixtiyoriy suratda qondirilgan vaqtdagi, agar talab ixtiyoriy suratda qondirilmagan boʻlsa, sud qaror chiqargan paytdagi tegishli tovarning bahosi oʻrtasidagi farqni toʻlashni talab qilishga haqli.
436-modda. Sotuvchining javobgarligi va majburiyatni asl holida bajarish
Sotuvchi chakana oldi-sotdi shartnomasi boʻyicha majburiyatini bajarmagan taqdirda zararni qoplash va neustoyka toʻlash sotuvchini majburiyatni asl holida bajarishdan ozod qilmaydi.
3-§. Mahsulot yetkazib berish
437-modda. Mahsulot yetkazib berish shartnomasi
Mahsulot yetkazib berish shartnomasiga muvofiq tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanayotgan mahsulot yetkazib beruvchi — sotuvchi shartlashilgan muddatda yoki muddatlarda oʻzi ishlab chiqaradigan yoxud sotib oladigan tovarlarni sotib oluvchiga tadbirkorlik faoliyatida foydalanish uchun yoki shaxsiy, oilaviy maqsadlarda, roʻzgʻorda va shunga oʻxshash boshqa maqsadlarda foydalanish bilan bogʻliq boʻlmagan boshqa maqsadlarda foydalanish uchun topshirish, sotib oluvchi esa tovarlarni qabul qilish va ularning haqini toʻlash majburiyatini oladi.
438-modda. Mahsulot yetkazib berish shartnomasining amal qilish muddati
Mahsulot yetkazib berish shartnomasi bir yilga, bir yildan ortiq muddatga (uzoq muddatli shartnoma) yoki taraflar kelishuvida nazarda tutilgan boshqa muddatga tuzilishi mumkin.
Agar mahsulot yetkazib berish shartnomasida uning amal qilish muddati belgilanmagan boʻlsa, shartnoma bir yilga tuzilgan deb hisoblanadi.
Agar uzoq muddatli shartnomada yetkazib berilishi lozim boʻlgan tovarlar miqdori yoki shartnomaning boshqa shartlari bir yilga yoki undan ortiq muddatga belgilangan boʻlsa, shartnomada taraflarning bu shartlarni shartnomaning amal qilish muddati tugagunga qadar keyingi davrlar uchun kelishib olish tartibi belgilanishi lozim. Shartnomada bunday tartib boʻlmasa, shartnoma tegishincha bir yilga yoki shartnoma shartlari kelishilgan muddatga tuzilgan hisoblanadi.
Uzoq muddatli shartnoma taraflaridan biri yetkazib berilishi lozim boʻlgan tovarlar miqdorini yoki shartnomaning boshqa shartlarini keyingi davrlar uchun shartnomada belgilangan tartibda kelishib olishni rad qilgan yoki undan bosh tortgan taqdirda boshqa taraf tegishli davrlarda tovarlarni yetkazib berish shartlarini belgilash toʻgʻrisidagi yoxud shartnomani bekor qilish toʻgʻrisidagi talab bilan sudga murojaat qilish huquqiga ega.
439-modda. Mahsulot yetkazib berish shartnomasini tuzish vaqtida kelib chiqadigan kelishmovchiliklarni hal qilish
Bir tarafning tovarlar yetkazib berish shartnomasini tuzish haqidagi taklifi shartnoma loyihasi shaklida boshqa tarafga yuborilgan taqdirda, ikkinchi taraf shartnomani boshqa shartlarda tuzishga rozi boʻlsa, loyihani olganidan soʻng kechi bilan oʻttiz kun ichida kelishmovchiliklar bayonnomasini tuzadi va uni imzolangan shartnoma bilan qaytaradi, kelishmovchiliklar bayonnomasini olgan taraf oʻttiz kunlik muddatda shartnoma shartlarini kelishish choralarini koʻrishi (imkoniyat boʻlsa, boshqa taraf bilan birgalikda) yoki shartnoma tuzishni rad etishini boshqa tarafga yozma ravishda bildirishi lozim.
Mahsulot yetkazib berish shartnomasi shartlari boʻyicha kelishmovchiliklar bayonnomasini olgan, biroq shartnoma shartlarini kelishish choralarini koʻrmagan va shartnoma tuzishni rad etishini ushbu moddaning birinchi qismida belgilangan muddatda boshqa tarafga maʼlum qilmagan taraf shartnoma shartlarini kelishib olishdan bosh tortish oqibatida yetkazilgan zararni qoplashga majbur.
440-modda. Mahsulot yetkazib berish davrlari
Oldingi tahrirga qarang.
Agar taraflar tovarlarni shartnomaning amal qilish muddati mobaynida turkum-turkum qilib yetkazib berishni nazarda tutgan boʻlsalar va unda alohida turkumlarni yetkazib berish muddatlari (yetkazib berish davrlari) belgilanmagan boʻlsa, tovarlar har oyda bir xil turkumlarda yetkazib berilishi lozim, basharti qonunchilikdan, majburiyatning mohiyatidan yoki ish muomalasi odatlaridan boshqacha tartib anglashilmasa.
(440-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Shartnomada mahsulot yetkazib berish davrlarini belgilash bilan bir qatorda tovarlarni yetkazib berish (oʻn kunlik, sutkalik, soatlik va hokazo) jadvali ham belgilanishi mumkin.
Tovarlarni muddatidan oldin yetkazib berish sotib oluvchining roziligi bilan amalga oshirilishi mumkin. Muddatidan oldin yetkazib berilgan va sotib oluvchi tomonidan qabul qilingan tovarlar keyingi davrda yetkazib berilishi lozim boʻlgan tovarlar miqdoriga kiritiladi.
441-modda. Tovarlarni yetkazib berish tartibi
Tovarlarni yetkazib berish mahsulot yetkazib beruvchi tomonidan tovarlarni shartnoma boʻyicha sotib oluvchiga yoki shartnomada oluvchi sifatida koʻrsatilgan shaxsga joʻnatish (topshirish) yoʻli bilan amalga oshiriladi.
Mahsulot yetkazib berish shartnomasida tovarlarni oluvchilarga joʻnatish toʻgʻrisida sotib oluvchining sotuvchiga koʻrsatmalar berish huquqi (joʻnatish raznaryadkasi) nazarda tutilgan hollarda, mahsulot yetkazib beruvchi tovarlarni joʻnatish raznaryadkasida koʻrsatilgan oluvchilarga joʻnatadi (topshiradi).
Joʻnatish raznaryadkasining mazmuni va uni sotib oluvchi tomonidan mahsulot yetkazib beruvchiga yuborish muddati mahsulot yetkazib berish shartnomasida belgilanadi. Agar joʻnatish raznaryadkasini yuborish muddati shartnomada nazarda tutilgan boʻlmasa, u mahsulot yetkazib beruvchiga mahsulot yetkazib berish davri boshlanishidan kamida oʻttiz kun oldin yuborilishi lozim.
Sotib oluvchining belgilangan muddatda joʻnatish raznaryadkasini taqdim qilmasligi mahsulot yetkazib beruvchiga yo mahsulot yetkazib berish shartnomasini bajarishdan bosh tortish, yoki sotib oluvchidan tovarlar haqini toʻlashni talab qilish huquqini beradi. Bundan tashqari mahsulot yetkazib beruvchi joʻnatish raznaryadkasini taqdim qilmaslik tufayli yetkazilgan zararni toʻlashni talab qilishga haqli.
442-modda. Tovarlarni olib borib berish
Tovarlarni olib borib berish yetkazib beruvchi tomonidan ularni mahsulot yetkazib berish shartnomasida nazarda tutilgan transportda va unda belgilangan shartlarda joʻnatish yoʻli bilan amalga oshiriladi.
Oldingi tahrirga qarang.
Mahsulot yetkazib berish shartnomasida olib borib berish qaysi transport turida yoki qanday shartlarda amalga oshirilishi belgilangan boʻlmasa, olib borib beruvchi transport turini tanlash yoki tovarni olib borib berish shartlarini belgilash huquqiga ega boʻladi, basharti qonunchilikdan, majburiyatning mohiyati yoki ish muomalasi odatlaridan boshqacha tartib anglashilmasa.
(442-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
443-modda. Toʻliq yetkazib berilmagan tovarlar oʻrnini toʻldirish
Tovar yetkazib berishning ayrim davrida uni toʻliq yetkazib bermagan tovar yetkazib beruvchi, agar tovar yetkazib berish shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, yetkazib berilmagan tovarlar miqdorini shartnoma amal qilish muddati doirasidagi keyingi davrda (davrlarda) toʻldirishi lozim.
Uzoq muddatli shartnomaga muvofiq tovar yetkazib berishning ayrim davrida mahsulot yetkazib beruvchi tomonidan toʻliq yetkazib berilmagan tovarlar oʻrni, agar mahsulot yetkazib berish shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, tovarlar toʻliq yetkazib berilmagan yilning keyingi davrida (davrlarida) toʻldirilishi lozim.
Tovarlar mahsulot yetkazib beruvchi tomonidan mahsulot yetkazib berish shartnomasida yoki sotib oluvchining joʻnatish raznaryadkasida koʻrsatilgan bir necha oluvchiga joʻnatilgan taqdirda bir oluvchiga shartnomada yoki joʻnatish raznaryadkasida nazarda tutilganidan ortiq miqdorda yetkazib berilgan tovarlar boshqa oluvchilarga toʻliq yetkazib berilmagan tovarlar oʻrnini qoplash uchun hisobga olinmaydi va agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, tovar yetkazib beruvchi tomonidan toʻldirilishi lozim.
444-modda. Yetkazib berish muddati oʻtkazib yuborilgan tovarlarni qabul qilishni rad etish
Agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, sotib oluvchi, tovar yetkazib beruvchini xabardor qilgan holda, yetkazib berish muddati oʻtkazib yuborilgan tovarlarni qabul qilishni rad etishga haqli. Tovar yetkazib beruvchi bildirish xatini olguncha yetkazib berilgan tovarlarni sotib oluvchi qabul qilishi va ularning haqini toʻlashi lozim.
445-modda. Toʻliq yetkazib berilmagan tovarlar oʻrnini toʻldirganda ularning assortimenti
Toʻliq yetkazib berilmagan tovarlarning oʻrni toʻldirilishi kerak boʻlganida ularning assortimenti taraflar kelishuvi bilan belgilanadi. Bunday kelishuv boʻlmaganida mahsulot yetkazib beruvchi toʻliq yetkazib berilmagan tovarlar oʻrnini toʻliq yetkazib bermaslikka yoʻl qoʻyilgan davr uchun belgilangan assortimentda toʻldirishga majbur.
Bir nomdagi tovarlarni mahsulot yetkazib berish shartnomasida nazarda tutilgandan koʻproq miqdorda yetkazib berish shu assortimentga kiradigan boshqa nomdagi toʻliq yetkazib berilmagan tovarlar oʻrnini toʻldirish sifatida hisobga olinmaydi va uning oʻrni toʻldirilishi lozim, bunday yetkazib berish sotib oluvchining oldindan bergan yozma roziligi bilan amalga oshirilgan hollar bundan mustasno.
446-modda. Tovarlarning sotib oluvchi tomonidan qabul qilinishi
Sotib oluvchi (oluvchi) shartnomaga muvofiq yetkazib berilgan tovarlarning qabul qilinishini taʼminlaydigan barcha zarur harakatlarni amalga oshirishi lozim.
Oldingi tahrirga qarang.
Sotib oluvchi (oluvchi) oʻzi qabul qilgan tovarni qonunchilikda, mahsulot yetkazib berish shartnomasida yoki ish muomalasi odatlarida belgilangan muddatda koʻzdan kechirishi lozim.
(446-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Oldingi tahrirga qarang.
Sotib oluvchi (oluvchi) xuddi shu muddatda qabul qilingan tovarlarning miqdori va sifatini qonunchilikda, mahsulot yetkazib berish shartnomasida yoki ish muomalasi odatlarida belgilangan tartibda tekshirishi va tovarning aniqlangan nomuvofiqliklari va kamchiliklari toʻgʻrisida tovar yetkazib beruvchini darhol yozma ravishda xabardor qilishi lozim.
(446-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Yetkazib berilgan tovarlar transport tashkilotidan olingan taqdirda sotib oluvchi (oluvchi) tovarlarning transport va yuk hujjatlarida koʻrsatilgan maʼlumotlarga muvofiqligini tekshirishi, shuningdek bu tovarlarni transport tashkilotidan belgilangan qoidalarga rioya etgan holda qabul qilishi lozim.
447-modda. Sotib oluvchi qabul qilmagan tovarni masʼuliyatli saqlash
Oldingi tahrirga qarang.
Sotib oluvchi (oluvchi) qonunchilikka yoki mahsulot yetkazib berish shartnomasiga muvofiq mahsulot yetkazib beruvchi topshirgan tovarni rad etgan taqdirda u bu tovarning but saqlanishini taʼminlashi (masʼuliyatli saqlash) va bu haqda tovar yetkazib beruvchini darhol xabardor qilishi shart.
(447-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Mahsulot yetkazib beruvchi sotib oluvchi (oluvchi) masʼuliyatli saqlashga olgan tovarni olib chiqib ketishi yoki oqilona muddat ichida tasarruf etishi shart. Agar mahsulot yetkazib beruvchi shu muddatda tovarni tasarruf etmasa, sotib oluvchi tovarni realizatsiya qilishga yoki mahsulot yetkazib beruvchiga qaytarib yuborishga haqli.
Sotib oluvchining tovarni masʼuliyatli saqlashga qabul qilish, tovarni realizatsiya qilish yoki uni mahsulot yetkazib beruvchiga qaytarib yuborish bilan bogʻliq zarur xarajatlari mahsulot yetkazib beruvchi tomonidan qoplanishi lozim. Bunda tovarni realizatsiya qilishdan tushgan pul summasi, sotib oluvchiga tegishli qismi chegirib qolingan holda, mahsulot yetkazib beruvchiga topshiriladi.
Oldingi tahrirga qarang.
Sotib oluvchi qonunchilikda yoki shartnomada belgilangan asoslarsiz mahsulot yetkazib beruvchidan tovarni qabul qilib olmagan yoki tovarni rad etgan hollarda mahsulot yetkazib beruvchi sotib oluvchidan tovar haqini toʻlashni talab qilishga haqlidir.
(447-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
448-modda. Tovarlarni tanlab olish
Agar mahsulot yetkazib berish shartnomasida sotib oluvchi (oluvchi)ning yetkazib beruvchi joylashgan yerda tovarlarni tanlab olishi nazarda tutilgan boʻlsa, sotib oluvchi (oluvchi) oʻziga topshirilayotgan tovarlarni ular topshiriladigan joyda koʻzdan kechirishi lozim. Tovarlarning shartnomaga nomuvofiqligi aniqlanganda, u bunday tovarlarni olishdan bosh tortishga haqli.
Sotib oluvchi (oluvchi)ning tovarlarni mahsulot yetkazib berish shartnomasida belgilangan muddatda, bunday muddat belgilanmagan boʻlsa, tovarlarning tayyorligi toʻgʻrisida mahsulot yetkazib beruvchining bildirish xatini olganidan soʻng oqilona muddatda tanlab olmasligi mahsulot yetkazib beruvchiga shartnomani bajarishdan bosh tortish yoki sotib oluvchidan tovarlar haqini toʻlashni talab qilish huquqini beradi.
449-modda. Yetkazib beriladigan tovarlar uchun hisob-kitoblar
Sotib oluvchi yetkazib beriladigan tovarlar haqini shartnomada nazarda tutilgan hisob-kitoblar tartibi va shakliga amal qilgan holda toʻlaydi. Agar taraflar kelishuvida hisob-kitoblar tartibi va shakli belgilanmagan boʻlsa, hisob-kitoblar toʻlov topshiriqnomalari bilan amalga oshiriladi.
Agar shartnomada tovarlarni toʻplamga kiradigan alohida qismlar boʻyicha yetkazib berish nazarda tutilgan boʻlsa, sotib oluvchi tovarlar haqini, basharti shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, toʻplamga kiradigan soʻnggi qism joʻnatilganidan (tanlab olinganidan) keyin toʻlaydi.
Agar mahsulot yetkazib berish shartnomasida tovarlar haqi oluvchi (toʻlovchi) tomonidan toʻlanishi nazarda tutilgan boʻlsa va u haq toʻlashdan asossiz bosh tortsa yoki tovarlar haqini shartnomada belgilangan muddatda toʻlamagan boʻlsa, yetkazib beruvchi sotib oluvchidan yetkazib berilgan tovarlar haqini toʻlashni talab qilishga haqli.
450-modda. Idishlar va oʻrash materiallarini qaytarish
Oldingi tahrirga qarang.
Agar mahsulot yetkazib berish shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, sotib oluvchi (oluvchi) tovar keltirilgan koʻp marta ishlatiladigan idish va oʻrash materiallarini yetkazib beruvchiga qonunchilikda belgilangan tartib va muddatlarda qaytarishi shart.
(450-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Boshqa idish va oʻrash materiallari faqat mahsulot yetkazib berish shartnomasida nazarda tutilgan hollardagina yetkazib beruvchiga qaytarilishi lozim.
451-modda. Tegishli darajada sifatli boʻlmagan tovarlarni yetkazib berish oqibatlari
Tegishli darajada sifatli boʻlmagan tovarlar yetkazib berilgan sotib oluvchi (oluvchi) mahsulot yetkazib beruvchiga ushbu Kodeksning 434-moddasida nazarda tutilgan talablarni qoʻyishga haqli, yetkazib berilgan tovarlarning sifatsizligi toʻgʻrisida sotib oluvchidan bildirish olgan mahsulot yetkazib beruvchi yetkazib berilgan tovarlarni tegishli darajada sifatli tovarlar bilan darhol almashtirgan hollar bundan mustasno.
Oʻziga yetkazib berilgan tovarlarni chakanalab sotadigan sotib oluvchi (oluvchi), agar mahsulot yetkazib berish shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, isteʼmolchi tomonidan qaytarilgan tegishli darajada sifatli boʻlmagan tovarni oqilona muddat ichida almashtirishni talab qilishga haqli.
452-modda. But boʻlmagan tovarlar yetkazib berish oqibatlari
Oldingi tahrirga qarang.
Mahsulot yetkazib berish shartnomasining shartlari, qonunchilikning talablari yoki tovarlarning but boʻlishiga qoʻyiladigan odatdagi talablarni buzgan holda tovarlar yetkazib berganida sotib oluvchi (oluvchi) mahsulot yetkazib beruvchiga ushbu Kodeksning 413-moddasida nazarda tutilgan talablarni qoʻyishga haqli, mahsulot yetkazib beruvchi yetkazib berilgan tovarlarning but emasligi toʻgʻrisida sotib oluvchidan bildirish olganidan keyin tovarlarni darhol butlagan yoki ularni but tovarlar bilan almashtirgan hollar bundan mustasno.
(452-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Tovarlarni chakana narxlarda sotayotgan sotib oluvchi (oluvchi), agar mahsulot yetkazib berish shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, isteʼmolchi tomonidan qaytarilgan but boʻlmagan tovarlarni oqilona muddat ichida but tovarlar bilan almashtirishni talab qilishga haqli.
453-modda. Tovarlar toʻliq yetkazib berilmagan, tovarlarning kamchiliklarini bartaraf etish yoki tovarlarni butlash toʻgʻrisidagi talablar bajarilmagan hollarda sotib oluvchining huquqlari
Agar mahsulot yetkazib beruvchi tovarlarni mahsulot yetkazib berish shartnomasida nazarda tutilgan miqdorda yetkazib bermagan boʻlsa yoxud sotib oluvchining (oluvchining) tegishli darajada sifatli boʻlmagan tovarlarni almashtirish yoki tovarlarni butlash toʻgʻrisidagi talablarini belgilangan muddatda bajarmasa, sotib oluvchi yetkazib berilmagan tovarlarni boshqa shaxslardan olib, ularni olish bilan bogʻliq barcha zarur va oqilona xarajatlarni mahsulot yetkazib beruvchi zimmasiga yuklash huquqiga ega.
Mahsulot yetkazib beruvchi tovarlarni toʻliq yetkazib bermagan yoki sotib oluvchining tovarlarning kamchiliklarini bartaraf etish yoki tovarlarni butlash toʻgʻrisidagi talablarini bajarmagan hollarda sotib oluvchining boshqa shaxslardan tovarlar olishga qilgan xarajatlari ushbu Kodeks 456-moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan qoidalarga muvofiq hisoblab chiqariladi.
Sotib oluvchi (oluvchi) tovarlarning kamchiligi bartaraf etilguncha va ular butlanguncha yoki almashtirilguncha tegishli darajada sifatli boʻlmagan va but boʻlmagan tovarlar haqini toʻlashdan bosh tortish, bordi-yu, tovarlar haqi toʻlangan boʻlsa, –– toʻlangan summani qaytarishni talab qilish huquqiga ega.
454-modda. Tovarlarni toʻliq yetkazib bermaganlik uchun neustoyka
Tovarlarni toʻliq yetkazib bermaganlik yoki yetkazib berish muddatlarini kechiktirib yuborganlik uchun qonunda yoki shartnomada belgilangan neustoyka, agar neustoykani undirishning boshqacha tartibi qonunda yoki shartnomada belgilanmagan boʻlsa, mahsulot yetkazib beruvchidan shartnomaning amal qilish muddatida majburiyat amalda bajarilgunga qadar undiriladi.
455-modda. Mahsulot yetkazib berish shartnomasini bajarishdan bir tomonlama bosh tortish
Mahsulot yetkazib berish shartnomasini bajarishdan bir tomonlama (toʻliq yoki qisman) bosh tortishga taraflarning biri shartnomani jiddiy buzgan taqdirda yoʻl qoʻyiladi.
Mahsulot yetkazib beruvchining mahsulot yetkazib berish shartnomasini buzishi quyidagi hollarda jiddiy deb hisoblanishi mumkin:
tegishli darajada sifatli boʻlmagan, sotib oluvchi uchun maqbul muddatda bartaraf qilib boʻlmaydigan kamchiliklarga ega boʻlgan tovarlarni yetkazib berish;
tovarlarni yetkazib berish muddatlarini bir necha bor buzish.
Sotib oluvchining mahsulot yetkazib berish shartnomasini buzishi quyidagi hollarda jiddiy deb hisoblanishi mumkin:
tovarlar haqini toʻlash muddatlarini bir necha bor buzish;
tovarlarni bir necha bor olib ketmaslik.
Taraflarning kelishuvida mahsulot yetkazib berish shartnomasini bajarishdan bir tomonlama bosh tortish yoki uni bir tomonlama oʻzgartirishning boshqa asoslari ham nazarda tutilishi mumkin.
Agar mahsulot yetkazib berish shartnomasini bekor qilish yoki oʻzgartirishning boshqa muddati bildirish xatida nazarda tutilmagan yoki taraflar kelishuvida belgilanmagan boʻlsa, shartnoma bir taraf boshqa tarafdan shartnomani bajarishdan toʻla yoki qisman bir taraflama bosh tortish toʻgʻrisida bildirish xati olgan paytdan boshlab oʻzgartirilgan yoki bekor qilingan hisoblanadi.
456-modda. Shartnomani bekor qilish vaqtida zararni hisoblash
Agar sotuvchi tomonidan majburiyat buzilganligi oqibatida shartnoma bekor qilinganidan keyin oqilona muddat ichida sotib oluvchi shartnomada nazarda tutilgan tovar oʻrniga boshqa shaxsdan birmuncha yuqori, ammo oqilona bahoda tovar sotib olsa, sotib oluvchi sotuvchidan shartnomada belgilangan baho bilan uning oʻrniga tuzilgan bitimdagi baho oʻrtasidagi farqdan iborat zararni qoplashni talab qilishi mumkin.
Agar sotib oluvchi tomonidan majburiyat buzilganligi oqibatida shartnoma bekor qilinganidan keyin oqilona muddat ichida sotuvchi tovarni boshqa shaxsga shartnomada nazarda tutilganidan birmuncha pastroq, biroq oqilona bahoda sotgan boʻlsa, sotuvchi sotib oluvchidan shartnomada belgilangan baho bilan uning oʻrniga tuzilgan bitimdagi baho oʻrtasidagi farqdan iborat zararni qoplashni talab qilishi mumkin.
Agar ushbu moddaning birinchi va ikkinchi qismlarida nazarda tutilgan asoslar boʻyicha shartnoma bekor qilinganidan keyin uning oʻrniga boshqa bitim tuzilmagan va tovarning joriy bahosi mavjud boʻlsa, taraf shartnomada belgilangan baho bilan shartnoma bekor qilingan paytdagi joriy baho oʻrtasidagi farqdan iborat zararni qoplash toʻgʻrisida talab qoʻyishi mumkin.
Tovar topshirilishi lozim boʻlgan joyda odatda oʻxshash sharoitlarda bir xil tovar uchun undiriladigan baho joriy baho deb eʼtirof etiladi. Agar bu joyda joriy baho mavjud boʻlmasa, tovarni tashish xarajatlaridagi farqni hisobga olgan holda boshqa joydagi uning oʻrnini bosa oladigan oqilona joriy bahodan foydalanish mumkin.
Ushbu moddada nazarda tutilgan talablarni qondirish oʻz majburiyatini bajarmagan yoki lozim darajada bajarmagan tarafni boshqa tarafga yetkazgan oʻzga zararni ushbu Kodeksning 14-moddasiga asosan qoplashdan ozod qilmaydi.
4-§. Tovarlar yetkazib berish toʻgʻrisidagi davlat kontrakti
Oldingi tahrirga qarang.
457-modda. Davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berish
Davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berish davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berish boʻyicha davlat kontrakti asosida, shuningdek uning asosida tuziladigan davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berish shartnomalariga muvofiq amalga oshiriladi. Qonunchilikda belgilangan tartibda aniqlanadigan, davlat budjeti va moliyalashning budjetdan tashqari manbalari hisobiga taʼminlanadigan, Oʻzbekiston Respublikasining ehtiyojlari davlat ehtiyojlari deyiladi.
Davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berish borasidagi munosabatlarga ushbu Kodeks 437-456-moddalarining qoidalari ham tatbiq etiladi. Ushbu Kodeks bilan tartibga solinmagan munosabatlarga nisbatan davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berishni tartibga soladigan boshqa qonunchilik tatbiq etiladi.
(457-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
458-modda. Davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berish yuzasidan davlat kontrakti
Davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berish yuzasidan davlat kontrakti boʻyicha (bundan buyon matnda davlat kontrakti deb yuritiladi) mahsulot yetkazib beruvchi (ijrochi) davlat buyurtmachisiga yoki uning koʻrsatmasiga binoan mahsulot yetkazib berish shartnomasi asosida boshqa shaxsga shartlashilgan muddatda tovarlar yetkazib berishni, davlat buyurtmachisi esa, yetkazib berilgan tovarlar haqi belgilangan muddatda toʻlanishini taʼminlashni oʻz zimmasiga oladi.
459-modda. Davlat kontraktini tuzish asoslari
Davlat kontrakti davlat buyurtmachisining mahsulot yetkazib beruvchi (ijrochi) qabul qilgan davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berish toʻgʻrisidagi buyurtmasi asosida tuziladi.
Bergan buyurtmasi mahsulot yetkazib beruvchi (ijrochi) tomonidan qabul qilingan davlat buyurtmachisi uchun davlat kontrakti tuzish shart hisoblanadi.
Oldingi tahrirga qarang.
Davlat kontraktini tuzish qonunchilikda belgilangan hollardagina va davlat kontraktini bajarish tufayli mahsulot yetkazib beruvchi (ijrochi) koʻrishi mumkin boʻlgan barcha zararni davlat buyurtmachisi qoplagan taqdirdagina mahsulot yetkazib beruvchi (ijrochi) uchun majburiy hisoblanadi.
(459-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Oldingi tahrirga qarang.
(Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 7-fevraldagi OʻRQ-1025-sonli Qonuniga asosan 459-moddaning toʻrtinchi qismining chiqarilish sanasi 2025-yil 8-may — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 07.02.2025-y., 03/25/1025/0116-son)
Agar davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berish toʻgʻrisidagi buyurtma tanlov boʻyicha joylashtirilsa, tanlov gʻolibi deb eʼlon qilingan mahsulot yetkazib beruvchi (ijrochi) bilan davlat kontraktini tuzish davlat buyurtmachisi uchun majburiy hisoblanadi.
460-modda. Davlat kontraktini tuzish tartibi
Agar taraflar kelishuvida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, davlat kontrakti loyihasi davlat buyurtmachisi tomonidan ishlab chiqiladi va mahsulot yetkazib beruvchi (ijrochi)ga yuboriladi.
Davlat kontrakti loyihasini olgan taraf kechi bilan oʻttiz kunlik muddatda uni imzolaydi va davlat kontraktining bir nusxasini boshqa tarafga qaytaradi, davlat kontrakti shartlari yuzasidan kelishmovchiliklar mavjud boʻlsa, xuddi shu muddatda kelishmovchiliklar bayonnomasini tuzadi va uni imzolangan davlat kontrakti bilan boshqa tarafga yuboradi yoki unga davlat kontraktini tuzishdan bosh tortishini maʼlum qiladi.
Davlat kontrakti bilan kelishmovchiliklar bayonnomasini olgan taraf oʻttiz kun ichida kelishmovchiliklarni koʻrib chiqishi, kontrakt shartlarini boshqa taraf bilan muvofiqlashtirish choralarini koʻrishi va unga davlat kontraktini kelishilgan tahrirda qabul qilishi yoki kelishmovchiliklar bayonnomasini rad etishi haqida xabar berishi lozim. Bu muddat tugagach, manfaatdor taraf hal qilinmagan barcha kelishmovchiliklarni oʻttiz kunlik muddatda sud muhokamasiga topshirishi mumkin.
Davlat kontrakti davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berish toʻgʻrisidagi buyurtmani joylashtirish tanlovi natijalari boʻyicha tuziladigan hollarda davlat kontrakti tanlov oʻtkazilgan sanadan boshlab oʻttiz kun ichida tuzilishi lozim.
Agar davlat kontraktini tuzishi majburiy boʻlgan taraf uni tuzishdan bosh tortsa, ikkinchi taraf boshqa tarafni davlat kontraktini tuzishga majbur qilish toʻgʻrisidagi talab bilan sudga murojaat qilishga haqli.
461-modda. Davlat kontraktini bajarish
Davlat kontrakti shartlariga muvofiq tovarlar bevosita davlat buyurtmachisiga yoki uning koʻrsatmasi (joʻnatish raznaryadkasi)ga muvofiq boshqa shaxs (oluvchi)ga yetkazib beriladigan hollarda kontraktni bajarish boʻyicha taraflarning munosabatlari ushbu Kodeksning 437-456-moddalarida nazarda tutilgan qoidalar bilan tartibga solinadi.
Agar davlat kontraktida sotib oluvchilarga tovarlar yetkazib berish mahsulot yetkazib beruvchi (ijrochi) tomonidan davlat buyurtmachisi belgilaydigan davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berish shartnomalariga muvofiq amalga oshirilishi nazarda tutilgan boʻlsa, davlat buyurtmachisi davlat kontrakti tuzilgan kundan boshlab kechi bilan oʻttiz kunlik muddatda sotib oluvchining yetkazib beruvchi (ijrochi)ga biriktirilgani toʻgʻrisida mahsulot yetkazib beruvchi — ijrochi va sotuvchiga bildirish xati yuboradi.
Sotib oluvchi yetkazib beruvchi (ijrochi)ga biriktirilgani toʻgʻrisidagi bildirish xati davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berish shartnomasini tuzishga asos boʻlib xizmat qiladi.
Davlat ehtiyojlari uchun tovarlar joʻnatish raznaryadkalarida koʻrsatilgan oluvchilarga yetkazib berilgan hollarda, agar davlat kontraktida boshqacha hisob-kitob tartibi nazarda tutilgan boʻlmasa, tovarlar haqi davlat buyurtmachisi tomonidan toʻlanadi.
Tovarlar sotib oluvchilarga davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berish shartnomasi boʻyicha yetkazib berilgan hollarda, agar davlat kontraktida baho belgilash va hisob-kitoblarning boshqacha tartibi nazarda tutilgan boʻlmasa, sotib oluvchilar tovarlar haqini davlat kontraktiga muvofiq belgilanadigan baholarda toʻlaydilar.
Davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berish toʻgʻrisidagi davlat kontrakti boʻyicha tovarlar haqi sotib oluvchi tomonidan toʻlanganda davlat buyurtmachisi sotib oluvchining ushbu majburiyati boʻyicha kafil deb hisoblanadi.
462-modda. Davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berish shartnomasini tuzish
Agar davlat kontraktida shartnoma loyihasini tayyorlashning boshqacha tartibi nazarda tutilgan boʻlmasa yoki shartnoma loyihasi sotib oluvchi tomonidan taqdim qilingan boʻlmasa, mahsulot yetkazib beruvchi (ijrochi) biriktirish toʻgʻrisidagi bildirish xatida koʻrsatilgan sotib oluvchiga davlat buyurtmachisidan bildirish xati olingan vaqtdan boshlab oʻttiz kundan kechiktirmay davlat ehtiyojlari uchun tovar yetkazib berish shartnomasining loyihasini yoʻllashi lozim.
Davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berish shartnomasining loyihasini olgan taraf kechi bilan oʻttiz kunlik muddatda uni imzolaydi va shartnomaning bir nusxasini ikkinchi tarafga qaytaradi, shartnoma shartlari boʻyicha kelishmovchiliklar boʻlganda esa xuddi shu muddatda kelishmovchiliklar bayonnomasini tuzadi va uni imzolangan shartnoma bilan birgalikda boshqa tarafga yuboradi.
Davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berish shartnomasini kelishmovchiliklar bayonnomasi bilan olgan taraf oʻttiz kun ichida kelishmovchiliklarni koʻrib chiqishi, shartnoma shartlarini boshqa taraf bilan muvofiqlashtirish choralarini koʻrishi va unga shartnomani kelishilgan tahrirda qabul qilishi yoki kelishmovchiliklar bayonnomasini rad etishi haqida xabar berishi lozim. Manfaatdor taraf hal qilinmagan kelishmovchiliklarni oʻttiz kunlik muddatda sud muhokamasiga topshirishi mumkin.
Agar mahsulot yetkazib beruvchi (ijrochi) davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berish shartnomasini tuzishdan bosh tortsa, sotib oluvchi mahsulot yetkazib beruvchi (ijrochi)ni sotib oluvchi ishlab chiqqan shartnoma loyihasi shartlarida shartnoma tuzishga majbur qilish haqidagi talab bilan sudga murojaat qilish huquqiga ega.
463-modda. Sotib oluvchining davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berish shartnomasini tuzishdan bosh tortishi
Sotib oluvchi biriktirish haqidagi bildirish xatida koʻrsatilgan tovarlardan hamda ularni yetkazib berish shartnomasini tuzishdan toʻliq yoki qisman bosh tortish huquqiga ega. Bunday holda mahsulot yetkazib beruvchi (ijrochi) bu haqda darhol davlat buyurtmachisiga maʼlum qilishi lozim va davlat buyurtmachisidan boshqa sotib oluvchini oʻziga biriktirish toʻgʻrisida bildirish xati berishni talab qilish huquqiga ega.
Davlat buyurtmachisi mahsulot yetkazib beruvchi (ijrochi)ning bildirish xatini olgan kundan boshlab kechi bilan oʻttiz kun ichida yo mahsulot yetkazib beruvchi (ijrochi)ga boshqa sotib oluvchini biriktirish toʻgʻrisida bildirish xati beradi, yoki mahsulot yetkazib beruvchi (ijrochi)ga tovarlarni kim olishi koʻrsatilgan joʻnatish raznaryadkasini yuboradi, yoxud tovarlarni qabul qilish va haqini toʻlashga roziligini xabar qiladi.
Davlat buyurtmachisi ushbu moddaning ikkinchi qismida nazarda tutilgan majburiyatlarini bajarmagan taqdirda, mahsulot yetkazib beruvchi (ijrochi) yo davlat buyurtmachisidan tovarlarni qabul qilish va haqini toʻlashni talab qilish, yoki tovarlarni oʻz ixtiyori bilan realizatsiya qilib, tovarlarni realizatsiya qilish bilan bogʻliq oqilona xarajatlarni davlat buyurtmachisiga yuklash huquqiga ega.
464-modda. Davlat kontraktining bajarilishi yoki bekor qilinishi munosabati bilan yetkazilgan zararni qoplash
Oldingi tahrirga qarang.
Agar davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berish toʻgʻrisidagi qonunchilikda yoki davlat kontraktida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, davlat kontraktining bajarilishi munosabati bilan mahsulot yetkazib beruvchi (ijrochi)ga yetkazilgan zarar (ushbu Kodeks 459-moddasining uchinchi qismi) davlat kontraktiga muvofiq tovar topshirilgan kundan eʼtiboran koʻpi bilan oʻttiz kun ichida davlat buyurtmachisi tomonidan qoplanishi lozim.
(464-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Davlat kontraktining bajarilishi munosabati bilan mahsulot yetkazib beruvchi (ijrochi)ga yetkazilgan zarar davlat kontraktiga binoan qoplanmagan taqdirda mahsulot yetkazib beruvchi (ijrochi) davlat kontraktini bajarishdan bosh tortishga va davlat kontrakti bekor qilinganligi tufayli kelib chiqqan zararning qoplanishini talab qilishga haqli.
Ushbu moddaning ikkinchi qismida koʻrsatilgan asoslar boʻyicha davlat kontrakti bekor qilinganida mahsulot yetkazib beruvchi davlat ehtiyojlari uchun tovar yetkazib berish shartnomasini bajarishdan bosh tortishga haqli. Mahsulot yetkazib beruvchining bunday bosh tortishi tufayli sotib oluvchiga yetkazilgan zarar davlat buyurtmachisi tomonidan qoplanadi.
5-§. Kontraktatsiya
465-modda. Kontraktatsiya shartnomasi
Kontraktatsiya shartnomasiga muvofiq qishloq xoʻjaligi mahsulotini yetishtiruvchi qishloq xoʻjaligi mahsulotini qayta ishlash yoki sotish uchun bunday mahsulotni xarid qiladigan shaxsga –– tayyorlovchiga shartlashilgan muddatda topshirish (topshirib turish) majburiyatini oladi, tayyorlovchi esa bu mahsulotni qabul qilish (qabul qilib turish), uning haqini shartlashilgan muddatda muayyan bahoda toʻlash (toʻlab turish) majburiyatini oladi.
Agar ushbu Kodeksda boshqacha tartib belgilangan boʻlmasa yoki u majburiyat mohiyatidan kelib chiqmasa, kontraktatsiya shartnomasiga nisbatan mahsulot yetkazib berish shartnomasi toʻgʻrisidagi qoidalar, tegishli hollarda esa davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berishga doir davlat kontrakti toʻgʻrisidagi qoidalar qoʻllanadi.
466-modda. Qishloq xoʻjaligi mahsulotini yetishtiruvchining majburiyatlari
Qishloq xoʻjaligi mahsulotini yetishtiruvchi oʻstirilgan (ishlab chiqarilgan) qishloq xoʻjaligi mahsulotini tayyorlovchiga kontraktatsiya shartnomasida nazarda tutilgan miqdor va assortimentda topshirishi shart.
Agar mahsulot yetishtiruvchi ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan majburiyatlarini bajarmaganligi oqibatida qishloq xoʻjaligi mahsuloti kontraktatsiya shartnomasida nazarda tutilgan miqdor va assortimentda olinmasligi oldindan maʼlum boʻlib qolsa, tayyorlovchi shartnomani bekor qilishni yoki oʻzgartirishni va zararni qoplashni talab qilishga haqli.
467-modda. Tayyorlovchining majburiyatlari
Agar kontraktatsiya shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, tayyorlovchi yetishtiruvchi joylashgan yerda undan qishloq xoʻjaligi mahsulotini qabul qilishi (qabul qilib turishi) va olib ketishni taʼminlashi (taʼminlab turishi) shart.
Agar qishloq xoʻjaligi mahsuloti tayyorlovchi joylashgan yerda yoki u koʻrsatgan boshqa yerda qabul qilinsa, tayyorlovchi yetishtiruvchi tomonidan kontraktatsiya shartnomasiga muvofiq va shartlashilgan muddatda keltirilgan qishloq xoʻjaligi mahsulotini qabul qilishdan bosh tortishga haqli emas.
Tayyorlovchi qishloq xoʻjaligi mahsulotini olib ketishni yoki qabul qilib olishni taʼminlamagan taqdirda yetishtiruvchiga qishloq xoʻjaligi mahsulotining qiymatini va uni keltirish xarajatlarini toʻlaydi.
Kontraktatsiya shartnomasiga muvofiq olingan qishloq xoʻjaligi mahsulotini qayta ishlaydigan tayyorlovchi yetishtiruvchining talabiga koʻra qishloq xoʻjaligi mahsulotini qayta ishlash chiqindilarini taraflar kelishgan narxda yetishtiruvchiga qaytarishi shart.
6-§. Energiya taʼminoti
468-modda. Energiya taʼminoti shartnomasi
Oldingi tahrirga qarang.
Energiya taʼminoti shartnomasiga muvofiq energiya bilan taʼminlovchi tashkilot tutashtirilgan tarmoq orqali abonentga (isteʼmolchiga) energiya berib turish majburiyatini oladi, abonent esa qabul qilingan energiya haqini toʻlash, shuningdek shartnomada nazarda tutilgan energiya isteʼmol qilish tartibiga rioya etish, tasarrufidagi energetika shoxobchalaridan foydalanish xavfsizligini hamda oʻzi foydalanadigan energiya isteʼmol qiluvchi asbob va uskunalarning sozligini taʼminlash majburiyatini oladi. Energiya taʼminoti shartnomasida qonun hujjatlariga muvofiq boshqa majburiyatlar ham nazarda tutilishi mumkin.
(468-moddaning manti Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 7-martdagi OʻRQ-1044-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 07.03.2025-y., 03/25/1044/0224-son. Kuchga kirish sanasi — 2025-yil 8-iyun)
469-modda. Energiya taʼminoti shartnomasini tuzish va muddatini uzaytirish
Oldingi tahrirga qarang.
Energiya taʼminoti shartnomasi energiya bilan taʼminlovchi tashkilot tarmoqlariga qonunchilikda belgilangan tartibda ulangan energiya qurilmasi, shuningdek energiya isteʼmolini hisobga olish uskunalari va asboblari mavjud boʻlgan abonent bilan tuziladi.
(469-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Energiya taʼminoti shartnomasiga muvofiq energiyadan turmushda foydalanadigan fuqaro abonent boʻlgan taqdirda, abonent tarmoqqa belgilangan tartibda amalda birinchi marta ulangan paytdan boshlab u bilan shartnoma tuzilgan hisoblanadi.
Energiya taʼminoti shartnomasining muddati tugagach, taraflardan biri uni bekor qilish yoki oʻzgartirish haqida ariza bermasa, u shartnomada nazarda tutilgan muddatga va shartlarda uzaytirilgan hisoblanadi. Shartnoma yangi muddatga uzaytirilganida uning shartlari taraflar kelishuviga binoan oʻzgartirilishi mumkin.
Agar taraflardan biri shartnomaning amal qilish muddati tugashidan oldin yangi shartnoma tuzish haqida taklif kiritsa, taraflarning oʻzaro munosabatlari yangi shartnoma tuzilgunga qadar avval tuzilgan shartnoma bilan tartibga solib turiladi.
470-modda. Energiya miqdori
Energiya bilan taʼminlovchi tashkilot tutashtirilgan tarmoq orqali abonentga energiya taʼminoti shartnomasida nazarda tutilgan miqdorda va taraflar kelishgan energiya berish tartibiga amal qilgan holda energiya berishi lozim. Energiya bilan taʼminlovchi tashkilot bergan va abonent qabul qilgan energiya miqdori oʻlchov asboblari koʻrsatkichlari bilan aniqlanadi.
Energiya taʼminoti shartnomasida abonentning oʻzi qabul qiladigan energiyaning shartnomada belgilangan miqdorini energiya bilan taʼminlovchi tashkilotning energiyani shartnomada belgilanmagan miqdorda berishni taʼminlash bilan bogʻliq xarajatlarini qoplash sharti bilan oʻzgartirish huquqi nazarda tutilishi mumkin.
Energiyadan turmushda foydalanadigan fuqaro energiya taʼminoti shartnomasiga muvofiq abonent boʻlgan taqdirda u energiyadan oʻzi uchun zarur boʻlgan miqdorda foydalanishga haqli.
471-modda. Energiya taʼminoti shartnomasining energiya miqdori toʻgʻrisidagi shartini buzish oqibatlari
Oldingi tahrirga qarang.
Agar energiya bilan taʼminlovchi tashkilot tomonidan tutashtirilgan tarmoq orqali abonentga energiya taʼminoti shartnomasida nazarda tutilgandan kam miqdorda energiya berilgan boʻlsa, basharti qonunchilikda, shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa yoki u majburiyat mohiyatidan kelib chiqmasa, ushbu Kodeksning 399-moddasida nazarda tutilgan qoidalar qoʻllanadi.
(471-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Oldingi tahrirga qarang.
472-modda. Energiya sifati
Energiya bilan taʼminlovchi tashkilot beradigan energiyaning sifati standartlashtirish boʻyicha qonunchilikda yoki energiya taʼminoti shartnomasida belgilangan talablarga javob berishi lozim.
Energiya bilan taʼminlovchi tashkilot energiya sifatiga qoʻyiladigan talablarni buzgan taqdirda, agar qonunchilikda, energiya taʼminoti shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa yoki u majburiyat mohiyatidan kelib chiqmasa, ushbu Kodeksning 408-moddasida nazarda tutilgan qoidalar qoʻllanadi.
(472-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
473-modda. Tarmoqlar, asbob va uskunalarni saqlash va ishlatish boʻyicha abonentning majburiyatlari
Abonent ishlatilayotgan energetika tarmoqlari, asbob va uskunalarning zarur texnikaviy holati va xavfsizligini taʼminlashi, energiya ishlatishning belgilangan tartibiga amal qilishi, shuningdek avariyalar, yongʻinlar, energiyani oʻlchash asboblaridagi nosozliklar va energiyadan foydalanish paytida kelib chiqadigan boshqa buzilishlar toʻgʻrisida energiya bilan taʼminlovchi tashkilotga darhol xabar berishi lozim.
Oldingi tahrirga qarang.
Energiya taʼminoti shartnomasiga muvofiq energiyadan turmushda foydalanadigan fuqaro abonent boʻlgan taqdirda, agar qonunchilikda boshqacha tartib belgilangan boʻlmasa, energetika tarmoqlari, shuningdek energiya isteʼmolini hisobga olish asboblarining zarur texnik holati va xavfsizligini taʼminlash majburiyati energiya bilan taʼminlovchi tashkilot zimmasiga yuklatiladi.
(473-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Oldingi tahrirga qarang.
Energetika tarmoqlari, asbob va uskunalarning texnik holatiga va ularni ishlatishga qoʻyiladigan talablar, shuningdek ularga rioya etilishini nazorat qilish tartibi qonunchilik bilan belgilanadi.
(473-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
474-modda. Energiya haqini toʻlash
Oldingi tahrirga qarang.
Agar qonunchilikda yoki energiya bilan taʼminlash shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, energiya haqi abonent amalda qabul qilgan energiya miqdori uchun toʻlanadi, bu miqdor ushbu Kodeksning 470-moddasiga muvofiq aniqlanadi.
(474-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
475-modda. Abonent tomonidan energiyaning boshqa shaxsga berilishi
Abonent energiya bilan taʼminlovchi tashkilotdan tutashtirilgan tarmoq orqali qabul qilib olgan energiyani boshqa shaxs (qoʻshimcha abonent)ga faqat energiya bilan taʼminlovchi tashkilot roziligi bilan berishi mumkin.
Oldingi tahrirga qarang.
Agar qonunchilikda yoki energiya taʼminoti shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, abonent tomonidan energiyani qoʻshimcha abonentga berish shartnomasiga nisbatan ushbu paragraf qoidalari qoʻllanadi.
(475-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Oldingi tahrirga qarang.
Agar qonunchilikda boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, energiyani qoʻshimcha abonentga berish chogʻida abonent energiya bilan taʼminlovchi tashkilot oldida javobgar boʻlib qolaveradi.
(475-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
476-modda. Energiya taʼminoti shartnomasini oʻzgartirish va bekor qilish
Energiya berishdagi uzilishlarga, energiya berishni toʻxtatish yoki cheklashga taraflar kelishuviga muvofiq yoʻl qoʻyiladi, abonentga qarashli energetika qurilmalarining qoniqarsiz ahvoli avariya xavfini keltirib chiqarishi mumkinligi yoki fuqarolar hayoti va xavfsizligiga tahdid tugʻdirayotgani davlat energetika nazorati organi tomonidan tasdiqlangan hollar bundan mustasno. Energiya bilan taʼminlovchi tashkilot abonentni energiya berishdagi uzilishlar, energiya berishni toʻxtatish yoki cheklash toʻgʻrisida ogohlantirishi lozim.
Abonent bilan kelishmasdan va uni ogohlantirmasdan, biroq unga darhol xabar bergan holda energiya berishni vaqtincha uzib qoʻyish, toʻxtatish yoki cheklashga energiya bilan taʼminlovchi tashkilot tizimida avariyaning oldini olish yoki uni tugatish uchun kechiktirib boʻlmaydigan choralarni koʻrish zarur boʻlgan hollarda yoʻl qoʻyiladi.
Energiya taʼminoti shartnomasiga muvofiq energiyadan turmushda foydalanadigan fuqaro abonent boʻlgan taqdirda u energiya bilan taʼminlovchi tashkilotga maʼlum qilish va foydalanilgan energiya haqini toʻliq toʻlash sharti bilan shartnomani bir tomonlama bekor qilish huquqiga ega.
Energiya taʼminoti shartnomasiga muvofiq energiyadan turmushda foydalanadigan fuqaro abonent boʻlgan taqdirda abonent oʻzi foydalangan energiya haqini toʻlamagani tufayli energiya bilan taʼminlovchi tashkilot shartnomani bajarishdan bir tomonlama bosh tortish huquqiga ega, bunda u shartnomani bajarishdan bosh tortishdan kamida bir oy oldin abonentni bu haqda ogohlantirishi lozim.
Oldingi tahrirga qarang.
Energiya taʼminoti shartnomasiga muvofiq yuridik shaxs abonent boʻlgan hollarda energiya bilan taʼminlovchi tashkilot ushbu Kodeksning 455-moddasida nazarda tutilgan asoslarga koʻra shartnomani bajarishdan bir tomonlama bosh tortishga haqli, qonunchilikda belgilab qoʻyilgan hollar bundan mustasno.
(476-moddaning beshinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
477-modda. Energiya taʼminoti shartnomasi boʻyicha javobgarlik
Oldingi tahrirga qarang.
Energiya taʼminoti shartnomasi boʻyicha majburiyatlar bajarilmagan yoki lozim darajada bajarilmagan hollarda, energiya bilan taʼminlovchi tashkilot shu tufayli yetkazilgan zararning, abonent esa yetkazilgan haqiqiy zararning oʻrnini qoplashi shart.
(477-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2012-yil 20-apreldagi OʻRQ-325-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2012-y., 16-son, 176-modda)
Oldingi tahrirga qarang.
Agar energiya berishdagi uzilishlar quvvat va energiya yetishmasligi sababli energiya bilan taʼminlovchi tashkilot tomonidan qonunchilik asosida isteʼmolni tartibga solish natijasida yuz bergan boʻlsa, energiya bilan taʼminlovchi tashkilot aybdor boʻlgan taqdirdagina shartnoma majburiyatlarini bajarmagani yoki tegishli darajada bajarmagani uchun javob beradi.
(477-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
478-modda. Energiya taʼminoti shartnomasi qoidalarini tutashtirilgan tarmoq orqali taʼminlash borasidagi boshqa munosabatlarga nisbatan qoʻllash
Oldingi tahrirga qarang.
Agar qonunchilikda boshqacha tartib belgilangan boʻlmasa, tutashtirilgan tarmoq orqali issiqlik energiyasi bilan taʼminlash munosabatlariga nisbatan ushbu paragraf qoidalari qoʻllanadi.
(478-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Oldingi tahrirga qarang.
Agar qonunchilikda, shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa yoki u majburiyat mohiyatidan kelib chiqmasa, tutashtirilgan tarmoq orqali gaz, neft va neft mahsulotlari, suv va boshqa tovarlar bilan taʼminlash munosabatlariga nisbatan ushbu paragraf qoidalari qoʻllanadi.
(478-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
7-§. Koʻchmas mulkni sotish
479-modda. Koʻchmas mulkni sotish shartnomasi
Koʻchmas mulkning oldi-sotdi shartnomasiga (koʻchmas mulkni sotish shartnomasiga) binoan sotuvchi yer uchastkasi, bino, inshoot, kvartira yoki boshqa koʻchmas mulkni sotib oluvchiga mulk qilib topshirishni (ushbu Kodeksning 83-moddasi) oʻz zimmasiga oladi.
Korxonalarni sotishga nisbatan, basharti korxonani sotish shartnomasi toʻgʻrisidagi qoidalarda (ushbu Kodeksning 489-496-moddalari) boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, ushbu paragraf qoidalari qoʻllanadi.
480-modda. Koʻchmas mulkni sotish shartnomasining shakli
Oldingi tahrirga qarang.
Koʻchmas mulkni sotish shartnomasi taraflar imzolagan yozma shakldagi bitta hujjat tarzida tuziladi (ushbu Kodeks 366-moddasining toʻrtinchi qismi).
(480-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2019-yil 20-martdagi OʻRQ-531-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 21.03.2019-y., 03/19/531/2799-son)
Koʻchmas mulkni sotish shartnomasining shakliga rioya qilmaslik uning haqiqiy emasligiga sabab boʻladi.
481-modda. Koʻchmas mulkka boʻlgan mulk huquqi boshqa shaxsga oʻtganligini davlat roʻyxatidan oʻtkazish
Koʻchmas mulkni sotish shartnomasiga binoan koʻchmas mulkka boʻlgan mulk huquqining sotib oluvchiga oʻtganligi davlat roʻyxatidan oʻtkazilishi lozim.
Mulk huquqi boshqa shaxsga oʻtganligi davlat roʻyxatidan oʻtkazilgunga qadar taraflarning koʻchmas mulkni sotish shartnomasini bajarishi ularning uchinchi shaxslar bilan munosabatlarini oʻzgartirishi uchun asos boʻlmaydi.
Agar taraflardan biri koʻchmas mulkka boʻlgan mulk huquqi boshqa shaxsga oʻtganligini davlat roʻyxatdan oʻtkazishdan boʻyin tovlasa, boshqa tarafning talabiga binoan sud mulk huquqi boshqa shaxsga oʻtganligini davlat roʻyxatidan oʻtkazish toʻgʻrisida qaror chiqarishga haqli. Mulk huquqi boshqa shaxsga oʻtganligini davlat roʻyxatidan oʻtkazishdan asossiz ravishda boʻyin tovlayotgan taraf boshqa tarafning roʻyxatdan oʻtkazish kechikkanligi tufayli koʻrgan zararini qoplashi shart.
482-modda. Bino, inshoot yoki boshqa koʻchmas mulk sotilganida ular joylashgan yer uchastkasiga boʻlgan huquq
Bino, inshoot yoki boshqa koʻchmas mulkni sotish shartnomasiga binoan sotib oluvchiga bunday koʻchmas mulkka egalik huquqini topshirish bilan bir vaqtda ushbu koʻchmas mulk joylashgan va undan foydalanish uchun zarur boʻlgan yer uchastkasining muayyan qismiga boʻlgan huquqlar ham topshiriladi.
Sotuvchi sotilayotgan koʻchmas mulk joylashgan yer uchastkasining mulkdori boʻlgan taqdirda sotib oluvchiga yer uchastkasining tegishli qismiga mulk huquqi yoki ijara huquqi yoxud koʻchmas mulkni sotish shartnomasida nazarda tutilgan boshqa huquq beriladi.
Agar shartnomada koʻchmas mulkni sotib oluvchiga topshiriladigan tegishli yer uchastkasiga boʻlgan huquq belgilangan boʻlmasa, sotib oluvchiga yer uchastkasining koʻchmas mulk joylashgan va bu koʻchmas mulkdan foydalanish uchun zarur boʻlgan muayyan qismiga mulk huquqi oʻtadi.
Sotuvchiga mulk huquqi asosida qarashli boʻlmagan yer uchastkasida joylashgan koʻchmas mulkni, agar bunday uchastkadan foydalanishning qonun yoki shartnomada belgilangan shartlariga zid boʻlmasa, ana shu yer uchastkasi mulkdorining roziligisiz sotishga yoʻl qoʻyiladi. Bunday koʻchmas mulk sotilganida sotib oluvchi koʻchmas mulkni sotayotgan shaxs yer uchastkasining tegishli qismidan qanday shartlarda foydalangan boʻlsa, oʻsha shartlarda foydalanish huquqini qoʻlga kiritadi.
483-modda. Yer uchastkasi sotilganida koʻchmas mulkka boʻlgan huquq
Sotuvchiga qarashli bino, inshoot yoki boshqa koʻchmas mulk joylashgan yer uchastkasi ana shu koʻchmas mulkni sotib olayotgan shaxsga mulk qilib topshirmagan holda sotilsa, yer uchastkasining koʻchmas mulk joylashgan va koʻchmas mulkdan foydalanish uchun zarur boʻlgan qismidan sotuvchining foydalanish huquqi sotish shartnomasida belgilangan shartlarda saqlab qolinadi.
Agar yer uchastkasining tegishli qismidan foydalanish shartlari uni sotish shartnomasi bilan belgilangan boʻlmasa, sotuvchi yer uchastkasining koʻchmas mulk joylashgan va bu koʻchmas mulkdan koʻzlangan maqsadlarda foydalanish uchun zarur boʻlgan qismidan cheklangan holda foydalanish (servitut) huquqini saqlab qoladi.
484-modda. Koʻchmas mulkni sotish shartnomasida shartnoma narsasini belgilash
Koʻchmas mulkni sotish shartnomasida shartnoma boʻyicha sotib oluvchiga topshirilishi lozim boʻlgan koʻchmas mulkni aniq belgilash imkonini beradigan maʼlumotlar, shu jumladan koʻchmas mulk tegishli yer uchastkasida yoki boshqa koʻchmas mulkning tarkibida qanday joylashganligini belgilash imkonini beradigan maʼlumotlar koʻrsatilgan boʻlishi shart.
Shartnomada bunday maʼlumotlar boʻlmasa, boshqa shaxsga topshirilishi lozim boʻlgan koʻchmas mulk toʻgʻrisidagi shartni taraflar oʻzaro kelishib olmagan, tegishli shartnoma esa tuzilmagan hisoblanadi.
485-modda. Koʻchmas mulkni sotish shartnomasida baho
Koʻchmas mulkni sotish shartnomasida ana shu mulkning bahosi nazarda tutilgan boʻlishi lozim.
Shartnomada taraflar yozma ravishda kelishgan koʻchmas mulkning bahosi toʻgʻrisidagi shart boʻlmasa, uni sotish toʻgʻrisidagi shartnoma tuzilmagan hisoblanadi. Bunda ushbu Kodeks 356-moddasining toʻrtinchi qismida nazarda tutilgan baho belgilash qoidasi qoʻllanmaydi.
Agar qonunda yoki koʻchmas mulkni sotish shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, yer uchastkasida joylashgan bino, inshoot yoki boshqa koʻchmas mulkning shartnomada belgilangan bahosi ana shu koʻchmas mulk bilan birga topshirilayotgan yer uchastkasi tegishli qismining bahosini yoki unga boʻlgan huquqni oʻz ichiga oladi.
Koʻchmas mulkni sotish shartnomasida koʻchmas mulkning bahosi uning maydon birligiga yoki boshqa miqdor koʻrsatkichiga qarab belgilangan boʻlsa, bunday koʻchmas mulkning toʻlanishi lozim boʻlgan umumiy bahosi sotuvchiga topshirilgan koʻchmas mulkning amaldagi miqdoriga asoslangan holda belgilanadi.
486-modda. Koʻchmas mulkni topshirish
Koʻchmas mulkning sotuvchi tomonidan topshirilishi va sotib oluvchi tomonidan qabul qilinishi taraflar imzolaydigan topshirish dalolatnomasi yoki topshirish toʻgʻrisidagi boshqa hujjatga binoan amalga oshiriladi.
Agar qonunda yoki shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, sotuvchining koʻchmas mulkni sotib oluvchiga topshirish majburiyati bu mulk sotib oluvchiga topshirilganidan va topshirish toʻgʻrisidagi tegishli hujjatni taraflar imzolaganidan keyin bajarilgan hisoblanadi.
Taraflardan birining koʻchmas mulkni shartnomada nazarda tutilgan shartlarda topshirish toʻgʻrisidagi hujjatni imzolashdan boʻyin tovlashi, tegishli ravishda sotuvchining mulkni topshirish majburiyatini bajarishdan, sotib oluvchining esa mulkni qabul qilib olish majburiyatini bajarishdan bosh tortishi deb hisoblanadi.
Sotib oluvchining koʻchmas mulkni sotish shartnomasining shartlariga mos boʻlmagan koʻchmas mulkni qabul qilib olishi, shu jumladan bunday mos kelmaslik xususida koʻchmas mulkni topshirish toʻgʻrisidagi hujjatda aytib oʻtilgan hollarda ham, sotuvchini shartnomani tegishli darajada bajarmaganlik uchun javobgarlikdan ozod qilish uchun asos boʻlolmaydi.
487-modda. Tegishli darajada sifatli boʻlmagan koʻchmas mulkni topshirish oqibatlari
Agar sotuvchi sotib oluvchiga koʻchmas mulkni sotish shartnomasining koʻchmas mulk sifati toʻgʻrisidagi shartlariga mos boʻlmagan koʻchmas mulkni topshirsa, ushbu Kodeks 434-moddasining qoidalari qoʻllaniladi, sotib oluvchining tegishli darajada sifatli boʻlmagan tovarni tegishli darajada sifatli boʻlgan boshqa tovarga almashtirib berishni talab qilish huquqi toʻgʻrisidagi qoidalar bundan mustasno.
488-modda. Uy-joy binolarini sotishning xususiyatlari
Sotuvchi sotib olganidan keyin qonunga muvofiq uy-joy binosidan foydalanish huquqini oʻzida saqlab qoladigan shaxslar yashab turgan uy, kvartira, uyning yoki kvartiraning bir qismini sotish shartnomasining muhim sharti –– bu shaxslarning roʻyxatini sotilayotgan uy-joy binosidan foydalanish huquqlari koʻrsatilgan holda tuzishdan iboratdir.
Oldingi tahrirga qarang.
Uyni, kvartirani, uyning yoki kvartiraning bir qismini sotish shartnomasi notarial tartibda tasdiqlanishi va davlat roʻyxatidan oʻtkazilishi lozim.
(488-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2019-yil 20-martdagi OʻRQ-531-sonli Qonuniga asosan ikkinchi qism bilan toʻldirilgan — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 21.03.2019-y., 03/19/531/2799-son)
8-§. Korxonani sotish
489-modda. Korxonani sotish shartnomasi
Korxonani sotish shartnomasiga muvofiq sotuvchi sotib oluvchiga butun korxonani mulkiy majmua sifatida topshirish majburiyatini oladi, sotuvchi boshqa shaxslarga berishga haqli boʻlmagan huquq va majburiyatlar bundan mustasno.
Firma nomi, tovar belgilari, xizmat koʻrsatish belgilari va sotuvchini hamda uning mahsulotini, u bajaradigan ish yoki koʻrsatadigan xizmatlarni shaxsiylashtiradigan boshqa vositalardan foydalanish huquqlari, agar korxonani sotish shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, sotib oluvchiga oʻtadi.
Oldingi tahrirga qarang.
Sotuvchining tegishli faoliyat bilan shugʻullanishi uchun berilgan maxsus ruxsatnoma (litsenziya) asosida olgan huquqlari, agar qonunchilikda boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, korxonani sotib oluvchiga berilmaydi. Shartnoma boʻyicha topshiriladigan korxona tarkibiga maxsus ruxsatnoma (litsenziya)ga ega boʻlmagani tufayli sotib oluvchi bajara olmaydigan majburiyatlarni kiritish sotuvchini kreditorlar oldidagi tegishli majburiyatlardan ozod qilmaydi. Bunday majburiyatlarni bajarmaganlik uchun sotuvchi va sotib oluvchi kreditorlar oldida solidar javobgar boʻladilar.
(489-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
490-modda. Korxonani sotish shartnomasining shakli va uni davlat roʻyxatidan oʻtkazish
Oldingi tahrirga qarang.
Korxonani sotish shartnomasi taraflar imzolagan yozma shakldagi bitta hujjat tarzida tuzilib, unga ushbu Kodeksning 491-moddasi ikkinchi qismida koʻrsatilgan hujjatlar albatta ilova qilinadi va u notarial guvohlantirilishi hamda davlat roʻyxatidan oʻtkazilishi lozim. Vakolatli davlat organining qaroriga binoan tanlov (tender) asosida tuziladigan korxonani sotish shartnomasi notarial guvohlantirilishi shart emas, ushbu Kodeksning 110-moddasi ikkinchi qismining 2-bandida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.
(490-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasi 1999-yil 20-avgustdagi 832-I-sonli Qonuni tahririda — Oliy Majlis Axborotnomasi, 1999-yil, 9-son, 229-modda)
Ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan talablarga rioya qilmaslik shartnomaning haqiqiy boʻlmasligiga olib keladi. Bunday shartnoma oʻz-oʻzidan haqiqiy boʻlmagan bitim hisoblanadi, uni bajarishga yoʻl qoʻyilmaydi va unga nisbatan ushbu Kodeks 112-moddasining ikkinchi va uchinchi qismlarida nazarda tutilgan qoidalar qoʻllanmaydi.
491-modda. Sotiladigan korxona tarkibini aniqlash va qiymatini baholash
Sotiladigan korxona tarkibi va uning qiymati korxonani sotish shartnomasida inventarizatsiyalashning belgilangan qoidalariga muvofiq oʻtkaziladigan korxonani toʻliq inventarizatsiyalash asosida aniqlanadi.
Oldingi tahrirga qarang.
Korxonani sotish shartnomasi imzolangunga qadar inventarizatsiya dalolatnomasi, buxgalteriya balansi, auditorlik xulosasini, baholash toʻgʻrisidagi hisobotni, shuningdek kreditorlar, ular qoʻyayotgan talablar xususiyati, miqdori va muddatlari koʻrsatilgan holda korxona tarkibiga kiritiladigan barcha qarz (majburiyat)lar roʻyxatini taraflar tuzgan va koʻrib chiqqan boʻlishi kerak. Nomlari aytib oʻtilgan hujjatlarda koʻrsatilgan mol-mulk, huquq va majburiyatlar, agar ushbu Kodeksning 489-moddasidan boshqacha tartib kelib chiqmasa hamda u korxonani sotish shartnomasida belgilangan boʻlmasa, sotuvchi tomonidan sotib oluvchiga topshirilishi lozim.
(491-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2010-yil 17-sentabrdagi OʻRQ-257-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2010-y., 37-son, 315-modda)
492-modda. Korxonani sotishda kreditorlarning huquqlari
Sotiladigan korxona tarkibiga kiritilgan majburiyatlar boʻyicha kreditorlar korxona sotib oluvchiga topshirilgunga qadar sotuvchi tomonidan uning sotilishi toʻgʻrisida yozma ravishda xabardor qilinishlari lozim.
Qarzning boshqa shaxsga oʻtkazilishiga roziligini sotuvchiga yozma ravishda bildirmagan kreditor korxona sotilishi toʻgʻrisida bildirish xati olgan kundan boshlab uch oy mobaynida yo majburiyatni bajarishni toʻxtatishni yoki muddatidan oldin bajarishni va sotuvchi tomonidan zarar qoplanishini, yo boʻlmasa korxonani sotish shartnomasini butunlay yoxud uning tegishli qismini haqiqiy emas deb topishni talab qilish huquqiga ega.
Korxonaning sotilishi toʻgʻrisida ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan tartibda xabardor qilinmagan kreditor sotuvchi korxonani sotib oluvchiga topshirgani toʻgʻrisida xabar topgan yoki xabar topishi lozim boʻlgan kundan boshlab bir yil mobaynida ushbu moddaning ikkinchi qismida nazarda tutilgan talablarni qondirish haqida daʼvo qoʻzgʻatishi mumkin.
Korxona sotib oluvchiga topshirilganidan soʻng sotuvchi va sotib oluvchi topshirilgan korxona tarkibiga kiritilgan, sotib oluvchiga kreditorning roziligisiz oʻtkazilgan qarzlar boʻyicha solidar javobgar boʻladilar.
493-modda. Korxonani topshirish
Sotuvchining korxonani sotib oluvchiga topshirishi topshirish dalolatnomasiga muvofiq amalga oshiriladi, unda korxonaning tarkibi va kreditorlar korxona sotilishi toʻgʻrisida xabardor qilinganligi, shuningdek topshirilgan mol-mulkda aniqlangan kamchiliklar haqida maʼlumotlar va yoʻqolganligi tufayli topshirish majburiyatlari vujudga kelishi mumkin boʻlmaydigan mol-mulkning roʻyxati koʻrsatiladi.
Korxonani topshirishga tayyorlash, shu jumladan topshirish dalolatnomasini tuzish va imzolashga taqdim etish, agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, sotuvchining majburiyati hisoblanadi va uning hisobidan amalga oshiriladi.
Ikkala taraf topshirish dalolatnomasini imzolagan kundan boshlab korxona sotib oluvchiga topshirilgan hisoblanadi. Shu paytdan boshlab korxona tarkibida topshirilgan mol-mulkning tasodifan nobud boʻlishi yoki tasodifan buzilishi xavfi sotib oluvchiga oʻtadi.
494-modda. Korxonaga mulk huquqining boshqa shaxsga oʻtishi
Korxonaga mulk huquqi bu huquq davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan paytdan boshlab sotib oluvchiga oʻtadi.
Sotib oluvchining korxonaga mulk huquqini roʻyxatdan oʻtkazish, basharti korxonani sotish shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, korxona sotib oluvchiga topshirilganidan soʻng bevosita amalga oshiriladi.
Korxonani sotish shartnomasida korxona haqi toʻlangunicha yoki boshqa holatlar yuz berguncha sotuvchining sotib oluvchiga topshirilgan korxonaga mulk huquqi saqlanib qolishi nazarda tutilgan hollarda sotib oluvchi mulk huquqi oʻziga oʻtguncha topshirilgan korxona tarkibiga kiradigan mol-mulkni mulkiy majmua sifatida korxona faoliyatini taʼminlash uchun zarur darajada tasarruf qilishga, shuningdek huquqlardan foydalanishga haqli boʻladi.
495-modda. Korxonani kamchiliklar bilan topshirish va qabul qilish oqibatlari
Topshirish dalolatnomasi boʻyicha sotuvchi tomonidan tarkibi, shu jumladan topshirilgan mol-mulkining sifati, korxonani sotish shartnomasida nazarda tutilgan talabga muvofiq boʻlmagan korxonaning topshirilishi va sotib oluvchining qabul qilishi oqibatlari, agar shartnomadan boshqacha tartib kelib chiqmasa va u ushbu moddaning ikkinchi, uchinchi va toʻrtinchi qismlarida nazarda tutilgan boʻlmasa, ushbu Kodeksning 393-395, 399, 402, 408, 412-moddalarida nazarda tutilgan qoidalar asosida aniqlanadi.
Korxona topshirish dalolatnomasiga muvofiq topshirilgan va qabul qilingan boʻlib, unda korxonaning aniqlangan kamchiliklari va yoʻqotilgan mol-mulki toʻgʻrisidagi maʼlumotlar koʻrsatilgan taqdirda, agar korxonani sotish shartnomasida bunday hollarda boshqa talablarni qoʻyish huquqi nazarda tutilgan boʻlmasa, sotib oluvchi korxonaning xarid narxini tegishincha kamaytirishni talab qilish huquqiga ega.
Sotib oluvchiga korxona tarkibida sotuvchining korxonani sotish shartnomasida yoki topshirish dalolatnomasida koʻrsatilmagan qarzlari (majburiyatlari) ham topshirilgan taqdirda, agar sotib oluvchi shartnoma tuzish va korxonani topshirish vaqtida bunday qarz (majburiyat)lar borligini bilganini sotuvchi isbotlamasa, sotib oluvchi xarid narxini kamaytirishni talab qilish huquqiga ega.
Sotuvchi korxona tarkibida topshirilgan mol-mulkdagi kamchiliklar toʻgʻrisida yoki topshirilishi lozim boʻlgan ayrim turdagi mol-mulkning bu tarkibda yoʻqligi toʻgʻrisida sotib oluvchidan bildirish xati olgan hollarda tegishli darajada sifatli boʻlmagan mol-mulkni darhol almashtirishi yoki sotib oluvchiga yetishmayotgan mol-mulkni berishi mumkin.
Oldingi tahrirga qarang.
Agar korxonaning sotuvchi javobgar boʻlgan kamchiliklar tufayli korxonani sotish shartnomasida aytib oʻtilgan maqsadlar uchun yaroqsizligi va bu kamchiliklar ushbu Kodeksga, qonunchilik yoki shartnomaga muvofiq belgilangan shartlarda, tartib va muddatlarda sotuvchi tomonidan bartaraf qilinmaganligi yoki bunday kamchiliklarni bartaraf qilib boʻlmasligi aniqlangan boʻlsa, sotib oluvchi korxonani sotish shartnomasini bekor qilish yoki oʻzgartirishni va taraflar shartnomaga muvofiq bajarganlarini qaytarishni sud tartibida talab qilish huquqiga ega.
(495-moddaning beshinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
496-modda. Korxonani sotish shartnomasiga nisbatan bitimlarning haqiqiy emasligi oqibatlari va shartnomani oʻzgartirish yoki bekor qilish toʻgʻrisidagi qoidalarning qoʻllanilishi
Ushbu Kodeksning bitimlarning haqiqiy emasligi oqibatlari va oldi-sotdi shartnomasini oʻzgartirish yoki bekor qilish toʻgʻrisidagi, shartnoma boʻyicha bir yoki ikkala tarafdan olingan narsalarni qaytarishni yoki asl holida undirishni nazarda tutadigan qoidalari, agar bunday oqibatlar sotuvchi va sotib oluvchining kreditorlarining, boshqa shaxslarning huquqlarini va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini jiddiy buzmasa va ushbu Kodeks 116-moddasining qoidalariga zid kelmasa, korxonani sotish shartnomasiga nisbatan qoʻllanadi.
30-bob. Ayirboshlash
497-modda. Ayirboshlash shartnomasi
Ayirboshlash shartnomasiga muvofiq har bir taraf boshqa tarafga bir tovarni boshqa tovarga almashtirish yoʻli bilan mulk qilib topshirish majburiyatini oladi.
Ayirboshlash shartnomasiga nisbatan tegishincha oldi-sotdi toʻgʻrisidagi qoidalar qoʻllanadi, basharti bu ushbu bob qoidalariga va ayirboshlash mohiyatiga zid kelmasa. Bunda har qaysi taraf almashtirish yoʻli bilan topshirish majburiyatini olgan tovarni sotuvchi va qabul qilish majburiyatini olgan tovarni sotib oluvchi hisoblanadi.
Oldingi tahrirga qarang.
Qonunchilikda belgilangan tartibda davlat roʻyxatidan oʻtkazilishi lozim boʻlgan avtomototransport vositalarini ayirboshlash shartnomasi notarial tasdiqlangan boʻlishi kerak.
(497-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
498-modda. Ayirboshlash shartnomasi boʻyicha baho va xarajatlar
Agar ayirboshlash shartnomasidan boshqacha tartib kelib chiqmasa, ayirboshlanadigan tovarlar teng qiymatli deb taxmin qilinadi, ularni topshirish va qabul qilish xarajatlarini esa har bir holda tegishli majburiyatlarni bajaradigan taraf amalga oshiradi.
Ayirboshlash shartnomasiga muvofiq ayirboshlanadigan tovarlar teng qiymatli emas deb tan olingan taqdirda bahosi ayirboshlashga taqdim qilinayotgan tovar bahosidan past boʻlgan tovarni topshirishi lozim boʻlgan taraf, agar shartnomada haq toʻlashning boshqacha tartibi nazarda tutilgan boʻlmasa, tovar yoki tovarni tasarruf qilish hujjatlari topshirilgandan soʻng kechiktirmasdan baholardagi farqni toʻlashi lozim.
Agar ayirboshlanadigan tovarlar teng qiymatli emas deb tan olinsa, biroq ularning baholaridagi farq ayirboshlash shartnomasida nazarda tutilgan boʻlmasa va shartnoma shartlariga qarab belgilanishi mumkin boʻlmasa, narxlardagi farq ushbu Kodeks 356-moddasining toʻrtinchi qismida nazarda tutilgan qoidalarga muvofiq aniqlanadi.
499-modda. Ayirboshlash shartnomasiga muvofiq tovarni topshirish majburiyatini muqobil bajarish
Ayirboshlash shartnomasiga muvofiq ayirboshlanadigan tovarlarni topshirish muddatlari bir-biriga toʻgʻri kelmagan taqdirda, tovarni topshirish majburiyatini boshqa taraf tovarni topshirganidan soʻng bajarishi lozim boʻlgan tarafning tovarni topshirish majburiyatini bajarishiga nisbatan majburiyatni muqobil bajarish toʻgʻrisidagi qoidalar qoʻllanadi.
500-modda. Ayirboshlanadigan tovarlarga boʻlgan mulk huquqining oʻtishi
Agar qonunda yoki ayirboshlash shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, ayirboshlanadigan tovarlarga mulk huquqi ayirboshlash shartnomasiga muvofiq sotib oluvchi hisoblanadigan taraflarga ikkala taraf tegishli tovarlarni topshirish majburiyatini bajarganidan soʻng bir vaqtda oʻtadi.
501-modda. Ayirboshlash shartnomasi boʻyicha olingan tovarni olib qoʻyganlik uchun javobgarlik
Ayirboshlash shartnomasi boʻyicha olgan tovarini uchinchi shaxslar olib qoʻygan taraf, ushbu Kodeksning 395-moddasida nazarda tutilgan asoslar mavjud boʻlsa, boshqa tarafdan ayirboshlash asosida olingan tovarni qaytarishni va (yoki) zararni qoplashni talab qilish huquqiga ega.
31-bob. Hadya
502-modda. Hadya shartnomasi
Hadya shartnomasiga muvofiq bir taraf (hadya qiluvchi) boshqa taraf (hadya oluvchi)ga ashyoni tekinga mulk qilib beradi yoki berish majburiyatini oladi yoxud unga oʻziga yoki uchinchi shaxsga nisbatan mulk huquqi (talabi)ni beradi yo berish majburiyatini oladi, yoxud uni oʻzi yoki uchinchi shaxs oldidagi mulkiy majburiyatdan ozod qiladi yoinki ozod qilish majburiyatini oladi.
Ashyo yoki huquq muqobil berilganida yo boʻlmasa, muqobil majburiyat mavjud boʻlganida shartnoma hadya deb tan olinmaydi. Bunday shartnomaga nisbatan ushbu Kodeks 124-moddasining ikkinchi qismi qoidalari qoʻllanadi.
Biron-bir shaxsga ashyoni yoki mulk huquqini tekinga berishni yoki biron-bir shaxsni mulkiy majburiyatdan ozod etishni vaʼda qilish (hadya etishni vaʼda qilish), agar vaʼda tegishli shaklda berilgan boʻlsa va kelajakda aniq shaxsga ashyo yoki mulkiy huquqni tekinga berish yoki uni mulkiy majburiyatdan ozod qilish maqsadi aniq koʻrinib turgan boʻlsa, hadya shartnomasi deb tan olinadi.
Ashyo, mulk huquqi yoki mulkiy majburiyatdan ozod qilish shaklida hadya narsasini aniq koʻrsatmasdan oʻzining mol-mulkini yoki mol-mulkning bir qismini hadya etishni vaʼda qilish oʻz-oʻzidan haqiqiy emas.
Hadyani hadya oluvchiga hadya qiluvchining vafotidan keyin topshirishni nazarda tutuvchi shartnoma oʻz-oʻzidan haqiqiy emas. Bunday hadyaga nisbatan ushbu Kodeksning vorislik toʻgʻrisidagi qoidalari qoʻllanadi.
503-modda. Hadya oluvchining hadyani qabul qilishni rad etishi
Hadya oluvchi oʻziga hadya topshirilgunga qadar istagan vaqtida uni rad etishga haqli. Bunday holda hadya shartnomasi bekor qilingan hisoblanadi.
Agar hadya shartnomasi yozma shaklda tuzilgan boʻlsa, hadyani rad etish ham yozma shaklda amalga oshirilishi kerak. Agar hadya shartnomasi roʻyxatdan oʻtkazilgan boʻlsa, hadyani qabul qilishni rad etish ham davlat roʻyxatidan oʻtkazilishi lozim.
Agar hadya shartnomasi yozma shaklda tuzilgan boʻlsa, hadya qiluvchi hadya oluvchidan hadyani olishni rad etishi oqibatida yetkazilgan haqiqiy zararni qoplashni talab qilishga haqli.
504-modda. Hadya shartnomasining shakli
Hadya qilish, ayni paytda hadyani hadya oluvchiga topshirish ogʻzaki amalga oshirilishi mumkin, ushbu moddaning uchinchi va beshinchi qismlarida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.
Hadyani topshirish uni taqdim qilish, ramziy topshirish (kalit va hokazolarni taqdim qilish) yoki huquqni belgilaydigan hujjatlarni taqdim etish yoʻli bilan amalga oshiriladi.
Koʻchar mulkni hadya qilish shartnomasi:
hadya qiluvchi yuridik shaxs boʻlganida;
Oldingi tahrirga qarang.
fuqarolar oʻrtasida bazaviy hisoblash miqdorining oʻn baravaridan ortiq summaga shartnoma tuzilayotganda;
(504-modda uchinchi qismining uchinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2019-yil 3-dekabrdagi OʻRQ-586-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 04.12.2019-y., 03/19/586/4106-son)
shartnomada kelajakda hadya etish vaʼda qilingan hollarda oddiy yozma shaklda tuzilishi lozim.
Ushbu moddaning uchinchi qismida nazarda tutilgan hollarda ogʻzaki tuzilgan hadya shartnomasi oʻz-oʻzidan haqiqiy emas.
Koʻchmas mulkni hadya qilish shartnomasi notarial tasdiqlanishi va davlat roʻyxatidan oʻtkazilishi lozim.
Oldingi tahrirga qarang.
Qonunchilikda belgilangan tartibda davlat roʻyxatidan oʻtkazilishi lozim boʻlgan avtomototransport vositalarini hadya qilish shartnomasi notarial tasdiqlangan boʻlishi kerak.
(504-moddaning oltinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
505-modda. Hadyani cheklash
Oldingi tahrirga qarang.
Yuridik shaxs operativ boshqarish huquqi asosida oʻziga qarashli boʻlgan ashyoni, agar qonunda boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, mulkdorning roziligi bilan hadya etishga haqli. Bu cheklash qiymati katta boʻlmagan odatdagi sovgʻalarga taalluqli emas.
(505-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 7-fevraldagi OʻRQ-1025-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 07.02.2025-y., 03/25/1025/0116-son. Kuchga kirish sanasi — 2025-yil 8-may)
Umumiy birgalikdagi mulkni hadya qilishga ushbu Kodeksning 225-moddasida nazarda tutilgan qoidalarga amal qilgan holda umumiy birgalikdagi mulkning barcha ishtirokchilari roziligi bilan yoʻl qoʻyiladi.
Hadya qiluvchiga tegishli uchinchi shaxsdan talab qilish huquqini hadya qilish ushbu Kodeks 313-317, 319 va 320-moddalarida nazarda tutilgan qoidalarga rioya etgan holda amalga oshiriladi.
Oldingi tahrirga qarang.
Ijara huquqini yoki boshqalarning ashyosiga oʻzgacha huquqni uning mulkdorining yoki unga nisbatan operativ boshqarish huquqiga ega boʻlgan shaxsning roziligisiz hadya qilishga, agar bunday huquqqa asos boʻlgan qonunda yoki shartnomada uni mazkur shaxslar roziligisiz boshqa shaxslarga berish taqiqlanmagan boʻlsa, yoʻl qoʻyiladi.
(505-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 7-fevraldagi OʻRQ-1025-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 07.02.2025-y., 03/25/1025/0116-son. Kuchga kirish sanasi — 2025-yil 8-may)
Hadya olayotgan shaxs oʻrniga uning uchinchi shaxs oldidagi majburiyatini bajarish yoʻli bilan hadya qilish ushbu Kodeks 241-moddasining birinchi va ikkinchi qismlarida nazarda tutilgan qoidalarga rioya etgan holda amalga oshiriladi.
Hadya oluvchining uchinchi shaxsdan qarzini hadya qiluvchining oʻziga olishi yoʻli bilan hadya qilish ushbu Kodeks 322-moddasining birinchi va ikkinchi qismlarida nazarda tutilgan qoidalarga rioya etgan holda amalga oshiriladi.
Hadya oluvchining nomi va hadya narsasi koʻrsatilmagan hadyani vakil tomonidan amalga oshirish ishonchnomasi oʻz-oʻzidan haqiqiy emas.
506-modda. Hadya shartnomasini bajarishdan bosh tortish
Agar shartnoma tuzilgandan soʻng hadya qiluvchining moddiy ahvoli jiddiy yomonlashgan boʻlsa, u kelajakda hadya oluvchiga ashyoni yoki mulk huquqini berish yo boʻlmasa, uni mulkiy majburiyatdan ozod etish vaʼda qilingan shartnomani bajarishdan bosh tortishga haqli.
Ushbu Kodeks 507-moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan asoslarda hadya qiluvchi kelajakda hadya oluvchiga ashyoni yoki mulk huquqini berish yo boʻlmasa, uni mulkiy majburiyatdan ozod etish vaʼda qilingan shartnomani bajarishdan bosh tortishga haqli.
Ushbu moddada nazarda tutilgan asoslarda hadya qiluvchining hadya shartnomasini bajarishdan bosh tortishi hadya oluvchiga zararni qoplashni talab qilish huquqini bermaydi.
507-modda. Hadyani bekor qilish
Hadya oluvchi hadya qiluvchining, uning oila aʼzolari yoki yaqin qarindoshlarining hayoti yoki sogʻligʻiga qarshi ataylab jinoyat sodir qilgan hollarda hadyani bekor qilishga sud tartibida yoʻl qoʻyiladi.
Hadya oluvchi hadya qiluvchini qasddan oʻldirgan taqdirda hadya qiluvchining vorislari sudda hadyani bekor qilishni talab etish huquqiga ega.
Agar hadya oluvchining hadya qiluvchi uchun katta nomulkiy qiymatga ega boʻlgan hadya buyumga nisbatan muomalasi uning butunlay yoʻq boʻlib ketishi xavfini solsa, hadya qiluvchi hadya bekor etilishini sud tartibida talab qilishga haqli.
Oldingi tahrirga qarang.
Manfaatdor shaxsning talabiga binoan sud yakka tartibdagi tadbirkorning yoki yuridik va jismoniy shaxsning toʻlovga qobiliyatsizlik toʻgʻrisidagi qonunchilik qoidalarini buzib, toʻlovga qobiliyatsizlik haqida ish qoʻzgʻatilishidan oldingi bir yil ichida oʻzining tadbirkorlik faoliyati bilan bogʻliq mablagʻlar hisobidan qilgan hadyasini bekor qilishi mumkin.
(507-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2024-yil 21-fevraldagi OʻRQ-911-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.02.2024-y., 03/24/911/0142-son)
Hadya shartnomasida hadya oluvchi hadya qiluvchidan oldin vafot etgan taqdirda hadya qiluvchining hadyani bekor qilish huquqi shart qilib qoʻyilishi mumkin.
Hadya bekor qilingan taqdirda hadya oluvchi hadya qilingan ashyoni, agar u hadya bekor qilingan paytda asl holatda saqlanib qolgan boʻlsa, qaytarishi lozim.
508-modda. Hadya shartnomasini bajarishdan bosh tortish va hadyani bekor qilish mumkin boʻlmagan hollar
Hadya shartnomasini bajarishdan bosh tortish va hadyani bekor qilish toʻgʻrisidagi qoidalar ogʻzaki tuzilgan hadya shartnomalariga nisbatan qoʻllanmaydi.
509-modda. Kamchiliklari boʻlgan mol-mulkni hadya qilish oqibatlari
Hadya qilingan ashyodagi kamchiliklar tufayli hadya oluvchining hayoti, sogʻligʻi yoki mol-mulkiga yetkazilgan zarar, agar bu kamchiliklar ashyo hadya oluvchiga topshirilgunga qadar paydo boʻlgani aniq koʻrinib turgan kamchiliklar jumlasiga kirmasligi va hadya qiluvchi bu haqda bilgan boʻlsa-da, hadya oluvchini ogohlantirmaganligi isbot qilingan boʻlsa, ushbu Kodeks 57-bobida nazarda tutilgan qoidalarga muvofiq hadya qiluvchi tomonidan qoplanishi lozim.
510-modda. Hadya vaʼda qilinganida huquqiy vorislik
Agar hadya shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, hadya shartnomasiga muvofiq hadya vaʼda qilingan hadya oluvchining huquqlari uning merosxoʻrlariga (huquqiy vorislariga) oʻtmaydi.
Agar hadya shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, hadya shartnomasiga muvofiq hadya berishni vaʼda qilgan shaxsning majburiyatlari uning merosxoʻrlariga (huquqiy vorislariga) oʻtadi.
511-modda. Xayr-ehson
Umumfoydali maqsadlarda qilingan hadya xayr-ehson hisoblanadi.
Xayr-ehson fuqarolarga, davolash, tarbiya, ijtimoiy himoya muassasalariga va shunga oʻxshash boshqa muassasalarga, xayriya, ilmiy va oʻquv muassasalariga, fondlarga, muzeylar va boshqa madaniyat muassasalariga, jamoat birlashmalari va diniy tashkilotlarga, shuningdek davlatga va boshqa fuqarolik huquqi subyektlariga qilinishi mumkin.
Xayr-ehsonni qabul qilishga biror kimsaning ruxsati yoki roziligi talab qilinmaydi.
Xayr-ehson qiluvchi mol-mulkni fuqaroga xayr-ehson qilganida bu mol-mulkdan maʼlum bir maqsadda foydalanishni shart qilib qoʻyishi lozim, yuridik shaxslarga xayr-ehson qilganda esa bu shartni qoʻyishi mumkin. Bunday shart boʻlmaganida mol-mulkni fuqaroga xayr-ehson qilish oddiy hadya deb hisoblanadi, qolgan hollarda esa xayr-ehson qilingan mol-mulkdan hadya oluvchi uning vazifasiga muvofiq foydalanadi.
Aniq maqsadda foydalanishga moʻljallangan xayr-ehsonni qabul qilib olayotgan yuridik shaxs xayr-ehson qilingan mulkdan foydalanish boʻyicha amalga oshirilgan operatsiyalarning alohida roʻyxatini yuritishi lozim.
Agar xayr-ehson qilingan mulkdan xayr-ehson qiluvchi koʻrsatgan maqsadda foydalanish vaziyat oʻzgarganligi tufayli mumkin boʻlmay qolsa, mulkdan boshqa maqsadda faqat xayr-ehson qiluvchining roziligi bilan, mol-mulkni xayr-ehson qilgan fuqaro vafot etgan boʻlsa yoki mulkni xayr-ehson qilgan yuridik shaxs qayta tashkil etilgan yoxud tugatilgan boʻlsa –– sud qaroriga muvofiq foydalanish mumkin.
Xayr-ehson qilingan mulkdan xayr-ehson qiluvchi koʻrsatgan maqsadga zid holda foydalanish yoki ushbu maqsadni mazkur modda oltinchi qismining qoidalarini buzgan holda oʻzgartirish xayr-ehson qiluvchiga, uning merosxoʻrlariga yoki boshqa huquqiy vorisiga xayr-ehsonni bekor qilishni talab qilish huquqini beradi.
Ushbu Kodeks 507 va 510-moddalarining qoidalari xayr-ehsonga nisbatan qoʻllanmaydi.
32-bob. Renta
1-§. Umumiy qoidalar
512-modda. Renta shartnomasi
Oldingi tahrirga qarang.
Renta shartnomasiga muvofiq bir taraf (renta oluvchi) koʻchmas yoki koʻchar mol-mulkni boshqa tarafga (renta toʻlovchiga) mulk qilib beradi, renta toʻlovchi esa olingan mol-mulk oʻrniga renta oluvchiga vaqti-vaqti bilan belgilangan pul summasi yoki uni taʼminlash uchun boshqa shaklda mablagʻ berish tarzida renta toʻlash majburiyatini oladi.
(512-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2011-yil 21-dekabrdagi OʻRQ-311-sonli Qonuni tahririda— OʻR QHT, 2011-y., 51-son, 542-modda)
Renta shartnomasiga muvofiq rentani muddatsiz (doimiy renta) yoki renta oluvchi hayot boʻlgan muddat mobaynida toʻlash (umrbod renta) majburiyatini belgilashga yoʻl qoʻyiladi. Umrbod renta fuqaroni oʻz qaramogʻiga olgan holda umrbod taʼminlash sharti bilan belgilanishi mumkin.
513-modda. Renta shartnomasining shakli
Renta shartnomasi notarial tasdiqlanishi, koʻchmas mol-mulkni renta toʻlash sharti bilan boshqa shaxsga berishni nazarda tutadigan shartnoma esa bundan tashqari davlat roʻyxatidan ham oʻtkazilishi lozim.
514-modda. Mol-mulkni renta toʻlash sharti bilan boshqa shaxsga berish
Renta toʻlash sharti bilan boshqa shaxsga beriladigan mol-mulk renta oluvchi tomonidan renta toʻlovchiga haq evaziga yoki tekinga mulk qilib berilishi mumkin.
Renta shartnomasida mol-mulkni haq evaziga topshirish nazarda tutilgan taqdirda taraflarning mol-mulkni topshirish va uning haqini toʻlash boʻyicha munosabatlariga nisbatan oldi-sotdi shartnomasi toʻgʻrisidagi qoidalar, bunday mol-mulk tekinga berilgan hollarda esa hadya shartnomasi toʻgʻrisidagi qoidalar qoʻllaniladi, basharti ushbu bobning qoidalarida boshqacha tartib belgilangan boʻlmasa va bu hol renta shartnomasining mohiyatiga zid kelmasa.
515-modda. Koʻchmas mulkdan renta olish
Renta toʻlash sharti bilan berilgan yer uchastkasi, korxona, bino, inshoot yoki boshqa koʻchmas mol-mulkdan renta olinadi. Renta toʻlovchi bunday mol-mulkni boshqa shaxsga bergan taqdirda renta shartnomasi boʻyicha uning majburiyatlari mol-mulkni oluvchiga oʻtadi.
Renta olinadigan koʻchmas mulkni boshqa shaxsga mulk qilib bergan shaxs, agar ushbu Kodeksda, boshqa qonunda yoki shartnomada bu majburiyat boʻyicha solidar javobgarlik nazarda tutilmagan boʻlsa, renta oluvchining renta shartnomasi buzilgani tufayli kelib chiqqan talablari boʻyicha boshqa shaxs bilan subsidiar javobgar boʻladi.
516-modda. Renta toʻlashni taʼminlash
Renta toʻlash sharti bilan yer uchastkasi yoki boshqa koʻchmas mulk berilganida renta oluvchi renta toʻlovchi oʻz majburiyatlarini bajarishini taʼminlash maqsadida bu mulkka garov huquqini oladi.
Renta sifatida pul summasi yoki boshqa koʻchar mol-mulkni berishni nazarda tutadigan shartnomaning muhim sharti shuki, unda renta toʻlovchi oʻz majburiyatlarini bajarishning garovini taqdim etishga yoki ushbu majburiyatlarni bajarmaslik yoxud lozim darajada bajarmaslik xavfini renta oluvchi foydasiga sugʻurtalashga majbur boʻladi.
Renta toʻlovchi ushbu moddaning ikkinchi qismida nazarda tutilgan majburiyatlarni bajarmasa, shuningdek renta oluvchi javobgar boʻlmaydigan holatlarda taʼminlash yoʻqotilgan yoki taʼminlash sharoitlari yomonlashgan taqdirda renta oluvchi renta shartnomasini bekor qilishga va shartnoma bekor qilinishi tufayli koʻrgan zararni qoplashni talab qilishga haqli.
517-modda. Renta toʻlashni kechiktirganlik uchun javobgarlik
Renta toʻlashni kechiktirganlik uchun renta toʻlovchi renta oluvchiga, agar renta shartnomasida boshqacha foizlar miqdori nazarda tutilgan boʻlmasa, ushbu Kodeksning 327-moddasida nazarda tutilgan foizlarni toʻlaydi.
2-§. Doimiy renta
518-modda. Doimiy rentani oluvchi
Doimiy rentani faqat fuqarolar va notijorat tashkilotlari olishlari mumkin, basharti, bu hol qonunga zid kelmasa va ularning faoliyat maqsadiga mos boʻlsa.
Agar qonunda yoki shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, doimiy renta shartnomasi boʻyicha renta oluvchining huquqlari ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan shaxslarga talabdan voz kechish yoʻli bilan topshirilishi va vorislik boʻyicha yoki yuridik shaxslar qayta tashkil qilinganda boshqa shaxslarga oʻtishi mumkin.
519-modda. Doimiy renta shakli va miqdori
Doimiy renta pul bilan toʻlanib, u renta toʻlash sharti bilan topshirilgan mol-mulkka oʻxshash mol-mulkni ijaraga berishda qoʻllaniladigan mol-mulkdan foydalanish haqining oʻrtacha stavkasi doirasida shartnoma bilan belgilanadigan miqdorda, renta toʻlash sharti bilan pul summasi topshirilganda esa ushbu Kodeksning 327-moddasida nazarda tutilgan bank foizining tegishli darajada joriy etilgan stavkasi doirasida boʻladi.
Shartnomada rentaning pul summasiga teng qiymatdagi ashyolarni berish, ishlarni bajarish yoki xizmat koʻrsatish yoʻli bilan ham renta toʻlash nazarda tutilishi mumkin.
Agar doimiy renta shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, mol-mulkdan foydalanish haqining tegishli stavkasi yoki bank foizi stavkasi oʻzgarsa, toʻlanadigan renta miqdori ham mutanosib ravishda oʻzgaradi.
520-modda. Doimiy rentani toʻlash muddatlari
Agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, doimiy renta yilning har bir kalendar choragi tugashi bilan toʻlanadi.
521-modda. Toʻlovchining doimiy rentani sotib olish huquqi
Doimiy rentani toʻlovchi uni sotib olish yoʻli bilan bundan buyon renta toʻlashdan bosh tortishga haqli. Agar renta toʻlovchi renta toʻlashdan bu tarzda bosh tortishini renta toʻlashni toʻxtatishidan kamida uch oy yoki shartnomada nazarda tutilganidek undan ham avvalroq yozma ravishda maʼlum qilgan boʻlsa, bunday bosh tortish haqiqiy hisoblanadi. Bunda renta toʻlash majburiyati, agar shartnomada sotib olishning boshqacha tartibi nazarda tutilgan boʻlmasa, renta oluvchi sotib olish summasining hammasini olib boʻlgunga qadar toʻxtatilmaydi.
Shartnomaning doimiy renta toʻlovchi uni sotib olish huquqidan voz kechishi toʻgʻrisidagi sharti oʻz-oʻzidan haqiqiy emas.
Shartnomada doimiy rentani sotib olish huquqini renta oluvchi hayotligida yoki shartnoma tuzilgan paytdan boshlab oʻttiz yildan oshmaydigan muddat mobaynida amalga oshirib boʻlmasligi nazarda tutilishi mumkin.
522-modda. Renta oluvchining talabiga koʻra doimiy rentani sotib olish
Quyidagi hollarda doimiy renta oluvchi toʻlovchidan rentani sotib olishni talab qilishga haqli:
agar shartnomada boshqacha muddat belgilangan boʻlmasa, renta toʻlovchi uni toʻlash muddatini bir yildan ortiq kechiktirib yuborgan taqdirda;
renta toʻlovchi rentani toʻlashni taʼminlash boʻyicha oʻz majburiyatlarini buzgan taqdirda;
renta toʻlovchi toʻlovga qodir emas deb topilgan yoki u rentani shartnomada belgilangan miqdor va muddatlarda toʻlamasligini koʻrsatadigan boshqa vaziyatlar vujudga kelgan taqdirda;
renta toʻlash sharti bilan topshirilgan koʻchmas mulk umumiy mulkka aylangan yoki bir necha shaxs oʻrtasida taqsimlangan taqdirda;
shuningdek, shartnomada nazarda tutilgan boshqa hollarda.
523-modda. Doimiy rentani sotib olish bahosi
Ushbu Kodeksning 521 va 522-moddalarida nazarda tutilgan hollarda doimiy renta shartnomada belgilangan bahoda sotib olinadi.
Renta toʻlash sharti bilan mol-mulk haq evaziga topshirilgan doimiy renta shartnomasida sotib olish bahosi toʻgʻrisida shart boʻlmaganida sotib olish yillik renta toʻlovlari summasiga mos bahoda amalga oshiriladi.
Renta toʻlash sharti bilan mol-mulk tekinga berilgan doimiy renta shartnomasida sotib olish bahosi toʻgʻrisida shart boʻlmaganida sotib olish bahosiga yillik renta toʻlovlari summasi bilan bir qatorda topshirilgan mol-mulkning ushbu Kodeks 356-moddasining toʻrtinchi qismida nazarda tutilgan qoidalar boʻyicha aniqlanadigan bahosi ham kiritiladi.
524-modda. Doimiy renta toʻlash sharti bilan topshirilgan mol-mulkning tasodifan nobud boʻlish yoki tasodifan buzilish xavfi
Doimiy renta toʻlash sharti bilan bepul topshirilgan mol-mulkning tasodifan nobud boʻlish yoki tasodifan buzilish xavfi renta toʻlovchi zimmasida boʻladi.
Doimiy renta toʻlash sharti bilan haq evaziga topshirilgan mol-mulk tasodifan nobud boʻlganda yoki tasodifan buzilganda toʻlovchi renta toʻlash majburiyatini tegishli ravishda toʻxtatishni yoki uni toʻlash shartlarini oʻzgartirishni talab qilishga haqli.
3-§. Umrbod renta
525-modda. Umrbod renta oluvchilar
Umrbod renta mulkini renta toʻlash sharti bilan topshirayotgan fuqaro hayot boʻlgan davrga yoki u koʻrsatgan boshqa fuqaro hayot boʻlgan davrga belgilanishi mumkin.
Umrbod rentani bir necha fuqaro foydasiga belgilashga yoʻl qoʻyiladi, agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, renta olish huquqida ularning ulushlari teng deb hisoblanadi.
Agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, renta oluvchilarning biri vafot etgan taqdirda uning renta olish huquqidagi ulushi undan keyin hayot boʻlgan renta oluvchilarga oʻtadi, oxirgi renta oluvchi vafot etgan taqdirda renta toʻlash majburiyati bekor boʻladi.
Shartnoma tuzilgan paytgacha vafot etgan fuqaro foydasiga umrbod renta belgilaydigan shartnoma oʻz-oʻzidan haqiqiy emas.
526-modda. Umrbod renta miqdori
Umrbod renta shartnomada renta oluvchi hayot boʻlgan davrda unga vaqti-vaqti bilan toʻlanadigan pul summasi sifatida belgilanadi.
Oldingi tahrirga qarang.
Umrbod rentaning shartnomada belgilanadigan bir oylik miqdori qonunchilikda belgilangan bazaviy hisoblash miqdoridan oz boʻlmasligi kerak, ushbu Kodeksning 247-moddasida nazarda tutilgan hollarda esa oshirilishi lozim.
(526-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
527-modda. Umrbod rentani toʻlash muddatlari
Agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, umrbod renta har bir kalendar oy tugashi bilan toʻlanadi.
528-modda. Umrbod renta shartnomasini renta oluvchining talabi bilan bekor qilish
Renta toʻlovchi umrbod renta shartnomasini jiddiy buzgan hollarda renta oluvchi renta toʻlovchidan rentani ushbu Kodeksning 523-moddasida nazarda tutilgan shartlarda sotib olishni yoki shartnomani bekor qilish va zararni qoplashni talab qilish huquqiga ega.
Agar umrbod renta toʻlash sharti bilan tekinga kvartira, uy yoki boshqa mol-mulk topshirilgan boʻlsa, renta toʻlovchi shartnomaning muhim shartlarini jiddiy buzgan taqdirda renta oluvchi bu mol-mulkni uning qiymatini sotib olinadigan renta hisobiga qoʻshgan holda qaytarishni talab qilish huquqiga ega.
529-modda. Renta toʻlash sharti bilan topshirilgan mol-mulkning tasodifan nobud boʻlish yoki tasodifan buzilish xavfi
Umrbod renta toʻlash sharti bilan topshirilgan mol-mulkning tasodifan nobud boʻlishi yoki tasodifan buzilishi renta toʻlovchini rentani shartnomada nazarda tutilgan shartlarda toʻlash majburiyatidan ozod qilmaydi.
33-bob. Umrbod taʼminlash sharti bilan uy-joy (kvartira)ni boshqa shaxsga berish
530-modda. Umrbod taʼminlash sharti bilan uy-joy (kvartira)ni boshqa shaxsga berish shartnomasi
Umrbod taʼminlash sharti bilan uy-joy (uyning bir qismi)ni, kvartirani boshqa shaxsga berish shartnomasiga muvofiq, bir taraf (oluvchi) yoshi yoki sogʻligʻi tufayli mehnatga layoqatsiz boʻlgan boshqa taraf (boshqa shaxsga beruvchi)ni natura holida (uy-joy berish, ovqatlantirish, parvarishlash va zarur yordam koʻrsatish tarzida) umrbod moddiy taʼminlash majburiyatini oladi, boshqa shaxsga beruvchi esa oluvchiga uy-joy (uyning bir qismi)ni, kvartirani mulk qilib berish majburiyatini oladi.
531-modda. Umrbod taʼminlash sharti bilan uy-joy (kvartira)ni boshqa shaxsga berish shartnomasining shakli va shartlari
Umrbod taʼminlash sharti bilan uy-joy (kvartira)ni boshqa shaxsga berish shartnomasida boshqa shaxsga beruvchiga qanday moddiy taʼminot turlari berilishi, ularning pul bilan ifodalangan bir oylik bahosi va uy-joy (uyning bir qismi), kvartiraning qiymati koʻrsatilishi lozim.
Beriladigan uy-joy (uyning bir qismi), kvartira va moddiy taʼminot qiymati taraflar kelishuvi bilan belgilanadi.
Umrbod taʼminlash sharti bilan uy-joy (uyning bir qismi), kvartirani boshqa shaxsga berish shartnomasi ushbu Kodeks 110-moddasining qoidalariga rioya etgan holda yozma shaklda tuzilishi va notarial tasdiqlanishi lozim.
532-modda. Taraflarning huquq va majburiyatlari
Umrbod taʼminlash sharti bilan uy-joy (uyning bir qismi), kvartirani boshqa shaxsga berish shartnomasiga muvofiq, oluvchi shartnoma amal qilib turgan davrda bu uyni (uyning bir qismini), kvartirani sotish, hadya qilish, garovga qoʻyishga va uy (uyning bir qismi), kvartiraga mulk huquqini ogʻirlashtiradigan boshqa harakatlarni amalga oshirishga haqli emas. Bu uy (uyning bir qismi), kvartiraga oluvchining qarzlari boʻyicha undirish qaratilmaydi.
Umrbod taʼminlash sharti bilan uy-joy (kvartira)ni boshqa shaxsga berish shartnomasi boʻyicha boshqa shaxsga beruvchidan olingan uy-joy (uyning bir qismi), kvartiraning tasodifan nobud boʻlishi oluvchini shartnoma boʻyicha oʻz zimmasiga olgan majburiyatlardan ozod qilmaydi.
533-modda. Umrbod taʼminlash sharti bilan uy-joy (kvartira)ni boshqa shaxsga berish shartnomasini oʻzgartirish yoki bekor qilish
Agar uy-joy (uyning bir qismi), kvartirani oluvchi umrbod taʼminlash sharti bilan uy-joy (kvartira)ni boshqa shaxsga berish shartnomasi boʻyicha oʻz majburiyatlarini bajarmasa yoki tegishli darajada bajarmasa, boshqa shaxsga beruvchi taʼminotni vaqti-vaqti bilan haq tarzida toʻlab turishga almashtirishni yoki shartnomani bekor qilishni talab qilishi mumkin.
Agar oluvchining moddiy ahvoli oʻziga bogʻliq boʻlmagan sabablarga koʻra boshqa shaxsga beruvchiga shartlashilgan taʼminotni bera olmaydigan darajada oʻzgarsa yoki boshqa shaxsga beruvchi mehnat qobiliyatini tiklasa, umrbod taʼminlash sharti bilan uy-joy (kvartira)ni boshqa shaxsga berish shartnomasi oluvchining talabiga koʻra bekor qilinishi mumkin.
Umrbod taʼminlash sharti bilan uy-joy (kvartira)ni boshqa shaxsga berish shartnomasi ushbu moddaning birinchi va ikkinchi qismlarida nazarda tutilgan asoslar boʻyicha bekor qilingan taqdirda uy (uyning bir qismi), kvartira boshqa shaxsga beruvchiga qaytarilishi lozim.
Umrbod taʼminlash sharti bilan uy-joy (kvartira)ni boshqa shaxsga berish shartnomasi boshqa shaxsga beruvchining talabiga koʻra bekor qilingan taqdirda oluvchi shartnoma amalda boʻlgan vaqtda boshqa shaxsga beruvchini taʼminlash va uyni (uyning bir qismini), kvartirani saqlab turishga qilgan xarajatlarini qoplashni talab qilishga haqli.
534-modda. Umrbod taʼminlash sharti bilan uy-joy (kvartira)ni boshqa shaxsga berish shartnomasi boʻyicha majburiyatlarning vorislarga oʻtishi
Oluvchi vafot etgan taqdirda umrbod taʼminlash sharti bilan uy-joy (uyning bir qismi), kvartirani boshqa shaxsga berish shartnomasi boʻyicha majburiyatlar uning vorislariga oʻtadi. Oluvchining vorislari boʻlmaganida yoki ular umrbod taʼminlash sharti bilan uy-joy (uyning bir qismi), kvartirani boshqa shaxsga berish shartnomasini bajarishdan voz kechganlarida oluvchiga berilgan uy-joy (uyning bir qismi), kvartira uni boshqa shaxsga beruvchiga qaytariladi.
34-bob. Mulk ijarasi
1-§. Umumiy qoidalar
535-modda. Mulk ijarasi shartnomasi
Mulk ijarasi shartnomasi boʻyicha ijaraga beruvchi ijaraga oluvchiga haq evaziga mol-mulkni vaqtincha egalik qilish va foydalanish yoki foydalanish uchun topshirish majburiyatini oladi.
536-modda. Ijaraga oluvchining ijaraga olingan mol-mulkdan olinadigan mahsulot, mevalar va daromadlarga boʻlgan mulk huquqi
Agar qonun yoki mulk ijarasi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, ijaraga oluvchi ijaraga olingan mol-mulkdan foydalanish natijasida oladigan mahsulot, meva va boshqa daromadlar uning mulki hisoblanadi.
537-modda. Mulk ijarasining obyektlari
Yer uchastkalari, yer osti boyliklari joylashgan uchastkalar va boshqa alohida tabiiy obyektlar, korxonalar va boshqa mulkiy komplekslar, binolar, inshootlar, uskunalar, transport vositalari va foydalanish jarayonida oʻzining tabiiy xususiyatlarini yoʻqotmaydigan boshqa ashyolar (isteʼmol qilinmaydigan ashyolar) mulk ijarasiga berilishi mumkin.
Oldingi tahrirga qarang.
Qonunchilikda mulk ijarasiga berilishi mumkin boʻlmagan yoki cheklangan korxonalar turlari (guruhlari) va mol-mulk turlari belgilab qoʻyilishi mumkin.
(537-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
538-modda. Ijaraga beruvchi
Mol-mulkini ijaraga berish huquqi shu mol-mulk egasiga tegishlidir. Qonun yoki mulkdor tomonidan mol-mulkni ijaraga berish vakolati berilgan boshqa shaxslar ham ijaraga beruvchi boʻlishlari mumkin.
539-modda. Mulk ijarasi shartnomasining shakli
Mulk ijarasi shartnomasi bir yildan ortiq muddatga moʻljallangan boʻlsa, taraflardan birontasi yuridik shaxs boʻlgan hollarda esa, muddatidan qatʼi nazar, yozma shaklda tuzilishi shart.
Koʻchmas mulk ijarasi shartnomasi davlat roʻyxatidan oʻtkazilishi lozim.
Mulk huquqining kelgusida ijarachiga oʻtishini nazarda tutuvchi mulk ijarasi shartnomasi, bunday mulkning oldi-sotdi shartnomasi uchun nazarda tutilgan shaklda tuziladi.
540-modda. Mulk ijarasi shartnomasining muddati
Mulk ijarasi shartnomasi shartnomada belgilangan muddatga tuziladi.
Agar mulk ijarasining muddati shartnomada belgilanmagan boʻlsa, shartnoma nomuayyan muddatga tuzilgan hisoblanadi. Bunda taraflardan har biri boshqa tarafni bir oy oldin, koʻchmas mulk ijarasida esa –– uch oy oldin yozma ravishda ogohlantirib, istagan paytda shartnomadan voz kechishi mumkin. Qonun yoki shartnomada nomuayyan muddatga tuzilgan mulk ijarasi shartnomasini bekor qilish haqida oldindan ogohlantirishning boshqa muddatlari ham belgilab qoʻyilishi mumkin.
Qonunda mulk ijarasining ayrim turlari uchun, shuningdek mol-mulkning ayrim turlarini ijaraga olish uchun eng koʻp (oxirgi) muddatlar belgilab qoʻyilishi mumkin. Bunday hollarda, basharti ijara muddati shartnomada belgilangan boʻlmasa va qonunda belgilangan oxirgi muddat tugagunicha taraflardan hech qaysisi shartnomadan voz kechmasa, oxirgi muddat oʻtishi bilan shartnoma bekor boʻladi. Qonunda belgilangan oxirgi muddatdan ortiq muddatga tuzilgan bunday mulk ijarasi shartnomasi oxirgi muddatga teng muddatga tuzilgan hisoblanadi.
541-modda. Ijaraga oluvchiga mol-mulkni topshirish
Ijaraga beruvchi ijaraga oluvchiga mol-mulkni shartnoma shartlari va mol-mulkning vazifasiga muvofiq holatda topshirmogʻi lozim.
Mol-mulkni topshirishga tayyorlash, shu jumladan topshirish dalolatnomasini tuzish va imzolashga taqdim etish ijaraga beruvchining burchi boʻlib, uning hisobidan amalga oshiriladi.
Agarda shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, mol-mulk barcha mansub ashyolari va unga aloqador hujjatlar (texnik pasport, sifat sertifikati va hokazolar) bilan birga ijaraga topshiriladi. Agarda bunday mansub ashyolar va hujjatlar topshirilgan boʻlmasa va ularsiz ijaraga oluvchi mol-mulkdan uning oʻz vazifasi boʻyicha foydalana olmasa yoxud shartnoma tuzish paytida moʻljallashga haqli boʻlgan ancha narsasidan mahrum boʻlsa, u ijaraga beruvchidan bunday mansub ashyolar va hujjatlarni topshirishni yoxud shartnomani bekor qilishni, shuningdek zararni qoplashni talab qilishga haqli.
Agar ijaraga beruvchi ijaraga oluvchiga ijaraga berilgan mol-mulkni shartnomada koʻrsatilgan muddatda, basharti shartnomada bunday muddat koʻrsatilgan boʻlmasa, oqilona muddatda topshirmagan boʻlsa, ijaraga oluvchi ushbu Kodeksning 331-moddasiga muvofiq bu mol-mulkni undan talab qilib olish va ijroning kechikkanligi tufayli yetkazilgan zararni qoplashni talab qilish yoki shartnomani bekor qilish va uning bajarilmaganligi sababli yetkazilgan zararni qoplashni talab qilish huquqiga ega.
542-modda. Ijaraga topshirilgan mol-mulkdagi kamchiliklar uchun ijaraga beruvchining javobgarligi
Ijaraga beruvchi ijaraga topshirilgan mol-mulkning undan foydalanishga toʻliq yoki qisman toʻsqinlik qiladigan kamchiliklari uchun, hatto u shartnoma tuzish vaqtida bular haqida bilmagan boʻlsa ham, javobgardir. Bunday kamchiliklar aniqlanganda ijarachi oʻz xohishiga koʻra:
ijaraga beruvchidan yo mol-mulkdagi kamchiliklarni tekinga bartaraf etishni yoki mol-mulkdan foydalanganlik haqini mutanosib kamaytirishni yoxud mol-mulkdagi kamchiliklarni bartaraf etish uchun qilgan oʻz xarajatlarini qoplashni talab qilishga;
ijaraga beruvchini oldindan ogohlantirgan holda oʻsha kamchiliklarni bartaraf etishga sarflagan xarajatlari summasini mol-mulkdan foydalanganlik uchun toʻlanadigan haqdan bevosita chegirib qolishga;
shartnomani muddatidan oldin bekor qilishni talab qilishga haqli.
Ijaraga oluvchining talablaridan yoki uning mol-mulkdagi kamchiliklarni ijaraga beruvchi hisobidan bartaraf etish niyatidan xabardor qilingan ijaraga beruvchi ijaraga topshirilgan mol-mulkni tegishli holatda boʻlgan boshqa shunday mol-mulk bilan darhol almashtirib berishi yoki mol-mulkdagi kamchilikni tekinga bartaraf etishi mumkin.
Agar ijaraga oluvchining talablarini qanoatlantirish yoxud uning kamchiliklarni bartaraf etish xarajatlarini mol-mulkdan foydalanganlik uchun toʻlanadigan haqdan chegirib qolishi ijaraga oluvchi koʻrgan zararni qoplamasa, u zararning qoplanmagan qismini toʻlashni talab qilishga haqli.
Shartnoma tuzish vaqtida ijaraga beruvchi oldindan aytib qoʻygan yoki ijaraga oluvchiga oldindan maʼlum boʻlgan yoxud shartnomani tuzishda yoki mol-mulkni ijaraga topshirish paytida uni koʻzdan kechirganda yoxud uning sozligini tekshirganda ijaraga oluvchi aniqlashi kerak boʻlgan kamchiliklar uchun ijaraga beruvchi javobgar boʻlmaydi.
543-modda. Ijaraga topshirilayotgan mol-mulkka nisbatan uchinchi shaxslarning huquqlari
Mol-mulkning ijaraga topshirilishi bu mol-mulkka nisbatan uchinchi shaxslarning huquqlari bekor boʻlishi yoki oʻzgarishi uchun asos boʻlmaydi.
Shartnoma tuzishda ijaraga beruvchi ijaraga oluvchini ijaraga topshirilayotgan mol-mulkka nisbatan uchinchi shaxslarning barcha huquqlari (servitut, garov huquqi va hokazolar) haqida ogohlantirishi lozim. Ijaraga beruvchi tomonidan bu majburiyatning bajarilmasligi ijaraga oluvchiga mol-mulkdan foydalanganlik uchun toʻlanadigan haqni kamaytirishni yoxud shartnomani bekor qilish va zararni toʻlashni talab qilish huquqini beradi.
544-modda. Mol-mulkdan foydalanganlik uchun haq toʻlash
Ijaraga oluvchi mol-mulkdan foydalanganlik uchun haqni oʻz vaqtida toʻlab turishi shart.
Mol-mulkdan foydalanganlik uchun haq toʻlash tartibi, shartlari va muddatlari mulk ijarasi shartnomasi bilan belgilanadi. Bular shartnomada belgilanmagan hollarda odatda xuddi shunday mol-mulkni oʻxshash holatlarda ijaraga berishda qoʻllaniladigan tartib, shartlar va muddatlar belgilangan deb hisoblanadi.
Mol-mulkdan foydalanganlik uchun haq ijaraga olingan barcha mol-mulk uchun yaxlit holda yoki uning har bir tarkibiy qismi uchun alohida-alohida holda quyidagi koʻrinishlarda belgilanadi:
vaqti-vaqti bilan yoki bir yoʻla toʻlanadigan qatʼiy summada belgilangan toʻlovlar tariqasida;
ijaraga olingan mol-mulkdan foydalanish natijasida olingan mahsulot, mevalar yoki daromadlarning belgilangan ulushi tariqasida;
ijaraga oluvchi tomonidan koʻrsatiladigan maʼlum xizmatlar tariqasida;
ijaraga oluvchi tomonidan ijaraga beruvchiga shartnomada kelishilgan ashyoni mulk qilib yoki ijaraga topshirish tariqasida;
ijaraga olingan mol-mulkni yaxshilash boʻyicha shartnomada kelishilgan xarajatlarni ijaraga oluvchi zimmasiga yuklash tariqasida.
Taraflar mulk ijarasi shartnomasida mol-mulkdan foydalanganlik uchun ushbu moddaning uchinchi qismida koʻrsatib oʻtilgan haq shakllarini aralash amalga oshirishni yoki haq toʻlashning boshqa shakllarini nazarda tutishlari mumkin.
Oldingi tahrirga qarang.
Agar mulk ijarasi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, mol-mulkdan foydalanganlik uchun toʻlanadigan haq miqdori shartnomada belgilangan muddatlarda, biroq bir yilda koʻpi bilan bir marta taraflarning kelishuvi bilan oʻzgartirilishi mumkin. Qonunchilikda mulk ijarasining ayrim turlari uchun, shuningdek ayrim mol-mulk turlarining ijarasi uchun haq miqdorini qayta koʻrib chiqishning boshqacha eng kam muddatlari nazarda tutilishi mumkin.
(544-moddaning beshinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Oldingi tahrirga qarang.
Agar qonunchilikda boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, ijaraga oluvchi oʻzi javobgar boʻlmagan holatlarga koʻra, shartnomada nazarda tutilgan foydalanish shartlari yoki mol-mulkning holati jiddiy yomonlashgan boʻlsa, u mol-mulkdan foydalanganlik uchun ijara haqini tegishli ravishda kamaytirishni talab qilishga haqli.
(544-moddaning oltinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, mol-mulkdan foydalanganlik uchun ijara haqini toʻlash muddatlari ijaraga oluvchi tomonidan jiddiy buzilgan taqdirda, ijaraga beruvchi undan ijara haqini muddatidan oldin, ijaraga beruvchi belgilagan muddatda toʻlashni talab qilishga haqli. Bunda ijaraga beruvchi mol-mulkdan foydalanganlik uchun koʻpi bilan ikki muddatning haqini muddatidan oldin toʻlashni talab qilishga haqli.
545-modda. Ijaraga olingan mol-mulkdan foydalanish
Ijaraga oluvchi mol-mulkdan shartnoma shartlariga muvofiq, agar bunday shartlar shartnomada belgilangan boʻlmasa –– mol-mulkning vazifasiga muvofiq foydalanishi lozim.
Agar ijaraga beruvchining yozma ogohlantirishiga qaramay, ijaraga oluvchi mol-mulkdan shartnoma shartlariga yoki mol-mulkning vazifasiga nomuvofiq foydalansa, ijaraga beruvchi shartnomani muddatidan oldin bekor qilishni va zararning qoplanishini talab qilishga haqli.
Oldingi tahrirga qarang.
546-modda. Ijaraga olingan mol-mulkni tasarruf qilish
Agar ushbu Kodeksda, boshqa qonunchilikda boshqacha tartib belgilangan boʻlmasa, ijaraga oluvchi ijaraga olingan mol-mulkni ijaraga beruvchining roziligi bilan ikkilamchi ijaraga (qoʻshimcha ijaraga) topshirishga, mulk ijarasi shartnomasi boʻyicha oʻz huquq va majburiyatlarini boshqa shaxsga oʻtkazishga (qayta ijara), ijaraga olingan mol-mulkni tekin foydalanish uchun berishga, shuningdek bu huquqlarini garovga qoʻyishga va ularni xoʻjalik shirkatlari va jamiyatlari ustav fondiga (kapitaliga) hissa sifatida yoki ishlab chiqarish kooperativiga pay badali sifatida topshirishga haqli. Koʻrsatib oʻtilgan hollarda ijaraga oluvchi shartnoma boʻyicha ijaraga beruvchi oldida javobgar boʻlib qolaveradi, qayta ijara bundan mustasno. Mol-mulkni boshqa shaxslarga topshirish haqidagi shartnoma ijara shartnomasining amal qilish muddatidan ortiq muddatga tuzilishi mumkin emas.
Agar qonunchilikda boshqacha tartib belgilangan boʻlmasa, ijaraga olingan mol-mulkni ikkilamchi ijaraga topshirish haqidagi shartnomaga nisbatan mulk ijarasi shartnomasi haqidagi qoidalar qoʻllaniladi.
(546-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
547-modda. Ijaraga beruvchining ijaraga olingan mol-mulkni saqlash majburiyatlari
Oldingi tahrirga qarang.
Agar qonunchilik yoki shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, ijaraga beruvchi ijaraga topshirilgan mol-mulkni oʻz hisobidan kapital taʼmirlashi shart.
(547-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Ijaraga oluvchi javobgar boʻlmagan holatlar natijasida kelib chiqqan shoshilinch zarurat tufayli oʻtkaziladigan taʼmirlashni ijaraga beruvchi oʻz hisobidan amalga oshirishi shart.
Kapital taʼmirlash mulk ijarasi shartnomasida belgilangan muddatda, agar bu muddat shartnomada belgilanmagan yoki shoshilinch zarurat tufayli oʻtkazilsa, oqilona muddatda amalga oshirilmogʻi lozim.
Ijaraga beruvchining kapital taʼmirlash majburiyatini bajarmasligi ijaraga oluvchiga oʻz xohishiga koʻra:
shartnomada belgilangan yoxud shoshilinch zarurat taqozo etayotgan kapital taʼmirlashni amalga oshirib, taʼmirlash qiymatini ijaraga beruvchidan undirib olish yoxud mol-mulkdan foydalanganlik uchun toʻlanadigan haq hisobiga oʻtkazish;
haqni tegishincha kamaytirishni talab qilish;
shartnomani muddatidan oldin bekor qilish va zararning qoplanishini talab qilish huquqini beradi.
548-modda. Ijaraga oluvchining ijaraga olingan mol-mulkni saqlash majburiyatlari
Agarda qonun yoki shartnomada boshqacha tartib belgilangan boʻlmasa, ijaraga oluvchi mol-mulkni yaxshi holda saqlashi, uni oʻz hisobidan joriy taʼmirlashi va saqlash boʻyicha boshqa xarajatlarni qilishi lozim.
549-modda. Taraflar oʻzgarganda mol-mulk ijarasi shartnomasining oʻz kuchida qolishi
Oldingi tahrirga qarang.
Ijaraga topshirilgan mol-mulkka nisbatan mulk (operativ boshqarish, meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilish) huquqining boshqa shaxsga oʻtishi mulk ijarasi shartnomasining oʻzgartirilishi yoxud bekor qilinishi uchun asos boʻlmaydi.
(549-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 7-fevraldagi OʻRQ-1025-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 07.02.2025-y., 03/25/1025/0116-son. Kuchga kirish sanasi — 2025-yil 8-may)
Koʻchmas mulkni ijaraga olgan fuqaro vafot etgan taqdirda, agar qonun yoki shartnomada boshqacha tartib belgilanmagan boʻlsa, ushbu mol-mulkni ijaraga topshirish shartnomasi boʻyicha uning huquq va majburiyatlari vorisga oʻtadi. Shartnomaning tuzilishi ijaraga oluvchining shaxsiy fazilatlari bilan bogʻliq boʻlgan hollardan tashqari ijaraga beruvchi bunday vorisning shartnoma amal qilishining qolgan muddatida shartnomaga qoʻshilishini rad etishga haqli emas.
550-modda. Mulk ijarasi shartnomasi muddatidan oldin bekor qilinganida ikkilamchi ijara shartnomasining bekor boʻlishi
Agar mulk ijarasi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, mulk ijarasi shartnomasining muddatidan oldin bekor qilinishi unga muvofiq tuzilgan ikkilamchi ijara shartnomasining bekor boʻlishiga olib keladi. Bu holda ikkilamchi ijaraga oluvchi ikkilamchi ijaraning qolgan muddati davomida ikkilamchi ijara shartnomasiga muvofiq oʻzi foydalanib kelgan mol-mulkni bekor boʻlgan mulk ijarasi shartnomasining tegishli shartlari asosida ijaraga olish haqida shartnoma tuzishi mumkin.
Agar mulk ijarasi shartnomasi ushbu Kodeksda nazarda tutilgan asoslar boʻyicha haqiqiy emas deb topilsa, unga muvofiq tuzilgan ikkilamchi ijara shartnomalari ham haqiqiy emas deb topiladi.
551-modda. Ijaraga beruvchining talabi boʻyicha mulk ijarasi shartnomasini muddatidan oldin bekor qilish
Mulk ijarasi shartnomasi ijaraga beruvchining talabi bilan sud tomonidan muddatidan oldin bekor qilinishi mumkin, agar ijaraga oluvchi:
ijaraga beruvchining yozma ogohlantirishiga qaramasdan mol-mulkdan shartnoma shartlarini yoki mol-mulkning vazifalarini jiddiy ravishda buzgan yoxud bir necha marta buzgan holda foydalansa;
mol-mulkni jiddiy yomonlashtirsa;
shartnomada belgilangan toʻlov muddatini ketma-ket ikki martadan ortiq buzib, mol-mulkdan foydalanganlik uchun haq toʻlamasa;
Oldingi tahrirga qarang.
qonunchilikka yoki shartnomaga muvofiq kapital taʼmirlash ishlarini bajarish ijaraga oluvchi zimmasidagi majburiyat boʻlgan hollarda shartnomada belgilangan muddatlarda, shartnomada bunday muddat belgilangan boʻlmasa, oqilona muddatlarda mol-mulkni kapital taʼmirlashni amalga oshirmasa.
(551-modda birinchi qismining beshinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Mulk ijarasi shartnomasida ushbu Kodeksning 382-moddasi ikkinchi qismiga muvofiq ijaraga beruvchining talabi bilan shartnomani muddatidan oldin bekor qilishning boshqa asoslari ham belgilanishi mumkin.
Ijaraga beruvchi ijaraga oluvchini yozma ravishda ogohlantirganidan va unga oʻz majburiyatlarini bajarish uchun imkoniyat berganidan keyingina shartnoma muddatidan oldin bekor qilinishini talab qilishga haqli.
552-modda. Ijaraga oluvchining talabi bilan mulk ijarasi shartnomasini muddatidan oldin bekor qilish
Ijaraga oluvchining talabi bilan mulk ijarasi shartnomasi sud tomonidan muddatidan oldin bekor qilinishi mumkin, agar:
ijaraga beruvchi mol-mulkni foydalanish uchun ijaraga oluvchiga bermasa yoki mol-mulkdan shartnoma shartlariga yoxud mol-mulkning vazifasiga muvofiq foydalanishga toʻsqinlik qilsa;
ijaraga oluvchiga topshirilgan mol-mulkda undan foydalanishga toʻsqinlik qiladigan kamchiliklar boʻlib, ularni ijaraga beruvchi shartnoma tuzish vaqtida aytib oʻtmagan, ijaraga oluvchiga oldindan maʼlum boʻlmagan va shartnoma tuzayotganda mol-mulkni koʻzdan kechirish yoxud uning sozligini tekshirish vaqtida aniqlanishi mumkin boʻlmagan boʻlsa;
ijaraga beruvchi shartnomada belgilangan muddatlarda, agarda shartnomada muddat belgilangan boʻlmasa, oqilona muddatlarda oʻz zimmasidagi mol-mulkni kapital taʼmirlash majburiyatini bajarmasa;
ijaraga oluvchi javobgar boʻlmagan holatlar tufayli mol-mulk foydalanishga yaroqsiz boʻlib qolsa.
Mulk ijarasi shartnomasida ushbu Kodeks 382-moddasining ikkinchi qismiga muvofiq ijaraga oluvchining talabi bilan shartnomani muddatidan oldin bekor qilishning boshqa asoslari ham belgilanishi mumkin.
553-modda. Yangi muddatga mulk ijarasi shartnomasi tuzishda ijaraga oluvchining imtiyozli huquqi
Agarda qonun yoki shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, oʻz majburiyatlarini lozim darajada bajargan ijaraga oluvchi shartnoma muddati tugaganidan keyin yangi muddatga mulk ijarasi shartnomasini tuzishda sharoitlar teng boʻlgan hollarda boshqa shaxslarga nisbatan imtiyozli huquqqa ega boʻladi. Ijaraga oluvchi ijaraga beruvchini mulk ijarasi shartnomasida belgilangan muddatda, agar shartnomada bunday muddat belgilangan boʻlmasa, shartnomaning amal qilishi tamom boʻlguncha oqilona muddatda bunday shartnomani tuzish istagi haqida yozma ravishda ogohlantirishi lozim.
Mulk ijarasi shartnomasini yangi muddatga tuzishda shartnoma shartlari taraflarning kelishuvi asosida oʻzgartirilishi mumkin.
Agar ijaraga beruvchi ijaraga oluvchi bilan yangi muddatga shartnoma tuzishni rad etsa-yu, ammo u bilan tuzilgan shartnoma muddati tugaganidan keyin bir yil ichida boshqa shaxs bilan mulk ijarasi shartnomasini tuzsa, ijaraga oluvchi oʻz xohishiga koʻra yo tuzilgan shartnoma boʻyicha huquq va majburiyatlar oʻziga oʻtkazilishini va oʻzi bilan shartnomani yangilashni rad etish oqibatida oʻziga yetkazilgan zararning toʻlanishini yoki faqat zararning oʻzi toʻlanishini sud orqali talab qilishga haqli.
Agar mulk ijarasi shartnomasining muddati tamom boʻlganidan keyin ham ijaraga oluvchi mulkdan foydalanishni davom ettirsa va ijaraga beruvchi bunga eʼtiroz bildirmagan boʻlsa, shartnoma avvalgi shartlar asosida nomaʼlum muddatga qaytadan tuzilgan hisoblanadi.
554-modda. Mol-mulkni ijaraga beruvchiga qaytarish
Mulk ijarasi shartnomasi bekor boʻlganidan keyin ijaraga oluvchi ijaraga beruvchiga mol-mulkni oʻziga topshirilgan holatda, normal eskirishni hisobga olib yoki shartnomada kelishilgan holatda qaytarishi lozim.
Agar ijaraga oluvchi ijaraga olgan mol-mulkni qaytarmasa yoki kechiktirib qaytarsa, ijaraga beruvchi kechiktirilgan barcha vaqt davomida mol-mulkdan foydalanganlik uchun haq toʻlashni talab qilishga haqli. Bu haq ijaraga beruvchi koʻrgan zararni qoplamagan taqdirda zararni toʻlashni talab qilishga haqli.
Ijaraga olingan mol-mulk oʻz vaqtida qaytarilmaganligi uchun shartnomada neustoyka undirish nazarda tutilgan taqdirda, agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, neustoykadan tashqari zarar toʻliq miqdorda undirilishi mumkin.
555-modda. Ijaraga olingan mol-mulkni yaxshilash
Agarda mulk ijarasi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, ijaraga oluvchi tomonidan mol-mulkning ajratib olsa boʻladigan tarzda yaxshilanishi uning mulki hisoblanadi.
Ijaraga oluvchi ijaraga olingan mol-mulkni oʻz mablagʻlari hisobidan va ijaraga beruvchining roziligi bilan yaxshilagan, bu yaxshilashni mol-mulkka zarar yetkazmagan holda ajratib olish mumkin boʻlmagan taqdirda, ijaraga oluvchi shartnoma bekor boʻlganidan keyin, basharti shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, bu yaxshilashlar qiymatini toʻlashni talab qilish huquqiga ega.
Agar qonunda boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, ijaraga oluvchi tomonidan ijaraga beruvchining roziligisiz amalga oshirilgan va ijaraga berilgan mol-mulkdan ajratib olib boʻlmaydigan yaxshilashlarning qiymati toʻlanmaydi.
Ijaraga olingan mol-mulkdan amortizatsiya ajratmalari hisobiga amalga oshirilgan, mol-mulkdan ajratib olish mumkin boʻlgan va mumkin boʻlmagan yaxshilashlar ijaraga beruvchining mulki boʻladi.
556-modda. Ijaraga olingan mol-mulkni sotib olish
Mulk ijarasi shartnomasida ijaraga olingan mol-mulk ijara shartnomasining muddati tamom boʻlganidan keyin yoki tamom boʻlmasdan oldin ijaraga oluvchi shartnomada kelishilgan sotib olish bahosining hammasini toʻlagan taqdirda uning mulkiga aylanishi nazarda tutilishi mumkin.
Agar ijaraga olingan mol-mulkni sotib olish sharti shartnomada nazarda tutilmagan boʻlsa, u taraflarning qoʻshimcha kelishuvi bilan belgilanishi mumkin, bunda taraflar mol-mulkdan foydalanganlik uchun ilgari toʻlangan haqni xarid narxiga kiritish toʻgʻrisida kelishishga haqlidirlar.
Oldingi tahrirga qarang.
Qonun hujjatlarida ijaraga olingan mol-mulkni sotib olishni taqiqlash hollari belgilab qoʻyilishi mumkin.
(556-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
557-modda. Mulk ijarasi ayrim turlarining va ayrim turdagi mol-mulkni ijaraga berishning xususiyatlari
Mulk ijarasi shartnomasining ayrim turlariga va ayrim turdagi mol-mulkni ijaraga berish shartnomalariga (prokat, transport vositalari ijarasi, korxonalar ijarasi, moliyaviy mablagʻlar ijarasi va hokazolar), agarda ushbu Kodeksning qoidalarida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, ushbu paragrafda nazarda tutilgan qoidalar qoʻllanadi.
2-§. Prokat
558-modda. Prokat shartnomasi
Prokat shartnomasi boʻyicha doimiy tadbirkorlik faoliyati sifatida mol-mulkni ijaraga beruvchi haq evaziga ijaraga oluvchiga vaqtinchalik egalik qilish va foydalanish uchun koʻchar mol-mulkni topshirish majburiyatini oladi.
Prokat shartnomasi boʻyicha topshirilgan mol-mulkdan, agar shartnomada boshqacha tartib belgilanmagan boʻlsa yoki u majburiyat mohiyatidan kelib chiqmasa, isteʼmol maqsadlarida foydalaniladi.
Prokat shartnomasi yozma shaklda tuziladi. Prokat shartnomasi ommaviydir.
559-modda. Prokat shartnomasining muddati
Prokat shartnomasi bir yilgacha muddatga tuziladi.
Mulk ijarasi shartnomasini nomuayyan muddatga qaytadan tuzish va ijaraga oluvchining mulk ijarasi shartnomasini qaytadan tuzishga imtiyozli huquqi haqidagi qoidalar prokat shartnomasiga nisbatan qoʻllanmaydi.
Ijaraga oluvchi prokat shartnomasini bajarishni istagan vaqtida rad etishga haqli.
560-modda. Ijarachiga mol-mulkni topshirish
Prokat shartnomasini tuzgan ijaraga beruvchi ijaraga topshirilayotgan mol-mulkning sozligini ijaraga oluvchi ishtirokida tekshirishi, shuningdek uni mol-mulkdan foydalanish qoidalari bilan tanishtirishi yoki unga bu mol-mulkdan foydalanish haqidagi yozma qoʻllanmani berishi shart.
561-modda. Ijaraga topshirilgan mol-mulkdagi kamchiliklarni bartaraf etish
Agar ijaraga topshirilgan mol-mulkdagi kamchiliklar ijaraga oluvchi tomonidan mol-mulkdan foydalanish va uni saqlash qoidalarining buzilishi natijasida vujudga kelgan boʻlsa, ijaraga oluvchi ijaraga beruvchiga mol-mulkni taʼmirlash va transportda tashish xarajatlarini toʻlaydi.
562-modda. Prokat shartnomasi boʻyicha mol-mulkdan foydalanganlik haqi
Prokat shartnomasi boʻyicha mol-mulkdan foydalanganlik haqi vaqti-vaqti bilan yoki bir yoʻla toʻlanadigan qatʼiy summadagi toʻlovlar shaklida belgilanadi.
Ijaraga oluvchi mol-mulkni muddatidan oldin qaytargan taqdirda ijaraga beruvchi unga mol-mulkdan foydalanganlik uchun olingan haqdan tegishli qismini mol-mulk amalda qaytarilgan kunning ertasidan boshlab hisoblagan holda qaytaradi.
Mol-mulkdan foydalanganlik haqi boʻyicha ijaraga oluvchining qarzlari notariusning ijro ustxati asosida soʻzsiz undirib olinadi.
563-modda. Ijaraga olingan mol-mulkdan foydalanish
Prokat shartnomasi boʻyicha ijaraga topshirilgan mol-mulkni kapital va joriy taʼmirlash ijaraga beruvchining burchidir.
Prokat shartnomasi boʻyicha ijaraga oluvchiga topshirilgan mol-mulkni ikkilamchi ijaraga berishga, ijaraga oluvchi prokat shartnomasi boʻyicha oʻz huquq va majburiyatlarini boshqa shaxsga oʻtkazishiga, bu mol-mulkning bepul foydalanish uchun berib qoʻyilishiga, ijaraga oluvchining huquqlarini garovga qoʻyishga va ularni xoʻjalik shirkatlari va jamiyatlarining ustav fondiga (kapitaliga) hissa tariqasida, ishlab chiqarish kooperativlariga pay badallari tariqasida qoʻshishga yoʻl qoʻyilmaydi.
3-§. Transport vositalarining ijarasi
564-modda. Transport vositasini ijaraga berish shartnomasi
Transport vositasini ekipaji bilan ijaraga berish shartnomasi boʻyicha ijaraga beruvchi transport vositasini vaqtincha egalik qilish va foydalanish uchun haq evaziga ijaraga oluvchiga beradi va oʻz kuchi bilan uni boshqarish hamda texnik foydalanish boʻyicha xizmat koʻrsatadi.
Transport vositasini ekipajsiz ijaraga berish shartnomasi boʻyicha ijaraga beruvchi transport vositasini boshqarish va texnik foydalanish boʻyicha xizmat koʻrsatmagan holda vaqtincha egalik qilish va foydalanish uchun ijaraga oluvchiga haq evaziga beradi.
Ushbu bobning ijara shartnomasini nomuayyan muddatga qayta tuzish va ijaraga oluvchining ijara shartnomasini yangi muddatga qaytadan tuzishga imtiyozli huquqi haqidagi qoidalari transport vositasini ijaraga berish shartnomasiga nisbatan qoʻllanmaydi.
565-modda. Transport vositasini ijaraga berish shartnomasining shakli
Oldingi tahrirga qarang.
Transport vositasini ijaraga berish shartnomasi, uning muddatidan qatʼi nazar, yozma shaklda tuzilishi shart.
(565-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2006-yil 27-sentabrdagi OʻRQ-56-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2006-y., 39-son, 385-modda)
Oldingi tahrirga qarang.
Qonunchilikda belgilangan tartibda davlat roʻyxatidan oʻtkazilishi lozim boʻlgan avtomototransport vositalarini ijaraga berish shartnomasi notarial tasdiqlangan boʻlishi kerak bundan ushbu moddaning uchinchi va toʻrtinchi qismlarida nazarda tutilgan hollar mustasno.
(565-moddaning ikkinchi qism Oʻzbekiston Respublikasining 2022-yil 9-fevraldagi OʻRQ-752-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 10.02.2022-y., 03/22/752/0113-son)
Oldingi tahrirga qarang.
Yengil avtomobillar va mototransport vositalarini ijaraga berish boʻyicha xizmat koʻrsatadigan yuridik shaxslar jismoniy shaxslar bilan yengil avtomobillar va mototransport vositalarini oʻttiz kungacha boʻlgan muddatga ijaraga berish shartnomalarini oddiy yozma shaklda tuzishlari mumkin.
(565-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2018-yil 26-iyuldagi OʻRQ-488-sonli Qonuniga asosan uchinchi qism bilan toʻldirilgan — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 27.07.2018-y., 03/18/488/1579-son)
Oldingi tahrirga qarang.
Avtomototransport vositalari elektron savdo platformasi vositasida elektron onlayn-auksion orqali ijaraga berilganda ijaraga berish shartnomalarini notarial tartibda tasdiqlash talab etilmaydi. Bunda elektron onlayn-auksion natijalariga koʻra rasmiylashtirilgan bayonnoma ijara shartnomasi kuchiga ega boʻladi.
(565-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2022-yil 9-fevraldagi OʻRQ-752-sonli Qonuniga asosan toʻrtinchi qism bilan toʻldirilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 10.02.2022-y., 03/22/752/0113-son)
566-modda. Transport vositasi uni saqlash, boshqarish va texnik foydalanish boʻyicha xizmat koʻrsatgan holda ijaraga berilganda ijaraga beruvchining majburiyatlari
Ijaraga beruvchi shartnoma amal qilib turgan butun muddat davomida ijaraga berilgan transport vositasini tegishli holatda saqlashi, shu jumladan joriy va kapital taʼmirlashi hamda zarur asbob-uskunalarni berishi shart.
Ijaraga beruvchining transport vositasini boshqarish va texnik foydalanish boʻyicha ijaraga oluvchiga koʻrsatadigan xizmatlari hajmi transport vositasining shartnomada koʻrsatilgan ijara maqsadlariga mos ravishda normal va xavfsiz ishlatilishini taʼminlashi shart. Ijara shartnomasida ijaraga oluvchiga koʻrsatiladigan xizmatlarning yanada kengroq doirasi nazarda tutilishi mumkin.
Transport vositasi ekipajining tarkibi va uning malakasi taraflar uchun majburiy boʻlgan qoidalarga va shartnomada belgilangan shartlarga, bordi-yu, taraflar uchun majburiy boʻlgan qoidalarda bunday talablar belgilab qoʻyilmagan boʻlsa, –– shunday turdagi transport vositasini ishlatishning odatdagi amaliyoti talablari va shartnoma shartlariga javob berishi lozim.
Ekipaj aʼzolari ijaraga beruvchi bilan mehnat munosabatlarini saqlab qoladilar. Ular ijaraga beruvchining transport vositasini boshqarish va texnik foydalanishga doir koʻrsatmalariga va ijaraga oluvchining transport vositasini tijorat maqsadida ishlatishga doir koʻrsatmalariga boʻysunadilar.
Agar transport vositasini ijaraga berish shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, ekipaj aʼzolarining xizmatiga haq toʻlash, shuningdek ularni saqlash xarajatlari ijaraga beruvchi zimmasida boʻladi.
Agar transport vositasini ijaraga berish shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, transport vositasini sugʻurta qilish va (yoki) uning tomonidan yoki uni ishlatish munosabati bilan yetkazilishi mumkin boʻlgan zarar uchun javobgarlikni sugʻurtalash majburiyati, bunday sugʻurtalash qonun yoki shartnomaga muvofiq majburiy boʻlsa, ijaraga beruvchi zimmasiga yuklatiladi.
567-modda. Transport vositasini tijorat maqsadida ishlatish bilan bogʻliq xarajatlarni toʻlash boʻyicha ijaraga oluvchining majburiyati
Agar transport vositasini ijaraga berish shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, transport vositasini tijorat maqsadida ishlatish munosabati bilan yonilgʻi va ishlatish jarayonida sarflanadigan boshqa materiallar haqini toʻlash, yigʻimlar va boshqa chiqimlarni toʻlash ijaraga oluvchi zimmasida boʻladi.
568-modda. Transport vositasi uni saqlash, boshqarish va texnik foydalanish boʻyicha xizmat koʻrsatmagan holda ijaraga berilganida ijaraga oluvchining majburiyatlari
Ijaraga oluvchi transport vositasini ijaraga berish shartnomasi amal qilib turgan butun muddat davomida ijaraga olingan transport vositasini tegishli holatda saqlab turishi, jumladan uni joriy taʼmirlashni, shuningdek, agar shartnomada boshqacha hol nazarda tutilgan boʻlmasa, kapital taʼmirlashni ham amalga oshirishi shart.
Ijaraga oluvchi ijaraga olingan transport vositasini oʻz kuchi bilan boshqaradi, shuningdek undan tijorat maqsadida va texnik foydalanishni amalga oshiradi.
Agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, ijaraga oluvchi ijaraga olingan transport vositasini saqlash, uni sugʻurtalash, shu jumladan oʻz javobgarligini sugʻurtalash, transport vositasini ishlatish bilan bogʻliq xarajatlarni amalga oshiradi.
569-modda. Transport vositasidan foydalanish haqida uchinchi shaxslar bilan tuziladigan shartnomalar
Agar ijara shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, ijaraga oluvchi ijaraga olingan transport vositasini ekipaj bilan yoki ekipajsiz ijara shartnomasi shartlari asosida ijaraga beruvchining roziligi bilan qoʻshimcha ijaraga berishga haqli.
Ijaraga oluvchi ijaraga beruvchining roziligisiz oʻz nomidan, agar ijara shartnomasida nazarda tutilgan transport vositalaridan foydalanish maqsadlariga, bordi-yu bunday maqsadlar belgilab qoʻyilgan boʻlmasa, transport vositasining vazifasiga xilof boʻlmasa, uchinchi shaxslar bilan tashish shartnomalarini va boshqa shartnomalarni tuzishga haqli.
570-modda. Transport vositasiga yetkazilgan zarar uchun javobgarlik
Ijaraga berilgan transport vositasi halokatga uchragan yoki shikastlangan taqdirda, agar ijaraga beruvchi transport vositasi qonun yoki shartnomaga muvofiq ijaraga oluvchi javobgar boʻladigan holatlarda halokatga uchraganini yoki shikastlanganligini isbot qilsa, ijaraga oluvchi yetkazilgan zararni ijaraga beruvchiga toʻlashi shart.
571-modda. Transport vositasi bilan yetkazilgan zarar uchun javobgarlik
Ekipaj bilan ijaraga berilgan transport vositasi, uning mexanizmlari, qurilmalari, jihozlari va shu kabilar bilan uchinchi shaxslarga yetkazilgan zarar uchun javobgarlik, ushbu Kodeksning 57-bobi qoidalariga muvofiq, ijaraga beruvchi zimmasida boʻladi. Ijaraga beruvchi zarar ijaraga oluvchining aybi bilan yetkazilganligini isbotlasa, uchinchi shaxslarga toʻlangan pul summasini qoplashni ijaraga oluvchidan regress tartibida talab qilishga haqli.
Transport vositasi saqlash, boshqarish va texnik foydalanish boʻyicha xizmat koʻrsatmagan holda ijaraga berilganida transport vositasi, uning mexanizmlari, qurilmalari, jihozlari va shu kabilar bilan uchinchi shaxslarga yetkazilgan zarar uchun ushbu Kodeksning 57-bobi qoidalariga muvofiq ijaraga oluvchi javobgar boʻladi.
572-modda. Ayrim turdagi transport vositalarini ijaraga berish xususiyatlari
Oldingi tahrirga qarang.
Ayrim turdagi transport vositalarini ijaraga berish xususiyatlari, ushbu paragrafda nazarda tutilgan hollardan tashqari, qonunchilik bilan belgilanishi mumkin.
(572-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
4-§. Binolar va inshootlar ijarasi
573-modda. Bino yoki inshootni ijaraga berish shartnomasi
Bino yoki inshootni ijaraga berish shartnomasi boʻyicha ijaraga beruvchi ijaraga oluvchiga bino yoki inshootni vaqtincha egalik qilish va foydalanish yoxud vaqtincha foydalanish uchun topshirish majburiyatini oʻz zimmasiga oladi.
Agar ushbu Kodeksning korxonani ijaraga berish toʻgʻrisidagi qoidalarida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, ushbu paragrafning qoidalari korxonalar ijarasiga tatbiq etiladi.
574-modda. Bino yoki inshootni ijaraga berish shartnomasining shakli va uni davlat roʻyxatidan oʻtkazish
Bino yoki inshootni ijaraga berish shartnomasi taraflar imzolaydigan bitta hujjat tarzida yozma shaklda tuziladi.
Bino yoki inshootni ijaraga berish shartnomasining shakliga rioya etmaslik uning haqiqiy boʻlmasligiga olib keladi.
Oldingi tahrirga qarang.
Fuqarolar oʻrtasida tuzilgan bino yoki inshootni yoxud uning bir qismini ijaraga berish shartnomasi davlat soliq organlarida hisobga qoʻyilishi lozim.
(574-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2018-yil 11-oktabrdagi OʻRQ-497-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 12.10.2018-y., 03/18/497/2044-son — 2019-yil 1-yanvardan kuchga kiradi)
Bir yildan kam boʻlmagan muddatga tuzilgan bino yoki inshootni ijaraga berish shartnomasi davlat roʻyxatidan oʻtkazilishi lozim va roʻyxatdan oʻtkazilgan paytdan boshlab tuzilgan hisoblanadi.
575-modda. Bino yoki inshoot ijaraga berilganida ular joylashgan yer uchastkasiga boʻlgan huquqlar
Bino yoki inshootni ijaraga berish shartnomasi boʻyicha ijaraga oluvchiga bunday koʻchmas mulkka egalik qilish va undan foydalanish huquqlarini topshirish bilan bir vaqtda yer uchastkasining ana shu koʻchmas mulk joylashgan va undan foydalanish uchun zarur qismiga boʻlgan huquqlar ham topshiriladi.
Ijaraga beruvchi ijaraga berilayotgan bino yoki inshoot joylashgan yer uchastkasining mulkdori boʻlsa, ijaraga oluvchiga yer uchastkasining tegishli qismiga boʻlgan ijara huquqi yoxud bino yoki inshootni ijaraga berish shartnomasida nazarda tutilgan boshqa huquq topshiriladi.
Agar ijaraga oluvchiga topshiriladigan tegishli yer uchastkasiga boʻlgan huquq shartnomada belgilab qoʻyilgan boʻlmasa, yer uchastkasining bino yoki inshoot joylashgan va ulardan oʻz vazifasiga muvofiq foydalanish uchun zarur boʻlgan qismidan foydalanish huquqi bino yoki inshoot ijaraga berilgan muddatga ijaraga oluvchiga oʻtadi.
Ijaraga beruvchiga mulk huquqi asosida qarashli boʻlmagan yer uchastkasida joylashgan bino yoki inshootni ijaraga berishga, agar bunday uchastkadan foydalanishning qonunda yoki yer uchastkasining mulkdori bilan tuzilgan shartnomada belgilangan shartlariga zid boʻlmasa, ushbu uchastka mulkdorining roziligisiz yoʻl qoʻyiladi.
576-modda. Yer uchastkasi sotilganida undan foydalanish huquqining bino yoki inshootni ijaraga oluvchida saqlanib qolishi
Ijaraga olingan bino yoki inshoot joylashgan yer uchastkasi boshqa shaxsga sotilgan hollarda yer uchastkasining bino yoki inshoot joylashgan va undan foydalanish uchun zarur boʻlgan qismidan foydalanish huquqi ushbu yer uchastkasi sotilguniga qadar amalda boʻlgan shartlar bilan ana shu bino yoki inshootni ijaraga oluvchi shaxsda saqlanib qoladi.
577-modda. Ijara haqining miqdori
Bino yoki inshootni ijaraga berish shartnomasida ijara haqining miqdori nazarda tutilishi lozim. Ijara haqining miqdori toʻgʻrisida taraflar yozma shaklda kelishgan shartlar boʻlmagan taqdirda, bino yoki inshootni ijaraga berish shartnomasi tuzilmagan hisoblanadi. Bunda ushbu Kodeks 356-moddasining toʻrtinchi qismida nazarda tutilgan narx belgilash qoidalari qoʻllanmaydi.
Bino yoki inshootni ijaraga berish shartnomasida belgilangan bino yoki inshootdan foydalanganlik haqiga, agar qonun yoki shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, bino yoki inshoot joylashgan yer uchastkasidan yoxud yer uchastkasining bino yoki inshoot bilan birga topshirilayotgan tegishli qismidan foydalanganlik haqi ham kiradi.
Shartnomada bino yoki inshootning ijara haqi bino (inshoot) maydonining birligi yoki uning boshqa oʻlchov koʻrsatkichlari boʻyicha belgilangan boʻlsa, ijara haqi ijaraga oluvchiga topshirilgan bino yoki inshootning haqiqiy oʻlchoviga qarab aniqlanadi.
578-modda. Bino yoki inshootni topshirish
Bino yoki inshootni ijaraga beruvchi tomonidan topshirish va ijaraga oluvchi tomonidan qabul qilib olish taraflar imzolaydigan topshirish dalolatnomasi yoki topshirishga doir boshqa hujjat boʻyicha amalga oshiriladi.
Agar qonunda yoxud bino yoki inshootni ijaraga berish shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, ijaraga beruvchining bino yoki inshootni ijaraga oluvchiga topshirish majburiyati bino yoki inshoot ijaraga oluvchining egaligiga yoki foydalanishiga topshirilganidan va taraflar topshirish toʻgʻrisidagi tegishli hujjatni imzolaganlaridan keyin bajarilgan hisoblanadi.
Taraflardan birining bino yoki inshootni shartnomada nazarda tutilgan shartlarda topshirish toʻgʻrisidagi hujjatni imzolashdan bosh tortishi tegishli boʻlishiga qarab, ijaraga beruvchining mol-mulkni topshirish boʻyicha oʻz majburiyatlarini, ijaraga oluvchining esa, mol-mulkni qabul qilib olish boʻyicha oʻz majburiyatlarini bajarishdan bosh tortishi deb qaraladi.
Bino yoki inshootni ijaraga berish shartnomasi bekor qilinganida ijaraga olingan bino yoki inshoot ushbu moddada nazarda tutilgan qoidalarga rioya etgan holda ijaraga beruvchiga qaytarilishi lozim.
5-§. Korxonani ijaraga berish
579-modda. Korxonani ijaraga berish shartnomasi
Korxonani ijaraga berish shartnomasi boʻyicha ijaraga beruvchi ijaraga oluvchiga vaqtincha egalik qilish va foydalanish uchun mulkiy kompleks sifatida butun korxonani yoki uning bir qismini haq evaziga berish majburiyatini oladi, ijaraga beruvchi boshqa shaxslarga oʻtkazishi mumkin boʻlmagan huquq va majburiyatlar bundan mustasno.
Ijaraga beruvchi oʻz qarzlarini ijaraga oluvchining zimmasiga oʻtkazishi haqida kreditorlarini yozma ravishda ogohlantirishi shart, kreditorlar bunga rozi boʻlmasalar, ogohlantirishni olgan vaqtdan boshlab uch oy davomida ijaraga beruvchidan tegishli majburiyatlarni bekor qilishni yoki muddatidan oldin bajarishni va shu tufayli yetkazilgan zararni qoplashni talab qilishga haqli. Agar shu muddatda mazkur talablardan birontasi bildirilmasa, kreditor tegishli qarzning ijarachiga oʻtkazilishiga rozilik bergan deb hisoblanadi.
Ijaraga beruvchidan majburiyatlarni bekor qilishni yoki muddatidan oldin bajarishni va zararni qoplashni talab qilgan kreditorlar bilan hisob-kitob qilib boʻlinganidan keyingina korxona ijarachiga topshirilishi mumkin.
Korxona mulkiy kompleks sifatida ijaraga berilganidan keyin ijaraga beruvchi bilan ijaraga oluvchi topshirilgan korxona tarkibiga kiritilgan va ijaraga oluvchiga kreditorning roziligisiz oʻtkazilgan qarzlar boʻyicha solidar javobgar boʻladilar.
Oldingi tahrirga qarang.
Agar qonunchilikda boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, ijaraga beruvchining tegishli faoliyat bilan shugʻullanish uchun maxsus ruxsatnoma (litsenziya) asosida olgan huquqlari ijaraga oluvchiga berilishi mumkin emas. Ijarachi maxsus ruxsatnoma (litsenziya)si boʻlmaganligi sababli bajara olmaydigan majburiyatlarni shartnoma boʻyicha topshirilayotgan korxona tarkibiga kiritish ijaraga beruvchini kreditorlar oldidagi tegishli majburiyatlardan ozod qilmaydi.
(579-moddaning beshinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
580-modda. Korxonani ijaraga berish shartnomasining shakli
Oldingi tahrirga qarang.
Korxonani ijaraga berish shartnomasi taraflar imzolagan bitta hujjat tarzida yozma shaklda tuziladi va u davlat roʻyxatidan oʻtkazilishi lozim.
(580-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2020-yil 14-yanvardagi OʻRQ-602-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 15.01.2020-y., 03/20/602/0052-son)
Korxonani ijaraga berish shartnomasi davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan paytdan boshlab tuzilgan hisoblanadi.
Korxonani ijaraga berish shartnomasining shakliga rioya etmaslik uning haqiqiy boʻlmasligiga olib keladi.
581-modda. Ijaraga olingan korxonani topshirish
Ijaraga olingan korxona ijaraga oluvchiga topshirish dalolatnomasi boʻyicha topshiriladi.
Agar ijara shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, ijaraga olingan korxonani topshirishga tayyorlash, shu jumladan topshirish dalolatnomasini tuzish va imzolashga taqdim etish ijaraga beruvchining zimmasidagi majburiyat hisoblanadi va uning hisobidan amalga oshiriladi.
582-modda. Ijaraga oluvchining korxonani saqlash va uni ishlatish xarajatlarini toʻlash boʻyicha majburiyatlari
Korxonani ijaraga oluvchi ijara shartnomasi amal qilib turgan butun vaqt mobaynida korxonani tegishli texnik holatda saqlab turishi, shu jumladan uni joriy taʼmirlashi va shartnomada nazarda tutilgan hollarda kapital taʼmirlashi shart.
Agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, ijaraga olingan korxonani ishlatish bilan bogʻliq xarajatlar, shuningdek ijaraga olingan mol-mulkni sugʻurtalash boʻyicha toʻlovlar, soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlar ijaraga oluvchi zimmasiga yuklatiladi.
583-modda. Ijaraga olingan korxona mol-mulkidan foydalanish
Agar qonunda yoki shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, ijaraga oluvchi ijaraga olingan korxona mol-mulki tarkibiga kiruvchi moddiy boyliklarni ijaraga beruvchining roziligi bilan sotish, ayirboshlash va uning roziligisiz vaqtincha foydalanishga yoxud qarzga, qoʻshimcha ijaraga berishga, shuningdek korxona bahosini pasaytirmaslik va ijara shartnomasining boshqa bandlarini buzmaslik sharti bilan bunday boyliklarga nisbatan ijara shartnomasi boʻyicha oʻz huquq va majburiyatlarini boshqa shaxslarga oʻtkazishga haqli.
Agar korxonani ijaraga berish shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, ijaraga oluvchi ijaraga olingan korxonani ijaraga beruvchining roziligisiz qayta qurishga, uni kengaytirib, texnik qayta jihozlab qiymatini oshirishga haqli.
584-modda. Ijarachining ijaraga olingan korxonani yaxshilashi
Korxonani ijaraga olish shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, korxonani ijaraga oluvchi ijaraga beruvchining ruxsatidan qatʼi nazar, ijaraga olingan mol-mulkni ajratib boʻlmaydigan tarzda yaxshilash qiymatini olishga haqli.
Agar ijaraga beruvchi ijaraga oluvchining bunday yaxshilashga qilgan xarajatlari ijaraga olingan mol-mulkning qiymatini uning sifati va (yoki) undan foydalanish xususiyatlarini yaxshilashga qaraganda beqiyos darajada oshirib yuborganligini yoki bunday yaxshilashni amalga oshirish vaqtida halollik va oqilonalik tamoyillari buzilganligini isbotlasa, sud uni bunday yaxshilash haqini ijaraga oluvchiga toʻlash majburiyatidan ozod qilishi mumkin.
585-modda. Korxonani ijaraga berish shartnomasiga bitimlarning haqiqiy emasligi hamda shartnomani oʻzgartirish va bekor qilish oqibatlari haqidagi qoidalarning tatbiq etilishi
Ushbu Kodeksning bitimlar haqiqiy emasligining oqibatlari toʻgʻrisidagi, shartnomani oʻzgartirish va bekor qilish haqidagi shartnoma boʻyicha olingan narsani bir tarafdan yoki har ikkala tarafdan qaytarib olishni yoki asli holida undirib olishni nazarda tutuvchi qoidalari, agar bunday oqibatlar ijaraga beruvchi va ijaraga oluvchining kreditorlarining, boshqa shaxslarning muhim huquqlari hamda qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini jiddiy buzmasa va ushbu Kodeks 116-moddasining qoidalariga zid kelmasa, korxonani ijaraga berish shartnomasiga nisbatan qoʻllanadi.
586-modda. Ijaraga olingan korxonani qaytarish
Korxonani ijaraga berish shartnomasi bekor boʻlganida, ijaraga olingan mulkiy kompleks ushbu Kodeksning 579 va 581-moddalarida nazarda tutilgan qoidalarga amal qilgan holda ijaraga beruvchiga qaytarilishi shart.
Oldingi tahrirga qarang.
6-§. Lizing
(34-bob 6-paragrafining nomi Oʻzbekiston Respublikasining 2007-yil 28-dekabrdagi OʻRQ-138-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2007-y., 52-son, 533-modda)
587-modda. Lizing shartnomasi
Oldingi tahrirga qarang.
Lizing shartnomasi boʻyicha lizing beruvchi (ijaraga beruvchi) bir taraf lizing oluvchi (ijaraga oluvchi) ikkinchi tarafning topshirigʻiga binoan sotuvchi uchinchi taraf bilan undan lizing oluvchi uchun mol-mulk sotib olish haqida kelishish majburiyatini oladi, lizing oluvchi esa buning uchun lizing beruvchiga lizing toʻlovlarini toʻlash majburiyatini oladi.
(587-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2002-yil 13-dekabrdagi 447–II-son Qonuni tahririda — Oliy Majlis Axborotnomasi, 2003-y., 1-son, 8-modda)
588-modda. Lizing obyekti
Isteʼmol qilinmaydigan, tadbirkorlik faoliyati uchun foydalaniladigan har qanday ashyolar lizing obyekti boʻlishi mumkin, yer uchastkalari va boshqa tabiat obyektlari bundan mustasno.
589-modda. Lizing subyektlari
Kelajakda lizing oluvchiga lizing boʻyicha topshirish maqsadida mol-mulkni oʻziga mulk qilib oluvchi shaxs lizing beruvchi deb tan olinadi.
Egalik qilish va foydalanish uchun lizing obyektini oladigan shaxs lizing oluvchi deb hisoblanadi.
Oldingi tahrirga qarang.
Lizing beruvchi lizing obyektini kimdan olayotgan boʻlsa, shu shaxs sotuvchi deb eʼtirof etiladi.
(589-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2002-yil 13-dekabrdagi 447–II-son Qonuni tahririda — Oliy Majlis Axborotnomasi, 2003-y., 1-son, 8-modda)
Oldingi tahrirga qarang.
Lizing beruvchi mol-mulkni boʻlajak foydalanuvchidan sotib olgan taqdirda yoxud lizing beruvchi kelajakda mol-mulkni sotuvchiga lizing boʻyicha topshirish uchun undan shu mol-mulkni sotib olish maqsadida uni mablagʻ bilan taʼminlagan taqdirda bir shaxsning oʻzi ham lizing oluvchi, ham sotuvchi boʻlishiga yoʻl qoʻyiladi.
(589-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2002-yil 13-dekabrdagi 447–II-son Qonuni tahririda — Oliy Majlis Axborotnomasi, 2003-y., 1-son, 8-modda)
590-modda. Lizing toʻlovi
Oldingi tahrirga qarang.
Lizing toʻlovi lizing beruvchiga lizing obyekti qiymatining lizing oluvchi tomonidan qoplanishidan, shuningdek lizing beruvchining foizli daromadidan iborat boʻladi.
(590-modda matni Oʻzbekiston Respublikasining 2007-yil 28-dekabrdagi OʻRQ-138-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2007-y., 52-son, 533-modda)
591-modda. Mol-mulkni lizingga topshirish toʻgʻrisida sotuvchini xabardor qilish
Lizing beruvchi lizing oluvchi uchun mol-mulk sotib olayotganda mol-mulk muayyan shaxsga lizingga berishga moʻljallanganligini sotuvchiga bildirishi shart.
592-modda. Lizing shartnomasi narsasini lizing oluvchiga topshirish
Agar lizing shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, ushbu shartnoma obyekti boʻlgan mol-mulk sotuvchi tomonidan bevosita lizing oluvchiga u turgan joyda topshiriladi.
Agar lizing shartnomasining narsasi boʻlgan mol-mulk shu shartnomada koʻrsatilgan muddatda, basharti shartnomada bunday muddat koʻrsatilmagan boʻlsa, oqilona muddatda lizing oluvchiga topshirilmagan boʻlsa, lizing beruvchi javobgar boʻladigan holatlar tufayli muddat oʻtkazib yuborilgan taqdirda, lizing oluvchi shartnomani bekor qilishni va zararning qoplanishini talab qilishga haqli.
593-modda. Mol-mulkning tasodifan nobud boʻlishi yoki tasodifan buzilishi xavfining lizing oluvchiga oʻtishi
Lizing boʻyicha ijaraga olingan mol-mulkning tasodifan nobud boʻlishi yoki tasodifan buzilishi xavfi, agar lizing shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, lizing oluvchiga bu mol-mulkni topshirish paytida oʻtadi.
594-modda. Lizing beruvchining majburiyati va javobgarligi
Lizing beruvchi lizing obyektini lizing oluvchiga shartnoma shartlariga javob beradigan holatda va unda kelishilgan muddatda topshirishi shart.
Agar lizing beruvchining aybli harakatlari yoki yoʻl qoʻygan kamchiliklari tufayli mol-mulk yetkazib berilmagan, toʻliq yetkazib berilmagan, muddati kechiktirib yetkazib berilgan yoki tegishli darajada sifatli boʻlmagan mol-mulk yetkazib berilgan boʻlsa, buning uchun u lizing oluvchi oldida javobgardir.
595-modda. Lizing oluvchining huquqlari
Oldingi tahrirga qarang.
Mol-mulk yetkazib berilmagan, toʻliq yetkazib berilmagan, muddati kechiktirib yetkazib berilgan yoki uning sifati tegishli darajada boʻlmagan taqdirda, lizing oluvchi, agar shartnomada boshqacha qoida nazarda tutilgan boʻlmasa:
(595-moddani birinchi qismining birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2002-yil 13-dekabrdagi 447–II-son Qonuni tahririda — Oliy Majlis Axborotnomasi, 2003-y., 1-son, 8-modda)
lizing toʻlovlarini toʻxtatib turish;
yetkazib berilayotgan mol-mulkni rad etish va lizing shartnomasini bekor qilishni talab qilishga haqli.
Oldingi tahrirga qarang.
Lizing shartnomasi muddatidan oldin bekor qilingan taqdirda lizing oluvchi ilgari boʻnak sifatida toʻlagan pullarini, lizing obyektidan foydalanishdan olgan foydaning qiymatini chegirib tashlab, oʻziga qaytarib berishni talab qilishga haqli.
(595-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2002-yil 13-dekabrdagi 447–II-son Qonuni tahririda — Oliy Majlis Axborotnomasi, 2003-y., 1-son, 8-modda)
Oldingi tahrirga qarang.
Lizing shartnomasida nazarda tutilgan taqdirda, lizing oluvchi boshqa majburiyatlarning bajarilishi taʼminoti sifatida lizing obyektini mazkur obyekt qiymatining lizing beruvchiga toʻlanishi lozim boʻlgan lizing toʻlovlarining qolgan summasidan ortiq boʻlgan qismi boʻyicha berishi mumkin.
(595-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2019-yil 22-oktabrdagi OʻRQ-572-sonli Qonuniga asosan uchinchi qism bilan toʻldirilgan — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 23.10.2019-y., 03/19/572/3943-son)
Lizing shartnomasining muddati tugagach, agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, lizing obyekti lizing oluvchining mulki boʻlib qoladi.
596-modda. Qoʻshimcha lizing
Lizing oluvchi lizing beruvchi oldida shartnoma yuzasidan javobgar boʻlib qolgani holda, lizing shartnomasi boʻyicha olgan mol-mulkini lizing beruvchining roziligi bilan qoʻshimcha lizingga topshirishga haqli.
597-modda. Lizing oluvchining majburiyati va javobgarligi
Oldingi tahrirga qarang.
Agar lizing shartnomasida boshqacha tartib belgilangan boʻlmasa, lizing oluvchi lizing toʻlovlarini oʻz vaqtida toʻlashi, mol-mulkdan uni yetkazib berish shartlariga muvofiq foydalanishi, uni soz holda saqlashi, oʻz hisobidan joriy taʼmirlash ishlarini bajarishi, saqlash boʻyicha boshqa xarajatlarni amalga oshirishi shart.

(597-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2002-yil 13-dekabrdagi 447–II-son Qonuni tahririda — Oliy Majlis Axborotnomasi, 2003-y., 1-son, 8-modda)
Lizing shartnomasi bekor qilinganida lizing oluvchi mol-mulkni lizing beruvchidan olgan holatida uning normal eskirishini va taraflarning kelishuvida shartlashilgan oʻzgarishlarni hisobga olib, qaytarib berishga majbur.
Oldingi tahrirga qarang.
Lizing oluvchi lizing toʻlovlarini toʻlash majburiyatlarini bajarmagan taqdirda, lizing beruvchi oʻziga tegishi kerak boʻlgan toʻlovlarni foizi bilan olishi mumkin.
(597-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2002-yil 13-dekabrdagi 447–II-son Qonuni tahririda — Oliy Majlis Axborotnomasi, 2003-y., 1-son, 8-modda)
Oldingi tahrirga qarang.
Lizing oluvchi oʻz majburiyatlarini jiddiy ravishda buzgan taqdirda, agar lizing shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, lizing beruvchi boʻlajak lizing toʻlovlarini tezlashtirishni yoki garov narsasini undirish uchun nazarda tutilgan tartibda undiruvni lizing obyektiga qaratgan va zararni undirgan holda shartnomani bekor qilishni talab qilish huquqiga ega.
(597-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2019-yil 22-oktabrdagi OʻRQ-572-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 23.10.2019-y., 03/19/572/3943-son)
598-modda. Sotuvchining javobgarligi
Lizing oluvchi lizing shartnomasining narsasi boʻlgan mol-mulkni sotuvchiga sotuvchi bilan lizing beruvchi oʻrtasida tuzilgan oldi-sotdi shartnomasidan kelib chiqadigan talablarni, xususan mol-mulkning sifati va butligi, uni yetkazib berish muddatlari haqidagi talablarni va shartnoma sotuvchi tomonidan zarur darajada bajarilmayotgan boshqa hollardan kelib chiqadigan talablarni qoʻyishga haqli. Bunda lizing oluvchi, mazkur mol-mulkning oldi-sotdi shartnomasidagi taraflardan biri boʻlgani kabi, ushbu Kodeksda sotib oluvchi uchun nazarda tutilgan huquqlarga ega boʻladi va majburiyatlarni oʻz zimmasiga oladi (sotib olingan mol-mulk haqini toʻlash majburiyati bundan mustasno). Biroq lizing oluvchi sotuvchi bilan oldi-sotdi shartnomasini lizing beruvchining roziligisiz bekor qila olmaydi.
Sotuvchi bilan boʻladigan munosabatlarda lizing oluvchi va lizing beruvchi solidar kreditorlar boʻladilar.
Agar lizing shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, lizing beruvchi oldi-sotdi shartnomasidan kelib chiqadigan talablarning sotuvchi tomonidan bajarilishi uchun lizing oluvchi oldida javobgar boʻlmaydi, sotuvchi tanlash boʻyicha javobgarlik lizing beruvchining zimmasida boʻlgan hollar bundan mustasno. Sotuvchini lizing beruvchi tanlagan taqdirda, lizing oluvchi oldi-sotdi shartnomasidan kelib chiqadigan talablarni oʻz xohishiga qarab, solidar javobgar boʻlgan mol-mulk sotuvchi oldiga ham, lizing beruvchi oldiga ham qoʻyishga haqli.
599- modda. Lizing obyekti boshqa mulkdorga oʻtganida lizing shartnomasining oʻz kuchida qolishi
Lizing boʻyicha topshirilgan mol-mulkka boʻlgan mulk huquqi lizing beruvchidan boshqa shaxsga oʻtganida lizing shartnomasi yangi mulkdor uchun oʻz kuchini saqlab qoladi.
35-bob. Uy-joy ijarasi
600-modda. Uy-joyni ijaraga berish shartnomasi
Uy-joyni ijaraga berish shartnomasiga binoan bir taraf –– uy-joyning mulkdori yoki u vakolat bergan shaxs (ijaraga beruvchi) –– boshqa taraf (ijaraga oluvchi)ga uy-joyda yashash uchun uni haq evaziga egalik qilish va foydalanishga topshirish majburiyatini oladi.
Uy-joy yuridik shaxslarga ijara shartnomasi yoki boshqa shartnoma asosida egalik qilish va (yoki) foydalanish uchun topshirilishi mumkin. Yuridik shaxs uy-joydan faqat fuqarolarning yashashi uchun foydalanishi mumkin.
601-modda. Aniq maqsadga qaratilgan kommunal uy-joy fondidagi uy-joyni ijaraga berish shartnomasi
Aniq maqsadga qaratilgan kommunal uy-joy fondidagi uy-joylar fuqarolarga uy-joyni ijaraga berish shartnomasiga binoan beriladi. Uy-joyni ijaraga berishning bunday shartnomasi boʻyicha ijaraga oluvchi bilan birga yashaydigan uning oila aʼzolari uy-joyni ijaraga berish shartnomasi boʻyicha barcha huquqlardan ijaraga oluvchi bilan teng foydalanadilar va barcha majburiyatlarni bajaradilar.
Ijaraga oluvchi va uning oila aʼzolarining talabiga binoan shartnoma oila aʼzolarining bittasi bilan tuzilishi mumkin. Ijaraga oluvchi vafot etgan yoki uy-joydan chiqib ketgan taqdirda, shartnoma uy-joyda yashab turgan oila aʼzolarining biri bilan tuziladi.
Oldingi tahrirga qarang.
Aniq maqsadga qaratilgan kommunal uy-joy fondidagi uy-joyni ijaraga berish shartnomasi uy-joy toʻgʻrisidagi qonunchilikda nazarda tutilgan asoslar, shartlar va tartibda tuziladi. Bunday shartnomaga nisbatan ushbu Kodeks 603, 604, 607, 609, 610-moddalarining, shuningdek 613-modda birinchi, ikkinchi va uchinchi qismlarining qoidalari qoʻllanadi. Ushbu Kodeksning boshqa qoidalari, agar uy-joy toʻgʻrisidagi qonunchilikda boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, aniq maqsadga qaratilgan kommunal uy-joy fondidagi uy-joyni ijaraga berish shartnomasiga nisbatan qoʻllanadi.
(601-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
602-modda. Uy-joyni ijaraga berish shartnomasining obyekti
Doimiy yashash uchun yaroqli boʻlgan alohida uy-joy (kvartira, uy, kvartiraning yoki uyning bir qismi) uy-joyni ijaraga berish shartnomasining obyekti boʻlishi mumkin.
Oldingi tahrirga qarang.
Uy-joyning yashash uchun yaroqliligi uy-joy toʻgʻrisidagi qonunchilikda belgilangan tartibda aniqlanadi.
(602-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Koʻp kvartirali uydagi uy-joyni ijaraga olgan shaxs undan foydalanish bilan bir qatorda ushbu Kodeksning 211-moddasida koʻrsatilgan mol-mulkdan foydalanish huquqiga ega boʻladi.
603-modda. Uy-joyni ijaraga berish shartnomasining shakli
Uy-joyni ijaraga berish shartnomasi yozma shaklda tuziladi.
Oldingi tahrirga qarang.
Fuqarolar oʻrtasida tuzilgan uy-joyni ijaraga berish shartnomasi davlat soliq organlarida hisobga qoʻyilishi lozim.
(603-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2018-yil 11-oktabrdagi OʻRQ-497-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 12.10.2018-y., 03/18/497/2044-son — 2019-yil 1-yanvardan kuchga kiradi)
604-modda. Uy-joyga boʻlgan mulk huquqi boshqa shaxsga oʻtganida uy-joyni ijaraga berish shartnomasining saqlanishi
Ijara shartnomasi boʻyicha egallab turilgan uy-joyga boʻlgan mulk huquqining boshqa shaxsga oʻtishi shartnomaning oʻzgartirilishi yoki bekor qilinishiga olib bormaydi. Bunda yangi mulkdor ilgari tuzilgan ijara shartnomasi shartlari asosida ijaraga beruvchiga aylanadi.
605-modda. Uy-joyni ijaraga beruvchining majburiyatlari
Ijaraga beruvchi ijaraga oluvchiga doimiy yashash uchun yaroqli boʻsh uy-joyni berishi lozim.
Oldingi tahrirga qarang.
Ijaraga beruvchi ijaraga berilgan turar joy joylashgan uydan tegishli darajada foydalanishni amalga oshirishi, ijaraga oluvchiga haq evaziga zarur kommunal xizmat koʻrsatishi yoki xizmat koʻrsatilishini taʼminlashi, koʻp kvartirali uyning umumiy foydalaniladigan mol-mulki va turar joy binosida joylashgan kommunal xizmat koʻrsatish qurilmalari taʼmirlanishini taʼminlashi shuningdek uy-joydan faqat ijara shartnomasida koʻrsatilgan maqsadlarda foydalanishni taʼminlash choralarini koʻrishi lozim.
(605-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2016-yil 25-apreldagi OʻRQ-405-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2016-y., 17-son, 173-modda)
606-modda. Ijaraga oluvchi va u bilan birga doimiy yashaydigan fuqarolar
Uy-joyni ijaraga olish shartnomasiga binoan faqatgina fuqaro ijaraga oluvchi boʻlishi mumkin.
Shartnomada uy-joyda ijaraga oluvchi bilan birga doimiy yashaydigan fuqarolar koʻrsatilishi lozim. Shartnomada bunday koʻrsatmalar boʻlmasa, mazkur fuqarolarni uy-joyga qoʻyish ushbu Kodeks 608-moddasining qoidalariga muvofiq amalga oshiriladi.
Ijaraga oluvchi bilan birga doimiy yashaydigan fuqarolar uy-joydan foydalanish boʻyicha u bilan teng huquqlarga egadirlar. Ijaraga oluvchi bilan bunday fuqarolar oʻrtasidagi munosabatlar qonunda belgilanadi.
Ijaraga oluvchi oʻzi bilan birga doimiy yashab, uy-joyni ijaraga berish shartnomasining shartlarini buzayotgan fuqarolarning xatti-harakatlari uchun ijaraga beruvchi oldida javobgar boʻladi.
Ijaraga oluvchi bilan birga doimiy yashaydigan fuqarolar ijaraga beruvchini xabardor qilgan holda uy-joyda doimiy yashaydigan fuqarolarning hammasi ijaraga oluvchi bilan birga ijaraga beruvchi oldida solidar javobgar ekanliklari toʻgʻrisida ijaraga oluvchi bilan shartnoma tuzishlari mumkin. Bunday holda ushbu fuqarolar birgalikda ijaraga oluvchi boʻladilar.
607-modda. Uy-joyni ijaraga oluvchining majburiyatlari
Ijaraga oluvchi uy-joydan faqat uning vazifasi boʻyicha foydalanishi, uy-joyning saqlanishini taʼminlashi va uni yaxshi holda tutishi shart.
Ijaraga oluvchi ijaraga beruvchining roziligisiz uy-joyni qayta qurishga va tuzilishini oʻzgartirishga haqli emas.
Ijaraga oluvchi uy-joy haqini oʻz vaqtida toʻlab turishi shart. Agar shartnomada boshqacha tartib belgilangan boʻlmasa, ijaraga oluvchi kommunal xizmatlar haqini mustaqil toʻlashi shart.
608-modda. Uy-joyni ijaraga olish shartnomasiga ijaraga oluvchining yangi oila aʼzolarini kiritish
Oldingi tahrirga qarang.
Uy-joyni ijaraga oluvchi, shuningdek uning oila aʼzolari boshqa fuqarolarni oila aʼzosi sifatida uy-joyni ijaraga olish shartnomasiga kiritishni talab qilishga haqli. Bunday fuqarolarni uy-joyni ijaraga olish shartnomasiga kiritish tartibi va shartlari qonunchilik bilan belgilanadi.
(608-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
609-modda. Vaqtincha yashovchilar
Oldingi tahrirga qarang.
Ijaraga oluvchi va u bilan birga doimiy yashaydigan fuqarolar umumiy kelishuvga binoan va ijaraga beruvchini oldindan xabardor qilgan holda vaqtincha yashovchilarga (foydalanuvchilarga) uy-joyda bepul yashab turishlari uchun ruxsat etishga haqlidirlar. Basharti, qonunchilikning jon boshiga toʻgʻri keladigan uy-joy maydoni normasi haqidagi talablariga rioya etilmasa, ijaraga beruvchi vaqtincha yashovchilarning yashab turishlarini taqiqlab qoʻyishi mumkin. Vaqtincha yashovchilarning yashab turish muddati olti oydan oshmasligi kerak.
(609-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Vaqtincha yashovchilar uy-joydan foydalanishda mustaqil huquqqa ega boʻlmaydilar. Ularning xatti-harakatlari uchun ijaraga beruvchi oldida ijaraga oluvchi javobgardir.
Vaqtincha yashovchilar ular bilan kelishilgan yashab turish muddati oʻtganidan keyin, agarda bunday muddat kelishilmagan boʻlsa, ijaraga oluvchi yoki u bilan birga doimiy yashaydigan har qanday fuqaro tomonidan tegishli talab qoʻyilgan kundan eʼtiboran koʻpi bilan yetti kun ichida uy-joyni boʻshatishlari shart.
610-modda. Ijaraga berilgan uy-joyni taʼmirlash
Ijaraga berilgan uy-joyni joriy taʼmirlash, agar uy-joyni ijaraga berish shartnomasida boshqacha tartib belgilangan boʻlmasa, ijaraga oluvchining zimmasidadir.
Ijaraga berilgan uy-joyni kapital taʼmirlash, agar uy-joyni ijaraga berish shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, ijaraga beruvchining zimmasidadir.
Ijaraga berilgan uy-joy joylashgan uyni qayta jihozlashga, agar bunday qayta jihozlash uy-joydan foydalanish shart-sharoitlarini jiddiy ravishda oʻzgartirsa, ijaraga oluvchining roziligisiz yoʻl qoʻyilmaydi.
611-modda. Uy-joy uchun toʻlanadigan haq
Uy-joy uchun toʻlanadigan haqning miqdori taraflarning oʻzaro kelishuviga binoan uy-joyni ijaraga berish shartnomasida belgilab qoʻyiladi. Basharti qonunga muvofiq uy-joy uchun toʻlanadigan haqning eng koʻp miqdori belgilab qoʻyilgan boʻlsa, shartnomada belgilangan haq ana shu miqdordan oshib ketmasligi lozim.
Uy-joy uchun toʻlanadigan haqning miqdori bir tomonlama oʻzgartirilishiga yoʻl qoʻyilmaydi, qonun yoki shartnomada nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.
Oldingi tahrirga qarang.
Uy-joy uchun haq ijaraga oluvchi tomonidan uy-joyni ijaraga olish shartnomasida nazarda tutilgan muddatlarda toʻlab turilishi lozim. Agar shartnomada bunday muddatlar nazarda tutilgan boʻlmasa, haq ijaraga oluvchi tomonidan har oyda qonunchilikda belgilangan tartibda toʻlab turilishi shart.
(611-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
612-modda. Uy-joyni ijaraga berish shartnomasining muddati
Uy-joyni ijaraga berish shartnomasi besh yildan ortiq boʻlmagan muddatga tuziladi. Agar shartnomada muddat koʻrsatilgan boʻlmasa, u besh yilga tuzilgan hisoblanadi.
Bir yilgacha muddatga tuzilgan uy-joyni ijaraga berish (qisqa muddatli ijara) shartnomasiga nisbatan, agar shartnomada boshqa hol nazarda tutilgan boʻlmasa, ushbu Kodeks 606-moddasining ikkinchi va uchinchi qismlarida, 609-moddasida, ushbu moddaning uchinchi qismida, 613 va 614-moddalarida nazarda tutilgan qoidalar qoʻllanmaydi.
Ijaraga oluvchi yangi muddatga shartnoma tuzishda imtiyozli huquqqa ega.
Agar ijaraga beruvchi uy-joyni bir yildan kam boʻlmagan muddatda ijaraga bermaslikka qaror qilgan boʻlsa, u yangi muddatga shartnoma tuzishni rad qilishga haqli.
613-modda. Uy-joyni ikkilamchi ijaraga berish
Uy-joyni ikkilamchi ijaraga berish shartnomasiga binoan ijaraga oluvchi ijaraga beruvchining roziligi bilan oʻzi ijaraga olgan binoning bir qismini yoki hammasini muayyan muddatga ikkilamchi ijaraga oluvchiga beradi. Ikkilamchi ijaraga oluvchi uy-joydan mustaqil foydalanish huquqiga ega boʻlmaydi. Uy-joyni ijaraga berish shartnomasiga binoan ijaraga oluvchi ijaraga beruvchi oldida javobgar boʻlib qolaveradi.
Oldingi tahrirga qarang.
Uy-joyni ikkilamchi ijaraga berish shartnomasi qonunchilikning jon boshiga toʻgʻri keladigan uy-joy maydoni normasi haqidagi talablariga rioya etilgan taqdirdagina tuzilishi mumkin.
(613-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Uy-joyni ikkilamchi ijaraga berish shartnomasi haq evaziga amalga oshiriladi.
Uy-joyni ikkilamchi ijaraga berish shartnomasining muddati uy-joyni ijaraga berish shartnomasining muddatidan koʻp boʻlishi mumkin emas.
Uy-joyni ijaraga berish shartnomasi muddatidan oldin bekor qilingan taqdirda bir vaqtning oʻzida uy-joyni ikkilamchi ijaraga berish shartnomasi ham bekor qilinadi.
Yangi muddatga shartnoma tuzishga boʻlgan imtiyozli huquq toʻgʻrisidagi qoida uy-joyni ikkilamchi ijaraga berish shartnomasiga nisbatan tatbiq etilmaydi.
614-modda. Uy-joyni ijaraga berish shartnomasida ijaraga oluvchini almashtirish
Ijaraga oluvchi va u bilan birga doimiy yashaydigan boshqa fuqarolarning talabiga binoan va ijaraga beruvchining roziligi bilan uy-joyni ijaraga berish shartnomasidagi ijaraga oluvchi u bilan birga doimiy yashaydigan voyaga yetgan boshqa bir fuqaro bilan almashtirilishi mumkin.
Ijaraga oluvchi vafot etgan yoki u uy-joydan ketib qolgan taqdirda, shartnoma avvalgi shartlarda amal qilaveradi, avvalgi ijaraga oluvchi bilan birga doimiy yashaydigan fuqarolarning umumiy kelishuviga binoan ulardan biri ijaraga oluvchi boʻladi. Agar bunday kelishuvga erishilgan boʻlmasa, uy-joyda birgalikda doimiy yashaydigan fuqarolarning hammasi birgalikda ijaraga oluvchi boʻladilar.
615-modda. Ijara shartnomasini bekor qilish
Uy-joyni ijaraga berish shartnomasi taraflarning kelishuvi bilan bekor qilinadi.
Uy-joyni ijaraga oluvchi oʻzi bilan birga doimiy yashaydigan boshqa fuqarolarning roziligi bilan ijaraga beruvchini uch oy avval yozma ravishda ogohlantirib, istalgan vaqtda ijara shartnomasini bekor qilishga haqli.
Uy-joyni ijaraga berish shartnomasi:
agar shartnomada uzoqroq muddat belgilangan boʻlmasa, ijaraga oluvchi tomonidan uy-joy uchun olti oy mobaynida, qisqa muddatli ijarada esa shartnomada belgilangan haq toʻlash muddati oʻtganidan keyin ikki martadan koʻproq haq toʻlanmagan boʻlsa;
Oldingi tahrirga qarang.
ijaraga oluvchi yoki xatti-harakatlari uchun ijaraga oluvchi javobgar boʻlgan boshqa fuqarolar tomonidan uy-joy vayron qilinsa yoki unga putur yetkazilsa;
uy-joydan gʻayrihuquqiy qilmishlarni sodir etish uchun foydalanilgan boʻlsa, ijaraga beruvchining talabiga binoan sud tartibida bekor qilinishi mumkin.
(615-moddaning uchinchi qismi uchinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2016-yil 25-apreldagi OʻRQ-405-sonli Qonuniga asosan uchinchi va toʻrtinchi xatboshilar bilan almashtirilgan — OʻR QHT, 2016-y., 17-son, 173-modda)
Uy-joyni ijaraga berish shartnomasi:
agar uy-joy doimiy yashash uchun yaroqli boʻlmay qolsa, shuningdek avariya holatiga kelib qolsa;
Oldingi tahrirga qarang.
uy-joy toʻgʻrisidagi qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa hollarda shartnomadagi istalgan tarafning talabiga binoan sud tartibida bekor qilinishi mumkin.
(615-modda toʻrtinchi qismining uchinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Agar uy-joyni ijaraga oluvchi yoki xatti-harakatlari uchun ijaraga oluvchi javobgar boʻlgan boshqa fuqarolar uy-joydan uning vazifasiga binoan foydalanmasalar yoxud muntazam ravishda qoʻshnilarning huquqlari va manfaatlarini buzsalar, ijaraga beruvchi ijaraga oluvchini qoidabuzarliklarga barham berish zarurligi toʻgʻrisida ogohlantirishi mumkin.
Agar ijaraga oluvchi yoki xatti-harakatlari uchun ijaraga oluvchi javobgar boʻlgan boshqa fuqarolar ogohlantirish olganlardan keyin ham uy-joydan uning vazifasiga binoan foydalanmaslikni yoki qoʻshnilarning huquq va manfaatlarini buzishni davom ettirsalar, ijaraga beruvchi uy-joyni ijaraga berish shartnomasini sud tartibida bekor qilishga haqli.
Uy-joyni ijaraga berish shartnomasini bekor qilish uchun asos boʻlgan qoidabuzarliklarga barham berish tartibi va muddatlari qonun bilan belgilab qoʻyiladi.
616-modda. Uy-joyni ijaraga berish shartnomasini bekor qilishning oqibatlari
Uy-joyni ijaraga berish shartnomasi bekor qilingan taqdirda, ijaraga oluvchi va shartnoma bekor qilingan vaqtda uy-joyda yashab turgan boshqa fuqarolar sudning qaroriga asosan uy-joydan koʻchirib chiqarilishi lozim.
36-bob. Tekin foydalanish
617-modda. Tekin foydalanish shartnomasi tushunchasi
Tekin foydalanish (ssuda) shartnomasi boʻyicha bir taraf (ssuda beruvchi) ikkinchi tarafga (ssuda oluvchiga) ashyoni vaqtincha tekin foydalanish uchun berish majburiyatini oladi yoki beradi, ikkinchi taraf esa bu ashyoni qanday olgan boʻlsa, normal yeyilishni hisobga olib xuddi shunday holatda yoki shartnomada nazarda tutilgan holatda qaytarib berish majburiyatini oladi.
Tekin foydalanish shartnomasiga nisbatan ushbu Kodeks 537-moddasida, 540-moddasining birinchi va ikkinchi qismlarida, 545-moddasida, 553-moddasining toʻrtinchi qismida, 555-moddasining birinchi va uchinchi qismlarida nazarda tutilgan qoidalar qoʻllanadi.
618-modda. Ssuda beruvchi
Ashyoni tekin foydalanishga berish huquqiga uning mulkdori va qonun yoki mulkdor tomonidan vakolat berilgan boshqa shaxslar ega boʻladi.
Tijorat tashkiloti oʻz muassisi, ishtirokchisi (aksiyadori), rahbari, oʻz boshqaruv yoki nazorat organlarining aʼzosi boʻlgan shaxsga ashyoni tekin foydalanishga berishga haqli emas.
619-modda. Ashyoni tekin foydalanish uchun berish
Ssuda beruvchi ashyoni undan tekin hamda vazifasiga muvofiq foydalanish shartlariga javob beradigan holatda topshirishi shart.
Agar shartnomada boshqa tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, ashyo undan tekin foydalanish uchun barcha mansub ashyolari va tegishli hujjatlari (foydalanish boʻyicha yoʻriqnomalar, texnik pasporti va shu kabilar) bilan birga beriladi.
Agar bunday ashyolar va hujjatlar berilmagan boʻlib, ularsiz ashyodan vazifasiga muvofiq foydalanib boʻlmasa yoki undan foydalanish ssuda oluvchi uchun oʻz ahamiyatini ancha yoʻqotsa, ssuda oluvchi bunday ashyolar va hujjatlar berilishini yoki shartnoma bekor qilinib, oʻzi koʻrgan haqiqiy zararning oʻrnini qoplashni talab qilishga haqli.
620-modda. Ashyoni tekin foydalanishga bermaslik oqibatlari
Agar ssuda beruvchi ashyoni ssuda oluvchiga bermasa, ssuda oluvchi shartnomani bekor qilish va yetkazilgan haqiqiy zararning oʻrnini qoplashni talab qilishga haqli.
621-modda. Tekin foydalanish uchun berilgan ashyoning kamchiliklari uchun javobgarlik
Ssuda beruvchi tekin foydalanish shartnomasini tuzish paytida qasddan yoki qoʻpol ehtiyotsizlik bilan ashyoning kamchiliklarini aytib qoʻymagan boʻlsa, bu kamchiliklar uchun javob beradi.
Bunday kamchiliklarni aniqlaganida ssuda oluvchi oʻz xohishiga qarab, ssuda beruvchidan ashyodagi kamchiliklarni tekin bartaraf etishni yoki ashyoning kamchiliklarini bartaraf etishga qilingan xarajatlarni qoplashni yoxud tekin foydalanish shartnomasini muddatidan oldin bekor qilib, haqiqiy zararni qoplashni talab qilishga haqli.
Ssuda oluvchining talablaridan yoki uning ashyodagi kamchiliklarni ssuda beruvchining hisobidan bartaraf etish niyatidan xabardor qilingan ssuda beruvchi buzuq ashyoni kechiktirmasdan tegishli holatdagi xuddi shunday ashyo bilan almashtirishi mumkin.
Ashyoning tekin foydalanish shartnomasini tuzish vaqtida koʻrsatib oʻtilgan yoki ssuda oluvchiga oldindan maʼlum boʻlgan yoxud u ashyoni koʻzdan kechirish yoki shartnoma tuzish yoxud ashyoni topshirish vaqtida uning sozligini tekshirish chogʻida aniqlashi lozim boʻlgan kamchiliklari uchun ssuda beruvchi javobgar boʻlmaydi.
622-modda. Tekin foydalanishga topshirilayotgan ashyoga uchinchi shaxslarning huquqi
Ashyoning tekin foydalanishga topshirilishi bu ashyoga uchinchi shaxslarning huquqlarini oʻzgartirish yoki bekor qilish uchun asos boʻlmaydi.
Tekin foydalanish shartnomasini tuzishda ssuda beruvchi bu ashyoga uchinchi shaxslarning barcha huquqlari (servitut, garov huquqi va boshqalar) toʻgʻrisida ssuda oluvchini ogohlantirishi shart. Bu majburiyatni bajarmaslik ssuda oluvchiga shartnomani bekor qilish va haqiqiy zararni qoplashni talab qilish huquqini beradi.
623-modda. Ssuda oluvchining ashyoni saqlash majburiyatlari
Ssuda oluvchi tekin foydalanish uchun olingan ashyoni soz holatda saqlashi shart. Agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, ssuda oluvchi ashyoni joriy va kapital taʼmirlashi va uni saqlash bilan bogʻliq hamma xarajatlarni toʻlashi shart.
624-modda. Ashyoning tasodifan nobud boʻlish yoki tasodifan buzilish xavfi
Agar ssuda oluvchi ashyodan shartnomaga yoki uning vazifasiga nomuvofiq holda foydalanishi yoxud uni ssuda beruvchining roziligisiz uchinchi shaxsga berishi tufayli ashyo nobud boʻlsa yoki buzilsa, tekin foydalanish uchun olingan ashyoning tasodifan nobud boʻlish yoki tasodifan buzilish xavfi ssuda oluvchining zimmasida boʻladi. Ssuda oluvchi oʻz ashyosidan voz kechib, ssudaga berilgan ashyoning nobud boʻlishi yoki buzilishini bartaraf qilish imkoniyatiga ega boʻlgan boʻlsa ham, ashyoning tasodifan nobud boʻlish yoki tasodifan buzilish xavfi uning zimmasida boʻladi.
625-modda. Ashyodan foydalanish natijasida uchinchi shaxsga yetkazilgan zarar uchun javobgarlik
Ssuda beruvchi ashyodan foydalanish natijasida uchinchi shaxsga yetkazilgan zarar uchun, basharti bu zarar ssuda oluvchi tomonidan yoki bu ashyo ssuda beruvchining roziligi bilan qoʻliga tushib qolgan shaxs tomonidan qasddan yoxud qoʻpol ehtiyotsizlik tufayli yetkazilganini yoinki zarar ssuda oluvchining egaligidan ssuda beruvchining roziligisiz chiqib ketgan ashyodan foydalanib yetkazilganini isbot qilmasa, javobgar boʻladi.
626-modda. Tekin foydalanish uchun olingan ashyoni uchinchi shaxsga topshirish
Ssuda oluvchi tekin foydalanish uchun olgan ashyoni uchinchi shaxsga foydalanish uchun faqat ssuda beruvchining roziligi bilan va uning oldida masʼul boʻlib qolgan holda berishga haqli.
Oldingi tahrirga qarang.
6261-modda. Uy-joyni tekin foydalanishga berish shartnomasining shakli
Uy-joyni tekin foydalanishga berish shartnomasi yozma shaklda tuziladi, bundan uy-joyni yaqin qarindoshlarga (ota-ona, tugʻishgan va oʻgay aka-uka va opa-singillar, er-xotin, farzand, shu jumladan farzandlikka olinganlar, bobo, buvi, nevaralar, shuningdek er-xotinning ota-onasi, tugʻishgan va oʻgay aka-uka va opa-singillari) tekin foydalanishga berish hollari mustasno.
Oldingi tahrirga qarang.
(6261-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2018-yil 11-oktabrdagi OʻRQ-497-sonli Qonuniga asosan chiqarilgan — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 12.10.2018-y., 03/18/497/2044-son — 2019-yil 1-yanvardan kuchga kiradi)
Uy-joyni tekin foydalanishga berish shartnomasiga nisbatan ushbu Kodeks 606-moddasining ikkinchi qismida, 607-moddasining birinchi va ikkinchi qismlarida, 609, 610-moddalarida, 612-moddasining birinchi qismida, 615-moddasining birinchi qismida, uchinchi qismi uchinchi va toʻrtinchi xatboshilarida, toʻrtinchi va beshinchi qismlarida, 616-moddasida nazarda tutilgan qoidalar qoʻllaniladi.
(6261-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2016-yil 25-apreldagi OʻRQ-405-sonli Qonuniga asosan kiritilgan — OʻR QHT, 2016-y., 17-son, 173-modda)
627-modda. Tekin foydalanish shartnomasini muddatidan oldin bekor qilish
Ssuda beruvchi quyidagi hollarda shartnomani muddatidan oldin bekor qilishni talab qilishga haqli, agar ssuda oluvchi:
ashyodan shartnomaga yoki ashyoning vazifasiga muvofiq foydalanmasa;
ashyoni soz holatda saqlash yoki uni asrash majburiyatlarini bajarmasa;
ashyoning holatini ancha yomonlashtirsa;
ssuda beruvchining roziligisiz ashyoni uchinchi shaxsga bergan boʻlsa.
Ssuda oluvchi quyidagi hollarda tekin foydalanish shartnomasini muddatidan oldin bekor qilishni talab qilishga haqli:
ashyodan normal foydalanishni mumkin boʻlmaydigan yoki qiyin qilib qoʻyadigan nuqsonlarni aniqlagan boʻlsa, bu nuqsonlar xususida shartnoma tuzish paytida bilmagan va bilishi mumkin boʻlmagan taqdirda;
agar oʻzi javobgar boʻlmagan holatlarga koʻra ashyo undan foydalanish mumkin boʻlmaydigan holatga kelib qolsa;
agar shartnoma tuzishda ssuda beruvchi uni topshirilayotgan ashyoga nisbatan uchinchi shaxslarning huquqlari toʻgʻrisida ogohlantirmagan boʻlsa;
ssuda beruvchi ashyoni yoki unga mansub ashyolarni va tegishli hujjatlarni berish majburiyatini bajarmasa.
628-modda. Tekin foydalanish shartnomasidan voz kechish
Agar ashyodan tekin foydalanish muddati shartnomada belgilab qoʻyilgan boʻlmasa va shartnomada xabar qilishning boshqa muddati nazarda tutilmagan boʻlsa, har qaysi taraf ikkinchi tarafni bir oy oldin xabardor qilib, shartnomadan xohlagan paytda voz kechishga haqli.
Agar tekin foydalanish shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, ssuda oluvchi muddati koʻrsatib tuzilgan shartnomadan ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan tartibda har qachon voz kechishga haqli.
629-modda. Tekin foydalanish shartnomasidagi taraflarning oʻzgarishi
Ssuda beruvchi ashyoni boshqa shaxsga berishga yoki uni haq evaziga foydalanish uchun uchinchi shaxsga topshirishga haqli. Bunda avval tuzilgan tekin foydalanish shartnomasi boʻyicha huquqlar yangi mulkdor yoki foydalanuvchiga oʻtadi, uning ashyoga nisbatan huquqlari qatoriga ssuda oluvchining huquqlari qoʻshiladi.
Ssuda beruvchi fuqaro vafot etgan yoxud ssuda beruvchi yuridik shaxs qayta tashkil etilgan yoki tugatilgan taqdirda tekin foydalanish shartnomasi boʻyicha ularning huquq va burchlari merosxoʻrga yoki boshqa huquqiy vorisga yoxud ashyoga mulk huquqi yoki ashyoni tekin foydalanish uchun topshirishga asos boʻlgan oʻzga huquq oʻtgan boshqa shaxsga oʻtadi.
Ssuda oluvchi yuridik shaxs qayta tashkil etilgan taqdirda, tekin foydalanish shartnomasida boshqa tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, uning shartnoma boʻyicha huquq va majburiyatlari huquqiy vorisga oʻtadi.
630-modda. Tekin foydalanish shartnomasining bekor boʻlishi
Agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, ssuda oluvchi fuqaro vafot etgan yoki ssuda oluvchi yuridik shaxs tugatilgan hollarda tekin foydalanish shartnomasi bekor boʻladi.
37-bob. Pudrat
1-§. Pudrat toʻgʻrisida umumiy qoidalar
631-modda. Pudrat shartnomasi
Oldingi tahrirga qarang.
Pudrat shartnomasi boʻyicha bir taraf (pudratchi) ikkinchi taraf (buyurtmachi)ning topshirigʻiga binoan maʼlum bir ishni bajarish va uning natijasini buyurtmachiga belgilangan muddatda topshirish majburiyatini oladi, buyurtmachi esa ish natijasini qabul qilib olish va buning uchun haq toʻlash majburiyatini oladi. Agar qonunchilikda yoxud taraflar kelishuvida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, ishni bajarish uchun pudratchi tavakkal qiladi.
(631-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Pudrat shartnomasining ayrim turlari (maishiy pudrat, qurilish pudrati, loyihalash yoki qidiruv ishlari pudrati, ilmiy-tadqiqot, tajriba-konstruktorlik va texnologiya ishlari pudrati)ga, agar ushbu Kodeksning bunday turdagi shartnomalar toʻgʻrisidagi qoidalarida boshqacha tartib belgilangan boʻlmasa, ushbu paragrafda nazarda tutilgan qoidalar qoʻllanadi.
632-modda. Pudrat shartnomasi boʻyicha bajariladigan ishlar
Pudrat shartnomasi ashyoni tayyorlash yoki uni qayta ishlash (ishlov berish) yoxud boshqa ishni bajarib, natijasini buyurtmachiga berish yoki boshqacha tarzda topshirish haqida tuziladi.
Agar pudrat shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, ish pudratchining materiallari, uning kuchi va mablagʻlari hisobidan bajariladi.
Agar pudrat shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, buyurtmachining topshirigʻini bajarish usullarini pudratchi mustaqil belgilaydi.
Pudratchi oʻzi bergan materiallar va uskunalarning sifati tegishli darajada boʻlmaganligi uchun, shuningdek uchinchi shaxslar huquqlari boʻlgan materiallar va uskunalarni berganligi uchun javobgar boʻladi.
633-modda. Materiallarning tasodifan nobud boʻlish yoki tasodifan buzilish xavfi
Oldingi tahrirga qarang.
Materiallarning tasodifan nobud boʻlish yoki tasodifan buzilish xavfi, agar qonunchilikda yoki shartnomada boshqacha tartib belgilangan boʻlmasa, pudratchining pudrat shartnomasida shartlashilgan ishni topshirish muddati kelguncha materiallarni bergan taraf zimmasida, bu muddatdan keyin esa ishni topshirishni kechiktirib yuborgan taraf zimmasida boʻladi.
(633-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
634-modda. Bosh pudratchi va yordamchi pudratchi
Oldingi tahrirga qarang.
Agar qonunchilikda yoki pudrat shartnomasida pudratchining shartnomada koʻrsatilgan ishni shaxsan oʻzi bajarish majburiyatlari kelib chiqmasa, pudratchi oʻz majburiyatlarining bir qismini bajarish uchun boshqa shaxslar (yordamchi pudratchilar)ni jalb qilishga haqli. Bunday hollarda pudratchi bosh pudratchi hisoblanadi.
(634-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Ushbu Kodeks 241-moddasining ikkinchi va uchinchi qismlariga va 334-moddasiga muvofiq, bosh pudratchi buyurtmachining pudrat shartnomasi boʻyicha oʻz majburiyatlarini bajarmaganligi yoki lozim darajada bajarmaganligi uchun yordamchi pudratchi oldida javobgar boʻladi, buyurtmachi oldida esa, yordamchi pudratchi oʻz majburiyatlarini bajarmaganligi yoki lozim darajada bajarmaganligining oqibatlari uchun javobgar boʻladi.
Agar qonun yoki pudrat shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, buyurtmachi va yordamchi pudratchining har biri bosh pudratchi bilan tuzgan shartnomalar buzilishi bilan bogʻliq talablarni bir-biriga qoʻyishga haqli emas.
Ushbu moddaning birinchi qismidagi qoidalarni yoki pudrat shartnomasini buzib, shartnomani bajarish uchun yordamchi pudratchini jalb qilgan pudratchi ushbu yordamchi pudratchi shartnomani bajarishda qatnashib, yetkazgan zarar uchun buyurtmachi oldida javobgar boʻladi.
Bosh pudratchining roziligini olgan holda buyurtmachi ayrim ishlarni bajarish uchun boshqa shaxslar bilan shartnoma tuzishga haqli. Bu holda mazkur shaxslar ishni bajarmaganligi yoki lozim darajada bajarmaganligi uchun bevosita buyurtmachi oldida javobgar boʻladilar.
635-modda. Ishni bajarish muddatlari
Pudrat shartnomasida ishni bajarishning boshlangʻich va oxirgi muddatlari koʻrsatiladi. Taraflar oʻrtasidagi kelishuvga muvofiq, shartnomada ishning ayrim bosqichlarini tugallash muddatlari (oraliq muddatlar) ham nazarda tutilishi mumkin.
Pudrat shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, pudratchi ishni bajarishning boshlangʻich va oxirgi, shuningdek oraliq muddatlarini buzganlik uchun javobgar boʻladi.
Pudrat shartnomasida koʻrsatilgan ishni bajarishning boshlangʻich, oxirgi va oraliq muddatlari shartnomada nazarda tutilgan hollarda va tartibda oʻzgartirilishi mumkin.
Ushbu Kodeks 337-moddasining ikkinchi qismida koʻrsatilgan ijro muddatini kechiktirish oqibatlari ishni bajarishning oxirgi muddatiga rioya etilmagan hollarda yuzaga keladi.
636-modda. Ishning bahosi
Pudrat shartnomasida bajariladigan ishning bahosi yoki uni aniqlash usullari koʻrsatiladi. Ular shartnomada koʻrsatilgan boʻlmasa, ishning bahosi ushbu Kodeks 356-moddasining toʻrtinchi qismiga muvofiq belgilanadi.
Pudrat shartnomasidagi ishning bahosi pudratchining chiqimlarini va unga toʻlanadigan haqni oʻz ichiga oladi.
Ishning bahosi smeta tuzish yoʻli bilan aniqlanishi mumkin.
Ish pudratchi tomonidan tuzilgan smeta boʻyicha bajarilgan taqdirda, smeta buyurtmachi tomonidan tasdiqlangan paytdan boshlab kuchga ega boʻladi va pudrat shartnomasining bir qismi boʻlib qoladi.
Ishning bahosi (smeta) taxminiy yoki qatʼiy boʻlishi mumkin. Pudrat shartnomasida bunday koʻrsatma boʻlmasa, ishning bahosi (smeta) qatʼiy hisoblanadi.
Agar qoʻshimcha ishlarni bajarish zarur boʻlib qolsa va shu sababli ishning taxminan belgilangan bahosini (taxminiy smetani) ancha oshirishga toʻgʻri kelsa, pudratchi bu haqda buyurtmachini vaqtida ogohlantirishi shart. Buyurtmachi pudrat shartnomasida koʻrsatilgan ishning bahosini (smetani) oshirishga rozi boʻlmagan taqdirda, shartnomadan voz kechishga haqli. Bunday hollarda pudratchi buyurtmachidan ishning bajarilgan qismining bahosini toʻlashni talab qilishi mumkin.
Buyurtmachini pudrat shartnomasida koʻrsatilgan ishning bahosini (smetani) oshirish zarurligi toʻgʻrisida oʻz vaqtida ogohlantirmagan pudratchi ish uchun shartnomada koʻrsatilgan baho boʻyicha haq olish huquqini saqlab qolgan holda shartnomani bajarishi shart.
Pudratchi, qoida tariqasida, qatʼiy baho (qatʼiy smeta)ni oshirishni, buyurtmachi esa uni kamaytirishni talab qilishga, shu jumladan bajarilishi kerak boʻlgan ishning toʻla hajmini yoki buning uchun zarur xarajatlarni pudrat shartnomasi tuzilayotgan paytda nazarda tutish imkoniyati boʻlmagan hollarda ham, haqli emas.
Pudratchi tomonidan taqdim qilinishi kerak boʻlgan materiallar va uskunalar, shuningdek uchinchi shaxslar tomonidan unga koʻrsatiladigan xizmatlar bahosi ancha oshgan va buni shartnoma tuzish vaqtida nazarda tutish mumkin boʻlmagan hollarda ushbu Kodeksning 383-moddasiga binoan pudratchi belgilangan ish bahosini (smetani) oshirishni talab qilishga, buyurtmachi bu talabni bajarishdan bosh tortgan taqdirda esa, shartnomani bekor qilishni talab qilishga haqli.
637-modda. Pudratchining tejami
Pudratchining amaldagi xarajatlari ish bahosini aniqlash vaqtida (smeta tuzilayotganda) nazarda tutilgan xarajatlardan kam boʻlgan hollarda, basharti buyurtmachi pudratchining tejami bajarilgan ish sifatiga taʼsir etganligini isbotlay olmasa, pudratchi ishlar uchun pudrat shartnomasida koʻrsatilgan baho boʻyicha haq olish huquqini saqlab qoladi.
Pudrat shartnomasida pudratchining tejami taraflar oʻrtasida taqsimlanishi nazarda tutilishi mumkin.
638-modda. Ishga haq toʻlash tartibi
Agar pudrat shartnomasida bajarilgan ishga yoki uning ayrim bosqichlariga oldindan haq toʻlash nazarda tutilgan boʻlmasa, buyurtmachi pudratchiga shartlashilgan haqni ish tegishli tarzda va kelishilgan muddatda yoxud buyurtmachining roziligi bilan muddatidan oldin bajarilib, uning natijalari uzil-kesil topshirilganidan keyin toʻlashi shart.
Oldingi tahrirga qarang.
Pudratchi qonunchilikda yoki pudrat shartnomasida nazarda tutilgan hollarda va miqdordagina oʻziga boʻnak yoki zakalat berilishini talab qilishga haqli.
(638-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
639-modda. Pudratchining ushlab qolish huquqi
Shartnomaning bajarilishi munosabati bilan buyurtmachi pudratchiga belgilangan tegishli haqni yoki boshqa summani toʻlash majburiyatini bajarmagan taqdirda, buyurtmachi tomonidan tegishli summa toʻlangunga qadar pudratchi ishning natijalarini, shuningdek buyurtmachiga tegishli uskunalarni, qayta ishlash (ishlov berish) uchun berilgan ashyolarni, foydalanilmay qolgan material qoldigʻi va pudratchining ixtiyoridagi boshqa mol-mulkni ushbu Kodeksning 290 va 291-moddalariga muvofiq ushlab qolish huquqiga ega.
640-modda. Ishni buyurtmachining materialidan foydalanib bajarish
Pudratchi buyurtmachi bergan materialdan tejab-tergab va rejali foydalanishi, ish tugaganidan soʻng ishlatilgan material toʻgʻrisida buyurtmachiga hisobot berishi, shuningdek uning qoldigʻini qaytarib berishi yoxud oʻz ixtiyoridagi foydalanilmay qolgan materialning qiymatini hisobga olib, buyurtmachining roziligi bilan ishning bahosini kamaytirishi shart.
Basharti pudratchi buyurtmachi bergan materialni tegishli suratda qabul qilib olayotganida undagi kamchiliklarni aniqlash mumkin boʻlmaganligini isbot qila olmasa, u buyurtmachi bergan materialning kamchiliklari tufayli ishning lozim darajada bajarilmaganligi uchun javobgar boʻladi.
641-modda. Buyurtmachi bergan mol-mulkning saqlanmaganligi uchun pudratchining javobgarligi
Pudrat shartnomasini bajarish munosabati bilan buyurtmachi bergan material, uskuna, qayta ishlashga (ishlov berishga) topshirilgan ashyo va pudratchi ixtiyoriga oʻtgan boshqa mol-mulk saqlanmaganligi uchun pudratchi javobgar boʻladi.
642-modda. Pudratchi ishni bajarayotgan vaqtda buyurtmachining huquqlari
Buyurtmachi pudratchining faoliyatiga aralashmagan holda istalgan vaqtda ishning borishini va sifatini tekshirishga haqli.
Agar pudratchi pudrat shartnomasini bajarishga oʻz vaqtida kirishmasa yoki ishni sust bajarishi natijasida uni belgilangan muddatda tugatish mumkin emasligi aniq boʻlib qolsa, buyurtmachi shartnomadan voz kechib, yetkazilgan zararni qoplashni talab qilishga haqli. Shu bilan birga agar ish kechiktirib bajariladigan boʻlsa, buyurtmachi shartnomaga nisbatan oʻz qiziqishini yoʻqotganligini isbot qilishi lozim.
Agar ishni bajarish vaqtida uning tegishli darajada bajarilmasligi aniq boʻlib qolsa, buyurtmachi pudratchiga kamchiliklarni yoʻqotish uchun oqilona muddat belgilashga va bu talabni pudratchi belgilangan muddatda bajarmagan taqdirda pudrat shartnomasidan voz kechishga yoxud bu kamchiliklarni pudratchi hisobidan tuzatishni boshqa shaxsga topshirishga, shuningdek yetkazilgan zararni qoplashni talab qilishga haqli.
Agar pudrat shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, buyurtmachi ish natijasi oʻziga topshirilgunga qadar istagan vaqtda shartnomadan voz kechib, belgilangan bahoning buyurtmachi shartnomadan voz kechganligi toʻgʻrisidagi ogohlantirish olingunga qadar bajarilgan ishga mutanosib qismini toʻlashi mumkin. Buyurtmachi pudratchiga shartnomaning bekor qilinishi tufayli yetkazilgan zararni ham bajarilgan ishning bahosi bilan hamma ish uchun belgilangan baho oʻrtasidagi farq doirasida toʻlashi shart.
643-modda. Pudratchi buyurtmachini ogohlantirib qoʻyishi shart boʻlgan holatlar
Pudratchi quyidagilarni aniqlagan taqdirda darhol buyurtmachini ogohlantirishi va undan koʻrsatmalar olgunga qadar ishni toʻxtatib turishi shart:
buyurtmachi bergan material, uskunalar, texnik hujjatlar yoki qayta ishlash (ishlov berish) uchun topshirilgan ashyoning yaroqsizligi yoki sifatsizligini;
buyurtmachining ishni bajarish usuli toʻgʻrisidagi koʻrsatmalarini bajarish uning uchun yomon oqibatlarga olib kelishi mumkinligini;
pudratchiga bogʻliq boʻlmagan, bajarilayotgan ish natijalarining yaroqliligi yoki pishiqligini xavf ostiga qoʻyadigan yoxud ishni belgilangan muddatda nihoyasiga yetkazish mumkin boʻlmaydigan qilib qoʻyadigan boshqa holatlarni.
Ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan holatlar toʻgʻrisida buyurtmachini ogohlantirmagan yoki ogohlantirishga javob olish uchun shartnomada koʻrsatilgan muddat oʻtishini, bunday muddat koʻrsatilmagan boʻlsa, oqilona muddat oʻtishini kutmasdan yoxud buyurtmachi ishni toʻxtatib turish toʻgʻrisida oʻz vaqtida koʻrsatma bergan boʻlishiga qaramasdan ishni davom ettiravergan pudratchi buyurtmachi unga yoki pudratchi buyurtmachiga tegishli talablar qoʻyganida mazkur holatlarni vaj qilib keltirishga haqli emas.
Agar buyurtmachi pudratchining ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan holatlar toʻgʻrisida oʻz vaqtida va asosli ogohlantirganiga qaramasdan, oqilona muddatda yaroqsiz yoki sifatsiz materialni almashtirmasa, ishni bajarish usuli toʻgʻrisidagi koʻrsatmalarini oʻzgartirmasa yoxud ishning yaroqliligi yoki pishiqligini xavf ostiga qoʻyadigan holatlarni bartaraf etish uchun zarur boʻlgan boshqa choralarni koʻrmasa, pudratchi shartnomani bajarishdan bosh tortishga va yetkazilgan zararni qoplashni talab qilishga haqli.
644-modda. Buyurtmachining pudrat shartnomasi boʻyicha muqobil majburiyatlarni bajarmasligi
Buyurtmachi pudrat shartnomasi boʻyicha oʻzining muqobil majburiyatlarini bajarmaganligi, xususan material, uskunalar, texnik hujjatlarni yoki qayta ishlanishi (ishlov berilishi) kerak boʻlgan ashyoni bermaganligi pudratchining shartnomani bajarishiga toʻsqinlik qilgan hollarda, shuningdek mazkur majburiyatlar belgilangan muddatda bajarilmasligini yaqqol koʻrsatib turgan holatlar mavjud boʻlganida (ushbu Kodeksning 256-moddasi) pudratchi ishga kirishmaslikka, boshlangan ishni esa toʻxtatib qoʻyishga haqli.
Agar pudrat shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, pudratchi ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan holatlar mavjud boʻlgan taqdirda, shartnomani bajarishdan bosh tortishga va zararning qoplanishini talab qilishga haqli.
645-modda. Buyurtmachining yordami
Pudratchining ishni bajarishiga buyurtmachi pudrat shartnomasida nazarda tutilgan hollarda, hajmda va tartibda yordam berishi shart.
Buyurtmachi bu majburiyatni bajarmasa, pudratchi koʻrilgan zararni, shu jumladan bekor turib qolganlik oqibatidagi qoʻshimcha chiqimlarni qoplashni yoki ishni bajarish muddatini oʻzgartirish yoxud pudrat shartnomasida koʻrsatilgan ish bahosini oshirishni talab qilishga haqli.
Buyurtmachining harakati yoki yoʻl qoʻygan xatosi tufayli pudrat shartnomasi boʻyicha ishni bajarish mumkin boʻlmay qolgan taqdirda, pudratchi ishning bajarilgan qismini hisobga olgan holda shartnomada koʻrsatilgan bahoni olish huquqini saqlab qoladi.
646-modda. Buyurtmachining bajarilgan ishlarni qabul qilishi
Buyurtmachi bajarilgan ishni (uning natijasini) pudrat shartnomasida nazarda tutilgan muddatda va tartibda pudratchi ishtirokida koʻrib chiqishi va qabul qilishi, ish natijasini yomonlashtiradigan darajada shartnomadan chekinish yoki boshqa kamchiliklar aniqlangan taqdirda esa, bu toʻgʻrida pudratchiga darhol maʼlum qilishi shart.
Ishni qabul qilish vaqtida uning kamchiliklarini aniqlagan buyurtmachi bu kamchiliklar yoxud ularni tuzatish toʻgʻrisida keyinchalik talab qoʻyish mumkinligi dalolatnoma yoki qabul qilishni tasdiqlovchi boshqa hujjatda koʻrsatilgan hollardagina ularni vaj qilib keltirishga haqli.
Buyurtmachi ishni tekshirmasdan qabul qilgan boʻlsa, uni qabul qilishning oddiy usulida aniqlanishi mumkin boʻlgan kamchiliklar (ochiq koʻrinib turgan kamchiliklar)ni dalil qilib keltirish huquqidan mahrum boʻladi.
Buyurtmachi ish qabul qilib olinganidan soʻng unda pudrat shartnomasidan chekinishlar yoki ishni qabul qilishning oddiy usulida aniqlanishi mumkin boʻlmagan boshqa xil kamchiliklar (yashirin kamchiliklar)ni, shu jumladan, pudratchi qasddan yashirgan kamchiliklarni aniqlasa, ular aniqlanganidan soʻng oʻn kunlik muddat ichida bu toʻgʻrida pudratchiga xabar qilishi shart.
Buyurtmachi bilan pudratchi oʻrtasida bajarilgan ishning kamchiliklari yoki ularning sabablari yuzasidan nizo kelib chiqqan taqdirda, istagan tarafning talabi boʻyicha ekspertiza tayinlanishi kerak. Ekspertiza oʻtkazish xarajatlari pudratchi zimmasida boʻladi, ekspertiza pudrat shartnomasi buzilmaganligini yoki pudratchining harakatlari bilan aniqlangan kamchiliklar oʻrtasida sababiy bogʻlanish yoʻqligini aniqlagan hollar bundan mustasno. Bunday hollarda ekspertiza xarajatlarini ekspertiza oʻtkazishni talab qilgan taraf, agar ekspertiza taraflarning oʻzaro kelishuvi bilan tayinlangan boʻlsa, ikkala taraf teng miqdorda toʻlaydi.
Agar pudrat shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, buyurtmachi bajarilgan ishni qabul qilishdan bosh tortganida, pudratchi shartnomaga binoan ish natijasi buyurtmachiga topshirilishi kerak boʻlgan kundan boshlab bir oy oʻtgach va shundan keyin buyurtmachini ikki marta ogohlantirgan holda ish natijasini sotib yuborishga, tushgan pulni esa, pudratchiga tegishli hamma toʻlovlarni chegirib tashlab, notarial idoraning depozitiga buyurtmachining nomiga kiritib qoʻyishga haqli. Pudratchi pudrat narsasini sotish oʻrniga uni ushlab turish yoki keltirilgan zararni buyurtmachidan undirib olish huquqidan foydalanishga haqli.
Agar buyurtmachining bajarilgan ishni qabul qilishdan bosh tortishi ishni topshirish kechikib ketishiga sabab boʻlgan boʻlsa, tayyorlangan (qayta ishlangan) ashyoning tasodifan nobud boʻlish xavfi ashyo topshirilishi lozim boʻlgan paytda buyurtmachiga oʻtgan deb hisoblanadi.
647-modda. Ishning sifati
Oldingi tahrirga qarang.
Pudratchi bajargan ish pudrat shartnomasining shartlariga, shartlar boʻlmaganida yoki toʻliq boʻlmaganida esa, odatda tegishli turdagi ishlarga qoʻyiladigan talablarga mos kelishi kerak. Agar qonunchilikda yoki shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, bajarilgan ish natijasi buyurtmachiga topshirish paytida shartnomada koʻrsatilgan yoki odatda qoʻyiladigan talablar bilan belgilangan xususiyatlarga ega boʻlishi va oqilona muddat davomida shartnomada nazarda tutilganidek foydalanish uchun, agar u shartnomada belgilangan boʻlmasa, bunday turdagi ishning natijasidan odatdagidek foydalanish uchun yaroqli boʻlishi kerak.
(647-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Oldingi tahrirga qarang.
Agar qonunchilikda pudrat shartnomasi boʻyicha bajariladigan ishga qoʻyiladigan majburiy talablar nazarda tutilgan boʻlsa, tadbirkor sifatida ish olib borayotgan pudratchi ishni bunday majburiy talablarga amal qilgan holda bajarishi shart.
(647-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Pudratchi belgilangan majburiy talablarga nisbatan sifat jihatidan birmuncha yuqori talablarga javob beradigan ishni bajarishni pudrat shartnomasi asosida oʻz zimmasiga olishi mumkin.
648-modda. Ishning sifatiga kafolat berish
Oldingi tahrirga qarang.
Qonunchilikda yoki pudrat shartnomasida pudratchi buyurtmachiga ishning sifatiga kafolat berishi nazarda tutilgan boʻlsa, pudratchi butun kafolat muddati davomida ushbu Kodeks 647-moddasining birinchi qismi talablariga mos keladigan ish natijalarini buyurtmachiga topshirishi shart.
(648-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Agar pudrat shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, ishlar natijasining sifatiga berilgan kafolat ishning natijasini tashkil etuvchi hamma narsaga tegishli boʻladi.
649-modda. Kafolat muddatini hisoblash tartibi
Agar pudrat shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, kafolat muddati buyurtmachi bajarilgan ish natijasini qabul qilgan yoki qabul qilishi lozim boʻlgan paytdan oʻta boshlaydi.
Oldingi tahrirga qarang.
Agar qonunchilikda yoki taraflarning kelishuvida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa yoxud u pudrat shartnomasining xususiyatlaridan kelib chiqmasa, pudrat shartnomasi boʻyicha kafolat muddatini hisoblash uchun ushbu Kodeks 404-moddasining ikkinchi, uchinchi, toʻrtinchi va beshinchi qismlarida koʻrsatilgan qoidalar tegishincha tatbiq etiladi.
(649-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
650-modda. Ishning sifati lozim darajada boʻlmaganligi uchun pudratchining javobgarligi
Agar ish pudratchi tomonidan pudrat shartnomasidan chetga chiqqan holda bajarilib, ish natijasini yomonlashtirgan boʻlsa, yoki uni shartnomada nazarda tutilgan maqsadlar uchun yoxud shartnomada yaroqsizlik haqida tegishli shartlar boʻlmagan taqdirda, odatdagi maqsadlar uchun foydalanishga yaroqsiz qilib qoʻyadigan boshqa kamchiliklar bilan bajarilgan boʻlsa, buyurtmachi, basharti qonunda yoki shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, oʻz xohishiga koʻra pudratchidan:
kamchiliklarni oqilona muddatda bepul bartaraf etishni;
ish uchun belgilangan bahoni mutanosib ravishda kamaytirishni;
shartnomada buyurtmachining kamchiliklarni bartaraf etish huquqi nazarda tutilgan boʻlsa, ularni bartaraf etishga qilgan oʻz xarajatlarini qoplashni talab qilishga haqli.
Pudratchi ishdagi oʻzi javobgar boʻlgan kamchiliklarni bartaraf etish oʻrniga, buyurtmachiga shartnomani bajarishni kechiktirganlik natijasida yetkazgan zararni qoplagan holda ishni yangidan bepul bajarib berishga haqli. Bunday holda buyurtmachi ilgari oʻziga topshirilgan ish natijasini, agar ishning xarakteriga koʻra uni qaytarib berish mumkin boʻlsa, pudratchiga qaytarib berishi shart.
Agar ishdagi pudrat shartnomasi shartlaridan chetga chiqishlar yoki boshqa xil kamchiliklar jiddiy va bartaraf etib boʻlmaydigan darajada boʻlsa yoxud aniqlangan kamchiliklar buyurtmachi tomonidan belgilangan oqilona muddatda bartaraf etilmagan boʻlsa, buyurtmachi shartnomani bajarishdan bosh tortishga va keltirilgan zararni qoplashni talab qilishga haqli.
Pudrat shartnomasining muayyan kamchilik uchun pudratchini javobgarlikdan ozod qilish toʻgʻrisidagi sharti, agar bunday nuqsonlar pudratchining aybli harakatlari yoki harakatsizligi tufayli vujudga kelganligi isbotlansa, pudratchini javobgarlikdan ozod qilmaydi.
Ishni bajarish uchun material bergan pudratchi uning sifati uchun sotuvchining sifati lozim darajada boʻlmagan tovar uchun javobgarligi toʻgʻrisidagi qoidalar boʻyicha javobgar boʻladi.
651-modda. Ish natijasining lozim darajada sifatli emasligini aniqlash muddatlari
Agar qonun yoki pudrat shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, buyurtmachi ushbu moddada belgilangan muddatlarda ish natijasining lozim darajada sifatli emasligini aniqlagan taqdirda, ishning natijasi lozim darajada sifatli emasligi bilan bogʻliq talablarni qoʻyishga haqli.
Ish natijasiga kafolat muddati belgilanmagan hollarda ish natijalaridagi kamchiliklar oqilona muddatda, biroq ish natijasi topshirilgan kundan boshlab ikki yil mobaynida aniqlangan taqdirda, agar qonunda, shartnomada yoki ish muomalasi odatlarida boshqa muddatlar belgilangan boʻlmasa, buyurtmachi ish natijasidagi kamchiliklar bilan bogʻliq talablarni qoʻyishi mumkin.
Buyurtmachi kafolat muddati mobaynida aniqlangan ish natijasidagi kamchiliklar bilan bogʻliq talablarni qoʻyishga haqli.
Shartnomada nazarda tutilgan kafolat muddati ikki yildan kam boʻlib, buyurtmachi ish natijasidagi kamchiliklarni kafolat muddati tamom boʻlgach, biroq ushbu moddaning beshinchi qismida nazarda tutilgan paytdan eʼtiboran ikki yil davomida aniqlagan va bu kamchiliklar ish natijasi oʻziga topshirilgunicha yoki topshirish paytiga qadar yuzaga kelgan sabablarga koʻra paydo boʻlganligini isbot qilsa, ular uchun pudratchi javobgar boʻladi.
Agar pudrat shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, kafolat muddati bajarilgan ish natijasi buyurtmachi tomonidan qabul qilib olingan yoki qabul qilib olinishi lozim boʻlgan paytdan eʼtiboran oʻta boshlaydi.
Oldingi tahrirga qarang.
Pudrat shartnomasi boʻyicha kafolat muddatini hisoblashda, agar qonunchilikda, taraflar oʻrtasidagi kelishuvda boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa yoki u pudrat shartnomasining xususiyatlaridan kelib chiqmasa, ushbu Kodeks 404-moddasi ikkinchi, uchinchi, toʻrtinchi va beshinchi qismlarining qoidalari tegishincha qoʻllanadi.
(651-moddaning oltinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
652-modda. Ish sifatining tegishli darajada emasligi xususida daʼvo qoʻzgʻatish muddati
Ish sifatining tegishli darajada emasligi tufayli kelib chiqqan talablar uchun daʼvo qoʻzgʻatish muddati ushbu Kodeks 150-moddasining qoidalariga binoan belgilanadi.
Oldingi tahrirga qarang.
Agar qonunchilik yoki pudrat shartnomasida pudratchining ish sifatiga kafolat berishi nazarda tutilgan, kafolat muddati belgilangan va ishdagi kamchiliklar xususidagi ariza kafolat muddatida berilgan boʻlsa, daʼvo qoʻzgʻatish muddati kamchiliklar xususida ariza berilgan kundan eʼtiboran oʻta boshlaydi.
(652-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Agar pudrat shartnomasiga muvofiq buyurtmachi ish natijasini qismlarga boʻlib qabul qilgan boʻlsa, daʼvo muddati ish natijasi butunlay qabul qilib olingan kundan eʼtiboran oʻta boshlaydi.
653-modda. Pudratchining buyurtmachiga axborot berish majburiyati
Agar shartnomada nazarda tutilgan boʻlsa yoki axborotning xarakteridan ish natijasidan pudrat shartnomasida nazarda tutilgan maqsadlarda ushbu axborotsiz foydalanish mumkin emasligi anglashilsa, pudratchi buyurtmachiga ishning natijasi bilan birga pudrat shartnomasining narsasini ishlatish yoki undan boshqacha tarzda foydalanishga taalluqli boʻlgan axborotni ham berishi shart.
654-modda. Taraflar olgan axborotning maxfiyligi
Agar bir taraf pudrat shartnomasi boʻyicha oʻz majburiyatlarini bajarganligi tufayli ikkinchi tarafdan yangi yechimlar va texnikaviy bilimlar, jumladan huquqiy muhofaza qilinmaydigan yechim va bilimlar, shuningdek tijorat siri deb hisoblanishi mumkin boʻlgan maʼlumotlar olsa, u bu maʼlumotlarni ikkinchi tarafning roziligisiz uchinchi shaxslarga maʼlum qilishga haqli emas. Bunday axborotdan foydalanish tartibi va shartlari taraflarning kelishuvi bilan belgilanadi.
655-modda. Buyurtmachiga material va uskunalarni qaytarib berish
Agar buyurtmachi ushbu Kodeks 642-moddasining toʻrtinchi qismiga yoki 650-moddasining uchinchi qismiga asosan pudrat shartnomasini bajarishdan voz kechsa, pudratchi buyurtmachi tomonidan berilgan materiallarni, uskunalarni, qayta ishlash (ishlov berish) uchun berilgan ashyo va boshqa mol-mulkni buyurtmachiga qaytarib berishi yoki buyurtmachi koʻrsatgan shaxsga topshirishi, agar buning iloji boʻlmasa — materiallar, uskunalar, ashyo va boshqa mol-mulkning qiymatini toʻlashi shart.
2-§. Maishiy pudrat
656-modda. Maishiy pudrat shartnomasi
Tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirayotgan pudratchi maishiy pudrat shartnomasi boʻyicha buyurtmachi-fuqaroning topshirigʻi bilan uning maishiy yoxud boshqa shaxsiy ehtiyojlarini qondirishga qaratilgan maʼlum ishlarni bajarish majburiyatini, buyurtmachi esa ishni qabul qilish va haqini toʻlash majburiyatini oladi.
Oldingi tahrirga qarang.
Agar qonunchilik yoxud shartnomada, shu jumladan buyurtmachi qoʻshilgan formulyarlar yoki boshqa standart shakllarning shartlarida boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, pudratchi buyurtmachiga patta yoki buyurtma qabul qilinganligini tasdiqlaydigan boshqa hujjatni bergan paytdan boshlab maishiy pudrat shartnomasi tuzilgan hisoblanadi.
(656-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Mazkur hujjatlarning buyurtmachida boʻlmasligi, uni maishiy pudrat shartnomasi tuzilganligini yoki uning shartlarini tasdiqlovchi guvohlar koʻrsatmalarini vaj qilib keltirish huquqidan mahrum qilmaydi.
Maishiy pudrat shartnomasi ommaviy shartnomalar jumlasiga kiradi.
657-modda. Buyurtmachi huquqlarining kafolatlari
Pudratchi maishiy pudrat shartnomasiga haq evaziga bajariladigan qoʻshimcha ishlar yoki xizmatlarni kiritishga buyurtmachini majbur qilishga haqli emas. Bu talab buzilgan taqdirda, buyurtmachi tegishli ish yoki xizmatga haq toʻlashdan bosh tortishga haqli.
Buyurtmachi ish unga topshirilguncha istagan vaqtda belgilangan haqning u pudrat shartnomasini bajarishdan voz kechganligi toʻgʻrisidagi bildirishni pudratchi olgunga qadar bajarilgan ishga mutanosib qismini va shartnomani bajarish maqsadida shu paytgacha qilingan xarajatlarni pudratchiga toʻlab, agar bu xarajatlar ish uchun toʻlanadigan haqning koʻrsatib oʻtilgan qismiga kirmasa, maishiy buyurtma shartnomasini bajarishdan voz kechishga haqli. Shartnomaning buyurtmachini bunday huquqdan mahrum qiluvchi shartlari oʻz-oʻzidan haqiqiy emas.
658-modda. Taklif etilayotgan ish toʻgʻrisida buyurtmachiga axborot berish
Maishiy pudrat shartnomasi tuzilguniga qadar pudratchi taklif qilinayotgan ish, uning turlari va xususiyatlari, bahosi, haq toʻlash shakli toʻgʻrisida buyurtmachiga zarur va ishonarli axborotni topshirishi, shuningdek buyurtmachining iltimosiga binoan shartnomaga va tegishli ishga doir maʼlumotlarni unga berishi shart. Agar ishning xususiyati boʻyicha ahamiyati boʻlsa, pudratchi uni bajaradigan aniq shaxsni koʻrsatishi kerak.
Pudratchidan olingan axborotning toʻliq yoki ishonchli boʻlmaganligi oqibatida buyurtmachi nazarda tutgan xususiyatlarga ega boʻlmagan ishni bajarish toʻgʻrisida shartnoma tuzilgan boʻlsa, buyurtmachi bajarilgan ishga haq toʻlamagan holda maishiy pudrat shartnomasini bekor qilishni va yetkazilgan zararni qoplashni talab qilishga haqli.
659-modda. Bajarilgan ishdan foydalanish shartlari toʻgʻrisida buyurtmachini ogohlantirish
Pudratchi buyurtmachiga ishni topshirish vaqtida ish natijasidan samarali va xavfsiz foydalanish uchun rioya etilishi zarur boʻlgan talablarni, shuningdek tegishli talablarga rioya qilmaslik buyurtmachining shaxsan oʻzi va boshqa shaxslar uchun qanday oqibatlarga olib kelishi mumkinligini maʼlum qilishi shart.
660-modda. Ishni pudratchining materialidan foydalanib bajarish
Agar maishiy pudrat shartnomasi boʻyicha ish pudratchining materialidan foydalanib bajarilsa, buyurtmachi material haqining hammasini shartnoma tuzish vaqtida toʻlaydi yoki uning shartnomada koʻrsatilgan qismi toʻlanib, pudratchi bajargan ishni buyurtmachi qabul qilib olayotganida toʻla hisob-kitob qilinadi.
Maishiy pudrat shartnomasiga binoan material pudratchi tomonidan nasiyaga berilishi, shu jumladan buyurtmachi tomonidan materialning haqini boʻlib-boʻlib toʻlash sharti bilan ham berilishi mumkin.
Pudratchi tomonidan berilgan material bahosining maishiy pudrat shartnomasi tuzilganidan soʻng oʻzgarishi qayta hisob-kitob qilishga sabab boʻlmaydi.
661-modda. Ishni buyurtmachining materialidan foydalanib bajarish
Agar maishiy pudrat shartnomasi boʻyicha ish buyurtmachining materialidan foydalanib bajarilsa, shartnoma tuzilayotganda buyurtmachiga pudratchi tomonidan beriladigan pattada yoki boshqa hujjatda materialning aniq nomi, taʼrifi va taraflarning kelishuvi boʻyicha belgilanadigan bahosi koʻrsatilishi kerak. Patta yoki shunga oʻxshash boshqa hujjatdagi materialning bahosi xususida buyurtmachi keyinchalik sudda nizolashishi mumkin.
662-modda. Ishning bahosi va uni toʻlash
Maishiy pudrat shartnomasida ishning bahosi taraflarning kelishuvi bilan belgilanadi va u pudratchi eʼlon qilgan preyskurantda koʻrsatilganidan yuqori boʻlishi mumkin emas. Pudratchi ishni butunlay topshirganidan soʻng buyurtmachi unga haq toʻlaydi. Taraflarning kelishuviga muvofiq buyurtmachi shartnoma tuzilayotganda ish uchun haqni toʻliq yoki boʻnak berish yoʻli bilan toʻlashi mumkin.
663-modda. Bajarilgan ishda kamchiliklar borligini aniqlash oqibatlari
Buyurtmachi ish natijasini qabul qilib olayotgan yoki pudrat narsasidan foydalanayotgan paytda kamchiliklarni aniqlasa, ushbu Kodeksning 650-moddasida nazarda tutilgan huquqlaridan birini ushbu Kodeks 652-moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan umumiy muddat davomida, kafolat muddati boʻlganida esa, shu muddat davomida amalga oshirishi mumkin.
Maishiy pudrat shartnomasi boʻyicha bajarilgan ishning buyurtmachining oʻzi va boshqa shaxslar hayotiga yoki sogʻligʻiga xavf tugʻdirishi mumkin boʻlgan kamchiliklarini tekin bartaraf etish toʻgʻrisidagi talab, agar qonunda belgilangan tartibda uzoqroq muddat (xizmat muddati) nazarda tutilgan boʻlmasa, buyurtmachi yoki uning qonuniy vorisi tomonidan ish natijasi qabul qilib olingan paytdan boshlab oʻn yil davomida qoʻyilishi mumkin. Bunday talab ushbu kamchiliklar qachon aniqlanganligidan qatʼi nazar, shu jumladan ular kafolat muddati tugagandan soʻng aniqlangan boʻlsa ham, qoʻyilishi mumkin. Mazkur talab pudratchi tomonidan bajarilmasa, buyurtmachi yuqorida koʻrsatilgan muddat davomida yo ish uchun toʻlangan haqning tegishli qismini qaytarishni yoxud oʻz kuchi bilan yoki uchinchi shaxslar yordamida kamchiliklarni bartaraf etish bilan bogʻliq xarajatlarini qoplashni talab qilishga haqli.
664-modda. Buyurtmachi ish natijasini qabul qilish uchun kelmasligining oqibatlari
Buyurtmachi bajarilgan ish natijasini qabul qilish uchun kelmagan yoki ishni qabul qilishdan boshqacha tarzda boʻyin tovlagan taqdirda, pudratchi buyurtmachini yozma ravishda ogohlantirib, bunday ogohlantirishdan keyin ikki oy oʻtgach, ishning natijasini oqilona narxda sotishga, tushgan pulni esa, undan oʻziga tegishli boʻlgan butun toʻlovlarni chegirib qolib, ushbu Kodeksning 249-moddasiga muvofiq buyurtmachining nomiga depozitga oʻtkazishga haqli.
Ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan hollarda pudratchi ish natijasini sotish oʻrniga uni ushlab turish yoki keltirilgan zararni buyurtmachidan undirib olish huquqidan foydalanishi mumkin.
665-modda. Maishiy pudrat shartnomasi boʻyicha ish tegishli darajada yoki umuman bajarilmagan taqdirda buyurtmachining huquqlari
Maishiy pudrat shartnomasi boʻyicha ish tegishli darajada yoki umuman bajarilmagan taqdirda buyurtmachi ushbu Kodeksning 434 — 436-moddalariga muvofiq sotib oluvchiga berilgan huquqlardan foydalanishi mumkin.
3-§. Qurilish pudrati
666-modda. Qurilish pudrati shartnomasi
Qurilish pudrati shartnomasi boʻyicha pudratchi shartnomada belgilangan muddatda buyurtmachining topshirigʻi bilan muayyan obyektni qurish yoki boshqa qurilish ishini bajarish majburiyatini oladi, buyurtmachi esa pudratchiga ishni bajarish uchun zarur sharoit yaratib berish, ishni qabul qilish va kelishilgan haqni toʻlash majburiyatini oladi.
Qurilish pudrati shartnomasi korxonani, binoni (jumladan uy-joy binosini), inshootni yoki boshqa obyektni qurish yoki qayta qurish haqida, shuningdek montaj, sozlash-ishga tushirish va qurilayotgan obyekt bilan bevosita bogʻliq boʻlgan boshqa ishlarni bajarish haqida tuziladi. Qurilish pudrati shartnomasi toʻgʻrisidagi qoidalar, agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, bino va inshootlarni kapital taʼmirlash ishlariga nisbatan ham tatbiq etiladi.
Qurilish pudrati shartnomasida nazarda tutilgan hollarda obyektni buyurtmachi qabul qilib olganidan keyin uni shartnomada koʻrsatilgan muddatda ishlatishni taʼminlash majburiyatini pudratchi oʻz zimmasiga oladi.
Tugallanmagan qurilishning mulkdori u buyurtmachiga topshirilguncha va uning haqi toʻlanguncha pudratchi hisoblanadi.
667-modda. Pudrat obyektining tasodifan nobud boʻlish yoki tasodifan shikastlanish xavfi
Agar pudrat obyekti nobud boʻlsa yoki shikastlansa, obyekt qabul qilib olingunga qadar uning tasodifan nobud boʻlish yoki tasodifan shikastlanish xavfi pudratchi zimmasida boʻladi.
668-modda. Bajarilayotgan ishlarning xavfsizligi uchun javobgarlik
Bajarilayotgan ishlarning xavfsizligi uchun pudratchi javobgar boʻladi.
669-modda. Qurilish obyektini sugʻurtalash
Agar shartnomada taraflar boshqacha tartib va shartlarni belgilab qoʻygan boʻlmasalar, shartnomada nazarda tutilgan obyektni yoki ishlar majmuini pudratchi oʻz hisobidan sugʻurtalashi shart.
Sugʻurtalash majburiyati yuklatilgan taraf qurilish pudrati shartnomasida nazarda tutilgan tartibda ikkinchi tarafga shartnoma shartlariga muvofiq sugʻurta shartnomasi tuzganini tasdiqlovchi dalillarni, shu jumladan sugʻurta qiluvchi, sugʻurta summasi miqdori va sugʻurtalangan tavakkalchiliklar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni taqdim qilishi kerak.
Sugʻurtalash tegishli tarafni sugʻurta hodisasi yuz berishining oldini olish chora-tadbirlarini koʻrish majburiyatidan ozod qilmaydi.
670-modda. Loyiha-smeta hujjatlari
Pudratchi qurilish va u bilan bogʻliq boʻlgan ishlarni ishning hajmi, mazmuni va ularga qoʻyiladigan boshqa talablarni belgilaydigan loyiha-smeta hujjatlariga muvofiq amalga oshirishi shart.
Qurilish pudrati shartnomasida boshqa koʻrsatmalar boʻlmasa, pudratchi loyiha-smeta hujjatlarida koʻrsatilgan hamma ishlarni bajarishi shart, deb taxmin qilinadi.
Qurilish pudrati shartnomasida loyiha-smeta hujjatlarining tarkibi va mazmuni aniqlangan, shuningdek qaysi taraf va qancha muddatda tegishli hujjatlarni taqdim qilishi lozimligi nazarda tutilgan boʻlishi kerak.
Pudratchi qurilish davomida loyiha-smeta hujjatlarida hisobga olinmagan ishlarni va shu munosabat bilan qoʻshimcha ishlarni bajarish va qurilishning smeta qiymatini oshirish zarurligini aniqlasa, bu toʻgʻrida buyurtmachiga xabar berishi shart.
Pudratchi buyurtmachidan oʻn kun ichida oʻz xabariga javob olmagan taqdirda, agar qonunda yoki qurilish pudrati shartnomasida buning uchun boshqa muddat nazarda tutilgan boʻlmasa, tegishli ishlarni toʻxtatib, bekor turib qolish natijasida koʻrilgan zararni buyurtmachining zimmasiga yuklashi shart. Agar buyurtmachi qoʻshimcha ish bajarish zarurati yoʻqligini isbotlasa, bu zararni qoplashdan ozod etiladi.
Ushbu moddaning toʻrtinchi va beshinchi qismlarida belgilangan majburiyatlarni bajarmagan pudratchi, agar buyurtmachining manfaatini koʻzlab, xususan ishning toʻxtatilishi qurilish obyektining nobud boʻlishiga yoki shikastlanishiga olib kelishi mumkin boʻlganligi munosabati bilan darhol harakat qilish zarur boʻlganligini isbotlay olmasa, u bajargan qoʻshimcha ishi uchun buyurtmachidan haq toʻlashni va shu tufayli koʻrilgan zararni qoplashni talab qilish huquqidan mahrum boʻladi.
Qoʻshimcha ish bajarish va unga haq toʻlashga buyurtmachi rozi boʻlsa, bu ishlar pudratchining kasb faoliyati sohasiga kirmaydigan yoki u oʻziga bogʻliq boʻlmagan sabablarga koʻra ularni bajara olmagan hollardagina pudratchi mazkur ishlarni bajarishdan bosh tortishga haqli.
671-modda. Loyiha-smeta hujjatlariga oʻzgartishlar kiritish
Agar texnik hujjatlarga oʻzgartishlar kiritish tufayli bajarilishi kerak boʻladigan qoʻshimcha ishlar qiymati jihatidan smetada koʻrsatilgan qurilish umumiy qiymatining oʻn foizidan oshib ketmasa va qurilish pudrati shartnomasida nazarda tutilgan ishlarning xususiyatini oʻzgartirmasa, buyurtmachi texnik hujjatlarga oʻzgartishlar kiritishga haqli.
Texnik hujjatlarga ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilganiga nisbatan kattaroq hajmda oʻzgartishlar kiritish taraflar kelishgan qoʻshimcha smeta asosida amalga oshiriladi.
Agar ishning qiymati pudratchiga bogʻliq boʻlmagan sabablarga koʻra smetadan kamida oʻn foiz oshgan boʻlsa, pudratchi ushbu Kodeksning 382-moddasiga muvofiq smetani qayta koʻrib chiqishni talab qilishga haqli.
Pudratchi loyiha-smeta hujjatlaridagi kamchiliklarni aniqlash va yoʻqotish bilan bogʻliq oqilona xarajatlarni qoplashni talab qilishga haqli.
672-modda. Qurilishni materiallar va uskunalar bilan taʼminlash
Agar shartnomada butun qurilishni yoki uning muayyan qismini moddiy taʼminlash buyurtmachi tomonidan amalga oshirilishi nazarda tutilgan boʻlmasa, qurilishni materiallar, shu jumladan detallar va konstruksiyalar, shuningdek uskunalar bilan taʼminlash majburiyati pudratchi zimmasida boʻladi.
Qurilishni taʼminlash majburiyatini zimmasiga olgan taraf oʻzi topshirgan materiallar (detallar, konstruksiyalar)dan, shuningdek uskunalardan bajarilayotgan ishlar sifatini yomonlashtirmagan holda foydalanib boʻlmasligi vujudga kelganligi uchun, agar foydalanib boʻlmaslik ikkinchi taraf javob beradigan vaziyatlar tufayli vujudga kelganligini isbot qilmasa, javobgar boʻladi.
Buyurtmachi bergan materiallar yoki uskunalardan bajarilayotgan ishlar sifatini yomonlashtirmagan holda foydalanish mumkin emasligi aniqlangan va buyurtmachi ularni almashtirishdan bosh tortgan taqdirda, pudratchi qurilish pudrati shartnomasidan voz kechishga va buyurtmachidan ishning bajarilgan qismiga mutanosib ravishda shartnoma narxini toʻlashni talab qilishga haqli.
673-modda. Ishga haq toʻlash
Buyurtmachi pudratchining bajargan ishi uchun smetada nazarda tutilgan miqdorda, qonun yoki qurilish pudrati shartnomasida belgilangan muddatda va tartibda haq toʻlaydi. Qonun yoki shartnomada tegishli koʻrsatmalar boʻlmasa, pudratchi tomonidan bajarilgan ishlar uchun ushbu Kodeksning 638-moddasiga muvofiq haq toʻlanadi.
Qurilish pudrati shartnomasida ishlarga obyekt buyurtmachi tomonidan qabul qilinganidan soʻng bir yoʻla va toʻliq hajmda haq toʻlash nazarda tutilishi mumkin.
674-modda. Qurilish uchun yer uchastkasi berish
Buyurtmachi qurilish uchun yer uchastkasini qurilish pudrati shartnomasida koʻrsatilgan kattalikda va holatda oʻz vaqtida berishi shart. Shartnomada bular koʻrsatilgan boʻlmasa, yer uchastkasining maydoni va holati ishning oʻz vaqtida boshlanishi, normal olib borilishi va muddatida tugallanishini taʼminlashi shart.
675-modda. Qurilish pudrati shartnomasidagi buyurtmachining qoʻshimcha majburiyatlari
Buyurtmachi qurilish pudrati shartnomasida nazarda tutilgan hollarda va tartibda pudratchiga ishlarni bajarish uchun zarur boʻlgan bino va inshootlarni foydalanishga berishi, uning manziliga yuklarning tashib berilishini, vaqtinchalik elektr taʼminoti tarmoqlari, suv va bugʻ quvurlari oʻtkazilishini taʼminlashi va boshqa xizmatlar koʻrsatishi shart.
676-modda. Buyurtmachining qurilish pudrati shartnomasi boʻyicha ishlarning bajarilishini tekshirishi va nazorat qilishi
Buyurtmachi, pudratchining operativ-xoʻjalik faoliyatiga aralashmagan holda, ishlarning bajarilishini va sifatini, ularni bajarish muddatlariga (grafikka) rioya etilishini, pudratchi bergan materiallarning sifatini, shuningdek buyurtmachining materialidan pudratchi toʻgʻri foydalanayotganligini tekshirishga va nazorat qilishga haqli.
Buyurtmachi ishlarning bajarilishi ustidan tekshiruv va nazoratni amalga oshirayotganda qurilish pudrati shartnomasi shartlaridan ishlar sifatini yomonlashtirishi mumkin boʻlgan darajada chekinishni yoki boshqa kamchiliklarni aniqlasa, bu toʻgʻrida darhol pudratchiga xabar berishi shart. Buni xabar qilmagan buyurtmachi aniqlangan kamchiliklarni keyinchalik vaj qilib keltirish huquqini yoʻqotadi.
Agar pudratchi buyurtmachidan qurilish jarayonida olgan koʻrsatmalar qurilish pudrati shartnomasi shartlariga zid boʻlmasa va pudratchining operativ-xoʻjalik faoliyatiga aralashishdan iborat boʻlmasa, pudratchi bunday koʻrsatmalarni bajarishi shart.
Oldingi tahrirga qarang.
Ishni tegishli darajada bajarmagan pudratchi buyurtmachining bu ishlarni tekshirmagani va nazorat qilmaganini vaj qilib keltirishga haqli emas, qonunchilikda bunday tekshirish va nazoratni amalga oshirish buyurtmachining zimmasiga yuklangan hollar bundan mustasno.
(676-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
677-modda. Qurilish pudrati shartnomasidagi taraflarning hamkorlik qilishi
Agar qurilishni va u bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirishda qurilish pudrati shartnomasini tegishli darajada bajarishga toʻsiqlar borligi maʼlum boʻlsa, taraflarning har biri bunday toʻsiqlarni bartaraf etish uchun oʻziga bogʻliq boʻlgan hamma choralarni koʻrishi shart. Ushbu majburiyatni bajarmagan taraf tegishli toʻsiqlar bartaraf etilmaganligi tufayli yetkazilgan zararni undirib olish huquqidan mahrum boʻladi.
Qurilish pudrati shartnomasida nazarda tutilgan hollarda bir taraf ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan majburiyatlarni bajarish uchun qilgan xarajatlarni boshqa taraf toʻlashi lozim.
678-modda. Pudratchining atrof muhitni muhofaza qilish va qurilish ishlarini xavfsiz olib borish majburiyatlari
Oldingi tahrirga qarang.
Pudratchi qurilish va u bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirayotgan vaqtda atrof muhitni muhofaza qilish va qurilish ishlarini xavfsiz olib borishga doir qonunchilikning talablariga rioya etishi shart va bunday talablar buzilganligi uchun uchinchi shaxslar oldida javobgar boʻladi.
(678-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Agar buyurtmachi bergan materiallar (detallar, konstruksiyalar)dan va uskunalardan ishni bajarish jarayonida foydalanish yoki uning koʻrsatmalarini bajarish atrof muhitni muhofaza qilish va qurilish ishlarini xavfsiz olib borish toʻgʻrisidagi taraflar uchun majburiy boʻlgan talablarning buzilishiga olib kelsa, pudratchi bu materiallar va uskunalardan foydalanishga, koʻrsatmalarni bajarishga haqli emas.
679-modda. Qurilish konservatsiya qilinganda buyurtmachining majburiyatlari
Agar taraflarga bogʻliq boʻlmagan sabablarga koʻra qurilish pudrati shartnomasi boʻyicha ishlar toʻxtatilgan boʻlsa va qurilish obyekti konservatsiya qilingan boʻlsa, buyurtmachi pudratchiga konservatsiya qilingan paytga qadar bajarilgan ishlar haqining hammasini toʻlashi, shuningdek ishlarni toʻxtatish va qurilishni konservatsiya qilish zaruriyati tufayli qilingan xarajatlarni toʻlashi shart.
680-modda. Ishlarni topshirish va qabul qilib olish
Pudratchidan qurilish pudrati shartnomasi boʻyicha bajarilgan ishlar natijasi yoki, agar shartnomada nazarda tutilgan boʻlsa, ishlarning bajarilgan bosqichi topshirishga tayyor ekanligi toʻgʻrisida xabar olgan buyurtmachi darhol uni qabul qilib olishga kirishishi shart.
Oldingi tahrirga qarang.
Agar qurilish pudrati shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, buyurtmachi ishlar natijasini qabul qilib olishni oʻz hisobidan tashkil etadi va amalga oshiradi. Qonunchilikda nazarda tutilgan hollarda ishlarni qabul qilib olishda davlat organlarining va fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining vakillari ishtirok etishi lozim.
(680-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Ishlarning alohida bosqichlarini oldindan qabul qilib olgan buyurtmachi ularning pudratchi aybdor boʻlmagan holda nobud boʻlish yoki shikastlanish xavfini, shu jumladan qurilish pudrati shartnomasida ishning pudratchi tomonidan tavakkal qilib bajarilishi nazarda tutilgan hollarda ham, oʻz zimmasiga oladi.
Ishlar natijasining pudratchi tomonidan topshirilishi va buyurtmachi tomonidan qabul qilib olinishi ikkala taraf imzolagan dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. Taraflardan biri dalolatnomani imzolashdan bosh tortsa, bu toʻgʻrida ushbu dalolatnomaga yozib qoʻyiladi va dalolatnomani ikkinchi taraf imzolaydi.
Sud dalolatnomani imzolashdan bosh tortish sabablarini asosli deb topsagina, ishlar natijasini topshirish yoki qabul qilishning bir taraflama dalolatnomasini haqiqiy emas deb topishi mumkin.
Qonunda yoki qurilish pudrati shartnomasida nazarda tutilgan yoki shartnoma yuzasidan bajariladigan ishning xususiyatidan kelib chiqqan hollarda ish natijasini qabul qilib olishdan oldin dastlabki sinov oʻtkazilishi kerak. Bunday hollarda ishlar faqat dastlabki sinov ijobiy natija bergandagina qabul qilib olinishi mumkin.
Bajarilgan ishda undan qurilish pudrati shartnomasida koʻrsatilgan maqsadda foydalanish imkoniyatini bermaydigan kamchiliklar borligi aniqlangan va ularni pudratchi, buyurtmachi yoki uchinchi shaxs bartaraf etishi mumkin boʻlmagan taqdirda, buyurtmachi ishlar natijasini qabul qilib olishdan bosh tortishga haqli.
681-modda. Ishning sifati uchun pudratchining javobgarligi
Pudratchi qurilish pudrati shartnomasida, texnikaviy loyihada va taraflar uchun majburiy boʻlgan qurilish normalari va qoidalarida nazarda tutilgan talablardan chekinishga yoʻl qoʻyilganligi, shuningdek qurilish obyektining loyiha-smeta hujjatlarida belgilangan koʻrsatkichlariga, jumladan korxonaning ishlab chiqarish quvvatiga erishilmaganligi uchun buyurtmachi oldida javobgar boʻladi.
Bino yoki inshoot rekonstruksiya qilinganida (yangilangan, qayta qurilgan, restavratsiya qilinganida va hokazo) binoning, inshootning yoki uning bir qismining mustahkamligi, barqarorligi, ishonchliligi pasaygani yoki yoʻqolgani uchun javobgarlik pudratchi zimmasiga yuklanadi.
Pudratchi buyurtmachining roziligisiz loyiha hujjatlaridan buyurtmachining jiddiy manfaatlariga taʼsir qilmaydigan tarzda ozgina chetga chiqish hollariga yoʻl qoʻyganligi uchun, basharti bu hol qurilishning sifatiga taʼsir etmaganligini isbotlab bera olsa, javobgar boʻlmaydi.
682-modda. Qurilish pudrati shartnomasida sifat kafolatlari
Agar qurilish pudrati shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, pudratchi qurilish obyektining loyiha-smeta hujjatlarida belgilangan koʻrsatkichlarga erishishini va obyektni kafolat muddati davomida shartnomaga muvofiq holda ishlatish mumkinligini kafolatlaydi. Agar qonunda yoki shartnomada boshqacha kafolat muddati nazarda tutilgan boʻlmasa, kafolat muddati obyekt buyurtmachi tomondan qabul qilingan kundan boshlab oʻn yilni tashkil etadi.
Agar pudratchi kafolat muddati davomida aniqlangan kamchiliklar (nuqsonlar) obyektning yoki uning qismlarining normal eskirishi, uning notoʻgʻri ishlatilishi yoxud buyurtmachining oʻzi yoki u jalb qilgan uchinchi shaxslar ishlab chiqqan qoʻllanmaning notoʻgʻriligi, obyektni buyurtmachining oʻzi yoki u jalb qilgan uchinchi shaxslar tegishli darajada taʼmirlamaganligi oqibatida vujudga kelganligini isbotlay olmasa, bu kamchiliklar uchun javobgar boʻladi.
Kafolat muddati pudratchi javobgar boʻlgan kamchiliklar natijasida obyektdan foydalanish mumkin boʻlmagan butun vaqtga toʻxtatib turiladi.
Kafolat muddati davomida ushbu Kodeks 681-moddasining birinchi va ikkinchi qismlarida koʻrsatilgan kamchiliklar aniqlangan taqdirda, buyurtmachi kamchiliklar aniqlangandan keyingi oqilona muddat davomida ular haqida pudratchini xabardor qilishi kerak.
683-modda. Kamchiliklarni buyurtmachi hisobidan bartaraf qilish
Qurilish pudrati shartnomasida pudratchining u javobgar boʻlmagan kamchiliklarni buyurtmachining talabi boʻyicha va buyurtmachi hisobidan bartaraf qilish majburiyati nazarda tutilishi mumkin.
Kamchiliklarni bartaraf qilish ishi qurilish pudrati shartnomasining narsasiga bevosita bogʻliq boʻlmagan yoki bu ishni pudratchi oʻziga aloqasi yoʻq sabablarga koʻra bajara olmaydigan hollarda pudratchi ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan majburiyatni bajarishdan bosh tortishga haqli.
684-modda. Yer uchastkasining ipotekasi
Buyurtmachining qurilish pudrati shartnomasi boʻyicha oʻz zimmasiga olgan har qanday majburiyatlarni bajarishi, shu jumladan bajarilgan ishlar haqini toʻlashi, shartnomada nazarda tutilgan hollarda pudrat narsasini ushlab qolish bilan bir qatorda qurilish yoki unga bogʻliq ishlar olib borilayotgan yer uchastkasining ipotekasi bilan ham taʼminlanishi mumkin.
685-modda. Qurilish pudratini huquqiy jihatdan tartibga solish
Oldingi tahrirga qarang.
Qurilish pudrati shartnomasi bilan bogʻliq munosabatlar ushbu Kodeks bilan bir qatorda qurilish pudrati toʻgʻrisidagi qonunchilik bilan ham tartibga solinishi mumkin.
(685-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
4-§. Loyiha va qidiruv ishlari pudrati
686-modda. Loyiha va qidiruv ishlari pudrat shartnomasi
Loyiha va qidiruv ishlari pudrat shartnomasi boʻyicha pudratchi (loyihalovchi, qidiruvchi) buyurtmachining topshirigʻi boʻyicha belgilangan muddatda loyiha-smeta hujjatlarini ishlab chiqish va (yoki) qidiruv ishlarini bajarish majburiyatini, buyurtmachi esa uni qabul qilib olish va haq toʻlash majburiyatini oladi.
Agar qonun yoki shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, loyiha va qidiruv ishlari shartnomasini tasodifan bajarish mumkin boʻlmasligi xavfi buyurtmachining zimmasiga tushadi.
687-modda. Loyiha va qidiruv ishlari uchun boshlangʻich maʼlumotlar
Loyiha va qidiruv ishlari pudrat shartnomasi boʻyicha buyurtmachi pudratchiga loyihalash haqida topshiriq, shuningdek loyiha-smeta hujjatlarini tuzish uchun zarur boʻlgan boshqa boshlangʻich maʼlumotlarni berishi shart. Loyihalash haqidagi vazifani buyurtmachining topshirigʻi boʻyicha pudratchi tayyorlashi mumkin. Bu holda vazifa buyurtmachi tomonidan tasdiqlangan paytdan boshlab taraflar uchun majburiy boʻlib qoladi.
Pudratchi loyiha va qidiruv ishlarini bajarish uchun topshiriqdagi va boshqa boshlangʻich maʼlumotlardagi talablarga rioya qilishi shart va buyurtmachining roziligi bilangina ulardan chetga chiqishga haqli.
688-modda. Buyurtmachining majburiyatlari
Agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, buyurtmachi loyiha va qidiruv ishlari pudrat shartnomasi boʻyicha quyidagilarni bajarishi:
barcha ishlar bajarib boʻlinganidan keyin belgilangan narxning hammasini pudratchiga toʻlashi yoki ishlarning ayrim bosqichlari tugallanganidan keyin narxning tegishli qismini toʻlashi;
pudratchidan olingan loyiha-smeta hujjatlaridan faqat shartnomada nazarda tutilgan maqsadlarda foydalanishi, loyiha-smeta hujjatlarini pudratchining roziligisiz uchinchi shaxslarga bermasligi va undagi maʼlumotlarni oshkor qilmasligi;
loyiha va qidiruv ishlarini bajarishda shartnomada nazarda tutilgan hajmda va shartlarda pudratchiga xizmat koʻrsatishi;
tayyor boʻlgan loyiha-smeta hujjatlarini tegishli davlat organlari va fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari bilan kelishib olishda pudratchi bilan birga qatnashishi;
pudratchiga bogʻliq boʻlmagan holatlar tufayli loyiha va qidiruv ishlarini bajarish uchun boshlangʻich maʼlumotlar oʻzgarishi bilan bogʻliq qoʻshimcha xarajatlarni pudratchiga toʻlashi;
tayyorlangan loyiha-smeta hujjatlarining yoki bajarilgan qidiruv ishlarining kamchiliklari borligi munosabati bilan uchinchi shaxs tomonidan buyurtmachiga nisbatan qoʻzgʻatilgan daʼvo yuzasidan ishda qatnashishga pudratchini jalb qilishi shart.
689-modda. Pudratchining majburiyatlari
Loyiha va qidiruv ishlari pudrat shartnomasiga muvofiq pudratchi:
ishlarni loyihalash haqidagi topshiriq va boshqa boshlangʻich maʼlumotlarga muvofiq bajarishi;
tayyor boʻlgan loyiha-smeta hujjatlarini buyurtmachi bilan kelishib olishi, shuningdek, buyurtmachi bilan birga tegishli davlat organlari va fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari bilan kelishib olishi;
tayyor boʻlgan loyiha-smeta hujjatlarini va qidiruv ishlari natijalarini shartnomada belgilangan muddatlarda buyurtmachiga topshirishi;
buyurtmachining roziligisiz loyiha-smeta hujjatlarini uchinchi shaxslarga bermasligi shart.
690-modda. Pudratchining kafolatlari
Loyiha va qidiruv ishlari pudrat shartnomasi boʻyicha pudratchi uchinchi shaxslarda pudratchi tomonidan tayyorlangan loyiha-smeta hujjatlari asosida ishlarni bajarishga qarshilik qilish yoki bajarishni cheklash huquqi yoʻqligini kafolatlaydi.
691-modda. Pudratchining hujjatlar va ishlardagi kamchiliklar uchun javobgarligi
Loyiha va qidiruv ishlari pudrat shartnomasi boʻyicha pudratchi loyiha-smeta hujjatlari va qidiruv ishlaridagi kamchiliklar uchun, shu jumladan keyinchalik qurilish jarayonida, shuningdek tayyorlangan loyiha-smeta hujjatlari va bajarilgan qidiruv ishlari maʼlumotlari asosida barpo etilgan obyektni ishlatish jarayonida aniqlangan kamchiliklar uchun javobgar boʻladi.
Loyiha-smeta hujjatlarida yoki qidiruv ishlarida kamchiliklar aniqlangan taqdirda pudratchi buyurtmachining talabi bilan loyiha-smeta hujjatlarini bepul qayta ishlab chiqishi va shunga muvofiq zarur qoʻshimcha qidiruv ishlarini bajarishi, shuningdek, agar qonunda yoki shartnomada boshqacha tartib belgilangan boʻlmasa, keltirilgan zararni buyurtmachiga toʻlashi shart.
692-modda. Loyiha va qidiruv ishlari pudratini huquqiy jihatdan tartibga solish
Oldingi tahrirga qarang.
Loyiha va qidiruv ishlari pudrat shartnomasi asosidagi munosabatlar ushbu Kodeks bilan, shuningdek loyiha va qidiruv ishlari pudrati toʻgʻrisidagi qonunchilik bilan ham tartibga solinadi.
(692-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
5-§. Ilmiy-tekshirish, tajriba-konstruktorlik va texnologiya ishlari pudrati
693-modda. Ilmiy-tekshirish, tajriba-konstruktorlik va texnologiya ishlari pudrat shartnomalari
Ilmiy-tekshirish ishlari pudrat shartnomasi boʻyicha pudratchi (ijrochi) buyurtmachi bergan vazifada koʻrsatilgan ilmiy tekshirishlarni amalga oshirish, tajriba-konstruktorlik va texnologiya ishlari pudrat shartnomasi boʻyicha esa — yangi buyum namunasini, unga tegishli konstruktorlik hujjatlarini, yangi texnologiyani ishlab chiqish yoki namuna nusxasini tayyorlash majburiyatini oladi. Bunda buyurtmachi pudratchiga (ijrochiga) texnikaviy topshiriq berish, ishni qabul qilib olish va uning haqini toʻlash majburiyatini oladi.
Pudratchi bilan tuzilgan shartnoma tadqiqot olib borish, namunalar ishlab chiqish va tayyorlashning butun jarayonini ham, ularning ayrim bosqichlarini (elementlarini) ham qamrab olishi mumkin.
694-modda. Ishlarni bajarish
Pudratchi ilmiy tekshirishlarni shaxsan oʻzi olib borishi shart. Agar ilmiy-tekshirish ishlari pudrat shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, u buyurtmachining roziligi bilan shartnomani bajarishga uchinchi shaxslarni jalb qilishga haqli.
Pudratchi tajriba-konstruktorlik va texnologiya ishlarini bajargan vaqtida, agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, uni bajarishga uchinchi shaxslarni yordamchi pudratchi sifatida jalb qilishga haqli. Ijrochi bilan uchinchi shaxslar oʻrtasidagi munosabatlarga ushbu Kodeksning 634-moddasida nazarda tutilgan qoidalar qoʻllanadi.
695-modda. Shartnoma toʻgʻrisidagi maʼlumotlarning maxfiyligi
Agar ilmiy-tekshirish ishlari yoxud tajriba-konstruktorlik va texnologiya ishlari pudrat shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, taraflar shartnoma narsasiga, uni bajarish jarayoni va olingan natijalarga doir maʼlumotlarning maxfiyligini taʼminlashlari shart. Maxfiy deb hisoblanadigan maʼlumotlar hajmi shartnomada belgilab qoʻyiladi. Pudratchi buyurtmachining yozma roziligi bilan mazkur shartnomalar boʻyicha bajarilgan ishlarning natijalarini patentlashga haqli.
696-modda. Ish natijalariga taraflarning huquqlari
Ilmiy-tekshirish, tajriba-konstruktorlik va texnologiya ishlari pudrat shartnomalaridagi taraflar ish natijalaridan, shu jumladan huquqiy muhofazaga loyiq natijalardan shartnomada nazarda tutilgan doirada va shartlarda foydalanish huquqiga ega.
Agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, buyurtmachi oʻziga pudratchi tomonidan berilgan ish natijalaridan, shu jumladan huquqiy muhofazaga loyiq natijalardan foydalanish huquqiga ega, pudratchi esa, oʻzi olgan natijalardan oʻz ehtiyojlari uchun foydalanishga haqli.
697-modda. Buyurtmachining majburiyatlari
Ilmiy-tekshirish, tajriba-konstruktorlik va texnologiya ishlari pudrat shartnomasi boʻyicha buyurtmachi:
pudratchiga texnikaviy topshiriq berishi va u bilan ishlar dasturini (texnika-iqtisodiy parametrlarni) yoki mavzusini kelishib olishi;
pudratchiga ishlarni bajarish uchun zarur axborotni topshirishi;
bajarilgan ishlarni qabul qilib olishi va ularning haqini toʻlashi shart.
698-modda. Pudratchining majburiyatlari
Ilmiy-tekshirish ishlari yoki tajriba-konstruktorlik va texnologiya ishlari pudrat shartnomasi boʻyicha pudratchi:
buyurtmachi bilan kelishilgan dastur (texnika-iqtisodiy parametrlar)ga yoki mavzuga muvofiq ishlarni bajarishi va natijasini shartnomada nazarda tutilgan muddatda buyurtmachiga topshirishi;
intellektual mulkni huquqiy muhofaza qilish bilan bogʻliq talablarga rioya etishi;
bajarilgan ishlarda oʻzining aybi bilan yoʻl qoʻyilgan, buyurtmachining texnikaviy topshirigʻida yoki shartnomada nazarda tutilgan texnika-iqtisodiy parametrlardan chekinishga olib kelishi mumkin boʻlgan kamchiliklarni oʻz kuchi bilan va oʻz hisobidan bartaraf etishi;
kutilayotgan natijalarni olish mumkin emasligi yoki ishlarni davom ettirish maqsadga muvofiq emasligi aniqlangan taqdirda, bu haqda buyurtmachini darhol xabardor qilishi;
bunday shartnomalar asosida topshirilgan natijalarga uchinchi shaxslarda alohida huquqlar yoʻqligi haqida buyurtmachiga kafolat berishi shart.
Agar ilmiy-tekshirish yoxud tajriba-konstruktorlik va texnologiya ishlari shartnomalarida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, pudratchi:
ishlarni bajarish jarayonida qoʻlga kiritilgan ilmiy-texnikaviy natijalarni buyurtmachining roziligisiz eʼlon qilmasligi;
ishlarni bajarish jarayonida qoʻlga kiritilgan huquqiy muhofazaga loyiq natijalarni himoya qilish choralarini koʻrishi va bu haqda buyurtmachini xabardor qilishi;
buyurtmachiga bajarilgan ishlarda qoʻllanilgan huquqiy muhofazaga loyiq ilmiy-texnikaviy natijalardan foydalanish haqidagi maxsus litsenziyani berishi shart.
699-modda. Ilmiy-tekshirish ishlari shartnomasidagi natijalarga erishib boʻlmaslik oqibatlari
Agar ilmiy-tekshirish ishlari jarayonida pudratchiga bogʻliq boʻlmagan holatlar oqibatida natijaga erishish mumkin emasligi maʼlum boʻlsa, buyurtmachi shartnomada nazarda tutilgan natijalarga erishib boʻlmasligi aniqlaguncha amalga oshirilgan ishlar qiymatini toʻlashi shart, ammo bu qiymat shartnomada koʻrsatilgan ishlar bahosining tegishli qismidan ortiq boʻlmasligi lozim.
700-modda. Tajriba-konstruktorlik va texnologiya ishlari shartnomasidagi natijalarga erishib boʻlmaslik oqibatlari
Agar tajriba-konstruktorlik va texnologiya ishlarini bajarish jarayonida pudratchi aybdor boʻlmagani holda ishni davom ettirish mumkin emasligi yoki maqsadga muvofiq emasligi maʼlum boʻlsa, buyurtmachi pudratchining xarajatlarini toʻlashi shart.
701-modda. Shartnomani buzganlik uchun pudratchining javobgarligi
Pudratchi ilmiy-tekshirish ishlari yoxud tajriba-konstruktorlik va texnologiya ishlari shartnomasini umuman va tegishli darajada bajarmaganligi uchun, agar shartnomaning buzilishida oʻzining aybi yoʻqligini isbot qilmasa, buyurtmachi oldida javobgar boʻladi.
Agar shartnomada oʻzgacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, buyurtmachining ishlar qiymati doirasida koʻrgan real zararini pudratchi qoplashi shart.
702-modda. Ilmiy-tekshirish, tajriba-konstruktorlik va texnologiya ishlari pudrat shartnomalarini huquqiy tartibga solish
Oldingi tahrirga qarang.
Ilmiy-tekshirish ishlari yoxud tajriba-konstruktorlik va texnologiya ishlari shartnomalari asosidagi munosabatlar ushbu Kodeks bilan bir qatorda, ilmiy-tekshirish, tajriba-konstruktorlik va texnologiya ishlari shartnomalari toʻgʻrisidagi qonunchilik bilan ham tartibga solinadi.
(702-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
38-bob. Haq evaziga xizmat koʻrsatish
703-modda. Haq evaziga xizmat koʻrsatish shartnomasi
Haq evaziga xizmat koʻrsatish shartnomasi boʻyicha ijrochi buyurtmachining topshirigʻi bilan ashyoviy shaklda boʻlmagan xizmatni bajarish (muayyan harakatlarni qilish yoki muayyan faoliyatni amalga oshirish), buyurtmachi esa bu xizmat uchun haq toʻlash majburiyatini oladi.
Ushbu bobning qoidalari aloqa xizmati, tibbiyot, veterinariya, auditorlik, maslahat, axborot xizmatlari, taʼlim berish, sayyohlik xizmati va boshqa xizmatlar koʻrsatish shartnomalariga tatbiq etiladi. Ushbu Kodeksning 37, 39, 40, 43, 44, 45, 46, 48, 49 va 51-boblarida nazarda tutilgan shartnomalar boʻyicha koʻrsatilgan xizmatlar bundan mustasno.
704-modda. Haq evaziga xizmat koʻrsatish shartnomasini bajarish
Shartnomada boshqa koʻrsatmalar boʻlmasa, ijrochi shartnomada nazarda tutilgan xizmat (xizmatlar)ni shaxsan oʻzi koʻrsatishi shart.
705-modda. Xizmatlarga haq toʻlash
Buyurtmachi oʻziga koʻrsatilgan xizmatlar haqini haq evaziga xizmat koʻrsatish shartnomasida koʻrsatilgan muddatlarda va tartibda toʻlashi shart.
Oldingi tahrirga qarang.
Ijrochi oʻzi aybdor boʻlmagani holda xizmatni bajara olmagan taqdirda buyurtmachi ijrochiga uning xarajatlarini toʻlashi shart, bunda ijrochining xizmat (xizmatlar) koʻrsatishdan ozod qilinishi munosabati bilan olgan yoki olishi mumkin boʻlgan foydasi chegirib qolinadi. Buyurtmachining aybi bilan xizmatni bajarish mumkin boʻlmay qolgan taqdirda, agar qonunchilikda yoki shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, xizmatlar bahosi butunlay toʻlanishi kerak.
(705-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
706-modda. Haq evaziga xizmat koʻrsatish shartnomasini buzganlik uchun ijrochining javobgarligi
Ijrochi haq evaziga xizmat koʻrsatish shartnomasini umuman yoki tegishli darajada bajarmagan hollarda u keltirilgan zararni buyurtmachiga batamom toʻlashi shart, lekin bu toʻlov shartnomada nazarda tutilgan xizmatlar bahosining ikki baravaridan ortiq boʻlishi mumkin emas.
Tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish vaqtida ijrochi majburiyatini umuman yoki tegishli darajada bajarmagan hollarda haq evaziga xizmat koʻrsatish shartnomasida ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgandan kuchaytirilgan javobgarlik nazarda tutilishi mumkin.
707-modda. Haq evaziga xizmat koʻrsatish shartnomasini bekor qilish
Buyurtmachi xizmatlarning belgilangan bahosini batamom toʻlash sharti bilan haq evaziga xizmat koʻrsatish shartnomasini bekor qilishni talab qilishga haqli, shartnoma ijrochining aybli harakatlari tufayli bekor qilingan hollar bundan mustasno.
Ijrochi shartnoma bekor qilinishi tufayli buyurtmachiga yetkazilgan zararning hammasini toʻlash sharti bilangina haq evaziga xizmat koʻrsatish shartnomasini bekor qilishni talab qilishga haqli, shartnoma buyurtmachining aybi bilan bekor qilingan hollar bundan mustasno.
708-modda. Haq evaziga xizmat koʻrsatish shartnomasini huquqiy jihatdan tartibga solish
Pudrat toʻgʻrisidagi umumiy qoidalar va maishiy pudrat toʻgʻrisidagi qoidalar ushbu bobning qoidalariga zid boʻlmasa, haq evaziga xizmat koʻrsatish shartnomasiga nisbatan qoʻllanadi.
39-bob. Yoʻlovchi, bagaj va yuk tashish
709-modda. Yoʻlovchi, bagaj va yuk tashishning umumiy qoidalari
Yoʻlovchi, bagaj va yuk tashish (quyida tashish deb yuritiladi) tashish shartnomasi asosida amalga oshiriladi.
Tashishning umumiy shartlari ushbu Kodeks, transport ustavlari va kodekslari, boshqa qonunlar va ularga muvofiq chiqarilgan qoidalar bilan belgilanadi.
Transportning ayrim turlarida yoʻlovchi, bagaj va yuk tashish shartlari, shuningdek taraflarning ularni tashish boʻyicha javobgarligi, agar ushbu Kodeksda, transport ustavlari va kodekslarida, boshqa qonunlarda va ularga muvofiq chiqarilgan qoidalarda boshqacha tartib belgilanmagan boʻlsa, taraflarning kelishuvi bilan belgilanadi.
710-modda. Yoʻlovchi tashish shartnomasi
Yoʻlovchi tashish shartnomasi boʻyicha tashuvchi yoʻlovchini, yoʻlovchi bagaj topshirgan boʻlsa — bagajni ham belgilangan manzilga eltib berish hamda bagajni olishga vakolat berilgan shaxsga topshirish majburiyatini oladi. Bunda yoʻlovchi belgilangan yoʻl haqini, bagaj topshirgan boʻlsa, bagaj tashish haqini ham toʻlash majburiyatini oladi.
Yoʻlovchi va bagaj tashish shartnomasi tuzilganligi tegishli chipta va bagaj pattasi bilan tasdiqlanadi.
Yoʻlovchi tegishli transport ustavi yoki kodeksida nazarda tutilgan tartibda:
oʻzi bilan bolalarni bepul yoki boshqa imtiyozli shartlarda olib yurish;
belgilangan miqdor doirasida oʻzi bilan bepul bagaj olib yurish;
belgilangan miqdor doirasida bepul, miqdordan ortiqchasi uchun esa — tarif boʻyicha haq toʻlab, tashish uchun bagaj topshirish huquqiga ega.
711-modda. Yuk tashish shartnomasi
Yuk tashish shartnomasi boʻyicha yuk tashuvchi yuk joʻnatuvchi tomonidan oʻziga ishonib topshirilgan yukni belgilangan manzilga yetkazib berish va uni olishga vakolat berilgan shaxsga (oluvchiga) topshirish, yuk joʻnatuvchi esa yukni tashib berganlik uchun belgilangan haqni toʻlash majburiyatini oladi.
Yuk tashish shartnomasi tuzilganligi tegishli transport ustavi yoki kodeksida nazarda tutilgan hujjat (transport yukxati, konosament yoki yukka doir boshqa hujjat)ni tuzish va uni yuk joʻnatuvchiga topshirish yoʻli bilan tasdiqlanadi.
712-modda. Charter (fraxtlash) shartnomasi
Charter (fraxtlash) shartnomasi boʻyicha bir taraf (fraxtchi) ikkinchi tarafga (fraxtlovchiga) haq evaziga bir yoki bir necha transport vositasi sigʻimining hammasini yoki bir qismini yoʻlovchi, bagaj va yuk tashish uchun bir marta yoki bir necha marta qatnashga berish majburiyatini oladi.
Charter (fraxtlash) shartnomasini tuzish tartibi, uning shakli va turlari transport ustavlari va kodekslarida belgilab qoʻyiladi.
713-modda. Bir yoʻnalishda har xil transportda tashish
Oldingi tahrirga qarang.
Har xil transportda yagona transport hujjati asosida yoʻlovchi, bagaj va yuk tashilganida (bir yoʻnalishda har xil transportda tashish) transport tashkilotlarining oʻzaro munosabatlari, shuningdek bunday tashishni tashkil qilish tartibi bir yoʻnalishda har xil (aralash) transportda tashishga doir qonunchilikka muvofiq tegishli turdagi transport tashkilotlari oʻrtasidagi kelishuv bilan belgilanadi.
(713-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
714-modda. Umumiy foydalanishdagi transportda tashish
Oldingi tahrirga qarang.
Tijorat tashkiloti tomonidan amalga oshiriladigan tashish, agar qonunchilikdan yoki ushbu tashkilotga berilgan ruxsatnomadan (litsenziyadan) uning har qanday fuqaro yoki yuridik shaxs murojaatiga muvofiq yoʻlovchi, bagaj va (yoki) yuk tashishi shartligi anglashilsa, umumiy foydalanishdagi transportda tashish deb eʼtirof etiladi.
(714-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Umumiy foydalanishdagi transportda tashish shartnomasi ommaviy shartnomadir.
715-modda. Kira haqi
Oldingi tahrirga qarang.
Agar qonunchilikda boshqa hol nazarda tutilgan boʻlmasa, yoʻlovchi, bagaj va yuk tashiganlik uchun taraflar kelishuvi bilan belgilangan miqdorda haq olinadi.
(715-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Umumiy foydalanishdagi transportda yoʻlovchi, bagaj va yuk tashiganlik uchun olinadigan haq transport ustavlari va kodekslarida belgilangan tartibda tasdiqlanadigan tariflar asosida joriy etiladi.
Tashuvchi tomonidan yuk egasining talabi bilan bajariladigan va tariflarda nazarda tutilmagan ish va xizmatlar uchun taraflarning kelishuviga muvofiq haq toʻlanadi.
Oldingi tahrirga qarang.
Agar qonunchilikda, tashish shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa yoki u majburiyat mohiyatidan kelib chiqmasa, tashuvchi tashish uchun topshirilgan yuklarni oʻziga tegishli kira haqini va tashish boʻyicha boshqa toʻlovlarni taʼminlash maqsadida ushlab turish huquqiga ega.
(715-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
716-modda. Transport vositalarini berish, yuk ortish (tushirish)
Tashuvchi yuk joʻnatuvchiga tegishli yukni tashishga yaroqli shay holdagi transport vositalarini joʻnatuvchidan qabul qilingan talabnoma (buyurtma)da, tashish shartnomasida yoki tashishni tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomada belgilangan muddatda yuk ortish uchun berishi shart.
Berilgan transport vositalari tegishli yukni tashishga yaroqsiz boʻlsa, yuk joʻnatuvchi bunday transportni rad etishga haqli.
Yuk ortish (tushirish) transport tashkiloti yoki joʻnatuvchi (oluvchi) tomonidan tashish shartnomasida nazarda tutilgan tartibda transport ustavlari, kodekslari hamda ularga muvofiq chiqarilgan qoidalarga rioya qilgan holda amalga oshiriladi.
Yuk joʻnatuvchi (oluvchi)ning kuch va vositalari bilan amalga oshiriladigan yuk ortish (tushirish) ishlari tashish shartnomasida nazarda tutilgan muddatlarda, agar bunday muddatlar transport ustavlari va kodekslarida hamda ularga muvofiq chiqarilgan qoidalarda belgilab qoʻyilgan boʻlmasa, bajarilishi kerak.
717-modda. Yoʻlovchi, bagaj va yukni eltib qoʻyish muddati
Tashuvchi yoʻlovchi, bagaj yoki yukni belgilangan manzilga transport ustavlari, kodekslari yoki shartnomada nazarda tutilgan tartibda belgilangan muddatda, bunday muddat boʻlmagan taqdirda esa, oqilona muddatda eltib qoʻyishi shart.
718-modda. Tashishdan kelib chiqadigan majburiyatlar boʻyicha javobgarlik
Tashishdan kelib chiqadigan majburiyatlarni bajarmagan yoki tegishli suratda bajarmagan taqdirda, taraflar ushbu Kodeksda, transport ustavlari va kodekslarida, shuningdek taraflarning kelishuvida belgilangan tarzda javobgar boʻladilar.
Transport tashkilotlarining yoʻlovchilar va yuk egalari bilan tashuvchining qonunda belgilab qoʻyilgan javobgarligini cheklash yoki bartaraf etish haqidagi kelishuvlari haqiqiy emas.
719-modda. Tashuvchining transport vositalarini bermaganlik, joʻnatuvchining esa berilgan transport vositalaridan foydalanmaganlik uchun javobgarligi
Tashuvchi yuk tashish uchun transport vositalarini qabul qilingan talabnoma (buyurtma)ga yoki boshqa tashish shartnomasiga muvofiq bermaganligi uchun, joʻnatuvchi esa yukni taqdim etmaganligi yoki berilgan transport vositalaridan boshqa sabablarga koʻra foydalanmaganligi uchun transport ustavlari va kodekslari, shuningdek taraflarning kelishuvlari bilan belgilangan tarzda javobgar boʻladilar.
Agar transport vositalarini bermaslik yoki oʻz vaqtida bermaslik, yoxud transport vositalaridan foydalanmaslik:
yengib boʻlmas kuch yoki boshqa stixiyali hodisalar, shuningdek harbiy harakatlar tufayli;
muayyan yoʻnalishlarda yuk tashish tegishli transport ustavi yoki kodeksida nazarda tutilgan tartibda toʻxtatib yoki cheklab qoʻyilganligi tufayli yuz bergan boʻlsa, yuk tashuvchi va yuk joʻnatuvchi javobgarlikdan ozod qilinadi.
720-modda. Yoʻlovchini joʻnatib yuborish kechiktirilgani uchun tashuvchining javobgarligi
Yoʻlovchi tashish uchun transport vositasini kechiktirib joʻnatganlik yoki bunday transport vositasi manzilga kechikib kelganligi uchun, shahar va shahar atrofi yoʻnalishlarida tashish bundan mustasno, tashuvchi, agar kechikish yengib boʻlmas kuch yoxud tashuvchiga bogʻliq boʻlmagan boshqa holatlar tufayli yuz berganini isbot qilib bermasa, yoʻlovchiga jarima tariqasida neustoyka toʻlaydi. Jarima miqdori va uni toʻlash tartibi transport ustavlari va kodekslari bilan belgilanadi.
Yoʻlovchiga jarima toʻlash tashuvchini transport vositasini joʻnatish kechikkanligi yoki manzilga kechikib yetib kelganligi sababli yoʻlovchi koʻrgan zararni unga toʻlash majburiyatidan ozod qilmaydi.
Transport vositalarini joʻnatish kechikkanligi sababli yoʻlovchi ularda joʻnashdan bosh tortgan taqdirda, tashuvchi yoʻlovchiga kira haqini va u qilgan boshqa xarajatlarni qaytarishi shart.
721-modda. Yuk yoki bagaj yoʻqolganligi, kam chiqqanligi va ularga shikast yetkazilganligi (buzilganligi) uchun tashuvchining javobgarligi
Agar tashuvchi yuk yoki bagajning yoʻqolishi, kam chiqishi yoki shikastlanishida (buzilishida) oʻzining aybi yoʻqligini isbot qilib bera olmasa, tashish uchun qabul qilib olgan yuk va bagaj yoʻqolganligi, kam chiqqanligi yoki ularga shikast yetkazilganligi (buzilganligi) uchun javobgar boʻladi.
Yuk yoki bagajni tashish vaqtida yetkazilgan zarar tashuvchi tomonidan quyidagi miqdorda toʻlanadi:
yuk yoki bagaj yoʻqolgan yoxud kam chiqqan taqdirda — yoʻqolgan yoki kam chiqqan yuk yoxud bagajning qiymati miqdorida;
yuk yoki bagajga shikast yetkazilgan (buzilgan) taqdirda — uning qiymati qancha pasaygan boʻlsa, shuncha summa miqdorida, shikastlangan (buzilgan) yuk yoki bagajni tiklash mumkin boʻlmaganida esa, uning qiymati miqdorida;
bahosini eʼlon qilgan holda tashishga topshirilgan yuk yoki bagaj yoʻqolgan taqdirda — yuk yoki bagajning eʼlon qilingan qiymati miqdorida.
Transport tashkiloti real zararni toʻlash bilan birga yoʻqolgan, kam chiqqan yoki shikastlangan (buzilgan) yukni tashish uchun olgan kira haqini, agar u yukning bahosiga kirmasa, joʻnatuvchi (oluvchi)ga qaytarib beradi.
Joʻnatuvchi tashuvchidan yuklar yoʻqolishi, kam chiqishi yoki shikastlanishi (buzilishi) tufayli yetkazilgan boshqa zararni ham toʻlashni talab qilishga haqli.
Yuk yoʻqolganligi, kam chiqqanligi, shikastlanganligi (buzilganligi) uchun bir yoʻnalishda har xil transportda tashuvchilar yuk joʻnatuvchi (yuk oluvchi) oldida solidar javobgar boʻladilar.
Agar oxirgi tashuvchi yukning kechikib kelishida tashuvchilarning aybi yoʻqligini isbot qilib bera olmasa, yukning kechikib kelganligi uchun javobgar boʻladi.
722-modda. Tashishni tashkil etish shartnomalari
Tashuvchi bilan yuk egasi muntazam tashishni amalga oshirish zarur boʻlganida tashishni tashkil etish haqida uzoq muddatli shartnomalar tuzishlari mumkin.
Yuk tashishni tashkil etish shartnomasi boʻyicha tashuvchi shartlashilgan hajmdagi yuklarni belgilangan muddatlarda qabul qilib olish, yuk egasi esa — topshirish majburiyatini oladilar. Yuk tashishni tashkil etish shartnomasida tashish uchun beriladigan transport vositalarining va topshiriladigan yuklarning hajmi, ularni topshirish muddatlari va boshqa shartlari, hisob-kitob qilish tartibi, shuningdek tashishni tashkil etishning boshqa shartlari belgilab qoʻyiladi.
723-modda. Transport tashkilotlari oʻrtasidagi shartnomalar
Oldingi tahrirga qarang.
Har xil transport tashkilotlari oʻrtasida yuk tashishni taʼminlashga qaratilgan ishlarni tashkil etish haqida shartnomalar (asosiy kelishuvlar, yuklarni markazlashtirilgan tartibda tashib keltirish (tashib ketish) shartnomalari va boshqalar) tuzilishi mumkin. Bunday shartnomalarni tuzish tartibi transport ustavlari va kodekslari, boshqa qonunchilik bilan belgilanadi.
(723-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
724-modda. Yuk tashishga nisbatan talab va daʼvolar
Tashuvchiga nisbatan yuk tashishdan kelib chiqadigan daʼvoni qoʻzgʻatishdan oldin unga tegishli transport ustavi yoki kodeksida nazarda tutilgan tartibda talab qoʻyilgan boʻlishi shart.
Agar yuk tashuvchi talabni qondirishni toʻliq yoki qisman rad etsa yoki oʻttiz kunlik muddat ichida talabga javob qaytarmasa, yuk joʻnatuvchi yoki yuk oluvchi tashuvchiga nisbatan daʼvo qoʻzgʻatishi mumkin.
Yuk tashishdan kelib chiqadigan talablar boʻyicha daʼvo qoʻzgʻatish muddati ushbu Kodeksning 154-moddasiga muvofiq belgilanadigan paytdan boshlab bir yil qilib belgilanadi.
Ushbu moddaning qoidalari yoʻlovchi yoki bagaj tashishdan kelib chiqadigan talablarga taalluqli emas.
725-modda. Yoʻlovchining hayoti yoki sogʻligʻiga shikast yetkazilganligi uchun tashuvchining javobgarligi
Yoʻlovchining hayoti yoki sogʻligʻiga shikast yetkazilganligi uchun tashuvchining javobgarligi, agar qonunda yoki shartnomada kuchaytirilgan javobgarlik nazarda tutilgan boʻlmasa, ushbu Kodeksning 57-bobi qoidalari boʻyicha belgilanadi.
40-bob. Transport ekspeditsiyasi
726-modda. Transport ekspeditsiyasi shartnomasi
Transport ekspeditsiyasi shartnomasi boʻyicha ekspeditor haq evaziga va mijoz (yuk joʻnatuvchi yoki yuk oluvchi) hisobidan ekspeditsiya shartnomasida belgilangan yuk tashish bilan bogʻliq xizmatlarni bajarish yoki bajarishni tashkil etish majburiyatini oladi.
Transport ekspeditsiyasi shartnomasida ekspeditorning ekspeditor yoki mijoz tanlagan transportda va yoʻnalishda yuk tashishni tashkil etish majburiyati, mijoz yoki oʻzining nomidan yuk tashish shartnomasi (shartnomalari)ni tuzish, yukning joʻnatilishini va olinishini taʼminlash majburiyati, shuningdek tashish bilan bogʻliq boshqa majburiyatlari nazarda tutilishi mumkin.
Qoʻshimcha xizmatlar sifatida transport ekspeditsiyasi shartnomasida eksport yoki import uchun talab qilinadigan hujjatlarni olish, bojxona rasmiyatchiliklari yoki oʻzga rasmiyatchiliklarni bajarish, yukning miqdorini va holatini tekshirish, uni ortish va tushirish, mijoz zimmasiga yuklatiladigan bojlar, yigʻimlar va boshqa xarajatlarni toʻlash, yukni saqlash, uni belgilangan manzilda olish kabi yukni yetkazib berish uchun zarur boʻlgan harakatlarni amalga oshirish, shuningdek shartnomada belgilangan boshqa operatsiyalar va xizmatlarni bajarish nazarda tutilgan boʻlishi mumkin.
Ushbu bobning qoidalari transport ekspeditsiyasi shartnomasiga muvofiq ekspeditorning majburiyatlarini tashuvchi bajargan hollarga ham taalluqlidir.
Oldingi tahrirga qarang.
Transport ekspeditsiyasi shartnomasini bajarish shartlari, agar transport-ekspeditsiya faoliyati toʻgʻrisidagi qonunchilikda boshqacha tartib belgilangan boʻlmasa, taraflarning kelishuvi bilan aniqlanadi.
(726-moddaning beshinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
727-modda. Shartnomaning shakli
Transport ekspeditsiyasi shartnomasi yozma shaklda tuziladi.
Agar ekspeditorning oʻz majburiyatlarini bajarishi uchun ishonchnoma zarur boʻlsa, mijoz uni berishi shart.
728-modda. Transport ekspeditsiyasi shartnomasi boʻyicha ekspeditorning javobgarligi
Transport ekspeditsiyasi shartnomasi boʻyicha majburiyatlarni bajarmaganligi yoki tegishli darajada bajarmaganligi uchun ekspeditor ushbu Kodeks 24-bobining qoidalariga muvofiq belgilanadigan asoslarda va miqdorda javobgar boʻladi.
Agar ekspeditor majburiyatning buzilishi tashish shartnomalari tegishli ravishda bajarilmaganligi tufayli kelib chiqqanini isbotlasa, ekspeditorning mijoz oldidagi javobgarligi tegishli tashuvchi ekspeditor oldida javobgar boʻladigan qoidalarga muvofiq belgilanadi.
729-modda. Ekspeditorga beriladigan hujjatlar va boshqa axborot
Mijoz ekspeditorga hujjatlar hamda yukning xossalari, uni tashish shartlari toʻgʻrisidagi boshqa axborotni, shuningdek ekspeditor transport ekspeditsiyasi shartnomasida nazarda tutilgan vazifalarni bajarishi uchun zarur boʻlgan boshqa axborotni berishi shart.
Ekspeditor olingan axborotdagi aniqlangan kamchiliklar haqida mijozga xabar qilishi, axborot toʻliq boʻlmaganida esa, mijozdan zarur qoʻshimcha maʼlumotlarni talab qilib olishi shart.
Mijoz zarur axborotni taqdim etmagan taqdirda, ekspeditor bunday axborot taqdim etilgunga qadar tegishli majburiyatlarni ijro etishga kirishmaslikka haqli.
Mijoz ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan axborotni taqdim etish majburiyatini buzganligi munosabati bilan ekspeditorga yetkazilgan zarar uchun javobgar boʻladi.
730-modda. Uchinchi shaxsning ekspeditor majburiyatini bajarishi
Agar transport ekspeditsiyasi shartnomasidan ekspeditorning oʻz majburiyatlarini shaxsan bajarishi shartligi kelib chiqmasa, ekspeditor oʻz majburiyatlarini bajarishga boshqa shaxslarni jalb qilishga haqli.
Majburiyatni bajarishni uchinchi shaxs zimmasiga yuklash ekspeditorni transport ekspeditsiyasi shartnomasining bajarilishi uchun mijoz oldidagi javobgarlikdan ozod qilmaydi.
731-modda. Ekspeditsiya shartnomasidan bosh tortish
Mijoz yoki ekspeditor oʻn kun oldin boshqa tarafni ogohlantirib, transport ekspeditsiyasi shartnomasini bajarishdan bosh tortishga haqli.
Transport ekspeditsiyasi shartnomasini bajarishdan bir tomonlama bosh tortilganida, bu haqda maʼlum qilgan taraf shartnomaning bekor qilinishi tufayli koʻrilgan zararni ikkinchi tarafga toʻlaydi.
41-bob. Qarz va kredit
1-§. Qarz
732-modda. Qarz shartnomasi
Qarz shartnomasi boʻyicha bir taraf (qarz beruvchi) ikkinchi tarafga (qarz oluvchiga) pul yoki turga xos alomatlari bilan belgilangan boshqa ashyolarni mulk qilib beradi, qarz oluvchi esa qarz beruvchiga bir yoʻla yoki boʻlib-boʻlib, oʻshancha summadagi pulni yoki qarzga olingan ashyolarning xili, sifati va miqdoriga baravar ashyolarni (qarz summasini) qaytarib berish majburiyatini oladi.
Qarz shartnomasi pul yoki ashyolar topshirilgan paytdan boshlab tuzilgan hisoblanadi.
733-modda. Qarz shartnomasining shakli
Oldingi tahrirga qarang.
Fuqarolar oʻrtasida qarz shartnomasi, agar bu qarzning summasi bazaviy hisoblash miqdorining oʻn baravaridan ortiq boʻlsa, oddiy yozma shaklda tuzilishi shart, shartnomadagi taraflardan biri yuridik shaxs boʻlganida esa summasidan qatʼi nazar, yozma shaklda tuzilishi shart.
(733-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2019-yil 3-dekabrdagi OʻRQ-586-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 04.12.2019-y., 03/19/586/4106-son)
Qarz shartnomasining yozma shakliga rioya qilmaslik ushbu Kodeksning 109-moddasida nazarda tutilgan oqibatlarga olib keladi.
Agar qarz oluvchining tilxati yoki unga qarz beruvchi tomonidan muayyan summa yoki muayyan miqdordagi ashyolar topshirilganligini tasdiqlaydigan boshqa hujjat mavjud boʻlsa, qarz shartnomasi yozma shaklda tuzilgan hisoblanadi.
Agar qarz majburiyati qarz oluvchi tomonidan berilgan veksel, obligatsiya yoki qarz summasini va qarz beruvchining uni undirib olish huquqini belgilaydigan boshqa qimmatli qogʻoz bilan tasdiqlangan boʻlsa, qarz shartnomasining yozma shakliga rioya qilingan hisoblanadi.
734-modda. Qarz shartnomasi boʻyicha foizlar
Agar qonunda yoki qarz shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, qarz beruvchi (yuridik shaxs yoki fuqaro) qarz oluvchidan qarz summasiga shartnomada belgilangan miqdorda va tartibda foizlar olish huquqiga ega boʻladi.
Agar qarz shartnomasi boʻyicha qarz oluvchiga turga xos alomatlari bilan belgilangan ashyolar topshirilsa, ularning miqdori va shakli (pul yoki natura holidagi) shartnomada koʻzda tutilgan hollarda foizlar toʻlanishi kerak.
Foizlar toʻlash tartibi va muddatlari qarz shartnomasi bilan belgilanadi. Agar foizlar toʻlash tartibi va muddatlari shartnomada belgilangan boʻlmasa, ular asosiy qarzni qaytarish uchun shartnomada nazarda tutilgan tartibda va muddatlarda toʻlanadi.
735-modda. Qarz oluvchining qarz summasini qaytarish majburiyati
Qarz oluvchi olingan qarz summasini qarz shartnomasida nazarda tutilgan muddatda va tartibda qarz beruvchiga qaytarishi shart.
Agar qarz summasini qaytarish muddati shartnomada belgilangan boʻlmasa, qarz oluvchi uni qarz beruvchi qarzni qaytarish haqida talab qoʻygan kundan boshlab oʻttiz kun mobaynida qaytarishi kerak.
Foizsiz qarz summasi qarz oluvchi tomonidan muddatidan oldin qaytarilishi mumkin.
Foiz evaziga berilgan qarz summasi, agar qarz shartnomasida koʻzda tutilgan boʻlsa yoki qarz beruvchining roziligi bilan, muddatidan oldin qaytarilishi mumkin.
736-modda. Qarz oluvchi tomonidan qarz shartnomasini buzish oqibatlari
Oldingi tahrirga qarang.
Agar qonunchilikda yoki qarz shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, qarz oluvchi qarz summasini vaqtida qaytarmagan hollarda ushbu Kodeksning 734-moddasi birinchi qismida nazarda tutilgan foizlar toʻlangan boʻlishidan qatʼi nazar, qarz qaytarib berilishi kerak boʻlgan kundan boshlab to u qarz beruvchiga qaytarib berilgan kungacha bu summa yuzasidan ushbu Kodeksning 327-moddasi birinchi va ikkinchi qismlarida nazarda tutilgan miqdorda foizlar toʻlanishi kerak.
(736-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Agar qarz shartnomasida qarzni qismlab (boʻlib-boʻlib) qaytarish nazarda tutilgan boʻlsa, qarz oluvchi qarzning navbatdagi qismini qaytarish uchun belgilangan muddatni buzgan taqdirda, qarz beruvchi qarzning qolgan barcha summasini tegishli foizlar bilan birga muddatidan oldin qaytarishni talab qilishga haqli.
Agar qarz shartnomasida qarz boʻyicha foizlarni qarzning oʻzini qaytarish muddatidan oldin toʻlash nazarda tutilgan boʻlsa, bu majburiyat buzilgan taqdirda, qarz beruvchi qarz oluvchidan qarz summasini tegishli foizlari bilan birga muddatidan oldin qaytarishni talab qilishga haqli.
737-modda. Qarz shartnomasi yuzasidan daʼvolashish
Qarz oluvchi pul yoki boshqa ashyolarni qarz beruvchidan amalda olmaganligini yoki shartnomada koʻrsatilganidan kam miqdorda olganligini isbot qilib, qarz shartnomasi yuzasidan daʼvolashishga haqli.
Yozma shaklda tuzilishi lozim boʻlgan qarz shartnomasi yuzasidan guvohlarning koʻrsatmalari yordamida daʼvolashish mumkin emas, shartnoma aldash, zoʻrlik ishlatish, tahdid qilish, qarz oluvchining vakili qarz beruvchi bilan yomon niyatda kelishishi yoki qiyin vaziyatlar taʼsirida tuzilgan hollar bundan mustasno.
Agar qarz oluvchi qarz shartnomasi yuzasidan daʼvolashuvi jarayonida pul yoki boshqa ashyolar haqiqatan ham qarz beruvchidan olinmaganligi aniqlansa, qarz shartnomasi tuzilmagan hisoblanadi. Qarz oluvchi qarz beruvchidan pul yoki boshqa ashyolarni shartnomada koʻrsatilganidan amalda kam miqdorda olgan hollarda shartnoma ana shu miqdordagi pul yoki ashyolarga tuzilgan hisoblanadi.
738-modda. Qarz oluvchining majburiyatlari bajarilishini taʼminlash
Qarz oluvchi qarz summasining qaytarib berilishini taʼminlash yuzasidan qarz shartnomasida nazarda tutilgan majburiyatlarni bajarmasa, shuningdek qarzning taʼminoti qarz beruvchi javobgar boʻlmagan vaziyatlarda yoʻqotilsa yoki uning shartlari yomonlashsa, agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, qarz beruvchi qarz oluvchidan qarz summasini muddatidan oldin qaytarishni va tegishli foizlarni toʻlashni talab qilishga haqli.
739-modda. Aniq maqsadli qarz
Agar qarz shartnomasi qarz oluvchining mablagʻlardan aniq maqsadda (aniq maqsadli qarz) foydalanishi sharti bilan tuzilgan boʻlsa, qarz oluvchi qarz beruvchiga qarz summasidan aniq maqsadda foydalanilishini nazorat qilish imkoniyatini taʼminlab berishi shart.
Qarz oluvchi qarz shartnomasining qarz summasidan aniq maqsadda foydalanish haqidagi shartlarini bajarmagan taqdirda, agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, qarz beruvchi qarz oluvchidan qarz summasini muddatidan oldin qaytarishni va tegishli foizlarni toʻlashni talab qilishga haqli.
740-modda. Veksel
Oldingi tahrirga qarang.
Taraflarning kelishuviga muvofiq qarz oluvchi veksel bergan boʻlib, bu veksel uni beruvchining (oddiy veksel) yoki vekselda koʻrsatilgan boshqa toʻlovchining (oʻtkazma veksel) vekselda nazarda tutilgan muddat kelgach, qarzga olingan pul summalarini toʻlash haqidagi hech qanday shart bilan bogʻlanmagan majburiyatini tasdiqlasa, taraflarning veksel boʻyicha munosabatlari qonunchilik bilan tartibga solinadi.
(740-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
741-modda. Obligatsiya
Oldingi tahrirga qarang.
Qonunchilikda nazarda tutilgan hollarda qarz shartnomasi obligatsiyalar chiqarish va sotish yoʻli bilan tuzilishi mumkin.
(741-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Obligatsiya qimmatli qogʻoz boʻlib, uni saqlovchining obligatsiyani chiqargan shaxsdan obligatsiyada nazarda tutilgan muddatda obligatsiyaning nominal qiymatini yoki boshqa mulkiy ekvivalentini olish huquqini tasdiqlaydi. Obligatsiya uni saqlovchiga obligatsiyaning nominal qiymatidan obligatsiyada qayd etilgan miqdorda foizlar olish huquqini yoki boshqa mulkiy huquqlarni ham beradi.
742-modda. Qarzni yangilab, qarz majburiyatiga aylantirish
Taraflarning kelishuviga muvofiq, oldi-sotdi, mulkni ijaraga olish yoki boshqa asoslar tufayli paydo boʻlgan har qanday qarz qarz majburiyati bilan almashtirilishi mumkin.
Qarzning qarz majburiyati bilan almashtirilishi ushbu Kodeksning 347-moddasida nazarda tutilgan majburiyatni yangilash toʻgʻrisidagi qoidalarga rioya qilgan holda amalga oshiriladi va qarz shartnomasi uchun belgilangan shaklda bajariladi.
743-modda. Davlat zayomi shartnomasi
Davlat zayomi shartnomasi boʻyicha davlat qarz oluvchi, fuqaro yoki yuridik shaxs esa qarz beruvchi boʻladi.
Davlat zayomlari ixtiyoriydir.
Davlat zayomi shartnomasi qarz beruvchining qarz oluvchidan unga qarzga berilgan pul mablagʻlarini yoki, zayom shartlariga bogʻliq holda, — boshqa mol-mulkni, belgilangan foizlarni yoki boshqa mulkiy huquqlarni zayomni muomalaga chiqarish shartlarida nazarda tutilgan muddatlarda olish huquqini tasdiqlaydigan davlat obligatsiyalari yoki boshqa davlat qimmatli qogʻozlarini qarz beruvchining sotib olishi yoʻli bilan tuziladi.
Oldingi tahrirga qarang.
Muomalaga chiqarilgan zayomning shartlarini oʻzgartirishga (zayomni konversiyalash), shu jumladan ushbu Kodeksning 383-moddasida nazarda tutilgan asoslarga koʻra, oʻzgartirishga yoʻl qoʻyilmaydi, qonunchilikda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.
(743-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Davlat zayomi shartnomasi boʻyicha davlat ushbu Kodeksning qoidalariga muvofiq javobgar boʻladi.
2-§. Kredit
744-modda. Kredit shartnomasi
Kredit shartnomasi boʻyicha bir taraf — bank yoki boshqa kredit tashkiloti (kreditor) ikkinchi tarafga (qarz oluvchiga) shartnomada nazarda tutilgan miqdorda va shartlar asosida pul mablagʻlari (kredit) berish, qarz oluvchi esa olingan pul summasini qaytarish va uning uchun foizlar toʻlash majburiyatini oladi.
Oldingi tahrirga qarang.
Qonunchilikka muvofiq kredit tashkilotlari boʻlmagan tijorat tashkilotlarining kreditlashni amalga oshirishiga yoʻl qoʻyilgan hollarda kredit shartnomasi toʻgʻrisidagi qoidalar bunday tijorat tashkilotlari amalga oshiradigan kreditlash munosabatlariga nisbatan qoʻllanadi.
(744-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Oldingi tahrirga qarang.
Kredit boʻyicha qarzdorlikni undirish toʻgʻrisida sudning hal qiluv qarori chiqarilganda sud qarorida koʻrsatilgan, kredit boʻyicha undiriladigan summaga nisbatan ushbu Kodeksning 327-moddasi birinchi va ikkinchi qismlarida hamda 734-moddasi birinchi qismida nazarda tutilgan foizlar, shuningdek neustoyka hisoblanishi toʻxtatiladi.
(744-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2024-yil 27-fevraldagi OʻRQ-914-sonli Qonuniga asosan uchinchi qism bilan toʻldirilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 28.02.2024-y., 03/24/914/0161-son — 2024-yil 1-yanvardan eʼtiboran yuzaga kelgan munosabatlarga nisbatan ham tatbiq etiladi)
Agar ushbu paragrafning qoidalarida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa va u kredit shartnomasining mohiyatidan kelib chiqmasa, kredit shartnomasi munosabatlariga nisbatan ushbu bob 1-paragrafining qoidalari qoʻllanadi.
745-modda. Kredit shartnomasining shakli
Kredit shartnomasi yozma shaklda tuzilishi shart.
Yozma shaklga rioya qilmaslik kredit shartnomasining haqiqiy boʻlmasligiga olib keladi. Bunday shartnoma oʻz-oʻzidan haqiqiy boʻlmaydi.
746-modda. Kredit berish yoki olishdan bosh tortish
Kreditor qarz oluvchini toʻlovga qobiliyatsiz deb hisoblasa, qarz oluvchi kreditni taʼminlash majburiyatlarini bajarmasa, shartnomada nazarda tutilgan kreditdan aniq maqsadda foydalanish majburiyatini buzsa, shuningdek shartnomada nazarda tutilgan boshqa hollarda qarz oluvchiga kredit shartnomasida nazarda tutilgan kreditni berishdan butunlay yoki qisman bosh tortishga haqli.
Oldingi tahrirga qarang.
Qarz oluvchi kredit olishdan butunlay yoki qisman bosh tortishga haqli. Agar qonunchilikda yoki shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, qarz oluvchi bu haqda kreditorni kredit shartnomasida belgilab qoʻyilgan kredit berish muddatiga qadar xabardor qilishi shart. Qarz oluvchi kredit shartnomasida nazarda tutilgan kreditdan aniq maqsadda foydalanish majburiyatini buzgan taqdirda kreditor shartnoma boʻyicha qarz oluvchini bundan buyon kreditlashni toʻxtatishga haqli.
(746-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Oldingi tahrirga qarang.
7461-modda. Kreditni muddatidan oldin qaytarishni talab qilish
Kreditni muddatidan oldin sud tartibida undirishda, agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, kreditor dastlab qarzning belgilangan muddatda qaytarilmagan qismini undirish uchun sudga murojaat qiladi. Bunda agar qarz oluvchi muddati oʻtgan qarzni toʻliq toʻlamagan taqdirda, kreditor kreditning qolgan barcha summasini muddatidan oldin qaytarish haqidagi talab bilan sudga murojaat qilishga haqli.
(7461-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 22-apreldagi OʻRQ-1060-sonli Qonuniga asosan kiritilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.04.2025-y., 03/25/1060/0373-son)
747-modda. Ashyolarni kreditga berish shartnomasi
Taraflar bir tarafning kredit shartnomasi shartlari asosida turga xos alomatlari bilan belgilangan ashyolarni ikkinchi tarafga berish majburiyatini nazarda tutuvchi shartnomani tuzishlari mumkin.
Ashyolarni kreditga berish toʻgʻrisidagi shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, shartnomaning berilayotgan ashyolarning miqdori, assortimenti, toʻliqligi, sifati, idishi va (yoki) oʻralishi haqidagi shartlari tovarlarni oldi-sotdi shartnomasi toʻgʻrisidagi qoidalarga muvofiq bajarilishi shart.
748-modda. Tijorat krediti
Oldingi tahrirga qarang.
Bajarilishi uchun pul summalarini yoki turga xos alomatlari bilan belgilanadigan boshqa ashyolarni ikkinchi tarafga mulk qilib topshirish talab qilinadigan shartnomalarda, agar qonunchilikda boshqa hol belgilab qoʻyilgan boʻlmasa, kredit berish, shu jumladan boʻnak, oldindan haq toʻlash, tovarlarga, ishlar yoki xizmatlarga haq toʻlashni kechiktirish va boʻlib-boʻlib toʻlash shaklida kredit berish (tijorat krediti) nazarda tutilishi mumkin.
(748-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Tegishli majburiyat bayon qilingan shartnoma toʻgʻrisidagi qoidalarda boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa va u mazkur majburiyatning mohiyatiga zid kelmasa, tijorat kreditiga nisbatan tegishli suratda ushbu bobning qoidalari qoʻllanadi.
Oldingi tahrirga qarang.
42-bob. Pul talabnomasidan boshqa shaxs foydasiga voz kechish evaziga moliyalash (faktoring)
(42-bobning nomi Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 17-apreldagi OʻRQ-1058-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 18.04.2025-y., 03/25/1058/0355-son)
Oldingi tahrirga qarang.
749-modda. Pul talabnomasidan boshqa shaxs foydasiga voz kechish evaziga moliyalash (faktoring) toʻgʻrisidagi umumiy qoidalar
Pul talabnomasidan boshqa shaxs foydasiga voz kechish evaziga moliyalash (faktoring) shartnomasi boʻyicha bir taraf (moliya agenti) ikkinchi tarafga (mijozga) shu mijozning (kreditorning) uchinchi shaxsga — yuridik shaxsga yoki tadbirkorlik subyektiga (qarzdorga) pul talabnomasi hisobidan pul mablagʻlarini beradi yoki berish majburiyatini oladi, mijoz esa moliya agentiga ushbu pul talabnomasini beradi yoki berish majburiyatini oladi.
Ushbu moddaning birinchi qismiga muvofiq voz kechiladigan pul talabnomasi:
tovarlarni berishdan, shu jumladan ijaraga berishdan;
ishlarni bajarishdan yoki xizmatlar koʻrsatishdan;
intellektual mulk obyektlariga boʻlgan mulkiy huquqlarni oʻtkazishdan kelib chiqishi mumkin.
Pul talabnomasidan boshqa shaxs foydasiga voz kechish evaziga moliyalash shartnomasi ushbu Kodeks 751-moddasining ikkinchi qismiga muvofiq pul talabnomasini tavsiflab bergan holda yozma ravishda tuziladi.
Mijoz oʻzining moliya agenti oldidagi majburiyatlari bajarilishini taʼminlash maqsadida ham qarzdorga nisbatan pul talabnomasidan moliya agenti foydasiga voz kechishi mumkin.
Pul talabnomasidan boshqa shaxs foydasiga voz kechish evaziga moliyalash shartnomasi boʻyicha moliya agentining majburiyatlari mijoz uchun buxgalteriya hisobini yuritishni, shuningdek mijozga boshqa shaxs foydasiga voz kechish narsasi boʻlgan pul talabnomalari bilan bogʻliq boshqa moliyaviy xizmatlar koʻrsatishni ham oʻz ichiga olishi mumkin.
Majburiyatni bajarish taʼminoti sifatida moliya agenti foydasiga voz kechilgan pul talabnomasiga nisbatan ushbu Kodeksning garovga tegishli qoidalari qoʻllaniladi, bundan ushbu Kodeksning 269, 273 — 278, 288 va 289-moddalarida nazarda tutilgan qoidalar mustasno.
Pul talabnomasidan boshqa shaxs foydasiga voz kechish evaziga moliyalash shartnomasiga nisbatan ushbu Kodeksning majburiyatdagi shaxslarning oʻzgarishi toʻgʻrisidagi qoidalari qoʻllaniladi, bundan ushbu Kodeksning 319 va 321-moddalarida nazarda tutilgan qoidalar mustasno.
(749-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 17-apreldagi OʻRQ-1058-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 18.04.2025-y., 03/25/1058/0355-son)
750-modda. Moliya agenti
Oldingi tahrirga qarang.
Pul talabnomasidan boshqa shaxs foydasiga voz kechish evaziga moliyalashtirish shartnomalarini moliya agenti sifatida banklar, faktoring tashkilotlari va boshqa kredit tashkilotlari tuzishi mumkin.
(750-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 17-apreldagi OʻRQ-1058-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 18.04.2025-y., 03/25/1058/0355-son)
751-modda. Mablagʻ olish maqsadida boshqa shaxs foydasiga voz kechiladigan pul talabnomasi
Toʻlov muddati kelgan pul talabnomasi ham (mavjud talabnoma), shuningdek kelajakda vujudga keladigan pul mablagʻlarini olish huquqi (boʻlajak talabnoma) ham moliyalash evaziga boshqa shaxs foydasiga voz kechiladigan narsa boʻlishi mumkin.
Oldingi tahrirga qarang.
Pul talabnomasidan boshqa shaxs foydasiga voz kechish evaziga moliyalash shartnomasida boshqa shaxs foydasiga voz kechish narsasi boʻlgan pul talabnomasini identifikatsiya qilish imkonini beradigan maʼlumotlar boʻlishi kerak.
(751-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 17-apreldagi OʻRQ-1058-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 18.04.2025-y., 03/25/1058/0355-son)
Boʻlajak pul talabnomasidan boshqa shaxs foydasiga voz kechilganida, u shartnomada nazarda tutilgan talabnomadan boshqa shaxs foydasiga voz kechish narsasi boʻlgan pul mablagʻlarini qarzdordan olish huquqi vujudga kelganidan keyin moliya agentiga oʻtgan hisoblanadi. Agar pul talabnomasidan boshqa shaxs foydasiga voz kechish maʼlum voqeaga bogʻliq boʻlsa, boshqa shaxs foydasiga voz kechish ushbu voqea yuz berganidan keyin kuchga kiradi. Bunday hollarda pul talabnomasidan boshqa shaxs foydasiga voz kechishni qoʻshimcha rasmiylashtirish talab qilinmaydi.
Oldingi tahrirga qarang.
Moliya agentining pul talabnomasiga boʻlgan huquqi mazkur talabnomadan kelib chiqadigan barcha daromadlarga nisbatan tatbiq etiladi.
(751-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 17-apreldagi OʻRQ-1058-sonli Qonuniga asosan toʻrtinchi qism bilan toʻldirilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 18.04.2025-y., 03/25/1058/0355-son)
752-modda. Mijozning moliya agenti oldidagi javobgarligi
Oldingi tahrirga qarang.
Mijoz qarzdorning mijozga nisbatan qarshi talablari mavjudligi toʻgʻrisida axborot taqdim etilishi va boshqa shaxs foydasiga voz kechish narsasi boʻlgan pul talabnomasining haqiqiyligi uchun moliya agenti oldida javobgar boʻladi.
(752-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 17-apreldagi OʻRQ-1058-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 18.04.2025-y., 03/25/1058/0355-son)
Agar mijoz pul talabnomasini topshirish huquqiga ega boʻlsa va ushbu talabnomadan boshqa shaxs foydasiga voz kechish paytida u qarzdor bu huquqni bajarmaslikka haqli boʻladigan vaziyatlardan bexabar boʻlsa, boshqa shaxs foydasiga voz kechish narsasi boʻlgan pul talabnomasi haqiqiy hisoblanadi.
Oldingi tahrirga qarang.
Agar pul talabnomasidan boshqa shaxs foydasiga voz kechish evaziga moliyalash shartnomasida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, qarzdor boshqa shaxs foydasiga voz kechish narsasi boʻlgan pul talabnomasini bajarmaganligi yoki tegishli darajada bajarmaganligi uchun mijoz javobgar boʻlmaydi.
(752-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 17-apreldagi OʻRQ-1058-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 18.04.2025-y., 03/25/1058/0355-son)
Oldingi tahrirga qarang.
Agar pul talabnomasidan boshqa shaxs foydasiga voz kechish evaziga moliyalash shartnomasida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, mijoz pul talabnomasini uchinchi shaxslarning har qanday huquqlaridan ozod holda topshirishi kerak.
(752-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 17-apreldagi OʻRQ-1058-sonli Qonuniga asosan toʻrtinchi qism bilan toʻldirilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 18.04.2025-y., 03/25/1058/0355-son)
753-modda. Pul talabnomasidan boshqa shaxs foydasiga voz kechishni taqiqlashning haqiqiy emasligi
Mijoz bilan uning qarzdori oʻrtasida talabnomadan boshqa shaxs foydasiga voz kechishni taqiqlash yoki cheklash haqida kelishuv boʻlgan taqdirda ham, pul talabnomasidan moliya agenti foydasiga voz kechish haqiqiy hisoblanadi.
Oldingi tahrirga qarang.
Mijoz va moliya agenti pul talabnomasidan boshqa shaxs foydasiga voz kechishga doir taqiqni yoki cheklovni buzganligi uchun qarzdor oldida javobgar boʻlmaydi.
(753-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 17-apreldagi OʻRQ-1058-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 18.04.2025-y., 03/25/1058/0355-son)
754-modda. Pul talabnomasidan oʻz navbatida boshqa shaxs foydasiga voz kechish
Oldingi tahrirga qarang.
Moliya agentining pul talabnomasidan oʻz navbatida boshqa shaxs foydasiga voz kechishiga nisbatan ushbu bobning qoidalari qoʻllaniladi.
(754-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 17-apreldagi OʻRQ-1058-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 18.04.2025-y., 03/25/1058/0355-son)
755-modda. Qarzdorning pul talabnomasini moliya agentiga ijro etishi
Qarzdor mijozdan yoki moliya agentidan pul talabnomasidan ushbu moliya agenti foydasiga voz kechilganligi haqida yozma bildirishnoma olgan va unda ijro etilishi kerak boʻlgan pul talabnomasi belgilangan, shuningdek toʻlov amalga oshirilishi kerak boʻlgan moliya agenti koʻrsatilgan taqdirda qarzdor toʻlovni moliya agentiga amalga oshirishi shart.
Oldingi tahrirga qarang.
Qarzdorning roziligisiz pul majburiyatining valyutasi va u amalga oshiriladigan mamlakat oʻzgartirilishi mumkin emas.
(755-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 17-apreldagi OʻRQ-1058-sonli Qonuniga asosan ikkinchi qism bilan toʻldirilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 18.04.2025-y., 03/25/1058/0355-son)
Qarzdorning iltimosiga koʻra moliya agenti oqilona muddatda qarzdorga pul talabnomasidan haqiqatan ham moliya agenti foydasiga voz kechilganligining isbotini taqdim etishi kerak. Agar moliya agenti ushbu majburiyatni bajarmagan boʻlsa, qarzdor ushbu talabnoma boʻyicha toʻlovni mijozga nisbatan amalga oshirib, uning oldidagi oʻz majburiyatini bajarishga haqli.
Qarzdorning pul talabnomasini ushbu moddaning qoidalariga muvofiq moliya agenti foydasiga bajarishi qarzdorni mijoz oldidagi tegishli majburiyatdan ozod qiladi.
756-modda. Moliya agentining qarzdordan olingan summalarga huquqlari
Oldingi tahrirga qarang.
Agar pul talabnomasidan boshqa shaxs foydasiga voz kechish evaziga moliyalash shartnomasi shartlariga koʻra moliya agenti mijozdan bu talabni sotib olib, shu yoʻl bilan uni moliyalasa, moliya agenti qarzdor talabni bajarish uchun toʻlaydigan hamma summani olish huquqini qoʻlga kiritadi, mijoz esa moliya agenti olgan summalar u sotib olgan talabnomaning bahosidan kam boʻlib chiqqanligi uchun moliya agenti oldida javobgar boʻlmaydi.
(756-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 17-apreldagi OʻRQ-1058-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 18.04.2025-y., 03/25/1058/0355-son)
Oldingi tahrirga qarang.
Agar mijozning majburiyatlari moliya agentiga bajarilishini taʼminlash maqsadida pul talabnomasidan uning foydasiga voz kechilgan boʻlsa va pul talabnomasidan boshqa shaxs foydasiga voz kechish evaziga moliyalash shartnomasida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, moliya agenti mijozga hisobot taqdim etishi hamda mijozning pul talabnomasidan boshqa shaxs foydasiga voz kechish bilan taʼminlangan qarzidan ortib qolgan summani mijozga berishi shart. Agar moliya agenti qarzdordan olgan pul mablagʻlari mijozning moliya agentiga pul talabnomasidan boshqa shaxs foydasiga voz kechish bilan taʼminlangan qarzi summasidan kam boʻlib chiqsa, mijoz qarzning qoldigʻi uchun moliya agenti oldida javobgar boʻlib qolaveradi.
(756-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 17-apreldagi OʻRQ-1058-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 18.04.2025-y., 03/25/1058/0355-son)
757-modda. Qarzdorning muqobil talablari
Oldingi tahrirga qarang.
Moliya agenti qarzdordan toʻlovni amalga oshirishni talab qilgan taqdirda, qarzdor ushbu Kodeksning 343, 344 va 345-moddalariga muvofiq, oʻzining mijoz bilan tuzilgan shartnomaga asoslangan, qarzdor pul talabnomasidan moliya agenti foydasiga voz kechilganligi haqida yozma bildirishnoma olgan paytda ixtiyorida boʻlgan oʻz pul talabnomalarini hisobga olish uchun taqdim etishga haqli.
Mijoz qarzdor bilan ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan qarzdorning pul talabnomalarini hisobga olishga boʻlgan huquqlarini moliya agentiga taqdim etmaslik toʻgʻrisida yozma shaklda kelishishi mumkin.
(757-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 17-apreldagi OʻRQ-1058-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 18.04.2025-y., 03/25/1058/0355-son)
758-modda. Moliya agenti olgan summalarning qarzdorga qaytarilishi
Oldingi tahrirga qarang.
Mijoz qarzdor bilan tuzgan shartnoma boʻyicha oʻz majburiyatlarini buzgan taqdirda, qarzdor moliya agentiga oʻtgan pul talabnomasi boʻyicha toʻlangan summalarni moliya agentidan qaytarib berishni talab qilishga haqli emas.
Qarzdor pul talabnomasidan boshqa shaxs foydasiga voz kechish natijasida moliya agentiga toʻlangan summalarni, agar moliya agenti talabnomadan boshqa shaxs foydasiga voz kechish bilan bogʻliq vaʼda qilingan toʻlovni mijozga toʻlash majburiyatini bajarmaganligi yoki mijoz talabnomadan boshqa shaxs foydasiga voz kechish bilan bogʻliq toʻlovni olishi kerak boʻlgan qarzdor oldidagi majburiyatini buzganligini bila turib, bunday toʻlovni amalga oshirganligi isbot qilingan boʻlsa, ushbu summalar moliya agenti tomonidan qaytarilishini talab qilishga haqli.
(758-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 17-apreldagi OʻRQ-1058-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 18.04.2025-y., 03/25/1058/0355-son)
Oldingi tahrirga qarang.
7581-modda. Pul talabnomasidan boshqa shaxs foydasiga voz kechishni roʻyxatdan oʻtkazish
Pul talabnomasidan boshqa shaxs foydasiga voz kechish haqidagi bildirishnoma garov reyestrida roʻyxatdan oʻtkazilgandan keyin pul talabnomasidan boshqa shaxs foydasiga voz kechish uchinchi shaxslarga nisbatan kuchga ega boʻladi.
7582-modda. Pul talabnomasidan boshqa shaxs foydasiga voz kechish evaziga moliyalash shartnomalari boʻyicha moliya agentlarining talablarini qanoatlantirish tartibi
Aynan bir mijoz tomonidan ayni bir pul talabnomasidan yoki uning bir qismidan boshqa shaxs foydasiga bir martadan ortiq voz kechish amalga oshirilgan taqdirda, moliya agentlarining talablari navbat tartibida qanoatlantiriladi.
Pul talabnomasi boʻyicha talablarni qanoatlantirish navbati pul talabnomasidan boshqa shaxs foydasiga voz kechish evaziga moliyalash shartnomasi boʻyicha pul talabnomasidan boshqa shaxs foydasiga voz kechish haqidagi bildirishnoma garov reyestrida roʻyxatdan oʻtkazilgan vaqt asosida belgilanadi. Bunda moliya agentlarining talablarini qanoatlantirish navbati pul talabnomasiga boʻlgan huquq garov reyestrida roʻyxatdan oʻtkazilgan paytga qadar yoki undan keyin yuzaga kelganligidan qatʼi nazar qoʻllaniladi.
Pul talabnomasiga boʻlgan huquqlar navbati ushbu Kodeks 751-moddasining toʻrtinchi qismiga muvofiq moliya agenti huquqqa ega boʻlgan har qanday daromadlarga nisbatan ham tatbiq etiladi.
(7581 va 7582-moddalar Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 17-apreldagi OʻRQ-1058-sonli Qonuniga asosan kiritilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 18.04.2025-y., 03/25/1058/0355-son)
43-bob. Bank omonati
759-modda. Bank omonati shartnomasi
Bank omonati shartnomasi boʻyicha birinchi tarafdan (omonatchidan) qabul qilib olgan yoki uning nomiga kelgan pul summasini (omonatni) qabul qilib olgan ikkinchi taraf (bank) shartnomada nazarda tutilgan shartlar asosida va tartibda omonat summasini qaytarish va unga foizlar toʻlash majburiyatini oladi.
Keyingi tahrirga qarang.
Bank omonati shartnomasi omonat summasi bankka kelib tushgan kundan boshlab tuzilgan hisoblanadi.
Fuqaro omonatchi boʻlgan bank omonati shartnomasi ommaviy shartnoma deb hisoblanadi.
Bank bilan omonatchining omonat qoʻyilgan hisobvaraq boʻyicha munosabatlariga nisbatan bank hisobvaragʻi shartnomasi toʻgʻrisidagi qoidalar, agar ushbu bobning qoidalarida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa yoki u bank omonati shartnomasining mohiyatidan kelib chiqmasa, qoʻllaniladi.
Oldingi tahrirga qarang.
Ushbu bobning banklarga doir qoidalari qonunchilikka muvofiq yuridik shaxslardan omonatlar qabul qiluvchi boshqa kredit tashkilotlariga nisbatan ham qoʻllanadi.
(759-moddaning beshinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
760-modda. Pul mablagʻlarini omonatlarga jalb qilish huquqi
Oldingi tahrirga qarang.
Pul mablagʻlarini omonatlarga jalb qilish huquqiga qonunchilikda belgilangan tartibda litsenziya berilgan banklar ega boʻladilar.
(760-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Bunday huquqqa ega boʻlmagan shaxs fuqarodan omonat qabul qilgan taqdirda, omonatchi darhol omonat summasini qaytarib berishni, shuningdek bu summaga ushbu Kodeksning 327-moddasida nazarda tutilgan foizlarni toʻlashni hamda foiz summalaridan tashqari omonatchiga yetkazilgan hamma zararni qoplashni talab qilishi mumkin.
Agar bunday shaxs bank omonati shartnomasi shartlari asosida yuridik shaxsning pul mablagʻlarini qabul qilgan boʻlsa, ushbu Kodeksning bitimlar haqiqiy boʻlmasligining asoslari va oqibatlariga doir tegishli qoidalari qoʻllanadi.
Agar qonunda boshqacha tartib belgilangan boʻlmasa, ushbu moddaning ikkinchi va uchinchi qismlarida nazarda tutilgan oqibatlar, kim boʻlishidan qatʼi nazar, fuqarolar va yuridik shaxslarning pul mablagʻlarini:
omonat saqlovchilarga omonatni talab qilishi bilanoq olish va omonatchining ushbu bob qoidalarida koʻzda tutilgan boshqa huquqlarini amalga oshirish imkoniyatini bermaydigan veksellar yoki boshqa qimmatli qogʻozlar berish;
ularga gʻayriqonuniy chiqarilgan deb topilgan aksiyalar va boshqa qimmatli qogʻozlarni sotish yoʻli bilan omonatlarga jalb qilish hollariga nisbatan qoʻllanadi.
761-modda. Bank omonati shartnomasining shakli
Bank omonati shartnomasi yozma shaklda tuzilgan boʻlishi kerak.
Agar omonatning qoʻyilganligi omonat daftarchasi, jamgʻarma (depozit) sertifikati yoki bank tomonidan omonatchiga berilgan, qonunda, qonunga muvofiq belgilangan bank qoidalarida va bank amaliyotida qoʻllaniladigan ish muomalasi odatlarida bunday hujjatlar uchun nazarda tutilgan talablarga javob beradigan boshqa hujjat bilan tasdiqlangan boʻlsa, bank omonati shartnomasining yozma shakliga rioya qilingan hisoblanadi.
Bank omonati shartnomasining yozma shakliga rioya qilmaslik bunday shartnomaning haqiqiy boʻlmasligiga olib keladi. Bunday shartnoma oʻz-oʻzidan haqiqiy emas.
762-modda. Omonatlarning turlari
Bank omonati shartnomasi omonatni talab qilinishi bilanoq berish (talab qilinguncha saqlanadigan omonat) yoki omonatni shartnomada belgilangan muddat tugaganidan keyin qaytarish (muddatli omonat) sharti bilan tuziladi.
Oldingi tahrirga qarang.
Bank omonati shartnomasida qaytarib berishning qonunchilikka zid boʻlmagan boshqa shartlari asosida omonatlar qoʻyish ham nazarda tutilishi mumkin.
(762-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Oldingi tahrirga qarang.
Bank omonati shartnomasi boʻyicha, omonatning turidan qatʼi nazar, bank omonatchining talabi bilan omonat summasini yoki uning bir qismini berishi shart, yuridik shaxslar tomonidan qaytarib berishning shartnomada nazarda tutilgan boshqa shartlari asosida qoʻyilgan omonatlar bundan mustasno.

(762-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2002-yil 30-avgustdagi 405-II-son Qonuni tahririda — Oliy Majlis Axborotnomasi, 2002-y., 9-son, 165-modda)
Oldingi tahrirga qarang.
Bank omonati shartnomasining fuqaro omonatni talab qilishi bilanoq olish huquqidan, muddatli yoki boshqa omonatni esa xabardor etishning qonunchilikda belgilangan muddati oʻtganidan keyin olish huquqidan voz kechish haqidagi sharti oʻz-oʻzidan haqiqiy emas.
(762-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Oldingi tahrirga qarang.
Agar omonatchi muddatli yoki boshqa omonatni, talab qilib olinguncha saqlanadigan omonat bundan mustasno, muddat tugagunga qadar yoxud bank omonati shartnomasida koʻrsatilgan boshqa holatlar yuz bergunga qadar qaytarib berishni talab qilish niyatida boʻlsa, u oʻzining bu niyatidan bankni omonatni olishni moʻljallayotgan sanadan kamida bir oy oldin xabardor qilishi shart.
(762-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2002-yil 30-avgustdagi 405-II-son Qonuniga muvofiq beshinchi qism bilan toʻldirilgan — Oliy Majlis Axborotnomasi, 2002-y., 9-son, 165-modda)
Oldingi tahrirga qarang.
Muddatli yoki boshqa omonat, talab qilib olinguncha saqlanadigan omonat bundan mustasno, muddat tugagunga qadar yoxud bank omonati shartnomasida koʻrsatilgan boshqa holatlar yuz bergunga qadar omonatchining talabi bilan unga qaytarilgan hollarda, agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, omonat yuzasidan foizlar toʻlanmaydi.
(762-moddaning oltinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2002-yil 30-avgustdagi 405-II-son Qonuni tahririda — Oliy Majlis Axborotnomasi, 2002-y., 9-son, 165-modda)
Keyingi tahrirga qarang.
Omonatchi muddatli omonat summasini muddat tugaganidan keyin yoki qaytarishning boshqa shartlari bilan qoʻyilgan omonat summasini bank omonati shartnomasida nazarda tutilgan holatlar vujudga kelganidan keyin qaytarib berishni talab qilmagan hollarda, agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, shartnoma omonatni talab qilib olguncha saqlash shartlari asosida uzaytirilgan deb hisoblanadi.
763-modda. Omonatga toʻlanadigan foizlar
Keyingi tahrirga qarang.
Bank omonatchiga omonat summasi uchun bank omonati shartnomasida belgilanadigan miqdorda foizlar toʻlaydi.
Keyingi tahrirga qarang.
Bank omonati shartnomasida toʻlanadigan foizlar miqdori haqida shart boʻlmagan taqdirda, bank talab qilib olinguncha saqlanadigan omonatlarga toʻlanadigan miqdorda foizlar toʻlashi shart.
Agar bank omonati shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, bank talab qilib olinguncha saqlanadigan omonatlarga toʻlanadigan foizlar miqdorini oʻzgartirish huquqiga ega.
Keyingi tahrirga qarang.
Bank foizlar miqdorini kamaytirgan taqdirda, foizlarning yangi miqdori foizlar kamaytirilganligi haqida omonatchilarga xabar berilganidan keyin qoʻyilgan omonatlarga nisbatan qoʻllanadi. Agar bank omonati shartnomasida boshqa muddat nazarda tutilgan boʻlmasa, ushbu xabarga qadar qoʻyilgan omonatlarga nisbatan kamaytirilgan foizlar miqdori tegishli xabar berilgan paytdan bir oy oʻtganidan keyin qoʻllanadi.
Keyingi tahrirga qarang.
Omonatni muayyan muddat oʻtgach yoki shartnomada nazarda tutilgan vaziyatlar yuz berganidan keyin qaytarish sharti bilan qoʻyilgan omonat yuzasidan bank omonati shartnomasida belgilangan foizlar miqdori, agar shartnomada boshqacha tartib belgilangan boʻlmasa, bank tomonidan bir tomonlama kamaytirilishi mumkin emas.
Keyingi tahrirga qarang.
764-modda. Omonatga foizlar yozish va toʻlash tartibi
Bank omonati summasiga foizlar omonat bankka tushgan kunning ertasidan boshlab, to u omonatchiga qaytarilgan yoki boshqa asoslarga koʻra omonatchining hisobvaragʻidan oʻchirilgan kundan oldingi kungacha yoziladi. Omonatchining hisobvaragʻi xatlanganligi oqibatida bank ushbu hisobvaraqdagi pul mablagʻlaridan foydalana olmagan davr uchun foizlar yozilmaydi.
Agar bank omonati shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, bank omonati summasiga foizlar har bir oy oʻtganidan keyin uning talabi bilan omonat summasidan alohida toʻlanadi, bu muddatda talab qilib olinmagan foizlar esa foizlar yoziladigan omonat summasiga qoʻshilib boradi.
Omonat qaytarilganida shu paytgacha yozilgan hamma foizlar toʻlanadi.
765-modda. Omonatning qaytarilishini taʼminlash
Bank qabul qilib olgan omonatlarning qaytarilishini taʼminlash uchun foydalanishi shart boʻlgan vositalar va usullar qonun bilan va bank omonati shartnomasi bilan belgilanadi.
Bank omonatchining talabiga muvofiq omonatning qaytarilishi taʼminlanganligi toʻgʻrisida axborot berishi shart.
Bank omonatning qaytarilishini taʼminlash boʻyicha majburiyatlarini bajarmagan, shuningdek taʼminotni yoʻqotgan yoki uning shartlarini yomonlashtirgan taqdirda, omonatchi bankdan omonat summasini darhol qaytarib berishni, ushbu Kodeksning 327-moddasiga muvofiq unga foizlar toʻlashni hamda oʻziga yetkazilgan zararni qoplashni talab qilishga haqli.
766-modda. Omonatni qaytarish haqidagi talabni bajarmaganlik uchun javobgarlik
Bank omonatchining omonatni yoki uning bir qismini qaytarish haqidagi talabini ushbu Kodeksning 762-moddasida nazarda tutilgan muddatlarda bajarmagan taqdirda, ushbu Kodeksning 327-moddasiga muvofiq bank omonatga foizlar toʻlashdan qatʼi nazar, keltirilgan zararni toʻlashi shart.
767-modda. Omonatchining hisobvaragʻiga uchinchi shaxslarning pul mablagʻlarini qoʻyishi
Agar bank omonati shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, omonatga uchinchi shaxslardan omonatchining hisobvaragʻi toʻgʻrisidagi zarur maʼlumotlarni koʻrsatgan holda tushgan pul mablagʻlari kiritib qoʻyiladi. Bunda omonatchi bunday shaxslarga omonat boʻyicha hisobvaraq toʻgʻrisidagi zarur maʼlumotlarni berish bilan ulardan pul mablagʻlarini olishga rozi boʻlgan deb hisoblanadi.
768-modda. Uchinchi shaxs foydasiga qoʻyilgan omonat
Omonat bankka muayyan uchinchi shaxs foydasiga qoʻyilishi mumkin.
Nomiga omonat qoʻyilayotgan fuqaroning ismini yoki yuridik shaxsning nomini koʻrsatish bank omonati toʻgʻrisidagi tegishli shartnomaning muhim shartidir.
Agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, nomiga omonat qoʻyilgan uchinchi shaxs pul oʻz hisobvaragʻiga kelib tushgan paytdan boshlab omonatchi huquqlarini qoʻlga kiritadi.
Nomiga omonat qoʻyilgan uchinchi shaxs undan voz kechgan hollarda uchinchi shaxs nomiga bank omonati shartnomasi tuzgan shaxs omonatni qaytarib berishni talab qilishga yoki uni oʻz nomiga oʻtkazishga haqli.
769-modda. Omonat daftarchasi
Agar taraflarning kelishuvida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, fuqaro bilan bank omonati shartnomasi tuzish hamda uning hisobvaragʻiga omonat boʻyicha pul mablagʻlarini kiritib qoʻyish omonat daftarchasi bilan tasdiqlanadi.
Omonat daftarchasida bankning yoki uning tegishli filialining nomi, uning joylashgan manzili hamda omonat boʻyicha hisobvaraq nomeri, shuningdek hisobvaraqqa kiritilgan hamma pul mablagʻlari summasi, hisobvaraqdan oʻchirilgan hamma pul mablagʻlari summasi va omonat daftarchasi bankka taqdim etilgan paytda hisobvaraqdagi pul mablagʻlarining qoldigʻi koʻrsatilgan va tasdiqlangan boʻlishi shart.
Agar omonatning boshqa holati isbot qilingan boʻlmasa, omonat toʻgʻrisida omonat daftarchasida koʻrsatilgan maʼlumotlar bank bilan omonatchi oʻrtasida omonat boʻyicha hisob-kitoblarni amalga oshirish uchun asos boʻladi.
Oldingi tahrirga qarang.
Bank omonati shartnomasida egasining nomi yozilgan omonat daftarchasini berish nazarda tutiladi.
(769-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2009-yil 22-sentabrdagi OʻRQ-223-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2009-y., 39-son, 423-modda)
Bank omonat daftarchasi taqdim etilganida omonatni beradi, unga foizlar toʻlaydi hamda omonatchining omonat boʻyicha hisobvaraqdagi pul mablagʻlarini boshqa shaxslarga oʻtkazish haqidagi topshirigʻini bajaradi.
Agar egasining nomi yozilgan omonat daftarchasi yoʻqotilgan boʻlsa yoki taqdim etish uchun yaroqsiz holga keltirilgan boʻlsa, bank omonatchining arizasiga muvofiq unga yangi omonat daftarchasi beradi.
Oldingi tahrirga qarang.
(769-moddaning yettinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2009-yil 22-sentabrdagi OʻRQ-223-sonli Qonuniga asosan chiqarilgan — OʻR QHT, 2009-y., 39-son, 423-modda)
770-modda. Omonat (depozit) sertifikati
Oldingi tahrirga qarang.
Omonat (depozit) sertifikati egasining nomi yozilgan qimmatli qogʻoz boʻlib, bankka qoʻyilgan omonat summasini ham, omonatchining (sertifikat saqlovchining) belgilangan muddat tamom boʻlganidan keyin sertifikatni bergan bankda yoki ushbu bankning istalgan filialida omonat summasini va sertifikatda koʻrsatib qoʻyilgan foizlarni olish huquqini ham tasdiqlaydi.
(770-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2009-yil 22-sentabrdagi OʻRQ-223-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2009-y., 39-son, 423-modda)
Oldingi tahrirga qarang.
(770-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2009-yil 22-sentabrdagi OʻRQ-223-sonli Qonuniga asosan chiqarilgan — OʻR QHT, 2009-y., 39-son, 423-modda)
Omonat (depozit) sertifikati pul toʻlash uchun muddatidan oldin taqdim etilgan taqdirda bank, agar sertifikatning shartlarida foizlarning boshqacha miqdori belgilab qoʻyilgan boʻlmasa, omonat summasini va talab qilib olinguncha saqlanadigan omonatlar boʻyicha toʻlanadigan foizlarni toʻlaydi.
44-bob. Bank hisobvaragʻi
771-modda. Bank hisobvaragʻi shartnomasi
Bank hisobvaragʻi shartnomasi boʻyicha bir taraf — bank yoki boshqa kredit muassasasi (bundan buyon matnda — bank) ikkinchi tarafning — mijozning (hisobvaraq egasining) hisobvaragʻiga tushayotgan pul mablagʻlarini qabul qilish va kiritib qoʻyish, mijozning hisobvaraqdan tegishli summalarini oʻtkazish va toʻlash hamda hisobvaraq boʻyicha boshqa operatsiyalarni amalga oshirish haqidagi farmoyishlarini bajarish majburiyatini oladi.
Ushbu bobning banklarga taalluqli qoidalari boshqa kredit tashkilotlari oʻzlariga berilgan ruxsatnoma (litsenziya)ga muvofiq bank hisobvaragʻi shartnomasini tuzish va bajarish chogʻida ularga nisbatan ham qoʻllanadi.
772-modda. Bankning mijozga qarashli pul mablagʻlaridan foydalanishi
Bank mijozning bank hisobvaragʻida mavjud boʻlgan pul mablagʻlaridan hisobvaraqqa talablar qoʻyilgan vaqtda mablagʻlarning mavjud boʻlishini hamda hisobvaraq egasining ushbu mablagʻlarni hisobvaraqda turgan summalar doirasida moneliksiz tasarruf etish huquqini kafolatlagan holda foydalanishi mumkin.
773-modda. Mijozning pul mablagʻlarini tasarruf etishi
Mijoz bankdagi hisobvaraqda turgan oʻz pul mablagʻlarini mustaqil tasarruf etadi.
Bank mijozning pul mablagʻlaridan qay tarzda foydalanishni belgilashga va nazorat qilishga hamda uning pul mablagʻlarini oʻz xohishiga koʻra tasarruf etish huquqlariga qonunda yoki bank hisobvaragʻi shartnomasida nazarda tutilmagan boshqa cheklashlarni belgilashga haqli emas.
Oldingi tahrirga qarang.
Mijozning bankdagi hisobvaraqda turgan pul mablagʻlari qonunchilikda belgilangan tartibda naqd pul shaklida olinishi mumkin.
(773-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
774-modda. Bank hisobvaragʻi shartnomasining shakli
Bank hisobvaragʻi shartnomasi yozma shaklda tuzilishi kerak.
Bank hisobvaragʻi shartnomasining yozma shakliga rioya qilmaslik ushbu shartnomaning haqiqiy boʻlmasligini keltirib chiqaradi. Bunday shartnoma oʻz-oʻzidan haqiqiy emas.
775-modda. Bank hisobvaragʻi shartnomasini tuzish
Bank hisobvaragʻi shartnomasi bank tomonidan mijozga yoki u koʻrsatgan shaxsga bankda taraflar kelishgan shartlarda hisobvaraq ochish yoʻli bilan tuziladi.
Oldingi tahrirga qarang.
Yuridik shaxslar va fuqarolar oʻzlariga hisob-kitob va kassa xizmati koʻrsatadigan banklarni mustaqil tanlaydilar.
(775-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 1997-yil 30-avgustdagi 485-I-son Qonuni tahririda — Oliy Majlis Axborotnomasi, 1997-y., 9-son, 241-modda)
Bank muayyan turdagi hisobvaraqlar ochish uchun eʼlon qilgan, qonunda va qonunga muvofiq belgilab qoʻyilgan bank qoidalarida nazarda tutilgan tegishli talablarga mos keladigan shartlar asosida hisobvaraq ochishni taklif qilib murojaat etgan mijoz bilan bank hisobvaragʻi shartnomasi tuzishi shart.
Bank tegishli operatsiyalarni amalga oshirish qonunda, bankning taʼsis hujjatlarida va unga berilgan litsenziyada nazarda tutilgan hisobvaraqni ochishni rad etishga haqli emas, ana shunday rad etishga bankda bank xizmati koʻrsatishga qabul qilish imkoniyati yoʻqligi sabab boʻlgan hollar bundan mustasno.
Bank bank hisobvaragʻi shartnomasini tuzishdan asossiz ravishda bosh tortgan taqdirda, mijoz uning oldiga ushbu Kodeks 377-moddasining oltinchi va yettinchi qismlarida nazarda tutilgan talablarni qoʻyishga haqli.
776-modda. Hisobvaraqda turgan pul mablagʻlarini tasarruf etish huquqini tasdiqlash
Mijoz nomidan hisobvaraqdagi mablagʻlarni oʻtkazish va berish haqida koʻrsatma beradigan shaxslarning huquqlari mijoz tomonidan bankka qonunda nazarda tutilgan, qonunga muvofiq bank qoidalari hamda bank hisobvaragʻi shartnomasi bilan belgilangan hujjatlarni taqdim etish yoʻli bilan tasdiqlanadi.
Mijoz uchinchi shaxslarning talabiga muvofiq, shu jumladan mijozning ushbu shaxslar oldidagi majburiyatlarini bajarishi bilan bogʻliq talabiga muvofiq pul mablagʻlarini hisobvaraqdan oʻchirish haqida farmoyish berishi mumkin. Bank tegishli talab qoʻyilgan vaqtda uni qoʻyishga haqli boʻlgan shaxsni aniqlash va bunday talabning xarakteri va asoslarini belgilash imkonini beradigan zarur maʼlumotlar bu farmoyishlarda yozma ravishda koʻrsatilgan taqdirda ularni qabul qiladi.
Bank hisobvaragʻi shartnomasida hisobvaraqda turgan pul mablagʻlarini tasarruf etish huquqini elektron toʻlov vositalaridan hamda ularda mijozning oʻz imzosi, kodlari, parollari hamda farmoyish tegishli vakolati boʻlgan shaxs tomonidan berilganligini tasdiqlaydigan boshqa vositalarning oʻxshatmalaridan foydalanilgan boshqa hujjatlar bilan tasdiqlash nazarda tutilgan boʻlishi mumkin.
777-modda. Hisobvaraq boʻyicha bank bajaradigan operatsiyalar
Agar bank hisobvaragʻi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, bank qonunda, qonunga muvofiq belgilab qoʻyilgan bank qoidalarida va bank amaliyotida qoʻllanadigan ish muomalasi odatlarida ushbu turdagi hisobvaraqlar uchun belgilab qoʻyilgan operatsiyalarni amalga oshirish yoʻli bilan hisobvaraqqa kelib tushayotgan pul mablagʻlarini qabul qilishi va kiritib qoʻyishi hamda mijozning pul mablagʻlarini qoʻlga berish haqidagi topshiriqlarini bajarishi shart.
778-modda. Hisobvaraq boʻyicha operatsiyalarni amalga oshirish muddatlari
Oldingi tahrirga qarang.
Agar qonunda yoki bank hisobvaragʻi shartnomasida boshqacha muddatlar belgilab qoʻyilgan boʻlmasa, bank tegishli toʻlov hujjati bankka tushgan kunning ertasidan kechiktirmasdan tushgan pul mablagʻlarini hisobvaraqqa kiritib qoʻyishi, mijozning topshirigʻiga muvofiq hisobvaraqdan pul mablagʻlarini qoʻlga berishi yoki oʻtkazishi shart. Hisobvaraq boʻyicha operatsiyalarni amalga oshirish muddatlarini buzish bank uchun ushbu Kodeksning 327-moddasida nazarda tutilgan oqibatlarni keltirib chiqaradi.
(778-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2009-yil 22-sentabrdagi OʻRQ-223-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2009-y., 39-son, 423-modda)
779-modda. Hisobvaraqni kreditlash
Bank hisobvaragʻi shartnomasiga muvofiq bank mijozning hisobvaragʻida pul mablagʻlari yoʻqligiga qaramay, mijozning talablariga muvofiq toʻlovlarni amalga oshirgan hollarda bank mijozga toʻlov amalga oshirilgan kundan boshlab tegishli summaga kredit bergan (hisobvaraqni kreditlash) hisoblanadi.
Taraflarning hisobvaraqni kreditlash bilan bogʻliq huquq va majburiyatlari, agar bank hisobvaragʻi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, qarz va kredit toʻgʻrisidagi qoidalar bilan belgilanadi.
780-modda. Bankning hisobvaraq boʻyicha operatsiyalarni amalga oshirishga qilgan xarajatlarini toʻlash
Mijoz bankning hisobvaraqda turgan pul mablagʻlari bilan operatsiya qilish boʻyicha xizmatlariga bank hisobvaragʻi shartnomasida nazarda tutilgan shartlar asosida haq toʻlaydi. Mazkur operatsiyalarni amalga oshirish borasidagi bank xizmatlarining narxi bank hisobvaragʻi shartnomasida belgilab qoʻyilmagan hollarda xizmatlar uchun toʻlanadigan haq ushbu Kodeksning 356-moddasiga muvofiq belgilanadi.
Bankning xizmatlari uchun ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan haq, agar bank hisobvaragʻi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, bank tomonidan har oyning oxirida mijozning hisobvaragʻida turgan pul mablagʻlaridan undirib olinadi.
781-modda. Hisobvaraqda turgan pul mablagʻlaridan bankning foydalanganligi uchun foiz toʻlash
Agar bank hisobvaragʻi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, bank hisobvaraqda turgan pul mablagʻlaridan foydalanganligi uchun mijozga foizlar toʻlaydi, ularning summasi hisobvaraqqa kiritib qoʻyiladi.
Ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan foizlar bank tomonidan bank hisobvaragʻi shartnomasida belgilanadigan miqdorda, shartnomada tegishli shartlar nazarda tutilmagan taqdirda esa— odatda bank talab qilib olinguncha saqlanadigan omonatlar yuzasidan toʻlaydigan miqdorda toʻlanadi.
Foizlar summasi bank hisobvaragʻi shartnomasida nazarda tutilgan muddatlarda, bunday muddatlar bank hisobvaragʻi shartnomasida nazarda tutilmagan hollarda esa — yilning har choragi tamom boʻlgach, hisobvaraqqa kiritib qoʻyiladi.
782-modda. Bankning va mijozning muqobil talablarini hisobga olish
Bankning hisobvaraqni kreditlash hamda bank xizmatlari uchun haq toʻlash bilan bogʻliq holda mijoz oldiga qoʻyiladigan pul talablari, shuningdek mijozning pul mablagʻlaridan foydalanganlik uchun foizlar toʻlash haqida bank oldiga qoʻyadigan talablari, agar bank hisobvaragʻi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, bir-birlarining talablarini hisobga olish yoʻli bilan bekor qilinadi.
Ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan talablar bank tomonidan hisobga olinib, u talablar hisobga olinganligi toʻgʻrisida mijozga bank hisobvaragʻi shartnomasida belgilab qoʻyilgan tartibda va muddatlarda, bordiyu tegishli shartlarni taraflar kelishib olishmagan boʻlsa, banklar odatda tegishli hisobvaraqdagi pul mablagʻlarining holati toʻgʻrisida mijozlarga axborot beradigan tartibda va muddatlarda axborot berishi shart.
783-modda. Hisobvaraqdan pul mablagʻlarini oʻchirish asoslari
Bank hisobvaraqdan pul mablagʻlarini mijozning topshirigʻi asosida oʻchiradi.
Mijozning topshirigʻisiz hisobvaraqda turgan pul mablagʻlarini oʻchirishga sudning qarori bilan, shuningdek ushbu Kodeksda yoki boshqa qonunda belgilab qoʻyilgan yoxud bank bilan mijoz oʻrtasidagi shartnomada nazarda tutilgan hollarda yoʻl qoʻyiladi.
784-modda. Hisobvaraqdan pul mablagʻlarini oʻchirish navbati
Hisobvaraqda unga qoʻyilgan hamma talablarni qanoatlantirish uchun yetarli miqdorda pul mablagʻlari boʻlsa, bu mablagʻlarni hisobvaraqdan oʻchirish mijozning farmoyishlari va oʻchirish uchun boshqa hujjatlar tushgan tartibda (kalendar navbat), agar qonunda boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, amalga oshiriladi.
Oldingi tahrirga qarang.
Hisobvaraqdagi pul mablagʻlari unga qoʻyilgan barcha talablarni qondirish uchun yetarli boʻlmagan taqdirda, pul mablagʻlari quyidagi navbatda oʻchiriladi:
birinchi navbatda mutanosib ravishda budjetga, budjetdan tashqari fondlarga toʻlovlarni hamda ish haqi toʻlash uchun pul mablagʻlari berilishini nazarda tutuvchi toʻlov (ijrochi) hujjatlari boʻyicha, alimentlarni undirishga doir talablarni qondirish uchun hisobvaragʻidan pul mablagʻlarini oʻtkazish yoki pulni berishni nazarda tutuvchi ijrochi hujjatlar boʻyicha, mualliflik shartnomalariga binoan mukofotlarni toʻlash boʻyicha, shuningdek hayoti va salomatligiga yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash boʻyicha, budjetga toʻlovlar boʻyicha hamda mehnatga oid va unga tenglashtirilgan huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan toʻlovlar boʻyicha xoʻjalik subyektlarining majburiyatlari teng darajada bajarilishini taʼminlovchi ijrochi hujjatlar boʻyicha pul oʻchiriladi;
ikkinchi navbatda boshqa pul talablarini qondirishni nazarda tutuvchi ijro hujjatlari boʻyicha pul oʻchiriladi;
uchinchi navbatda boshqa toʻlov hujjatlari boʻyicha kalendar navbat tartibida pul oʻchiriladi.
Oldingi tahrirga qarang.
Bevosita ishlab chiqarish faoliyati bilan bogʻliq kechiktirib boʻlmaydigan ehtiyojlarga pul mablagʻlarini qonunchilikda belgilangan miqdorda hisobdan chiqarish, kalendar navbat tartibidan tashqari navbatda amalga oshiriladi.
(784-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
785-modda. Hisobvaraq boʻyicha operatsiyalar oʻz vaqtida amalga oshirilmaganligi va pul mablagʻlari asossiz oʻchirilganligi uchun bankning javobgarligi
Oldingi tahrirga qarang.
Mijozga kelgan pul mablagʻlari hisobvaraqqa oʻz vaqtida kiritib qoʻyilmagan yoki bank hisobvaraqdan mablagʻlarni asossiz ravishda oʻchirgan hollarda bank mijozning talabi bilan tegishli summani darhol hisobvaraqqa kiritib qoʻyishi shart, qonunda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.
Bank oʻz vaqtida kiritilmagan yoki asossiz oʻchirilgan summaga ushbu Kodeksning 327-moddasiga muvofiq foizlar toʻlashi va zararning oʻrnini qoplashi ham shart. Bank hisobvaraqdan mablagʻlarni oʻz vaqtida bermaganligi va mijozning hisobvaraqdan mablagʻlarni oʻtkazish haqidagi farmoyishlarini oʻz vaqtida bajarmaganligi uchun ham javobgar boʻladi, qonunda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.
(785-moddaning birinchi va ikkinchi qismlari Oʻzbekiston Respublikasining 2009-yil 22-sentabrdagi OʻRQ-223-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2009-y., 39-son, 423-modda)
786-modda. Bank siri
Banklar bank hisobvaragʻi va bank omonati, hisobvaraq boʻyicha operatsiyalar hamda mijoz haqidagi maʼlumotlar sir saqlanishini kafolatlaydi.
Bank sirini tashkil etuvchi maʼlumotlar faqat mijozlarning oʻzlariga yoki ularning vakillariga berilishi mumkin. Davlat organlariga va ularning mansabdor shaxslariga bunday maʼlumotlar qonunda nazarda tutilgan hollarda va tartibda berilishi mumkin.
Bank sirini tashkil etuvchi maʼlumotlar bank tomonidan oshkor qilingan taqdirda, huquqlari buzilgan mijoz keltirilgan zararning oʻrnini qoplashni bankdan talab qilishga haqli.
787-modda. Hisobvaraqni tasarruf qilishning cheklanishi
Mijozning hisobvaraqda turgan pul mablagʻlarini tasarruf qilish huquqlarini cheklashga yoʻl qoʻyilmaydi, hisobvaraqda turgan pul mablagʻlarini xatlash yoki qonunda nazarda tutilgan hollarda hisobvaraq boʻyicha operatsiyalarni toʻxtatib qoʻyish hollari bundan mustasno.
788-modda. Bank hisobvaragʻi shartnomasini bekor qilish
Bank hisobvaragʻi shartnomasi mijozning arizasiga muvofiq istalgan vaqtda bekor qilinadi.
Bankning talabiga koʻra bank hisobvaragʻi shartnomasi quyidagi hollarda sud tomonidan bekor qilinishi mumkin:
mijozning hisobvaragʻida saqlanayotgan pul mablagʻlari summasi bank qoidalarida yoki shartnomada koʻzda tutilgan eng kam miqdordan oz boʻlsa, agar bunday summa bank bu haqda ogohlantirgan kundan boshlab bir oyda tiklanmasa;
agar shartnomada boshqa muddat nazarda tutilgan boʻlmasa, ushbu hisobvaraq boʻyicha bir yil davomida operatsiyalar qilinmagan boʻlsa.
Hisobvaraqdagi pul mablagʻlarining qoldigʻi mijozning tegishli yozma arizasi olinganidan keyin kechi bilan yetti kun ichida mijozga beriladi yoki uning koʻrsatmasiga muvofiq boshqa hisobvaraqqa oʻtkaziladi.
Bank hisobvaragʻi shartnomasining bekor qilinishi mijoz hisobvaragʻini yopish uchun asos boʻladi.
789-modda. Banklarning hisobvaraqlari
Oldingi tahrirga qarang.
Ushbu bobning qoidalari, agar qonunchilikda boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, vakillik hisobvaraqlariga, vakillik yordamchi hisobvaraqlariga, banklarning boshqa hisobvaraqlariga ham tatbiq etiladi.
(789-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
45-bob. Hisob-kitoblar
1-§. Hisob-kitoblar toʻgʻrisida umumiy qoidalar
790-modda. Naqd pullar bilan va naqd pulsiz hisob-kitoblar
Fuqarolarning tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirishlari bilan bogʻliq boʻlmagan holda ular oʻrtasidagi hisob-kitoblar va fuqarolar ishtirokidagi hisob-kitoblar naqd pullar bilan yoki naqd pulsiz summasi cheklanmagan holda amalga oshirilishi mumkin.
Yuridik shaxslar oʻrtasidagi hisob-kitoblar, shuningdek fuqarolarning tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirishi bilan bogʻliq holda ular ishtirokidagi hisob-kitoblar naqd pulsiz tartibda amalga oshiriladi. Koʻrsatib oʻtilgan shaxslar oʻrtasidagi hisob-kitoblar, agar qonunda boshqacha tartib belgilab qoʻyilgan boʻlmasa, naqd pulda ham amalga oshirilishi mumkin.
Agar qonundan boshqacha tartib kelib chiqmasa va bunday tartibni foydalanilayotgan hisob-kitoblar shakli taqozo etmasa, naqd pulsiz hisob-kitoblar ularda qatnashayotgan shaxslarning hisobvaraqlari ochilgan banklar, boshqa kredit tashkilotlari (bundan buyon –– banklar) orqali amalga oshiriladi.
791-modda. Naqd pulsiz hisob-kitoblarning shakllari
Naqd pulsiz hisob-kitoblar amalga oshirilganda toʻlov topshiriqnomalari, akkreditivlar, cheklar bilan hisob-kitob qilishga, inkasso boʻyicha hisob-kitob qilishga, shuningdek qonunda, qonunga muvofiq chiqariladigan bank qoidalarida hamda bank amaliyotida qoʻllanilayotgan ish muomalasi odatlarida nazarda tutilgan boshqa shakllarda hisob-kitob qilishga ham yoʻl qoʻyiladi.
Shartnomadagi taraflar ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan hisob-kitob qilish shakllarining istalganini tanlab olishga va shartnomada nazarda tutishga haqli.
2-§. Toʻlov topshiriqnomalari bilan hisob-kitob qilish
792-modda. Toʻlov topshiriqnomalari bilan qilinadigan hisob-kitoblar toʻgʻrisida umumiy qoidalar
Oldingi tahrirga qarang.
Toʻlov topshiriqnomasi bilan hisob-kitob qilinganida bank mijozning topshirigʻiga muvofiq uning hisobvaragʻidagi mablagʻlar hisobidan maʼlum miqdor pul summasini mijoz koʻrsatgan shaxsning shu yoki boshqa bankdagi hisobvaragʻiga qonunchilikda nazarda tutilgan muddatlarda, agar bank hisobvaragʻi shartnomasida qisqaroq muddat nazarda tutilgan boʻlmasa yoki u bank amaliyotida qoʻllaniladigan ish muomalasi odatlarida belgilangan boʻlmasa, oʻtkazish majburiyatini oladi.
(792-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Toʻlov topshiriqnomasida mablagʻlarni oluvchi sifatida koʻrsatilgan shaxs bankdan toʻlovni amalga oshirishni talab qilish huquqiga ega boʻlmaydi, bunday huquq qonunda yoki mijozning bank bilan tuzgan shartnomasida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.
793-modda. Toʻlov topshiriqnomasini bankning qabul qilish shartlari
Toʻlov topshiriqnomasining hamda u bilan birga taqdim etiladigan hisob-kitob hujjatlarining mazmuni va shakli bank qoidalarida belgilab qoʻyilgan talablarga mos kelishi kerak.
Mijozning topshirigʻi uning hisobvaragʻida mablagʻlar boʻlgan taqdirdagina, agar mijoz bilan bank oʻrtasidagi shartnomada boshqa hol nazarda tutilgan boʻlmasa, bank tomonidan ijroga qabul qilinadi.
794-modda. Topshiriqni ijro etish
Mijozning toʻlov topshiriqnomasini qabul qilgan bank tegishli pul summasini topshiriqnomada koʻrsatilgan shaxsning hisobvaragʻiga oʻtkazish uchun uni mablagʻ oluvchining bankiga ushbu Kodeksning 792-moddasi birinchi qismida belgilab qoʻyilgan muddatlarda oʻtkazishi shart.
Bank mijozning topshiriqnomasida koʻrsatilgan hisobvaraqqa pul mablagʻlarini oʻtkazish operatsiyalarini bajarish uchun boshqa banklarni jalb qilishga haqli.
Bank mijozning talabiga koʻra, agar qonunda boshqacha tartib belgilab qoʻyilgan boʻlmasa, topshiriqning bajarilganligi haqida unga darhol xabar berishi shart.
795-modda. Topshiriqni bajarmaganlik yoki tegishli darajada bajarmaganlik uchun javobgarlik
Mijozning topshirigʻi bajarilmagan yoki tegishli darajada bajarilmagan taqdirda, bank buning uchun ushbu Kodeksning 327-moddasiga muvofiq javobgar boʻladi.
Toʻlov topshiriqnomasi boʻyicha hisob-kitob operatsiyalarini amalga oshirishda ishtirok etadigan banklar ushbu topshiriqni bergan shaxs oldida solidar javobgar boʻladilar.
3-§. Akkreditiv boʻyicha hisob-kitoblar
796-modda. Akkreditiv boʻyicha hisob-kitoblar haqida umumiy qoidalar
Akkreditiv boʻyicha hisob-kitob qilinganida mijozning (toʻlovchining) topshirigʻi bilan va uning koʻrsatmalariga muvofiq akkreditiv ochgan bank (bank-emitent) mablagʻlarni oluvchi yoki u koʻrsatgan shaxs (bundan keyingi matnda — mablagʻlarni oluvchi) hujjatlarni taqdim etgan va akkreditivda nazarda tutilgan boshqa shartlarni bajargan taqdirda toʻlovni amalga oshirish majburiyatini oladi.
Qoplangan (deponentlangan) akkreditiv ochilgan taqdirda bank-emitent uni ochish vaqtida mijozning oʻz mablagʻlarini yoki unga berilgan kreditni bank emitentning majburiyatlari amal qilib turadigan butun muddatga ijrochi bank ixtiyoriga oʻtkazishi shart.
Qoplanmagan akkreditiv ochilgan taqdirda bank-emitent ijrochi bankka akkreditivning butun summasini bank-emitentning ijrochi bankda yuritilayotgan hisobvaragʻidan oʻchirish huquqini beradi.
797-modda. Akkreditivning amal qilish muddati va u boʻyicha hisob-kitob qilish tartibi
Akkreditivning amal qilish muddati va u boʻyicha hisob-kitob qilish tartibi pul mablagʻlarini toʻlovchi bilan oluvchi oʻrtasidagi shartnomada belgilab qoʻyiladi.
Shartnomada yana quyidagilar boʻlishi kerak:
bank-emitentning nomi;
akkreditivning turi va uni bajarish usuli;
mablagʻlarni oluvchini akkreditiv ochilganligi haqida xabardor qilish usuli;
akkreditiv boʻyicha mablagʻlar olish uchun oluvchi tomonidan taqdim etiladigan hujjatlarning toʻliq roʻyxati va aniq tavsifi;
tovarlar joʻnatilganidan (xizmatlar koʻrsatilgan, ishlar bajarilganidan) keyin hujjatlarni taqdim etish muddatlari, ularni rasmiylashtirishga qoʻyiladigan talablar.
798-modda. Chaqirib olinadigan akkreditiv
Bank-emitent tomonidan mablagʻ oluvchini oldindan xabardor qilmagan holda oʻzgartirilishi yoki bekor qilinishi mumkin boʻlgan akkreditiv chaqirib olinadigan akkreditiv deyiladi. Akkreditivni chaqirib olish bank-emitent zimmasiga mablagʻlarni oluvchi oldida biron-bir majburiyat yuklamaydi.
Agar ijro etuvchi bank operatsiyalarni bajarish paytigacha akkreditivning shartlari oʻzgartirilganligi yoki u bekor qilinganligi haqida bildirish olmagan boʻlsa, u chaqirib olinadigan akkreditiv boʻyicha toʻlovni yoki boshqa operatsiyalarni amalga oshirishi shart.
Agar akkreditivning matnida boshqa narsa nazarda tutilgan boʻlmasa, u chaqirib olinadigan akkreditiv boʻladi.
799-modda. Chaqirib olinmaydigan akkreditiv
Mablagʻ oluvchining roziligisiz bekor qilinishi mumkin boʻlmagan akkreditiv chaqirib olinmaydigan akkreditiv deyiladi.
Bank-emitentning iltimosiga binoan akkreditiv boʻyicha operatsiyani oʻtkazishda ishtirok etayotgan ijrochi bank chaqirib olinmaydigan akkreditivni tasdiqlashi mumkin (tasdiqlangan akkreditiv). Bunday tasdiqlash ijrochi bank bank-emitentning majburiyatiga qoʻshimcha suratda akkreditiv shartlariga muvofiq toʻlovni amalga oshirish majburiyatini oʻz zimmasiga olganligini bildiradi.
Ijrochi bank tomonidan tasdiqlangan chaqirib olinmaydigan akkreditiv ijrochi bankning roziligisiz oʻzgartirilishi yoki bekor qilinishi mumkin emas.
800-modda. Akkreditivni ijro etish
Akkreditivni ijro etish uchun mablagʻ oluvchi ijrochi bankka akkreditivning hamma shartlari bajarilganligini tasdiqlaydigan hujjatlarni taqdim etadi. Ushbu shartlardan birortasi buzilgan taqdirda akkreditiv hisobidan pul toʻlanmaydi.
Agar ijrochi bank akkreditiv shartlariga muvofiq toʻlovni amalga oshirgan yoki boshqa operatsiyani bajargan boʻlsa, bank-emitent unga qilingan xarajatlarni toʻlashi shart. Bank-emitentning ushbu xarajatlari, shuningdek akkreditivni bajarish bilan bogʻliq boʻlgan boshqa hamma xarajatlari mijoz tomonidan qoplanadi.
801-modda. Hujjatlarni qabul qilishdan bosh tortish
Agar ijrochi bank tashqi alomatlari boʻyicha akkreditiv shartlariga muvofiq kelmaydigan hujjatlarni qabul qilishdan bosh tortsa, u bu haqda darhol mablagʻ oluvchiga va bank-emitentga sabablarni koʻrsatgan holda maʼlum qilishi kerak.
Agar bank-emitent ijrochi bank tomonidan qabul qilingan hujjatlarni olgach, ular tashqi alomatlariga koʻra akkreditiv shartlariga mos kelmaydi deb hisoblasa, ularni qabul qilishdan bosh tortishga hamda ijrochi bankdan mablagʻ oluvchiga akkreditiv shartlarini buzgan holda toʻlangan summani talab qilishga, qoplanmagan akkreditiv boʻyicha esa toʻlangan summani qoplashdan bosh tortishga haqli boʻladi.
802-modda. Akkreditiv shartlari buzilganligi uchun bankning javobgarligi
Akkreditiv shartlari buzilganligi uchun mijoz oldida bank-emitent, bank-emitent oldida esa ijrochi bank javobgar boʻladi, ushbu moddada nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.
Ijrochi bank qoplangan yoki tasdiqlangan akkreditiv boʻyicha pul mablagʻlarini toʻlashdan asossiz bosh tortgan taqdirda mablagʻlarni oluvchi oldidagi javobgarlik ijrochi bank zimmasiga yuklatilishi mumkin.
Ijrochi bank akkreditiv shartlarini buzish oqibatida qoplangan yoki tasdiqlangan akkreditiv boʻyicha pul mablagʻlarini notoʻgʻri bergan taqdirda, mijoz oldidagi javobgarlik ijrochi bank zimmasiga yuklatilishi mumkin.
803-modda. Akkreditivni yopish
Akkreditiv ijrochi bankda:
akkreditiv muddati tamom boʻlgach;
mablagʻ oluvchining akkreditivning amal qilish muddati tamom boʻlgunicha undan foydalanishdan voz kechishi haqidagi arizasiga koʻra, agar bunday voz kechish mumkinligi akkreditiv shartlarida nazarda tutilgan boʻlsa;
pul toʻlovchining akkreditivni butunlay yoki qisman chaqirib olish haqidagi talabiga muvofiq, agar bunday chaqirib olishga akkreditiv shartlari boʻyicha yoʻl qoʻyilsa, yopiladi.
Akkreditiv yopilganligi haqida ijrochi bank bank-emitentni xabardor qilishi kerak.
Deponentlangan akkreditivning foydalanilmagan summasi akkreditiv yopilishi bilan bir vaqtda bank-emitentga qaytarib berilishi kerak. Bank-emitent qaytarib berilgan summalarni toʻlovchining mablagʻlar deponentlangan hisobvaragʻiga kiritib qoʻyishi shart.
4-§. Inkasso boʻyicha hisob-kitoblar
804-modda. Inkasso boʻyicha hisob-kitoblar haqida umumiy qoidalar
Inkasso boʻyicha hisob-kitob qilinganida mijoz oʻz bankiga (bank-emitentga) pul toʻlovchidan toʻlovni va (yoki) toʻlov akseptini mijoz hisobidan qabul qilish haqida topshiriqnoma yuboradi.
Inkasso topshirigʻini olgan bank-emitent uni bajarish uchun boshqa bankni (ijrochi bankni) jalb qilishga haqli.
Oldingi tahrirga qarang.
Inkasso boʻyicha hisob-kitoblarni amalga oshirish tartibi qonunchilik bilan va bank amaliyotida qoʻllaniladigan ish muomalasi odatlari bilan boshqariladi.
(804-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Mijozning topshirigʻi bajarilmagan yoki tegishli suratda bajarilmagan taqdirda, bank-emitent uning oldida ushbu Kodeksning 24-bobida nazarda tutilgan asoslarga koʻra va miqdorda javobgar boʻladi.
Agar ijrochi bank tomonidan hisob-kitob operatsiyalarini amalga oshirish qoidalari buzilganligi munosabati bilan mijozning topshirigʻi bajarilmagan yoki tegishli suratda bajarilmagan boʻlsa, mijoz oldidagi javobgarlik ushbu bank zimmasiga yuklatilishi mumkin.
805-modda. Inkasso topshirigʻini bajarish
Biron-bir hujjat boʻlmagan yoki hujjatlar tashqi alomatlariga koʻra inkasso topshiriqnomasiga mos boʻlmagan taqdirda ijro etuvchi bank bu haqda darhol inkasso topshiriqnomasini bergan shaxsga xabar qilishi shart. Mazkur kamchiliklar bartaraf etilmagan taqdirda, bank topshiriqlarni bajarmasdan hujjatlarni qaytarib yuborishga haqli.
Hujjatlar qanday shaklda olingan boʻlsa, oʻsha shaklda toʻlovchiga taqdim etiladi, inkasso operatsiyasini rasmiylashtirish uchun zarur boʻlgan bank belgilari va yozuvlari bundan mustasno.
Agar hujjatlar olinishi bilanoq ular boʻyicha pul toʻlanishi shart boʻlsa, ijrochi bank inkasso topshiriqnomasini olgan zahoti toʻlovga taqdim etishi shart.
Agar hujjatlar boʻyicha pul boshqa muddatda toʻlanishi kerak boʻlsa, ijrochi bank toʻlovchining akseptini olish uchun hujjatlarni inkasso topshiriqnomasi olinishi bilanoq, darhol akseptga taqdim etishi kerak, toʻlov talabi esa hujjatda koʻrsatilgan toʻlov muddati boshlanadigan kundan kechiktirmasdan qoʻyilishi kerak.
Qisman bajariladigan toʻlovlar bank qoidalarida belgilab qoʻyilgan hollarda yoki inkasso topshiriqnomasida maxsus ruxsat boʻlsa qabul qilinishi mumkin.
Olingan (inkassolangan) summalar ijrochi bank tomonidan darhol bank-emitent tasarrufiga topshirilishi, u esa bu summalarni mijozning hisobvaragʻiga kiritib qoʻyishi shart. Ijrochi bank inkasso qilingan summadan oʻziga tegishli haqni va xarajatlarni qoplashga ketadigan pulni ushlab qolishga haqli.
806-modda. Toʻlovdan bosh tortishni xabar qilish
Agar toʻlov va (yoki) aksept olingan boʻlmasa, ijrochi bank pul toʻlanmaganligining yoki akseptdan bosh tortilganligining sabablari toʻgʻrisida bank-emitentni darhol xabardor qilishi shart. Bank-emitent bu haqda darhol mijozga xabar berishi, undan navbatdagi harakatlar xususida koʻrsatmalar soʻrashi shart.
Bundan keyingi harakatlar toʻgʻrisida bank qoidalarida belgilangan muddatda koʻrsatmalar olinmasa, ijrochi bank hujjatlarni inkasso topshiriqnomasi yuborgan bankka qaytarishga haqli.
5-§. Cheklar bilan hisob-kitob qilish
807-modda. Cheklar bilan hisob-kitob qilishning umumiy qoidalari
Chek beruvchining chekda koʻrsatilgan summani chek saqlovchiga toʻlash haqida bankka hech qanday shart qoʻyilmagan topshirigʻi mavjud boʻlgan qimmatli qogʻoz chek deyiladi.
Chek bilan hisob-kitob qilinganida faqat chek beruvchining chek berish yoʻli bilan tasarruf etishga haqli boʻlgan mablagʻlari saqlanayotgan bankgina chek boʻyicha pul toʻlovchi qilib koʻrsatilishi mumkin.
Chekni taqdim etish muddati oʻtmagunicha uni chaqirib olishga yoʻl qoʻyilmaydi.
Chekning berilishi — bajarish uchun chek berilgan pul majburiyatini bekor qilmaydi.
Oldingi tahrirga qarang.
Toʻlov muomalasida cheklardan foydalanish tartibi va shartlari ushbu Kodeks va boshqa qonunchilik bilan tartibga solinadi.
(807-moddaning beshinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
808-modda. Chekning rekvizitlari
Chekda quyidagilar boʻlishi shart:
hujjat matniga kiritilgan “chek” degan nom;
muayyan pul summasini toʻlash haqida toʻlovchiga topshiriq;
toʻlovchining nomi va toʻlov qaysi hisobvaraqdan amalga oshirilishi kerakligi;
toʻlov valyutasi;
chek tuzilgan sana va joy;
chekni yozib bergan shaxsning — chek beruvchining imzosi.
Hujjatda mazkur rekvizitlardan birontasining boʻlmasligi chekni kuchdan mahrum qiladi.
Tuzilgan joyi koʻrsatilmagan chek chek beruvchi turgan joyda imzolangan deb hisoblanadi.
Oldingi tahrirga qarang.
Chekning shakli va uni toʻldirish tartibi qonunchilik bilan belgilanadi.
(808-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
809-modda. Chek boʻyicha pul toʻlash
Chek boʻyicha pul chek beruvchining mablagʻlari hisobidan toʻlanadi.
Oldingi tahrirga qarang.
Chek qonunchilikda belgilab qoʻyilgan muddatda toʻlovga taqdim etilgan taqdirdagina u boʻyicha pul toʻlanadi.
(809-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Chek boʻyicha pul toʻlagan shaxs chekning toʻlov olinganligi haqidagi tilxat bilan birga oʻziga berilishini talab qilishga haqli.
810-modda. Chek boʻyicha huquqlarni boshqa shaxsga berish
Chek boʻyicha huquqlar ushbu moddada nazarda tutilgan qoidalarga rioya qilgan holda boshqa shaxsga beriladi.
Egasining nomi yozilgan chek boshqa shaxsga berilishi mumkin emas.
Oʻtkazma chekda pul toʻlovchiga qilingan indossament toʻlovni olganlik uchun tilxat kuchiga ega boʻladi.
Toʻlovchi tomonidan qilingan indossament haqiqiy emas.
Agar indossament boʻyicha olingan oʻtkazma chekka ega boʻlgan shaxs oʻzining huquqini uzluksiz (bir-birini taqozo etuvchi) indossamentlar qatori bilan asoslab bersa, u oʻtkazma chekning qonuniy egasi deb hisoblanadi.
811-modda. Toʻlov kafolati (aval)
Chek boʻyicha toʻlov kafolat (aval) vositasida toʻla yoki qisman kafolatlanishi mumkin.
Avalni toʻlovchidan boshqa har qanday shaxs berishi mumkin.
Aval chekning old tomoniga yoki qoʻshimcha varaqqa “aval deb hisoblansin” degan yozuv bilan va u kim tomonidan hamda kim uchun berilganini koʻrsatgan holda qoʻyiladi. Agar aval kim uchun berilganligi koʻrsatilmagan boʻlsa, aval chek beruvchi uchun berilgan hisoblanadi.
Aval avalchi tomonidan imzolanib, uning yashash joyi (turgan yeri) va ustxat yozilgan sana koʻrsatiladi.
Avalchi u avalni kim uchun bergan boʻlsa, oʻsha shaxs singari javobgar boʻladi.
Agar avalchi kafolatlagan majburiyat shaklga amal qilmaslikdan boshqa har qanday asoslarga koʻra haqiqiy boʻlmagan taqdirda ham, avalchining majburiyati haqiqiy boʻlaveradi.
Chek boʻyicha pul toʻlagan avalchi u kafolat bergan shaxsga nisbatan ham, bu shaxs oldida majburiyati boʻlgan shaxslarga nisbatan ham chekdan kelib chiqadigan huquqlarni qoʻlga kiritadi.
812-modda. Chekni inkasso qilish
Chek saqlovchiga xizmat qiladigan bankka toʻlovni olish uchun chekni inkassoga taqdim etish toʻlovga taqdim etish deb hisoblanadi.
Chek boʻyicha ushbu Kodeksning 805-moddasida belgilab qoʻyilgan tartibda pul toʻlanadi.
Inkassolangan chek boʻyicha mablagʻlarni chek saqlovchining hisobvaragʻiga kiritish, agar chek saqlovchi bilan bank oʻrtasidagi shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, toʻlovchidan toʻlov olinganidan keyin amalga oshiriladi.
813-modda. Toʻlovchining majburiyatlari
Chek boʻyicha toʻlovchi chekning haqiqiyligiga, shu jumladan taqdim etuvchi chek boʻyicha vakil qilingan shaxs ekanligiga ham imkoniyatidagi hamma usullar bilan ishonch hosil qilishi kerak.
Inkassolangan chek boʻyicha pul toʻlanganida toʻlovchi indossantlarning imzosini emas, balki indossamentlar toʻgʻriligini tekshirishi shart.
Soxta, oʻgʻirlangan yoki yoʻqotib qoʻyilgan chek boʻyicha toʻlovchi pul toʻlashi oqibatida koʻrilgan zarar kimning aybi bilan yetkazilganligiga qarab, toʻlovchining yoki chek beruvchining zimmasiga yuklatiladi.
814-modda. Chek boʻyicha pul toʻlashdan bosh tortganlikni tasdiqlash
Chek boʻyicha pul toʻlashdan bosh tortganlik quyidagi usullardan biri bilan tasdiqlanishi kerak:
Oldingi tahrirga qarang.
notarius tomonidan qonunchilikda belgilangan tartibda norozilik bildirish;
(814-modda birinchi qismining ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
pul toʻlovchi chekka u boʻyicha pul toʻlashdan bosh tortganligi haqida belgi qoʻyilib, chek haq toʻlash uchun taqdim etilgan sanani koʻrsatish;
inkasso qiluvchi bankning chek oʻz vaqtida taqdim etilganligi va u boʻyicha pul toʻlanmaganligi haqida, sanasini koʻrsatgan holda belgi qoʻyishi.
Norozilik yoki shu kabi harakat chekni haq toʻlash uchun taqdim etish muddati tugaguncha amalga oshirilishi kerak.
Agar chek muddatning oxirgi kunida taqdim etilgan boʻlsa, norozilik yoki shu kabi harakat keyingi ish kunida amalga oshirilishi mumkin.
815-modda. Chek boʻyicha pul toʻlanmaganligini xabar qilish
Chek saqlovchi pul toʻlanmaganligi haqida norozilik bildirilgan yoki shu kabi harakat amalga oshirilgan kundan keyingi ikki ish kuni mobaynida oʻz indossantiga va chek beruvchiga xabar qilishi shart.
Har bir indossant bildirish olgan kundan keyingi ikki ish kuni ichida oʻzi olgan bildirish haqida oʻzining (oldingi) indossantiga xabar berishi shart. Oʻsha shaxs uchun aval bergan shaxsga ham shu muddatda xabar yuboriladi. Koʻrsatilgan muddat davomida xabar yubormagan shaxs chek boʻyicha oʻz huquqlaridan mahrum boʻlmaydi. U chek boʻyicha pul toʻlanmaganligini xabar qilmagani tufayli keltirilgan zararning oʻrnini chek summasi doirasida qoplashi shart.
816-modda. Chek boʻyicha pul toʻlamaslik oqibatlari
Toʻlovchi chek boʻyicha pul toʻlashdan bosh tortgan va bu hol ushbu Kodeksning 814-moddasiga muvofiq tasdiqlanganida chek saqlovchi oʻz xohishiga koʻra chek boʻyicha majburiyatli boʻlgan bitta, bir necha yoki barcha shaxslarga (chek beruvchi, avalchilar, indossantlarga) nisbatan daʼvo qoʻzgʻatishga haqli boʻlib, ular chek saqlovchi oldida solidar javobgar boʻladilar.
Chek saqlovchi mazkur shaxslardan chek summasini, chek boʻyicha pul olishga qilgan oʻz chiqimlarini, shuningdek foizlarni ushbu Kodeks 327-moddasining birinchi va ikkinchi qismlarida nazarda tutilgan miqdorda va tartibda toʻlashni talab qilishga haqli. Xuddi shunday huquqqa chek boʻyicha pul toʻlashi shart boʻlgan shaxs ham chek boʻyicha pul toʻlaganidan keyin ega boʻladi.
Chek saqlovchining ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan shaxslarga nisbatan daʼvosi chekni haq toʻlashga taqdim etish muddati tamom boʻlgan kundan eʼtiboran olti oy mobaynida qoʻzgʻatilishi mumkin. Majburiyatli shaxslarning bir-birlariga nisbatan daʼvolari boʻyicha regress talablari tegishli majburiyatli shaxs talabni qondirgan kundan yoki unga daʼvo qoʻzgʻatilgan kundan boshlab olti oy oʻtgach qoplanadi.
46-bob. Topshiriq
817-modda. Topshiriq shartnomasi
Topshiriq shartnomasi boʻyicha bir taraf (vakil) ikkinchi taraf (topshiriq beruvchi)ning nomidan va uning hisobidan muayyan yuridik harakatlarni sodir etish majburiyatini oladi. Vakil tuzgan bitim boʻyicha huquq va majburiyatlar bevosita topshiriq beruvchida vujudga keladi.
Topshiriq vakil tomonidan bir yoki bir necha muayyan yuridik harakatlarni sodir etish haqida yoki topshiriq beruvchining ishlarini uning koʻrsatmalariga muvofiq yuritish haqida berilishi mumkin.
Vakil alohida huquqlarga ega boʻladigan topshiriq shartnomasi boʻyicha bir taraf (topshiriq beruvchi) ikkinchi tarafga (alohida huquqlarga ega boʻlgan vakilga) topshiriq beruvchi nomidan va uning hisobidan maʼlum sohada yoki (va) maʼlum hududda topshiriq beruvchi uchun yuridik ahamiyatga ega boʻlgan hamma harakatlarni sodir etishni topshiradi.
Topshiriq shartnomasi yozma shaklda tuziladi.
Topshiriq shartnomasi vakil topshiriq beruvchining nomidan ish olib borishga haqli boʻladigan muddatni koʻrsatgan yoki bunday muddatni koʻrsatmagan holda tuzilishi mumkin.
818-modda. Topshiriq shartnomasi boʻyicha haq toʻlash
Oldingi tahrirga qarang.
Agar qonunchilikda yoki topshiriq shartnomasida nazarda tutilgan boʻlsa, topshiriq beruvchi ishonchli vakilga haq toʻlashi shart.
(818-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Agar topshiriq shartnomasi ikkala taraf yoki ulardan birining tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirishi bilan bogʻliq boʻlsa, topshiriq beruvchi, agar shartnomada boshqa hol nazarda tutilgan boʻlmasa, ishonchli vakilga haq toʻlashi shart.
Haq toʻlash nazarda tutilgan topshiriq shartnomasida toʻlanadigan haqning miqdori va uni toʻlash haqidagi shartlar boʻlmasa, haq ushbu Kodeks 356-moddasining toʻrtinchi qismiga muvofiq shunga oʻxshash xizmatlar uchun odatda qabul qilingan narxlar boʻyicha belgilanadi va topshiriq bajarilganidan keyin toʻlanadi.
Vakil talab qilingan hamma harakatlarni tegishli darajada amalga oshirgan, biroq topshiriq u aybdor boʻlmagan holda bajarilmay qolgan taqdirda ham haq toʻlanishi kerak.
Tijorat vakili sifatida ish olib boruvchi ishonchli vakil ushbu Kodeksning 290-moddasiga muvofiq, topshiriq beruvchiga topshirilishi kerak boʻlgan oʻz qoʻlidagi ashyolarni topshiriq shartnomasi boʻyicha oʻz talablarini taʼminlash uchun ushlab turishga haqli.
819-modda. Topshiriqni topshiriq beruvchining koʻrsatmalariga muvofiq bajarish
Vakil oʻziga berilgan topshiriqni topshiriq beruvchining koʻrsatmalariga muvofiq bajarishi shart. Topshiriq beruvchining koʻrsatmalari aniq, yoʻl qoʻyiladigan va bajariladigan boʻlmogʻi kerak.
Agar ishning holatlariga koʻra topshiriq beruvchining manfaatlari uchun uning koʻrsatmalaridan chetga chiqish zarur boʻlsa hamda vakil topshiriq beruvchidan bu haqda oldindan soʻray olmagan yoxud oʻz soʻroviga oqilona muddatda javob olmagan boʻlsa, u topshiriq beruvchining koʻrsatmalaridan chetga chiqishga haqli. Bunday hollarda vakil xabar berish imkoni tugʻilishi bilanoq yoʻl qoʻyilgan chetga chiqishlar haqida topshiriq beruvchiga xabar berishi shart.
Topshiriq beruvchi tijorat vakili sifatida ish olib boradigan vakilga topshiriq beruvchining manfaatlarini koʻzlab oldindan soʻrov yubormagan holda topshiriq beruvchining koʻrsatmalaridan chetga chiqish huquqini berishi mumkin. Bunday hollarda tijorat vakili, agar topshiriq shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, yoʻl qoʻyilgan chetga chiqishlar haqida topshiriq beruvchiga oqilona muddatda xabar berishi shart.
820-modda. Vakilning majburiyatlari
Vakil quyidagilarni bajarishi:
oʻziga berilgan topshiriqni ushbu Kodeksning 822-moddasida koʻrsatilgan hollardan tashqari, shaxsan oʻzi bajarishi;
topshiriq beruvchining talabiga muvofiq unga topshiriq qanday bajarilayotganligi haqida maʼlumot berib turishi;
topshiriqni bajarish uchun tuzilgan bitimlar boʻyicha olingan hamma narsani kechiktirmasdan topshiriq beruvchiga topshirishi;
topshiriq bajarib boʻlinganidan keyin amal qilish muddati tamom boʻlmagan ishonchnomani kechiktirmasdan topshiriq beruvchiga qaytarib berishi va, agar shartnoma shartlariga yoki topshiriqning xususiyatiga koʻra zarur boʻlsa, hisobot taqdim etib, unga isbotlovchi hujjatlarni ilova qilishi shart.
821-modda. Topshiriq beruvchining majburiyatlari
Agar topshiriq shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, topshiriq beruvchi quyidagilarni bajarishi:
vakilni topshiriqni bajarish uchun zarur mablagʻlar bilan taʼminlashi;
vakil shartnomaga muvofiq bajargan ishni kechiktirmasdan qabul qilib olishi;
vakil topshiriqni bajarish uchun qilgan zarur xarajatlarni toʻlashi;
Oldingi tahrirga qarang.
topshiriq bajarilganidan keyin, agar qonunchilikda yoki shartnomada nazarda tutilgan boʻlsa, vakilga haq toʻlashi shart.
(821-moddaning beshinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
822-modda. Topshiriqni bajarishni boshqa shaxsga ishonib topshirish
Agar topshiriq shartnomasida nazarda tutilgan boʻlsa yoki vakil topshiriq beruvchining manfaatlarini himoya qilish maqsadida vaziyat taqozosi bilan majbur boʻlsa, vakil topshiriqning bajarilishini boshqa shaxsga (oʻrinbosarga) topshirishga haqli.
Topshiriqni bajarishni boshqa shaxsga ishonib topshirgan vakil bu haqda darhol topshiriq beruvchini xabardor qilishi shart.
Topshiriq beruvchi vakil tanlagan oʻrinbosarni rad etishga haqli, oʻrinbosarning nomi topshiriq shartnomasida keltirilgan hollar bundan mustasno.
Agar vakil oʻrinbosarining nomi shartnomada koʻrsatilgan boʻlsa, vakil ishlarning oʻrinbosar tomonidan olib borilishi uchun javobgar boʻlmaydi.
Agar ishlarning oʻrinbosar tomonidan olib borilishi topshiriq shartnomasida nazarda tutilgan boʻlsa-yu, lekin oʻrinbosarning nomi unda koʻrsatilgan boʻlmasa, vakil oʻrinbosarning aybli harakatlari uchun javobgar boʻlmaydi.
Agar vakilning oʻrinbosari tomonidan ish yuritilishi topshiriq shartnomasida nazarda tutilmagan boʻlsa, vakil oʻz oʻrinbosarining har qanday harakatlari uchun javobgar boʻladi.
823-modda. Topshiriq shartnomasining bekor boʻlishi
Topshiriq shartnomasi:
topshiriq beruvchi topshiriqni bekor qilishi;
vakil topshiriqdan bosh tortishi;
topshiriq beruvchining yoki vakilning vafot etishi, ulardan birining muomalaga layoqatsiz, muomala layoqati cheklangan yoki bedarak yoʻqolgan deb topilishi natijasida toʻxtatiladi.
Topshiriq beruvchi istagan vaqtda topshiriqni bekor qilishga, vakil esa topshiriqdan bosh tortishga haqli. Bu huquqdan voz kechish haqidagi kelishuv oʻz-oʻzidan haqiqiy boʻlmaydi.
Agar vakil topshiriq shartnomasining bekor qilingani haqida bilmagan va bilishi lozim boʻlmagan boʻlsa, uning topshiriq beruvchining koʻrsatmasiga muvofiq qonuniy ravishda qilgan harakatlari topshiriq beruvchi (uning qonuniy vorisi) zimmasiga uchinchi shaxslar va vakilga nisbatan majburiyat yuklaydi.
Tadbirkor sifatida ish olib borayotgan vakil bilan topshiriq shartnomasidan bosh tortayotgan taraf shartnomani bekor qilish toʻgʻrisida ikkinchi tarafni, agar shartnomada uzoqroq muddat nazarda tutilgan boʻlmasa, kamida oʻttiz kun oldin xabardor qilishi shart. Tijorat vakili boʻlgan yuridik shaxs qayta tashkil etilganida topshiriq beruvchi oʻz topshirigʻini ana shunday oldindan xabar bermay turib bekor qilishga haqli.
824-modda. Topshiriq shartnomasini bekor qilish oqibatlari
Agar topshiriq shartnomasi topshiriq vakil tomonidan toʻliq bajarilishidan oldin bekor qilingan boʻlsa, topshiriq beruvchi vakilga topshiriqni bajarish vaqtida qilingan chiqimlarni toʻlashi, vakilga haq berilishi kerak boʻlganida esa, unga bajarilgan ishga muvofiq haq toʻlashi ham shart. Bu qoida vakil topshiriqning bekor qilinganini bilgan yoki bilishi lozim boʻlganidan keyin bajargan topshiriqqa tatbiq etilmaydi.
825-modda. Topshiriq shartnomasida huquqiy vorislik
Vakil vafot etgan taqdirda, uning merosxoʻrlari yoki meros mulkning saqlanishini taʼminlash majburiyati yuklatilgan boshqa shaxslar topshiriq shartnomasi bekor qilinishi haqida topshiriq beruvchiga kechiktirmay xabar berishlari hamda topshiriq beruvchining mol-mulkini muhofaza qilish uchun zarur choralarni koʻrishlari, xususan, topshiriq beruvchining ashyolarini, shuningdek hujjatlarini saqlab qoʻyishlari, soʻngra esa unga topshirishlari shart. Vakil (ishonchli vakil) boʻlgan yuridik shaxsni tugatayotgan shaxsning zimmasida ham shunday majburiyat boʻladi.
Vakil (ishonchli vakil) sifatida ish olib borayotgan yuridik shaxs qayta tashkil etilganida topshiriq beruvchi bu haqda darhol xabardor qilinishi kerak. Mazkur holatda bunday yuridik shaxsning huquq va majburiyatlari, agar topshiriq beruvchi oʻttiz kunlik muddatda topshiriq shartnomasidan bosh tortishini maʼlum qilmasa, uning qonuniy vorisiga oʻtadi.
47-bob. Begona shaxsning manfaatini koʻzlab topshiriqsiz harakat qilish
826-modda. Begona shaxsning manfaatini koʻzlab harakat qilish shartlari
Manfaatdor shaxsga yoki uning mol-mulkiga zarar yetkazilishining oldini olish, uning majburiyatlarini bajarish yoki uning qonunga zid boʻlmagan boshqa manfaatlarini koʻzlab, uning topshirigʻisiz, boshqa koʻrsatmasisiz yoki oldindan vaʼda berilgan roziligisiz qilingan harakatlar (begona shaxsning manfaatini koʻzlab qilingan harakatlar) ochiq koʻrinib turgan manfaat yoki foydadan hamda manfaatdor shaxsning haqiqiy yoki ehtimol tutilgan niyatlaridan kelib chiqib hamda ishning holatlariga koʻra zarur gʻamxoʻrlik va ehtiyotkorlik bilan qilinmogʻi kerak.
Ushbu bobda nazarda tutilgan qoidalar bunday harakatlar faoliyatining maqsadlaridan biri boʻlgan davlat organlari va fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari boshqa shaxslar manfaatlari yoʻlida amalga oshiradigan harakatlarga nisbatan qoʻllanmaydi.
827-modda. Boshqa shaxsning manfaatini koʻzlab topshiriqsiz harakat qiluvchi shaxsning majburiyatlari
Boshqa shaxsning manfaatlarini koʻzlab, uning topshirigʻisiz harakat qiluvchi shaxs birinchi imkoniyat tugʻilishi bilanoq, bu haqda manfaatdor shaxsga xabar berishi shart. Agar manfaatdor shaxs bu harakatlarni maʼqullasa, shundan keyin topshiriq shartnomasi toʻgʻrisidagi qoidalar taraflarning munosabatlariga nisbatan qoʻllanadi. Mazkur harakatlar maʼqullanmagan taqdirda ular boʻyicha javobgarlik topshiriqsiz harakat qilgan shaxs zimmasiga yuklatiladi.
Manfaatdor shaxsni xabardor qilish mumkin boʻlmasa, harakatlarni topshiriqsiz boshlagan shaxs ularni oxiriga yetkazishi, manfaatdor shaxs uchun salbiy mulkiy oqibatlarning oldini olish boʻyicha oʻziga bogʻliq boʻlgan hamma choralarni koʻrishi shart. Bunda topshiriqsiz harakat qilgan shaxs ishni yuritish bilan bogʻliq boʻlgan hamma narsani, shu jumladan tuzilgan bitimlar boʻyicha majburiyatlarni ham oʻz zimmasiga olishi shart.
Agar boshqa shaxsning manfaatlarini koʻzlab uning topshirigʻisiz harakat qilayotgan shaxs birinchi imkoniyat tugʻilishi bilanoq bu haqda manfaatdor shaxsni xabardor qilmasa, u qilingan xarajatlarni qoplashni talab qilishga haqli emas.
Boshqa shaxsning manfaatini koʻzlab topshiriqsiz harakat qilayotgan shaxs tegishli faoliyatning amalga oshirilishidan manfaatdor boʻlgan fuqaro vafot etgan yoki yuridik shaxsning faoliyati toʻxtatilgan taqdirda ham manfaatdor shaxsning merosxoʻrlari (qonuniy vorislari) uning oʻrnini olgunlaricha boshlangan faoliyatni davom ettirishi shart.
828-modda. Boshqa shaxsning manfaatini koʻzlab bitim tuzish
Boshqa shaxsning manfaatini koʻzlab tuzilgan bitim boʻyicha majburiyatlar bitim tuzilishidan manfaatdor boʻlgan shaxs mazkur bitimni maʼqullagan paytdan boshlab unga oʻtadi, basharti boshqa taraf majburiyatlarning bunday oʻtishiga eʼtiroz bildirmasa yoki bitimni tuzish paytida bitim boshqa shaxsning manfaatini koʻzlab tuzilganligini bilgan yoxud bilishi lozim boʻlgan boʻlsa. Bunday bitim boʻyicha majburiyatlar bitim tuzilishidan manfaatdor boʻlgan shaxsga oʻtganida, ushbu bitim boʻyicha huquqlar ham shu shaxsga berilishi zarur.
Bitim tuzgan shaxs boshqa shaxsning manfaatlarini koʻzlab amalga oshirilgan faoliyat tufayli qilgan xarajatlari qoplanguncha huquqlarni topshirishni kechiktirib turishi mumkin.
829-modda. Topshiriqsiz qilingan harakatlardan manfaatdor shaxsning majburiyatlari
Topshiriqsiz qilingan harakatlardan manfaatdor boʻlgan shaxs uning manfaatlarini koʻzlab ish olib borgan shaxsga zarur xarajatlarni va boshqa haqiqiy zararni qoplashi shart. Mazkur majburiyat boshqa shaxsning manfaatlari yoʻlidagi harakatlar oqilona boʻlib, biroq koʻzlangan natijaga erishilmagan hollarda ham saqlanib qoladi. Lekin boshqa shaxsning mol-mulkiga zarar yetkazishning oldi olingan hollarda oʻrnini qoplash haqining miqdori mol-mulkning qiymatidan oshib ketmasligi kerak.
Agar shaxsning harakatlari bevosita boshqa shaxsning manfaatlarini taʼminlashga qaratilgan boʻlmasa, shu jumladan ularni amalga oshirgan shaxs oʻz manfaatlarimni koʻzlab harakat qilyapman deb xato oʻylagan va uning harakatlari boshqa shaxsning asossiz boyib ketishiga olib kelgan hollarda ham ushbu Kodeksning 58-bobida nazarda tutilgan qoidalar qoʻllanadi. Boshqa shaxsning manfaatlarini koʻzlab qilingan harakatlar uning tadbirkorlik faoliyati doirasiga kirgan taqdirda, bu shaxs haqiqiy zararning oʻrnini qoplash bilan bir qatorda tegishli miqdorda haq toʻlanishini ham talab qilishga haqli.
Boshqa shaxsning manfaatlarini koʻzlab harakat qilgan shaxsning manfaatdor shaxs maʼqullaganidan keyingi harakatlari munosabati bilan qilgan xarajatlari va koʻrgan boshqa zararlari tegishli turdagi shartnoma toʻgʻrisidagi qoidalarga muvofiq qoplanadi.
830-modda. Boshqa shaxsning manfaatlarini koʻzlab qilingan harakatlar tufayli yetkazilgan zararni qoplash
Boshqa shaxsning manfaatlarini koʻzlab qilingan harakatlar tufayli manfaatdor shaxsga yoki uchinchi shaxsga yetkazilgan zararni qoplash sohasidagi munosabatlar ushbu Kodeks 57-bobining qoidalariga muvofiq tartibga solinadi.
831-modda. Boshqa shaxsning manfaatini koʻzlab harakat qilgan shaxsning hisoboti
Boshqa shaxsning manfaatini koʻzlab harakat qilgan shaxs kimning manfaatini koʻzlab faoliyat olib borgan boʻlsa, oʻsha shaxsga olingan daromadlar, qilingan xarajatlar va koʻrilgan zararni koʻrsatgan holda hisobot taqdim etishi shart.
48-bob. Vositachilik
832-modda. Vositachilik shartnomasi
Vositachilik shartnomasi boʻyicha bir taraf (vositachi) ikkinchi tarafning (komitent) topshirigʻi boʻyicha oʻz nomidan, biroq komitent hisobidan bir yoki bir necha bitimni haq evaziga tuzish majburiyatini oladi. Vositachilik shartnomasi yozma ravishda tuzilishi shart.
Vositachi tomonidan uchinchi shaxs bilan tuzilgan bitim boʻyicha, garchi bitimda komitentning nomi tilga olingan yoki u bitimni bajarish boʻyicha uchinchi shaxs bilan bevosita munosabatlarga kirishgan boʻlsa ham, vositachi huquqlarga ega boʻladi va zimmasiga majburiyat oladi.
Vositachilik shartnomasi muayyan muddatga yoki amal qilish muddati koʻrsatilmagan holda, qaysi hududda bajarilishi koʻrsatilgan yoki koʻrsatilmagan holda, komitent vositachiga topshirgan komitentning manfaatlarini koʻzlab va uning hisobidan bitim tuzish huquqini uchinchi shaxslarga bermaslik haqida majburiyat olgan holda yoki bunday majburiyatni olmagan holda, vositachilik narsasi boʻlgan tovarlarning assortimenti xususida shartlar qoʻyilgan yoki qoʻyilmagan holda tuzilishi mumkin.
Oldingi tahrirga qarang.
Qonunchilikda ayrim turdagi vositachilik shartnomasining xususiyatlari nazarda tutilgan boʻlishi mumkin.
(832-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
833-modda. Vositachilik haqi
Komitent vositachiga haq toʻlashi, vositachi bitimning uchinchi shaxs tomonidan bajarilishi uchun kafolatni oʻz zimmasiga olgan (delkredere) hollarda esa shartnomada belgilangan miqdorda qoʻshimcha haq ham toʻlashi shart. Agar shartnomada bu miqdor nazarda tutilgan boʻlmasa va u shartnomaning shartlaridan kelib chiqqan holda belgilanishi mumkin boʻlmasa, haq miqdori ushbu Kodeks 356-moddasining toʻrtinchi qismiga muvofiq belgilanadi.
Agar vositachilik shartnomasi komitentga bogʻliq sabablar bilan bajarilmagan boʻlsa, vositachi vositachilik haqiga, shuningdek qilingan xarajatlarning qoplanishiga boʻlgan huquqini saqlab qoladi.
834-modda. Vositachilik topshirigʻini bajarish
Vositachi uchinchi shaxs bilan oʻzi tuzgan bitimdan kelib chiqadigan hamma majburiyatlarni bajarishi va hamma huquqlarni amalga oshirishi shart.
Vositachi oʻz zimmasiga olgan topshiriqni komitentning koʻrsatmalariga muvofiq, vositachilik shartnomasida bunday koʻrsatmalar boʻlmaganda esa — ish muomalasi odatlariga yoki odatda qoʻyiladigan boshqa talablarga muvofiq komitent uchun eng foydali shartlar asosida bajarishi lozim. Agar vositachi bitimni komitent koʻrsatganidan ham foydaliroq shartlar asosida tuzgan boʻlsa, qoʻshimcha foyda, basharti shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, taraflar oʻrtasida baravar taqsimlanadi.
Vositachi bitimning ijrosi uchun komitentga kafolat bergan (delkredere) hollarda u vositachilik shartnomasida kelishilgan miqdorda qoʻshimcha haq olish huquqiga ega boʻladi.
Komitent hisobidan uchinchi shaxs bilan tuzilgan bitim uchinchi shaxs tomonidan bajarilmaganligi uchun vositachi komitent oldida javobgar boʻlmaydi, vositachi ushbu shaxsni tanlashda zarur ehtiyotkorlik qilmagan yoki bitimning bajarilishiga kafolat bergan (delkredere) hollar bundan mustasno.
Vositachi uchinchi shaxs bilan tuzgan bitimni uchinchi shaxs bajarmagan taqdirda, vositachi bu haqda darhol komitentga xabar berishi, zarur dalil-isbotlarni toʻplashi va taʼminlashi, shuningdek komitentning talabiga koʻra bunday bitim yuzasidan huquqlarni talablarni boshqa shaxsga oʻtkazish toʻgʻrisidagi qoidalarga rioya qilgan holda (ushbu Kodeksning 313-317, 319, 320-moddalari) unga topshirishi shart.
Ushbu moddaning beshinchi qismi asosida bitim boʻyicha huquqlarni komitentga topshirishga, vositachining uchinchi shaxs bilan huquqlarni bunday berishni taqiqlaydigan yoki cheklaydigan kelishuvidan qatʼi nazar, yoʻl qoʻyiladi. Bu hol vositachi huquqni topshirishni taqiqlash yoki cheklash haqidagi kelishuvni buzib huquqni topshirganligi munosabati bilan uni uchinchi shaxs oldidagi javobgarlikdan ozod qilmaydi.
835-modda. Qoʻshimcha vositachilik
Agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, vositachi vositachilik shartnomasini bajarish maqsadida boshqa shaxs bilan qoʻshimcha vositachilik shartnomasi tuzishga haqli boʻlib, qoʻshimcha vositachining harakatlari uchun komitent oldida javobgar boʻlib qolaveradi.
Qoʻshimcha vositachilik shartnomasi boʻyicha vositachi qoʻshimcha vositachiga nisbatan komitent huquqlari va majburiyatlariga ega boʻladi.
Qonun biron-bir bitimni faqat maxsus vakil qilingan shaxslar bilan tuzishga yoʻl qoʻyadigan hollarda qoʻshimcha vositachilik shartnomasi faqat ana shunday shaxs bilangina tuzilishi mumkin.
Agar vositachilik shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, vositachilik shartnomasi bekor qilingunga qadar komitent vositachining roziligisiz qoʻshimcha vositachi bilan bevosita munosabatlarga kirishishga haqli emas.
836-modda. Vositachi sotadigan mol-mulkning bahosi
Oldingi tahrirga qarang.
Vositachi sotadigan mol-mulkning bahosi, agar qonunchilikda yoki vositachilik shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, komitent bilan kelishgan holda belgilanadi.
(836-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
837-modda. Komitentning koʻrsatmalaridan chetga chiqish
Vositachi komitentning koʻrsatmalaridan ushbu Kodeksning 819-moddasida nazarda tutilgan hollarda chetga chiqishga haqli.
Mol-mulkni komitent bilan kelishilgan narxdan arzon sotgan vositachi mol-mulkni kelishilgan narxda sotish imkoniga ega boʻlmaganligini va arzon narxda sotish natijasida yana ham koʻproq zararning oldi olinganligini isbot qilib bermasa, oradagi farqni komitentga toʻlashi shart. Vositachi komitentdan ruxsat soʻrashi shart boʻlgan hollarda u komitentning koʻrsatmalaridan chetga chiqishga komitentning roziligini oldindan olish imkoniyatiga ega boʻlmaganligini ham isbot qilishi shart.
Agar vositachi mol-mulkni komitent bilan kelishilgandan yuqoriroq narxda sotib olgan boʻlsa, bunday xaridni qabul qilishni istamagan komitent vositachidan uchinchi shaxs bilan bitim tuzilganligi haqida bildirish olganidan keyin oqilona muddatda bu haqda vositachiga maʼlum qilishi shart. Aks holda xarid komitent tomonidan qabul qilingan deb hisoblanadi.
Agar vositachi narxdagi farqni oʻzi toʻlashini maʼlum qilsa, komitent oʻzi uchun tuzilgan bitimdan bosh tortishga haqli emas.
838-modda. Vositachilik narsasi hisoblangan ashyolarga boʻlgan huquq
Komitentdan vositachiga oʻtgan yoki vositachi komitent hisobidan sotib olgan ashyolar komitentning mulki boʻladi.
Vositachi ushbu Kodeksning 290-moddasiga muvofiq oʻz qoʻlida boʻlgan, komitentga yoki komitent koʻrsatgan shaxsga topshirilishi kerak boʻlgan ashyolarni vositachilik shartnomasi boʻyicha oʻz talablarini taʼminlash uchun ushlab turishga haqli.
Oldingi tahrirga qarang.
Komitent toʻlovga qobiliyatsiz deb eʼlon qilingan taqdirda vositachining mazkur huquqi bekor qilinadi, uning oʻzi ushlab turgan ashyolar qiymati doirasida komitentga qoʻyadigan talablari ushbu Kodeksning 291-moddasiga muvofiq garov bilan taʼminlangan talablar qatorida qanoatlantiriladi.
(838-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2024-yil 21-fevraldagi OʻRQ-911-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.02.2024-y., 03/24/911/0142-son)
839-modda. Vositachining talablarini komitentga tegishli summalardan ushlab qolish
Vositachi ushbu Kodeksning 343-moddasiga muvofiq vositachilik shartnomasi boʻyicha oʻziga tegishli boʻlgan summalarni komitent hisobidan oʻziga tushgan hamma summalardan ushlab qolishga haqli. Biroq komitentning oʻz talablarini qondirish navbati boʻyicha garov saqlovchilar oldida imtiyozdan foydalanadigan kreditorlari bu talablarni vositachi ushlab qolgan summalardan qanoatlantirish huquqidan mahrum etilmaydilar.
840-modda. Komitentning mol-mulki yoʻqolganligi, yetishmasligi yoki shikastlanganligi uchun vositachining javobgarligi
Vositachi oʻz ixtiyoridagi komitent mol-mulkining yoʻqolishiga, yetishmasligiga yoki shikastlanishiga olib kelgan har qanday kamchilik uchun komitent oldida javobgar boʻladi.
Agar vositachi komitent yuborgan yoki vositachiga komitent uchun kelgan mol-mulkni qabul qilib olayotganida bu mol-mulkda tashqaridan koʻzdan kechirganda sezib qolinishi mumkin boʻlgan shikastlanish yoki yetishmovchilik mavjud boʻlsa, shuningdek komitentning vositachi qoʻlida turgan mol-mulkiga biron-bir shaxs zarar keltirgan taqdirda vositachi komitentning huquqlarini himoya qilish choralarini koʻrishi, zarur dalil-isbotlarni toʻplashi va bularning barchasi haqida darhol komitentni xabardor qilishi shart.
Oʻz ixtiyoridagi komitentning mol-mulkini sugʻurtalamagan vositachi buning uchun faqat komitent unga mol-mulkni komitent hisobidan sugʻurtalashni buyurgan yoki vositachining bu mol-mulkni sugʻurtalashi vositachilik shartnomasida yoki ish muomalasi odatlarida nazarda tutilgan hollar javobgar boʻladi.
841-modda. Komitentning vositachilik shartnomasi boʻyicha ijroni qabul qilishi
Komitent:
vositachilik shartnomasi boʻyicha ijro etilgan hamma narsani vositachidan qabul qilishi;
oʻzi uchun vositachi tomonidan sotib olingan mol-mulkni koʻzdan kechirishi va ushbu mol-mulkda aniqlangan kamchiliklar toʻgʻrisida darhol vositachini xabardor qilishi;
vositachini vositachilik topshirigʻini bajarish yuzasidan uchinchi shaxs oldida oʻz zimmasiga olgan majburiyatlardan ozod qilishi shart.
842-modda. Vositachilik topshirigʻini bajarish uchun qilingan xarajatlarni qoplash
Komitent vositachilik haqini, tegishli hollarda esa delkredere uchun qoʻshimcha haqni ham toʻlashdan tashqari, vositachilik topshirigʻini bajarish yuzasidan vositachi sarflagan summalarni ham unga toʻlashi shart.
Oldingi tahrirga qarang.
Agar qonunchilikda yoki vositachilik shartnomasida boshqacha tartib belgilab qoʻyilgan boʻlmasa, vositachi oʻz ixtiyorida boʻlgan komitentning mol-mulkini saqlash yuzasidan qilgan xarajatlari qoplanishiga haqli emas.
(842-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
843-modda. Vositachilik topshirigʻining komitent tomonidan bekor qilinishi
Komitent vositachiga bergan topshirigʻini istagan vaqtida bekor qilib, vositachilik shartnomasini bajarishdan bosh tortishga haqli. Bunda vositachining topshiriq bekor qilinishi munosabati bilan koʻrgan zarari umumiy asoslarda qoplanadi.
Vositachilik shartnomasi amal qilish muddati koʻrsatilmagan holda tuzilgan taqdirda komitent shartnomani bekor qilishi haqida, agar shartnomada xabar qilishning uzoqroq muddati nazarda tutilgan boʻlmasa, kamida oʻttiz kun oldin vositachini xabardor qilishi shart. Bunday holda komitent vositachiga u shartnoma bekor qilinguncha tuzgan bitimlar uchun haq toʻlashi, shuningdek vositachi shartnoma bekor boʻlgunicha qilgan xarajatlarni toʻlashi shart.
Topshiriq bekor qilingan taqdirda komitent vositachi ixtiyoridagi oʻz mol-mulkini vositachilik shartnomasida belgilangan muddatda, bordi-yu bunday muddat belgilanmagan boʻlsa, darhol tasarruf etishi shart. Agar komitent bu majburiyatni bajarmasa, vositachi mol-mulkni komitent hisobidan saqlab qoʻyishga topshirishga yoki uni komitent uchun iloji boricha foydali bahoda sotishga haqli.
844-modda. Vositachining topshiriqni bajarishdan bosh tortishi
Agar vositachilik shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, vositachi shartnomani bajarishdan bosh tortishga haqli emas, shartnoma amal qilish muddati koʻrsatilmasdan tuzilgan hollar bundan mustasno. Bunday holda vositachi komitentga shartnomani bekor qilishi haqida, agar xabar qilishning uzoqroq muddati shartnomada nazarda tutilgan boʻlmasa, kamida oʻttiz kun oldin xabar berishi shart.
Vositachi komitentning mol-mulki saqlanishini taʼminlash uchun zarur chora-tadbirlarni koʻrishi shart.
Vositachi topshiriqni bajarishdan bosh tortayotganligi haqida xabardor qilingan komitent vositachining topshiriqni bajarishdan bosh tortayotganligi haqida bildirishnoma olgan kundan eʼtiboran, agar shartnomada boshqa muddat belgilangan boʻlmasa, oʻn besh kun ichida vositachi ixtiyoridagi oʻz mol-mulkini tasarruf etishi shart. Agar komissioner ushbu majburiyatni bajarmasa, vositachi yo mol-mulkni saqlab qoʻyishga topshirishga yoki uni komitent uchun iloji boricha foydali bahoda sotishga haqli.
Agar vositachilik shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, topshiriqni bajarishdan bosh tortgan vositachi shartnoma bekor qilinguncha oʻzi tuzgan bitimlar uchun vositachilik haqi olishga, shuningdek shu paytga qadar qilgan xarajatlarining qoplanishiga boʻlgan huquqini saqlab qoladi.
845-modda. Vositachilik shartnomasining bekor qilinishi
Vositachilik shartnomasi:
komitent shartnomani bajarishdan bosh tortganligi;
vositachi shartnomani bajarishdan bosh tortganligi;
vositachi vafot etganligi, u muomalaga layoqatsiz, layoqati cheklangan, bedarak yoʻqolgan yoki nochor deb topilganligi oqibatida bekor qilinadi.
846-modda. Komitentning muddati koʻrsatilmay tuzilgan vositachilik shartnomasini bajarishdan bosh tortishi
Komitent muddati koʻrsatilmay tuzilgan vositachilik shartnomasini bajarishdan istagan vaqtda bosh tortishga haqli boʻlib, bu haqda vositachini, agar shartnomada uzoqroq muddat nazarda tutilgan boʻlmasa, kamida oʻttiz kun oldin xabardor qiladi.
Bunday holda komitent vositachilik shartnomasi bekor qilinganga qadar tuzgan bitimlari uchun vositachiga haq toʻlashi, shuningdek vositachi shartnoma bekor boʻlguncha qilgan xarajatlarni unga toʻlashi shart.
Komitent vositachilik shartnomasini bajarishdan bosh tortgan taqdirda ushbu Kodeks 844-moddasining uchinchi qismida nazarda tutilgan majburiyatlarni bajarishi shart.
847-modda. Vositachining vositachilik shartnomasini bajarishdan bosh tortishi
Vositachi muddati koʻrsatilmasdan tuzilgan vositachilik shartnomasini bajarishdan istagan vaqtda bosh tortishga haqli boʻlib, bu haqda komitentni, agar xabardor qilishning uzoqroq muddati shartnomada koʻzda tutilgan boʻlmasa, oʻttiz kundan kechiktirmasdan xabardor qiladi.
Bunday holda vositachi oʻz ixtiyoridagi komitentning mol-mulki toʻliq saqlanishi uchun choralar koʻrishi shart. Komitent vositachilik shartnomasi bekor boʻlgunicha vositachining ixtiyoridagi mol-mulkni tasarruf qilishi shart. Agar u mana shu majburiyatni bajarmasa, vositachi yo mol-mulkni komitent hisobidan saqlashga topshirishga yoki uni komitent uchun mumkin qadar foydali bahoda sotishga haqli.
Vositachilik shartnomasini bajarishdan bosh tortgan vositachi vositachilik haqini olish hamda shartnoma bekor boʻlgan paytda oʻziga tegishli boʻladigan xarajatlarni undirib olish huquqiga ega.
848-modda. Fuqaroning vafot etishi yoki yuridik shaxsning tugatilishi oqibatlari
Fuqaro vafot etgan yoki vositachi yuridik shaxs tugatilgan taqdirda vositachilik shartnomasi bekor qilinadi.
Vositachi yuridik shaxs qayta tashkil etilganida uning vositachi sifatidagi huquq va majburiyatlari, basharti qayta tashkil etish yuz berganligi haqidagi maʼlumotni olgan kundan boshlab oʻttiz kun ichida komitent shartnomani bekor qilganligi haqida xabar bermasa, qonuniy vorislarga oʻtadi.
Komitent fuqaro vafot etgan, u muomalaga layoqatsiz yoki layoqati cheklangan deb topilgan taqdirda, shuningdek komitent yuridik shaxs tugatilgan taqdirda vositachi oʻziga berilgan topshiriqni komitentning merosxoʻrlaridan yoki huquqiy vorislaridan (vakillaridan) tegishli koʻrsatmalar kelguncha bajarib turishi shart.
49-bob. Mol-mulkni ishonchli boshqarish
849-modda. Mol-mulkni ishonchli boshqarish shartnomasi
Mol-mulkni ishonchli boshqarish shartnomasi boʻyicha bir taraf (boshqaruvning muassisi) ikkinchi tarafga (ishonchli boshqaruvchiga) mol-mulkini muayyan muddatga ishonchli boshqaruvga topshiradi, ikkinchi taraf esa ushbu mol-mulkni boshqaruvning muassisi yoki u koʻrsatgan shaxs (foyda oluvchi) manfaatlarini koʻzlab boshqarish majburiyatini oladi.
Mol-mulkni ishonchli boshqarishga topshirish bu mol-mulkka mulk huquqining ishonchli boshqaruvchiga oʻtishiga olib kelmaydi.
Ishonchli boshqaruvchi mol-mulkni ishonchli boshqarar ekan, ishonchli boshqarish shartnomasiga muvofiq ushbu mol-mulkka nisbatan foyda oluvchining manfaatlarini koʻzlagan holda har qanday yuridik va amaliy harakatlarni qilishga haqli.
Qonunda yoki shartnomada mol-mulkni ishonchli boshqarish boʻyicha ayrim harakatlarga nisbatan cheklovlar nazarda tutilishi mumkin.
Ishonchli boshqarishga topshirilgan mol-mulk yuzasidan bitimlarni ishonchli boshqaruvchi oʻz nomidan amalga oshiradi, bunda u oʻzining shunday boshqaruvchi sifatida ish olib borayotganini koʻrsatadi. Agar yozma tarzda rasmiylashtirishni talab qilmaydigan harakatlar amalga oshirilayotganida ikkinchi taraf ishonchli boshqaruvchi bu harakatlarni ana shunday boshqaruvchi sifatida amalga oshirayotganligidan xabardor qilingan boʻlsa, yozma hujjatlarda esa ishonchli boshqaruvchining ismi yoki nomidan keyin tegishli belgi qoʻyilgan boʻlsa, mazkur shartga rioya qilingan hisoblanadi.
Ishonchli boshqaruvchining ana shunday boshqaruvchi sifatida harakat qilishi toʻgʻrisida koʻrsatma boʻlmasa, u uchinchi shaxslar oldida shaxsan majburiyat oladi va ular oldida faqat oʻziga qarashli mol-mulk bilan javob beradi.
850-modda. Mol-mulkni ishonchli boshqarishning vujudga kelish (joriy boʻlish) asoslari
Mol-mulkni ishonchli boshqarish quyidagi asoslarda vujudga keladi (joriy etiladi):
muassis bilan ishonchli boshqaruvchi oʻrtasida tuziladigan mol-mulkni ishonchli boshqarish shartnomasi;
vasiyatning ijrochisi (ishonchli boshqaruvchi) tayinlangan vasiyatnoma;
sud qarori;
vasiylik va homiylik organining vasiylikka olingan shaxsning mol-mulki ustidan vasiylik belgilash toʻgʻrisidagi qarori;
qonunda nazarda tutilgan hollarda boshqa yuridik faktlar.
851-modda. Mol-mulkni ishonchli boshqarish obyekti
Ishonchli boshqarish obyektlari korxonalar va boshqa mol-mulk komplekslari, koʻchmas mulkka mansub boʻlgan alohida obyektlar, qimmatli qogʻozlar, alohida huquqlar va boshqa mol-mulkdan iborat boʻlishi mumkin.
Qonunda koʻzda tutilgan hollarni istisno etganda, pul ishonchli boshqarishning mustaqil obyekti boʻla olmaydi.
Oldingi tahrirga qarang.
Operativ boshqaruvda boʻlgan mol-mulk ishonchli boshqaruvga topshirilishi mumkin emas. Operativ boshqaruvda boʻlgan mol-mulk uni operativ boshqaruvda saqlab turgan yuridik shaxs tugatilganidan yoki mol-mulkka nisbatan operativ boshqaruv huquqi bekor qilinganidan hamda u qonunda nazarda tutilgan boshqa asoslarga koʻra mulkdorning egaligiga oʻtganidan keyingina ishonchli boshqaruvga topshirilishi mumkin.
(851-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 7-fevraldagi OʻRQ-1025-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 07.02.2025-y., 03/25/1025/0116-son. Kuchga kirish sanasi — 2025-yil 8-may)
852-modda. Mol-mulkni ishonchli boshqarish subyektlari
Quyidagilar mol-mulkni ishonchli boshqarish muassislari boʻladilar:
mol-mulkning egasi;
yer uchastkasiga meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilish huquqiga ega boʻlgan shaxs;
vakolatli davlat organi davlat mulki boʻlgan mol-mulkka nisbatan;
Oldingi tahrirga qarang.
(Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 7-fevraldagi OʻRQ-1025-sonli Qonuniga asosan 852-modda birinchi qismi beshinchi xatboshisining chiqarilish sanasi 2025-yil 8-may — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 07.02.2025-y., 03/25/1025/0116-son)
qonunda nazarda tutilgan hollarda — notarius, vasiylik va homiylik organi, sud yoki boshqa vakolatli organ.
Quyidagilar ishonchli boshqaruvchi boʻlishlari mumkin:
fuqaro;
yuridik shaxs.
Mol-mulk davlat organiga ishonchli boshqaruvga berilishi mumkin emas.
Ishonchli boshqaruvchi faqat oʻz roziligi bilangina tayinlanishi mumkin.
Ishonchli boshqaruvchidan tashqari har qanday shaxs foyda oluvchi boʻlishi mumkin.
853-modda. Mol-mulkni ishonchli boshqarish shartnomasining muhim shartlari
Mol-mulkni ishonchli boshqarish shartnomasida quyidagilar nazarda tutilishi kerak:
shartnoma boʻyicha ishonchli boshqarishga beriladigan mol-mulk roʻyxati;
foyda oluvchi toʻgʻrisidagi koʻrsatma;
ishonchli boshqaruvchining hisobotlar taqdim etish muddatlari;
ishonchli boshqarish bekor qilingan taqdirda mol-mulkni oladigan shaxs;
agar haq toʻlash shartnomada nazarda tutilgan boʻlsa, ishonchli boshqaruvchiga toʻlanadigan haqning miqdori va shakli.
Ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan shartlar boʻlmagan taqdirda, shartnoma tuzilmagan hisoblanadi.
Mol-mulkni ishonchli boshqarish shartnomasi besh yildan ortiq boʻlmagan muddatga tuziladi. Shartnomaning amal qilish muddati tamom boʻlganida taraflardan birining shartnomani bekor qilish toʻgʻrisidagi arizasi boʻlmasa, shartnoma unda nazarda tutilgan muddatga va shartlar asosida uzaytirilgan deb hisoblanadi.
Ishonchli boshqarishga topshiriladigan ayrim turdagi mol-mulklar uchun qonunda shartnoma amal qilishining boshqa eng koʻp muddatlari belgilab qoʻyilishi mumkin.
854-modda. Mol-mulkni ishonchli boshqarish shartnomasining shakli
Mol-mulkni ishonchli boshqarish shartnomasi yozma shaklda tuziladi.
Koʻchmas mol-mulkni ishonchli boshqarish shartnomasi koʻchmas mol-mulkni boshqa shaxsga berish haqidagi shartnoma uchun nazarda tutilgan shaklda va tartibda tuziladi. Koʻchmas mulkka egalik huquqining boshqa shaxsga oʻtishi qaysi tartibda davlat roʻyxatidan oʻtkazilsa, bu mulkni ishonchli boshqarishga topshirish ham shu tartibda davlat roʻyxatidan oʻtkazilishi kerak.
Mol-mulkni ishonchli boshqarish shartnomasi shakliga yoki koʻchmas mulkni ishonchli boshqarishga topshirishni roʻyxatga olish talabiga rioya qilmaslik, uning haqiqiy boʻlmasligini keltirib chiqaradi.
855-modda. Ishonchli boshqaruvda boʻlgan mol-mulkni ajratib chiqarish
Ishonchli boshqarishga topshirilgan mol-mulk boshqaruv muassisining boshqa mol-mulkidan, shuningdek ishonchli boshqaruvchining mol-mulkidan ajratiladi. Ushbu mol-mulk ishonchli boshqaruvchida alohida balansda aks ettiriladi va u boʻyicha mustaqil hisob yuritiladi. Ishonchli boshqaruv bilan bogʻliq faoliyat boʻyicha hisob-kitob yuritish uchun alohida bank hisobvaragʻi ochiladi.
Oldingi tahrirga qarang.
Boshqaruv muassisining qarzlari boʻyicha undiruvni u ishonchli boshqaruvga topshirgan mol-mulkka qaratishga yoʻl qoʻyilmaydi, bundan ushbu shaxs bankrot deb topilgan hollar mustasno. Boshqaruv muassisi bankrot deb topilganda ushbu mol-mulkni ishonchli boshqarish bekor qilinadi va u tugatish massasiga qoʻshib yuboriladi.
(855-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2024-yil 21-fevraldagi OʻRQ-911-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.02.2024-y., 03/24/911/0142-son)
856-modda. Uchinchi shaxslarning huquqlari boʻlgan mol-mulkni ishonchli boshqarish
Ishonchli boshqaruvchi shartnoma tuzilgunga qadar oʻziga boshqarish uchun topshirilayotgan mol-mulkka uchinchi shaxslarning huquqlari borligi haqida xabardor qilib qoʻyilishi kerak. Ushbu shart buzilgan taqdirda ishonchli boshqaruvchi shartnomani haqiqiy emas deb hisoblab, real zararni qoplashni va mutanosib haq toʻlashni talab qilishga haqli.
Agar ishonchli boshqarishga topshirilgan mol-mulkka shartnoma tuzilganidan keyin uchinchi shaxslarning huquqlari paydo boʻlsa, ishonchli boshqaruvchi esa bu haqda oʻn kunlik muddatda xabardor qilinmagan boʻlsa, u mol-mulkni ishonchli boshqarish shartnomasini bekor qilib, oʻziga keltirilgan haqiqiy zararning qoplanishini va mutanosib haq toʻlanishini talab qilish huquqiga ega.
857-modda. Ishonchli boshqaruvchining huquq va majburiyatlari
Ishonchli boshqaruvchi qonunda va mol-mulkni ishonchli boshqarish shartnomasida nazarda tutilgan doirada ishonchli boshqarishga topshirilgan mol-mulkka nisbatan mulkdor huquqlarini amalga oshiradi.
Ishonchli boshqaruvchi mol-mulkni boshqarish sohasidagi harakatlarni amalga oshirish natijasida qoʻlga kiritgan huquqlar ana shunday mol-mulk tarkibiga kiritiladi. Ishonchli boshqaruvchining ana shunday harakatlarni amalga oshirishi natijasida vujudga kelgan majburiyatlar shu mol-mulk hisobidan bajariladi.
Ishonchli boshqaruvchi boshqaruvga topshirilgan koʻchmas mol-mulkni boshqa shaxsga berishni va garovga qoʻyishni faqat bu hol mol-mulkni ishonchli boshqarish shartnomasida nazarda tutilgan hollarda amalga oshirishga haqli.
Ishonchli boshqaruvda boʻlgan mol-mulkka huquqlarni himoya qilish uchun ishonchli boshqaruvchi oʻzining huquqlari har qanday buzilishini bartaraf etishni talab qilish huquqiga ega (ushbu Kodeksning 228, 229, 231, 232-moddalari).
Ishonchli boshqaruvchi boshqaruvning muassisiga va foyda oluvchiga mol-mulkni ishonchli boshqarish shartnomasi bilan belgilangan muddatlarda va tartibda oʻz faoliyati toʻgʻrisida hisobot taqdim etib turadi.
858-modda. Mol-mulkni ishonchli boshqarishni boshqa shaxsga berish
Ishonchli boshqaruvchi mol-mulkni shaxsan oʻzi boshqaradi, ushbu moddaning ikkinchi va uchinchi qismlarida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.
Ishonchli boshqaruvchi boshqa shaxsga ishonchli boshqaruvchi nomidan mol-mulkni boshqarish uchun zarur boʻlgan harakatlarni amalga oshirishni topshirishi mumkin, basharti unga mol-mulkni ishonchli boshqarish shartnomasida ana shunday vakolat berilgan boʻlsa yoki u bunga muassisning yozma roziligini olgan boʻlsa, yoxud boshqaruv muassisining yoki foyda oluvchining manfaatlarini taʼminlash uchun vaziyat taqozosi bilan bunga majbur boʻlsa va bunda boshqaruv muassisining koʻrsatmalarini oqilona muddatda olish imkoniga ega boʻlmasa.
Ishonchli boshqaruvchi oʻzi tanlagan ishonchli vakilning harakatlari uchun oʻzining harakatlari kabi javobgar boʻladi.
859-modda. Ishonchli boshqaruvchining javobgarligi
Mol-mulkni ishonchli boshqarish paytida foyda oluvchining yoki boshqaruv muassisining manfaatlari toʻgʻrisida yetarli gʻamxoʻrlik qilmagan ishonchli boshqaruvchi foyda oluvchiga mol-mulkni ishonchli boshqarish vaqtida boy berilgan foydani, boshqaruv muassisiga esa mol-mulkni yoʻqotish yoki unga shikast yetkazish bilan keltirilgan zararni, shuningdek boy berilgan foydani toʻlaydi.
Keyingi tahrirga qarang.
Agar ishonchli boshqaruvchi ushbu zararlar yengib boʻlmaydigan kuch tufayli yoki foyda oluvchining yoxud boshqaruv muassisining harakatlari tufayli kelib chiqqanligini isbot qilib bera olmasa, yetkazilgan zarar uchun javobgar boʻladi.
Ishonchli boshqaruvchi oʻziga berilgan vakolatlardan chetga chiqqan yoki oʻzi uchun belgilab qoʻyilgan cheklashlarni buzgan holda tuzgan bitim boʻyicha majburiyatlarni ishonchli boshqaruvchi shaxsan oʻzi bajaradi. Agar bitimda qatnashuvchi uchinchi shaxslar vakolatlardan chetga chiqilganligini yoki belgilab qoʻyilgan cheklashlarni bilmagan boʻlsalar yoki bilishlari kerak boʻlmagan boʻlsa, vujudga kelgan majburiyatlar ushbu moddaning toʻrtinchi qismida belgilab qoʻyilgan tartibda bajarilishi kerak. Bu holda boshqaruv muassisi ishonchli boshqaruvchidan u keltirgan zararning oʻrnini qoplashni talab qilishi mumkin.
Mol-mulkni ishonchli boshqarish munosabati bilan vujudga kelgan majburiyatlar boʻyicha qarzlar ushbu mol-mulk hisobidan toʻlanadi. Ushbu mol-mulk yetarli boʻlmagan taqdirda undiruv ishonchli boshqaruvchining mol-mulkiga, uning mol-mulki ham yetarli boʻlmaganida esa — boshqaruv muassisining ishonchli boshqarishga topshirilmagan mol-mulkiga qaratilishi mumkin.
Mol-mulkni ishonchli boshqarish shartnomasi uni tegishli suratda bajarmaslik tufayli boshqaruv muassisiga yoki foyda oluvchiga yetkazilishi mumkin boʻlgan zararning oʻrnini qoplashni taʼminlash uchun ishonchli boshqaruvchining garov berishini nazarda tutishi mumkin.
860-modda. Ishonchli boshqaruvchiga toʻlanadigan haq
Ishonchli boshqaruvchi mol-mulkni ishonchli boshqarish shartnomasida nazarda tutilgan haqni olish, shuningdek u mol-mulkni ishonchli boshqarish chogʻida qilgan zarur xarajatlarni boshqarishga topshirilgan mol-mulk hisobidan yoki ushbu mol-mulkdan foydalanishdan kelgan daromadlar hisobidan qoplatish huquqiga ega.
861-modda. Mol-mulkni ishonchli boshqarish shartnomasining bekor boʻlishi
Mol-mulkni ishonchli boshqarish shartnomasi quyidagi hollarda bekor boʻladi:
taraflardan birining shartnoma muddati tugashi munosabati bilan shartnomani bekor qilish toʻgʻrisidagi arizasiga muvofiq;
agar shartnomada boshqa hol nazarda tutilgan boʻlmasa, foyda oluvchi fuqaroning vafot etishi, foyda oluvchi yuridik shaxsning tugatilishi munosabati bilan;
Oldingi tahrirga qarang.
ishonchli boshqaruvchi fuqaro vafot etganida, u muomalaga layoqatsiz, muomala layoqati cheklangan yoki bedarak yoʻqolgan deb hisoblanganida, shuningdek yakka tadbirkor toʻlovga qobiliyatsiz deb topilganida;
(861-modda birinchi qismining toʻrtinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2024-yil 21-fevraldagi OʻRQ-911-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.02.2024-y., 03/24/911/0142-son)
Oldingi tahrirga qarang.
ishonchli boshqaruvchi yuridik shaxs tugatilganida, u toʻlovga qobiliyatsiz deb topilganida;
(861-modda birinchi qismining beshinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2024-yil 21-fevraldagi OʻRQ-911-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.02.2024-y., 03/24/911/0142-son)
foyda oluvchi, agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, shartnoma boʻyicha foydani olishdan bosh tortganida;
ishonchli boshqaruvchi yoki boshqaruv muassisi ishonchli boshqaruvchi uchun mol-mulkni ishonchli boshqarishni shaxsan amalga oshirishi mumkin emasligi munosabati bilan boshqaruvni amalga oshirishdan bosh tortganida;
boshqaruv muassisi ishonchli boshqaruvchiga shartnomada kelishilgan haqni toʻlagan holda ushbu moddaning toʻrtinchi bandida koʻrsatilganidan boshqa sabablarga koʻra shartnomani bajarishdan bosh tortganida;
ishonchli boshqaruvchi oʻzining majburiyatlarini tegishli darajada bajarmagan taqdirda shartnoma sudning qaroriga muvofiq bekor qilinganida;
qonunda yoki shartnomada nazarda tutilgan boshqa asoslarga koʻra.
Mol-mulkni ishonchli boshqarish shartnomasi bekor qilinganida ishonchli boshqarishda boʻlgan mol-mulk, agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, boshqaruv muassisiga topshiriladi.
Mol-mulkni ishonchli boshqarish shartnomasi taraflardan birining tashabbusi bilan bekor qilinganida ikkinchi taraf, agar shartnomada boshqacha muddat belgilangan boʻlmasa, kamida uch oy oldin bundan xabardor qilib qoʻyilishi kerak.
50-bob. Kompleks tadbirkorlik litsenziyasi (franshizing)
862-modda. Kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasi
Kompleks tadbirkorlik litsenziyasi (franshizing) shartnomasi boʻyicha bir taraf (kompleks litsenziar) ikkinchi tarafga (kompleks litsenziatga) haq evaziga litsenziarning firma nomidan hamda qoʻriqlanadigan tijorat axborotidan, shuningdek shartnomada nazarda tutilgan mutlaq huquqlarga kiruvchi boshqa obyektlardan (tovar belgisi, xizmat koʻrsatish belgisi va ixtirolar hamda boshqalardan) litsenziatning tadbirkorlik faoliyatida foydalanish huquqini oʻz ichiga oladigan mutlaq huquqlar kompleksini (litsenziya kompleksi) berish majburiyatini oladi.
Kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasi litsenziya kompleksidan, litsenziarning ish sohasidagi obroʻsidan va tijorat sohasidagi tajribasidan muayyan hajmda (xususan, minimal va yoki maksimal hajmda foydalanishni belgilab qoʻygan holda) muayyan faoliyat sohasiga (litsenziardan olingan yoki litsenziat ishlab chiqargan tovarlarni sotish, xizmatlarni koʻrsatish, ishlar bajarish, savdo faoliyatini amalga oshirish va hokazo) qoʻllagan holda, foydalanish hududini koʻrsatib yoki koʻrsatmasdan foydalanishni nazarda tutadi.
Kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasi boʻyicha faqat tijorat tashkilotlari va tadbirkorlar sifatida roʻyxatga olingan fuqarolargina taraflar boʻlishi mumkin.
Kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasi muddat koʻrsatilgan, shuningdek koʻrsatilmagan holda (muddatsiz shartnoma) tuzilishi mumkin.
Basharti ushbu bobda boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa yoki u shartnomaning mohiyatidan kelib chiqmasa, kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasiga ushbu Kodeksning intellektual mulk haqidagi qoidalari tegishli suratda qoʻllanadi.
863-modda. Kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasining shakli va uni roʻyxatga olishga qoʻyiladigan talablar
Kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasi yozma ravishda tuzilishi kerak va u shartnomaga muvofiq litsenziar sifatida ish koʻradigan yuridik shaxsni yoki yakka tadbirkorni roʻyxatga olgan organ tomonidan roʻyxatga olinishi kerak. Ushbu qoidaga rioya qilmaslik shartnomaning haqiqiy hisoblanmasligiga sabab boʻladi.
864-modda. Kompleks tadbirkorlik boʻyicha qoʻshimcha litsenziya
Kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasida litsenziatning oʻziga berilgan litsenziya kompleksi yoki uning bir qismidan boshqa shaxslarning u litsenziar bilan kelishgan yoki kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasida belgilangan shartlarda foydalanishiga ruxsat berish huquqi nazarda tutilishi mumkin. Xuddi shuningdek, shartnomada litsenziatning muayyan vaqt davomida foydalanish hududini koʻrsatgan yoki koʻrsatmagan holda muayyan miqdorda qoʻshimcha litsenziyalar berish majburiyati ham yozib qoʻyilishi mumkin.
Kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasining bekor qilinishi kompleks tadbirkorlik boʻyicha qoʻshimcha litsenziyani ham bekor qiladi.
865-modda. Kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasi boʻyicha haq toʻlash shakli
Litsenziat litsenziarga qatʼiy belgilab qoʻyilgan bir yoʻla yoki davriy toʻlovlar, tushumdan ajratmalar, litsenziar tomonidan unga qayta sotish uchun yetkazib beriladigan tovarlarning ulgurji narxlariga ustamalar shaklida yoki kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasida nazarda tutilgan boshqa shaklda haq toʻlaydi.
866-modda. Litsenziarning majburiyatlari
Litsenziar:
litsenziatga texnikaviy va tijorat hujjatlarini topshirishi hamda litsenziat kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasi boʻyicha oʻziga berilgan huquqlarni amalga oshirishi uchun zarur boʻlgan boshqa axborotni taqdim etishi, shuningdek litsenziat va uning xodimlariga ushbu huquqlarni amalga oshirish bilan bogʻliq masalalar yuzasidan yoʻl-yoʻriqlar berishi shart;
litsenziatga shartnomada nazarda tutilgan litsenziyalarni berishi, ularning belgilangan tartibda rasmiylashtirilishini taʼminlashi;
litsenziatga doimiy texnikaviy va maslahat yordami koʻrsatishi, shu jumladan xodimlarni oʻqitish va ularning malakasini oshirishda yordam berishi shart.
Kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasida litsenziarning boshqa majburiyatlari ham nazarda tutilishi mumkin.
867-modda. Litsenziatning majburiyatlari
Litsenziat kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasi boʻyicha amalga oshiradigan faoliyatning xarakteri va xususiyatlarini hisobga olgan holda litsenziat:
shartnomada nazarda tutilgan faoliyatni amalga oshirish chogʻida litsenziarning firma nomidan shartnomada koʻrsatilgan tarzda foydalanishi;
u shartnoma asosida ishlab chiqarayotgan tovarlar, koʻrsatayotgan xizmatlar, bajarayotgan ishlar sifati bevosita litsenziarning oʻzi ishlab chiqarayotgan, koʻrsatayotgan yoki bajarayotgan shunday tovarlar, xizmatlar yoki ishlarning sifatiga aniq mos boʻlishini taʼminlashi;
litsenziarning litsenziya kompleksiga kiruvchi alohida huquqlardan foydalanish xarakteri, usullari va shartlari bu huquqlardan litsenziarning foydalanishiga aniq mos kelishiga qaratilgan barcha yoʻriqnomalari va koʻrsatmalariga, shu jumladan litsenziat shartnoma boʻyicha oʻziga berilgan huquqlarni amalga oshirish vaqtida foydalanadigan tijorat binolarining tashqi va ichki bezaklariga doir koʻrsatmalariga ham rioya etishi;
sotib oluvchilar (buyurtmachilar) bevosita litsenziardan tovar (xizmat, ish) ni sotib olgan (buyurtma bergan) vaqtda ularga umid qilishlari mumkin boʻlgan hamma qoʻshimcha xizmatlarni koʻrsatishi;
litsenziarning ishlab chiqarish sirlarini va undan olgan boshqa maxfiy tijorat axborotini oshkor qilmasligi;
agar shartnomada toʻgʻridan-toʻgʻri nazarda tutilgan boʻlsa, shartlashilgan miqdorda yordamchi litsenziyalarni berishi;
kompleks tadbirkorlik litsenziyasi tufayli firma nomidan, tovar belgisidan, xizmat koʻrsatish belgisidan yoki boshqa individuallashtirish vositasidan foydalanayotganligini sotib oluvchilarga (buyurtmachilarga) ular uchun juda aniq usulda maʼlum qilishi shart.
868-modda. Kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasining cheklaydigan shartlari
Kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasida cheklaydigan (eksklyuziv) shartlar, xususan:
litsenziarning litsenziatga biriktirib qoʻyilgan hududda foydalanish uchun boshqa xuddi shunday kompleks tadbirkorlik litsenziyalarini bermaslik yoki ushbu hududda bevosita mustaqil faoliyat olib bormaslik majburiyati;
litsenziatning kompleks tadbirkorlik litsenziyasidan foydalaniladigan hududda litsenziar bilan raqobatlashmaslik majburiyati;
litsenziatning litsenziarning raqobatchilaridan (boʻlajak raqobatchilaridan) boshqa kompleks tadbirkorlik litsenziyalarini olishdan voz kechishi;
litsenziatning shartnoma boʻyicha oʻziga berilgan alohida huquqlarni amalga oshirish vaqtida foydalaniladigan tijorat binolari joylashtiriladigan yerni, shuningdek ularning tashqi va ichki bezaklarini litsenziar bilan kelishish majburiyati nazarda tutilishi mumkin.
Oldingi tahrirga qarang.
Agar cheklaydigan shartlar tegishli bozorning holatini va taraflarning iqtisodiy mavqeyini hisobga olganda raqobat toʻgʻrisidagi qonunchilikka zid boʻlsa, bu shartlar monopoliyaga qarshi organ yoki boshqa manfaatdor shaxsning daʼvosiga koʻra haqiqiy emas deb topilishi mumkin.
(868-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Agar kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasining cheklaydigan shartlariga koʻra:
litsenziar litsenziatning tovarni sotish bahosini yoki litsenziat bajaradigan (koʻrsatadigan) ishlar (xizmatlar) narxini belgilashga, yoki mazkur narxlarning yuqori va pastki chegaralarini belgilab qoʻyishga haqli boʻlsa;
litsenziat tovarlarni faqat maʼlum toifadagi sotib oluvchilarga (buyurtmachilarga) yoki shartnomada belgilab qoʻyilgan hududda joylashgan (yashaydigan) sotib oluvchilarga (buyurtmachilarga)gina sotishga, ishlarni bajarishga yoki xizmatlar koʻrsatishga haqli boʻlsa, bunday cheklovchi shartlar haqiqiy emas.
869-modda. Litsenziarning litsenziatga qoʻyiladigan talablar boʻyicha javobgarligi
Litsenziat kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasi boʻyicha sotayotgan (bajarayotgan, koʻrsatayotgan) tovarlar (ishlar, xizmatlar) sifati shartnomaga mos emasligi toʻgʻrisida litsenziatga qoʻyiladigan talablar yuzasidan litsenziar subsidiar javobgar boʻladi.
Litsenziatga litsenziarning mahsulotini (tovarlarini) tayyorlovchi sifatida qoʻyiladigan talablar yuzasidan litsenziar litsenziat bilan solidar javobgar boʻladi.
870-modda. Kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasini oʻzgartirish
Kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasi ushbu Kodeks 28-bobining qoidalariga muvofiq oʻzgartirilishi mumkin.
Tegishli oʻzgartishlar ushbu Kodeksning 863-moddasida belgilangan tartibda roʻyxatga olingan paytdan boshlab shartnoma oʻzgartirilgan deb hisoblanadi.
871-modda. Kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasini bekor qilish
Muddati koʻrsatilib tuzilgan kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasi ushbu Kodeks 28-bobining qoidalariga muvofiq bekor qilinishi mumkin.
Taraflardan har biri muddatsiz kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasidan istagan vaqtda bosh tortishga haqli boʻlib, agar shartnomada uzoqroq muddat nazarda tutilgan boʻlmasa, bu haqda ikkinchi tarafni olti oy oldin xabardor qilishi kerak.
Litsenziya kompleksiga kirgan firma nomini yangi firma nomi bilan almashtirmasdan unga boʻlgan huquq bekor qilingan taqdirda kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasi bekor qilinadi.
Muddati koʻrsatib tuzilgan kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasini muddatidan oldin bekor qilish, shuningdek muddatsiz kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasini bekor qilish ushbu Kodeksning 863-moddasida belgilangan tartibda roʻyxatga olinishi kerak.
872-modda. Taraflar oʻzgarganida kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasining oʻz kuchida qolishi
Litsenziya kompleksiga kiruvchi biron-bir alohida huquqning boshqa shaxsga oʻtishi kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasini oʻzgartirish yoki bekor qilish uchun asos boʻlmaydi. Yangi litsenziar oʻziga oʻtgan alohida huquq jumlasiga kiruvchi huquqlar va majburiyatlar boʻyicha shartnomaga kirishadi.
Litsenziar fuqaro vafot etgan taqdirda, uning kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasi boʻyicha huquq va majburiyatlari merosxoʻrga, basharti bu merosxoʻr tadbirkor sifatida roʻyxatga olingan boʻlsa yoki meros ochilgan kundan eʼtiboran olti oy mobaynida tadbirkor sifatida roʻyxatga olinsa, oʻtadi. Aks holda shartnoma bekor qilinadi.
Merosxoʻr tegishli huquq va majburiyatlarni qabul qilib olguncha yoki merosxoʻr tadbirkor sifatida roʻyxatga olinguncha boʻlgan davrda litsenziya kompleksini notarius tomonidan belgilangan tartibda tayinlanadigan boshqaruvchi idora qiladi.
873-modda. Firma nomi oʻzgarganida kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasining oʻz kuchida qolishi
Litsenziar oʻzining firma nomini oʻzgartirgan taqdirda, agar litsenziat shartnomani bekor qilishni talab qilmasa, kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasi saqlanib qoladi va litsenziarning yangi firma nomiga nisbatan amal qiladi. Shartnomaning amal qilishi saqlanib qolgan taqdirda litsenziat litsenziarga tegishli boʻlgan haqni mutanosib ravishda kamaytirishni talab qilishga haqli boʻladi.
874-modda. Litsenziya kompleksiga kiradigan alohida huquqning bekor boʻlish oqibatlari
Agar kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasi amal qilib turgan davrda litsenziya kompleksiga kiruvchi alohida huquqning amal qilish muddati tugasa yoki bunday huquq boshqa asosga koʻra bekor boʻlsa, shartnoma bekor boʻlgan huquqqa taalluqli qoidalarni chegirib tashlagan holda saqlanib qoladi, litsenziat esa, agar shartnomada boshqa hol nazarda tutilgan boʻlmasa, litsenziarga tegishli boʻlgan haqni mutanosib ravishda kamaytirishni talab qilishga haqli boʻladi.
51-bob. Omonat saqlash
1-§. Omonat saqlash haqida umumiy qoidalar
875-modda. Omonat saqlash shartnomasi
Omonat saqlash shartnomasi boʻyicha bir taraf (omonat saqlovchi) unga ikkinchi taraf (yuk topshiruvchi) bergan ashyoni saqlash va bu ashyoni toʻla holida qaytarish majburiyatini oladi.
Omonat saqlashni oʻz kasb faoliyatining maqsadlaridan biri sifatida amalga oshiradigan tashkilot (professional omonat saqlovchi) omonat saqlash shartnomasida saqlovchining yuk topshiruvchidan ashyoni shartnomada nazarda tutilgan muddatda saqlashga qabul qilish majburiyati koʻzda tutilishi mumkin.
876-modda. Ashyoni saqlashga qabul qilish majburiyatini bajarish
Omonat saqlashni tadbirkorlik yoki boshqa professional faoliyat sifatida amalga oshiradigan omonat saqlovchi omonat saqlash shartnomasi boʻyicha oʻz zimmasiga yuk topshiruvchining ashyolarini saqlashga qabul qilish va yuk topshiruvchi bergan narsalarni ushbu moddada nazarda tutilgan qoidalarga muvofiq saqlash majburiyatini olishi mumkin.
Omonat saqlash shartnomasi boʻyicha ashyoni saqlashga qabul qilish majburiyatini olgan omonat saqlovchi bu ashyoni saqlash uchun oʻziga berishni talab qilishga haqli emas. Biroq, ashyoni omonat saqlash shartnomasida nazarda tutilgan muddatda saqlashga topshirmagan yuk topshiruvchi, agar qonunda yoki shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, ashyoni saqlashga topshirmaganligi munosabati bilan yetkazilgan zarar uchun omonat saqlovchi oldida javobgar boʻladi.
Agar omonat saqlash shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, ashyo shartnomada kelishilgan muddatda saqlashga topshirilmagan hollarda, bordi-yu, bu muddat belgilanmagan boʻlsa, shartnoma tuzilgan kundan boshlab uch oy oʻtganidan keyin omonat saqlovchi ashyoni saqlashga qabul qilish majburiyatidan ozod etiladi.
877-modda. Omonat saqlash shartnomasining shakli
Omonat saqlash shartnomasi yozma ravishda tuzilishi kerak boʻlgan hollarda (ushbu Kodeksning 108-moddasi) agar ashyoning saqlashga qabul qilinganligi omonat saqlovchi tomonidan yuk topshiruvchiga saqlash tilxati, pattasi, guvohnomasini, omonat saqlovchi imzolagan boshqa hujjatni berish yoʻli bilan tasdiqlangan boʻlsa, shartnomaning yozma shakliga rioya qilingan hisoblanadi.
Agar ashyo saqlash uchun favqulodda holatlarda (yongʻin, tabiiy ofat, toʻsatdan kasal boʻlish, hujum xavfi va boshqalar) topshirilgan boʻlsa, shartnomaning yozma shakliga rioya qilish talab etilmaydi.
Oldingi tahrirga qarang.
Omonat saqlash shartnomasi omonat saqlovchi tomonidan yuk topshiruvchiga, agar bunga qonunchilikda yoʻl qoʻyilsa yoki u saqlashning ushbu turi uchun odatdagi hol boʻlsa, ashyolar saqlash uchun qabul qilinganligini tasdiqlaydigan nomerli jeton (nomer) yoki boshqa belgi berish yoʻli bilan tuzilishi mumkin.
(877-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Omonat saqlash shartnomasining oddiy yozma shakliga rioya qilmaslik saqlashga qabul qilingan ashyo bilan omonat saqlovchi qaytargan ashyoning aynan oʻziligi xususida nizo chiqqan taqdirda, taraflarni guvohlarning koʻrsatmalarini vaj qilib keltirish huquqidan mahrum etmaydi.
878-modda. Omonat saqlash muddati
Omonat saqlovchi ashyoni shartnomada kelishilgan muddat davomida saqlashi shart. Agar shartnomada saqlash muddati nazarda tutilgan boʻlmasa va uni shartnomaning shartlariga qarab aniqlash mumkin boʻlmasa, ashyo yuk topshirgan shaxs tomonidan talab qilib olinguncha saqlanadi.
Agar saqlash muddati ashyoni yuk topshirgan shaxs tomonidan talab qilib olish paytigacha qilib belgilangan boʻlsa, omonat saqlovchi bunday vaziyatlarda odat boʻlgan ashyoni saqlash muddati tugagach, ashyoning yuk topshirgan shaxs tomonidan qaytarib olinishini talab qilishga haqli boʻlib, ashyoni topshirgan shaxsga uni qabul qilib olish uchun oqilona muddat beradi. Yuk topshiruvchining bu majburiyatni bajarmasligi ushbu Kodeks 888-moddasining ikkinchi va uchinchi qismlarida nazarda tutilgan oqibatlarga olib keladi.
879-modda. Ashyolarni egasizlantirib saqlash
Ashyo egasizlantirib saqlanganida saqlash uchun qabul qilingan ashyolar boshqa yuk topshiruvchilarning shunga oʻxshash va shunday sifatli ashyolari bilan aralashtirib yuborilishi mumkin. Yuk topshiruvchiga teng miqdorda yoki taraflar kelishgan miqdorda shunga oʻxshash va shunday sifatli ashyolar qaytarib beriladi.
Egasizlantirib saqlash bunday hol omonat saqlash shartnomasida bevosita nazarda tutilgan hollardagina amalga oshiriladi.
880-modda. Omonat saqlovchining ashyo toʻliq saqlanishini taʼminlash majburiyatlari
Omonat saqlovchi saqlashga topshirilgan ashyoning toʻliq saqlanishini taʼminlash uchun omonat saqlash shartnomasida nazarda tutilgan, shuningdek boshqa barcha zarur chora-tadbirlarni koʻrishi shart.
Agar shartnomada egasizlantirib saqlash nazarda tutilgan boʻlmasa, omonat saqlovchi saqlash uchun oʻziga berilgan ashyoni yuk topshiruvchiga yoki u oluvchi sifatida koʻrsatgan boshqa shaxsga topshirishi shart. Ashyo saqlashga qanday holatda topshirilgan boʻlsa, oʻsha holatda, uning tabiiy yomonlashuvini yoki tabiiy kamayishini hisobga olib qaytarib berilishi shart.
Omonat saqlovchi ashyoni qaytarish bilan bir vaqtda, basharti omonat saqlash shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, uni saqlash vaqtida olingan hosil va daromadlarni ham topshirishi shart.
881-modda. Omonat saqlashga topshirilgan ashyodan foydalanish
Omonat saqlovchi oʻziga saqlash uchun topshirilgan ashyodan yuk topshiruvchining roziligisiz foydalanishga, shuningdek uchinchi shaxslarga undan foydalanish imkoniyatini berishga haqli emas, saqlanayotgan ashyodan foydalanish uning toʻliq saqlanishini taʼminlash uchun zarur boʻlgan hollar bundan mustasno.
882-modda. Omonat saqlash shartlarini oʻzgartirish
Omonat saqlovchi ashyoni saqlash shartlarini oʻzgartirish zarurligi haqida darhol yuk topshiruvchini xabardor qilishi va uning javobini kutishi shart.
Ashyoning yoʻqolishi yoki shikastlanishi xavfi paydo boʻlgan taqdirda, omonat saqlovchi saqlash shartnomasida nazarda tutilgan saqlash usuli, joyi va boshqa shartlarni yuk topshiruvchining javobini kutmasdan oʻzgartirishi shart.
Agar saqlash vaqtida ashyoning buzilish xavfi aniq boʻlib qolsa yoki ashyo buzilgan boʻlsa, yoki uning toʻliq saqlanishini taʼminlashga imkon bermaydigan vaziyatlar vujudga kelgan boʻlsa, yuk topshiruvchi esa oʻz vaqtida choralar koʻrishini kutish mumkin boʻlmasa, omonat saqlovchi ashyoni yoki uning bir qismini saqlash joyida amalda boʻlgan bahoda mustaqil sotishga haqli. Agar mazkur vaziyatlar omonat saqlovchi aybdor boʻlmagan sabablarga koʻra vujudga kelgan boʻlsa, u sotish uchun qilgan oʻz xarajatlarini xarid bahosidan undirish huquqiga ega.
883-modda. Xavfli xossalarga ega boʻlgan ashyolarni saqlash
Agar yuk topshiruvchi tez yonadigan, portlash xavfi boʻlgan yoki oʻz tabiatiga koʻra xavfli boʻlgan ashyolarni saqlash uchun topshirayotgan vaqtda saqlovchini ularning xossalari haqida ogohlantirmagan boʻlsa, omonat saqlovchi bu ashyolarni koʻrilgan ziyonni yuk topshiruvchiga toʻlamagan holda istagan vaqtda zararsizlantirishi yoki yoʻq qilib tashlashi mumkin. Yuk topshiruvchi bunday ashyolar saqlanishi munosabati bilan saqlovchiga va uchinchi shaxslarga yetkazilgan zarar uchun javob beradi.
Xavfli xossalarga ega boʻlgan ashyolar saqlash uchun professional omonat saqlovchiga topshirilgan vaqtda ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan qoidalar bunday ashyolar saqlash uchun notoʻgʻri nom bilan topshirilgan va omonat saqlovchi ularni qabul qilib olish chogʻida sirtidan koʻzdan kechirish yoʻli bilan ularning xavfli xossalarga egaligini bila olmagan taqdirda qoʻllanadi.
Ashyolar haq evaziga saqlangan taqdirda, ushbu moddaning birinchi va ikkinchi qismlarida nazarda tutilgan hollarda ashyolarni saqlash uchun toʻlangan haq qaytarib berilmaydi, bordi-yu, bu haq toʻlanmagan boʻlsa, omonat saqlovchi uni toʻla-toʻkis undirib olishi mumkin.
Agar omonat saqlovchi xabardor boʻlgani holda va uning roziligi bilan saqlashga qabul qilingan ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan ashyolar, garchi ularni saqlash shartlariga rioya etilgan boʻlsa-da, atrofdagilar uchun yoki omonat saqlovchi yoxud uchinchi shaxslarning mol-mulki uchun xavfli boʻlib qolgan boʻlsa hamda vaziyat omonat saqlovchining yuk topshiruvchidan ularni darhol olib ketishni talab qilishiga imkon bermasa yoki yuk topshiruvchi bu talabni bajarmasa, ushbu ashyolar omonat saqlovchi tomonidan yuk topshiruvchiga ziyonni toʻlamagan holda zararsizlantirilishi yoki yoʻq qilib tashlanishi mumkin. Bunday hollarda yuk topshiruvchi ushbu ashyolarni saqlash munosabati bilan keltirilgan zarar uchun omonat saqlovchi va uchinchi shaxslar oldida javobgar boʻlmaydi.
884-modda. Ashyoni saqlash uchun uchinchi shaxsga topshirish
Oldingi tahrirga qarang.
Agar qonunchilikda yoki omonat saqlash shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, omonat saqlovchi yuk topshiruvchining roziligisiz ashyoni saqlash uchun uchinchi shaxsga topshirishga haqli emas, basharti buni yuk topshiruvchining manfaatlari zarur qilib qoʻygan va omonat saqlovchi uning roziligini olish imkoniyatidan mahrum boʻlgan boʻlmasa. Omonat saqlovchi ashyoni uchinchi shaxsga topshirganligi haqida yuk topshiruvchini kechiktirmay xabardor qilishi shart.
(884-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Saqlash uchun ashyo topshirilgan uchinchi shaxsning harakatlari uchun omonat saqlovchi javob beradi.
885-modda. Omonat saqlaganlik uchun toʻlanadigan haq
Omonat saqlaganlik uchun haq saqlovchiga saqlash tamom boʻlganidan keyin, bordi-yu, saqlash uchun davrlar boʻyicha haq toʻlash nazarda tutilgan boʻlsa — har bir davr tamom boʻlganidan keyin toʻlanishi shart.
Agar saqlash omonat saqlovchi javobgar boʻlmagan vaziyatlar tufayli shartlashilgan muddatidan oldin toʻxtatilsa, omonat saqlovchi haqning mutanosib qismini, ushbu Kodeks 883-moddasining birinchi, ikkinchi va uchinchi qismlarida nazarda tutilgan hollarda esa, haqning hammasini olish huquqiga ega boʻladi.
Agar saqlash omonat saqlovchi javobgar boʻladigan vaziyatlar tufayli muddatidan oldin toʻxtatilsa, u saqlaganlik uchun haq talab qilish huquqiga ega boʻlmaydi, bu haq ustidan olgan summalarni esa yuk topshiruvchiga qaytarishi shart.
Agar shartnomada nazarda tutilgan muddat tugaganidan keyin saqlab turilgan ashyo yuk topshiruvchi tomonidan qaytarib olinmagan boʻlsa, u ashyoni bundan keyin saqlagani uchun omonat saqlovchiga tegishli miqdorda haq toʻlashi shart.
Ushbu moddaning qoidalari omonat saqlash shartnomasida boshqacha tartib belgilab qoʻyilgan boʻlmasa qoʻllaniladi.
886-modda. Omonat saqlash yuzasidan qilingan xarajatlarni qoplash
Agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, ashyoni saqlash xarajatlari toʻlanadigan haq summasiga kiritiladi. Alohida xarajatlar omonat saqlash shartnomasida nazarda tutilgan haq summasiga yoki xarajatlar tarkibiga kiritilmasligi nazarda tutiladi.
Agar omonat saqlash shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, ashyo tekinga saqlanganida yuk topshiruvchi amalda qilingan zarur xarajatlarni omonat saqlovchiga toʻlashi shart.
887-modda. Omonat saqlash uchun qilingan alohida xarajatlar
Oldingi tahrirga qarang.
Ashyoni saqlash uchun qilingan, odatdagi bunday xarajatlardan ortiq boʻlgan hamda omonat saqlash shartnomasini tuzish chogʻida taraflar oldindan koʻrishi mumkin boʻlmagan xarajatlar (alohida xarajatlar), basharti yuk topshiruvchi ushbu xarajatlarga rozilik bergan yoki ularni keyinchalik maʼqullagan boʻlsa, shuningdek qonunchilikda yoki shartnomada nazarda tutilgan boshqa hollarda omonat saqlovchiga toʻlanadi.
(887-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Alohida xarajatlarni qilish zarur boʻlib qolganida, omonat saqlovchi yuk topshiruvchidan ushbu xarajatlarga rozilik soʻrashi shart. Agar yuk topshiruvchi omonat saqlovchi koʻrsatgan muddatda yoki javob berish uchun yetarli boʻlgan vaqtda oʻzining rozi emasligini xabar qilmasa, u alohida xarajatlarga rozi boʻlgan, deb hisoblanadi.
Ishning holatlariga koʻra yuk topshiruvchining roziligini oldindan olish mumkin boʻlsa-da, omonat saqlovchi bunday rozilikni olmasdan turib saqlash uchun alohida xarajatlar qilgan va yuk topshiruvchi keyinchalik ularni maʼqullamagan taqdirda, omonat saqlovchi alohida xarajatlarni faqat ushbu xarajatlar qilinmasa ashyoga yetkazilishi mumkin boʻlgan zarar doirasida qoplashni talab qilishi mumkin.
Agar saqlash shartnomasida boshqa hol nazarda tutilgan boʻlmasa, alohida xarajatlar saqlash haqiga qoʻshimcha ravishda toʻlanadi.
888-modda. Ashyoning yuk topshiruvchi tomonidan qaytarib olinishi
Yuk topshiruvchi shartnomada nazarda tutilgan saqlash muddati tamom boʻlgach, saqlash uchun topshirilgan ashyoni qaytarib olishi shart.
Oldingi tahrirga qarang.
Yuk topshiruvchi ashyoni olishdan bosh tortgan taqdirda, agar omonat saqlash shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, omonat saqlovchi ashyoni mustaqil suratda sotishga, uning qiymati belgilangan bazaviy hisoblash miqdorining ellik baravariga teng summadan ortiq boʻlgan taqdirda esa — ushbu Kodeksning 379, 380 va 381-moddalarida nazarda tutilgan tartibda sotishga haqli.
(888-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2019-yil 3-dekabrdagi OʻRQ-586-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 04.12.2019-y., 03/19/586/4106-son)
Ashyoni sotishdan tushgan summa omonat saqlovchiga tegishli haq chegirib tashlangach, yuk topshiruvchiga beriladi.
889-modda. Ashyo yoʻqolganligi, kam chiqqanligi yoki shikastlanganligi uchun omonat saqlovchining javobgarligi
Omonat saqlovchi saqlash uchun qabul qilingan ashyo yoʻqolganligi, kam chiqqanligi yoki shikastlanganligi uchun ushbu Kodeksning 333-moddasida nazarda tutilgan asoslarga koʻra javobgar boʻladi.
Professional omonat saqlovchi ashyoning yoʻqolishi, kam chiqishi yoki shikastlanishi:
yengib boʻlmas kuch taʼsiri oqibatida;
ashyoning uni saqlash uchun qabul qilish chogʻida omonat saqlovchi bilmagan va bilishi shart boʻlmagan yashirin xossalari tufayli;
saqlanayotgan ashyoning yoʻqolganligi, kam chiqqanligi yoki shikastlanganligi yuk topshiruvchining qasddan qilganligi yoki qoʻpol ehtiyotsizligi natijasida yuz berganligini isbotlamasa javobgar boʻladi.
Shartnomada nazarda tutilgan saqlash muddati yoki omonat saqlovchining talabiga koʻra ashyoni qaytarib olishi shart boʻlgan vaqt tugagach, yuk topshiruvchi saqlanayotgan ashyoni qaytarib olmasa, omonat saqlovchi bundan buyon ashyo yoʻqolganligi, kam chiqqanligi yoki shikastlanganligi uchun qasddan harakat qilgan yoki qoʻpol ehtiyotsizlik qilgan taqdirdagina javob beradi.
890-modda. Omonat saqlovchining javobgarlik darajasi
Ashyo yoʻqolganligi, kam chiqqanligi yoki shikastlanganligi tufayli yuk topshiruvchiga yetkazilgan zarar, agar qonunda yoki saqlash shartnomasida boshqa hol nazarda tutilgan boʻlmasa, ushbu Kodeksning 324-moddasiga muvofiq omonat saqlovchi tomonidan qoplanadi.
Ashyo tekin saqlanganida uning yoʻqolishi, kam chiqishi yoki shikastlanishi tufayli yuk topshiruvchiga yetkazilgan zarar:
ashyolar yoʻqolganligi va kam chiqqanligi uchun — yoʻqolgan yoki yetishmayotgan ashyolarning qiymati miqdorida;
ashyolar shikastlanganligi uchun — ularning qiymati qancha summaga kamaygan boʻlsa, shuncha summa miqdorida qoplanadi.
Agar omonat saqlovchi javobgar boʻlgan holda shikast yetishi natijasida ashyoning sifati undan dastlabki vazifasi boʻyicha foydalanish mumkin boʻlmaydigan darajada oʻzgargan boʻlsa, yuk topshiruvchi undan voz kechishga va omonat saqlovchidan ushbu ashyoning qiymatini, shuningdek, agar qonunda yoki omonat saqlash shartnomasida nazarda tutilgan boʻlsa, boshqa zararni ham qoplashni talab qilishga haqli.
891-modda. Omonat saqlovchiga yetkazilgan zararni qoplash
Agar omonat saqlovchi ashyoni saqlash uchun qabul qilib olayotgan paytida uning xossalarini bilmagan va bilishi shart boʻlmagan boʻlsa, yuk topshiruvchi saqlash uchun topshirilgan ashyoning xossalari tufayli yetkazilgan zararni omonat saqlovchiga toʻlashi shart.
892-modda. Yuk topshiruvchining talabi bilan omonat saqlash majburiyatining bekor boʻlishi
Shartnomada yukni qaytarib berishning boshqacha muddati belgilangan boʻlsa ham, omonat saqlovchi yuk topshiruvchining talabi bilan saqlashga qabul qilingan ashyoni darhol qaytarib berishi kerak. Bu holda, agar omonat saqlash shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, yuk topshiruvchi majburiyatni muddatidan oldin bekor qilishi tufayli omonat saqlovchiga yetkazilgan zararni toʻlashi shart.
893-modda. Omonat saqlash haqidagi umumiy qoidalarni uning alohida turlariga tatbiq etish
Oldingi tahrirga qarang.
Agar ushbu Kodeksning 894 — 913-moddalarida nazarda tutilgan omonat saqlashning alohida turlari toʻgʻrisidagi qoidalarda, boshqa qonunchilik hujjatlarida oʻzgacha tartib belgilab qoʻyilgan boʻlmasa, omonat saqlash haqidagi umumiy qoidalar uning alohida turlariga ham tatbiq etiladi.
(893-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
2-§. Omonat saqlashning alohida turlari
894-modda. Lombardda omonat saqlash
Lombardda omonat saqlash uchun fuqarolardan shaxsiy isteʼmolga moʻljallangan koʻchar ashyolar qabul qilinishi mumkin.
Ashyoni lombardda omonat saqlash shartnomasi lombard tomonidan yuk topshiruvchiga (mijozga) uning nomi yozilgan saqlov pattasi berish yoʻli bilan rasmiylashtiriladi.
Lombardga saqlash uchun topshiriladigan ashyo taraflarning kelishuvi bilan saqlash uchun qabul qilish paytida va joyida odatda savdoda shu turdagi va sifatdagi ashyoga belgilanadigan narxlarga muvofiq baholanishi kerak.
Lombard saqlash uchun qabul qilingan ashyolarni ushbu moddaning uchinchi qismiga muvofiq chiqarilgan narxning toʻliq summasida oʻz hisobidan yuk topshiruvchi foydasiga sugʻurtalashi shart.
895-modda. Lombarddan talab qilib olinmagan ashyolar
Yuk topshiruvchi ashyolarni qaytarib olishdan bosh tortgan taqdirda, lombard ularni uch oy mobaynida saqlab turishi shart. Bu muddat oʻtganidan keyin talab qilib olinmagan ashyolar lombard tomonidan ushbu Kodeks 289-moddasining yettinchi qismida belgilab qoʻyilgan tartibda sotilishi mumkin.
Ashyolarni sotishdan tushgan puldan saqlash haqi va lombardga tegishli boshqa toʻlovlar qoplanadi. Pulning qolgan qismi lombard tomonidan saqlov pattasining egasiga u taqdim etilganida qaytarib beriladi.
896-modda. Boyliklarni bankda saqlash
Bank qimmatli qogʻozlarni, qimmatbaho metallar va toshlarni, boshqa boyliklarni, shuningdek hujjatlarni saqlash uchun qabul qilishi mumkin.
Bankda boyliklarni saqlash shartnomasi bank tomonidan boylik topshiruvchiga nomi yozilgan saqlov hujjatini berish yoʻli bilan rasmiylashtiriladi. Bu hujjatni taqdim etish bank tomonidan saqlanayotgan boyliklarni boylik topshiruvchiga berish uchun asos boʻladi.
Qimmatli qogʻozlarni saqlash (depozit) shartnomasida nazarda tutilgan hollarda bank ularning toʻliq saqlanishini taʼminlashdan tashqari, ushbu qogʻozlarga nisbatan yuridik ahamiyatga ega harakatlarni ham (vakillik va hokazo) amalga oshiradi.
Boyliklarni yakka tartibdagi poʻlat sandiqdan (poʻlat sandiq boʻlinmasidan, saqlash uchun moʻljallangan alohida binodan) foydalangan holda saqlash shartnomasi bank tomonidan boyliklarni saqlash uchun qabul qilish harakatlarini amalga oshirish va boylik topshiruvchiga poʻlat sandiq kalitini, boylik topshiruvchini koʻrsatadigan varaqcha, koʻrsatuvchining poʻlat sandiqni ochish va undan boyliklarni olish huquqini tasdiqlaydigan boshqa belgi yoki hujjat berish yoʻli bilan tuzilishi mumkin.
Agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, boylik topshiruvchi istagan vaqtda boyliklarni poʻlat sandiqdan olishi, ularni qayta qoʻyishi, saqlanayotgan hujjatlar bilan ishlashi mumkin. Bunda bank boylik topshiruvchining boyliklarni olishini va qaytarib topshirishini hisobga olish huquqiga ega.
Boylik topshiruvchi boyliklarning bir qismini poʻlat sandiqdan olgan taqdirda, bank boyliklarning qolgan qismi but saqlanishi uchun javobgar boʻladi.
Ushbu moddada belgilangan bankning poʻlat sandigʻida boyliklarni saqlash qoidalari bank oʻz poʻlat sandigʻini mulk ijarasi shartlari asosida foydalanish uchun boshqa shaxsga beradigan hollarga taalluqli boʻlmaydi.
897-modda. Ashyolarni transport tashkilotlarining yukxonalarida saqlash
Transport tashkilotlarining ixtiyoridagi yukxonalar yoʻlovchilar va boshqa fuqarolardan, ularda yoʻl hujjatlari bor yoki yoʻqligidan qatʼi nazar, ashyolarni saqlash uchun qabul qilishi shart. Ashyoni transport tashkilotlarining yukxonalarida saqlash shartnomasi ommaviy hisoblanadi.
Ashyo saqlash uchun yukxonaga qabul qilinganligini tasdiqlash yuzasidan (avtomat yukxonalardan tashqari) yuk topshiruvchiga patta yoki nomerli jeton beriladi.
Patta yoki jeton yoʻqotilgan taqdirda yukxonaga topshirilgan ashyo yuk topshiruvchiga ushbu ashyo oʻziga qarashli ekanligining isbotini taqdim etgan taqdirda beriladi.
Yukxonaga topshirilgan ashyo yoʻqolganligi, kam chiqqanligi yoki shikastlanganligi oqibatida yuk topshiruvchi koʻrgan zarar summasi, agar ashyoni saqlashga topshirish paytida u narxlangan boʻlsa yoki zararning oʻrnini qoplashga kerakli summa xususida taraflar kelishib olgan boʻlsalar, zararni qoplash toʻgʻrisida talab qoʻyilgan paytdan boshlab bir sutka muddatda yuk topshiruvchiga toʻlanadi.
Ashyo maxsus qoidalar yoki taraflarning kelishuvi bilan belgilangan muddatga yukxonaga topshirilishi mumkin. Koʻrsatilgan muddatda talab qilib olinmagan ashyoni yukxona yana oʻttiz kun saqlab turishi shart. Ushbu muddat tamom boʻlgach, talab qilib olinmagan ashyo sotilishi, sotishdan tushgan pul esa ushbu Kodeksning 895-moddasiga muvofiq taqsimlanishi mumkin.
898-modda. Ashyoni tashkilotlarning kiyimxonalarida saqlash
Agar tashkilotlarning kiyimxonalarida ashyolarni haq evaziga saqlash haqida ashyoni saqlashga topshirish vaqtida kelishib qoʻyilgan yoki boshqa ochiq usulda shartlashilgan boʻlmasa, ularda ashyo saqlash bepul hisoblanadi.
Ashyo kiyimxonada saqlash uchun qabul qilib olinganligini tasdiqlash uchun saqlovchi yuk topshiruvchiga nomerli jeton yoki ashyo saqlash uchun qabul qilib olinganligini tasdiqlovchi boshqa belgi beradi.
Kiyimxonaga topshirilgan ashyo jeton taqdim etuvchiga beriladi. Bunda saqlovchi jeton taqdim etuvchining ashyoni olishga vakolatlarini tekshirishi shart emas. Biroq, omonat saqlovchi jeton uni taqdim etuvchiga qarashli ekanligiga shubhalansa, ashyoni jeton taqdim etuvchiga qaytarib berishni toʻxtatib turishga haqli.
Yuk topshiruvchi jetonni yoʻqotib qoʻygan, lekin uning ashyolarni kiyimxonaga topshirganligi yoki ashyolarning unga tegishliligi saqlovchida shubha tugʻdirmagan yoxud yuk topshiruvchi tomonidan isbotlangan hollarda ham saqlovchi kiyimxonadagi ashyoni berishga haqli. Tashkilotlarning ashyolar kiyimxonalarda but saqlanishi uchun javobgarligi, shuningdek talab qilib olinmagan ashyolarni saqlash muddatlari ushbu Kodeks 897-moddasining toʻrtinchi va beshinchi qismlarida koʻrsatilgan qoidalar boʻyicha belgilanadi.
899-modda. Ashyoni mehmonxonada saqlash
Mehmonxona unda yashayotgan shaxs tomonidan olib kirilgan ashyolarning yoʻqolganligi, kam chiqqanligi yoki shikastlanganligi uchun omonat saqlovchi sifatida alohida kelishuv boʻlmagan taqdirda ham javob beradi, ashyo yengib boʻlmaydigan kuch, ashyoning oʻz xossalari oqibatida yoki mehmonxonada yashovchining oʻzi, uning hamrohlari yoki uning yoniga kelgan shaxslar aybi bilan yoʻqolgan, kam chiqqan yoki shikastlangan hollar bundan mustasno.
Mehmonxona xodimlariga ishonib topshirilgan ashyo yoki moʻljallangan joyga (mehmonxona nomeri va boshqalarga) joylashtirilgan ashyo mehmonxonaga olib kirilgan ashyo deb hisoblanadi.
Pul, boshqa valyuta qimmatliklari, qimmatli qogʻozlar va boshqa qimmatbaho ashyolar saqlash uchun alohida omonat saqlash shartnomasi boʻyicha qabul qilib olingan boʻlsagina, mehmonxona ularning yoʻqolganligi uchun javobgar boʻladi.
Mehmonxonada yashayotgan, oʻz ashyolarining yoʻqolganligi, kam chiqqanligi yoki shikastlanganligini bilib qolgan shaxs mehmonxona maʼmuriyatiga bu haqda kechiktirmay xabar qilishi shart. Aks holda mehmonxona ashyolarning toʻliq saqlanmaganligi uchun javobgarlikdan ozod qilinadi.
Mehmonxona bu yerda yashayotgan shaxslarning ashyolari saqlanishi uchun javobgarlikni oʻz zimmasiga olmasligini eʼlon qilgan taqdirda ham, javobgarlikdan ozod qilinmaydi.
Mehmonxonalarda talab qilib olinmagan ashyolarni saqlash muddatlari va ularning taqdiri ushbu Kodeks 897-moddasining beshinchi qismida yozib qoʻyilgan qoidalarga muvofiq belgilanadi.
Ushbu moddaning qoidalari motellar, dam olish uylari, sanatoriylar, yotoqxonalar, hammomlarda, shuningdek tashkilotga keladigan fuqarolarning ashyolarini saqlash uchun maxsus ajratilgan joylarga ega boʻlgan boshqa tashkilotlarda ham ashyolarni saqlashga nisbatan qoʻllanadi.
900-modda. Nizoli ashyolarni saqlash (sekvestr)
Sekvestr toʻgʻrisidagi shartnoma boʻyicha ashyoga egalik qilish xususida oralarida nizo chiqqan ikki yoki bir necha shaxs nizoli ashyoni uchinchi shaxsga beradilar. Uchinchi shaxs nizo hal boʻlgach, ashyoni sud qarori bilan yoki nizolashayotgan hamma shaxslarning kelishuviga muvofiq kimga tegishli boʻlsa, oʻsha shaxsga qaytarib berish majburiyatini oladi (shartnoma sekvestri).
Nizoli ashyo sudning qaroriga koʻra sekvestr tartibida saqlash uchun topshirilishi mumkin (sud sekvestri).
Oldingi tahrirga qarang.
Sud tomonidan tayinlangan shaxs ham, shuningdek bahslashayotgan taraflarning oʻzaro kelishuviga muvofiq belgilanadigan shaxs ham sud sekvestri boʻyicha omonat saqlovchi boʻlishi mumkin. Har ikkala holda ham, agar qonunchilikda boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, omonat saqlovchining roziligi talab qilinadi.
(900-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Sekvestr tartibida saqlashga koʻchar mulklar ham, shuningdek koʻchmas mulklar ham topshirilishi mumkin.
3-§. Tovar omborida omonat saqlash
901-modda. Tovar ombori
Tadbirkorlik faoliyati sifatida tovarlarni saqlaydigan va saqlash bilan bogʻliq xizmatlarni koʻrsatadigan tashkilot tovar ombori deyiladi.
902-modda. Umumiy foydalanishdagi tovar ombori
Oldingi tahrirga qarang.
Agar qonunchilikka muvofiq tovar ombori tovarlarni saqlash uchun chegaralangan doiradagi shaxslardan qabul qilishi mumkin boʻlgan omborlar jumlasiga kiritilgan boʻlmasa, u umumiy foydalanishdagi ombor deb hisoblanadi.
(902-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Umumiy foydalanishdagi tovar ombori tomonidan tuziladigan omborda omonat saqlash shartnomasi ommaviy shartnoma deb hisoblanadi.
903-modda. Omborda omonat saqlash shartnomasi
Omborda omonat saqlash shartnomasi boʻyicha tovar ombori (saqlovchi) tovar egasi (yuk topshiruvchi) tomonidan oʻziga topshirilgan tovarlarni haq evaziga saqlash va ularni toʻliq holicha qaytarib berish majburiyatini oladi.
Omborda omonat saqlash shartnomasi yozma ravishda tuziladi. Agar omborda saqlash shartnomasini tuzish va tovarni omborga qabul qilib olish ombor hujjati bilan tasdiqlangan boʻlsa, omborda omonat saqlash shartnomasining yozma shakliga rioya qilingan hisoblanadi.
904-modda. Ashyolarni tasarruf qilish huquqi bilan saqlash
Oldingi tahrirga qarang.
Agar qonunchilikdan yoki omborda omonat saqlash shartnomasidan tovar ombori oʻziga saqlash uchun topshirilgan tovarlarni tasarruf etishi mumkinligi kelib chiqsa, u holda taraflarning munosabatlariga ushbu Kodeks 41-bobining qoidalari qoʻllanadi, biroq tovarlarni qaytarib berish vaqti va joyi ushbu bobning qoidalari bilan belgilanadi.
(904-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
905-modda. Tovar omborining majburiyatlari
Tovar ombori standartlar, texnikaviy shartlar, texnologiya yoʻriqnomalari, saqlash yoʻriqnomalari, ayrim turdagi tovarlarni saqlash qoidalarida, ombor uchun majburiy boʻlgan boshqa maxsus normativ hujjatlarda belgilab qoʻyilgan saqlash shartlari (tartiboti)ga rioya qilishi lozim.
Agar omborda omonat saqlash shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, tovar ombori tovarlarni saqlash uchun qabul qilib olayotganida ularni oʻz hisobidan koʻzdan kechirishi kerak.
Agar omonat saqlash egasizlantirish yoʻli bilan amalga oshirilayotgan boʻlsa, tovar ombori tovar egasiga tovarlarni yoki ularning namunalarini koʻzdan kechirish, namuna olish hamda tovarlarning toʻliq saqlanishini taʼminlash uchun zarur chora-tadbirlarni koʻrish imkoniyatlarini berishi shart.
Tovarlarning toʻliq saqlanishini taʼminlash uchun saqlash sharoitlarini tezlik bilan oʻzgartirish talab qilinadigan hollarda tovar ombori zarur shoshilinch choralarni mustaqil koʻrishga haqli. U koʻrilgan choralar toʻgʻrisida tovar egasiga xabar berishi shart.
Saqlash vaqtida tovar omborda omonat saqlash shartnomasida kelishilganidan yoki odatdagi tabiiy buzilish normalari doirasidan tashqari chiqadigan darajada buzilganligi aniqlangan taqdirda, tovar ombori bu haqda darhol dalolatnoma tuzishi va oʻsha kuniyoq yuk topshiruvchini xabardor qilishi shart.
906-modda. Tovar egasiga qaytarilayotgan vaqtda uning miqdori va holatini tekshirish
Tovar egasi va tovar omborining har biri tovarni qaytarib berish vaqtida uni koʻzdan kechirish va miqdorini tekshirishni talab qilish huquqiga ega. Shu tufayli qilingan xarajatlar tovarni koʻzdan kechirishni yoki uning miqdorini tekshirishni talab qilgan taraf zimmasiga tushadi.
Agar ombor tovarni egasiga qaytarayotgan vaqtida ular tovarni birga koʻzdan kechirmagan yoki tekshirmagan boʻlsalar, tovar tegishli darajada saqlanmaganligi oqibatida uning kam chiqqanligi yoki buzilganligi haqidagi ariza omborga tovarni olish vaqtida, tovarni qabul qilishning oddiy usuli bilan aniqlash mumkin boʻlmagan yetishmovchilik yoki buzilish xususida esa, ularni aniqlash uchun zarur boʻlgan oqilona muddatda yozma ravishda yuborilishi kerak.
Ushbu moddaning ikkinchi qismida koʻrsatilgan ariza boʻlmaganida, agar aksi isbot qilingan boʻlmasa, ombor tovarni omborda omonat saqlash shartnomasi shartlariga muvofiq qaytargan deb hisoblanadi.
907-modda. Tovar omborining omborda saqlash shartnomasidan bosh tortishi
Yuk topshiruvchi tovarning xavfli ekanligini yashirgan va bu katta zarar yetkazishi mumkin boʻlgan hollarda tovar ombori omonat saqlash shartnomasini bajarishdan bosh tortishga haqli.
908-modda. Ombor hujjatlari
Tovar omborlari tovarlarni saqlashga qabul qilganligini tasdiqlab, quyidagi ombor hujjatlarini berishi mumkin:
ikki qismli ombor guvohnomasi;
oddiy ombor guvohnomasi;
ombor pattasi.
Ikki qismli ombor guvohnomasi, uning har bir qismi va oddiy ombor guvohnomasi qimmatli qogʻozlar boʻladi.
Ikki qismli va oddiy ombor guvohnomasi garov narsasi boʻlishi mumkin.
909-modda. Ikki qismli ombor guvohnomasi
Ikki qismli ombor guvohnomasi ombor guvohnomasidan va garov guvohnomasidan (varrant) iborat boʻlib, ular bir-biridan ajratilishi mumkin.
Ikki qismli ombor guvohnomasining har bir qismida quyidagilar koʻrsatilgan boʻlishi kerak:
tovarni saqlash uchun qabul qilgan tovar omborining nomi va joylashgan manzili;
ombor guvohnomasining ombor reyestri boʻyicha joriy nomeri;
tovar saqlash uchun qabul qilib olingan tashkilot nomi yoki fuqaroning ismi, shuningdek tovar egasining joylashgan yeri (yashash joyi);
saqlash uchun qabul qilingan tovarning nomi va miqdori –– birliklar soni va (yoki) tovar donalarining soni va (yoki) tovarning oʻlchovi (ogʻirligi, hajmi);
agar muddat belgilangan boʻlsa, tovar qancha muddatga saqlash uchun qabul qilinganligi yoki tovar talab qilib olinguncha saqlash uchun qabul qilinganligi;
omonat saqlaganlik uchun toʻlanadigan haq miqdori yoki bu haqni hisoblab chiqarishga asos boʻladigan tariflar va saqlash haqini toʻlash tartibi;
ombor guvohnomasi berilgan sana.
Oldingi tahrirga qarang.
Ikki qismli ombor guvohnomasining ikkala qismida vakil shaxsning bir xil imzosi va tovar omborxonasining muhri (muhr mavjud boʻlgan taqdirda) boʻlishi shart.
(909-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2015-yil 20-avgustdagi OʻRQ-391-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2015-y., 33-son, 439-modda)
Ushbu moddaning talablariga mos kelmaydigan hujjat ikki qismli ombor guvohnomasi boʻla olmaydi.
910-modda. Tovarga ombor va garov guvohnomasini saqlovchining huquqlari
Ombor va garov guvohnomalarini saqlovchi omborda saqlanayotgan tovarni toʻla tasarruf etish huquqiga ega.
Garov guvohnomasidan ajratilgan ombor guvohnomasini saqlovchi tovarni tasarruf etishga haqli, lekin garov guvohnomasi boʻyicha berilgan kreditni toʻlamagunicha tovarni ombordan olishi mumkin emas.
Garov guvohnomasini saqlovchi ushbu guvohnoma boʻyicha berilgan kredit va uning foizlari miqdorida tovar boʻyicha garov huquqiga ega boʻladi. Tovar garovga qoʻyilganida bu haqda ombor guvohnomasiga belgi qoʻyiladi.
911-modda. Ombor va garov guvohnomasini boshqa shaxsga berish
Ombor guvohnomasi va garov guvohnomasi birgalikda yoki alohida-alohida topshirish yozuvlari boʻyicha topshirilishi mumkin.
912-modda. Oddiy ombor guvohnomasi
Oddiy ombor guvohnomasi taqdim etuvchiga beriladi.
Oddiy ombor guvohnomasida ushbu Kodeksning 909-moddasida nazarda tutilgan maʼlumotlar boʻlishi, shuningdek u taqdim etuvchiga berilganligi koʻrsatilgan boʻlishi shart.
913-modda. Tovarni ikki qismli omborxona guvohnomasi boʻyicha berish
Tovar ombori tovarni ombor va garov guvohnomalarini (ikki qismli ombor guvohnomasini) saqlovchiga berib, undan ushbu ikkala guvohnomani oladi.
Ombor guvohnomasini saqlovchi garov guvohnomasiga ega boʻlmasa, biroq uning yuzasidan qarz summasini toʻlagan boʻlsa, ombor tovarni faqat ombor guvohnomasiga ayirboshlash yoʻli bilan va u bilan birgalikda garov guvohnomasi boʻyicha butun qarz summasi toʻlanganligi haqidagi patta taqdim etilganidagina beradi.
Ombor va garov guvohnomalarining saqlovchisi tovarni qismlarga boʻlib berishni talab qilishga haqli. Bunda dastlabki guvohnomalar oʻrniga unga omborda qolgan tovar uchun yangi guvohnomalar beriladi.
Garov guvohnomasiga ega boʻlmagan va uning yuzasidan qarz summasini toʻlamagan ombor guvohnomasini saqlovchiga ushbu moddaning talablariga qaramay tovarni bergan tovar ombori garov guvohnomasini saqlovchi oldida bu guvohnoma boʻyicha taʼminlangan butun toʻlov uchun javobgar boʻladi.
52-bob. Sugʻurta
914-modda. Ixtiyoriy va majburiy sugʻurta
Sugʻurta fuqaro yoki yuridik shaxs (sugʻurta qildiruvchi) sugʻurta tashkiloti (sugʻurtalovchi) bilan tuzadigan mulkiy yoki shaxsiy sugʻurta shartnomalari asosida amalga oshiriladi.
Shaxsiy sugʻurta shartnomasi ommaviy shartnoma hisoblanadi.
Qonunda koʻrsatilgan shaxslarga sugʻurta qiluvchilar sifatida boshqa shaxslarning hayoti, sogʻligʻi yoki mol-mulkini yoxud oʻzining boshqa shaxslar oldidagi fuqarolik javobgarligini oʻz hisobidan yoxud manfaatdor shaxslar hisobidan sugʻurta qilish (majburiy sugʻurta) majburiyati qonun bilan yuklangan hollarda sugʻurta ushbu bobning qoidalariga muvofiq shartnomalar tuzish yoʻli bilan amalga oshiriladi.
Oldingi tahrirga qarang.
Majburiy sugʻurtada sugʻurta qildiruvchi sugʻurtalovchi bilan sugʻurtaning ushbu turini tartibga soladigan qonunchilikda nazarda tutilgan shartlarda shartnoma tuzishi shart.
(914-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Qonunda fuqarolarning hayoti, sogʻligʻi va mol-mulkini davlat budjeti mablagʻlari hisobidan majburiy sugʻurta qilish hollari (davlat majburiy sugʻurtasi) nazarda tutilishi mumkin.
915-modda. Mulkiy sugʻurta shartnomasi
Mulkiy sugʻurta shartnomasiga muvofiq bir taraf (sugʻurtalovchi) shartnomada shartlashilgan haq (sugʻurta mukofoti) evaziga shartnomada nazarda tutilgan voqea (sugʻurta hodisasi) sodir boʻlganda boshqa tarafga (sugʻurta qildiruvchiga) yoki shartnoma qaysi shaxsning foydasiga tuzilgan boʻlsa, oʻsha shaxsga (naf oluvchiga) bu hodisa oqibatida sugʻurtalangan mulkka yetkazilgan zararni yoxud sugʻurtalanuvchining boshqa mulkiy manfaatlari bilan bogʻliq zararni shartnomada belgilangan summa (sugʻurta puli) doirasida toʻlash (sugʻurta tovoni toʻlash) majburiyatini oladi.
Mulkiy sugʻurta shartnomasi boʻyicha quyidagilar sugʻurtalanishi mumkin:
muayyan mol-mulkning yoʻqotilishi (nobud boʻlishi), kam chiqishi yoki shikastlanishi xavfi;
fuqarolik javobgarligi xavfi — boshqa shaxslarning hayoti, sogʻligʻi yoki mol-mulkiga zarar yetkazilishi oqibatida yuzaga keladigan majburiyatlar boʻyicha javobgarlik, qonunda nazarda tutilgan hollarda esa, shuningdek shartnomalar boʻyicha javobgarlik xavfi;
tadbirkorlik xavfi — tadbirkorning kontragentlari oʻz majburiyatlarini buzishi yoki tadbirkorga bogʻliq boʻlmagan vaziyatlarga koʻra bu faoliyat shart-sharoitlarining oʻzgarishi tufayli tadbirkorlik faoliyatidan kutilgan daromadlarni ololmaslik xavfi.
916-modda. Sugʻurtalashga yoʻl qoʻyilmaydigan manfaatlar
Gʻayriqonuniy manfaatlarni sugʻurtalashga yoʻl qoʻyilmaydi.
Qimor, lotereyalar va garov oʻyinlarida ishtirok etishda koʻriladigan zararni sugʻurtalashga yoʻl qoʻyilmaydi.
Garovga olinganlarni ozod qilish maqsadida shaxs majburan qilishi mumkin boʻlgan xarajatlarni sugʻurtalashga yoʻl qoʻyilmaydi.
Sugʻurta shartnomalarining ushbu modda birinchi, ikkinchi va uchinchi qismlariga zid boʻlgan shartlari oʻz-oʻzidan haqiqiy emas.
917-modda. Mol-mulkni sugʻurta qilish
Oldingi tahrirga qarang.
Mol-mulk uning asralishidan qonunchilikka yoki shartnomaga asoslangan manfaatga ega boʻlgan shaxs (sugʻurta qildiruvchi yoki naf oluvchi) foydasiga, uning mulkdori, mol-mulkka nisbatan boshqa ashyoviy huquqqa ega boʻlgan shaxs, ijarachi, pudratchi, saqlovchi, vositachi va boshqa shu kabilar foydasiga sugʻurta shartnomasi boʻyicha sugʻurtalanishi mumkin.
(917-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Sugʻurtalangan mol-mulkning asralishidan sugʻurta qildiruvchida va naf oluvchida manfaat boʻlmagan paytda tuzilgan mol-mulkni sugʻurta qilish shartnomasi haqiqiy emas.
Naf oluvchi foydasiga mol-mulkni sugʻurta qilish shartnomasi naf oluvchining ismi yoki nomi koʻrsatilmasdan tuzilishi mumkin. Bunday shartnoma tuzilganda sugʻurta qildiruvchiga egasining nomi koʻrsatilmagan polis beriladi. Bunday shartnoma boʻyicha huquqlarni amalga oshirishda bu polisni sugʻurtalovchiga taqdim etish zarur.
918-modda. Zarar yetkazganlik uchun javobgarlikni sugʻurta qilish
Boshqa shaxslarning hayoti, sogʻligʻi yoki mol-mulkiga zarar yetkazilishi oqibatida yuzaga keladigan majburiyatlar yuzasidan javobgarlik xavfini sugʻurta qilish shartnomasi boʻyicha sugʻurta qildiruvchining oʻzining yoki bunday javobgarlik yuklanishi mumkin boʻlgan boshqa shaxsning javobgarlik xavfi sugʻurtalanishi mumkin.
Zarar yetkazganlik uchun javobgarlik xavfi sugʻurtalangan shaxs sugʻurta shartnomasida koʻrsatilishi lozim. Agar bu shaxs shartnomada koʻrsatilmagan boʻlsa, sugʻurta qildiruvchining oʻzining javobgarlik xavfi sugʻurtalangan hisoblanadi.
Zarar yetkazganlik uchun javobgarlik xavfini sugʻurta qilish shartnomasi, hatto shartnoma zarar yetkazilganligi uchun javobgar boʻlgan sugʻurta qildiruvchi yoki boshqa shaxs foydasiga tuzilgan yoxud shartnomada u kimning foydasiga tuzilgani koʻrsatilmagan taqdirda ham, zarar yetkazilishi mumkin boʻlgan shaxslar (naf oluvchilar) foydasiga tuzilgan deb hisoblanadi.
Zarar yetkazganlik uchun javobgarlik uni sugʻurta qilish majburiy boʻlgani sababli sugʻurtalangan taqdirda, shuningdek qonunda yoki bunday javobgarlikni sugʻurta qilish shartnomasida nazarda tutilgan boshqa hollarda sugʻurta shartnomasi oʻz foydasiga tuzilgan deb hisoblanuvchi shaxs zararni sugʻurta puli doirasida toʻlash toʻgʻrisida bevosita sugʻurtalovchiga talab qoʻyishga haqli.
919-modda. Shartnoma boʻyicha javobgarlikni sugʻurta qilish
Shartnomani buzganlik uchun javobgarlik xavfini sugʻurta qilishga qonunda nazarda tutilgan hollarda yoʻl qoʻyiladi.
Shartnomani buzganlik uchun javobgarlik xavfini sugʻurta qilish shartnomasi boʻyicha faqat sugʻurta qildiruvchining oʻzining javobgarlik xavfi sugʻurtalanishi mumkin. Ushbu talabga muvofiq boʻlmagan sugʻurta shartnomasi oʻz-oʻzidan haqiqiy emas.
Shartnomani buzganlik uchun javobgarlik xavfi, bu shartnoma shartlariga koʻra sugʻurta qildiruvchi qaysi taraf oldida tegishli javobgarlikni zimmasiga olishi lozim boʻlsa, oʻsha taraf — naf oluvchi foydasiga, hatto sugʻurta shartnomasi boshqa shaxs foydasiga tuzilgan yoxud unda kimning foydasiga tuzilgani aytilmagan taqdirda ham, sugʻurtalangan hisoblanadi.
920-modda. Tadbirkorlik xavfini sugʻurta qilish
Tadbirkorlik xavfini sugʻurta qilish shartnomasi boʻyicha faqat sugʻurta qildiruvchining oʻz tadbirkorlik xavfi va faqat uning foydasiga sugʻurtalanishi mumkin.
Sugʻurta qildiruvchi boʻlmagan shaxsning tadbirkorlik xavfini sugʻurta qilish shartnomasi oʻz-oʻzidan haqiqiy emas.
Sugʻurta qildiruvchi boʻlmagan shaxsning foydasiga tadbirkorlik xavfini sugʻurta qilish shartnomasi sugʻurta qildiruvchi foydasiga tuzilgan hisoblanadi.
921-modda. Shaxsiy sugʻurta shartnomasi
Shaxsiy sugʻurta shartnomasi boʻyicha bir taraf (sugʻurtalovchi) boshqa taraf (sugʻurta qildiruvchi) toʻlaydigan, shartnomada shartlashilgan haq (sugʻurta mukofoti) evaziga sugʻurta qildiruvchining oʻzining yoxud shartnomada koʻrsatilgan boshqa fuqaro (sugʻurtalangan shaxs)ning hayoti yoki sogʻligʻiga zarar yetkazilgan, u muayyan yoshga toʻlgan yoki uning hayotida shartnomada nazarda tutilgan boshqa voqea (sugʻurta hodisasi) yuz bergan hollarda shartnomada shartlashilgan pulni (sugʻurta pulini) bir yoʻla yoki vaqti-vaqti bilan toʻlab turish majburiyatini oladi.
Shaxsiy sugʻurta shartnomasi kimning foydasini koʻzlab tuzilgan boʻlsa, oʻsha shaxs sugʻurta pulini olish huquqiga ega boʻladi.
Agar shartnomada naf oluvchi sifatida boshqa shaxs koʻrsatilmagan boʻlsa, shaxsiy sugʻurta shartnomasi sugʻurtalangan shaxs foydasiga tuzilgan hisoblanadi. Boshqa naf oluvchi koʻrsatilmagan shartnoma boʻyicha sugʻurtalangan shaxs vafot etgan taqdirda, sugʻurtalangan shaxsning merosxoʻrlari naf oluvchilar deb tan olinadi.
Sugʻurtalangan deb hisoblanmaydigan shaxs foydasiga, shu jumladan sugʻurtalangan shaxs hisoblanmaydigan sugʻurta qildiruvchi foydasiga shaxsiy sugʻurta shartnomasi faqat sugʻurtalangan shaxsning yozma roziligi bilangina tuzilishi mumkin. Bunday rozilik boʻlmagan taqdirda, shartnoma sugʻurtalangan shaxsning daʼvosi boʻyicha, bu shaxs vafot etgan taqdirda esa, uning merosxoʻrlari daʼvosi boʻyicha haqiqiy emas deb topilishi mumkin.
922-modda. Majburiy sugʻurta
Qonunda quyidagilarni sugʻurta qilish majburiyati belgilab qoʻyilishi mumkin:
qonunda koʻrsatilgan boshqa shaxslarning hayoti, sogʻligʻi yoki mol-mulki ularning hayoti, sogʻligʻi yoki mol-mulkiga zarar yetkazilishi ehtimolini nazarda tutib;
boshqa shaxslarning hayoti, sogʻligʻi yoki mol-mulkiga zarar yetkazilishi yoxud boshqa shaxslar bilan tuzilgan shartnomalarning buzilishi oqibatida yuzaga kelishi mumkin boʻlgan oʻzining fuqaroviy javobgarligi xavfi.
Sugʻurta qildiruvchi boʻlish majburiyati qonun bilan unda koʻrsatilgan shaxslar zimmasiga yuklanadi.
Qonunda majburiy sugʻurtaning boshqa turlari ham belgilanishi mumkin.
Fuqaroga oʻz hayoti yoki sogʻligʻini sugʻurtalash majburiyati qonun bilan yuklatilishi mumkin emas.
Oldingi tahrirga qarang.
Qonunda nazarda tutilgan hollarda yoki unda belgilangan tartibda operativ boshqaruvida davlatga qarashli mol-mulkka ega boʻlgan yuridik shaxslarga bu mulkni sugʻurtalash majburiyati yuklanishi mumkin.
(922-moddaning beshinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 7-fevraldagi OʻRQ-1025-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 07.02.2025-y., 03/25/1025/0116-son. Kuchga kirish sanasi — 2025-yil 8-may)
Mol-mulkni sugʻurta qilish majburiyati qonundan kelib chiqmaydigan, balki mol-mulkning egasi bilan tuzilgan shartnomaga yoki mol-mulkning mulkdori hisoblanuvchi yuridik shaxsning taʼsis hujjatlariga asoslangan hollarda, bunday sugʻurta ushbu moddaning maʼnosi jihatidan majburiy hisoblanmaydi va ushbu Kodeksning 924-moddasida nazarda tutilgan oqibatlarni keltirib chiqarmaydi.
923-modda. Majburiy sugʻurtani amalga oshirish
Majburiy sugʻurta bunday sugʻurta qilish majburiyati yuklangan shaxs (sugʻurta qildiruvchi) sugʻurtalovchi bilan sugʻurta shartnomasi tuzishi vositasida amalga oshiriladi.
Majburiy sugʻurta sugʻurta qildiruvchi hisobidan amalga oshiriladi, yoʻlovchilarni majburiy sugʻurtalash bundan mustasno boʻlib, bu sugʻurta qonunda nazarda tutilgan hollarda ularning oʻz hisobidan amalga oshirilishi mumkin.
Oldingi tahrirga qarang.
Majburiy sugʻurtalanishi lozim boʻlgan obyektlar, ular sugʻurtalanishga sabab boʻladigan xavflar va sugʻurta pulining eng kam miqdorlari qonunchilik bilan belgilanadi.
(923-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
924-modda. Majburiy sugʻurta toʻgʻrisidagi qoidalarni buzish oqibatlari
Qonun boʻyicha foydasiga majburiy sugʻurta amalga oshirilishi lozim boʻlgan shaxs, agar sugʻurta amalga oshirilmagani unga maʼlum boʻlsa, sugʻurta qildiruvchi sifatida zimmasiga sugʻurtalash majburiyati yuklangan shaxs uni amalga oshirishini sud tartibida talab qilishga haqli.
Agar sugʻurta qildiruvchi sifatida sugʻurtalash majburiyati zimmasiga yuklangan shaxs uni amalga oshirmagan boʻlsa yoki sugʻurta shartnomasini naf oluvchining ahvolini qonunda belgilangan shartlarga nisbatan yomonlashtiradigan shartlarda tuzgan boʻlsa, u sugʻurta hodisasi yuz berganida basharti tegishlicha sugʻurtalangan taqdirda sugʻurta tovoni toʻlashga asos boʻlishi kerak boʻlgan shartlarda javobgar boʻladi.
925-modda. Sugʻurtalovchi
Oldingi tahrirga qarang.
Tijorat tashkilotlari hisoblangan va tegishli turdagi sugʻurtani amalga oshirishga litsenziyasi boʻlgan yuridik shaxslar, agar qonun hujjatlarida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, sugʻurtalovchilar sifatida sugʻurta shartnomalarini tuzishi mumkin.
(925-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Sugʻurta tashkilotlariga qoʻyiladigan talablar, ularga litsenziya berish va ularning faoliyati ustidan davlat nazoratini amalga oshirish tartibi qonun bilan belgilanadi.
926-modda. Sugʻurta shartnomasidan kelib chiqadigan majburiyatlarning sugʻurta qildiruvchi va naf oluvchi tomonidan bajarilishi
Naf oluvchi foydasiga sugʻurta shartnomasi tuzish, shu jumladan u sugʻurtalangan shaxs boʻlganda ham, sugʻurta qildiruvchini, agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilmagan yoxud sugʻurta qildiruvchining zimmasidagi majburiyatlar foydasiga shartnoma tuzilgan shaxs tomonidan bajarilmagan boʻlsa, ushbu shartnomadan kelib chiqadigan majburiyatlarni bajarishdan ozod qilmaydi.
Naf oluvchi mulkiy sugʻurta shartnomasi boʻyicha sugʻurta tovonini yoxud shaxsiy sugʻurta shartnomasi boʻyicha sugʻurta pulini toʻlashni talab qilganida sugʻurtalovchi undan, shu jumladan sugʻurtalangan shaxs naf oluvchi boʻlgan taqdirda ham, sugʻurta shartnomasi boʻyicha majburiyatlarni, shu bilan birga sugʻurta qildiruvchining zimmasida boʻlgan, lekin u bajarmagan majburiyatlarni bajarishni talab qilishga haqli. Ilgari bajarilishi lozim boʻlgan majburiyatlarni bajarmaslik yoki oʻz vaqtida bajarmaslik oqibatlari xavfi naf oluvchining zimmasida boʻladi.
927-modda. Sugʻurta shartnomasining shakli
Sugʻurta shartnomasi yozma shaklda tuzilishi lozim.
Bu talabga rioya etmaslik shartnomaning haqiqiy sanalmasligiga sabab boʻladi.
Sugʻurta shartnomasi bitta hujjatni tuzish yoxud sugʻurtalovchi tomonidan sugʻurta qildiruvchiga uning yozma yoki ogʻzaki arizasiga binoan sugʻurtalovchi imzolagan, sugʻurta shartnomasining shartlarini oʻz ichiga olgan sugʻurta polisi (shahodatnomasi, sertifikati, kvitansiyasi)ni topshirish yoʻli bilan tuzilishi mumkin. Bu holda sugʻurta qildiruvchining sugʻurtalovchi taklif etgan shartlarda shartnoma tuzishga rozi ekanligi sugʻurtalovchidan koʻrsatilgan hujjatlarni qabul qilib olish va sugʻurta mukofoti toʻlash yoxud –– sugʻurta mukofoti boʻlib-boʻlib toʻlanganda — birinchi badalni toʻlash orqali tasdiqlanadi.
Sugʻurtalovchi shartnoma tuzish chogʻida sugʻurtaning alohida turlari boʻyicha sugʻurta shartnomasi (sugʻurta polisi)ning oʻzi ishlab chiqqan standart shakllarini qoʻllanishga haqli.
928-modda. Bosh polis boʻyicha sugʻurtalash
Bir turdagi mol-mulk (tovarlar, yuklar va hokazoning) turli turkumlarini muayyan muddat davomida bir xildagi shartlarda muntazam sugʻurtalash sugʻurta qildiruvchining sugʻurtalovchi bilan kelishuviga binoan bitta sugʻurta shartnomasi –– bosh polis asosida amalga oshirilishi mumkin.
Sugʻurta qildiruvchi bosh polisning taʼsir doirasida boʻladigan mol-mulkning har bir turkumi toʻgʻrisida sugʻurtalovchiga bunday polisda shartlashilgan maʼlumotlarni unda nazarda tutilgan muddatda, agar muddat nazarda tutilmagan boʻlsa — ular olinganidan keyin darhol xabar qilishi shart. Agar hatto bunday maʼlumotlarni olish paytigacha sugʻurtalovchi toʻlashi lozim boʻlgan zarar koʻrish ehtimoli oʻtib ketgan boʻlsa ham, sugʻurta qildiruvchi bu majburiyatdan ozod boʻlmaydi.
Sugʻurta qildiruvchining talabiga binoan sugʻurtalovchi bosh polisning taʼsir doirasida boʻladigan mol-mulkning alohida turkumlari boʻyicha sugʻurta polislarini berishi shart.
Sugʻurta polisining mazmuni bosh polisga nomuvofiq boʻlgan taqdirda, sugʻurta polisi afzal koʻriladi.
929-modda. Sugʻurta shartnomasining muhim shartlari
Mulkiy sugʻurta shartnomasi tuzishda sugʻurta qildiruvchi bilan sugʻurtalovchi oʻrtasida quyidagilar toʻgʻrisida kelishuvga erishilishi lozim:
sugʻurta obyekti boʻlgan muayyan mol-mulk yoxud boshqa mulkiy manfaat toʻgʻrisida;
yuz berishi ehtimol tutilib sugʻurta amalga oshirilayotgan voqea (sugʻurta hodisasi)ning xususiyati toʻgʻrisida;
sugʻurta puli miqdori toʻgʻrisida;
sugʻurta tovoni miqdorini aniqlash tartibi toʻgʻrisida, agar shartnomada uni sugʻurta pulidan oz miqdorda toʻlash mumkinligi nazarda tutilgan boʻlsa;
sugʻurta mukofotining miqdori va uni toʻlash muddati (muddatlari) toʻgʻrisida;
shartnomaning amal qilish muddati toʻgʻrisida.
Shaxsiy sugʻurta shartnomasi tuzishda sugʻurta qildiruvchi bilan sugʻurtalovchi oʻrtasida quyidagilar toʻgʻrisida kelishuvga erishilishi lozim:
sugʻurtalangan shaxs toʻgʻrisida;
sugʻurtalangan shaxs hayotida yuz berishi ehtimol tutilib sugʻurta amalga oshirilayotgan voqea (sugʻurta hodisasi)ning xususiyati toʻgʻrisida;
sugʻurta puli miqdori toʻgʻrisida;
sugʻurta mukofotining miqdori va uni toʻlash muddati (muddatlari) toʻgʻrisida;
shartnomaning amal qilish muddati toʻgʻrisida.
Oldingi tahrirga qarang.
Taraflarning kelishuviga binoan shartnomaga boshqa shartlar ham kiritilishi mumkin. Agar sugʻurta shartnomasi sugʻurta qildiruvchi, sugʻurtalangan shaxs yoki naf oluvchi hisoblangan fuqaroning ahvolini qonunchilikda belgilangan qoidalarga nisbatan yomonlashtiradigan shartlarni oʻz ichiga olsa, shartnomaning ana shu shartlari oʻrniga qonunchilikning tegishli qoidalari qoʻllaniladi.
(929-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
930-modda. Sugʻurta shartnomasi shartlarini sugʻurta qoidalarida belgilab qoʻyish
Sugʻurta shartnomasini tuzish shartlari sugʻurtalovchi yoxud sugʻurtalovchilar birlashmasi tomonidan qabul qilingan, maʼqullangan yoki tasdiqlangan tegishli turdagi sugʻurtaning standart qoidalari (sugʻurta qoidalari)da belgilab qoʻyilishi mumkin.
Sugʻurta qoidalarida mavjud boʻlgan va sugʻurta shartnomasi (polisi) matniga kiritilmagan shartlar, agar shartnomada (polisda) shunday qoidalar qoʻllanilishi toʻgʻridan-toʻgʻri koʻrsatilgan va qoidalarning oʻzi shartnoma (polis) bilan bitta hujjatda yoki uning orqa tomonida bayon qilingan yoxud unga ilova qilingan boʻlsa, sugʻurta qiluvchi (naf oluvchi) uchun majburiydir. Ilova qilingan taqdirda, shartnomani tuzish paytida sugʻurta qildiruvchiga sugʻurta qoidalari topshirilgani shartnomada yozuv bilan tasdiqlab qoʻyilishi lozim.
Sugʻurta shartnomasi tuzilayotganda sugʻurta qildiruvchi va sugʻurtalovchi sugʻurta qoidalarining ayrim bandlarini oʻzgartirish yoki chiqarib tashlash va qoidalarda boʻlmagan bandlarni shartnomaga kiritish toʻgʻrisida kelishishlari mumkin.
Sugʻurta qildiruvchi (naf oluvchi) oʻz manfaatlarini himoya qilib, sugʻurta shartnomasida (polisida) koʻrsatib oʻtilgan tegishli turdagi sugʻurta qoidalarini, hatto agar bu qoidalar ushbu moddaga koʻra uning uchun majburiy boʻlmasa ham, vaj qilib keltirishga haqli.
931-modda. Sugʻurta shartnomasi tuzilayotganda sugʻurta qildiruvchi taqdim etadigan maʼlumotlar
Sugʻurta shartnomasi tuzilayotganda sugʻurta qildiruvchi oʻziga maʼlum boʻlib, sugʻurta hodisasi yuz berishi ehtimolini va uning yuz berishi tufayli kutilajak zarar miqdori (sugʻurta xavfi)ni aniqlash uchun muhim ahamiyatga ega boʻlgan holatlarni sugʻurtalovchiga xabar qilishi shart.
Sugʻurta shartnomasi (polisi)ning standart shaklida, sugʻurta qildiruvchiga berilgan sugʻurta qoidalarida yoki yozma soʻrovda sugʻurtalovchi tomonidan oldindan aniq aytib qoʻyilgan holatlar muhim deb hisoblanadi.
Agar sugʻurta shartnomasi sugʻurtalovchining qandaydir savollariga sugʻurta qildiruvchining javoblari boʻlmagan holda tuzilgan boʻlsa, sugʻurtalovchi tegishli holatlar sugʻurta qildiruvchi tomonidan maʼlum qilinmaganligiga asoslanib keyinchalik shartnomani bekor qilishni yoxud uni haqiqiy emas deb topishni talab qila olmaydi.
Agar sugʻurta shartnomasi tuzilganidan keyin, ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan holatlar toʻgʻrisida sugʻurta qildiruvchi sugʻurtalovchiga bila turib yolgʻon maʼlumot berganligi aniqlansa, sugʻurtalovchi shartnomani haqiqiy emas deb topishni va ushbu Kodeks 123-moddasining ikkinchi qismida nazarda tutilgan oqibatlar qoʻllanilishini talab qilishga haqli.
Agar sugʻurta qildiruvchi aytib qoʻymagan holatlar oʻtib ketgan boʻlsa, sugʻurtalovchi shartnomani haqiqiy emas deb topishni talab qila olmaydi.
932-modda. Sugʻurtalovchining sugʻurta xavfini baholash huquqi
Oldingi tahrirga qarang.
Mol-mulkni sugʻurtalash shartnomasi tuzilayotganida sugʻurtalovchi sugʻurta qilinayotgan mol-mulkni koʻzdan kechirishga, zarurat boʻlganda esa uning haqiqiy qiymatini belgilash maqsadida baholashdan oʻtkazishni tashkil etishga haqli.
(932-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2010-yil 17-sentabrdagi OʻRQ-257-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2010-y., 37-son, 315-modda)
Shaxsiy sugʻurta shartnomasi tuzilayotganida sugʻurtalovchi sugʻurta qilinayotgan shaxs sogʻligʻining haqiqiy holatini aniqlash uchun uni tekshirtirishga haqli.
Ushbu modda asosida sugʻurtalovchi tomonidan sugʻurta xavfini baholash boshqa holatni isbotlashga haqli boʻlgan sugʻurta qildiruvchi uchun majburiy emas.
933-modda. Sugʻurta siri
Sugʻurtalovchi sugʻurta qildiruvchi, sugʻurtalangan shaxs va naf oluvchi, ularning sogʻligʻining holati toʻgʻrisidagi, shuningdek bu shaxslarning mulkiy ahvoli toʻgʻrisidagi oʻz kasb faoliyati natijasida oʻzi olgan maʼlumotlarni oshkor qilishga haqli emas. Sugʻurta sirini buzganlik uchun sugʻurtalovchi buzilgan huquqlarning turi va buzish xususiyatiga qarab ushbu Kodeksning 985, 1021 va 1022-moddalari qoidalariga muvofiq javobgar boʻladi.
934-modda. Sugʻurta puli
Mulkiy sugʻurta shartnomasi boʻyicha sugʻurtalovchi sugʻurta tovonini toʻlash majburiyatini oladigan yoki shaxsiy sugʻurta shartnomasi boʻyicha toʻlash majburiyatini oladigan summa (sugʻurta puli) sugʻurta qildiruvchining sugʻurtalovchi bilan kelishuviga koʻra ushbu modda qoidalariga muvofiq belgilanadi.
Mol-mulkni yoki tadbirkorlik xavfini sugʻurta qilishda, agar sugʻurta shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, sugʻurta puli ularning haqiqiy qiymatidan (sugʻurta qiymatidan) oshmasligi lozim, quyidagilar shular jumlasiga kiradi:
mol-mulk uchun — uning sugʻurta shartnomasini tuzish kuni turgan joyidagi haqiqiy qiymati;
tadbirkorlik xavfi — sugʻurta hodisasi yuz berganida sugʻurta qildiruvchi tadbirkorlik faoliyatidan koʻrishi mumkin boʻlgan zarar.
Oldingi tahrirga qarang.
Shaxsiy sugʻurta shartnomalarida va fuqaroviy javobgarlikni sugʻurtalash shartnomalarida sugʻurta pulini taraflar oʻz ixtiyorlariga koʻra aniqlaydilar, qonunda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.
(934-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2008-yil 21-apreldagi OʻRQ-156-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2008-y., 17-son, 129-modda)
935-modda. Mol-mulkning sugʻurta qiymati
Oldingi tahrirga qarang.
Sugʻurta shartnomasini tuzish paytida taraflarning kelishuviga koʻra aniqlanadigan, sugʻurta manfaati bilan bogʻlanadigan mol-mulk qiymati, agar qonunchilikda boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, sugʻurta qiymati (sugʻurta bahosi) deb hisoblanadi.
(935-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Mol-mulkning shartnomada koʻrsatilgan sugʻurta qiymati ustida keyinchalik nizolashish mumkin emas, shartnoma tuzilgunga qadar sugʻurta xavfini baholash boʻyicha oʻz huquqidan foydalanmagan sugʻurtalovchi bu qiymat borasida bila turib chalgʻitilgan hol bundan mustasno.
936-modda. Toʻliq boʻlmagan mulkiy sugʻurta
Agar mol-mulkni yoki tadbirkorlik xavfini sugʻurtalash shartnomasida sugʻurta puli sugʻurta qiymatidan kam qilib belgilangan boʻlsa, sugʻurtalovchi sugʻurta hodisasi yuz berganida sugʻurta qildiruvchiga (naf oluvchiga) u koʻrgan zararni sugʻurta pulining sugʻurta qiymatiga boʻlgan nisbatiga mutanosib ravishda qoplashi shart.
937-modda. Qoʻshimcha mulkiy sugʻurta
Agar mol-mulk yoki tadbirkorlik xavfi faqat sugʻurta qiymatining bir qismi miqdorida sugʻurtalangan boʻlsa, sugʻurta qildiruvchi (naf oluvchi) qoʻshimcha sugʻurta qilishga, shu jumladan boshqa sugʻurtalovchida sugʻurta qilishga haqli, ammo barcha sugʻurta shartnomalari boʻyicha umumiy sugʻurta puli sugʻurta qiymatidan oshib ketmasligi lozim.
Ushbu modda birinchi qismining qoidalariga rioya etmaslik, ushbu Kodeksning 938-moddasida nazarda tutilgan oqibatlarni keltirib chiqaradi.
938-modda. Sugʻurta qiymatidan ortiq miqdorda sugʻurta qilish oqibatlari
Agar sugʻurta shartnomasida koʻrsatilgan mol-mulk yoki tadbirkorlik xavfining sugʻurta puli sugʻurta qiymatidan ortiq boʻlsa, shartnoma sugʻurta pulining sugʻurta qiymatidan ortiq boʻlgan qismida oʻz-oʻzidan haqiqiy boʻlmaydi.
Bu holda sugʻurta mukofotining ortiqcha toʻlangan qismi qaytarib berilmaydi.
Agar sugʻurta shartnomasiga muvofiq sugʻurta mukofoti boʻlib-boʻlib toʻlansa va ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan holatlar aniqlangan paytgacha uning hammasi toʻlanmagan boʻlsa, qolgan sugʻurta badallari sugʻurta puli miqdorini kamaytirishga mutanosib tarzda kamaytirilgan miqdorda toʻlanishi lozim.
Agar sugʻurta shartnomasidagi sugʻurta pulini oshirib yuborish sugʻurta qildiruvchi tomonidan aldashning oqibati boʻlsa, sugʻurtalovchi shartnomani haqiqiy emas deb topishni va oʻziga yetkazilgan zarar uning sugʻurta qildiruvchidan olgan sugʻurta puli summasidan ortiq miqdorda qoplanishini talab qilishga haqli.
939-modda. Qoʻshaloq sugʻurta
Ushbu Kodeksning 938-moddasida nazarda tutilgan qoidalar sugʻurta puli ayni bitta mol-mulkni yoki tadbirkorlik xavfini ikki yoki bir necha sugʻurtalovchida sugʻurta qilish (qoʻshaloq sugʻurta) natijasida sugʻurta qiymatidan oshib ketgan taqdirda ham tegishincha suratda qoʻllaniladi.
Mol-mulk yoki tadbirkorlik xavfi qoʻshaloq sugʻurta qilinganda har bir sugʻurtalovchi sugʻurta tovonini oʻzi tuzgan shartnoma doirasida toʻlashga majbur boʻladi, biroq barcha sugʻurtalovchilardan olingan sugʻurta tovonlarining umumiy summasi haqiqiy zarardan ortiq boʻlishi mumkin emas.
Bunda sugʻurta qildiruvchi (naf oluvchi) sugʻurta tovonini istalgan sugʻurtalovchidan u bilan tuzilgan shartnomada nazarda tutilgan sugʻurta puli doirasida olishga haqli. Olingan sugʻurta tovoni haqiqiy zararni qoplamagan taqdirda, sugʻurta qildiruvchi (naf oluvchi) yetishmayotgan summani boshqa sugʻurtalovchidan olishga haqli.
Yetkazilgan zarar boshqa sugʻurtalovchilar tomonidan qoplangani sababli sugʻurta tovonini toʻlashdan toʻliq yoki qisman ozod qilingan sugʻurtalovchi sugʻurta qildiruvchiga sugʻurta toʻlovlarining tegishli qismini qilingan xarajatlarni chegirgan holda qaytarishi shart.
Ushbu modda qoidalari har bir sugʻurtalovchi sugʻurta qildiruvchi, sugʻurtalangan shaxs va naf oluvchi oldidagi oʻz sugʻurta majburiyatlarini, boshqa sugʻurtalovchilar majburiyatlarini bajarganligidan qatʼi nazar, mustaqil bajaradigan qoʻshaloq shaxsiy sugʻurtada qoʻllanilmaydi.
940-modda. Turli xildagi sugʻurta xavflaridan mulkiy sugʻurta
Mol-mulk va tadbirkorlik xavfi turli xildagi sugʻurta xavflaridan xoh bitta, xoh alohida sugʻurta shartnomalari boʻyicha, shu jumladan turli sugʻurtalovchilar bilan tuzilgan shartnomalar boʻyicha sugʻurta qilinishi mumkin.
Bunday hollarda barcha shartnomalar boʻyicha umumiy sugʻurta puli miqdori sugʻurta qiymatidan oshib ketishiga yoʻl qoʻyiladi va tegishli suratda ushbu Kodeksning 939-moddasi qoidalari qoʻllaniladi.
941-modda. Birgalikda sugʻurta qilish
Sugʻurta obyekti bitta shartnoma boʻyicha bir necha sugʻurtalovchi tomonidan oʻrtada sugʻurtalanishi mumkin (birgalikda sugʻurta qilish). Agar bunday shartnomada sugʻurtalovchilardan har birining huquq va majburiyatlari belgilanmagan boʻlsa, ular mulkiy sugʻurta shartnomasi boʻyicha sugʻurta tovonini yoki shaxsiy sugʻurta shartnomasi boʻyicha sugʻurta pulini toʻlash uchun sugʻurta qildiruvchi (naf oluvchi) oldida solidar javobgar boʻladilar.
Yirik va alohida yirik xavflarni oʻrtada sugʻurta qilish uchun birgalikda sugʻurtalovchilar birgalikdagi faoliyat toʻgʻrisidagi shartnoma asosida oddiy shirkatlar (sugʻurta sherikchiligi) tuzishlari mumkin.
Birgalikda sugʻurtalovchilar oʻrtasida tegishli kelishuv boʻlgan taqdirda, ulardan biri sugʻurta qildiruvchi (naf oluvchi)ning oldida faqat oʻz ulushi uchun javobgar boʻlib qolgani holda, u bilan oʻzaro munosabatlarda barcha birgalikdagi sugʻurtalovchilar nomidan vakil boʻlishi mumkin.
942-modda. Sugʻurta mukofoti va sugʻurta badallari
Sugʻurta mukofoti deganda sugʻurta qildiruvchi (naf oluvchi) sugʻurta shartnomasida belgilangan tartibda va muddatlarda sugʻurtalovchiga toʻlashi shart boʻlgan sugʻurta haqi tushuniladi.
Sugʻurtalovchi sugʻurta shartnomasi boʻyicha toʻlanishi lozim boʻlgan sugʻurta mukofoti miqdorini belgilashda sugʻurta obyekti va sugʻurta xavfi xususiyati hisobga olingan holda oʻzi tomonidan ishlab chiqilgan, sugʻurta puli birligidan undiriladigan mukofotni aniqlaydigan sugʻurta tariflarini qoʻllashga haqli.
Qonunda nazarda tutilgan hollarda sugʻurta mukofotining miqdori davlat sugʻurta nazorati organlari tomonidan joriy etilgan yoki tartibga solinadigan sugʻurta tariflariga muvofiq belgilanadi.
Agar sugʻurta shartnomasida sugʻurta mukofotini boʻlib-boʻlib toʻlash nazarda tutilgan boʻlsa, shartnomada navbatdagi sugʻurta badallarini belgilangan muddatlarda toʻlamaslik oqibatlari koʻrsatib qoʻyilishi mumkin.
Agar sugʻurta hodisasi toʻlash muddati oʻtkazib yuborilgan navbatdagi sugʻurta badali toʻlanishidan oldin yuz bergan boʻlsa, sugʻurtalovchi mulkiy sugʻurta shartnomasi boʻyicha toʻlanishi lozim boʻlgan sugʻurta tovoni yoki shaxsiy sugʻurta shartnomasi boʻyicha sugʻurta puli miqdorini sugʻurta mukofotining oʻziga toʻlangan qismiga mutanosib summada cheklashga va muddati oʻtkazib yuborilgan sugʻurta badali summasini hisobga olishga haqli.
943-modda. Sugʻurta shartnomasining haqiqiy emasligi
Sugʻurta shartnomasi quyidagi hollarda oʻz-oʻzidan haqiqiy emas:
shartnoma tuzilayotgan paytda sugʻurta obyekti mavjud boʻlmasa;
jinoiy yoʻl bilan qoʻlga kiritilgan, jinoyat narsasi hisoblanuvchi yoki musodara qilinishi lozim boʻlgan mol-mulk mulkiy sugʻurta shartnomasi boʻyicha sugʻurtalangan boʻlsa;
shartnoma boʻyicha gʻayrihuquqiy manfaat sugʻurtalangan boʻlsa;
sugʻurta shartnomasida sugʻurta hodisasi sifatida yuz berish ehtimolligi va tasodifiylik belgilari boʻlmagan voqea nazarda tutilgan boʻlsa.
Sugʻurta shartnomasi ushbu Kodeksda va boshqa qonunlarda nazarda tutilgan boshqa hollarda ham oʻz-oʻzidan haqiqiy boʻlmaydi.
944-modda. Sugʻurtalangan shaxsni almashtirish
Zarar yetkazganlik uchun javobgarlik xavfini sugʻurta qilish shartnomasi boʻyicha sugʻurta qildiruvchidan boshqa shaxsning javobgarligi sugʻurtalangan hollarda, shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, sugʻurta qildiruvchi bu shaxsni sugʻurta hodisasi yuz berguncha istalgan vaqtda, sugʻurtalovchini yozma ravishda xabardor qilib, boshqa shaxsga almashtirishga haqli.
Shaxsiy sugʻurta shartnomasida koʻrsatilgan sugʻurtalangan shaxs sugʻurta qildiruvchi tomonidan shu sugʻurtalangan shaxs va sugʻurtalovchining roziligi bilangina boshqa shaxsga almashtirilishi mumkin.
945-modda. Naf oluvchini almashtirish
Sugʻurta qildiruvchi sugʻurta shartnomasida koʻrsatilgan naf oluvchini boshqa shaxsga, bu haqda sugʻurtalovchini yozma ravishda xabardor qilib, almashtirishga haqli. Shaxsiy sugʻurta shartnomasi boʻyicha sugʻurtalangan shaxsning roziligi bilan tayinlangan naf oluvchini almashtirishga faqat shu shaxsning roziligi bilan yoʻl qoʻyiladi.
Naf oluvchi sugʻurta shartnomasi boʻyicha bironta majburiyatni bajarganidan yoki sugʻurta tovonini yoxud sugʻurta pulini toʻlash toʻgʻrisida sugʻurtalovchiga talab qoʻyganidan keyin u boshqa shaxs bilan almashtirilishi mumkin emas.
946-modda. Sugʻurta qildiruvchini almashtirish
Oldingi tahrirga qarang.
Mol-mulkni sugʻurtalash shartnomasini tuzgan sugʻurta qildiruvchi vafot etgan taqdirda, sugʻurta qildiruvchining huquq va majburiyatlari bu mol-mulkni meros tartibida qabul qilib olgan shaxsga oʻtadi. Mulk huquqi oʻtishining boshqa hollarida sugʻurta qildiruvchining huquq va majburiyatlari, agar shartnomada yoki qonunchilikda boshqacha tartib belgilanmagan boʻlsa, sugʻurtalovchining roziligi bilan yangi mulkdorga oʻtadi.
(946-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Oldingi tahrirga qarang.
Shaxsiy sugʻurta shartnomasini sugʻurtalangan shaxs foydasiga tuzgan sugʻurta qildiruvchi vafot etgan taqdirda, ushbu shartnoma bilan belgilanadigan huquq va majburiyatlar sugʻurtalangan shaxsning roziligi bilan unga oʻtadi. Sugʻurtalangan shaxs sugʻurta shartnomasi boʻyicha majburiyatlarini bajarishi mumkin boʻlmasa, uning huquqlari va majburiyatlari qonunchilikka muvofiq uning huquq va qonuniy manfaatlarini muhofaza qiluvchi shaxslarga oʻtishi mumkin.
(946-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Agar sugʻurta shartnomasining amal qilish davrida sugʻurta qildiruvchi sud tomonidan muomalaga layoqatsiz yoki muomala layoqati cheklangan deb topilsa, bunday sugʻurta qildiruvchining huquq va majburiyatlarini uning vasiyi yoki homiysi oladi. Bunda sugʻurta qildiruvchining uchinchi shaxslar oldidagi javobgarligi sugʻurtasi uning muomala layoqati tugagan yoki cheklangan paytdan boshlab tugaydi.
Yuridik shaxs boʻlgan sugʻurta qildiruvchi sugʻurta shartnomasi davrida qayta tashkil etilganida uning ushbu shartnoma boʻyicha huquq va majburiyatlari sugʻurtalovchining roziligi bilan tegishli huquqiy vorisga ushbu Kodeksda belgilangan tartibda oʻtadi.
947-modda. Sugʻurta shartnomasi amal qilishining boshlanishi
Sugʻurta shartnomasi, agar unda boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, sugʻurta mukofoti yoki birinchi badal toʻlangan paytda kuchga kiradi.
Agar shartnomada sugʻurta amal qilishi boshlanishining boshqacha muddati nazarda tutilmagan boʻlsa, shartnomada shartlashilgan sugʻurta sugʻurta shartnomasi kuchga kirganidan keyin yuz bergan sugʻurta hodisalariga nisbatan tatbiq etiladi.
948-modda. Sugʻurta shartnomasining muddatidan ilgari bekor boʻlishi
Sugʻurta shartnomasi, agar u kuchga kirganidan keyin sugʻurta hodisasi yuz berishi ehtimoli yoʻqolgan va sugʻurta xavfining mavjud boʻlishi sugʻurta hodisasidan boshqa holatlar boʻyicha tugagan boʻlsa, tuzilgan muddati kelishidan oldin bekor boʻladi. Quyidagilar shunday holatlar jumlasiga kiradi, chunonchi:
sugʻurtalangan mol-mulkning yuz bergan sugʻurta hodisasidan boshqa sabablarga koʻra nobud boʻlishi;
tadbirkorlik xavfini yoki ana shu faoliyat bilan bogʻliq fuqaroviy javobgarlik xavfini sugʻurtalagan shaxsning tadbirkorlik faoliyatini belgilangan tartibda toʻxtatishi.
Sugʻurta shartnomasi ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan holatlar boʻyicha muddatidan oldin bekor boʻlganda, sugʻurtalovchi sugʻurta mukofotining bir qismini sugʻurta amal qilgan vaqtga mutanosib ravishda olish huquqiga ega.
Sugʻurta qildiruvchi (naf oluvchi), agar voz kechish paytiga kelib sugʻurta hodisaning yuz berish ehtimoli ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan holatlar boʻyicha yoʻqolmagan boʻlsa, sugʻurta shartnomasini bajarishdan istagan paytida voz kechishga haqli.
Sugʻurta qildiruvchi (naf oluvchi) sugʻurta shartnomasidan muddatidan ilgari voz kechgan taqdirda, sugʻurtalovchiga toʻlangan sugʻurta mukofoti, agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, qaytarib berilmaydi.
949-modda. Sugʻurta shartnomasining amal qilish davrida sugʻurta xavfining ortishi oqibatlari
Mulkiy sugʻurta shartnomasining amal qilish davrida sugʻurta qildiruvchi (naf oluvchi) shartnoma tuzilayotganda sugʻurtalovchiga maʼlum qilingan holatlarda yuz bergan, oʻziga maʼlum boʻlgan muhim oʻzgarishlar toʻgʻrisida, agar bu oʻzgarishlar sugʻurta xavfi ortishiga jiddiy taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlsa, sugʻurtalovchiga darhol xabar qilishi shart. Sugʻurta shartnomasida (sugʻurta polisida) va sugʻurta qildiruvchiga berilgan sugʻurta qoidalarida aytib qoʻyilgan oʻzgarishlar muhim deb hisoblanadi.
Sugʻurta xavfi ortishiga sabab boʻladigan holatlar toʻgʻrisida xabardor qilingan sugʻurtalovchi sugʻurta shartnomasining shartlarini oʻzgartirishni yoki xavf ortishiga mutanosib ravishda qoʻshimcha sugʻurta mukofoti toʻlashni talab qilishga haqli.
Agar sugʻurta qildiruvchi (naf oluvchi) sugʻurta shartnomasining shartlari oʻzgartirilishiga yoki sugʻurta mukofotiga qoʻshimcha toʻlashga eʼtiroz bildirsa, sugʻurtalovchi ushbu Kodeksning 28-bobida nazarda tutilgan qoidalarga muvofiq shartnomani bekor qilishni talab etishga haqli.
Sugʻurta qiluvchi yoxud naf oluvchi ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan majburiyatini bajarmagan taqdirda, sugʻurtalovchi sugʻurta shartnomasini bekor qilishni va shartnomani bekor qilish tufayli yetkazilgan zarar qoplanishini talab etishga haqli.
Sugʻurtalovchi, agar sugʻurta xavfi ortishiga sabab boʻladigan holatlar yoʻqolgan boʻlsa, sugʻurta shartnomasini bekor qilishni talab etishga haqli emas.
Shaxsiy sugʻurtada, sugʻurta shartnomasining amal qilishi davrida ushbu moddaning ikkinchi, uchinchi va toʻrtinchi qismlarida koʻrsatilgan sugʻurta xavfining oʻzgarishi oqibatlari, agar ular shartnomada toʻgʻridan-toʻgʻri koʻrsatilgan boʻlsagina, yuzaga kelishi mumkin.
950-modda. Sugʻurtalangan mol-mulkka boʻlgan huquqlarning boshqa shaxsga oʻtishi
Sugʻurtalangan mol-mulkka boʻlgan huquqlar sugʻurta shartnomasi tuzilganida manfaati nazarda tutilgan shaxsdan boshqa shaxsga oʻtganida ushbu shartnoma boʻyicha huquq va majburiyatlar mol-mulkka boʻlgan huquq qaysi shaxsga oʻtgan boʻlsa, oʻsha shaxsga oʻtadi, ushbu Kodeksning 197 va 199-moddalarida koʻrsatilgan asoslar boʻyicha mol-mulkning majburiy olib qoʻyilishi hollari bundan mustasno.
Sugʻurtalangan mol-mulkka boʻlgan huquqlar oʻziga oʻtgan shaxs bu haqda sugʻurtalovchini yozma ravishda xabardor qilishi lozim.
951-modda. Sugʻurta hodisasi yuz bergani toʻgʻrisida sugʻurtalovchini xabardor qilish
Mulkiy sugʻurta shartnomasi boʻyicha sugʻurta qildiruvchi sugʻurta hodisasi yuz bergani oʻziga maʼlum boʻlganidan keyin bu haqda darhol sugʻurtalovchini yoki uning vakilini xabardor qilishi shart. Agar shartnomada xabar qilish muddati va (yoki) usuli nazarda tutilgan boʻlsa, bu shartlashilgan muddatda va shartnomada koʻrsatilgan usulda qilinishi lozim. Agar naf oluvchi oʻzining foydasiga tuzilgan shartnoma boʻyicha sugʻurta tovoniga boʻlgan huquqdan foydalanish niyatida boʻlsa, ayni shunday majburiyat naf oluvchi zimmasida boʻladi.
Ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan majburiyatning bajarilmasligi sugʻurtalovchiga, agar sugʻurtalovchi sugʻurta hodisasi yuz berganini oʻz vaqtida bilganligi, yoxud bu haqda sugʻurtalovchida maʼlumotlar yoʻqligi uning sugʻurta tovonini toʻlash majburiyatiga taʼsir etmasligi isbotlanmasa, sugʻurta tovonini toʻlashni rad etish huquqini beradi.
Ushbu moddada nazarda tutilgan qoidalar, agar sugʻurtalangan shaxsning vafoti yoki uning sogʻligʻiga zarar yetkazilishi sugʻurta hodisasi boʻlsa, tegishli suratda shaxsiy sugʻurta shartnomasiga nisbatan qoʻllaniladi. Bunda sugʻurtalovchini xabardor qilishning shartnomada belgilanadigan muddati yigirma kundan kam boʻlishi mumkin emas.
952-modda. Sugʻurta hodisasidan koʻriladigan zararni kamaytirish
Mulkiy sugʻurta shartnomasida nazarda tutilgan sugʻurta hodisasi yuz berganida, sugʻurta qildiruvchi ehtimol tutilgan zararni kamaytirish uchun oqilona va mumkin boʻlgan choralarni koʻrishi shart. Sugʻurta qildiruvchi bunday choralarni koʻrar ekan, agar oʻziga maʼlum qilingan boʻlsa, sugʻurtalovchining koʻrsatmalariga amal qilishi lozim.
Zararni kamaytirish maqsadida qilingan, sugʻurtalovchi qoplashi lozim boʻlgan xarajatlar, agar bunday xarajatlar zarur boʻlgan boʻlsa yoki sugʻurtalovchining koʻrsatmalarini bajarish uchun qilingan boʻlsa, tegishli choralar foydasiz boʻlib chiqsa ham, sugʻurtalovchi tomonidan qoplanishi lozim. Bunday xarajatlar sugʻurta summasining sugʻurta qiymatiga nisbatiga mutanosib ravishda, boshqa zararlarni qoplash bilan birgalikda ular sugʻurta pulidan oshib ketishi mumkinligidan qatʼi nazar, qoplanadi.
Sugʻurta qiluvchi ehtimol tutilgan zararni kamaytirish uchun qasddan choralar koʻrmagani oqibatida koʻrilgan zararni qoplashdan sugʻurtalovchi ozod qilinadi.
953-modda. Sugʻurta qildiruvchi, naf oluvchi yoki sugʻurtalangan shaxsning aybi bilan sugʻurta hodisasi yuz berishining oqibatlari
Agar sugʻurta hodisasi sugʻurta qildiruvchi, naf oluvchi yoki sugʻurtalangan shaxsning qasd qilishi oqibatida yuz bergan boʻlsa, sugʻurtalovchi sugʻurta tovonini yoki sugʻurta pulini toʻlashdan ozod qilinadi, qasddan qilingan harakatlar ular tomonidan zaruriy mudofaa yoki oxirgi zarurat holatida, shuningdek ushbu moddaning uchinchi va toʻrtinchi qismlarida nazarda tutilgan hollarda sodir etilishi bundan mustasno.
Qonunda sugʻurta hodisasi sugʻurta qiluvchining yoki naf oluvchining qoʻpol ehtiyotsizligi oqibatida yuzaga kelganda sugʻurtalovchini mulkiy sugʻurta shartnomasi boʻyicha sugʻurta tovonini toʻlashdan ozod qilish yoki tovon miqdorini kamaytirish hollari nazarda tutilishi mumkin.
Sugʻurtalovchi sugʻurtalangan shaxsning hayoti yoki sogʻligʻiga zarar yetkazganlik uchun fuqaroviy javobgarlikni sugʻurta qilish shartnomasi boʻyicha sugʻurta tovonini toʻlashdan, agar zarar sugʻurtalanuvchi uchun javobgar shaxsning aybi bilan yetkazilgan boʻlsa, ozod qilinmaydi.
Sugʻurtalovchi shaxsiy sugʻurta shartnomasi boʻyicha sugʻurtalangan shaxs vafot etgan taqdirda toʻlanishi lozim boʻlgan sugʻurta pulini toʻlashdan, agar uning vafoti oʻz joniga qasd qilish oqibatida roʻy bergan boʻlsa va bu vaqtgacha sugʻurta shartnomasi kamida ikki yil amal qilgan boʻlsa, ozod qilinmaydi.
954-modda. Sugʻurtalovchini sugʻurta tovonini va sugʻurta pulini toʻlashdan ozod qilish asoslari
Sugʻurtalovchi, agar qonunda yoki sugʻurta shartnomasida boshqacha tartib belgilanmagan boʻlsa va sugʻurta hodisasi quyidagilar oqibatida yuzaga kelgan boʻlsa, sugʻurta tovonini va sugʻurta pulini toʻlashdan ozod qilinadi:
yadro portlashi, radiatsiya yoki radioaktiv zaharlanish taʼsirida;
harbiy harakatlar, manyovrlar yoki boshqa harbiy tadbirlar.
Agar mulkiy sugʻurta shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, sugʻurtalovchi sugʻurtalangan mol-mulk davlat organlarining farmoyishi bilan olib qoʻyilishi, musodara qilinishi, rekvizitsiya qilinishi, xatlanishi yoki yoʻq qilib tashlanishi oqibatida koʻrilgan zarar uchun sugʻurta tovonini toʻlashdan ozod qilinadi.
955-modda. Sugʻurta tovoni yoki sugʻurta pulini toʻlashni rad etish
Sugʻurtalovchi mulkiy sugʻurta shartnomasi boʻyicha sugʻurta qildiruvchiga (naf oluvchiga) sugʻurta tovonini yoki shaxsiy sugʻurta shartnomasi boʻyicha sugʻurta pulini toʻlashni quyidagi hollarda rad etishga haqli, chunonchi:
sugʻurta shartnomasining amal qilishi sugʻurta hodisasi yuz bergunga qadar, shu jumladan ushbu Kodeksning 948 va 950-moddalarida koʻrsatilgan asoslar boʻyicha bekor qilinganda;
sugʻurta shartnomasi ushbu Kodeksda yoki boshqa qonunlarda nazarda tutilgan asoslar boʻyicha oʻz-oʻzidan haqiqiy boʻlmaganda;
sugʻurtalovchi ushbu Kodeksning 951 — 954-moddalarida koʻrsatilgan asoslar boʻyicha sugʻurta tovonini yoki sugʻurta puli toʻlashdan ozod qilinganda;
sugʻurtalovchi ushbu Kodeksda yoki boshqa qonunlarda nazarda tutilgan asoslar boʻyicha sugʻurta shartnomasini haqiqiy emas deb topish toʻgʻrisida yoxud sugʻurta qildiruvchi (naf oluvchi) sugʻurta hodisasi holatlarini tekshirib koʻrishga yoki yetkazilgan zarar miqdorini aniqlashga toʻsqinlik qilgani tufayli sugʻurta shartnomasini bekor qilish toʻgʻrisida daʼvo qoʻzgʻatganida.
Sugʻurtalovchining sugʻurta tovonini yoki sugʻurta pulini toʻlashni rad etish toʻgʻrisidagi qarori sugʻurta qildiruvchiga (naf oluvchiga) ular sugʻurta tovonini yoki sugʻurta pulini toʻlashni soʻrab murojaat etganlaridan keyin oʻn besh kundan kechiktirmay xabar qilinishi va rad etish sabablarining asoslantirilgan dalil-isbotlarini oʻz ichiga olgan boʻlishi lozim.
Sugʻurtalovchining sugʻurta tovonini yoki sugʻurta pulini toʻlashni rad etishiga qarshi unga nisbatan sudda daʼvo qoʻzgʻatish yoʻli bilan eʼtiroz bildirilishi mumkin.
956-modda. Shaxsiy sugʻurta shartnomasi boʻyicha sugʻurta pulini toʻlash
Shaxsiy sugʻurta shartnomasi boʻyicha sugʻurta puli, ijtimoiy sugʻurta, ijtimoiy taʼminot boʻyicha, boshqa sugʻurta shartnomalari boʻyicha yoki zararni qoplash tartibida sugʻurta qildiruvchiga, sugʻurtalangan shaxsga yoki naf oluvchiga tegishli summalardan qatʼi nazar, shartnoma kimning foydasiga tuzilgan boʻlsa, oʻsha shaxsga toʻlanadi.
Ushbu Kodeks 921-moddasining uchinchi qismi asosida shaxsiy sugʻurta shartnomasi boʻyicha sugʻurtalangan shaxsning merosxoʻrlariga toʻlanadigan sugʻurta puli sugʻurtalangan shaxsning merosi tarkibiga kirmaydi.
957-modda. Sugʻurta qildiruvchining zarar qoplanishiga boʻlgan huquqlarining sugʻurtalovchiga oʻtishi (subrogatsiya)
Agar mulkiy sugʻurta shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, sugʻurta qildiruvchi (naf oluvchi)ning sugʻurta natijasida qoplangan zarar uchun javobgar shaxsdan talab qilish huquqi toʻlangan summa doirasida sugʻurta tovonini toʻlagan sugʻurtalovchiga oʻtadi. Biroq shartnomaning bila turib zarar yetkazgan shaxsga nisbatan talab qilish huquqi sugʻurtalovchiga oʻtishini istisno qiladigan shartlari oʻz-oʻzidan haqiqiy boʻlmaydi.
Sugʻurtalovchiga oʻtgan talab qilish huquqi uning tomonidan sugʻurta qildiruvchi (naf oluvchi) va zarar uchun javobgar boʻlgan shaxs oʻrtasidagi munosabatlarni tartibga soluvchi qoidalarga rioya qilgan holda amalga oshiriladi.
Sugʻurta qildiruvchi (naf oluvchi) sugʻurtalovchi oʻziga oʻtgan talab qilish huquqini amalga oshirishi uchun zarur boʻlgan barcha hujjatlar va dalillarni sugʻurtalovchiga berishi hamda barcha maʼlumotlarni unga maʼlum qilishi shart.
Agar sugʻurta qildiruvchi (naf oluvchi) sugʻurtalovchi tomonidan qoplangan zarar uchun javobgar shaxsga nisbatan oʻzining talab qilish huquqidan voz kechsa yoki bu huquqni amalga oshirish sugʻurta qildiruvchining (naf oluvchining) aybi bilan mumkin boʻlmagan boʻlsa, sugʻurtalovchi sugʻurta tovonini toʻliq yoki uning tegishli qismini toʻlashdan ozod qilinadi va tovonning ortiqcha toʻlangan summasini qaytarishni talab qilishga haqli boʻladi.
958-modda. Sugʻurtalangan mol-mulkka boʻlgan huquqlarning sugʻurtalovchiga oʻtkazilishi
Mol-mulk sugʻurta qilinganda sugʻurta qildiruvchi (naf oluvchi) sugʻurta hodisasi yuz berganidan keyin sugʻurtalovchining roziligi bilan sugʻurtalangan mol-mulkka boʻlgan oʻz huquqlarini unga oʻtkazishi va sugʻurta tovonini sugʻurta pulining toʻliq hajmida olishi mumkin.
959-modda. Qayta sugʻurta qilish
Sugʻurta shartnomasi boʻyicha sugʻurtalovchi oʻz zimmasiga olgan sugʻurta tovonini yoki sugʻurta pulini toʻlash xavfi uning tomonidan toʻliq yoki qisman boshqa sugʻurtalovchida (sugʻurtalovchilarda) u bilan tuzilgan qayta sugʻurta qilish shartnomasi boʻyicha sugʻurtalanishi mumkin.
Qayta sugʻurta qilish shartnomasiga nisbatan, agar qayta sugʻurta qilish shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, ushbu bobning tadbirkorlik xavfini sugʻurta qilish borasida qoʻllanishi lozim boʻlgan qoidalari tatbiq etiladi. Qayta sugʻurta qilish shartnomasini tuzgan sugʻurta shartnomasi (asosiy shartnoma) boʻyicha sugʻurtalovchi keyingi shartnomada sugʻurta qildiruvchi hisoblanadi.
Qayta sugʻurta qilishda sugʻurta tovonini yoki sugʻurta pulini toʻlash uchun asosiy sugʻurta shartnomasi boʻyicha sugʻurta qildiruvchi oldida ushbu shartnoma boʻyicha sugʻurtalovchi javobgar boʻlib qolaveradi.
Biroq asosiy sugʻurta shartnomasi boʻyicha sugʻurtalanuvchi hisoblangan sugʻurta tashkiloti sugʻurta hodisasi yuz berishidan oldin tugatilgan taqdirda, uning ushbu shartnoma boʻyicha huquq va majburiyatlarining qayta sugʻurta qilingan qismi qayta sugʻurta qilish shartnomasi boʻyicha sugʻurtalovchiga oʻtadi.
Ikki yoki bir nechta qayta sugʻurta qilish shartnomalarini ketma-ket tuzishga yoʻl qoʻyiladi. Bunday shartnomalarning har biri keyingi qayta sugʻurta qilish shartnomasiga nisbatan asosiy sugʻurta shartnomasi deb hisoblanadi.
960-modda. Ikki tomonlama sugʻurta
Fuqarolar va yuridik shaxslar oʻz mol-mulklarini hamda ushbu Kodeks 915-moddasining ikkinchi qismida koʻrsatilgan boshqa mulkiy manfaatlarini ikki taraflama asosda, buning uchun ikki tomonlama sugʻurta qilish jamiyatlarida zarur mablagʻlarni birlashtirish yoʻli bilan sugʻurta qilishlari mumkin.
Ikki tomonlama sugʻurta qilish jamiyatlari oʻz aʼzolarining mol-mulki hamda boshqa mulkiy manfaatlarini sugʻurta qilishni amalga oshiradi va tijoratchi boʻlmagan tashkilot hisoblanadi.
Ikki tomonlama sugʻurta qilish tashkilotlari tomonidan oʻz aʼzolarining mol-mulki va mulkiy manfaatlarini sugʻurta qilish, agar jamiyatning taʼsis hujjatlarida bunday hollarda sugʻurta shartnomalari tuzish nazarda tutilmagan boʻlsa, bevosita aʼzolik asosida amalga oshiriladi.
Ushbu bobning qoidalari, agar qonunda, tegishli jamiyatning taʼsis hujjatlarida yoki jamiyat belgilagan sugʻurta qilish qoidalarida boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, ikki tomonlama sugʻurta qilish jamiyati bilan uning aʼzolari oʻrtasidagi sugʻurtaga doir munosabatlarga nisbatan qoʻllaniladi.
Ikki tomonlama sugʻurta qilish yoʻli bilan majburiy sugʻurtani amalga oshirishga faqat qonunda nazarda tutilgan hollarda yoʻl qoʻyiladi.
Ikki tomonlama sugʻurta qilish jamiyati sugʻurtalovchi sifatida, agar uning taʼsis hujjatlarida sugʻurta faoliyatini amalga oshirish nazarda tutilgan, jamiyatning oʻzi tijorat tashkiloti shaklida tuzilgan, tegishli turdagi sugʻurtani amalga oshirish uchun litsenziyaga ega boʻlsa va qonunda belgilangan boshqa talablarga javob bersa, jamiyatning aʼzolari boʻlmagan shaxslarning manfaatlarini sugʻurta qilishni amalga oshirishi mumkin.
Ikki tomonlama sugʻurta qilish jamiyatining aʼzosi boʻlmagan shaxslarning manfaatlarini sugʻurta qilish jamiyat tomonidan sugʻurta shartnomalari asosida ushbu bobning qoidalariga muvofiq amalga oshiriladi.
Oldingi tahrirga qarang.
Ikki tomonlama sugʻurta qilish jamiyatlari huquqiy holatining xususiyatlari va ularning faoliyat yuritish shartlari qonunchilik bilan belgilanadi.
(960-moddaning sakkizinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
961-modda. Majburiy davlat sugʻurtasi
Fuqarolarning ijtimoiy manfaatlarini va davlatning manfaatlarini taʼminlash maqsadida qonunda hayot, sogʻliq va mol-mulkning majburiy davlat sugʻurtasi belgilab qoʻyilishi mumkin.
Majburiy davlat sugʻurtasi ana shu maqsadlar uchun davlat budjetidan ajratiladigan mablagʻlar hisobiga amalga oshiriladi.
Oldingi tahrirga qarang.
Majburiy davlat sugʻurtasi bevosita sugʻurta toʻgʻrisidagi qonunchilik asosida unda koʻrsatilgan davlat sugʻurta tashkilotlari yoki davlatning boshqa tashkilotlari (sugʻurtalovchilar) tomonidan amalga oshiriladi.
(961-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Oldingi tahrirga qarang.
Ushbu bobning qoidalari, agar sugʻurta toʻgʻrisidagi qonunchilikda boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa va sugʻurta boʻyicha mavjud munosabatlar mohiyatidan kelib chiqmasa, majburiy davlat sugʻurtasiga nisbatan qoʻllaniladi.
(961-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
53-bob. Oddiy shirkat
962-modda. Oddiy shirkat shartnomasi
Oddiy shirkat shartnomasi (birgalikdagi faoliyat toʻgʻrisidagi shartnoma) boʻyicha sheriklar (ishtirokchilar) deb ataluvchi ikki yoki undan ortiq shaxs foyda olish yoki qonunga zid boʻlmagan boshqa maqsadga erishish uchun oʻz hissalarini qoʻshish va yuridik shaxs tuzmasdan birgalikda ish qilish majburiyatini oladilar.
Faqat yakka tadbirkorlar va (yoki) tijorat tashkilotlari tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish uchun tuziladigan oddiy shirkat shartnomasining taraflari boʻlishlari mumkin.
Oldingi tahrirga qarang.
Ikki yoki undan ortiq tijoratchi yuridik shaxs tomonidan tuzilgan oddiy shirkat shartnomasi konsorsium shartnomasi hisoblanadi.
(962-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 7-fevraldagi OʻRQ-1025-sonli Qonuniga asosan uchinchi qism bilan toʻldirilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 07.02.2025-y., 03/25/1025/0116-son. Kuchga kirish sanasi — 2025-yil 8-may)
Oddiy shirkat shartnomasi yozma shaklda tuzilishi lozim.
Oldingi tahrirga qarang.
9621-modda. Konsorsium shartnomasining oʻziga xos xususiyatlari
Konsorsium shartnomasiga asosan tashkil etilgan yuridik shaxslar birlashmasi alohida yuridik shaxs maqomiga ega boʻlmaydi.
Konsorsium shartnomasi sheriklari (ishtirokchilari) oʻzining mustaqil xoʻjalik faoliyatini saqlab qolgan holda boshqa konsorsiumlarning faoliyatida ishtirok etishi mumkin.
Konsorsium shartnomasi sheriklari (ishtirokchilari) oʻrtasidagi munosabatlar yozma shaklda tuziladigan konsorsium shartnomasi bilan tartibga solinadi.
Konsorsium shartnomasi sheriklariga (ishtirokchilariga) tovar bozoridagi narxlarni sunʼiy ravishda oshirish yoki pasaytirish, shu jumladan “Raqobat toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni talablariga zid boʻlgan harakatlarni kelishib olish taqiqlanadi.
Konsorsium shartnomasiga asosan tashkil etilgan yuridik shaxslar birlashmasi konsorsium shartnomasida belgilangan tijorat faoliyati bilan bogʻliq boʻlgan kelishilgan ishlar yakuniga yetkazilganda yoki uning sheriklari (ishtirokchilari) qaroriga asosan oʻz faoliyatini tugatadi.
Agar ushbu moddada boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, konsorsium shartnomasiga nisbatan ushbu bob qoidalari qoʻllaniladi.
(9621-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 7-fevraldagi OʻRQ-1025-sonli Qonuniga asosan kiritilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 07.02.2025-y., 03/25/1025/0116-son. Kuchga kirish sanasi — 2025-yil 8-may)
963-modda. Sheriklarning qoʻshadigan hissalari
Sherik umumiy ishga qoʻshadigan hamma narsa, jumladan pul, boshqa mol-mulk, kasbiy va boshqa bilimlar, malaka va mahorat, shuningdek ishbilarmonlik obroʻ-eʼtibori sherikning qoʻshgan hissasi hisoblanadi.
Sheriklar, agar oddiy shirkat shartnomasidan yoki haqiqiy holatlardan boshqacha mazmun kelib chiqmasa, qiymati boʻyicha teng hissa qoʻshadilar deb taxmin qilinadi. Sherikning qoʻshgan hissasini pulda baholash sheriklar oʻrtasidagi kelishuv boʻyicha amalga oshiriladi.
964-modda. Sheriklarning umumiy mol-mulki
Sheriklar mulk huquqi asosida ega boʻlgan, ular tomonidan qoʻshilgan mol-mulk, shuningdek birgalikdagi faoliyat natijasida ishlab chiqarilgan mahsulot va bunday faoliyat tufayli olingan hosil hamda daromadlar qonunda yoki shartnomada boshqacha tartib belgilab qoʻyilgan boʻlmasa yoxud majburiyatning mohiyatidan boshqacha hol kelib chiqmasa, ularning umumiy ulushli mulki hisoblanadi.
Sheriklarning umumiy ulushli mulkida turgan mol-mulk, shuningdek ularning umumiy talablari va umumiy alohida huquqlari sheriklarning umumiy mol-mulkini tashkil etadi. Umumiy mol-mulkdan barcha sheriklarning manfaatlarini koʻzlab foydalaniladi.
Sheriklar umumiy mol-mulkining buxgalteriya hisobini yuritish ular tomonidan oddiy shirkat shartnomasida ishtirok etayotgan yuridik shaxslardan biriga topshirilishi mumkin.
Sheriklarning umumiy mol-mulkidan foydalanish ularning kelishuviga koʻra, kelishuvga erishilmagan taqdirda, sud belgilaydigan tartibda amalga oshiriladi.
Sheriklarning umumiy mol-mulkni asrash boʻyicha majburiyatlari va bu majburiyatlarni bajarish bilan bogʻliq xarajatlarni qoplash tartibi oddiy shirkatning shartnomasida nazarda tutiladi.
965-modda. Sheriklarning umumiy ishlarini yuritish
Oddiy shirkat shartnomasi ishtirokchilarining umumiy ishlarini yuritish shartnomada nazarda tutilgan tartibda amalga oshiriladi.
Umumiy ishlarni yuritishda har bir sherik, agar oddiy shirkat shartnomasida ishlarni yuritish shartnomaning ayrim ishtirokchilari tomonidan yoxud birgalikda barcha ishtirokchilar tomonidan amalga oshirilishi belgilanmagan boʻlsa, barcha sheriklar nomidan ish koʻrishga haqli.
Ishlar birgalikda yuritilganda har bir bitimni tuzish uchun barcha sheriklarning roziligi talab qilinadi.
Uchinchi shaxslar bilan munosabatlarda sherikning barcha sheriklar nomidan bitim tuzish vakolati unga qolgan sheriklar tomonidan berilgan ishonchnoma bilan tasdiqlanadi yoki oddiy shirkat shartnomasidan kelib chiqadi.
Uchinchi shaxslar bilan munosabatlarda sheriklar bitim tuzgan sherikning umumiy ishlarni yuritish boʻyicha huquqlari cheklanganligini dalil qilib koʻrsata olmaydilar, ular bunday cheklashlar borligini bitim tuzilayotgan paytda uchinchi shaxs bilganligini yoki oldindan bilishi lozim boʻlganligini isbotlagan hollar bundan mustasno.
Barcha sheriklariga nisbatan ishlarni yuritish huquqi cheklab qoʻyilgan boʻlib, ular nomidan bitimlar tuzgan yoxud barcha sheriklarning manfaatlarini koʻzlab oʻz nomidan bitimlar tuzgan sherik, agar bu bitim barcha sheriklarning manfaatlari uchun zarur boʻlgan edi deb hisoblashga yetarli asoslar boʻlsa, u oʻz mablagʻlaridan qilgan xarajatlari qoplanishi huquqiga ega. Agar bunday bitimlar tufayli boshqa sheriklarga zarar yetkazilgan boʻlsa, ular bu zararning qoplanishini talab qilishga haqlidirlar.
Umumiy ishlarga taalluqli qarorlar, agar oddiy shirkat shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, sheriklar tomonidan umumiy kelishuvga koʻra qabul qilinadi.
Umumiy ishlarni yuritishga vakolatli shartnoma ishtirokchilari, agar oddiy shirkat shartnomasida nazarda tutilgan boʻlsa, alohida haq olish huquqiga egadirlar.
966-modda. Sherikning axborot olishga boʻlgan huquqi
Har bir sherik, u sheriklarning umumiy ishlarini yuritishga vakolat olgan-olmaganidan qatʼi nazar, ishlarni yuritishga doir barcha hujjatlar bilan tanishishga haqli. Bu huquqni rad etish yoki uni cheklash, shu jumladan sheriklarning kelishuvi bilan rad etish yoki cheklash oʻz-oʻzidan haqiqiy boʻlmaydi.
967-modda. Sheriklarning umumiy xarajatlari, zararlari va javobgarligi
Sheriklarning birgalikdagi faoliyatiga bogʻliq xarajatlar va zararlarni qoplash tartibi ularning kelishuvi bilan aniqlanadi. Bunday kelishuv boʻlmaganda har bir sherik oʻzining umumiy ishga qoʻshgan hissasi qiymatiga mutanosib ravishda xarajatlar va zararlarni zimmasiga oladi.
Sheriklardan birortasini umumiy xarajatlarni yoki zararni qoplashda ishtirok etishdan toʻliq ozod etadigan kelishuv oʻz-oʻzidan haqiqiy boʻlmaydi.
Agar oddiy shirkat shartnomasi uning ishtirokchilari tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirishi bilan bogʻliq boʻlmasa, umumiy shartnoma majburiyatlari yuzasidan har bir sherik oʻzining umumiy ishga qoʻshgan hissasi qiymatiga mutanosib ravishda butun mol-mulki bilan javobgar boʻladi.
Oddiy shirkat shartnomasidan kelib chiqmagan umumiy majburiyatlar boʻyicha sheriklar solidar javobgar boʻladilar.
Agar oddiy shirkat shartnomasi uning ishtirokchilari tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirishi bilan bogʻliq boʻlsa, sheriklar umumiy majburiyatlar boʻyicha ularning yuzaga kelish asosidan qatʼi nazar, solidar javobgar boʻladilar.
968-modda. Foydani taqsimlash
Sheriklar tomonidan ularning birgalikdagi faoliyati natijasida olingan foyda, agar oddiy shirkat shartnomasida yoki sheriklarning boshqa kelishuvida boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, sheriklarning umumiy ishga qoʻshgan hissalari qiymatiga mutanosib ravishda taqsimlanadi. Sheriklardan birortasini foydada ishtirok etishdan chetlatish toʻgʻrisidagi kelishuv oʻz-oʻzidan haqiqiy emas.
969-modda. Sherikning ulushini uning kreditori talabi bilan ajratish
Oddiy shirkat shartnomasi ishtirokchisining kreditori ushbu Kodeksning 227-moddasiga muvofiq uning umumiy mol-mulkdagi ulushini ajratishni talab qilishga haqli.
970-modda. Oddiy shirkat shartnomasi bekor boʻlishining asoslari
Oddiy shirkat shartnomasi quyidagilar oqibatida bekor boʻladi:
sheriklardan birortasi muomalaga layoqatsiz, muomala layoqati cheklangan yoki bedarak yoʻqolgan deb eʼlon qilinganda, agar oddiy shirkat shartnomasida yoki keyingi kelishuvda qolgan sheriklar oʻrtasidagi munosabatlarda shartnomaning saqlanib qolishi nazarda tutilmagan boʻlsa;
sheriklardan birortasi nochor (bankrot) deb eʼlon qilinganda, ushbu moddaning ikkinchi xatboshisida koʻrsatilgani bundan mustasno;
sherik vafot etganda yoki oddiy shirkat shartnomasida ishtirok etayotgan yuridik shaxs tugatilganda yoxud qayta tashkil etilganda, agar shartnomada yoki keyingi kelishuvda qolgan sheriklar oʻrtasidagi munosabatlarda shartnomaning saqlanib qolishi yoxud vafot etgan sherikning (tugatilgan yoki qayta tashkil etilgan yuridik shaxsning) uning merosxoʻrlari (huquqiy vorislari) bilan almashtirilishi nazarda tutilmagan boʻlsa;
sheriklardan birortasi oddiy shirkatning muddatsiz shartnomasida bundan buyon ishtirok etishdan voz kechganda, ushbu moddaning ikkinchi xatboshisida koʻrsatilgani bundan mustasno;
muddat koʻrsatilgan holda tuzilgan oddiy shirkat shartnomasi sheriklardan birining talabi bilan oʻzi va qolgan sheriklar oʻrtasidagi munosabatlarda bekor qilinganda, ushbu moddaning ikkinchi xatboshisida koʻrsatilgani bundan mustasno;
oddiy shirkat shartnomasining muddati oʻtganda;
sherikning ulushi uning kreditori talabi bilan ajratilganda, ushbu moddaning ikkinchi xatboshisida koʻrsatilgani bundan mustasno;
ushbu Kodeksda yoki shartnomada nazarda tutilgan boshqa asoslarda.
971-modda. Oddiy shirkat shartnomasi bekor boʻlishining oqibatlari
Oddiy shirkat shartnomasi bekor boʻlganda sheriklarning umumiy egaligiga va (yoki) foydalanishiga berib qoʻyilgan ashyolar, taraflarning kelishuvi bilan boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, ularni berib qoʻygan sheriklarga haq toʻlamasdan qaytariladi.
Oddiy shirkat shartnomasi bekor boʻlgan paytdan boshlab uning ishtirokchilari uchinchi shaxslarga nisbatan bajarilmagan umumiy majburiyatlar boʻyicha solidar javobgar boʻladilar.
Sheriklarning umumiy ulushli mulkida turgan mol-mulkni va ularda yuzaga kelgan umumiy talab qilish huquqlarini taqsimlash ushbu Kodeksning 223-moddasida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
Umumiy ulushli mulkka xususiy alomatlari bilan belgilangan ashyoni qoʻshgan sherik oddiy shirkat shartnomasi bekor boʻlganda, qolgan sheriklar va kreditorlarning manfaatlariga rioya etilishi sharti bilan, bu ashyoni oʻziga qaytarishni talab qilishga haqli.
972-modda. Oddiy shirkatning muddatsiz shartnomasidan voz kechish
Shaxsning oddiy shirkatning muddatsiz shartnomasidan voz kechish toʻgʻrisidagi arizasi, agar shartnomada boshqacha tartib belgilanmagan boʻlsa, uning tomonidan shartnomadan chiqish moʻljallanayotgan sanadan kamida uch oy oldin berilishi lozim.
Oddiy shirkatning muddatsiz shartnomasidan voz kechish huquqini cheklash toʻgʻrisidagi kelishuv oʻz-oʻzidan haqiqiy boʻlmaydi.
973-modda. Tarafning talabi bilan oddiy shirkat shartnomasini bekor qilish
Ushbu Kodeks 382-moddasining ikkinchi qismida koʻrsatilgan asos bilan bir qatorda, muddat koʻrsatilib yoki bekor qilish sharti sifatida maqsad koʻrsatilib tuzilgan oddiy shirkat shartnomasining tarafi shartnomani bekor qilish tufayli yetkazilgan haqiqiy zararni qolgan sheriklarga qoplagan holda shartnomani oʻzi va qolgan sheriklar oʻrtasidagi munosabatlarda bekor qilishni talab etishga haqli.
974-modda. Shartnomada ishtirok etishdan voz kechgan yoki uni bekor qilishni talab etgan sherikning javobgarligi
Ishtirokchilardan birortasi oddiy shirkat shartnomasida bundan buyon ishtirok etishdan voz kechish toʻgʻrisida ariza berishi yoxud sheriklardan birining talabi bilan shartnoma bekor qilinishi natijasida oddiy shirkat shartnomasi bekor qilinmagan taqdirda, shartnomada ishtirok etishi toʻxtagan shaxs uchinchi shaxslar oldida oʻzi shartnomada ishtirok etgan davrda yuzaga kelgan umumiy majburiyatlar boʻyicha u oddiy shirkat shartnomasining ishtirokchisi boʻlib qolavergandagi kabi javobgar boʻladi.
975-modda. Yashirin shirkat
Oddiy shirkat shartnomasida uning mavjudligini uchinchi shaxslarga maʼlum qilmaslik (yashirin shirkat) nazarda tutilishi mumkin. Bunday shartnomaga nisbatan, agar ushbu moddada boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa yoki yashirin shirkat mohiyatidan kelib chiqmasa, ushbu bob qoidalari qoʻllaniladi.
Yashirin shirkat ishtirokchilaridan har biri uchinchi shaxslar bilan munosabatlarda sheriklarining umumiy manfaatlarini koʻzlab oʻz nomidan tuzgan bitimlar boʻyicha oʻzining butun mol-mulki bilan javob beradi.
Sheriklar oʻrtasidagi munosabatlarda, ularning birgalikdagi faoliyati jarayonida yuzaga kelgan majburiyatlar umumiy hisoblanadi.
54-bob. Ommaviy tanlov
976-modda. Ommaviy tanlovni tashkil etish
Ishni eng yaxshi bajarganlik yoki boshqa natijalarga erishganlik uchun pul mukofoti toʻlash yoki boshqa mukofot berish toʻgʻrisida (mukofot toʻlash toʻgʻrisida) oshkora (ommaviy tanlov) eʼlon qilgan shaxs tanlovni oʻtkazish shartlariga muvofiq uning gʻolibi deb topilgan kimsaga shartlashilgan mukofotni toʻlashi lozim.
Ommaviy tanlov tanlovni uyushtiruvchining tanlovda ishtirok etishga taklifi matbuotda va boshqa ommaviy axborot vositalarida eʼlon qilish yoʻli bilan barcha xohlovchilarga qaratilganda ochiq yoki tanlovda ishtirok etishga taklif tanlovni uyushtiruvchining xohishi boʻyicha muayyan doiradagi shaxslarga yuborilganda yopiq boʻlishi mumkin.
Tanlovni uyushtiruvchi tanlovda ishtirok etish istagini bildirgan shaxslarni dastlabki saralashdan oʻtkazgan taqdirda, ochiq tanlovda uning ishtirokchilarining dastlabki malakasi haqida shart qoʻyilishi mumkin.
Ommaviy tanlov toʻgʻrisidagi eʼlon topshiriqning mohiyatini nazarda tutuvchi shartlarni, ishning natijalarini yoki boshqa yutuqlarni baholash mezonlari va tartibini, ularni taqdim etish joyi, muddati va tartibini, mukofotning miqdori va shaklini, shuningdek natijalarni eʼlon qilish tartibi va muddatlarini oʻz ichiga olgan boʻlishi lozim.
Tanlov gʻolibi bilan shartnoma tuzish majburiyatini oʻz ichiga olgan ommaviy tanlovga nisbatan ushbu bobning qoidalari, ushbu Kodeksning 379-381-moddalarida boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, qoʻllanadi.
977-modda. Ommaviy tanlov shartlarini oʻzgartirish va uni bekor qilish
Ommaviy tanlov eʼlon qilgan shaxs ishlarni taqdim etish uchun belgilangan muddatning faqat birinchi yarimi mobaynida uning shartlarini oʻzgartirishga yoki tanlovni bekor qilishga haqli.
Tanlov shartlarini oʻzgartirish yoki uni bekor qilish toʻgʻrisida tanlov qanday usulda eʼlon qilingan boʻlsa, shunday usulda xabar berilishi lozim.
Tanlov shartlari oʻzgargan yoki u bekor qilingan taqdirda, tanlov eʼlon qilgan shaxs eʼlonda nazarda tutilgan ishni konkurs shartlarining oʻzgartirilishi yoki uning bekor qilinishi oʻziga maʼlum boʻlguncha yoki maʼlum boʻlishi lozim boʻlguncha bajargan har qanday shaxsning xarajatlarini toʻlashi lozim.
Agar tanlov shartlarini oʻzgartirishda yoki uni bekor qilishda ushbu moddaning birinchi yoki ikkinchi qismlarida koʻrsatilgan talablar buzilgan boʻlsa, tanlovni eʼlon qilgan shaxs eʼlonda koʻrsatilgan shartlarga javob beradigan ishni bajarganlarga mukofot toʻlashi lozim.
Tanlovni eʼlon qilgan shaxs, agar koʻrsatilgan ish tanlovdan mustasno tarzda, xususan, tanlov toʻgʻrisidagi eʼlonga qadar bajarilganligini yoxud avval boshdanoq tanlov shartlariga nomuvofiq boʻlganligini isbotlasa, xarajatlarni toʻlash majburiyatidan ozod qilinadi.
978-modda. Mukofotni toʻlash toʻgʻrisidagi qaror
Tanlov gʻolibiga mukofotni toʻlash toʻgʻrisidagi qaror tanlov haqidagi eʼlonda belgilangan tartib va muddatlarda chiqarilishi hamda ommaviy tanlov ishtirokchilariga maʼlum qilinishi lozim.
Agar eʼlonda koʻrsatilgan natijalarga ikki yoki undan ortiq shaxsning birgalikda bajarilgan ishida erishilgan boʻlsa, mukofot ular oʻrtasida ularning kelishuviga muvofiq taqsimlanadi. Agar bunday kelishuvga erishilmagan boʻlsa, mukofotni taqsimlash tartibini sud belgilaydi.
979-modda. Ommaviy tanlovda gʻolib chiqqan fan, adabiyot va sanʼat asarlaridan foydalanish
Agar ommaviy tanlov narsasi fan, adabiyot yoki sanʼat asaridan iborat boʻlsa, tanlovni eʼlon qilgan shaxs, basharti tanlov shartlarida boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, shartlashilgan mukofotga sazovor boʻlgan muallif bilan unga tegishli haqni toʻlagan holda, asardan foydalanish toʻgʻrisida shartnoma tuzishda imtiyozli huquqni qoʻlga kiritadi.
980-modda. Taqdim etilgan ishlarni ommaviy tanlov ishtirokchilariga qaytarish
Ommaviy tanlovni eʼlon qilgan shaxs, agar tanlov toʻgʻrisidagi eʼlonda boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa yoki bajarilgan ishning xususiyatidan kelib chiqmasa, mukofotga sazovor boʻlmagan ishlarni tanlov ishtirokchilariga qaytarishi shart.
55-bob. Mukofotni oshkora vaʼda qilish
981-modda. Mukofotni toʻlash majburiyati
Eʼlonda koʻrsatilgan harakatni kim unda belgilangan muddatda bajarsa, oʻshanga pul mukofoti toʻlash yoki boshqa mukofotni berish toʻgʻrisida (mukofotni toʻlash toʻgʻrisida) oshkora eʼlon qilgan shaxs tegishli harakatni sodir etgan har qanday shaxsga vaʼda qilingan mukofotni toʻlashi shart.
Mukofotni toʻlash majburiyati mukofot vaʼda qilinishi uning kim tomonidan vaʼda qilinganini aniqlash imkonini bergan taqdirda yuzaga keladi. Vaʼdaga qiziqish bildirgan shaxs vaʼdani yozma ravishda tasdiqlashni talab qilishga haqli va, agar haqiqatda mukofot toʻgʻrisidagi eʼlon unda koʻrsatilgan shaxs tomonidan qilinmagan boʻlib chiqsa, bunday talab qoʻyilmaganligi oqibatlari xavfi uning zimmasida boʻladi.
Agar mukofotni oshkora vaʼda qilishda uning miqdori koʻrsatilmagan boʻlsa, u mukofotni vaʼda qilgan shaxs bilan kelishuvga koʻra aniqlanadi, nizo kelib chiqqan taqdirda esa sudda aniqlanadi.
Mukofotni toʻlash majburiyati, tegishli harakat eʼlon qilinishi munosabati bilan yoki undan mustasno tarzda bajarilganidan qatʼi nazar, yuzaga keladi.
Eʼlonda koʻrsatilgan harakatni bir necha shaxs sodir etgan hollarda, ulardan tegishli harakatni birinchi boʻlib sodir etgani mukofotni olish huquqiga ega boʻladi.
Agar eʼlonda koʻrsatilgan harakat ikki yoki undan ortiq shaxs tomonidan bajarilgan boʻlsa va ulardan qaysi biri tegishli harakatni birinchi boʻlib sodir etganini aniqlashning imkoni boʻlmasa, shuningdek, agar harakat ikki yoki bundan ortiq shaxslar tomonidan bir paytning oʻzida sodir etilgan boʻlsa, mukofot ular oʻrtasida bab-baravar yoki ularning oʻzaro kelishuvida nazarda tutilgan miqdorda taqsimlanadi.
Agar mukofot toʻgʻrisidagi eʼlonda boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa yoki unda koʻrsatilgan harakat xususiyatidan kelib chiqmasa, bajarilgan harakatning eʼlonda mavjud boʻlgan talablarga muvofiqligi mukofotni oshkora vaʼda qilgan shaxs tomonidan aniqlanadi, nizo kelib chiqqan taqdirda esa sudda aniqlanadi.
982-modda. Mukofot haqidagi oshkora vaʼdani bekor qilish
Mukofot toʻlashni oshkora eʼlon qilgan shaxs berilgan vaʼdadan xuddi shunday tartibda voz kechishga haqli, voz kechishga yoʻl qoʻyilmasligi eʼlonning oʻzida nazarda tutilgan yoki undan kelib chiqadigan yoki mukofot vaʼda qilingan harakatni sodir etish uchun muayyan muddat berilgan yoxud voz kechishni eʼlon qilish paytiga kelib bir yoki bir necha qiziqish bildirgan shaxslar eʼlonda koʻrsatilgan harakatni bajarib boʻlgan hollar bundan mustasno.
Mukofot haqidagi oshkora vaʼdani bekor qilish mukofot toʻgʻrisida eʼlon qilgan shaxsni qiziqish bildirgan shaxsga u eʼlonda koʻrsatilgan harakatni bajarishi munosabati bilan qilgan xarajatlarini qoplashdan ozod qilmaydi. Qoplash miqdori barcha hollarda eʼlonda koʻrsatilgan mukofotdan ortiqcha boʻlishi mumkin emas.
Oldingi tahrirga qarang.
56-bob. Qimor va tavakkalchilikka asoslangan boshqa oʻyinlarni oʻtkazish
983-modda. Qimor va tavakkalchilikka asoslangan boshqa oʻyinlarni tashkil etish hamda ularda ishtirok etish bilan bogʻliq talablar
Fuqarolar va yuridik shaxslarning qimor va tavakkalchilikka asoslangan boshqa oʻyinlarni, shu jumladan garov oʻyinlarini tashkil etish yoki ularda ishtirok etish bilan bogʻliq talablari sudda himoya qilinmaydi, bundan ushbu oʻyinlarda aldov, zoʻravonlik, tahdid qilish taʼsirida yoxud oʻz vakilining mazkur oʻyinlar tashkilotchisi bilan gʻarazli kelishuvi tufayli ishtirok etgan shaxslarning talablari va ushbu Kodeksning 984-moddasida koʻrsatilgan munosabatlardan kelib chiqadigan talablar mustasno.
984-modda. Lotereyalar, Internet jahon axborot tarmogʻida tavakkalchilikka asoslangan oʻyinlarni va bukmekerlik garovlarini oʻtkazishning oʻziga xos xususiyatlari
Lotereyalarning, Internet jahon axborot tarmogʻida tavakkalchilikka asoslangan oʻyinlarning va bukmekerlik garovlarining (bundan buyon matnda oʻyinlar deb yuritiladi) vakolatli davlat organidan litsenziya olgan tashkilotchilari hamda oʻyinlarning ishtirokchilari oʻrtasidagi munosabatlar qonunchilik hujjatlari bilan tartibga solinadi va shartnomaga asoslanadi. Oʻyinlarning tashkilotchisi va ishtirokchisi oʻrtasidagi shartnoma chipta, kvitansiya berish orqali yoki oʻyinni tashkil etish qoidalarida nazarda tutilgan boshqa usulda rasmiylashtiriladi hamda ishtirokchi chipta qiymatini toʻlagan yoki oʻyinga pul tikkan paytdan eʼtiboran tuzilgan deb eʼtirof etiladi.
Qonun hujjatlari bilan alohida toifadagi shaxslarning oʻyinlarda ishtirok etishi taqiqlanishi mumkin.
Ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan shartnomani tuzish toʻgʻrisidagi taklif oʻyinlarni oʻtkazish muddati hamda yutuqni aniqlash tartibi va uning miqdori haqidagi shartlarni oʻz ichiga olgan boʻlishi kerak.
Oʻyinlarning tashkilotchisi ularni belgilangan muddatda oʻtkazishni rad etgan taqdirda, oʻyinlarning ishtirokchilari ularning tashkilotchisidan oʻyinlar qoldirilganligi yoki ularning muddati koʻchirilganligi tufayli yetkazilgan haqiqiy zararning oʻrnini qoplashni talab qilishga haqli.
Oʻyinlarni oʻtkazish shartlariga muvofiq gʻolib deb eʼtirof etiladigan shaxslarga oʻyinlarni oʻtkazish shartlarida nazarda tutilgan miqdorda, shaklda (pulda yoki naturada) va muddatda, agar ushbu shartlarda muddat koʻrsatilmagan boʻlsa, oʻyinlarning natijalari aniqlangan paytdan eʼtiboran oʻn kundan kechiktirmay yoxud qonunchilik hujjatlarida belgilangan boshqa muddatda oʻyinlar tashkilotchisi tomonidan yutuq toʻlanishi kerak.
Oʻyinlarning tashkilotchisi ushbu moddaning beshinchi qismida koʻrsatilgan majburiyatini bajarmagan taqdirda, oʻyinda gʻolib boʻlgan ishtirokchi oʻyinlar tashkilotchisidan yutuqni toʻlashni, shuningdek oʻyinlar tashkilotchisi tomonidan shartnoma buzilganligi tufayli yetkazilgan zararlarning oʻrnini qoplashni talab qilishga haqli.
(56-bob Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 17-apreldagi OʻRQ-1057-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 17.04.2025-y., 03/25/1057/0351-son)
57-bob. Zarar yetkazishdan kelib chiqadigan majburiyatlar
1-§. Umumiy qoidalar
985-modda. Zarar yetkazganlik uchun javobgarlikning umumiy asoslari
Oldingi tahrirga qarang.
Gʻayriqonuniy harakat (harakatsizlik) tufayli fuqaroning shaxsiga yoki mol-mulkiga yetkazilgan zarar, shuningdek yuridik shaxsga yetkazilgan zarar, shu jumladan boy berilgan foyda zararni yetkazgan shaxs tomonidan toʻliq hajmda qoplanishi lozim.

(985-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2000-yil 15-dekabrdagi 175-II-son Qonuni tahririda— Oliy Majlis Axborotnomasi, 2001-y., 1-2-son, 23-modda)
Qonunda zararni toʻlash majburiyati zarar yetkazuvchi boʻlmagan shaxsga yuklatilishi mumkin.
Oldingi tahrirga qarang.
Qonunchilikda yoki shartnomada jabrlanuvchilarga zararni toʻlashdan tashqari tovon toʻlash majburiyati belgilab qoʻyilishi mumkin.
(985-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Zarar yetkazgan shaxs, agar zarar oʻz aybi bilan yetkazilmaganini isbotlasa, zararni toʻlashdan ozod qilinadi. Qonunda zarar yetkazgan shaxsning aybi boʻlmagan taqdirda ham zararni toʻlash nazarda tutilishi mumkin.
Qonuniy harakatlar tufayli yetkazilgan zarar qonunda nazarda tutilgan hollarda toʻlanishi lozim.
Agar zarar jabrlanuvchining iltimosi yoki roziligi bilan yetkazilgan boʻlsa, zarar yetkazgan shaxsning harakatlari esa jamiyatning axloqiy tamoyillarini buzmasa, zararni toʻlash rad etilishi mumkin.
986-modda. Zarar yetkazishning oldini olish
Kelgusida zarar yetkazilishi xavfi borligi bunday xavfni yuzaga keltiradigan faoliyatni taqiqlash toʻgʻrisida daʼvo qoʻzgʻatishga asos boʻlishi mumkin.
Agar yetkazilgan zarar zarar yetkazishni davom ettirayotgan korxona, inshootdan foydalanish yoxud boshqa ishlab chiqarish faoliyatining oqibati boʻlsa, sud javobgarga zararni qoplashdan tashqari tegishli faoliyatni toʻxtatib turish yoki tugatish majburiyatini yuklashga haqli.
Tegishli faoliyatni toʻxtatib turish yoki tugatish jamoatchilik manfaatlariga zid boʻlgan taqdirdagina, sud bu haqdagi daʼvoni rad etishi mumkin. Bunday faoliyatni toʻxtatib turishni yoki tugatishni rad etish jabrlanuvchilarni ushbu faoliyat tufayli yetkazilgan zararni undirish huquqidan mahrum etmaydi.
987-modda. Zaruriy mudofaa holatida zarar yetkazganlik
Zaruriy mudofaa holatida yetkazilgan zarar, agar bunda mudofaa chegarasidan chiqilmagan boʻlsa, toʻlanmaydi.
Agar gʻayriqonuniy tajovuzdan himoyalanish paytida himoyalanuvchi uchinchi shaxsga zarar yetkazgan boʻlsa, bu zarar tajovuz qilgan shaxs tomonidan toʻlanishi lozim.
Shaxsga uning jinoiy harakatlarining payini qirqish yoxud uni ushlash va tegishli organlarga olib borish sababli yetkazilgan zarar toʻlanmaydi.
988-modda. Oxirgi zarurat holatida zarar yetkazganlik
Oldingi tahrirga qarang.
Oxirgi zarurat holatida yetkazilgan zarar, yaʼni zarar yetkazgan shaxsning oʻziga yoki boshqa shaxslarga tahdid solgan xavfni bartaraf etish uchun oxirgi zarurat holatida yetkazilgan zarar, agar bu xavf mazkur holatlarda boshqa vositalar bilan bartaraf etilishi mumkin boʻlmasa, zarar yetkazgan shaxs tomonidan toʻlanishi lozim, bundan qonunda nazarda tutilgan hollar mustasno.
(988-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2015-yil 10-avgustdagi OʻRQ-389-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2015-y., 32-son, 425-modda)
Bunday zarar yetkazilgan holatlarni hisobga olib, sud uni toʻlash majburiyatini zararni yetkazgan shaxs uchinchi shaxsning manfaatini koʻzlab harakat qilgan boʻlsa, oʻsha shaxsga yuklashi yoxud bu uchinchi shaxsni ham, zarar yetkazgan shaxsni ham zararni toʻlashdan toʻliq yoki qisman ozod qilishi mumkin.
989-modda. Yuridik shaxsning yoki fuqaroning oʻz xodimi tomonidan yetkazilgan zarar uchun javobgarligi
Yuridik shaxs yoxud fuqaro oʻz xodimi mehnat (xizmat, lavozim) majburiyatlarini bajarib turgan vaqtida yetkazgan zararni qoplaydi.
Ushbu bobning qoidalariga muvofiq, mehnat shartnomasi asosida, shuningdek fuqaroviy-huquqiy shartnoma asosida ish bajarayotgan fuqarolar, agar bunda ishlarni bexatar olib borish yuzasidan tegishli yuridik shaxsning yoki fuqaroning topshirigʻi boʻyicha yoki nazorati ostida harakat qilgan boʻlsalar yoki harakat qilishlari lozim boʻlgan boʻlsa, xodimlar deb eʼtirof etiladilar.
Xoʻjalik shirkatlari va jamiyatlari, ishlab chiqarish kooperativlari oʻz ishtirokchilari (aʼzolari) tomonidan ular shirkat va jamiyat yoki kooperativning tadbirkorlik, ishlab chiqarish yoki boshqa faoliyatini amalga oshirish vaqtida yetkazilgan zararni qoplaydilar.
990-modda. Davlat organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, shuningdek ularning mansabdor shaxslari tomonidan yetkazilgan zarar uchun javobgarlik
Oldingi tahrirga qarang.
Davlat organlarining, fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining qonunga xilof qarorlari natijasida fuqaroga yoki yuridik shaxsga yetkazilgan zarar, ular mansabdor shaxslarining aybidan qatʼi nazar, sudning qarori asosida qoplanishi lozim.
Davlat organlari, fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlari mansabdor shaxslarining qonunga xilof harakatlari (harakatsizligi) natijasida fuqaroga yoki yuridik shaxsga yetkazilgan zarar sudning qarori asosida qoplanishi lozim.
Zarar ushbu Kodeksning 15-moddasida nazarda tutilgan tartibda qoplanadi.
(990-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2000-yil 15-dekabrdagi 175-II-son Qonuni tahririda — Oliy Majlis Axborotnomasi, 2001-y., 1-2-son, 23-modda)
Oldingi tahrirga qarang.
991-modda. Tergovga qadar tekshiruvni amalga oshiruvchi organlar, surishtiruv, dastlabki tergov, prokuratura organlari va sudning qonunga xilof harakatlari tufayli yetkazilgan zarar uchun javobgarlik
(991-moddaning nomi Oʻzbekiston Respublikasining 2019-yil 23-maydagi OʻRQ-542-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 24.05.2019-y., 03/19/542/3177-son)
Oldingi tahrirga qarang.
Qonunga xilof tarzda hukm etish, qonunga xilof tarzda jinoiy javobgarlikka tortish, ehtiyot chorasi sifatida qamoqqa olishni yoki munosib xulq-atvorda boʻlish haqida tilxat olishni qonunga xilof qoʻllanish, qamoq tariqasidagi maʼmuriy jazoni qonunga xilof tarzda berish, shuningdek har qanday qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, gʻayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qoʻllash natijasida fuqaroga yetkazilgan zarar tergovga qadar tekshiruvni amalga oshiruvchi organlar, surishtiruv, dastlabki tergov, prokuratura organlari va sudning mansabdor shaxslari aybidan qatʼi nazar, qonunda belgilangan tartibda davlat tomonidan toʻla hajmda toʻlanadi. Sudning qarori bilan zararni qoplash zarar yetkazilishida aybdor boʻlgan mansabdor shaxslar zimmasiga yuklanishi mumkin.
(991-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2022-yil 29-martdagi OʻRQ-761-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.03.2022-y., 03/22/761/0250-son)
Oldingi tahrirga qarang.
Tergovga qadar tekshiruvni amalga oshiruvchi organlar, surishtiruv, dastlabki tergov, prokuratura organlari va sudning boshqa tarzdagi qonunga xilof faoliyati natijasida fuqaroga yoki yuridik shaxsga yetkazilgan zarar, agar qonunda boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, umumiy asoslarda toʻlanadi.
(991-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2019-yil 23-maydagi OʻRQ-542-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 24.05.2019-y., 03/19/542/3177-son)
992-modda. Zararning oʻz javobgarligini sugʻurtalagan shaxs tomonidan toʻlanishi
Ixtiyoriy yoki majburiy sugʻurta tartibida jabrlanuvchi foydasiga oʻz javobgarligini sugʻurtalagan yuridik shaxs yoki fuqaro yetkazilgan zararni toʻliq qoplash uchun sugʻurta puli yetishmagan taqdirda, sugʻurta puli va zararning haqiqiy miqdori oʻrtasidagi farqni toʻlaydi.
993-modda. Oʻn toʻrt yoshgacha boʻlgan voyaga yetmaganlar tomonidan yetkazilgan zarar uchun javobgarlik
Oʻn toʻrt yoshgacha boʻlgan voyaga yetmagan (kichik yoshdagi bola) tomonidan yetkazilgan zarar uchun uning ota-onasi (farzandlikka oluvchilari) yoki vasiylari, agar zarar ularning aybi bilan yetkazilmaganligini isbotlay olmasalar, javobgar boʻladilar.
Agar vasiylikka muhtoj kichik yoshdagi bola tegishli tarbiyalash, davolash muassasasida, aholini ijtimoiy himoya qilish muassasasida yoki qonunga koʻra vasiysi hisoblanadigan boshqa shunga oʻxshash muassasada turgan boʻlsa, bu muassasa, agar zarar muassasaning aybi bilan yetkazilmaganligini isbotlay olmasa, kichik yoshdagi bola tomonidan yetkazilgan zararni toʻlashi shart.
Agar kichik yoshdagi bola oʻquv yurti, tarbiyalash, davolash muassasasi yoki uning ustidan nazoratni amalga oshirishi shart boʻlgan boshqa muassasaning, shuningdek shartnoma asosida nazoratni amalga oshiruvchi shaxsning nazorati ostida turgan vaqtda zarar yetkazgan boʻlsa, bu muassasalar va shaxslar, agar zarar ularning nazoratni amalga oshirishdagi aybi bilan yetkazilmaganligini isbotlay olmasalar, zarar uchun javobgar boʻladilar.
Ota-ona (farzandlikka oluvchilar), vasiylar, oʻquv yurtlari, tarbiyalash, davolash muassasalari va boshqa muassasalarning kichik yoshdagi bola tomonidan yetkazilgan zararni toʻlash majburiyati kichik yoshdagi bola voyaga yetishi yoki u zararni toʻlash uchun yetarlicha mol-mulk olishi munosabati bilan bekor boʻlmaydi.
Agar ota-ona (farzandlikka oluvchilar), vasiylar, shuningdek ushbu moddaning uchinchi qismida koʻrsatilgan boshqa shaxslar vafot etgan boʻlsalar yoki ular zararni toʻlash uchun yetarli mablagʻga ega boʻlmasalar, toʻliq muomalaga layoqatli boʻlib qolgan zarar yetkazuvchining oʻzi bunday mablagʻga ega boʻlsa, sud taraflarning mulkiy ahvolini, shuningdek boshqa holatlarni inobatga olib, zararni toʻliq yoki qisman zarar yetkazuvchining oʻz mol-mulki hisobidan qoplash toʻgʻrisida qaror qabul qilishga haqli.
994-modda. Oʻn toʻrt yoshdan oʻn sakkiz yoshgacha boʻlgan voyaga yetmaganlar tomonidan yetkazilgan zarar uchun javobgarlik
Oʻn toʻrt yoshdan oʻn sakkiz yoshgacha boʻlgan voyaga yetmaganlar yetkazilgan zarar uchun umumiy asoslarda mustaqil javobgar boʻladilar.
Oʻn toʻrt yoshdan oʻn sakkiz yoshgacha boʻlgan voyaga yetmaganning zararni qoplash uchun yetarli mol-mulki yoki boshqa daromad manbalari boʻlmagan taqdirda, zarar toʻligʻicha yoki uning yetishmagan qismi voyaga yetmaganning ota-onasi (farzandlikka oluvchilari) yoki vasiyi tomonidan, agar ular zarar oʻzlarining aybi bilan yetkazilmaganligini isbotlay olmasalar, toʻlanishi lozim.
Agar homiylikka muhtoj oʻn toʻrt yoshdan oʻn sakkiz yoshgacha boʻlgan voyaga yetmagan tegishli tarbiyalash, davolash muassasasida, aholini ijtimoiy himoya qilish muassasasida yoki qonunga koʻra uning homiysi hisoblanuvchi boshqa shunga oʻxshash muassasada turgan boʻlsa, bu muassasalar, agar zarar ularning aybi bilan yetkazilmaganligini isbotlay olmasalar, zararni toʻligʻicha yoki uning yetishmaydigan qismini toʻlashlari shart.
Zarar yetkazgan voyaga yetganida yoxud u voyaga yetmasidan unda mol-mulk yoki zararni toʻlash uchun yetarli daromad manbalari paydo boʻlganida yoxud u voyaga yetmasidan muomala layoqatiga ega boʻlganida ota-ona (farzandlikka oluvchilar), homiy va tegishli muassasaning zararni toʻlash boʻyicha majburiyati tugaydi.
995-modda. Ota-onalik huquqlaridan mahrum etilgan ota-onaning voyaga yetmaganlar tomonidan yetkazilgan zarar uchun javobgarligi
Sud ota-onalik huquqlaridan mahrum etilgan ota-onaga ularning voyaga yetmagan bolalari tomonidan ota-onasi oʻz huquqlaridan mahrum qilinganidan keyin uch yil ichida sodir etilgan zarar uchun, agar bolaning zarar yetkazilishiga sabab boʻlgan xulq-atvori ular bolani tarbiyalash boʻyicha oʻz majburiyatlarini lozim darajada bajarmaganliklarining oqibati boʻlsa, javobgarlikni yuklashi mumkin.
996-modda. Muomalaga layoqatsiz deb topilgan fuqaro tomonidan yetkazilgan zarar uchun javobgarlik
Muomalaga layoqatsiz deb topilgan fuqaro tomonidan yetkazilgan zararni uning vasiyi yoki uning ustidan nazoratni amalga oshirishi shart boʻlgan tashkilot, agar zarar ularning aybi bilan yetkazilmaganligini isbotlay olmasa, toʻlaydi.
Vasiy yoki tashkilotning muomalaga layoqatsiz deb topilgan fuqaro tomonidan yetkazilgan zararni toʻlash boʻyicha majburiyati, uning muomala layoqati tiklangan taqdirda ham tugamaydi.
Agar vasiy vafot etsa yoxud zararni toʻlash uchun yetarlicha mablagʻga ega boʻlmasa, zarar yetkazuvchining oʻzi esa bunday mablagʻga ega boʻlsa, sud jabrlanuvchining va zarar yetkazuvchining mulkiy ahvolini, shuningdek boshqa holatlarni inobatga olib, zararni toʻligʻicha yoki qisman zarar yetkazuvchining mol-mulki hisobidan toʻlash toʻgʻrisida qaror qabul qilishga haqli.
997-modda. Muomala layoqati cheklangan fuqaro tomonidan yetkazilgan zarar uchun javobgarlik
Muomala layoqati cheklangan deb topilgan fuqaro tomonidan spirtli ichimliklar yoki giyohvandlik vositalarini suiisteʼmol qilish oqibatida yetkazilgan zararni uning oʻzi umumiy asoslarda toʻlaydi.
998-modda. Oʻz harakatlarining ahamiyatini tushuna olmaydigan fuqaro tomonidan yetkazilgan zarar uchun javobgarlik
Oʻz harakatlarining ahamiyatini tushuna olmaydigan yoki ularni idora qila olmaydigan holatda zarar yetkazgan muomalaga layoqatli fuqaro, shuningdek oʻn toʻrt yoshdan oʻn sakkiz yoshgacha boʻlgan voyaga yetmagan keltirgan zarari uchun javobgar boʻlmaydi.
Agar jabrlanuvchining hayoti yoki sogʻligʻiga zarar yetkazilgan boʻlsa, sud jabrlanuvchining va zarar yetkazuvchining mulkiy ahvolini, shuningdek boshqa holatlarni inobatga olib, zararni toʻlash majburiyatini toʻligʻicha yoki qisman zarar yetkazuvchiga yuklashi mumkin.
Zarar yetkazuvchi, agar spirtli ichimliklar, giyohvandlik vositalari isteʼmol qilish tufayli yoki boshqa usulda oʻzini oʻzi shu holatga keltirgan boʻlsa, javobgarlikdan ozod qilinmaydi.
Agar zarar ruhiy holati buzilgani (ruhiy kasallik yoki aqli zaiflik) oqibatida oʻz harakatlari ahamiyatini tushuna olmagan yoki ularni idora qila olmagan shaxs tomonidan yetkazilgan boʻlsa, zararni toʻlash majburiyati sud tomonidan bu shaxs bilan birga yashovchi, zarar yetkazuvchining bunday holati haqida bilgan, lekin uni muomalaga layoqatsiz deb topish va uning ustidan vasiylik oʻrnatish toʻgʻrisida masala qoʻymagan eri (xotini), ota-onasi, voyaga yetgan farzandlariga yuklanishi mumkin.
999-modda. Tevarak-atrofdagilarga oshiqcha xavf tugʻdiradigan faoliyat tufayli yetkazilgan zarar uchun javobgarlik
Faoliyati tevarak-atrofdagilarga oshiqcha xavf tugʻdiradigan yuridik shaxslar va fuqarolar (transport tashkilotlari, sanoat korxonalari, qurilishlar, transport vositalarining egalari va boshqalar) oshiqcha xavf manbai yetkazgan zararni, agar zarar bartaraf qilib boʻlmaydigan kuch yoki jabrlanuvchining qasddan qilgan harakati oqibatida yuzaga kelganini isbotlay olmasalar, toʻlashlari shart.
Oldingi tahrirga qarang.
Zararni toʻlash majburiyati oshiqcha xavf manbaiga mulk huquqi, operativ boshqaruv huquqi yoxud boshqa har qanday qonuniy asosda (mulkiy ijara shartnomasi, transport vositasini boshqarish huquqini beradigan ishonchnoma, tegishli organning unga ortiqcha xavf manbaini topshirish toʻgʻrisidagi farmoyishiga koʻra va hokazo) egalik qiluvchi yuridik shaxs yoki fuqaroga yuklanadi.
(999-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 7-fevraldagi OʻRQ-1025-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 07.02.2025-y., 03/25/1025/0116-son. Kuchga kirish sanasi — 2025-yil 8-may)
Oshiqcha xavf manbalarining egalari bu manbalarning bir biriga taʼsiri (transport vositalarining toʻqnashuvi va hokazo) natijasida uchinchi shaxslarga yetkazilgan zarar uchun ushbu moddaning birinchi va ikkinchi qismlarida nazarda tutilgan asoslar boʻyicha solidar javobgar boʻladilar.
Oshiqcha xavf manbalarining oʻzaro taʼsiri natijasida ularning egalariga yetkazilgan zarar umumiy asoslarda qoplanadi. Bunda bir tarafning aybi bilan yetkazilgan zarar shu taraf tomonidan toʻliq hajmda qoplanadi, ikkala yoki bir nechta taraflarning aybi bilan yetkazilgan zarar esa ulardan har birining aybi darajasiga mutanosib ravishda qoplanadi. Taraflardan har birining aybi darajasini aniqlash imkoniyati boʻlmaganda javobgarlik ular oʻrtasida teng baravar taqsimlanadi. Zararning yetkazilishida taraflarning aybi boʻlmaganda ulardan hech biri zararni qoplashni talab qilish huquqiga ega emas. Bunday holda taraflarning har biri oʻzi koʻrgan zarar xavfini zimmasiga oladi.
Oshiqcha xavf manbaining egasi shu manba yetkazgan zarar uchun, agar manba egasining tasarrufidan boshqa shaxslarning gʻayrihuquqiy harakatlari (harakatsizligi) natijasida chiqib ketganligini isbotlasa, javobgar boʻlmaydi. Bunday hollarda oshiqcha xavf manbai tomonidan yetkazilgan zarar uchun javobgarlik manbani gʻayrihuquqiy egallab olgan shaxsning zimmasida boʻladi. Bu manbani egasining tasarrufidan gʻayrihuquqiy tortib olishda egasining aybi boʻlgan taqdirda, javobgarlik uning egasiga ham, oshiqcha xavf manbaini egallab olgan shaxslarga ham yuklanishi mumkin.
1000-modda. Birgalikda yetkazilgan zarar uchun javobgarlik
Birgalikda zarar yetkazgan shaxslar jabrlanuvchining oldida solidar javobgar boʻladilar.
Jabrlanuvchining arizasiga koʻra va uning manfaatlarini koʻzlab, sud birgalikda zarar yetkazgan shaxslarga hissali javobgarlikni yuklashga haqli.
1001-modda. Zarar yetkazgan shaxsga nisbatan regress huquqi
Boshqa shaxs (mehnat majburiyatlarini bajarayotgan xodim, transport vositasini boshqaruvchi shaxs va h.k) tomonidan yetkazilgan zararni toʻlagan shaxs bu shaxsga nisbatan, agar qonunda boshqacha miqdor belgilanmagan boʻlsa, toʻlangan tovon miqdorida qayta talab qilish (regress) huquqiga ega.
Birgalikda yetkazilgan zararni toʻlagan zarar yetkazuvchi zarar yetkazuvchilarning har biridan jabrlanuvchiga toʻlangan tovonning har bir zarar yetkazuvchining aybi darajasiga mos ulushini talab qilishga haqli. Aybning darajasini aniqlash imkoniyati boʻlmaganda ulushlar teng baravar deb hisoblanadi.
Oldingi tahrirga qarang.
Tergovga qadar tekshiruvni amalga oshiruvchi organlar, surishtiruv, dastlabki tergov, prokuratura organlari va sudning mansabdor shaxslari tomonidan yetkazilgan zararni toʻlagan davlat bunday shaxslarning aybi sudning qonuniy kuchga kirgan hukmi bilan aniqlangan hollarda, bu shaxslarga nisbatan regress huquqiga ega.
(1001-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2019-yil 23-maydagi OʻRQ-542-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 24.05.2019-y., 03/19/542/3177-son)
Oldingi tahrirga qarang.
Terrorchilikka qarshi operatsiya oʻtkazish natijasida yetkazilgan zararning oʻrnini qoplagan davlat sodir etilgan aybli harakatlari terrorchilikka qarshi operatsiya oʻtkazilishiga sabab boʻlgan shaxsga nisbatan toʻlangan tovon miqdorida qayta talab qilish (regress) huquqiga ega.
(1001-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2015-yil 10-avgustdagi OʻRQ-389-sonli Qonuniga asosan toʻrtinchi qism bilan toʻldirilgan — OʻR QHT, 2015-y., 32-son, 425-modda)
Ushbu Kodeksning 993 –– 996, 998-moddalarida koʻrsatilgan asoslar boʻyicha zararni toʻlagan shaxslar zarar yetkazgan shaxsga nisbatan qayta talab qilish (regress) huquqiga ega emas.
1002-modda. Uy hayvonlari tomonidan yetkazilgan zarar uchun javobgarlik
Uy hayvoni tomonidan yetkazilgan zarar uchun uning mulkdori yoki bu hayvonga egalik qiluvchi va undan foydalanuvchi shaxs umumiy asoslarda javobgar boʻladi.
1003-modda. Zararning oʻrnini qoplash usullari
Sud zararni qoplash toʻgʻrisidagi talabni qanoatlantirar ekan, ish holatlariga muvofiq ravishda, yetkazilgan zarar uchun javobgar shaxsga zararni aslicha qoplash (oʻshanday turdagi va sifatdagi ashyoni taqdim etish, shikastlangan ashyoni tuzatish va hokazo) yoki yetkazilgan zararni toʻlash majburiyatini yuklaydi.
1004-modda. Jabrlanuvchining aybini va zarar yetkazgan shaxsning mulkiy holatini hisobga olish
Jabrlanuvchining qasddan ish koʻrishi natijasida yuzaga kelgan zarar toʻlanmaydi.
Agar jabrlanuvchi oʻzining qoʻpol ehtiyotsizligi tufayli zararning yuzaga kelishiga yoki ortishiga koʻmaklashgan boʻlsa, unda jabrlanuvchining va zarar yetkazuvchining aybi darajasiga qarab tovon miqdori kamaytirilishi lozim.
Jabrlanuvchi qoʻpol ehtiyotsizlik qilganda va zarar yetkazuvchining aybi boʻlmaganda, uning javobgarligi aybidan qatʼi nazar, yuzaga kelgan hollarda, tovon miqdori kamaytirilishi lozim yoki, agar qonunda boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, zararni toʻlash rad etilishi mumkin. Fuqaroning hayoti yoki sogʻligʻiga zarar yetkazilganda tovon toʻlashni rad etishga yoʻl qoʻyilmaydi.
Qoʻshimcha xarajatlarni toʻlashda, boquvchisining vafoti munosabati bilan koʻrilgan zararni toʻlashda, shuningdek dafn etish xarajatlarini toʻlashda jabrlanuvchining aybi hisobga olinmaydi.
Sud fuqaro tomonidan yetkazilgan zararni qoplash miqdorini, uning mulkiy holatini hisobga olib, kamaytirishi mumkin, zarar qasddan qilingan harakatlar (harakatsizlik) tufayli yetkazilgan hollar bundan mustasno.
2-§. Fuqaroning hayoti va sogʻligʻiga yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash
1005-modda. Shartnomalarga oid yoki boshqa majburiyatlarni bajarishda fuqaroning hayoti yoki sogʻligʻiga yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash
Shartnoma majburiyatlarini bajarishda, shuningdek harbiy xizmat majburiyatlarini, ichki ishlar organlaridagi xizmatni va boshqa shunga oʻxshash majburiyatlarni bajarishda fuqaroning hayoti yoki sogʻligʻiga yetkazilgan zarar, agar qonunda yoki shartnomada javobgarlikning ancha yuqori miqdori nazarda tutilmagan boʻlsa, ushbu bob qoidalariga muvofiq qoplanadi.
1006-modda. Sogʻliqqa shikast yetkazilganligi tufayli koʻrilgan zararning oʻrnini qoplash hajmi va xususiyati
Fuqaro mayib qilinganda yoki uning sogʻligʻiga boshqacha shikast yetkazilganda jabrlanuvchi oladigan yoki muayyan ravishda olishi mumkin boʻlgan yoʻqotilgan ish haqi (daromadlari), shuningdek salomatligiga shikast yetkazilishi tufayli qilgan qoʻshimcha xarajatlari, shu jumladan davolanish, qoʻshimcha ovqatlanish, dori-darmonlar sotib olish, protez qoʻydirish, birovning parvarishida boʻlish, sanatoriy-kurortda davolanish, maxsus transport vositalarini sotib olish, boshqa kasbga tayyorgarlikdan oʻtish xarajatlari, agar jabrlanuvchining ana shu yordam va parvarish turlariga muhtojligi hamda ularni bepul olish huquqiga ega emasligi aniqlansa, oʻrni qoplanishi lozim.
Yoʻqotilgan ish haqini (daromadlarni) aniqlashda jabrlanuvchiga mayib boʻlishi yoki sogʻligʻiga boshqacha shikast yetishi sababli tayinlangan nogironlik pensiyasi, xuddi shuningdek sogʻligʻiga zarar yetkazilmasidan oldingi va undan keyingi boshqa turdagi pensiyalar, nafaqalar va boshqa shunga oʻxshash toʻlovlar eʼtiborga olinmaydi va zararni qoplash miqdorini kamaytirishga sabab boʻlmaydi (zararni qoplash hisobiga kiritilmaydi). Zararni qoplash hisobiga, shuningdek jabrlanuvchi sogʻligʻiga shikast yetkazilganidan keyin oladigan ish haqi (daromadi) ham kiritilmaydi.
Oldingi tahrirga qarang.
Qonunchilik yoki shartnoma bilan ushbu moddaga muvofiq jabrlanuvchiga tegadigan toʻlov hajmi va miqdori koʻpaytirilishi mumkin.
(1006-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
1007-modda. Sogʻliqqa shikast yetkazilishi natijasida yoʻqotilgan ish haqini (daromadni) aniqlash
Oʻrni qoplanishi lozim boʻlgan yoʻqotilgan ish haqi (daromad)ning miqdori mayiblanishgacha yoki sogʻliqqa boshqacha shikast yetkazilishigacha yoxud mehnat qobiliyati yoʻqotilgungacha boʻlgan oʻrtacha oylik ish haqi (daromad)ga nisbatan jabrlanuvchining kasbiy mehnat qobiliyatini yoʻqotishi darajasiga, kasbi yoʻq boʻlganda esa — umumiy mehnat qobiliyatini yoʻqotish darajasiga muvofiq foizlarda aniqlanadi.
Oldingi tahrirga qarang.
Jabrlanuvchining yoʻqotilgan ish haqi (daromadi) tarkibiga ham asosiy ish joyidan, ham oʻrindoshlik boʻyicha ishlaydigan joyidan mehnat va fuqaroviy-huquqiy shartnomalar boʻyicha toʻlanadigan, jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligʻi solinadigan barcha turdagi mehnat haqi qoʻshiladi. Bir yoʻla toʻlanadigan toʻlovlar (foydalanilmagan taʼtil uchun toʻlanadigan pul, mehnat shartnomasi bekor qilingandagi ishdan boʻshatish nafaqasi) hisobga olinmaydi. Vaqtincha mehnatga qobiliyatsizlik davri hamda homiladorlik va tugʻish taʼtili uchun toʻlangan nafaqa hisobga olinadi. Tadbirkorlik faoliyatidan olinadigan daromadlar, shuningdek mualliflik gonorari yoʻqotilgan ish haqi (daromad) tarkibiga kiritiladi, bunda tadbirkorlik faoliyatidan olinadigan daromadlar soliq inspeksiyasining maʼlumotlari asosida kiritiladi.
(1007-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2008-yil 31-dekabrdagi OʻRQ-197-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2008-y., 52-son, 513-modda)
Ish haqi (daromad)ning barcha turlari soliqlar ushlab qolinmasdan oldin hisoblangan summalarda hisobga olinadi.
Oʻrtacha oylik ish haqi (daromad) sogʻliqqa shikast yetkazilishidan oldingi ishlangan oʻn ikki oy ichidagi ish haqi (daromad)ning umumiy summasini oʻn ikkiga boʻlish yoʻli bilan hisoblab chiqiladi. Zarar yetkazilgan paytgacha jabrlanuvchi oʻn ikki oydan kam ishlagan hollarda oʻrtacha ish haqi (daromad) sogʻliqqa shikast yetkazilishidan oldingi amalda ishlangan oylardagi ish haqi (daromad)ning umumiy summasini ana shu oylar soniga boʻlish yoʻli bilan hisoblab chiqiladi.
Jabrlanuvchi toʻliq ishlamagan oylar uning xohishiga koʻra bundan oldingi toʻliq ishlangan oylarga almashtiriladi yoki ularni almashtirish imkoniyati boʻlmaganda hisobdan chiqarib tashlanadi.
Oldingi tahrirga qarang.
Jabrlanuvchi zarar yetkazilgan paytda ishlamayotgan boʻlsa, uning xohishiga koʻra mehnat shartnomasi bekor qilinishigacha boʻlgan ish haqi (daromadi) yoxud mazkur joyda uning malakasidagi xodimga toʻlanadigan, ammo qonunchilikda belgilangan bazaviy hisoblash miqdorining besh karrasidan kam boʻlmagan odatdagi haq toʻlash miqdori hisobga olinadi.
(1007-moddaning oltinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Agar jabrlanuvchining ish haqida (daromadlarida) uning mayib qilinishi yoki sogʻligʻiga boshqacha shikast yetkazilishiga qadar uning mulkiy ahvolini yaxshilovchi barqaror oʻzgarishlar sodir boʻlgan (egallab turgan lavozimi boʻyicha ish haqi oshirilgan, yuqoriroq haq toʻlanadigan ishga oʻtkazilgan, kunduzgi oʻquv yurtini bitirganidan keyin ishga kirgan) boʻlsa va oʻzgarishning barqarorligi yoki jabrlanuvchining ish haqi oʻzgarishi ehtimoli isbotlangan boshqa hollarda, uning oʻrtacha oylik ish haqini aniqlashda u tegishli oʻzgarishdan keyin olgan yoki olishi lozim boʻlgan ish haqi (daromad)gina hisobga olinadi.
1008-modda. Voyaga yetmagan shaxsning sogʻligʻiga shikast yetkazilganda zararning oʻrnini qoplash
Oʻn toʻrt yoshga toʻlmagan va ish haqi (daromad) olmaydigan voyaga yetmagan shaxs mayib boʻlib qolgan yoki sogʻligʻiga boshqacha tarzda shikast yetkazilgan taqdirda zarar yetkazilganligi uchun javobgar shaxs sogʻliqqa shikast yetkazilishi tufayli qilingan xarajatlarning oʻrnini qoplashi shart.
Oldingi tahrirga qarang.
Jabrlanuvchi oʻn toʻrt yoshga toʻlganda, shuningdek oʻn toʻrtdan oʻn sakkiz yoshgacha boʻlgan ish haqi (daromad) olmaydigan voyaga yetmagan shaxsga zarar yetkazilgan taqdirda, yetkazilgan zarar uchun javobgar shaxs jabrlanuvchiga sogʻliqqa shikast yetkazilishi tufayli qilingan xarajatlardan tashqari, shuningdek uning mehnat qobiliyati yoʻqotilganligi yoki kamayganligi bilan bogʻliq zararni qonunchilikda belgilangan bazaviy hisoblash miqdorining besh karrasi miqdoridan kelib chiqib, qoplashi shart.
(1008-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Oldingi tahrirga qarang.
Agar voyaga yetmagan shaxs sogʻligʻiga shikast yetkazilguniga qadar ish haqi (daromad)ga ega boʻlgan boʻlsa, unda zarar ushbu ish haqi (daromad) miqdoridan kelib chiqib, ammo qonunchilikda belgilangan bazaviy hisoblash miqdorining besh karrasidan kam boʻlmagan miqdorda toʻlanadi.
(1008-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Sogʻligʻiga ilgari shikast yetkazilgan voyaga yetmagan shaxs mehnat faoliyati boshlanganidan soʻng zarar uchun toʻlanayotgan haqni u oladigan ish haqi (daromad) yoxud unga lavozimi boʻyicha belgilangan haq miqdoridan yoki u ishlayotgan joydagi ayni shunday malakadagi xodimning ish haqi (daromadi) miqdoridan kelib chiqib, koʻpaytirishni talab qilishga haqli.
1009-modda. Boquvchisi vafot etganligi natijasida ziyon koʻrgan shaxslarga zararni toʻlash
Boquvchisi vafot etgan taqdirda quyidagilar zararni undirish huquqiga ega:
marhumning qaramogʻida turgan yoki u vafot etgan kungacha undan taʼminot olish huquqiga ega boʻlgan mehnatga layoqatsiz shaxslar;
marhumning vafotidan keyin tugʻilgan farzandi;
mehnat qobiliyatidan qatʼi nazar, marhumning qaramogʻida boʻlgan uning oʻn toʻrt yoshga toʻlmagan yoxud koʻrsatilgan yoshga toʻlgan boʻlsa ham tibbiyot muassasasining xulosasiga koʻra salomatligi boʻyicha boshqalarning parvarishiga muhtoj boʻlgan bolalari, nevaralari, aka-ukalari va opa-singillarini parvarishlashda band boʻlgan va ishlamaydigan ota-onasidan biri, eri (xotini) yoki oilaning boshqa aʼzosi;
marhumning qaramogʻida boʻlgan va uning vafotidan keyin besh yil ichida mehnatga qobiliyatsiz boʻlib qolgan shaxslar.
Ishlamaydigan va marhumning ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan bolalari, nevaralari, aka-ukalari va opa-singillarini parvarishlashda band boʻlgan ota-onasidan biri, er (xotin) yoxud oilaning boshqa aʼzosi parvarishlashni amalga oshirish davrida mehnatga qobiliyatsiz boʻlib qolgan taqdirda, ana shu shaxslarni parvarishlash tugaganidan keyin zararni undirish huquqini saqlab qoladi.
Zarar quyidagilarga toʻlanadi:
voyaga yetmaganlarga — oʻn sakkiz yoshga toʻlgunga qadar;
oʻn sakkiz yoshdan oshgan oʻquvchilarga — oʻquvning kunduzgi shaklida oʻqishni tugatgunga qadar, biroq yigirma uch yoshdan oshmaguncha;
ellik besh yoshdan oshgan ayollarga va oltmish yoshdan oshgan erkaklarga — umrbod;
Oldingi tahrirga qarang.
nogironligi boʻlgan shaxslarga — nogironlik muddatiga;
(1009-modda uchinchi qismining beshinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2022-yil 17-maydagi OʻRQ-770-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 18.05.2022-y., 03/22/770/0424-son)
marhumning qaramogʻida boʻlgan bolalari, nevaralari, aka-ukalari va opa-singillarini ular oʻn toʻrt yoshga toʻlgunga qadar parvarishlashda band boʻlgan ota-onasidan biri, eri (xotini) yoxud oilaning boshqa aʼzosiga.
1010-modda. Boquvchisi vafot etgan taqdirda koʻrilgan zararning oʻrnini qoplash miqdori
Boquvchisi vafot etganligi munosabati bilan zararni undirish huquqiga ega boʻlgan shaxslarga zarar marhumning ushbu Kodeks 1007-moddasi qoidalari boʻyicha aniqlangan ish haqi (daromadi)ning marhum hayot vaqtida ular oʻz taʼminoti uchun olgan yoki olish huquqiga ega boʻlgan ulushi miqdorida qoplanadi. Bu shaxslarga zararni qoplashni aniqlashda marhumning daromadlari tarkibiga ish haqi (daromad) bilan bir qatorda u hayot vaqtida olgan pensiya, umrbod taʼminot va boshqa shunga oʻxshash toʻlovlar kiritiladi.
Zararning oʻrnini qoplash miqdorini aniqlashda boquvchisi vafot etganligi munosabati bilan shaxslarga tayinlangan pensiya, shuningdek boquvchisining vafotidan oldin ham, vafotidan keyin ham tayinlangan boshqa turdagi pensiyalar hamda ish haqi (daromad), stipendiya qoplash hisobiga kiritilmaydi.
Boquvchisi vafot etganligi munosabati bilan zararni undirish huquqiga ega boʻlganlarning har biriga belgilangan qoplash miqdori keyinchalik qaytadan hisoblab chiqilmaydi, quyidagi hollar bundan mustasno:
boquvchining vafotidan keyin farzand tugʻilishi;
vafot etgan boquvchining bolalari, nevaralari, aka-ukalari va opa-singillarini parvarishlashda band boʻlgan shaxslarga haq toʻlashni tayinlash yoki uni toʻxtatish.
Oldingi tahrirga qarang.
Qonunchilikda yoki shartnomada qoplash miqdorini koʻpaytirish nazarda tutilishi mumkin.
(1010-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
1011-modda. Zarar yetkazgan shaxsning merosxoʻrlari tomonidan zararning qoplanishi
Fuqaro tomonidan yetkazilgan zararni qoplash majburiyati uning vafotidan keyin merosni qabul qilib olgan merosxoʻrlariga oʻtadi. Merosxoʻrlar jabrlanuvchining oldida oʻzlariga meros boʻlib oʻtgan mol-mulkning haqiqiy qiymati doirasida javobgar boʻladilar. Vorissiz mol-mulk oʻziga oʻtgan davlat yoki fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organi ham ana shunday asoslarda javobgar boʻladi.
1012-modda. Zararni qoplash miqdorining oʻzgarishi
Mehnat qobiliyatini qisman yoʻqotgan jabrlanuvchi zararni toʻlash majburiyati yuklangan shaxsdan istalgan vaqtda, agar uning mehnat qobiliyati sogʻligʻiga yetkazilgan shikast tufayli oʻziga zararni undirish belgilangan paytda boʻlganidagiga nisbatan yomonlashsa, qoplash miqdorini tegishlicha koʻpaytirishni talab qilishga haqli.
Jabrlanuvchining sogʻligʻiga yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash majburiyati zimmasiga yuklangan shaxs, agar jabrlanuvchining mehnat qobiliyati zararni undirish belgilangan paytda boʻlgandagiga nisbatan oshgan boʻlsa, qoplash miqdorini tegishlicha kamaytirishni talab qilishga haqli.
Jabrlanuvchi, agar zararning oʻrnini qoplash majburiyati zimmasiga yuklangan fuqaroning mulkiy ahvoli yaxshilangan boʻlsa, qoplash miqdori esa ushbu Kodeks 1004-moddasining beshinchi qismiga muvofiq kamaytirilgan boʻlsa, zararni toʻlash miqdorini koʻpaytirishni talab qilishga haqli.
Sud zarar yetkazgan fuqaroning talabiga binoan, agar uning mulkiy ahvoli nogironligi yoxud pensiya yoshiga yetganligi sababli zararning oʻrnini qoplash belgilangan paytdagiga nisbatan yomonlashgan boʻlsa, zararning oʻrnini qoplash miqdorini kamaytirishi mumkin, zarar qasddan yetkazilgan hollar bundan mustasno.
Oldingi tahrirga qarang.
1013-modda. Turmush qiymatining oshib borishi va qonunchilikda belgilangan bazaviy hisoblash miqdorining oshirilishi munosabati bilan zararni qoplashning koʻpayishi
Qonunchilikda belgilangan tartibda bazaviy hisoblash miqdori oshirilganida boy berilgan ish haqi (daromad)ni, jabrlanuvchining sogʻligʻiga putur yetkazilishi va uning vafoti munosabati bilan belgilangan boshqa toʻlovlarni qoplash summalari qonunchilikda belgilangan bazaviy hisoblash miqdorining oshirilishiga mutanosib ravishda koʻpaytiriladi.
(1013-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
1014-modda. Zararning oʻrnini qoplash toʻlovlari
Jabrlanuvchining mehnat qobiliyati pasayishi yoki uning vafot etganligi bilan bogʻliq zararni qoplash har oylik toʻlovlar bilan amalga oshiriladi.
Uzrli sabablar boʻlgan taqdirda sud zarar yetkazuvchining imkoniyatlarini hisobga olib, undirish huquqiga ega boʻlgan fuqaroning talabi bilan unga tegishli toʻlovlarni bir yoʻla, lekin uch yildan oshmagan vaqt uchun toʻlashni belgilashi mumkin.
Kelgusi vaqt uchun qoʻshimcha xarajatlarni undirish tibbiy ekspertiza xulosasi asosida aniqlanadigan muddatlarda, shuningdek tegishli xizmatlar va mol-mulk (yoʻllanma sotib olish, yoʻl haqini toʻlash, maxsus transport vositalari haqini toʻlash va hokazo) qiymatini oldindan toʻlash zaruriyati tugʻilganda amalga oshirilishi mumkin.
Jabrlanuvchi qonunga muvofiq majburiyatning bekor qilinishini yoki muddatidan oldin bajarilishini talab qilishga haqli boʻlgan hollarda, bunday talab vaqti-vaqti bilan toʻlab turiladigan tegishli toʻlovlarni kapitallashtirish yoʻli bilan qanoatlantiriladi.
1015-modda. Yuridik shaxs bekor qilingan taqdirda zararning qoplanishi
Hayot va sogʻliqqa yetkazilgan zarar uchun belgilangan tartibda javobgar deb topilgan yuridik shaxs qayta tuzilgan taqdirda, tegishli toʻlovlarni toʻlash majburiyati uning huquqiy vorisi zimmasida boʻladi. Zararning oʻrnini qoplash toʻgʻrisidagi talabnoma ham unga taqdim etiladi.
Oldingi tahrirga qarang.
Xodimning mehnat majburiyatlarini bajarishi munosabati bilan uning hayoti va sogʻligʻiga yetkazilgan zarar uchun javobgar boʻlgan, qishloq xoʻjaligi tovar mahsulotlari ishlab chiqaruvchi qayta tashkil etilayotgan yuridik shaxsda mablagʻ boʻlmagan yoxud yetarli boʻlmagan taqdirda, undirilishi lozim boʻlgan summalar qonunchilikda nazarda tutilgan tartibda davlat tomonidan toʻlanadi. Qonunda nazarda tutilgan boshqa hollarda ham mazkur summalar davlat tomonidan toʻlanadi.
(1015-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Oldingi tahrirga qarang.
Hayot va sogʻliqqa yetkazilgan zarar uchun belgilangan tartibda javobgar deb topilgan yuridik shaxs tugatilgan taqdirda, tegishli toʻlovlar ularni qonunchilikda belgilangan qoidalarga koʻra jabrlanuvchiga toʻlash uchun kapitallashtirilishi lozim.
(1015-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Oldingi tahrirga qarang.
Tugatilayotgan yuridik shaxsning mol-mulki yoʻqligi yoki yetarli emasligi sababli toʻlovlarni kapitallashtirish mumkin boʻlmagan hollarda, belgilangan summalar jabrlanuvchiga davlat tomonidan qonunchilikda nazarda tutilgan tartibda toʻlanadi.
(1015-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
1016-modda. Dafn etish xarajatlarining qoplanishi
Jabrlanuvchi vafot etganligi tufayli koʻrilgan zarar uchun javobgar shaxslar dafn etish uchun zarur boʻlgan xarajatlar oʻrnini bu xarajatlarni qilgan shaxsga toʻlashlari shart.
Bu xarajatlarni qilgan fuqarolar tomonidan olingan dafn etish nafaqasi zararning oʻrnini qoplash hisobiga kiritilmaydi.
3-§. Tovarlar, ishlar, xizmatlardagi nuqsonlar oqibatida yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash
1017-modda. Tovarning, ishning, xizmatning nuqsonlari oqibatida yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash asoslari
Tovarning (ishning, xizmatning) konstruktiv, retsepturaviy yoki boshqa nuqsonlari oqibatida, shuningdek tovar (ish, xizmat) toʻgʻrisidagi maʼlumot notoʻgʻri yoki yetarli emasligi oqibatida fuqaroning hayoti, sogʻligʻi yoki mol-mulkiga yoxud yuridik shaxsning mol-mulkiga yetkazilgan zarar sotuvchi yoki tayyorlovchi (ijrochi) tomonidan, ularning aybidan va jabrlanuvchi ular bilan shartnoma munosabatlarida boʻlgani yoki boʻlmaganidan qatʼi nazar, qoplanishi lozim.
Ushbu moddada nazarda tutilgan qoidalar tovarni (ishning bajarilishi, xizmatning koʻrsatilishi) tadbirkorlik faoliyatida foydalanish uchun emas, balki isteʼmol maqsadlari uchun sotib olingan hollardagina qoʻllaniladi.
1018-modda. Tovarning, ishning, xizmatning nuqsonlari oqibatida yetkazilgan zarar uchun javobgar shaxslar
Tovarning nuqsonlari oqibatida yetkazilgan zarar jabrlanuvchining tanloviga koʻra tovarning sotuvchisi yoki tayyorlovchisi tomonidan qoplanishi lozim.
Ishning (xizmatning) nuqsoni oqibatida yetkazilgan zarar ishni bajargan yoki xizmatni koʻrsatgan shaxs (ijrochi) tomonidan qoplanishi lozim.
Tovar (ish, xizmat) toʻgʻrisida toʻliq yoki ishonchli maʼlumot bermaganlik oqibatida yetkazilgan zarar ushbu moddaning qoidalariga muvofiq qoplanishi lozim.
Oldingi tahrirga qarang.
Muvofiqlikni baholash qoidalarini buzish natijasida fuqaroning hayoti va sogʻligʻiga zarar yetkazilgan taqdirda, yetkazilgan zararning oʻrnini qoplashda muvofiqlikni baholash organi tovarni (ishni, xizmatni) sotuvchi, tayyorlovchi (ijrochi) bilan birga solidar javobgar boʻladi.
(1018-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 17-oktabrdagi OʻRQ-1088-sonli Qonuniga asosan toʻrtinchi qismi bilan toʻldirilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 18.10.2025-y., 03/25/1088/0948-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 19-yanvar)
1019-modda. Tovarning, ishning, xizmatning nuqsonlari natijasida yetkazilgan zararni qoplash muddatlari
Tovarning (ishning, xizmatning) nuqsonlari oqibatida yetkazilgan zarar, agar u tovarning (ishning, xizmatning) belgilangan yaroqlilik muddatlari mobaynida yetkazilgan boʻlsa, qoplanishi lozim, mabodo yaroqlilik muddati belgilanmagan boʻlsa, tovar ishlab chiqarilgan (ish, xizmat qabul qilib olingan) kundan boshlab oʻn yil mobaynida qoplanishi lozim.
Ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan muddatlardan tashqari zarar quyidagi hollarda qoplanishi lozim, agar:
qonun talablari buzilib yaroqlilik muddati belgilanmagan boʻlsa;
tovarni sotib olgan, ishni bajartirgan yoki xizmatdan foydalangan shaxs yaroqlilik muddati tugaganidan keyin zarur boʻlgan harakatlarni qilishi toʻgʻrisida va koʻrsatilgan harakatlar bajarilmagan taqdirda kelib chiqishi mumkin boʻlgan oqibatlar toʻgʻrisida ogohlantirilmagan boʻlsa.
1020-modda. Tovarning, ishning, xizmatning nuqsonlari oqibatida yetkazilgan zarar uchun javobgarlikdan ozod qilish asoslari
Tovarning sotuvchisi yoki tayyorlovchisi, ishning (xizmatning) ijrochisi, zarar yengib boʻlmas kuch taʼsirida yoki isteʼmolchi tovarlarni saqlash yoki ulardan (ishning natijalaridan, xizmatlardan) foydalanish yuzasidan belgilangan qoidalarni buzishi oqibatida yetkazilganligini isbotlagan hollarda javobgarlikdan ozod qilinadi.
4-§. Maʼnaviy zararni qoplash
1021-modda. Umumiy qoidalar
Maʼnaviy zarar uni yetkazuvchining aybi boʻlgan taqdirda, zarar yetkazuvchi tomonidan qoplanadi, ushbu moddaning ikkinchi qismida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.
Maʼnaviy zarar uni yetkazuvchining aybidan qatʼi nazar, quyidagi hollarda qoplanadi, agar:
zarar fuqaroning hayoti va sogʻligʻiga oshiqcha xavf manbai tomonidan yetkazilgan boʻlsa;
Oldingi tahrirga qarang.
zarar fuqaroga uni qonunga xilof tarzda hukm qilish, qonunga xilof tarzda jinoiy javobgarlikka tortish, ehtiyot chorasi sifatida qamoqqa olishni yoki munosib xulq-atvorda boʻlish haqida tilxat olishni qonunga xilof tarzda qoʻllanish, qonunga xilof tarzda maʼmuriy jazo qoʻllanish va qonunga xilof tarzda ushlab turish, shuningdek har qanday qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, gʻayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qoʻllash natijasida yetkazilgan boʻlsa;
(1021-modda ikkinchi qismining uchinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2022-yil 29-martdagi OʻRQ-761-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.03.2022-y., 03/22/761/0250-son)
zarar or-nomus, qadr-qimmat va ishchanlik obroʻ-eʼtiborini haqoratlovchi maʼlumotlarni tarqatish tufayli yetkazilgan boʻlsa;
qonunda nazarda tutilgan boshqa hollarda.
1022-modda. Maʼnaviy zararni qoplash usuli va miqdori
Maʼnaviy zarar pul bilan qoplanadi.
Maʼnaviy zararni qoplash miqdori jabrlanuvchiga yetkazilgan jismoniy va maʼnaviy azoblarning xususiyatiga, shuningdek ayb tovon toʻlashga asos boʻlgan hollarda zarar yetkazuvchining aybi darajasiga qarab sud tomonidan aniqlanadi. Zararni qoplash miqdorini aniqlashda oqilonalik va adolatlilik talablari eʼtiborga olinishi lozim.
Jismoniy va maʼnaviy azoblarning xususiyati maʼnaviy zarar yetkazilgan haqiqiy holatlar va jabrlanuvchining shaxsiy xususiyatlari hisobga olingan holda sud tomonidan baholanadi.
Maʼnaviy zarar toʻlanishi lozim boʻlgan mulkiy zarardan qatʼi nazar qoplanadi.
58-bob. Asossiz boylik orttirish oqibatida kelib chiqadigan majburiyatlar
1023-modda. Asossiz orttirilgan boylikni qaytarish majburiyati
Oldingi tahrirga qarang.
Qonunchilikda yoki bitimda belgilangan asoslarsiz boshqa shaxs (jabrlanuvchi)ning hisobidan mol-mulkni egallab olgan yoki tejab qolgan shaxs (qoʻlga kirituvchi) asossiz egallab olingan yoki tejab qolingan mol-mulkni (asossiz orttirilgan boylikni) jabrlanuvchiga qaytarib berishi shart, ushbu Kodeksning 1030-moddasida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.
(1023-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Ushbu moddaning birinchi qismida belgilangan majburiyat, shuningdek mol-mulkni egallab olish yoki tejab qolish asosi keyinchalik bekor boʻlganda ham yuzaga keladi.
Ushbu bobning qoidalari asossiz boylik orttirish qoʻlga kirituvchining, jabrlanuvchining oʻzining, uchinchi shaxslarning xulq-atvori natijasi boʻlganligidan yoki ularning irodasidan tashqari sodir boʻlganligidan qatʼi nazar qoʻllaniladi.
1024-modda. Asossiz orttirilgan boylikni qaytarish toʻgʻrisidagi talablarning fuqarolik huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisidagi boshqa talablar bilan oʻzaro bogʻlanishi
Oldingi tahrirga qarang.
Agar qonunchilikda boshqacha tartib belgilanmagan boʻlsa va tegishli munosabatlarning mohiyatidan kelib chiqmasa, ushbu bobning qoidalari, shuningdek:
(1024-moddaning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
haqiqiy boʻlmagan bitim boʻyicha bajarilgan narsani qaytarish toʻgʻrisidagi;
mulkdor tomonidan mol-mulkni birovning qonunga xilof tarzdagi egaligidan talab qilib olish toʻgʻrisidagi;
majburiyatidagi bir tarafning boshqa tarafga ana shu majburiyatlar munosabati bilan qaytarish toʻgʻrisidagi;
zararni, shu jumladan boylik orttirgan shaxsning insofsizlik bilan qilgan xatti-harakatlari tufayli yetkazilgan zararni qoplash toʻgʻrisidagi talablarga nisbatan qoʻllanilishi lozim.
1025-modda. Asossiz orttirilgan boylikni asl holida qaytarish
Qoʻlga kirituvchining asossiz orttirilgan boyligini tashkil etuvchi mol-mulk jabrlanuvchiga asl holida qaytarilishi lozim.
Qoʻlga kirituvchi jabrlanuvchining oldida har qanday, shu jumladan u orttirilgan boylikning asossizligini bilgan yoki bilishi lozim boʻlgan paytdan keyin asossiz qoʻlga kiritilgan yoki tejab qolingan mol-mulkning tasodifiy yetishmovchiligi yoki yomonlashuvi uchun javobgar boʻladi. Bu paytgacha u qasd va qoʻpol ehtiyotsizlik uchungina javobgardir.
1026-modda. Asossiz orttirilgan boylikning qiymatini toʻlash
Asossiz olingan yoki tejab qolingan mol-mulkni asl holida qaytarishning imkoniyati boʻlmagan taqdirda, qoʻlga kirituvchi jabrlanuvchiga bu mol-mulkning qoʻlga kiritish paytidagi haqiqiy qiymatini toʻlashi, shuningdek agar qoʻlga kirituvchi orttirilgan boylikning asossizligini bilganidan keyin darhol uning qiymatini toʻlamagan boʻlsa, mol-mulk qiymatining keyingi oʻzgarishi tufayli koʻrilgan zararni toʻlashi lozim.
Egallab olish niyatisiz oʻzganing mol-mulkidan yoki oʻzganing xizmatlaridan vaqtincha asossiz foydalangan shaxs jabrlanuvchiga bunday foydalanish natijasida tejalgan narsani foydalanish tugallangan paytda va oʻsha joyda mavjud narx boʻyicha toʻlashi lozim.
1027-modda. Huquqni boshqa shaxsga asossiz berish oqibatlari
Oʻziga tegishli huquqni talabnomadan voz kechish yoʻli bilan yoki boshqacha tarzda boshqa shaxsga mavjud boʻlmagan yoki haqiqiy boʻlmagan majburiyat asosida bergan shaxs avvalgi holatni tiklashni, shu jumladan berilgan huquqni tasdiqlovchi hujjatlar oʻziga qaytarilishini talab qilishga haqli.
1028-modda. Jabrlanuvchiga olinmagan daromadlarni toʻlash
Mol-mulkni asossiz olgan yoki tejab qolgan shaxs boylikning asossiz orttirilganligini bilgan yoki bilishi lozim boʻlgan vaqtdan boshlab ana shu mol-mulkdan chiqarib olgan yoki chiqarib olishi lozim boʻlgan barcha daromadlarni jabrlanuvchiga qaytarishi yoki toʻlashi shart.
Asossiz orttirilgan pul summasiga, qoʻlga kirituvchi pul mablagʻlarini olish yoki tejab qolishning asossizligini bilgan yoki bilishi lozim boʻlgan vaqtdan boshlab, oʻzganing mablagʻlaridan foydalanganlik uchun foizlar hisoblanishi lozim.
1029-modda. Qaytarilishi lozim boʻlgan mol-mulkka qilingan xarajatlarni toʻlash
Asossiz olingan yoki tejab qolingan mol-mulk qaytarilganida yoxud uning qiymati toʻlanganida qoʻlga kirituvchi daromadlarni qaytarishi shart boʻlgan vaqtdan boshlab mol-mulkni saqlab turish va asrash uchun qilingan zarur xarajatlarni oʻzi olgan nafni eʼtiborga olgan holda toʻlashni jabrlanuvchidan talab qilishga haqli. Qoʻlga kirituvchi qaytarilishi lozim boʻlgan mol-mulkni bila turib bermay turgan hollarda xarajatlarni undirish huquqi yoʻqoladi.
1030-modda. Qaytarib berilmaydigan asossiz orttirilgan boylik
Quyidagilar asossiz orttirilgan boylik sifatida qaytarib berilmaydi:
ijro etish muddati toʻlgunga qadar majburiyatni bajarish yuzasidan topshirilgan mol-mulk, agar majburiyatda boshqacha hol nazarda tutilmagan boʻlsa;
daʼvo muddati oʻtganidan keyin majburiyatni bajarish yuzasidan topshirilgan mol-mulk;
ish haqi va unga tenglashtirilgan toʻlovlar, pensiyalar, nafaqalar, stipendiyalar, hayot yoki sogʻliqqa yetkazilgan zarar tovoni, alimentlar va fuqaroga turmush kechirish vositasi sifatida berilgan boshqa pul mablagʻlari, uning tomonidan vijdonsizlik qilinmaganda va hisob-kitobda xatolar boʻlmaganda;
mavjud boʻlmagan majburiyatni bajarish uchun berilgan pul summalari va boshqa mol-mulk, agar qoʻlga kirituvchi mol-mulkni qaytarishni talab qilayotgan shaxsning majburiyat yoʻqligini bilganligini yoxud mol-mulkni xayriya maqsadlarida berganligini isbotlasa.
IV boʻlim. Intellektual mulk
59-bob. Umumiy qoidalar
1031-modda. Intellektual mulk obyektlari
Intellektual mulk obyektlari jumlasiga quyidagilar kiradi:
1) intellektual faoliyat natijalari:
fan, adabiyot va sanʼat asarlari;
Oldingi tahrirga qarang.
ijrolar, fonogrammalar, efir yoki kabel orqali koʻrsatuv yoxud eshittirish beruvchi tashkilotlarning koʻrsatuvlari yoki eshittirishlari;
elektron hisoblash mashinalari (bundan buyon matnda EHM deb yuritiladi) uchun dasturlar va maʼlumotlar bazalari;
(1-bandning uchinchi va toʻrtinchi xatboshilari Oʻzbekiston Respublikasining 2007-yil 16-yanvardagi OʻRQ-79-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2007-y., 3-son, 21-modda)
ixtirolar, foydali modellar, sanoat namunalari;
seleksiya yutuqlari;
oshkor etilmagan axborot, shu jumladan ishlab chiqarish sirlari (nou-xau);
2) fuqarolik muomalasi ishtirokchilarining, tovarlar, ishlar va xizmatlarning xususiy alomatlarini aks ettiruvchi vositalar:
firma nomlari;
tovar belgilari (xizmat koʻrsatish belgilari);
Oldingi tahrirga qarang.
geografik koʻrsatkichlar;
(1031-moddaning 2-bandi Oʻzbekiston Respublikasining 2023-yil 15-noyabrdagi OʻRQ-878-sonli Qonuniga asosan toʻrtinchi xatboshi bilan toʻldirilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 16.11.2023-y., 03/23/878/0852-son — 2024-yil 17-fevraldan kuchga kiradi)
tovarlar chiqarilgan joy nomi;
3) ushbu Kodeksda yoki boshqa qonunlarda nazarda tutilgan hollarda intellektual faoliyatning boshqa natijalari hamda fuqarolik muomalasi ishtirokchilarining, tovarlar va xizmatlarning xususiy alomatlarini aks ettiruvchi vositalar.
1032-modda. Intellektual mulk obyektlarini huquqiy muhofaza qilish
Intellektual mulk obyektlarini huquqiy muhofaza qilish ularning yaratilganligi tufayli yoxud ushbu Kodeksda yoki boshqa qonunlarda nazarda tutilgan hollarda va tartibda vakolat berilgan davlat organi tomonidan huquqiy muhofaza berilishi natijasida yuzaga keladi.
Oshkor etilmagan axborotga huquqiy muhofaza berish shartlari qonun bilan belgilanadi.
1033-modda. Intellektual mulk obyektlariga shaxsiy nomulkiy va mulkiy huquqlar
Intellektual faoliyat natijalarining mualliflari ana shu natijalarga nisbatan shaxsiy nomulkiy va mulkiy huquqlarga ega boʻladilar.
Shaxsiy nomulkiy huquqlar muallifga uning mulkiy huquqlaridan qatʼi nazar, tegishli boʻladi va uning intellektual faoliyat natijalariga boʻlgan mulkiy huquqlari boshqa shaxsga oʻtgan taqdirda uning oʻzida saqlanib qoladi.
Fuqarolik muomalasi ishtirokchilarining, tovarlar, ishlar yoki xizmatlarning xususiy alomatlarini aks ettiruvchi vositalar (bundan buyon matnda — xususiy alomatlarni aks ettiruvchi vositalar)ga nisbatan huquq egalariga bu vositalar borasida mulkiy huquqlar tegishli boʻladi.
Mualliflik huquqi (intellektual faoliyat natijasining muallifi deb eʼtirof etilish huquqi) shaxsiy nomulkiy huquq hisoblanadi va ijodiy mehnati bilan intellektual faoliyat natijasini yaratgan shaxsgagina tegishli boʻladi.
Mualliflik huquqi boshqa shaxsga oʻtkazilmaydi va berilmaydi.
Agar natija ikki yoki undan ortiq shaxsning birgalikdagi ijodiy mehnati bilan yaratilgan boʻlsa, ular hammualliflar hisoblanadilar. Intellektual mulkning ayrim obyektlariga nisbatan qonunda asarning toʻlaligicha hammualliflari deb hisoblanadigan shaxslar doirasi cheklab qoʻyilishi mumkin.
1034-modda. Intellektual mulk obyektlariga nisbatan mutlaq huquqlar
Intellektual faoliyat natijasiga yoki xususiy alomatlarni aks ettiruvchi vositaga nisbatan mulkiy huquqlar egasiga ana shu intellektual mulk obyektidan oʻz xohishiga koʻra har qanday shaklda va har qanday usulda mutlaq qonuniy foydalanish huquqi tegishli boʻladi.
Oldingi tahrirga qarang.
Huquq egasiga mutlaq huquq asosida tegishli boʻlgan intellektual mulk obyektlaridan boshqa shaxslarning foydalanishiga faqat huquq egasining ruxsati bilan yoʻl qoʻyiladi.
(1034-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2007-yil 16-yanvardagi OʻRQ-79-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2007-y., 3-son, 21-modda)
Intellektual mulk obyektiga nisbatan mutlaq huquq egasi bu huquqni boshqa shaxsga toʻliq yoki qisman oʻtkazishga, intellektual mulk obyektidan boshqa shaxs foydalanishiga ruxsat berishga haqli va, agar bu ushbu Kodeks va boshqa qonunlarning qoidalariga zid boʻlmasa, ularni boshqacha tarzda tasarruf etishga haqli.
Mutlaq huquqlarni cheklashga, shu jumladan intellektual mulk obyektidan boshqa shaxslar foydalanishiga imkoniyat berish yoʻli bilan cheklashga, bu huquqlarni haqiqiy emas deb topishga va ularni tugatishga (bekor qilishga) ushbu Kodeksda va boshqa qonunlarda belgilangan hollarda, doiralarda va tartibda yoʻl qoʻyiladi.
Oldingi tahrirga qarang.
Mutlaq huquqlarni cheklash bunday cheklash intellektual mulk obyektidan normal foydalanilishiga oʻrinsiz ziyon yetkazmagan va huquq egalarining qonuniy manfaatlarini asossiz kamsitmagan taqdirdagina tatbiq etiladi.
(1034-moddaning beshinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2007-yil 16-yanvardagi OʻRQ-79-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2007-y., 3-son, 21-modda)
1035-modda. Mutlaq huquqlarning boshqa shaxsga oʻtishi
Intellektual mulk obyektiga nisbatan mutlaq huquqlar egasiga tegishli mulkiy huquqlar, agar ushbu Kodeksda yoki boshqa qonunda boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, huquq egasi tomonidan shartnoma boʻyicha boshqa shaxsga toʻliq yoki qisman oʻtkazilishi mumkin, shuningdek bu mutlaq huquqlar meros boʻlib va yuridik shaxs — huquq egasi qayta tashkil etilganda huquqiy vorislik tartibida oʻtadi.
Mulkiy huquqlarning shartnoma boʻyicha oʻtkazilishi yoxud ularning universal huquqiy vorislik tartibida oʻtishi mualliflik huquqining va boshqa begonalashtirilmaydigan hamda oʻzgaga oʻtkazilmaydigan mutlaq huquqlarning oʻtkazilishiga yoki cheklanishiga sabab boʻlmaydi. Bunday huquqlarning oʻtkazilishi yoki cheklanishi toʻgʻrisidagi shartnoma shartlari oʻz-oʻzidan haqiqiy emas.
Shartnoma boʻyicha oʻtkaziladigan mutlaq huquqlar unda aniqlab qoʻyilishi lozim. Shartnomada boshqa shaxsga oʻtkaziladigan huquq sifatida koʻrsatilmagan huquqlar, agar boshqacha hol isbotlanmagan boʻlsa, oʻtkazilmagan deb hisoblanadi.
Mutlaq huquqni uning amal qilish davrida cheklangan vaqtga boshqa shaxsga berishni nazarda tutuvchi shartnomaga nisbatan litsenziya shartnomasi toʻgʻrisidagi qoidalar qoʻllaniladi.
1036-modda. Litsenziya shartnomasi
Litsenziya shartnomasi boʻyicha intellektual faoliyat natijasiga yoki xususiy alomatlarni aks ettiruvchi vositaga nisbatan mutlaq huquqqa ega boʻlgan taraf (litsenziar) boshqa tarafga (litsenziatga) tegishli intellektual mulk obyektidan foydalanishga ruxsatnoma beradi.
Litsenziya shartnomasi beriladigan huquqlarni, foydalanish chegaralari va muddatlarini aniqlashi lozim.
Litsenziya shartnomasi pullik hisoblanadi.
Litsenziya shartnomasi litsenziatga quyidagilarni berishni nazarda tutishi mumkin:
intellektual mulk obyektidan, litsenziarning undan foydalanish huquqi va boshqa shaxslarga litsenziya berish huquqi saqlanib qolgan holda (oddiy nomutlaq litsenziya) foydalanish huquqini;
intellektual mulk obyektidan, litsenziarning undan foydalanish huquqi saqlanib qolgan holda, biroq boshqa shaxslarga litsenziyani berish huquqisiz (mutlaq litsenziya) foydalanish huquqini;
qonunda yoʻl qoʻyiladigan boshqa turdagi litsenziyalarni.
Agar litsenziya shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, litsenziya oddiy (nomutlaq) deb hisoblanadi.
Litsenziyani oluvchi tomonidan intellektual mulk obyektidan foydalanish huquqini boshqa shaxsga berish toʻgʻrisidagi shartnoma sublitsenziya shartnomasi hisoblanadi. Litsenziyani oluvchi faqat litsenziya shartnomasida nazarda tutilgan hollarda sublitsenziya shartnomasi tuzishga haqli.
Qoʻshimcha litsenziatning harakatlari uchun, agar litsenziya shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, litsenziar oldida litsenziat javobgar boʻladi.
1037-modda. Intellektual faoliyat natijalarini yaratish va ulardan foydalanish toʻgʻrisidagi shartnoma
Muallif intellektual faoliyat natijalarini yaratish va ulardan foydalanish toʻgʻrisidagi shartnoma boʻyicha kelgusida asar, ixtiro yoki boshqa intellektual faoliyat natijasini yaratish va oʻzining ish beruvchisi boʻlmagan buyurtmachiga bu natijadan foydalanish uchun mutlaq huquqlar berish majburiyatini oʻz zimmasiga olishi mumkin.
Ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan shartnoma yaratilishi lozim boʻlgan intellektual faoliyat natijasining xususiyatini, shuningdek undan foydalanish maqsadlari yoxud usullarini belgilashi lozim.
Muallif zimmasiga ushbu muallif kelgusida yaratadigan har qanday intellektual faoliyat natijalaridan foydalanish uchun mutlaq huquqlarni birorta shaxsga berish majburiyatini yuklaydigan shartnoma oʻz-oʻzidan haqiqiy emas.
Intellektual faoliyat natijalarini yaratish va ulardan foydalanish toʻgʻrisidagi shartnomaning muallifning kelgusida muayyan turdagi yoxud muayyan sohadagi intellektual faoliyat natijalarini yaratishini cheklaydigan shartlari oʻz-oʻzidan haqiqiy emas.
1038-modda. Mutlaq huquq va mulk huquqi
Intellektual faoliyat natijasiga yoki xususiy alomatlarni aks ettiruvchi vositaga nisbatan mutlaq huquq bunday natija yoki xususiy alomatlarni aks ettiruvchi vosita ifodalangan moddiy obyektga nisbatan mulk huquqidan qatʼi nazar mavjud boʻladi.
1039-modda. Intellektual mulk obyektlariga nisbatan mutlaq huquqning amal qilish muddati
Intellektual mulk obyektlariga nisbatan mutlaq huquq ushbu Kodeksda yoki boshqa qonunlarda nazarda tutilgan muddat mobaynida amal qiladi.
Intellektual mulk obyektlariga nisbatan shaxsiy nomulkiy huquqlar muddatsiz amal qiladi.
Qonunda nazarda tutilgan hollarda intellektual mulk obyektlariga nisbatan mutlaq huquqning amal qilishi undan muayyan vaqt mobaynida foydalanilmasligi oqibatida bekor qilinishi mumkin.
1040-modda. Intellektual mulk obyektlariga nisbatan mutlaq huquqlarni himoya qilish usullari
Intellektual mulk obyektlariga nisbatan mutlaq huquqlarni himoya qilish ushbu Kodeksning 11-moddasida nazarda tutilgan usullar bilan amalga oshiriladi. Mutlaq huquqlarni himoya qilish shuningdek:
mutlaq huquqlar qaysi moddiy obyektlar yordamida buzilgan boʻlsa, oʻsha moddiy obyektlarni hamda bunday buzish natijasida yaratilgan moddiy obyektlarni olib qoʻyish orqali;
yoʻl qoʻyilgan buzish haqidagi maʼlumotni majburiy suratda eʼlon qilib, unga buzilgan huquq kimga tegishliligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni kiritish orqali;
qonunda nazarda tutilgan boshqa usullarda amalga oshirilishi mumkin.
Intellektual faoliyat natijalarini va xususiy alomatlarni aks ettiruvchi vositalarni yaratish hamda ulardan foydalanish toʻgʻrisidagi shartnoma buzilganda majburiyatlarni buzganlik uchun javobgarlik toʻgʻrisidagi umumiy qoidalar qoʻllaniladi.
60-bob. Mualliflik huquqi
Oldingi tahrirga qarang.
1041-modda. Mualliflik huquqi obyekti
Mualliflik huquqi ijodiy faoliyat natijasi boʻlmish fan, adabiyot va sanʼat asarlariga nisbatan, ularning maqsadi va qadr-qimmati, shuningdek ifodalanish usulidan qatʼi nazar, tatbiq etiladi.
Mualliflik huquqi quyidagi biron-bir obyektiv shaklda boʻlgan oshkor qilingan asarlarga ham, oshkor qilinmagan asarlarga ham tatbiq etiladi:
yozma (qoʻlyozma, mashinkalangan yozuv, notali yozuv va hokazo);
ogʻzaki (omma oldida soʻzlash, omma oldida ijro etish va hokazo);
ovozli yoki video yozuv (mexanik, magnitli, raqamli, optik va hokazo);
tasvir (rasm, eskiz, manzara, tarh, chizma, kino-, tele-, video- yoki fotokadr va hokazo);
hajmli-fazoviy (haykal, model, maket, inshoot va hokazo);
boshqa shakllardagi.
Mualliflik huquqi gʻoyalar, prinsiplar, uslublar, jarayonlar, tizimlar, usullar yoki konsepsiyalarga emas, balki ifoda shakliga nisbatan tatbiq etiladi.
(1041-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2007-yil 16-yanvardagi OʻRQ-79-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2007-y., 3-son, 21-modda)
1042-modda. Mualliflik huquqi obyektlarining turlari
Mualliflik huquqi obyektlari jumlasiga quyidagilar kiradi:
adabiy asarlar (adabiy-badiiy, ilmiy, oʻquv, publitsistik va boshqa asarlar);
dramatik va ssenariy asarlar;
matnli va matnsiz musiqa asarlari;
musiqali-dramatik asarlar;
xoreografiya asarlari va pantomimalar;
Oldingi tahrirga qarang.
audiovizual asarlar;
(1042-moddaning yettinchi xatboshi Oʻzbekiston Respublikasining 2007-yil 16-yanvardagi OʻRQ-79-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2007-y., 3-son, 21-modda)
rangtasvir, haykaltaroshlik, grafika, dizayn asarlari va boshqa tasviriy sanʼat asarlari;
manzarali-amaliy va sahna bezagi sanʼati asarlari;
arxitektura, shaharsozlik va bogʻ-park barpo etish sanʼati asarlari;
fotografiya asarlari va fotografiyaga oʻxshash usullarda yaratilgan asarlar;
joʻgʻrofiya, geologiya xaritalari va boshqa xaritalar, joʻgʻrofiya, topografiya va boshqa fanlarga taalluqli tarhlar, eskizlar va asarlar;
barcha turdagi elektron-hisoblash mashinalari (EHM) uchun dasturlar, shu jumladan amaliy dasturlar va operatsiya tizimlari;
ushbu Kodeksning 1041-moddasida belgilab qoʻyilgan talablarga javob beruvchi boshqa asarlar.
Oldingi tahrirga qarang.
1043-modda. Mualliflik huquqi obyektlari hisoblanuvchi asarning qismlari, hosila va jamlama asarlar
Ushbu Kodeksning 1041-moddasida belgilangan talablarga javob beradigan:
asarning mustaqil ravishda foydalanilishi mumkin boʻlgan qismlari (shu jumladan uning nomi);
hosila asarlar (tarjimalar, ishlanma asarlar, annotatsiyalar, referatlar, muxtasar xulosalar, sharhlar, inssenirovkalar, aranjirovkalar, soddalashtirishlar hamda fan, adabiyot va sanʼat asarlarining boshqa qayta ishlanmalari);
toʻplamlar (ensiklopediyalar, antologiyalar, maʼlumotlar bazalari) va materiallarning tanlanganligi yoki joylashtirilganligiga koʻra ijodiy mehnat natijasi boʻlgan boshqa jamlama asarlar mualliflik huquqi obyektlari hisoblanadi.
Hosila va jamlama asarlar, ularning yaratilishi uchun asos boʻlgan yoki ularning tarkibiga kirgan asarlar mualliflik huquqi obyektlari boʻlishi yoki boʻlmasligidan qatʼi nazar, mualliflik huquqi bilan muhofaza qilinadi.
1044-modda. Mualliflik huquqi obyektlari hisoblanmaydigan materiallar
Quyidagilar mualliflik huquqi obyektlari hisoblanmaydi:
rasmiy hujjatlar (qonunlar, qarorlar va shu kabilar), shuningdek ularning rasmiy tarjimalari;
rasmiy ramzlar va belgilar (bayroqlar, gerblar, ordenlar, pul belgilari va shu kabilar);
xalq ijodiyoti asarlari;
oddiy matbuot axboroti tusidagi kundalik yangiliklarga doir yoki joriy voqealar haqidagi xabarlar;
insonning bevosita individual asar yaratishga qaratilgan ijodiy faoliyati amalga oshirilmasdan, muayyan turdagi ishlab chiqarish uchun moʻljallangan texnika vositalari yordamida olingan natijalar.
(1043–1044-moddalar Oʻzbekiston Respublikasining 2007-yil 16-yanvardagi OʻRQ-79-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2007-y., 3-son, 21-modda)
1045-modda. Rasmiy hujjatlar, ramzlar va belgilarning loyihalariga boʻlgan huquqlar
Rasmiy hujjat, ramz yoki belgining loyihasiga boʻlgan mualliflik huquqi loyihani yaratgan (ishlab chiqqan) shaxsga tegishlidir.
Rasmiy hujjatlar, ramzlar va belgilarning loyihalarini ishlab chiqqan shaxslar, basharti bunday loyihani ishlab chiqish toʻgʻrisida topshiriq bergan organ tomonidan taqiqlanmagan boʻlsa, oʻzlari yaratgan loyihalarni eʼlon qilishga haqlidirlar. Loyihani eʼlon qilishda uni ishlab chiqqan shaxslar oʻz ismlarini koʻrsatishga haqlidirlar.
Vakolatli organ rasmiy hujjat tayyorlash uchun loyihadan, basharti loyiha uni ishlab chiqqan shaxs tomonidan eʼlon qilingan yoki tegishli organga yuborilgan boʻlsa, mazkur shaxsning roziligisiz foydalanishi mumkin.
Loyiha asosida rasmiy hujjatlar, ramzlar va belgilar tayyorlash chogʻida rasmiy hujjat, ramz yoki belgi tayyorlayotgan organning xohishiga koʻra loyihaga qoʻshimchalar va oʻzgartishlar kiritilishi mumkin.
Vakolatli organ loyihani maʼqullaganidan keyin loyihadan uni ishlab chiqqan shaxsning ismi-sharifini koʻrsatmagan holda foydalanish mumkin.
Oldingi tahrirga qarang.
1046-modda. Asar muallifi. Mualliflik huquqining yuzaga kelishi. Mualliflik prezumpsiyasi
Asar kimning ijodiy mehnati bilan yaratilgan boʻlsa, ana shu fuqaro asar muallifi deb eʼtirof etiladi.
Fan, adabiyot va sanʼat asariga mualliflik huquqi uni yaratish fakti boʻyicha yuzaga keladi. Mualliflik huquqining yuzaga kelishi va amalga oshirilishi uchun asarni roʻyxatdan oʻtkazish yoki biron-bir boshqa rasmiyatchilikka rioya etish talab qilinmaydi.
Asarning asl nusxasida yoki nusxasida muallif sifatida koʻrsatilgan shaxs, agar boshqacha hol isbotlanmagan boʻlsa, asar muallifi hisoblanadi.
Asar imzosiz yoki taxallus ostida chop etilgan taqdirda (muallifning taxallusi uning kim ekanligiga shubha qoldirmaydigan hollar bundan mustasno), asarni chop etgan, asarda ismi yoki nomi koʻrsatilgan noshir, agar boshqa dalillar boʻlmasa, muallifning vakili hisoblanadi hamda muallifning huquqlarini himoya qilish va ularning amalga oshirilishini taʼminlash huquqiga egadir. Bu qoida bunday asar muallifi oʻz shaxsini oshkor etguniga va oʻzining muallif ekanligini maʼlum qilguniga qadar amalda boʻladi.
(1046-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2007-yil 16-yanvardagi OʻRQ-79-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2007-y., 3-son, 21-modda)
1047-modda. Hammualliflik
Ikki yoki undan ortiq fuqaroning birgalikdagi ijodiy mehnati natijasida yaratilgan asarga boʻlgan mualliflik huquqi, mazkur asar boʻlinmas bir butun yoki har biri ham mustaqil mazmunga ega qismlardan iborat ekanligidan qatʼi nazar, hammualliflarga birgalikda tegishli boʻladi.
Basharti asarning muayyan qismidan uning boshqa qismlariga bogʻliq boʻlmagan holda foydalanish mumkin boʻlsa, bu mustaqil mazmunga ega boʻlgan qism deb eʼtirof etiladi.
Hammualliflarning har biri, basharti ularning oʻrtasidagi kelishuvda oʻzgacha hol nazarda tutilgan boʻlmasa, asarning oʻzi yaratgan, mustaqil mazmunga ega boʻlgan qismidan oʻz xohishiga koʻra foydalanishga haqlidir.
Hammualliflar oʻrtasidagi munosabatlar, qoida tariqasida, kelishuv asosida belgilanadi. Bunday kelishuv boʻlmagan taqdirda asarga boʻlgan mualliflik huquqi barcha mualliflar tomonidan birgalikda amalga oshiriladi, mualliflik haqi esa ular oʻrtasida teng taqsimlanadi.
Basharti hammualliflarning asari boʻlinmas bir butunni tashkil etsa, asardan foydalanishni yetarli asoslar boʻlmay turib taqiqlab qoʻyishga hammualliflardan hech biri haqli emas.
Oldingi tahrirga qarang.
1048-modda. Hosila asarga boʻlgan mualliflik huquqi
Hosila asar muallifiga fan, adabiyot va sanʼat asarining mazkur muallif tomonidan amalga oshirilgan qayta ishlanmasiga boʻlgan mualliflik huquqi tegishlidir.
Hosila asar muallifi qayta ishlangan asar muallifi huquqlariga rioya etgan taqdirda, oʻzi yaratgan asarga mualliflik huquqidan foydalanadi.
Hosila asar muallifining mualliflik huquqi qayta ishlashga asos boʻlgan asarni boshqa shaxslar ham oʻzlari qayta ishlashlariga toʻsqinlik qilmaydi.
(1048-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2007-yil 16-yanvardagi OʻRQ-79-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2007-y., 3-son, 21-modda)
1049-modda. Asarlar yaratilishini tashkil etuvchi shaxslarning huquqlari
Oldingi tahrirga qarang.
Asarlar yaratilishini tashkil etuvchi shaxslar (audiovizual asarlarni tayyorlovchilar, ensiklopediyalar noshirlari, prodyuserlar va boshqa shu kabilar) tegishli asarlarning mualliflari deb eʼtirof etilmaydi. Biroq ushbu Kodeksda yoki boshqa qonunlarda nazarda tutilgan hollarda, bunday shaxslar ana shu asarlardan foydalanishda mutlaq huquqlarga ega boʻladilar.
Audiovizual asarni tayyorlovchi bu asardan foydalanilganda oʻz ismi yoki nomini koʻrsatishga yoxud ismi yoki nomi koʻrsatilishini talab qilishga haqlidir.
Ensiklopediyalar, ensiklopedik lugʻatlardan, ilmiy ishlarning davriy va davomli toʻplamlaridan, gazetalar, jurnallar hamda boshqa davriy nashrlardan foydalanishga boʻlgan mutlaq huquqlar ularning noshiriga tegishlidir. Bunday nashrlardan har qanday tarzda foydalanilganda noshir oʻz ismi yoki nomini koʻrsatishga yoxud ismi yoki nomi koʻrsatilishini talab qilishga haqlidir. Bunday nashrlarga kiritilgan asarlarning mualliflari, agar mualliflik shartnomasida boshqacha hol nazarda tutilgan boʻlmasa, umuman nashrdan qatʼi nazar, oʻz asarlaridan foydalanishga boʻlgan mutlaq huquqlarini saqlab qoladilar.
(1049-modda matni Oʻzbekiston Respublikasining 2007-yil 16-yanvardagi OʻRQ-79-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2007-y., 3-son, 21-modda)
1050-modda. Mualliflik huquqining himoya belgilari
Alohida mualliflik huquqining egasi oʻz huquqlaridan xabardor etish uchun asarning har bir nusxasida aks ettiriladigan va quyidagi uch unsurdan iborat mualliflik huquqining himoya belgisidan foydalanishi mumkin:
aylana ichiga olingan lotincha “S” harfi;
alohida mualliflik huquqlari egasining ismi (nomi);
asar birinchi marta eʼlon qilingan yil.
Mualliflik huquqining himoya belgisida koʻrsatilgan shaxs, basharti boshqa hol isbotlanmagan boʻlsa, huquq egasi hisoblanadi.
1051-modda. Muallifning shaxsiy nomulkiy huquqlari
Oldingi tahrirga qarang.
Asar muallifiga quyidagi shaxsiy nomulkiy huquqlar tegishlidir:
asar muallifi deb eʼtirof etilish huquqi (mualliflik huquqi);
asardan muallifning haqiqiy ismi, taxallusini koʻrsatgan holda yoxud ismini koʻrsatmasdan, yaʼni imzosiz foydalanish yoki foydalanishga ruxsat berish huquqi (mualliflik ismiga boʻlgan huquq);
asarni har qanday shaklda oshkor qilish yoki oshkor qilishga ruxsat berish huquqi (oshkor qilishga boʻlgan huquq), shu jumladan chaqirib olish huquqi;
asarni, shu jumladan uning nomini muallifning shaʼni va qadr-qimmatiga zarar yetkazishi mumkin boʻlgan har qanday tarzda buzib koʻrsatilishidan yoki har qanday boshqacha tarzda tajovuz etilishidan himoya qilish huquqi (muallif obroʻsini himoya qilish huquqi).
Muallif asarni oshkor qilish toʻgʻrisida ilgari qabul qilgan qaroridan, asardan foydalanish huquqini olgan shaxslarga ular shunday qaror tufayli koʻrgan zararlarning, shu jumladan boy berilgan foydaning oʻrnini qoplash sharti bilan, voz kechish huquqiga (asarni chaqirib olish huquqiga) egadir. Agar asar oshkor qilingan boʻlsa, muallif uni chaqirib olganligi toʻgʻrisida ommaga maʼlum qilishi shart. Bunda u asarning avval tayyorlangan nusxalarini oʻz hisobidan muomaladan olib qoʻyishga haqlidir. Bu qoidalar, agar muallif bilan tuzilgan shartnomada boshqacha qoida nazarda tutilgan boʻlmasa, xizmat asarlariga nisbatan tatbiq etilmaydi.
Asarni nashr qilish, omma oldida ijro etish yoki undan boshqacha tarzda foydalanishda asarning oʻziga, nomiga va muallifning ismi koʻrsatilishiga biron-bir oʻzgartish kiritishga faqat muallifning roziligi bilan yoʻl qoʻyiladi.
Muallifning roziligisiz uning asarini bezaklar, soʻzboshi, xotima, sharhlar yoki biron-bir tushuntirishlar bilan nashr etish taqiqlanadi.
Muallifning shaxsiy nomulkiy huquqlari uning mulkiy huquqlaridan qatʼi nazar, unga tegishli boʻlib, asardan foydalanishga boʻlgan mutlaq huquqlar boshqa shaxsga oʻtkazilgan taqdirda ham uning oʻzida saqlanib qoladi.
Muallifning oʻz shaxsiy nomulkiy huquqlarini amalga oshirishdan voz kechish toʻgʻrisida biron-bir shaxs bilan kelishuvi va bu haqdagi arizasi oʻz-oʻzidan haqiqiy emas.
(1051-modda matni Oʻzbekiston Respublikasining 2007-yil 16-yanvardagi OʻRQ-79-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2007-y., 3-son, 21-modda)
Oldingi tahrirga qarang.
(1052, 1053, 1054 va 1055-moddalar Oʻzbekiston Respublikasining 2007-yil 16-yanvardagi OʻRQ-79-sonli Qonuni bilan chiqarilgan — OʻR QHT, 2007-y., 3-son, 21-modda)
Oldingi tahrirga qarang.
1056-modda. Muallifning mulkiy huquqlari
Muallifga asardan har qanday shaklda va har qanday usulda foydalanishda mutlaq huquqlar tegishlidir.
Yuridik va jismoniy shaxslar, ushbu Kodeksda va boshqa qonunlarda koʻrsatilganidan tashqari hollarda, asardan faqat huquq egasi yoki boshqa vakolatli shaxs bilan tuzilgan shartnomaga binoan, shu jumladan mulkiy huquqlarni jamoaviy asosda boshqaruvchi tashkilotlar bilan tuzilgan shartnomaga binoan yoxud ular boʻlmagan taqdirda, bu tashkilotlarning vazifalari va majburiyatlarini bajaruvchi tashkilot bilan tuzilgan shartnomaga binoan foydalanishlari mumkin.
Muallifning asardan foydalanishga boʻlgan mutlaq huquqlari quyidagi harakatlarni amalga oshirish yoki bunday harakatlarga ruxsat berish huquqini anglatadi:
asarni takrorlash (takrorlash huquqi);
asarning asl nusxasini yoki nusxalarini sotish yoki mulk huquqini oʻzgacha tarzda boshqa shaxsga oʻtkazish yoʻli bilan tarqatish (tarqatish huquqi);
asarni barchaning eʼtiboriga yetkazish (barchaning eʼtiboriga yetkazish huquqi);
asarning asl nusxasini yoki nusxalarini prokatga berish (prokatga berish huquqi);
tarqatish maqsadida asarning nusxalarini, shu jumladan mutlaq mualliflik huquqlari egasining ruxsati bilan tayyorlangan nusxalarini import qilish (import qilish huquqi);
asarni sim (kabel) orqali yoki boshqa shu kabi vositalar yordamida uzatish yoʻli bilan barchaning eʼtibori uchun yuborish (kabel orqali yuborish huquqi);
asarga tuzatishlar kiritish, uni aranjirovka qilish yoki boshqacha tarzda qayta ishlash (qayta ishlash huquqi);
asarni omma oldida namoyish etish (omma oldida namoyish etish huquqi);
asarni omma oldida ijro etish (omma oldida ijro etish huquqi);
asarni simsiz vositalar yordamida uzatish yoʻli bilan barchaning eʼtibori uchun yuborish (efirga uzatish huquqi);
asarni tarjima qilish (tarjima qilish huquqi);
asarni barchaning eʼtiboriga takroran yuborish, agar bunday yuborish dastlabki yuborishni amalga oshirgan tashkilotdan boshqa tashkilot tomonidan amalga oshirilsa (barchaning eʼtiboriga takroran yuborish huquqi).
Muallif oʻz asaridan foydalanishning har bir turi uchun haq olish huquqiga (haq olish huquqiga) ega.
Agar chop etilgan asarning nusxalari ularni sotish yoki mulk huquqini oʻzgacha tarzda boshqa shaxsga oʻtkazish vositasida fuqarolik muomalasiga qonuniy kiritilgan boʻlsa, ularning bundan buyongi tarqatilishiga muallifning roziligisiz va unga haq toʻlanmagan holda yoʻl qoʻyiladi, qonunda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.
Asardan daromad olish maqsadida foydalanilganligi yoki undan foydalanish bunday maqsadga qaratilmaganligidan qatʼi nazar, asardan foydalanilgan deb hisoblanadi.
Oldingi tahrirga qarang.
Asarning mazmunini tashkil etuvchi qoidalarni (ixtirolarni, boshqa texnikaviy, iqtisodiy, tashkiliy va shu kabi yechimlarni) amaliy qoʻllash asardan mualliflik huquqi maʼnosida foydalanganlik deb hisoblanmaydi.
(1056-moddaning yettinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2011-yil 21-dekabrdagi OʻRQ-311-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2011-y., 51-son, 542-modda)
Oldingi tahrirga qarang.
(1057-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2007-yil 16-yanvardagi OʻRQ-79-sonli Qonuni bilan chiqarilgan — OʻR QHT, 2007-y., 3-son, 21-modda)
1058-modda. Mualliflik huquqlarining cheklanishi
Oldingi tahrirga qarang.
Muallif va boshqa shaxslarning asardan foydalanish borasidagi mutlaq huquqlarini cheklashga ushbu Kodeksning 1059—1062-moddalarida yoki boshqa qonunlarda nazarda tutilgan hollardagina yoʻl qoʻyiladi. Mazkur cheklashlar asardan normal foydalanilishiga oʻrinsiz ziyon yetkazmagan va muallifning qonuniy manfaatlarini asossiz kamsitmagan taqdirdagina tatbiq etiladi.
(1058-modda matni Oʻzbekiston Respublikasining 2007-yil 16-yanvardagi OʻRQ-79-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2007-y., 3-son, 21-modda)
Oldingi tahrirga qarang.
1059-modda. Asarlarni muallifning roziligisiz va haq toʻlanmagan holda shaxsiy maqsadlarda takrorlash
Oshkor qilingan asarni shaxsiy maqsadlarda muallifning yoki boshqa huquq egasining roziligisiz va haq toʻlanmagan holda takrorlashga yoʻl qoʻyiladi, qonunda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.
Ushbu modda birinchi qismining qoidalari:
binolar va inshootlar shaklidagi arxitektura asarlarini takrorlashga;
maʼlumotlar bazalarini yoki ularning muhim qismlarini takrorlashga;
qonunda nazarda tutilgan hollarni istisno qilganda, EHM uchun dasturlarni takrorlashga;
kitoblarni (toʻlaligicha) va notali matnlarni reprografik takrorlashga nisbatan tatbiq etilmaydi.
(1059-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2007-yil 16-yanvardagi OʻRQ-79-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2007-y., 3-son, 21-modda)
1060-modda. Asarlarni omma oldida erkin ijro etish
Oldingi tahrirga qarang.
Chop etilgan musiqa asarlarini rasmiy, diniy va dafn marosimlarida bunday marosimlarning xususiyatiga mos hajmda muallifning yoki boshqa huquq egasining roziligisiz hamda haq toʻlanmagan holda omma oldida ijro etishga yoʻl qoʻyiladi.
(1060-modda matni Oʻzbekiston Respublikasining 2007-yil 16-yanvardagi OʻRQ-79-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2007-y., 3-son, 21-modda)
Oldingi tahrirga qarang.
Oldingi tahrirga qarang.
1061-modda. Asarlardan tergovga qadar tekshiruv, surishtiruv, dastlabki tergov, maʼmuriy va sudlov ishlarini yuritish maqsadlari uchun foydalanish
(1061-moddaning nomi Oʻzbekiston Respublikasining 2019-yil 23-maydagi OʻRQ-542-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 24.05.2019-y., 03/19/542/3177-son)
Oldingi tahrirga qarang.
Asarlardan tergovga qadar tekshiruv, surishtiruv, dastlabki tergov, maʼmuriy va sudlov ishlarini yuritish maqsadlarini koʻzlab, foydalanish maqsadiga mos hajmda muallifning yoki boshqa huquq egasining roziligisiz hamda haq toʻlanmagan holda foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.
(1061-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2019-yil 23-maydagi OʻRQ-542-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 24.05.2019-y., 03/19/542/3177-son)
1062-modda. Xizmat asariga boʻlgan mualliflik huquqi
Xizmat vazifalarini yoki xizmat topshirigʻini bajarish tartibida yaratilgan asarga (xizmat asariga) boʻlgan muallifning shaxsiy nomulkiy huquqlari asar muallifida saqlanib qoladi.
Xizmat asaridan foydalanishga boʻlgan mutlaq huquqlar, agar muallif bilan ish beruvchi oʻrtasidagi shartnomada boshqacha qoida nazarda tutilgan boʻlmasa, ish beruvchiga tegishlidir.
Xizmat asaridan foydalanishning har bir turi uchun haq miqdori va uni toʻlash tartibi muallif bilan ish beruvchi oʻrtasidagi shartnomada belgilanadi. Ish beruvchi bilan tuzilgan shartnomadan qatʼi nazar, muallif asar oshkor qilingan vaqtdan eʼtiboran oʻn yil oʻtganidan keyin, ish beruvchining roziligi bilan esa undan ham oldinroq asardan foydalanish va haq olish huquqini toʻliq hajmda qoʻlga kiritadi.
Muallifning xizmat asaridan topshiriq maqsadi taqozo etmaydigan usulda foydalanish huquqi cheklanmaydi.
Ish beruvchi xizmat asaridan har qanday tarzda foydalanishda oʻz nomini koʻrsatishga yoxud uni koʻrsatishni talab qilishga haqlidir.
Xizmat vazifalarini yoki ish beruvchining xizmat topshiriqlarini bajarish yoʻsinida ushbu Kodeks 1049-moddasining uchinchi qismida nazarda tutilgan ensiklopediyalar, ensiklopedik lugʻatlar, davriy va davomli ilmiy ishlar toʻplamlari, gazetalar, jurnallar hamda boshqa davriy nashrlarning yaratilishiga ushbu moddaning qoidalari tatbiq etilmaydi.
(1061–1062-moddalar Oʻzbekiston Respublikasining 2007-yil 16-yanvardagi OʻRQ-79-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2007-y., 3-son, 21-modda)
Oldingi tahrirga qarang.
1063-modda. Mualliflik huquqining amal qilish sohasi
Ushbu Kodeksga muvofiq mualliflik huquqi:
Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari boʻlgan yoki Oʻzbekiston Respublikasi hududida doimiy turar joyiga ega boʻlgan mualliflarning yoki mualliflik huquqining boshqa dastlabki egalik qiluvchilarining asarlariga;
mualliflarning fuqaroligi va doimiy turar joyidan qatʼi nazar, Oʻzbekiston Respublikasida birinchi marta chop etilgan asarlarga;
Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasida muhofaza qilinadigan asarlarga tatbiq etiladi.
Agar asar Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqarida birinchi marta chop etilgan sanadan soʻng oʻttiz kun ichida Oʻzbekiston Respublikasi hududida chop etilgan boʻlsa, Oʻzbekiston Respublikasida ham birinchi marta chop etilgan deb hisoblanadi.
Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga muvofiq asarga Oʻzbekiston Respublikasi hududida muhofaza berilgan taqdirda, asar muallifi mualliflik huquqini olish uchun asos boʻlib xizmat qilgan yuridik fakt qaysi davlatning hududida sodir boʻlgan boʻlsa, oʻsha davlatning qonuni bilan aniqlanadi.
(1063-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2007-yil 16-yanvardagi OʻRQ-79-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2007-y., 3-son, 21-modda)
Oldingi tahrirga qarang.
(1064-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2007-yil 16-yanvardagi OʻRQ-79-sonli Qonuni bilan chiqarilgan— OʻR QHT, 2007-y., 3-son, 21-modda)
1065-modda. Mualliflik huquqining amal qilish muddati
Oldingi tahrirga qarang.
Oldingi tahrirga qarang.
Mualliflik huquqi muallifning butun hayoti davomida va uning vafotidan keyin yetmish yil davomida amal qiladi, ushbu moddada va boshqa qonunlarda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.
Hammualliflikda yaratilgan asarga boʻlgan mualliflik huquqi hammualliflarning butun hayoti davomida va hammualliflar orasida eng uzoq umr koʻrgan oxirgi shaxs vafot etganidan keyin yetmish yil davomida amal qiladi.
(1065-moddaning birinchi va ikkinchi qismlari Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 20-avgustdagi OʻRQ-709-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.08.2021-y., 03/21/709/0808-son)
Taxallus ostida yoki imzosiz qonuniy oshkor qilingan asarga boʻlgan mualliflik huquqi asar oshkor qilinganidan keyin ellik yil davomida amal qiladi. Agar koʻrsatilgan muddat ichida taxallus ostidagi yoki imzosiz asar muallifi oʻz shaxsini maʼlum qilsa yoki bundan buyon uning shaxsi shubhaga oʻrin qoldirmasa, ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan muddatlar qoʻllaniladi.
Oldingi tahrirga qarang.
Muallifning vafotidan keyin birinchi marta eʼlon qilingan asarga boʻlgan mualliflik huquqi asar eʼlon qilinganidan keyin yetmish yil davomida amal qiladi.
(1065-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 20-avgustdagi OʻRQ-709-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.08.2021-y., 03/21/709/0808-son)
Mualliflik huquqi, mualliflik ismiga boʻlgan huquq va muallif obroʻsini himoya qilish huquqi muddatsiz muhofaza qilinadi.
Asarga Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga muvofiq muhofaza berilgan taqdirda, Oʻzbekiston Respublikasi hududida mualliflik huquqining amal qilish muddati ushbu moddaga binoan belgilanadi. Lekin bu muddat asar kelib chiqqan mamlakatda belgilangan mualliflik huquqining amal qilish muddatidan oshib ketmasligi kerak.
Ushbu moddada nazarda tutilgan muddatlarni hisoblash muddatning oʻta boshlashi uchun asos boʻladigan yuridik fakt yuz bergan yildan keyingi yilning birinchi yanvaridan eʼtiboran boshlanadi.
(1065-modda matni Oʻzbekiston Respublikasining 2007-yil 16-yanvardagi OʻRQ-79-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2007-y., 3-son, 21-modda)
1066-modda. Asarning ijtimoiy mulkka aylanishi
Oldingi tahrirga qarang.
Asarlarga boʻlgan mualliflik huquqining amal qilish muddatini tugashi ularning ijtimoiy mulkka aylanishini bildiradi.
Oldingi tahrirga qarang.
(1066-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2013-yil 7-oktabrdagi OʻRQ-355-sonli Qonuniga asosan chiqarilgan — OʻR QHT, 2013-y., 41-son, 543-modda)
Ijtimoiy mulk boʻlgan asarlardan har qanday shaxs haq toʻlamagan holda erkin foydalanishi mumkin. Bunda muallifning shaxsiy nomulkiy huquqlariga rioya etilishi kerak.
(1066-modda matni Oʻzbekiston Respublikasining 2007-yil 16-yanvardagi OʻRQ-79-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2007-y., 3-son, 21-modda)
1067-modda. Mualliflik shartnomasi
Oldingi tahrirga qarang.
Ushbu Kodeks 1056-moddasining uchinchi qismida nazarda tutilgan mulkiy huquqlar faqat mualliflik shartnomasini tuzish yoʻli bilan huquq egasi tomonidan boshqa shaxsga oʻtkazilishi mumkin, ushbu Kodeksda va boshqa qonunlarda belgilangan hollar bundan mustasno.
Muallifning mulkiy huquqlarini boshqa shaxsga oʻtkazish mutlaq huquqlarni boshqa shaxsga oʻtkazish toʻgʻrisidagi mualliflik shartnomasi asosida yoki mutlaq boʻlmagan huquqlarni boshqa shaxsga oʻtkazish toʻgʻrisidagi mualliflik shartnomasi asosida amalga oshirilishi mumkin.
Mutlaq huquqlarni boshqa shaxsga oʻtkazish toʻgʻrisidagi mualliflik shartnomasi faqat ushbu huquqlar oʻtkazilayotgan shaxs asardan muayyan usulda va shartnomada belgilangan doirada foydalanishiga ruxsat beradi.
Mutlaq boʻlmagan huquqlarni boshqa shaxsga oʻtkazish toʻgʻrisidagi mualliflik shartnomasi foydalanuvchiga asardan shunday huquqlarni boshqa shaxsga oʻtkazgan mutlaq huquqlar egasi va (yoki) bu asardan ayni shunday usulda foydalanish uchun ruxsat olgan boshqa shaxslar bilan teng ravishda foydalanishga ijozat beradi.
Mualliflik shartnomasi boʻyicha boshqa shaxsga oʻtkaziladigan huquqlar, agar shartnomada bevosita boshqacha qoida nazarda tutilgan boʻlmasa, mutlaq boʻlmagan huquqlar hisoblanadi.
Asarga boʻlgan mualliflik huquqi asar aks ettirilgan moddiy obyektga boʻlgan mulk huquqi bilan bogʻliq emas.
Moddiy obyektga boʻlgan mulk huquqini yoki moddiy obyektga egalik qilish huquqini boshqa shaxsga oʻtkazish shu obyektda aks ettirilgan asarga boʻlgan biron-bir mualliflik huquqining oʻz-oʻzidan boshqa shaxsga oʻtkazilishiga sabab boʻlmaydi.
(1067-modda matni Oʻzbekiston Respublikasining 2007-yil 16-yanvardagi OʻRQ-79-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2007-y., 3-son, 21-modda)
1068-modda. Mualliflik shartnomasining shartlari
Oldingi tahrirga qarang.
Mualliflik shartnomasida quyidagilar nazarda tutilishi kerak:
asardan foydalanish usullari (mazkur shartnoma asosida oʻtkaziladigan aniq huquqlar);
asardan foydalanishning har bir usuli uchun toʻlanadigan haq miqdori va (yoki) toʻlanadigan haq miqdorini belgilash tartibi, uni toʻlash tartibi hamda muddatlari.
Mualliflik shartnomasi taraflar zarur deb topgan boshqa shartlarni ham nazarda tutishi mumkin.
Mualliflik shartnomasida asardan foydalanish huquqi qancha muddatga oʻtkazilishi toʻgʻrisida shart boʻlmagan taqdirda, shartnoma tuzilgan sanadan boshlab besh yil oʻtganidan keyin, agar foydalanuvchi shartnoma bekor qilinguniga qadar kamida olti oy oldin bu haqda yozma ravishda ogohlantirilgan boʻlsa, shartnoma muallif tomonidan bekor qilinishi mumkin.
Mualliflik shartnomasida asardan foydalanish huquqi amal qiladigan hudud doirasi toʻgʻrisida shart boʻlmagan taqdirda, shartnomaga binoan boshqa shaxsga oʻtkazilayotgan huquqning amal qilishi Oʻzbekiston Respublikasi hududi bilan cheklanadi.
Boshqa shaxsga oʻtkazilishi mualliflik shartnomasida toʻgʻridan-toʻgʻri nazarda tutilmagan asardan foydalanish huquqlari boshqa shaxsga oʻtkazilmagan deb hisoblanadi.
Shartnoma tuzilgan paytda asardan foydalanish haqida hali maʼlum boʻlmagan huquqlar mualliflik shartnomasi predmeti boʻlishi mumkin emas.
Toʻlanadigan haq mualliflik shartnomasida asardan foydalanishning tegishli usuli uchun olinadigan daromaddan foiz tarzida belgilanadi yoki agar buni asarning xususiyati yoki undan foydalanishning oʻziga xos jihatlari bilan bogʻliq holda amalga oshirish mumkin boʻlmasa, shartnomada qayd etilgan summa tarzida yoxud boshqacha tarzda belgilanadi. Mazkur haqning eng kam miqdorlari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.
Agar asarni nashr etish yoki undan boshqacha tarzda foydalanish haqidagi mualliflik shartnomasida haq toʻlash qatʼiy summa tarzida belgilansa, shartnomada asarning eng koʻp adadi belgilab qoʻyilishi shart.
Mualliflik shartnomasi boʻyicha oʻtkazilgan huquqlar bunday shartnomada toʻgʻridan-toʻgʻri nazarda tutilgan taqdirdagina boshqa shaxslarga toʻliq yoki qisman oʻtkazilishi mumkin.
Mualliflik shartnomasining muallifni kelgusida mazkur mavzuda yoki mazkur sohada asarlar yaratishini cheklaydigan sharti oʻz-oʻzidan haqiqiy boʻlmaydi.
Mualliflik shartnomasining ushbu Kodeks yoki boshqa qonunlar talablariga zid boʻlgan shartlari haqiqiy emas.
(1068-modda matni Oʻzbekiston Respublikasining 2007-yil 16-yanvardagi OʻRQ-79-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2007-y., 3-son, 21-modda)
1069-modda. Mualliflik shartnomasining shakli
Mualliflik shartnomasi yozma shaklda tuzilishi lozim, qonunda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.
1070-modda. Mualliflik shartnomasi boʻyicha javobgarlik
Mualliflik shartnomasi boʻyicha majburiyatlarni umuman yoki tegishli darajada bajarmagan taraf boshqa tarafga yetkazilgan zararning oʻrnini, shu jumladan boy berilgan foydani qoplashi shart.
Oldingi tahrirga qarang.
(1071–1072-moddalar Oʻzbekiston Respublikasining 2007-yil 16-yanvardagi OʻRQ-79-sonli Qonuni bilan chiqarilgan— OʻR QHT, 2007-y., 3-son, 21-modda)
1073-modda. Mualliflik munosabatlarini huquqiy jihatdan tartibga solish
Oldingi tahrirga qarang.
Mualliflik munosabatlari ushbu Kodeks va boshqa qonunchilik bilan tartibga solinadi.
(1073-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
61-bob. Turdosh huquqlar
Oldingi tahrirga qarang.
1074-modda. Turdosh huquqlar obyektlari
Turdosh huquqlar obyektlari jumlasiga ijrolar, fonogrammalar, efir yoki kabel orqali koʻrsatuv yoxud eshittirish beruvchi tashkilotning koʻrsatuvlari yoki eshittirishlari kiradi.
1075-modda. Turdosh huquqlar subyektlari
Ijrochilar, fonogrammalarni tayyorlovchilar, efir yoki kabel orqali koʻrsatuv yoxud eshittirish beruvchi tashkilotlar turdosh huquqlar subyektlaridir.
Turdosh huquqlarning yuzaga kelishi va amalga oshirilishi uchun turdosh huquqlar obyektini roʻyxatdan oʻtkazish yoki biron-bir boshqa rasmiyatchilikka rioya etish talab qilinmaydi.
Yuridik va jismoniy shaxslar, shu jumladan koʻrsatuv yoki eshittirishni efirga uzatish va kabel orqali yuborishni (retranslyatsiya ham shunga kiradi) amalga oshiruvchi yuridik va jismoniy shaxslar, ushbu Kodeksda va boshqa qonunlarda nazarda tutilgan hollardan tashqari, asardan, ijrodan, fonogrammadan yoxud efir yoki kabel orqali koʻrsatuv yoxud eshittirish beruvchi tashkilotning koʻrsatuv yoki eshittirishidan faqat huquq egasi yoki boshqa vakolatli shaxs bilan tuzilgan shartnomaga binoan foydalanishlari mumkin. Retranslyatsiya mualliflar, ijrochilar, fonogrammalarni tayyorlovchilar va boshqa huquq egalarining efirga uzatish, kabel orqali yuborish, barchaning eʼtiboriga yetkazishga boʻlgan huquqlariga rioya qilingan holda amalga oshirilishi kerak.
1076-modda. Turdosh huquqlarning muhofaza belgilari
Fonogrammaga va (yoki) bunday fonogrammaga yozilgan ijroga boʻlgan mutlaq huquqlar egalari oʻz huquqlaridan xabardor qilish uchun turdosh huquqlarning muhofaza belgisidan foydalanishlari mumkin boʻlib, bu belgi fonogrammaning har bir nusxasida va (yoki) u saqlanadigan har bir gʻilofda aks ettiriladi hamda quyidagi uch unsurdan iborat boʻladi:
aylana ichidagi lotincha “R” harfi;
mutlaq turdosh huquqlar egasining ismi (nomi);
fonogramma birinchi marta chop etilgan yil.
Nomi yoki ismi ushbu fonogrammada va (yoki) u saqlanadigan gʻilofda odatiy tarzda koʻrsatilgan yuridik yoki jismoniy shaxs, agar boshqacha hol isbotlanmagan boʻlsa, fonogrammani tayyorlovchi deb eʼtirof etiladi.
(1074, 1075 va 1076-moddalar Oʻzbekiston Respublikasining 2007-yil 16-yanvardagi OʻRQ-79-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2007-y., 3-son, 21-modda)
1077-modda. Ijrochining huquqlari
Oldingi tahrirga qarang.
Ijrochiga quyidagi huquqlar tegishlidir:
ismiga boʻlgan huquq;
ijroni ijrochining shaʼni va qadr-qimmatiga zarar yetkazishi mumkin boʻlgan har qanday tarzda buzib koʻrsatilishidan yoki har qanday boshqacha tarzda tajovuz etilishidan himoya qilish huquqi;
ijrodan har qanday shaklda foydalanishga boʻlgan mutlaq huquqlar, shu jumladan ijrochining ijrosidan foydalanishning har bir turi uchun haq olishga boʻlgan huquq.
Ijrochining ijrodan foydalanishga boʻlgan mutlaq huquqlari quyidagi harakatlarni amalga oshirish yoki bunday harakatlarga ruxsat berish huquqini anglatadi:
ijro yozuvini takrorlash (takrorlash huquqi);
ijro yozuvining asl nusxasi yoki nusxalarini sotish yoki mulk huquqini oʻzgacha tarzda boshqa shaxsga oʻtkazish yoʻli bilan tarqatish (tarqatish huquqi);
ijro yozuvini barchaning eʼtiboriga yetkazish (barchaning eʼtiboriga yetkazish huquqi);
ijro yozuvining asl nusxasi yoki nusxalarini, hatto ular ijrochining roziligi bilan tarqatilganidan keyin hamda asl nusxaga va nusxalarga boʻlgan mulk huquqidan qatʼi nazar, prokatga berish (prokatga berish huquqi);
ilgari yozilmagan ijrolarni yozib olish (yozib olish huquqi);
ijroni efirga uzatish yoki kabel orqali yuborish, agar bunday eshittirish yoki koʻrsatuv uchun foydalaniladigan ijro ilgari efirga uzatilmagan boʻlsa yoki yozuvdan foydalanilgan holda amalga oshirilmasa (yozib olinmagan ijroni efirga uzatish yoki kabel orqali yuborish huquqi);
ijro yozuvini efirga uzatish yoki kabel orqali yuborish, agar dastlab bu yozuv notijorat maqsadlar uchun tayyorlangan boʻlsa (ijro yozuvini efirga uzatish yoki kabel orqali yuborish huquqi).
Agar ijro yozuvining nusxalari ularni sotish yoki mulk huquqini oʻzgacha tarzda boshqa shaxsga oʻtkazish vositasida fuqarolik muomalasiga qonuniy kiritilgan boʻlsa, ularning bundan buyongi tarqatilishiga ijrochining roziligisiz va unga haq toʻlanmagan holda yoʻl qoʻyiladi.
Xizmat vazifalarini yoki ish beruvchining xizmat topshirigʻini bajarish tartibida amalga oshirilgan ijrolarga nisbatan tegishincha ushbu Kodeksning 1062-moddasi qoidalari qoʻllaniladi.
Ijrochilar oʻz huquqlarini ijro etiladigan asarlar mualliflarining huquqlariga rioya etgan holda amalga oshirishlari kerak.
Ijro yozuvidan daromad olish maqsadida foydalanilganligi yoki undan foydalanish bunday maqsadga qaratilmaganligidan qatʼi nazar, ijro yozuvidan foydalanilgan deb hisoblanadi.
(1077-modda matni Oʻzbekiston Respublikasining 2007-yil 16-yanvardagi OʻRQ-79-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2007-y., 3-son, 21-modda)
Oldingi tahrirga qarang.
1078-modda. Fonogrammani tayyorlovchining huquqlari
Fonogrammani tayyorlovchiga ushbu Kodeksga va boshqa qonunlarga muvofiq mazkur fonogrammadan foydalanishda mutlaq huquqlar tegishlidir.
Fonogrammani tayyorlovchining fonogrammadan foydalanishga boʻlgan mutlaq huquqlari quyidagi harakatlarni amalga oshirish yoki bunday harakatlarga ruxsat berish huquqini anglatadi:
fonogrammani takrorlash (takrorlash huquqi);
fonogrammaning asl nusxasi yoki nusxalarini sotish yoki mulk huquqini oʻzgacha tarzda boshqa shaxsga oʻtkazish yoʻli bilan tarqatish (tarqatish huquqi);
fonogrammani barchaning eʼtiboriga yetkazish (barchaning eʼtiboriga yetkazish huquqi);
fonogrammaning asl nusxasi yoki nusxalarini, hatto ular fonogrammani tayyorlovchi tomonidan yoki uning roziligi bilan tarqatilganidan keyin hamda uning asl nusxasi yoki nusxalariga boʻlgan mulk huquqidan qatʼi nazar, prokatga berish (prokatga berish huquqi);
fonogrammaning asl nusxasi yoki nusxalarini, shu jumladan fonogrammaga boʻlgan mutlaq huquqlar egasining roziligi bilan tayyorlangan nusxalarini tarqatish maqsadida import qilish (import qilish huquqi);
fonogrammani efirga uzatish yoki kabel orqali yuborish (efirga uzatish yoki kabel orqali yuborish huquqi);
fonogrammaga tuzatishlar kiritish yoki uni boshqacha usulda qayta ishlash (qayta ishlash huquqi).
Fonogrammani tayyorlovchi oʻz fonogrammasidan foydalanishning har bir turi uchun haq olish huquqiga ega.
Agar chop etilgan fonogramma nusxalari ularni sotish yoki mulk huquqini oʻzgacha tarzda boshqa shaxsga oʻtkazish vositasida fuqarolik muomalasiga qonuniy kiritilgan boʻlsa, ularning bundan buyongi tarqatilishiga fonogrammani tayyorlovchining roziligisiz va unga haq toʻlanmagan holda yoʻl qoʻyiladi.
Fonogrammani tayyorlovchining ushbu moddaning ikkinchi qismida nazarda tutilgan mutlaq huquqlari shartnoma boʻyicha boshqa shaxslarga oʻtkazilishi mumkin. Bunday shartnomaga nisbatan tegishincha ushbu Kodeksning 1067, 1068 va 1069-moddalari qoidalari qoʻllaniladi.
Fonogrammalarni tayyorlovchilar oʻz huquqlarini foydalanilayotgan asarlar va ijrolar mualliflari hamda ijrochilarining huquqlariga rioya etgan holda amalga oshirishlari kerak.
Fonogrammadan daromad olish maqsadida foydalanilganligi yoki undan foydalanish bunday maqsadga qaratilmaganligidan qatʼi nazar, fonogrammadan foydalanilgan deb hisoblanadi.
1079-modda. Efir yoki kabel orqali koʻrsatuv yoxud eshittirish beruvchi tashkilotning huquqlari
Efir yoki kabel orqali koʻrsatuv yoxud eshittirish beruvchi tashkilotga oʻz koʻrsatuvi yoki eshittirishidan foydalanishda ushbu Kodeksga va boshqa qonunlarga muvofiq mutlaq huquqlar tegishlidir.
Efir yoki kabel orqali koʻrsatuv yoxud eshittirish beruvchi tashkilotning oʻz koʻrsatuvi yoki eshittirishidan foydalanishga boʻlgan mutlaq huquqlari quyidagi harakatlarni amalga oshirish yoki bunday harakatlarga ruxsat berish huquqini anglatadi:
koʻrsatuv yoki eshittirish yozuvini takrorlash (takrorlash huquqi);
koʻrsatuv yoki eshittirish yozuvining asl nusxasi yoxud nusxalarini sotish yoki mulk huquqini oʻzgacha tarzda boshqa shaxsga oʻtkazish yoʻli bilan tarqatish (tarqatish huquqi);
koʻrsatuv yoki eshittirish yozuvini barchaning eʼtiboriga yetkazish (barchaning eʼtiboriga yetkazish huquqi);
koʻrsatuv yoki eshittirishni yozib olish (yozib olish huquqi);
kirish pulli joylarda koʻrsatuv yoki eshittirishni barchaning eʼtibori uchun yuborish (kirish pulli joylarda barchaning eʼtibori uchun yuborish huquqi);
koʻrsatuv yoki eshittirishni retranslyatsiya qilish (retranslyatsiya huquqi);
koʻrsatuv yoki eshittirishni kabel orqali barchaning eʼtibori uchun yuborish yoxud koʻrsatuv yoki eshittirishni efirga uzatish (koʻrsatuv yoki eshittirishni kabel orqali yuborish yoki efirga uzatish huquqi).
Efir yoki kabel orqali koʻrsatuv yoxud eshittirish beruvchi tashkilot oʻz koʻrsatuvi yoki eshittirishidan foydalanishning har bir turi uchun haq olish huquqiga ega.
Efir yoki kabel orqali koʻrsatuv yoxud eshittirish beruvchi tashkilotning ushbu moddaning ikkinchi qismida nazarda tutilgan mutlaq huquqlari shartnoma boʻyicha boshqa shaxslarga oʻtkazilishi mumkin. Bunday shartnomaga nisbatan tegishincha ushbu Kodeksning 1067, 1068 va 1069-moddalari qoidalari qoʻllaniladi.
Efir yoki kabel orqali koʻrsatuv yoxud eshittirish beruvchi tashkilotlar oʻz huquqlarini foydalaniladigan asarlarning mualliflari hamda ijrolarning ijrochilari huquqlariga, tegishli hollarda esa fonogrammalarni tayyorlovchilar hamda efir yoki kabel orqali koʻrsatuv yoxud eshittirish beruvchi tashkilotlar huquqlariga rioya etgan holda amalga oshirishlari kerak.
Efir yoki kabel orqali koʻrsatuv yoxud eshittirish beruvchi tashkilotning koʻrsatuvi yoki eshittirishidan daromad olish maqsadida foydalanilganligidan yoki undan foydalanish bunday maqsadga qaratilmaganligidan qatʼi nazar, koʻrsatuv yoki eshittirishdan foydalanilgan deb hisoblanadi.
(1078–1079-moddalar Oʻzbekiston Respublikasining 2007-yil 16-yanvardagi OʻRQ-79-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2007-y., 3-son, 21-modda)
Oldingi tahrirga qarang.
(1080–1081-moddalar Oʻzbekiston Respublikasining 2007-yil 16-yanvardagi OʻRQ-79-sonli Qonuni bilan chiqarilgan— OʻR QHT, 2007-y., 3-son, 21-modda)
62-bob. Sanoat mulkiga boʻlgan huquq (ixtiro, foydali model, sanoat namunasiga boʻlgan huquq)
1082-modda. Ixtiro, foydali model, sanoat namunasini huquqiy jihatdan muhofaza qilish
Ixtiro, foydali model va sanoat namunasiga boʻlgan huquq patent berilgan taqdirdagina muhofaza qilinadi.
Oldingi tahrirga qarang.
Ixtiro, foydali model, sanoat namunasiga nisbatan qoʻyiladigan, patent olish huquqini vujudga keltiradigan talablar hamda vakolatli davlat organining bunday hujjat berish tartibi qonun bilan belgilab qoʻyiladi.
(1082-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2020-yil 5-oktabrdagi OʻRQ-640-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 05.10.2020-y., 03/20/640/1348-son)
1083-modda. Ixtiro, foydali model, sanoat namunasidan foydalanish huquqi
Patent bilan muhofazalangan ixtiro, foydali model, sanoat namunasidan oʻz xohishicha foydalanishdagi alohida huquq, shu jumladan muhofazalangan yechimlarni qoʻllangan holda mahsulot ishlab chiqarish, patent bilan muhofazalangan texnologik jarayonlarni oʻz ishlab chiqarishida qoʻllash, muhofazalangan yechimga ega boʻlgan mahsulotlarni sotish yoki sotishga taklif etish, tegishli mahsulotlarni chetdan keltirish huquqi patent egasiga tegishlidir.
Patent egasidan boshqa shaxslar uning ruxsatisiz ixtiro, foydali model, sanoat namunasidan foydalanishga haqli emas, bunday foydalanish ushbu Kodeks yoki boshqa qonunga muvofiq patent egasining huquqlarini buzish hisoblanmaydigan hollar bundan mustasno.
Patentlangan ixtironi, foydali model yoki sanoat namunasini qoʻllangan holda mahsulotni ruxsatsiz tayyorlash, qoʻllanish, chetdan olib kelish, sotishga taklif etish, sotish, fuqarolik muomalasiga boshqa yoʻsinda kiritish yoki shu maqsadda saqlash, shuningdek ixtiro patenti bilan muhofaza qilinayotgan usulni qoʻllanish yoxud ixtiro patenti bilan muhofaza qilinayotgan usul vositasidagina tayyorlangan mahsulotni fuqarolik muomalasiga kiritish yoki shu maqsadda saqlash patent egasi alohida huquqining buzilishi hisoblanadi.
Boshqacha holat isbotlangunga qadar mahsulot patentlangan usul bilan tayyorlangan hisoblanadi.
1084-modda. Patentga boʻlgan huquqni tasarruf etish
Patent olish huquqi, talabnomani roʻyxatdan oʻtkazishdan kelib chiqadigan huquqlar, patentga egalik huquqi va patentdan kelib chiqadigan huquqlar boshqa shaxsga toʻliq yoki qisman berilishi mumkin.
1085-modda. Mualliflik huquqi
Ixtiro, foydali model, sanoat namunasiga mualliflik huquqi va maxsus nom berish huquqi ixtiro, foydali model, sanoat namunasining muallifiga tegishlidir.
Ixtiro, foydali model, sanoat namunasiga boʻlgan mualliflik huquqi va boshqa shaxsiy huquqlar patentga asoslangan huquqlar yuzaga kelgan paytdan eʼtiboran vujudga keladi.
Ixtiro, foydali model, sanoat namunasi muallifini qonun maxsus huquqlar, imtiyozlar va ijtimoiy tusdagi afzalliklar bilan taʼmin etishi mumkin.
Talabnomada muallif tariqasida koʻrsatilgan shaxs boshqacha holat isbotlangunga qadar muallif hisoblanadi. Huquq yuzaga kelishidan avval mavjud boʻlgan faktlar va holatlargina dalil tariqasida jalb etilishi mumkin.
1086-modda. Ixtiro, foydali model, sanoat namunasining hammualliflari
Ixtiro, foydali model, sanoat namunasi hammualliflarining oʻzaro munosabatlari ular oʻrtasidagi kelishuv bilan belgilab qoʻyiladi.
Ixtiro, foydali model, sanoat namunasini yaratishga noijodiy yordam berish (texnikaviy, tashkiliy yoki matematik yordam, huquqlarni rasmiylashtirishga koʻmaklashish va hokazolar) hammualliflikka sabab boʻlmaydi.
1087-modda. Xizmat ixtirolari, foydali modellari, sanoat namunalari
Xodim oʻz xizmat majburiyatlarini yoki ish beruvchidan olgan aniq topshiriqni bajarish vaqtida yaratgan ixtiro, foydali model, sanoat namunasiga (xizmat ixtirosiga) patent olish huquqi, basharti bu ular oʻrtasidagi shartnomada nazarda tutilgan boʻlsa, ish beruvchiga tegishli boʻladi.
Xizmat ixtirosi, foydali modeli, sanoat namunasi uchun muallifga toʻlanadigan mukofot puli miqdori, toʻlov sharti va tartibi u bilan ish beruvchi oʻrtasidagi kelishuv bilan belgilab qoʻyiladi. Kelishuvga erishilmagan taqdirda qarorni sud chiqaradi. Basharti muallif va ish beruvchining xizmat ixtirosi, foydali modeli yoki sanoat namunasini yaratishga qoʻshgan hissasini aniq belgilashning iloji boʻlmasa, ish beruvchi olgan yoki oladigan foydaning yarmisiga boʻlgan huquq muallifniki deb eʼtirof etiladi.
1088-modda. Patentga boʻlgan huquqni boshqa shaxsga oʻtkazish toʻgʻrisidagi shartnomaning shakli
Oldingi tahrirga qarang.
Patentga boʻlgan huquqni boshqa shaxsga oʻtkazish toʻgʻrisidagi (patentni berish toʻgʻrisidagi) shartnoma yozma shaklda tuzilishi va vakolatli davlat organida roʻyxatdan oʻtkazilishi lozim. Uni yozma shaklda tuzishga yoki roʻyxatdan oʻtkazish talabiga rioya etmaslik shartnomaning haqiqiy emas deb topilishiga sabab boʻladi.
(1088-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2020-yil 5-oktabrdagi OʻRQ-640-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 05.10.2020-y., 03/20/640/1348-son)
1089-modda. Ixtiro, foydali model, sanoat namunasidan foydalanish ruxsatnomasining (litsenziya- sining) shakli
Oldingi tahrirga qarang.
Litsenziya shartnomasi va qoʻshimcha litsenziya shartnomasi yozma shaklda tuziladi va vakolatli davlat organida roʻyxatdan oʻtkazilishi lozim. Uni yozma shaklda tuzishga yoki roʻyxatdan oʻtkazish talabiga rioya etmaslik shartnomaning haqiqiy emas deb topilishiga sabab boʻladi.
(1089-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2020-yil 5-oktabrdagi OʻRQ-640-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 05.10.2020-y., 03/20/640/1348-son)
1090-modda. Patentni buzganlik uchun javobgarlik
Oldingi tahrirga qarang.
Patentni buzish patent egasining talabi bilan toʻxtatilishi, qoidabuzar esa patent egasiga yetkazilgan zararning oʻrnini qoplashi shart. Patent egasi zararlarning qoplanishi oʻrniga qoidabuzardan qonunda belgilangan miqdorda va tartibda tovon toʻlashini talab qilishga haqlidir.
(1090-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2024-yil 10-sentabrdagi OʻRQ-959-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 11.09.2024-y., 03/24/959/0698-son — 2024-yil 12-dekabrdan kuchga kiradi)
63-bob. Oʻsimliklarning yangi navlari va hayvonlarning yangi zotlariga boʻlgan huquq
1091-modda. Oʻsimliklarning yangi navlari va hayvonlarning yangi zotlariga boʻlgan huquqlarni muhofaza qilish
Oʻsimliklarning yangi navlari va hayvonlarning yangi zotlariga (seleksiya yutuqlariga) boʻlgan huquqlar patent berilgan taqdirdagina muhofaza qilinadi.
Seleksiya yutugʻiga patent olish huquqini vujudga keltiradigan talablar hamda bunday patentni berish tartibi qonun bilan belgilab qoʻyiladi.
Seleksiya yutuqlariga boʻlgan huquqlar hamda bu huquqlarni muhofaza qilish bilan bogʻliq munosabatlarga nisbatan, basharti ushbu bobning qoidalari va qonunda oʻzgacha hol nazarda tutilgan boʻlmasa, ushbu Kodeksning tegishincha 1084 –– 1090-moddalari qoidalari tadbiq etiladi.
1092-modda. Seleksiya yutugʻi muallifining haq olish huquqi
Seleksiya yutugʻining patent egasi boʻlmagan muallifi seleksiya yutugʻidan foydalanganlik uchun patentning amal qilish muddati davomida patent egasidan haq olish huquqiga ega.
Seleksiya yutugʻi muallifiga toʻlanadigan haq miqdori va toʻlov shartlari u bilan patent egasi oʻrtasida tuziladigan shartnomada belgilab qoʻyiladi.
1093-modda. Patent egasining huquqi
Seleksiya yutugʻi patentining egasi seleksiya yutugʻidan qonunda belgilab qoʻyilgan doirada foydalanish boʻyicha alohida huquqqa egadir.
1094-modda. Patent egasining majburiyati
Seleksiya yutugʻi patentining egasi oʻsimlikning tegishli navi yoki hayvonlarning tegishli zotini patentning amal qilish muddati davomida ularni roʻyxatga olish vaqtida tuzilgan nav yoki zot tavsifida aytib oʻtilgan belgilar saqlab qolinadigan tarzda asrashi shart.
64-bob. Oshkor etilmagan axborotni noqonuniy foydalanishdan muhofaza qilish
1095-modda. Oshkor etilmagan axborotni muhofaza qilish huquqi
Uchinchi shaxslarga maʼlum boʻlmagan texnikaviy, tashkiliy yoki tijorat axborotiga, shu jumladan ishlab chiqarish sirlariga (nou-xau) qonunan ega boʻlib turgan shaxs uni (oshkor etilmagan axborotni), basharti ushbu Kodeksning 98-moddasida belgilab qoʻyilgan shartlarga rioya etilgan boʻlsa, noqonuniy foydalanishdan muhofaza qilish huquqiga ega.
Oshkor etilmagan axborotni noqonuniy foydalanishdan muhofaza qilish huquqi bu axborotga nisbatan biron-bir rasmiyatchilikni bajarishdan (uni roʻyxatdan oʻtkazish, guvohnoma olish va hokazodan) qatʼi nazar vujudga keladi.
Oshkor etilmagan axborotni muhofaza qilish qoidasi qonunga muvofiq xizmat yoki tijorat siri boʻla olmaydigan maʼlumotlarga (yuridik shaxslar toʻgʻrisidagi, mol-mulkka boʻlgan huquqlar va mol-mulk xususida tuzilib, davlat roʻyxatidan oʻtkaziladigan kelishuvlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarga, davlat statistika hisoboti tariqasida taqdim etiladigan maʼlumotlar va hokazolarga) nisbatan tatbiq etilmaydi.
Oshkor etilmagan axborotni muhofaza qilish huquqi ushbu Kodeksning 98-moddasida nazarda tutilgan shartlar saqlanib turgan paytga qadar amal qiladi.
1096-modda. Oshkor etilmagan axborotdan noqonuniy foydalanganlik uchun javobgarlik
Oshkor etilmagan axborotni qonuniy asosi boʻlmay turib olgan yoki tarqatgan yoxud undan foydalanayotgan shaxs bu axborotga qonunan ega boʻlib turgan shaxsga axborotdan noqonuniy foydalanganlik natijasida yetkazilgan zararni toʻlashi shart.
Oshkor etilmagan axborotdan noqonuniy foydalanayotgan shaxs bu axborotni uni tarqatishga huquqi boʻlmagan shaxsdan olgan boʻlsa, axborotni qoʻlga kirituvchi shaxs bundan bexabar boʻlsa va buni bilmasligi kerak boʻlsa (axborotni insofli egallovchi), oshkor etilmagan axborotning qonuniy egasi axborotni insofli egallovchi axborotdan foydalanayotganligi noqonuniy ekanligini bilib qolganidan soʻng oshkor etilmagan axborotdan foydalanganlik natijasida yetkazilgan zararlarni qoplashni undan talab qilishga haqlidir.
Oshkor etilmagan axborotga qonunan ega boʻlib turgan shaxs bu axborotdan noqonuniy foydalanayotgan shaxsdan axborotdan foydalanishni darhol toʻxtatishni talab qilishga haqlidir. Biroq sud oshkor etilmagan axborotni insofli egallovchi undan foydalanganda sarflagan mablagʻlarini inobatga olib, bu axborotdan haq toʻlab olinadigan alohida litsenziya asosida bundan buyon ham foydalanishiga ruxsat etishi mumkin.
Oshkor etilmagan axborot mazmunini tashkil etuvchi maʼlumotlarni mustaqil tarzda va qonunan olgan shaxs bu maʼlumotlardan, tegishli oshkor etilmagan axborot egasining huquqlaridan qatʼi nazar, foydalanishga haqli va bunday foydalanish uchun uning oldida javob bermaydi.
1097-modda. Oshkor etilmagan axborotni noqonuniy foydalanishdan muhofaza qilish huquqining boshqa shaxsga oʻtishi
Oshkor etilmagan axborotga ega boʻlgan shaxs bu axborot mazmunini tashkil etuvchi maʼlumotlarning hammasini yoki bir qismini litsenziya shartnomasi asosida boshqa shaxsga berishi mumkin.
Litsenziat shartnoma boʻyicha olgan axborotlarning maxfiyligini muhofaza qilishga doir kerakli choralarni koʻrishi shart va uni uchinchi shaxslarning noqonuniy foydalanishidan muhofaza qilishda litsenziarniki singari huquqlarga ega. Shartnomada oʻzgacha hol nazarda tutilgan boʻlmasa, axborotlarning maxfiyligini saqlash majburiyati, basharti tegishli maʼlumotlar oshkor etilmagan axborot tariqasida qolaversa, litsenziya shartnomasi bekor boʻlganidan keyin ham litsenziatning zimmasida boʻladi.
65-bob. Fuqarolik muomalasi qatnashchilari, tovarlar, ishlar va xizmatlarni shaxsiylashtirish vositalari
1-§. Firma nomi
1098-modda. Firma nomiga boʻlgan huquq
Yuridik shaxs tovarlarda, ularning idishi va oʻrovida, reklamada, peshlavhalarda, bosma maʼlumotnomalarda, hisobvaraqlarda, bosma nashrlarda, rasmiy blankalarda va oʻzining faoliyati bilan bogʻliq boshqa hujjatlarda, shuningdek mahsulotlarni Oʻzbekiston Respublikasi hududida oʻtkazilayotgan koʻrgazma va yarmarkalarda namoyish etish vaqtida firma nomidan foydalanishda alohida huquqqa ega.
Oldingi tahrirga qarang.
Yuridik shaxsning firma nomi uning taʼsis hujjatlarida koʻrsatiladi. Firma nomiga boʻlgan huquq yuridik shaxs davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan vaqtdan eʼtiboran yuzaga keladi.
(1098-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasi 2006-yil 18-sentabrdagi OʻRQ-52-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2006-y., 37-38-son, 371-modda)
Yuridik shaxsning firma nomi tegishli yuridik shaxslarni aynan bir deb hisoblashga olib kelishi mumkin boʻlgan darajada avval roʻyxatdan oʻtkazilgan nomga oʻxshab ketadigan boʻlsa, u roʻyxatga olinishi mumkin emas.
1099-modda. Yuridik shaxsning firma nomidan tovar belgisida foydalanish
Yuridik shaxsning firma nomidan unga tegishli tovar belgisida foydalanilishi mumkin.
1100-modda. Firma nomiga boʻlgan huquqning amal qilishi
Yuridik shaxsning belgisi tariqasida Oʻzbekiston Respublikasida roʻyxatga olingan nomga boʻlgan alohida huquq Oʻzbekiston Respublikasi hududida amal qiladi.
Chet davlatda roʻyxatga olingan yoki umum eʼtirof etgan nomga Oʻzbekiston Respublikasi hududida alohida huquq qonunda nazarda tutilgan hollardagina amal qiladi.
Firma nomiga boʻlgan huquqning amal qilishi yuridik shaxs tugatilishi bilan yoki uning firma nomi oʻzgarishi bilan bekor boʻladi.
1101-modda. Firma nomiga boʻlgan huquqni boshqa shaxsga berish
Yuridik shaxsning firma nomiga boʻlgan huquqni boshqa shaxsga berish va oʻtkazishga faqat yuridik shaxs qayta tashkil etilgan hamda umuman korxona boshqa shaxsga berilgan hollardagina yoʻl qoʻyiladi.
Firma nomiga boʻlgan huquq egasi boshqa shaxsga oʻzining bu nomidan foydalanishga ruxsat etishi (litsenziya berishi) mumkin. Biroq bunda litsenziya shartnomasida isteʼmolchini chalgʻitib qoʻyishni istisno etuvchi choralar shart qilib qoʻyilishi lozim.
2-§. Tovar belgisi (xizmat koʻrsatish belgisi)
1102-modda. Tovar belgisini huquqiy jihatdan muhofaza qilish
Tovar belgisi (xizmat koʻrsatish belgisi) uni roʻyxatdan oʻtkazish asosida huquqiy jihatdan muhofaza qilinadi.
Oldingi tahrirga qarang.
Tovar belgisiga boʻlgan huquq tovar belgisi (xizmat koʻrsatish belgisi) roʻyxatga olinganligi toʻgʻrisidagi guvohnoma bilan tasdiqlanadi.
(1102-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2000-yil 15-dekabrdagi 175-II-son Qonuni tahririda — Oliy Majlis Axborotnomasi, 2001-y., 1-2-son, 23-modda)
Oldingi tahrirga qarang.
1103-modda. Tovar belgisidan foydalanish va uning daxlsizligi huquqi
Tovar belgisiga boʻlgan huquq egasi oʻziga tegishli belgidan foydalanishda va uni tasarruf etishda alohida huquqqa ega. Tovar belgisiga oʻzgartishlar va qoʻshimchalar kiritishdan iborat alohida huquq ham tovar belgisiga boʻlgan huquq egasiga tegishlidir.
Tovar belgisini Qonunda belgilangan tartibda har qanday tarzda muomalaga kiritish undan foydalanish deb hisoblanadi.
Tovar belgisini nashr etganda, uni koʻpchilik oldida ijro etganda yoki undan oʻzgacha tarzda foydalanganda tovar belgisining oʻziga ham, uning belgilariga ham biror-bir oʻzgartishlar kiritishga faqat unga boʻlgan huquq egasining roziligi bilan yoʻl qoʻyiladi.
Tovar belgisining daxlsizligiga boʻlgan huquq tovar belgisiga boʻlgan huquq egasiga tegishlidir.
(1103-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2000-yil 15-dekabrdagi 175-II-son Qonuni tahririda — Oliy Majlis Axborotnomasi, 2001-y., 1-2-son, 23-modda)
1104-modda. Tovar belgisidan foydalanmaganlik oqibatlari
Oldingi tahrirga qarang.
Tovar belgisidan oxirgi uch yil davomida Oʻzbekiston Respublikasi hududida uzrli sababsiz uzluksiz foydalanilmagan taqdirda, uning roʻyxatdan oʻtkazilganligi istalgan manfaatdor shaxsning talabi boʻyicha sudning qaroriga asosan bekor qilinishi mumkin.
(1104-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2020-yil 5-oktabrdagi OʻRQ-640-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 05.10.2020-y., 03/20/640/1348-son)
Tovar belgisidan foydalanish uchun litsenziya berilishi undan foydalanish deb hisoblanadi.
1105-modda. Tovar belgisiga boʻlgan huquqning boshqa shaxsga oʻtishi
Guvohnomada koʻrsatilgan tovarlar, ishlar va xizmatlarning barcha guruhlariga yoki bir qismiga nisbatan tovar belgisiga boʻlgan huquqni uning egasi shartnoma asosida boshqa shaxsga berishi mumkin.
Tovar belgisiga boʻlgan huquqni, basharti u tovar yoki uning tayyorlovchisi haqida chalgʻishga sabab boʻlishi mumkin boʻlsa, boshqa shaxsga berishga yoʻl qoʻyilmaydi.
Oldingi tahrirga qarang.
Tovar belgisiga boʻlgan huquqning boshqa shaxsga oʻtishi, shu jumladan uni shartnoma asosida yoki huquqiy vorislik tartibida boshqa shaxsga berish vakolatli davlat organida roʻyxatdan oʻtkazilmogʻi lozim.
(1105-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2020-yil 5-oktabrdagi OʻRQ-640-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 05.10.2020-y., 03/20/640/1348-son)
1106-modda. Tovar belgisiga boʻlgan huquqni boshqa shaxsga berish toʻgʻrisidagi shartnomaning shakli
Oldingi tahrirga qarang.
Tovar belgisiga boʻlgan huquqni boshqa shaxsga berish toʻgʻrisidagi yoki litsenziya berish haqidagi shartnoma yozma shaklda tuzilishi va vakolatli davlat organida roʻyxatdan oʻtkazilishi lozim.
(1106-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2020-yil 5-oktabrdagi OʻRQ-640-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 05.10.2020-y., 03/20/640/1348-son)
Yozma shaklga va roʻyxatdan oʻtkazish talabiga rioya etmaslik shartnomaning haqiqiy emas deb topilishiga sabab boʻladi.
1107-modda. Tovar belgisiga boʻlgan huquqni buzganlik uchun javobgarlik
Oldingi tahrirga qarang.
Tovar belgisidan qonunga xilof ravishda foydalanayotgan shaxs qoidabuzarlikni toʻxtatishi va tovar belgisining egasiga yetkazilgan zararni toʻlashi shart. Tovar belgisining egasi tovar belgisidan qonunga xilof ravishda foydalanayotgan shaxsdan zararlarning qoplanishi oʻrniga qonunda belgilangan miqdorda va tartibda tovon toʻlashini talab qilishga haqlidir.
(1107-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2024-yil 10-sentabrdagi OʻRQ-959-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 11.09.2024-y., 03/24/959/0698-son — 2024-yil 12-dekabrdan kuchga kiradi)
Oldingi tahrirga qarang.
Tovar belgisidan qonunga xilof ravishda foydalanilgan holda ishlab chiqarilgan tovarlar hamda ularning oʻrovlari va yorliqlari qoidabuzar hisobidan olib qoʻyilishi hamda yoʻq qilinishi lozim.
(1107-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 8-avgustdagi OʻRQ-1080-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 09.08.2025-y., 03/25/1080/0710-son. Kuchga kirish sanasi — 2025-yil 10-noyabr)
Oldingi tahrirga qarang.
(Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 8-avgustdagi OʻRQ-1080-sonli Qonuniga asosan 1107-moddaning uchinchi qismining chiqarilish sanasi 2025-yil 10-noyabr — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 09.08.2025-y., 03/25/1080/0710-son)
Oldingi tahrirga qarang.
11071-modda. Tovar belgisiga doir mutlaq huquqning tugashi
Bevosita tovar belgisining egasi tomonidan yoki uning roziligi bilan fuqarolik muomalasiga qonuniy tarzda kiritilgan tovarlarga nisbatan tovar belgisidan boshqa shaxslarning foydalanishi mazkur tovar belgisiga doir mutlaq huquqning buzilishi boʻlmaydi.
(11071-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2017-yil 18-apreldagi OʻRQ-429-sonli Qonuniga asosan kiritilgan — OʻR QHT, 2017-y., 16-son, 265-modda)
3-§. Tovar chiqarilgan joy nomi
1108-modda. Tovar chiqarilgan joy nomini huquqiy jihatdan muhofaza qilish
Tovar chiqarilgan joy nomi uni roʻyxatga olish asosida huquqiy jihatdan muhofaza qilinadi.
Mamlakat, aholi punkti, joy yoki boshqa joʻgʻrofiy obyektning tovarni belgilash uchun ishlatiladigan nomi alohida xususiyatlari tamomila yoki asosan ana shu joʻgʻrofiy obyektga xos tabiiy sharoitlar yoki boshqa omillar yoxud tabiiy sharoitlar va bu omillarning oʻzaro birikmasi bilan belgilanadigan tovar chiqarilgan joy nomi (kelib chiqish koʻrsatkichi) deb eʼtirof etiladi.
Joʻgʻrofiy obyektning tarixiy nomi tovar chiqarilgan joyning nomi boʻlishi mumkin.
Garchi joʻgʻrofiy obyektning nomi boʻlsa-da yoki shu nomni oʻz tarkibiga olgan boʻlsa-da, ammo Oʻzbekiston Respublikasida muayyan turdagi tovarning u tayyorlangan joy bilan bogʻliq boʻlmagan belgisi sifatida umumiy isteʼmolga kirib ketgan belgi tovar chiqarilgan joy nomi deb eʼtirof etilmaydi va ushbu paragraf qoidalariga muvofiq huquqiy muhofaza maqsadlarida roʻyxatdan oʻtkazilmaydi. Biroq bu hol bunday nomdan insofsizlik bilan foydalanish natijasida huquqi buzilgan shaxsni oʻz huquqlarini qonunda nazarda tutilgan boshqacha usullar bilan muhofaza qilish imkoniyatidan mahrum etmaydi.
Oldingi tahrirga qarang.
Tovar chiqarilgan joy nomini vakolatli davlat organi roʻyxatdan oʻtkazadi.
(1108-moddaning beshinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2020-yil 5-oktabrdagi OʻRQ-640-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 05.10.2020-y., 03/20/640/1348-son)
Roʻyxatga olish asosida tovar chiqarilgan joy nomidan foydalanish huquqi toʻgʻrisida guvohnoma beriladi.
Roʻyxatga olish, guvohnoma berish, roʻyxatga olishni haqiqiy emas deb topish hamda roʻyxatga olish va guvohnomaning amal qilishini toʻxtatish tartibi va shartlari qonun bilan belgilab qoʻyiladi.
1109-modda. Tovar chiqarilgan joy nomidan foydalanish huquqi
Tovar chiqarilgan joy nomidan foydalanish huquqiga ega boʻlgan shaxs bu nomni tovarda, idish va oʻrovda, reklamada, bosma maʼlumotnomalarda, hisobvaraqlarda ishlatish hamda ushbu tovarning fuqarolik muomalasiga kiritilishi munosabati bilan joy nomidan boshqacha tarzda foydalanishga haqlidir.
Tovar chiqarilgan joyning nomi ushbu Kodeks 1108-moddasining birinchi, ikkinchi va uchinchi qismlarida aytib oʻtilgan talablarga javob beradigan tovarni belgilash uchun bir necha shaxs tomonidan ham birgalikda, ham bir-biridan mustaqil tarzda roʻyxatdan oʻtkazilishi mumkin. Tovar chiqarilgan joy nomidan foydalanish huquqi ana shu shaxslarning har biriga tegishlidir.
Tovar chiqarilgan joy nomidan foydalanish huquqini boshqa shaxsga berishga, uni boshqa shaxsga oʻtkazish haqidagi boshqa bitimlarga va uni litsenziya asosida foydalanish uchun berishga yoʻl qoʻyilmaydi.
1110-modda. Tovar chiqarilgan joy nomini huquqiy jihatdan muhofaza etishning amal qilish sohasi
Oʻzbekiston Respublikasida uning hududidagi tovarlar chiqarilgan joylarning nomlari huquqiy jihatdan muhofaza qilinadi.
Oldingi tahrirga qarang.
Boshqa davlatdagi tovar chiqarilgan joy nomi, basharti bu nom tovar chiqarilgan mamlakatda, shuningdek ushbu Kodeksga muvofiq vakolatli davlat organida roʻyxatdan oʻtkazilgan boʻlsa, Oʻzbekiston Respublikasida huquqiy jihatdan muhofaza qilinadi.
(1110-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2020-yil 5-oktabrdagi OʻRQ-640-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 05.10.2020-y., 03/20/640/1348-son)
1111-modda. Tovar chiqarilgan joy nomidan qonunga xilof foydalanganlik uchun javobgarlik
Tovar chiqarilgan joy nomidan foydalanish huquqiga ega boʻlgan shaxs, shuningdek isteʼmolchilar huquqlarini himoya qiluvchi tashkilotlar bu nomdan qonunga xilof foydalanayotgan shaxsdan nomdan foydalanishni toʻxtatish, tovardan, uning idishi va oʻrovidan, blankalar va boshqa hujjatlardan qonunga xilof foydalanilayotgan nomni yoki nom bilan adashtiradigan tarzda juda oʻxshash belgini yoʻqotishni, tayyorlab qoʻyilgan nom tasvirlarini va nom bilan adashtiradigan tarzda oʻxshash belgilarni yoʻq qilib tashlashni, basharti buning iloji boʻlmasa tovarni va (yoki) idish va oʻrovni olib qoʻyish hamda yoʻq qilib tashlashni talab qilishga haqlidir.
Tovar chiqarilgan joy nomidan foydalanish huquqiga ega boʻlgan shaxs bu huquqni buzuvchidan oʻziga yetkazilgan zararning qoplanishini talab qilishga haqlidir.
V boʻlim. Vorislik huquqi
66-bob. Vorislik toʻgʻrisidagi umumiy qoidalar
1112-modda. Vorislik asoslari
Vorislik vasiyat va qonun boʻyicha amalga oshiriladi.
Qonun boʻyicha vorislik vasiyat mavjud boʻlmasa yoxud butun merosning taqdirini belgilamasa, shuningdek ushbu Kodeksda belgilangan boshqa hollarda amalga oshiriladi.
1113-modda. Meros tarkibi
Meros ochilgan paytda meros qoldiruvchiga tegishli boʻlgan, uning oʻlimidan keyin ham bekor boʻlmaydigan barcha huquq va majburiyatlar meros tarkibiga kiradi.
Meros qoldiruvchining shaxsi bilan chambarchas bogʻliq boʻlgan huquq va majburiyatlar:
yuridik shaxs hisoblangan tijorat tashkilotlari va boshqa tashkilotlarga aʼzolik, ularda ishtirok etish huquqlari, agar qonun yoki shartnomada boshqa hol belgilangan boʻlmasa;
hayotga yoki sogʻliqqa yetkazilgan zarar uchun tovon undirish huquqi;
aliment majburiyatlari tufayli yuzaga kelgan huquqlar va majburiyatlar;
Oldingi tahrirga qarang.
mehnat va ijtimoiy taʼminot toʻgʻrisidagi qonunchilik asosida pensiya, nafaqa va boshqa toʻlovlar olish huquqi;
(1113-modda ikkinchi qismining beshinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
mulkiy huquqlar bilan bogʻliq boʻlmagan shaxsiy nomulkiy huquqlar meros tarkibiga kirmaydi.
Meros qoldiruvchiga tegishli boʻlgan shaxsiy nomulkiy huquqlar va boshqa nomoddiy boyliklar merosxoʻrlar tomonidan amalga oshirilishi va himoya qilinishi mumkin.
1114-modda. Umumiy birgalikdagi mulk boʻlgan mol-mulkni meros qilib olish
Umumiy birgalikdagi mulk ishtirokchisining oʻlimi umumiy mol-mulkka boʻlgan huquqdagi uning ulushini aniqlash va ushbu Kodeksning 226-moddasida belgilangan tartibda umumiy mol-mulkni taqsimlash yoxud undan vafot etgan ishtirokchining ulushini ajratish uchun asos boʻladi. Bu holda meros vafot etgan ishtirokchining ulushiga toʻgʻri keladigan umumiy mol-mulkka nisbatan ochiladi, mol-mulkni natura holida taqsimlashning imkoni boʻlmaganida esa — bunday ulushning qiymatiga nisbatan ochiladi.
Umumiy birgalikdagi mulk ishtirokchisi umumiy mol-mulkka boʻlgan huquqdagi oʻz ulushini vasiyat qilishga haqlidir, bu ulush uning vafotidan keyin ushbu moddaning birinchi qismiga muvofiq aniqlanadi.
Oldingi tahrirga qarang.
1115-modda. Yer uchastkasiga boʻlgan huquqni meros qilib olish
Yer uchastkasiga boʻlgan huquqni meros qilib olish, agar qonunda boshqacha tartib belgilanmagan boʻlsa, ushbu Kodeks qoidalari bilan tartibga solinadi.
(1115-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2022-yil 6-iyundagi OʻRQ-775-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 07.06.2022-y., 03/22/775/0477-son)
1116-modda. Merosning ochilishi
Meros fuqaroning oʻlimi yoki uning sud tomonidan vafot etgan deb eʼlon qilinishi oqibatida ochiladi.
Meros qoldiruvchining oʻlgan kuni (zarurat boʻlganda payti ham), u vafot etgan deb eʼlon qilinganda esa, agar sudning qarorida boshqa muddat koʻrsatilgan boʻlmasa, vafot etgan deb eʼlon qilish toʻgʻrisidagi sudning qarori kuchga kiradigan kun meros ochilgan vaqt deb hisoblanadi.
Agar biridan keyin boshqasi meros olishga haqli boʻlgan shaxslar bir kalendar sutka (yigirma toʻrt soat) ichida vafot etgan boʻlsalar, ular bir vaqtda vafot etgan deb hisoblanadilar, meros ularning har biridan keyin ochiladi va ulardan har birining merosxoʻrlari vorislikka chaqiriladilar.
1117-modda. Merosning ochilish joyi
Meros qoldiruvchining oxirgi doimiy yashab turgan joyi merosning ochilish joyi hisoblanadi. Agar meros qoldiruvchining oxirgi yashab turgan joyi nomaʼlum boʻlsa, meros qoldiruvchiga tegishli boʻlgan koʻchmas mulk yoki uning asosiy qismi turgan joy, koʻchmas mulk boʻlmagan taqdirda esa, koʻchar mulkning asosiy qismi turgan joy meros ochilgan joy deb hisoblanadi.
1118-modda. Merosxoʻrlar
Meros ochilgan paytda hayot boʻlgan fuqarolar, shuningdek meros qoldiruvchining hayotlik paytida homila holida boʻlgan va meros ochilgandan keyin tirik tugʻilgan bolalari vasiyat va qonun boʻyicha merosxoʻr boʻlishlari mumkin.
Meros ochilgan paytda tuzilib boʻlgan yuridik shaxslar, shuningdek davlat va fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari ham vasiyat boʻyicha merosxoʻr boʻlishlari mumkin.
1119-modda. Noloyiq merosxoʻrlarni merosdan chetlatish
Meros qoldiruvchini yoki ehtimol tutilgan merosxoʻrlardan birortasini qasddan oʻldirgan yoki ularning hayotiga suiqasd qilgan shaxslar vasiyat boʻyicha ham, qonun boʻyicha ham meros olish huquqiga ega emaslar. Vasiyat qiluvchi oʻz hayotiga suiqasd qilinganidan keyin vasiyatnoma bergan shaxslar bundan mustasno.
Meros qoldiruvchi oʻzining oxirgi xohish-irodasini amalga oshirishiga qasddan toʻsqinlik qilgan va shu orqali oʻzlarining yoki oʻzlariga yaqin shaxslarning vorislikka chaqirilishiga yoxud merosning oʻzlariga yoki oʻzlariga yaqin shaxslarga tegishli ulushi koʻpaytirilishiga imkon yaratgan shaxslar vasiyatnoma boʻyicha ham, qonun boʻyicha ham meros olish huquqiga ega emaslar.
Bolalariga nisbatan ota-onalik huquqlaridan mahrum etilgan va meros ochilgan paytda bu huquqlari tiklanmagan ota-onalar ana shu bolalardan qolgan mulkka voris boʻlish huquqiga ega emaslar, shuningdek meros qoldiruvchiga taʼminlab turish yuzasidan qonunga koʻra zimmalariga yuklatilgan majburiyatlarini bajarishdan boʻyin tovlagan ota-onalar (farzandlikka oluvchilar) va voyaga yetgan bolalar (farzandlikka olinganlar) qonun boʻyicha vorislik qilish huquqiga ega emaslar.
Noloyiq merosxoʻrlarni vorislikdan chetlatish uchun asos boʻladigan holatlar bunday chetlatish keltirib chiqaradigan vorislik bilan bogʻliq mulkiy oqibatlarga daxldor shaxsning daʼvosi boʻyicha sud tomonidan belgilanadi.
Ushbu modda qoidalari vasiyat majburiyatiga nisbatan ham qoʻllaniladi.
Ushbu moddaning qoidalari har qanday merosxoʻrlarga, shu jumladan majburiy hissa olish huquqiga ega boʻlgan merosxoʻrlarga ham taalluqlidir.
67-bob. Vasiyat boʻyicha vorislik
1120-modda. Umumiy qoidalar
Fuqaroning oʻziga tegishli mol-mulkni yoki bu mol-mulkka nisbatan huquqini vafot etgan taqdirda tasarruf etish xususidagi xohish-irodasi vasiyat deb eʼtirof qilinadi.
Vasiyatnoma shaxsan tuzilishi lozim. Vasiyatnomaning vakil orqali tuzilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
Fuqaro oʻzining barcha mol-mulkini yoki uning muayyan qismini qonun boʻyicha merosxoʻrlar doirasiga kiradigan, shuningdek kirmaydigan bir yoki bir necha shaxsga, shu bilan birga yuridik shaxslarga, davlatga yoki fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlariga vasiyat qilishi mumkin.
Vasiyat qiluvchi qonun boʻyicha merosxoʻrlardan bittasini, bir nechasini yoki hammasini izoh bermagan holda merosdan mahrum qilishga haqli. Qonun boʻyicha merosxoʻrni merosdan mahrum etish, agar vasiyatnomadan boshqa hol kelib chiqmasa, bu vasiyat qiluvchining taqdim etish huquqi boʻyicha vorislik qiladigan avlodlariga nisbatan tatbiq etilmaydi.
Meros qoldiruvchi har qanday mol-mulk toʻgʻrisidagi farmoyishni oʻz ichiga oladigan vasiyatnoma tuzishga haqli.
Meros qoldiruvchi vasiyat qilayotgan paytida oʻziga tegishli boʻlmagan mol-mulk toʻgʻrisidagi farmoyishni oʻz ichiga oladigan vasiyatnoma tuzishga haqli. Agar meros ochilgan paytga kelib, bunday mol-mulk unga tegishli boʻlib qolsa, tegishli farmoyish haqiqiy hisoblanadi.
Meros qoldiruvchi vasiyatnoma tuzilganidan keyin uni istagan paytda bekor qilish va oʻzgartirish borasida erkin boʻlib, bunda bekor qilish yoki oʻzgartirish sabablarini koʻrsatishga majbur emas.
Meros qoldiruvchi oʻzi vasiyatnomada merosxoʻr etib tayinlagan shaxslarga, oʻz navbatida vafot etishlari ehtimoli bilan oʻzlariga vasiyat qilingan mol-mulkni muayyan tarzda tasarruf etish xususida koʻrsatma berish majburiyatini yuklashga haqli emas.
1121-modda. Shartli vasiyatnoma
Vasiyat qiluvchi merosning olinishi uchun merosxoʻr xulq-atvorining xususiyatini qonuniy ravishda shart qilib qoʻyishga haqli.
Merosxoʻrni tayinlash yoki vorislik huquqidan mahrum etish toʻgʻrisidagi farmoyishga kiritilgan gʻayriqonuniy shartlar haqiqiy boʻlmaydi.
Vasiyatnomaga kiritilgan boʻlib, merosxoʻr oʻz salomatligining ahvoliga koʻra yoki boshqa obyektiv sabablar tufayli bajara olmaydigan shartlar merosxoʻrning daʼvosi boʻyicha haqiqiy emas deb topilishi mumkin.
1122-modda. Vorisdan keyingi vorislarni tayinlash
Vasiyat qiluvchi vasiyatnomada koʻrsatilgan merosxoʻr meros ochilgunga qadar vafot etishi, merosni qabul qilmasligi yoxud undan voz kechishi yoki noloyiq merosxoʻr sifatida ushbu Kodeksning 1119-moddasida nazarda tutilgan tartibda meros olishdan chetlashtirilishi ehtimolini, shuningdek vasiyatnoma boʻyicha merosxoʻr meros qoldiruvchining qonuniy shartlarini bajarmasligi ehtimolini nazarda tutgan holda boshqa merosxoʻrni (vorisdan keyingi vorisni) tayinlashi mumkin.
Ushbu Kodeksga muvofiq merosxoʻr boʻla oladigan har qanday shaxs vorisdan keyingi voris etib tayinlanishi mumkin.
Vasiyatnoma boʻyicha merosxoʻrning vorisdan keyingi voris zarariga merosdan voz kechishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
1123-modda. Mol-mulkning vasiyat qilinmagan qismini meros qilib olish
Mol-mulkning vasiyat qilinmagan qismi ushbu Kodeksning 1134 –– 1143-moddalarida nazarda tutilgan tartibda vorislikka chaqiriladigan qonun boʻyicha merosxoʻrlar oʻrtasida taqsimlanadi.
Bu merosxoʻrlar jumlasiga mol-mulkning boshqa qismi vasiyatnoma boʻyicha meros qilib qoldirilgan qonun boʻyicha vorislar ham kiradilar.
1124-modda. Vasiyatnomaning shakliga doir umumiy qoidalar
Vasiyatnoma yozilgan joyi va vaqti koʻrsatilgan holda yozma shaklda tuzilishi lozim.
Quyidagi vasiyatnomalar yozma shaklda tuzilgan hisoblanadi:
notarial tasdiqlangan vasiyatnomalar;
notarial tasdiqlangan vasiyatnomalarga tenglashtirilgan vasiyatnomalar.
Yozma shakldagi vasiyatnoma vasiyat qiluvchining oʻz qoʻli bilan imzolanishi lozim.
Agar vasiyat qiluvchi jismoniy nuqsonlari, kasalligi yoki savodsizligi tufayli vasiyatnomani oʻz qoʻli bilan imzolay olmasa, uning iltimosiga binoan notarius yoki qonunga muvofiq vasiyatnomani tasdiqlaydigan boshqa shaxs hozir boʻlganida vasiyat qiluvchi oʻz qoʻli bilan imzolay olmaganligining sabablari koʻrsatilgan holda vasiyatnomaga boshqa shaxs imzo qoʻyishi mumkin.
Quyidagilar vasiyat qiluvchining oʻrniga vasiyatnomani imzolashi mumkin emas:
notarius yoki vasiyatnomani tasdiqlovchi boshqa shaxs;
vasiyatnoma kimning foydasiga tuzilgan yoki kimga nisbatan vasiyat majburiyati yuklatilgan boʻlsa, oʻsha shaxs, uning eri (xotini), bolalari, ota-onasi, nevaralari va chevaralari, shuningdek vasiyat qiluvchining qonun boʻyicha merosxoʻrlari;
toʻliq muomala layoqatiga ega boʻlmagan fuqarolar;
savodsizlar va vasiyatnomani oʻqiy olmaydigan boshqa shaxslar;
yolgʻon guvohlik berganlik uchun muqaddam sudlangan shaxslar.
1125-modda. Notarial tasdiqlangan vasiyatnoma
Notarial tasdiqlangan vasiyatnoma vasiyat qiluvchi tomonidan yozilgan yoki uning soʻzlaridan notarius tomonidan yozib olingan boʻlishi lozim. Vasiyatnomani vasiyat qiluvchi soʻzlaridan notarius tomonidan yozib olish paytida umumiy qabul qilingan texnika vositalaridan (yozuv mashinkasi, shaxsiy kompyuter va hokazolardan) foydalanilishi mumkin.
Vasiyat qiluvchining soʻzlaridan notarius tomonidan yozib olingan vasiyatnomani imzolashdan oldin vasiyat qiluvchi uning matnini notarius oldida toʻliq oʻqib chiqishi lozim.
Agar vasiyat qiluvchi jismoniy nuqsonlari, kasalligi yoki savodsizligi tufayli vasiyatnomani shaxsan oʻqiy olmasa, vasiyatnomaning matni vasiyat qiluvchiga notarius tomonidan oʻqib eshittiriladi, bu haqda vasiyatnomada tegishlicha qayd etilib, vasiyat qiluvchi vasiyatnomani shaxsan oʻqiy olmaganligining sabablari koʻrsatiladi.
Vasiyat qiluvchining xohishiga koʻra vasiyatnoma notarius tomonidan uning mazmuni bilan tanishib chiqilmasdan (maxfiy vasiyatnoma) tasdiqlanadi.
Maxfiy vasiyatnomani vasiyat qiluvchi haqiqiy sanalmaslik xavfi ostida oʻz qoʻli bilan yozishi va imzolashi lozim. Vasiyatnoma ikki guvoh va notarius ishtirokida xatjildga solinib, xatjild yelimlanishi lozim, guvohlar oʻz familiyalari, ismlari, otalarining ismini va doimiy turar joylarini koʻrsatgan holda xatjildga imzo qoʻyadilar. Guvohlar imzo qoʻygan xatjild guvohlar va notariusning ishtirokida boshqa xatjildga solinadi va bu xatjild ham yelimlanadi, unga notarius tasdiqlash ustxatini yozib qoʻyadi.
1126-modda. Notarial tasdiqlangan vasiyatnomalarga tenglashtirilgan vasiyatnomalar
Quyidagi vasiyatnomalar notarial tasdiqlangan vasiyatnomalarga tenglashtiriladi:
Oldingi tahrirga qarang.
kasalxonalar, gospitallar, boshqa statsionar davolash muassasalarida davolanayotgan yoki keksalar va nogironligi boʻlgan shaxslar uchun internat uylarida yashab turgan fuqarolarning ana shu kasalxonalar, gospitallar va boshqa davolash muassasalarining bosh vrachlari, ularning davolash ishlari boʻyicha oʻrinbosarlari yoki navbatchi vrachlari, shuningdek gospitallarning boshliqlari, keksalar va nogironligi boʻlgan shaxslar uchun internat uylarining direktorlari yoki bosh vrachlari tomonidan tasdiqlangan vasiyatnomalari;
(1126-modda birinchi qismining ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2022-yil 17-maydagi OʻRQ-770-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 18.05.2022-y., 03/22/770/0424-son)
fuqarolarning Oʻzbekiston Respublikasi bayrogʻi ostidagi kemalarda suzib yurgan vaqtidagi ana shu kemalarning kapitanlari tomonidan tasdiqlangan vasiyatnomalari;
qidiruv ekspeditsiyalari yoki shu kabi boshqa ekspeditsiyalardagi fuqarolarning ana shu ekspeditsiyalar boshliqlari tomonidan tasdiqlangan vasiyatnomalari;
harbiy xizmatchilarning, notariuslar boʻlmagan yerlarda joylashgan harbiy qismlarda esa, bu qismlarda ishlayotgan harbiy boʻlmagan fuqarolar, ularning oila aʼzolari va harbiy xizmatchilar oila aʼzolarining ham harbiy qismlarning komandirlari tomonidan tasdiqlangan vasiyatnomalari;
ozodlikdan mahrum etish joylarida yoki qamoqda saqlanayotgan shaxslarning tegishli muassasalar boshliqlari tomonidan tasdiqlangan vasiyatnomalari;
notarius boʻlmagan aholi punktlarida yashayotgan shaxslarning qonunga muvofiq notarial harakatlarni amalga oshirish huquqiga ega boʻlgan mansabdor shaxslar tomonidan tasdiqlangan vasiyatnomalari.
Ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan vasiyatnomalarga nisbatan ushbu Kodeksning 1125-moddasi qoidalari qoʻllaniladi, vasiyatnomani notarial tasdiqlash toʻgʻrisidagi talab bundan mustasno.
1127-modda. Vasiyatnomani bekor qilish va oʻzgartirish
Vasiyat qiluvchi istalgan vaqtda oʻz vasiyatnomasini toʻlaligicha bekor qilishga yoxud unda mavjud boʻlgan ayrim vasiyat farmoyishlarini yangi vasiyatnoma tuzish orqali bekor qilishga, oʻzgartirishga yoki toʻldirishga haqli.
Vasiyatnoma vasiyat qiluvchi tomonidan yoki vasiyat qiluvchining yozma farmoyishiga binoan notarius yoxud boshqa mansabdor shaxslar tomonidan uning barcha nusxalarini yoʻq qilib tashlash yoʻli bilan bekor qilinishi mumkin.
Yangi vasiyatnoma tuzish orqali oldin tuzilgan vasiyatnoma toʻlaligicha yoki uning keyingi vasiyatnomaga zid boʻlgan qismi bekor qilinadi.
Agar vasiyat qiluvchi tomonidan keyingi vasiyatnoma oʻz navbatida bekor qilingan yoki oʻzgartirilgan boʻlsa, yangi vasiyatnoma tuzish orqali toʻlaligicha yoki qisman bekor qilingan oldingi vasiyatnoma qayta tiklanmaydi.
1128-modda. Vasiyatnomaning sir saqlanishi
Notarius, vasiyatnomani tasdiqlovchi boshqa mansabdor shaxs, shuningdek vasiyat qiluvchining oʻrniga vasiyatnomani imzolagan fuqaro meros ochilgunga qadar vasiyatnomaning mazmuniga, uning tuzilishi, bekor qilinishi yoki oʻzgartirilishiga daxldor maʼlumotlarni oshkor qilishga haqli emas.
1129-modda. Vasiyatni talqin qilish
Vasiyatnoma notarius, vasiyatni ijro etuvchi yoki sud tomonidan talqin qilinganida undagi soʻzlar va iboralarning asl maʼnosi eʼtiborga olinadi. Vasiyatnomadagi biron-bir qoidaning asl maʼnosi noaniq boʻlsa, u boshqa qoidalar va umuman vasiyatnomaning mazmuni bilan taqqoslash orqali aniqlanadi.
1130-modda. Vasiyatnomaning haqiqiy emasligi
Tegishli shaklda tuzilmagan vasiyatnoma haqiqiy emas. Vasiyatnomaning haqiqiy emasligi ushbu Kodeksning bitimlar haqiqiy emasligi toʻgʻrisidagi qoidalarga ham asoslanadi.
Vasiyatnomaning haqiqiy emas deb topilishidan mulkiy oqibatlarga ega boʻladigan shaxsning daʼvosi boʻyicha vasiyatnoma uni tuzish, imzolash va tasdiqlashning ushbu Kodeksda belgilangan tartibi buzilishi natijasida haqiqiy emas deb topilishi mumkin.
Vasiyatnomadagi ayrim farmoyishlarning haqiqiy emasligi vasiyatnomaning qolgan qismi haqiqiyligiga daxl qilmaydi.
Vasiyatnoma haqiqiy emas deb topilgan taqdirda, ushbu vasiyatnomaga binoan merosdan mahrum boʻlgan merosxoʻr umumiy asoslarda meros olish huquqiga ega boʻladi.
1131-modda. Vasiyatnomani ijro etish
Vasiyat qiluvchi vasiyatnomaning ijro etilishini oʻzi vasiyatnomada koʻrsatgan, merosxoʻr hisoblanmaydigan shaxsga (vasiyatnomani ijro etuvchiga) topshirishi mumkin. Bu shaxsning vasiyatnomaning ijro etuvchisi boʻlishga roziligi uning oʻz qoʻli bilan vasiyatnomaga yozgan ustxatida yoki vasiyatnomaga ilova qilingan arizasida aks ettirilishi lozim.
Merosxoʻrlar oʻzaro kelishib, vasiyatnomaning ijrosini merosxoʻrlardan biriga yoxud boshqa shaxsga topshirishga haqlidirlar. Bunday kelishuvga erishilmagan taqdirda, vasiyatnomani ijro etuvchi bir yoki bir necha merosxoʻrning talabi bilan sud tomonidan tayinlanishi mumkin.
Vasiyatnomani ijro etuvchi vasiyatnoma boʻyicha merosxoʻrlarni oldindan xabardor qilgan holda vasiyat qiluvchi tomonidan oʻz zimmasiga yuklatilgan majburiyatlarni bajarishdan istagan vaqtda voz kechish huquqiga ega. Vasiyatnomani ijro etuvchi merosxoʻrlarning arizasiga binoan sudning chiqargan qarori bilan ham oʻz majburiyatlaridan ozod qilinishi mumkin.
Vasiyatnomani ijro etuvchi:
merosni muhofaza qilishi va uni boshqarishi;
barcha merosxoʻrlarni va vasiyat majburiyati yuzasidan huquq oluvchilarni meros ochilganligi toʻgʻrisida hamda ular foydasiga vasiyat majburiyatlari toʻgʻrisida xabardor qilish uchun imkon qadar barcha chora-tadbirlarni koʻrishi;
meros qoldiruvchiga tegishli summalarni olishi;
meros qoldiruvchining xohish-irodasi va qonunga muvofiq merosxoʻrlarga ularga tegishli mol-mulkni berishi;
merosxoʻrlar zimmalariga yuklatilgan vasiyat majburiyatlarini ijro etishlarini taʼminlashi;
vasiyat majburiyatlarini bajarishi yoxud vasiyatnoma boʻyicha merosxoʻrlardan vasiyat majburiyatlarini ijro etishlarini talab qilishi lozim.
Vasiyatnomani ijro etuvchi merosni boshqarish hamda vasiyatnomani ijro etish bilan bogʻliq sud ishlarida va boshqa ishlarda oʻz nomidan qatnashishga haqli, shuningdek bunday ishlarda ishtirok etishga jalb etilishi mumkin.
Vasiyatnomani ijro etuvchi oʻz majburiyatlarini merosni qarzlardan holi qilish, meros qoldiruvchiga tegishli summalarni undirish va barcha merosxoʻrlarning merosga egalik qilishga kirishishi uchun zarur boʻlgan oqilona muddat mobaynida amalga oshiradi. Har qanday holda ham koʻrsatilgan muddat meros ochilgan kundan boshlab bir yildan oshib ketmasligi kerak.
Vasiyatnomani ijro etuvchi merosni boshqarish va vasiyatnomani ijro etish boʻyicha zarur xarajatlarni meros hisobidan undirish huquqiga ega. Vasiyatnomada uni ijro etuvchiga meros hisobidan haq toʻlash nazarda tutilishi mumkin.
Vasiyatnoma ijro etib boʻlingach, vasiyatnomani ijro etuvchi merosxoʻrlarning talabiga binoan ularga hisobot taqdim etishi shart.
1132-modda. Vasiyat majburiyati
Vasiyat qiluvchi vasiyat boʻyicha merosxoʻrning zimmasiga bir yoki bir necha shaxs (vasiyat majburiyati yuzasidan huquq oluvchilar) foydasiga biron-bir majburiyatni (vasiyat majburiyatini) meros hisobidan bajarishni yuklashga haqli boʻlib, vasiyat majburiyati yuzasidan huquq oluvchilar vasiyat majburiyati bajarilishini talab qilish huquqini oladilar.
Qonun boʻyicha vorislar jumlasiga kiradigan, shuningdek kirmaydigan shaxslar ham vasiyat majburiyati yuzasidan huquq oluvchilar boʻlishlari mumkin.
Vasiyat majburiyati yuzasidan huquq oluvchiga meros tarkibiga kiradigan ashyoni mulk qilib yoki boshqa ashyoviy huquq qilib berish, meros tarkibiga kirmaydigan mol-mulkni uning uchun sotib olish va unga berish, uning uchun muayyan ishni bajarish, unga muayyan xizmatlar koʻrsatish va hokazolar vasiyat majburiyati narsasi boʻlishi mumkin.
Vasiyat qiluvchi tomonidan zimmasiga vasiyat majburiyatini bajarish vazifasi yuklatilgan merosxoʻr bu vazifani oʻziga oʻtgan merosning meros qoldiruvchi qarzlarining oʻzi toʻlashi lozim boʻlgan qismini chegirib tashlagandan keyin qoladigan haqiqiy qiymati doirasidagina bajarishi lozim.
Agar zimmasiga vasiyat majburiyati yuklatilgan merosxoʻr merosdan majburiy ulush olish huquqiga ega boʻlsa, uning vasiyat majburiyatini bajarish vazifasi oʻziga oʻtgan meros qiymatining majburiy ulush miqdoridan ortiq boʻlgan qismi bilan chegaralanadi.
Vasiyat majburiyati barcha yoki bir necha merosxoʻr zimmasiga yuklatilgan hollarda, agar vasiyatnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, ularning har biri vasiyat majburiyatini merosdagi oʻz ulushiga mutanosib ravishda bajaradi.
Vasiyat qiluvchi meros sifatida uy-joy, kvartira yoki boshqa turar joyni oladigan merosxoʻr zimmasiga turar joyni yoki uning bir qismini boshqa shaxsga umrbod foydalanish uchun berib qoʻyish majburiyatini yuklashga haqli. Turar joyga boʻlgan mulk huquqi keyinchalik boshqa shaxsga oʻtganida ham umrbod foydalanish huquqi oʻz kuchida qoladi.
Turar joydan umrbod foydalanish huquqi boshqa shaxsga oʻtkazilmaydi, oʻzgaga berilmaydi va vasiyat majburiyati yuzasidan huquq oluvchining merosxoʻrlariga oʻtmaydi.
Vasiyat majburiyati yuzasidan huquq oluvchiga berilgan turar joydan umrbod foydalanish huquqi, agar vasiyatnomada boshqacha tartib koʻrsatilgan boʻlmasa, uning oila aʼzolari mazkur turar joyda yashashi uchun asos hisoblanmaydi.
Zimmasiga vasiyat majburiyati yuklatilgan merosxoʻr vafot etgan yoki u merosni qabul qilib olmagan taqdirda, vasiyat majburiyatini bajarish uning ulushini olgan boshqa merosxoʻrlarga yoxud, agar mol-mulk egasiz boʻlib qolsa, davlatga yoki fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organiga oʻtadi.
Vasiyat majburiyati yuzasidan huquq oluvchi meros ochilgunga qadar yoki meros ochilgandan keyin, ammo vasiyatnoma boʻyicha merosxoʻr vasiyat majburiyatini qabul qilib olishga ulgurgan paytga qadar vafot etgan taqdirda vasiyat majburiyati bajarilmaydi.
Vasiyat majburiyati yuzasidan huquq oluvchi meros qoldiruvchining qarzlari uchun javobgar boʻlmaydi.
1133-modda. Majburiyat yuklash
Vasiyat qiluvchi vasiyat boʻyicha merosxoʻr zimmasiga biron-bir harakatni sodir etish yoki sodir etishdan oʻzini tiyish majburiyatini yuklab, bu majburiyatni bajarishni kreditor sifatida talab qilish huquqini hech kimga bermasligi mumkin. Umumiy foydali maqsadni amalga oshirish uchun vasiyatnomani ijro etuvchining zimmasiga xuddi shunday majburiyat yuklatilib, bu majburiyatni bajarish uchun meros qoldiruvchi tomonidan mol-mulkning bir qismi ajratilishi mumkin.
Mulkiy xususiyatga ega boʻlgan xatti-harakatni sodir etishdan iborat majburiyatga nisbatan tegishincha ushbu Kodeksning 1132-moddasida bayon etilgan qoidalar qoʻllaniladi.
Agar ushbu Kodeksga muvofiq, majburiyatni bajarish zimmasida boʻlgan merosxoʻrga tegishi lozim boʻlgan yoki unga qarashli boʻlgan meros ulushi boshqa merosxoʻrga oʻtsa, majburiyatni bajarish bekor boʻladi.
68-bob. Qonun boʻyicha vorislik
1134-modda. Umumiy qoidalar
Qonun boʻyicha merosxoʻrlar vorislikka ushbu Kodeksning 1135 ––1141-moddalarida nazarda tutilgan navbat tartibida chaqiriladilar.
Qonun boʻyicha vorislikda farzandlikka olingan shaxs va uning avlodlari, bir tarafdan, farzandlikka oluvchi shaxs va uning qarindoshlari, ikkinchi tarafdan, tugʻishgan qarindoshlarga tenglashtiriladilar.
Farzandlikka olinganlar va ularning avlodlari farzandlikka olingan shaxsning ota-onasi hamda buva-buvilari, aka-ukalari, opa-singillari vafot etganidan keyin qonun boʻyicha meros olmaydilar.
Farzandlikka olingan shaxsning ota-onasi hamda buva-buvilari, aka-ukalari, opa-singillari farzandlikka olingan shaxs va uning avlodlari vafot etganidan keyin qonun boʻyicha meros olmaydilar.
Qonun boʻyicha vorislarning har bir navbati avvalgi navbatdagi merosxoʻrlar boʻlmagan, merosdan chetlashtirilgan, merosni qabul qilmagan yoxud undan voz kechgan taqdirda vorislik huquqiga ega boʻladi.
1135-modda. Qonun boʻyicha birinchi navbatdagi vorislar
Meros qoldiruvchining bolalari (shu jumladan farzandlikka olingan bolalari), eri (xotini) va ota-onasi (farzandlikka oluvchilar) teng ulushlarda qonun boʻyicha birinchi navbatdagi vorislik huquqiga ega boʻladilar. Meros qoldiruvchining vafotidan keyin tugʻilgan bolalari ham birinchi navbatdagi vorislar jumlasiga kiradilar.
1136-modda. Qonun boʻyicha ikkinchi navbatdagi vorislik
Meros qoldiruvchining tugʻishgan hamda ona (ota) bir ota (ona) boshqa aka-ukalari va opa-singillari, shuningdek uning ham ota, ham ona tarafdan bobosi va buvisi teng ulushlarda qonun boʻyicha ikkinchi navbatdagi vorislik huquqiga ega boʻladilar.
1137-modda. Qonun boʻyicha uchinchi navbatdagi vorislik
Meros qoldiruvchining tugʻishgan amakisi, togʻasi, ammasi va xolasi teng ulushlarda qonun boʻyicha uchinchi navbatdagi vorislik huquqiga ega boʻladilar.
1138-modda. Qonun boʻyicha toʻrtinchi navbatdagi vorislik
Meros qoldiruvchining oltinchi darajagacha (oltinchi daraja ham shunga kiradi) boʻlgan boshqa qarindoshlari qonun boʻyicha toʻrtinchi navbatdagi vorislik huquqiga ega boʻladilar, bunda yaqinroq qarindoshlar uzoqroq qarindoshlarga nisbatan meros olishda imtiyozli huquqqa ega boʻladilar.
Vorislikka chaqiriladigan toʻrtinchi navbatdagi vorislar teng ulushlarda meros oladilar.
1139-modda. Qonun boʻyicha beshinchi navbatdagi vorislik
Meros qoldiruvchining mehnatga qobiliyatsiz boqimlari, agar ular ushbu Kodeksning 1141-moddasi asosida meros olmasalar, qonun boʻyicha beshinchi navbatdagi vorislik huquqiga ega boʻladilar.
1140-modda. Taqdim qilish huquqi boʻyicha vorislik
Taqdim qilish huquqi boʻyicha vorislik qonun boʻyicha merosxoʻr meros ochilgunga qadar vafot etgan taqdirda, unga tegishli ulush uning avlodlariga oʻtishini nazarda tutadi, bunda ulush taqdim qilinayotgan qonun boʻyicha merosxoʻr bilan bir xil darajada qarindosh boʻlgan avlodlar oʻrtasida teng taqsimlanadi.
Bola, nevara, chevara, evara merosxoʻrligida taqdim qilish huquqi qarindoshlik darajasi cheklanmagan holda amal qiladi, yon qarindoshlik boʻyicha merosxoʻrlikda taqdim qilish huquqiga meros qoldiruvchining tugʻishgan aka-ukalari (opa-singillari) nomidan uning jiyanlari yoxud meros qoldiruvchining tugʻishgan amakisi (togʻasi) yoki ammasi (xolasi) nomidan uning amakivachchalari (togʻavachchalari) va ammavachchalari (xolavachchalari) ega boʻladilar.
Oldingi tahrirga qarang.
11401-modda. Merosni qabul qilib olish huquqining oʻtishi (meros transmissiyasi)
Agar vasiyatnoma boʻyicha yoki qonun boʻyicha vorislikka chaqirilgan merosxoʻr meros ochilganidan keyin uni qabul qilib olishga ulgurmasdan vafot etgan boʻlsa, unga tegishi kerak boʻlgan merosni qabul qilib olish huquqi uning qonun boʻyicha merosxoʻrlariga, agar barcha meros mol-mulk vasiyat qilingan boʻlsa, uning vasiyat boʻyicha merosxoʻrlariga oʻtadi (meros transmissiyasi). Meros transmissiyasi tartibida merosni qabul qilib olish huquqi bunday merosxoʻrning vafotidan keyin ochilgan meros tarkibiga kirmaydi.
Vafot etgan merosxoʻrga tegishli merosni qabul qilib olish huquqi uning merosxoʻrlari tomonidan umumiy asoslarda amalga oshirilishi mumkin.
Merosxoʻrning ushbu Kodeksning 1142-moddasida nazarda tutilgan merosning bir qismini majburiy ulush sifatida qabul qilib olish huquqi uning merosxoʻrlariga oʻtmaydi.
(11401-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2010-yil 14-sentabrdagi OʻRQ-255-sonli Qonuniga muvofiq kiritilgan — OʻR QHT, 2010-y., 37-son, 313-modda)
1141-modda. Meros qoldiruvchining mehnatga qobiliyatsiz boqimlari
Meros qoldiruvchining vafotiga qadar kamida bir yil uning qaramogʻida boʻlgan va u bilan birgalikda yashagan mehnatga qobiliyatsiz shaxslar qonun boʻyicha merosxoʻrlar jumlasiga kiradi. Qonun boʻyicha boshqa merosxoʻrlar boʻlgan taqdirda, mehnatga qobiliyatsiz boqimlar vorislikka chaqirilayotgan navbatning merosxoʻrlari bilan birgalikda meros oladilar.
Ushbu Kodeksning 1136 –– 1138-moddalarida koʻrsatilgan qonun boʻyicha merosxoʻrlar jumlasiga mansub boʻlgan, biroq vorislikka chaqiriladigan navbatning merosxoʻrlari doirasiga kirmaydigan mehnatga qobiliyatsiz shaxslar, meros qoldiruvchi bilan birgalikda yashagan-yashamaganliklaridan qatʼi nazar, agar meros qoldiruvchining vafotiga qadar kamida bir yil uning qaramogʻida turgan boʻlsalar, ana shu vorislikka chaqiriladigan navbatning merosxoʻrlari bilan birgalikda meros oladilar.
Qonun boʻyicha boshqa merosxoʻrlar boʻlgan taqdirda, ushbu modda asosida vorislikka chaqiriladigan shaxslarning hammasi birgalikda koʻpi bilan merosning toʻrtdan bir qismini meros qilib oladilar.
1142-modda. Merosdan majburiy ulush olish huquqi
Meros qoldiruvchining voyaga yetmagan yoki mehnatga qobiliyatsiz bolalari, shu jumladan farzandlikka olgan bolalari, shuningdek mehnatga qobiliyatsiz eri (xotini) va ota-onasi, shu jumladan uni farzandlikka olganlar, vasiyatnomaning mazmunidan qatʼi nazar, qonun boʻyicha voris boʻlganlarida ulardan har biriga tegishi lozim boʻlgan ulushning kamida yarmini (majburiy ulush) meros qilib oladilar.
Majburiy ulush olish huquqiga ega boʻlgan merosxoʻr biron-bir asos boʻyicha merosdan oladigan hamma narsa, shu jumladan oddiy uy jihozlari va roʻzgʻor buyumlaridan iborat mol-mulkning qiymati ham, bunday merosxoʻr foydasiga qilingan vasiyat majburiyatining qiymati ham majburiy ulushga qoʻshiladi.
Merosdan majburiy ulush olish huquqiga ega boʻlgan merosxoʻr uchun vasiyatnomada belgilangan har qanday cheklashlar va shartlar unga tegadigan merosning majburiy ulushdan ortiqcha qismiga nisbatangina haqiqiydir.
1143-modda. Meros olishda erning (xotinning) huquqi
Vasiyatnoma yoki qonun boʻyicha erga (xotinga) tegishli boʻlgan vorislik huquqi uning meros qoldiruvchi bilan nikohdagi holatiga bogʻliq boshqa mulkiy huquqlariga, shu jumladan nikohda boʻlib, birgalikda orttirilgan mol-mulkning muayyan qismiga nisbatan boʻlgan mulk huquqiga daxl qilmaydi.
Oldingi tahrirga qarang.
(1143-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2004-yil 27-avgustdagi 671-II-son Qonuniga muvofiq chiqarib tashlangan — Oʻzbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari toʻplami, 2004-y., 37-son, 408-modda)
1144-modda. Qonun boʻyicha meros olinganida merosni muhofaza qilish va uni boshqarish
Mol-mulkning bir qismi vasiyatnoma boʻyicha meros qilib olingan taqdirda, meros qoldiruvchi tomonidan tayinlangan vasiyatnoma ijrochisi butun merosni, shu jumladan uning qonun boʻyicha vorislik tartibida oʻtadigan qismini ham muhofaza qiladi va boshqaradi.
Ushbu Kodeksning 1131-moddasiga muvofiq vasiyatnoma boʻyicha merosxoʻrlar yoki sud tomonidan tayinlangan vasiyatnoma ijrochisi, agar qonun boʻyicha merosxoʻrlar merosning qonun boʻyicha vorislik qilish tartibida oʻtadigan qismiga nisbatan koʻrsatilgan majburiyatlarni ijro etish uchun meros boshqaruvchisini tayinlashni talab qilmasalar, umuman butun merosni muhofaza qilish hamda uni boshqarish majburiyatlarini amalga oshiradi.
Merosni boshqaruvchi qonun boʻyicha merosxoʻrlardan bir yoki bir nechtasining iltimosiga binoan meros ochilgan joydagi notarius tomonidan tayinlanadi. Merosni boshqaruvchi tayinlanishiga yoki bu ish uchun tanlangan nomzodga rozi boʻlmagan qonun boʻyicha merosxoʻr merosni boshqaruvchi tayinlanishiga qarshi sudga murojaat etishga haqli.
Oldingi tahrirga qarang.
Agar qonun boʻyicha merosxoʻrlar boʻlmasa yoki nomaʼlum boʻlsa, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari yoki fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organi merosni boshqaruvchi tayinlanishini soʻrab notariusga murojaat etishi lozim. Qonun boʻyicha merosxoʻrlar hozir boʻlganlari taqdirda, ularning talabi bilan merosni boshqaruvchi meros hisobidan zarur boʻlgan xarajatlar va oqilona haq toʻlangan holda chaqirib olinishi mumkin.
(1144-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 30-dekabrdagi OʻRQ-1109-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.12.2025-y., 03/25/1109/1241-son)
Merosni boshqaruvchi ushbu Kodeksning 1131-moddasida nazarda tutilgan vakolatlarni, agar qonun boʻyicha vorislik xususiyatlaridan boshqacha tartib kelib chiqmasa, vasiyatnomani ijro etishga nisbatan amalga oshiradi.
Merosni boshqaruvchi merosni muhofaza qilish va uni boshqarishga doir zarur xarajatlarni meros hisobidan undirish, agar merosxoʻrlar bilan kelishuvida boshqa tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, haq ham olish huquqiga egadir.
69-bob. Merosni egallash
1145-modda. Umumiy qoidalar
Merosxoʻr oʻziga tegishi lozim boʻlgan merosni yoki uning bir qismini (ulushini) olish huquqiga, agar u keyinchalik merosdan voz kechmasa, vorislik huquqidan mahrum etilmasa va uni merosxoʻr etib tayinlash toʻgʻrisidagi vasiyat farmoyishi haqiqiy emas deb topilishi natijasida meros olish huquqini yoʻqotmasa, meros ochilgan vaqtdan eʼtiboran ega boʻladi.
1146-modda. Merosga boʻlgan huquq toʻgʻrisida guvohnoma berish
Meros ochilgan joydagi notarius merosxoʻrning iltimosiga koʻra unga merosga boʻlgan huquqi toʻgʻrisida guvohnoma berishi shart.
Merosga boʻlgan huquq toʻgʻrisidagi guvohnoma meros ochilgan kundan eʼtiboran olti oy oʻtganidan keyin beriladi.
Qonun boʻyicha meros olinganida ham, vasiyatnoma boʻyicha meros olinganida ham, agar notarius tegishli mol-mulkka yoxud butun merosga nisbatan guvohnoma berishni soʻrab murojaat etgan shaxslardan boshqa merosxoʻrlar yoʻqligi toʻgʻrisida maʼlumotlarga ega boʻlsa, guvohnoma yuqorida koʻrsatilgan muddat tugamasidan oldin berilishi mumkin.
1147-modda. Merosdan voz kechish huquqi
Oldingi tahrirga qarang.
Merosxoʻr meros ochilgan kundan eʼtiboran istalgan vaqtda merosdan voz kechishga haqli.
(1147-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2010-yil 14-sentabrdagi OʻRQ-255-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2010-y., 37-son, 313-modda)
Merosdan voz kechish merosxoʻr tomonidan meros ochilgan joydagi notariusga ariza berish orqali amalga oshiriladi.
Agar ishonchnomada vakil orqali merosdan voz kechish vakolati maxsus nazarda tutilgan boʻlsa, merosdan shu tarzda voz kechilishi mumkin.
Merosdan voz kechish keyinchalik bekor qilinishi yoki qaytarib olinishi mumkin emas.
Oldingi tahrirga qarang.
(1147-moddaning beshinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2010-yil 14-sentabrdagi OʻRQ-255-sonli Qonuni bilan chiqarilgan — OʻR QHT, 2010-y., 37-son, 313-modda)
1148-modda. Merosdan voz kechish huquqining cheklanishi
Agar merosxoʻr vasiyatnoma boʻyicha ham, qonun boʻyicha ham vorislikka chaqirilsa, u ana shu asoslarning biri yoki har ikkalasi boʻyicha oʻziga tegishli boʻlgan merosdan voz kechishga haqli.
Merosxoʻr ulushning ortishi huquqi boʻyicha oʻziga tegishli boʻlgan merosdan, merosning qolgan qismiga vorislikdan qatʼi nazar, voz kechishga haqli.
Merosxoʻr merosdan voz kechganida vasiyatnoma boʻyicha yoki qonun boʻyicha merosxoʻrlar jumlasidan boʻlmish boshqa shaxslar foydasiga voz kechayotganini koʻrsatishga haqli.
Ushbu moddada nazarda tutilgan hollardan tashqari merosning muayyan qismidan voz kechilishiga, merosdan izohotlar bilan yoki shartlar qoʻyib voz kechilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
1149-modda. Vasiyat majburiyatini qabul qilib olishdan voz kechish huquqi
Vasiyat majburiyati yuzasidan huquq oluvchi vasiyat majburiyatidan voz kechishga haqli. Qisman voz kechishga, izohotlar bilan, shartlar qoʻyib yoki boshqa shaxsning foydasiga voz kechishga yoʻl qoʻyilmaydi.
Ushbu moddada nazarda tutilgan huquq ayni bir paytning oʻzida ham merosxoʻr, ham vasiyat majburiyatini qabul qilib oluvchi hisoblangan shaxsning merosdan voz kechish huquqiga bogʻliq boʻlmaydi.
Agar vasiyat majburiyatini qabul qilib oluvchi ushbu moddada nazarda tutilgan huquqdan foydalangan boʻlsa, zimmasiga vasiyat majburiyati yuklatilgan merosxoʻr bu majburiyatni bajarishdan ozod boʻladi.
1150-modda. Merosning taqsimlanishi
Merosni qabul qilib olgan qonun boʻyicha merosxoʻrlardan istalgan biri merosning taqsimlanishini talab qilishga haqli.
Merosni taqsimlash merosxoʻrlarning kelishuviga koʻra oʻzlariga tegishli ulushlarga muvofiq, kelishuvga erishilmagan taqdirda esa, sud tartibida amalga oshiriladi.
Ushbu moddaning qoidalari barcha meros yoki uning bir qismi merosxoʻrlarga ulushlarda muayyan mol-mulk koʻrsatilmasdan vasiyat qilingan hollarda merosni vasiyatnoma boʻyicha merosxoʻrlar oʻrtasida taqsimlashga nisbatan qoʻllaniladi.
1151-modda. Hozir boʻlmagan merosxoʻrlarning huquqlari
Agar merosxoʻrlar orasida turgan joyi nomaʼlum shaxslar boʻlsa, qolgan merosxoʻrlar, vasiyatnomani ijro etuvchi (meros boshqaruvchisi) va notarius ularning turgan joyini aniqlash hamda ularni vorislikka chaqirish yuzasidan zarur choralarni koʻrishlari shart.
Oldingi tahrirga qarang.
Agar turgan joyi aniqlanib, meros olishga chaqirilgan-u, lekin hozir boʻlmagan merosxoʻr merosdan voz kechmagan boʻlsa, qolgan merosxoʻrlar merosni taqsimlash niyatlari toʻgʻrisida uni xabardor qilishlari shart. Agar hozir boʻlmagan merosxoʻr xabar qilingan paytdan eʼtiboran uch oy ichida qolgan merosxoʻrlarni merosni taqsimlash haqidagi kelishuvda ishtirok etish istagi toʻgʻrisida xabardor qilmasa, qolgan merosxoʻrlar hozir boʻlmagan merosxoʻrga tegishli boʻlgan ulushni ajratib, oʻzaro kelishuvga koʻra meros taqsimotini amalga oshirishga haqlidirlar.
(1151-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2010-yil 14-sentabrdagi OʻRQ-255-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2010-y., 37-son, 313-modda)
Agar hozir boʻlmagan merosxoʻrning turgan joyi meros ochilgan kundan eʼtiboran bir yil mobaynida aniqlanmasa va uning merosdan voz kechishi toʻgʻrisida maʼlumotlar boʻlmasa, qolgan merosxoʻrlar meros taqsimotini ushbu moddaning ikkinchi qismi qoidalari boʻyicha amalga oshirishga haqlidirlar.
Homila boʻlgan, biroq hali tugʻilmagan merosxoʻr boʻlsa, merosni taqsimlash bunday merosxoʻr tugʻilganidan keyingina amalga oshirilishi mumkin.
Agar homila holida boʻlgan, biroq hali tugʻilmagan merosxoʻr tirik tugʻilsa, qolgan merosxoʻrlar unga tegishli boʻlgan meros ulushini ajratgan holdagina merosni taqsimlashni amalga oshirishga haqlidirlar. Meros taqsimotida chaqaloqning manfaatlarini himoya qilish uchun vasiylik va homiylik organining vakili taklif etilishi lozim.
1152-modda. Korxonaga vorislik
Agar meros tarkibiga kiradigan korxonaning merosni qabul qilib olgan barcha merosxoʻrlari kelishuvida boshqacha tartib belgilangan boʻlmasa, bunday meros natura holida taqsimlanmaydi va merosxoʻrlarga tegishli boʻlgan ulushlarga muvofiq ularning umumiy ulushli mulkiga aylanadi.
1153-modda. Ayrim merosxoʻrlarning meros tarkibiga kiradigan mol-mulkka nisbatan imtiyozli huquqi
Meros ochilgunga qadar uch yil mobaynida meros qoldiruvchi bilan birgalikda yashagan merosxoʻrlar meros taqsimlanishida meros tarkibidan uy-joy, kvartira yoki boshqa turar joyni, shuningdek uy-joy ashyolari va roʻzgʻor buyumlarini olishda imtiyozli huquqqa ega boʻladilar.
Meros qoldiruvchi bilan mol-mulkka nisbatan umumiy mulk huquqiga ega boʻlgan merosxoʻrlar meros taqsimlanishida meros tarkibidan umumiy mulk boʻlgan mol-mulkni asl holida olishda imtiyozli huquqqa ega boʻladilar.
Ushbu moddaning birinchi va ikkinchi qismlarida koʻrsatilgan imtiyozli huquqlar amalga oshirilganda meros taqsimotida qatnashayotgan boshqa merosxoʻrlarning mulkiy manfaatlariga rioya etilishi lozim. Agar mazkur huquqlarni amalga oshirish natijasida merosni hosil qiluvchi mol-mulk boshqa merosxoʻrlarga tegishli ulushlarni berish uchun yetarli boʻlmasa, imtiyozli huquqni amalga oshirayotgan merosxoʻr ularga tegishli pul yoki mol-mulk tovonini toʻlashi lozim.
1154-modda. Meros ulushlarining ortishi
Merosxoʻr merosdan voz kechgan yoxud ushbu Kodeksning 1119-moddasida koʻrsatilgan holatlar boʻyicha merosxoʻrlar orasidan chiqib ketgan taqdirda merosning unga tegadigan qismi vorislikka chaqirilgan qonun boʻyicha merosxoʻrlarga oʻtadi va ular oʻrtasida merosdagi ulushlariga mutanosib ravishda taqsimlanadi.
Agar meros qoldiruvchi barcha mol-mulkni oʻzi tayinlagan merosxoʻrlarga vasiyat qilgan boʻlsa, merosning merosdan voz kechgan yoki merosxoʻrlar qatoridan chiqib ketgan merosxoʻrga tegishli boʻlgan qismi qolgan vasiyatnoma boʻyicha merosxoʻrlarga oʻtadi va, agar vasiyatnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, ular oʻrtasida merosdagi ulushlariga mutanosib ravishda taqsimlanadi.
Ushbu moddaning birinchi qismida bayon etilgan qoidalar:
agar voz kechgan yoki merosxoʻrlar qatoridan chiqib ketgan merosxoʻr oʻrniga boshqa merosxoʻr tayinlangan;
merosxoʻr merosdan muayyan shaxs foydasiga voz kechgan;
qonun boʻyicha vorislikda merosxoʻrning voz kechishi yoki merosxoʻrlar qatoridan chiqib ketishi vorislikka keyingi navbatdagi merosxoʻrlarni chaqirishga sabab boʻlgan hollarda qoʻllanilmaydi.
1155-modda. Meros hisobidan toʻlanishi lozim boʻlgan xarajatlar
Meros vorislar oʻrtasida taqsimlanishidan oldin meros qoldiruvchining vafoti oldidan xastaligi tufayli qilingan zarur xarajatlar, meros qoldiruvchini dafn etish xarajatlari, merosni egallash, muhofaza qilish, boshqarish va vasiyatnomani ijro etish, shuningdek vasiyatnomani ijro etuvchi yoki merosni boshqaruvchiga haq toʻlash bilan bogʻliq xarajatlarni qoplash toʻgʻrisidagi talablar meros hisobidan qondirilishi lozim. Bu talablar meros qiymati hisobidan boshqa barcha talablardan, shu jumladan ipoteka yoki boshqa garov bilan taʼminlangan talablardan oldin imtiyozli ravishda qondirilishi lozim.
1156-modda. Kreditorlarning meros qoldiruvchining qarzlarini undirib olishi
Meros qoldiruvchining kreditorlari vasiyatnomani ijro etuvchiga (merosni boshqaruvchiga) yoki merosxoʻrlarga meros qoldiruvchining majburiyatlaridan kelib chiqadigan oʻz talablarini qoʻyishga haqlidirlar. Bu holda merosxoʻrlarning har biri oʻziga tekkan mol-mulkning qiymati doirasida solidar qarzdorlar sifatida javobgar boʻladilar.
1157-modda. Egasiz qolgan mol-mulk
Agar qonun boʻyicha ham, vasiyatnoma boʻyicha ham merosxoʻrlar boʻlmasa yoxud merosxoʻrlardan hech qaysisi vorislik huquqiga ega boʻlmasa yoxud ularning hammasi merosdan voz kechgan boʻlsa, meros mol-mulk egasiz deb hisoblanadi.
Oldingi tahrirga qarang.
Meros mol-mulk meros ochilgan joydagi mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari yoki fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organining arizasi boʻyicha meros ochilgan kundan eʼtiboran uch yil oʻtganidan keyin sudning qarori asosida egasiz deb topiladi. Meros mol-mulk, agar uni qoʻriqlash va boshqarish bilan bogʻliq xarajatlar uning qiymatidan oshib ketsa, koʻrsatilgan muddat oʻtishidan oldin egasiz deb topilishi mumkin.
(1157-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 30-dekabrdagi OʻRQ-1109-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.12.2025-y., 03/25/1109/1241-son)
Egasiz mol-mulk u turgan joydagi fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organi mulkiga oʻtadi, bu organ mol-mulkdan voz kechgan taqdirda, davlat mulkiga oʻtadi.
Egasiz mol-mulkni qoʻriqlash va boshqarish ushbu Kodeksning 1144-moddasiga muvofiq amalga oshiriladi.
VI boʻlim. Xalqaro xususiy huquq normalarini fuqarolik-huquqiy munosabatlarga nisbatan tatbiq qilish
70-bob. Umumiy qoidalar
1158-modda. Chet el elementi bilan murakkablashgan fuqarolik- huquqiy munosabatlarga nisbatan qoʻllanilishi lozim boʻlgan huquqni belgilash
Chet el fuqarolari yoki chet el yuridik shaxslari ishtirokidagi yoxud chet el elementi bilan murakkablashgan fuqarolik-huquqiy munosabatlarga nisbatan qoʻllanilishi lozim boʻlgan huquq ushbu Kodeks, boshqa qonunlar, xalqaro shartnomalar va eʼtirof etilgan xalqaro taomillar asosida, shuningdek taraflarning kelishuvi asosida belgilanadi.
Taraflarning huquqni tanlashga doir kelishuvi ochiq ifodalangan boʻlishi yoki bevosita shartnoma talablaridan va ishning koʻrib chiqilayotgan barcha holatlaridan kelib chiqishi lozim.
Agar ushbu moddaning birinchi qismiga muvofiq qoʻllanilishi lozim boʻlgan huquqni aniqlashning imkoni boʻlmasa, chet el elementi bilan murakkablashgan fuqarolik-huquqiy munosabatlar bilan eng uzviy bogʻlangan huquq qoʻllanadi.
Chet el huquq normasi ommaviy-huquqiy xususiyatga ega boʻlganligiga asoslanibgina uni qoʻllashni cheklash mumkin emas.
1159-modda. Huquqiy baho berish
Yuridik tushunchalarga sud yoki boshqa davlat organi tomonidan huquqiy baho berilishida, agar qonunda boshqa hol nazarda tutilgan boʻlmasa, bunday yuridik tushunchalarni nizo koʻrib chiqilayotgan mamlakat sifatida Oʻzbekiston Respublikasining huquqiga muvofiq sharhlashga asoslanadi.
Agar yuridik tushunchalar nizo koʻrib chiqilayotgan mamlakat sifatida Oʻzbekiston Respublikasining huquqiga nomaʼlum boʻlsa yoki boshqa nom yoxud boshqa mazmun bilan maʼlum boʻlsa va Oʻzbekiston Respublikasining huquqi boʻyicha talqin etish orqali aniqlanishi mumkin boʻlmasa, ularga huquqiy baho berishda chet davlat huquqi ham qoʻllanishi mumkin.
1160-modda. Chet el huquqi normalari mazmunini aniqlash
Chet el huquqini qoʻllanishda sud yoki boshqa davlat organi uning normalari mazmunini bu normalarning tegishli xorijiy davlatda rasmiy talqin etilishi, qoʻllanish amaliyoti va doktrinasiga muvofiq aniqlaydi.
Sud yoki boshqa davlat organi chet el huquqi normalari mazmunini aniqlash maqsadida yordam va tushuntirishlar soʻrab Adliya vazirligiga va boshqa milliy vakolatli organlar hamda muassasalarga, shu jumladan chet eldagi organlar va muassasalarga murojaat etishi yoxud ekspertlarni jalb qilishi mumkin.
Ishda ishtirok etayotgan shaxslar oʻz talablari yoki eʼtirozlarini asoslash uchun oʻzlari vaj keltirayotgan chet el huquqi normalarini tasdiqlovchi hujjatlarni taqdim etishga va bu normalarning mazmunini aniqlashda sudga yoki boshqa davlat organlariga boshqacha tarzda yordamlashishga haqlidirlar.
Agar ushbu moddaga muvofiq koʻrilgan chora-tadbirlarga qaramay, chet el huquqi normalarining mazmuni oqilona muddatlarda aniqlanmasa, Oʻzbekiston Respublikasining huquqi qoʻllaniladi.
1161-modda. Qarshi tomon va uchinchi mamlakat huquqiga havola etish
Ushbu boʻlim qoidalariga muvofiq, chet el huquqiga har qanday havola etish tegishli mamlakatning kollizion huquqiga emas, balki moddiy huquqiga havola etish deb qaralishi lozim, ushbu boʻlimda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.
Chet el huquqi ushbu Kodeksning 1168-moddasiga, 1169-moddasining birinchi, uchinchi va beshinchi qismlariga, 1171 va 1174-moddalariga muvofiq qoʻllanilgan hollarda qarshi tomon sifatida Oʻzbekiston Respublikasi huquqiga va uchinchi mamlakat huquqiga havola etish qabul qilinadi.
1162-modda. Qonunni chetlab oʻtish oqibatlari
Ushbu Kodeks bilan tartibga solinadigan munosabatlar ishtirokchilarining ushbu boʻlimning qoʻllanilishi lozim boʻlgan huquqqa doir qoidalarini chetlab oʻtib, tegishli munosabatlarni boshqa huquqqa boʻysundirishga qaratilgan kelishuvlari va boshqa harakatlari haqiqiy emas. Bunday holda tegishli davlatning ushbu boʻlimga muvofiq tatbiq etilishi lozim boʻlgan huquqi qoʻllaniladi.
1163-modda. Huquqni oʻzarolik asosida qoʻllash
Sud yoki boshqa davlat organi oʻzi koʻrib chiqayotganiga oʻxshash munosabatlarga nisbatan tegishli chet davlatda Oʻzbekiston Respublikasining huquqi qoʻllanishi yoki qoʻllanmasligidan qatʼi nazar, ana shu chet davlatning huquqini qoʻllayveradi, Oʻzbekiston Respublikasi qonunida chet el huquqini oʻzarolik asosida qoʻllash nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.
Agar chet el huquqini qoʻllash oʻzarolikka bogʻliq boʻlsa, boshqacha holat isbotlanmaganligi sababli u mavjud deb taxmin qilinadi.
1164-modda. Ommaviy tartib toʻgʻrisidagi izoh
Chet el huquqini qoʻllanish Oʻzbekiston Respublikasining huquq-tartiboti asoslariga (ommaviy tartibga) zid keladigan hollarda chet el huquqi qoʻllanilmaydi. Bunday hollarda Oʻzbekiston Respublikasining huquqi qoʻllaniladi.
Tegishli chet el davlatining huquqiy, siyosiy yoki iqtisodiy tizimi Oʻzbekiston Respublikasining huquqiy, siyosiy yoki iqtisodiy tizimidan farqlanishigina chet el huquqini qoʻllashni rad etish uchun asos boʻlishi mumkin emas.
1165-modda. Qatʼiy normalarni qoʻllash
Ushbu boʻlim qoidalari Oʻzbekiston Respublikasi huquqining tegishli munosabatlarni, qoʻllanilishi lozim boʻlgan huquqdan qatʼi nazar, tartibga soluvchi qatʼiy normalari amal qilishiga daxldor emas.
Biron-bir mamlakatning huquqi ushbu boʻlim qoidalariga muvofiq qoʻllanilganda, agar ana shu mamlakatning huquqiga koʻra bunday normalar qoʻllanilishi lozim boʻlgan huquqdan qatʼi nazar, tegishli munosabatlarni tartibga solishi lozim boʻlsa, sud boshqa mamlakatning ana shu munosabatlar bilan uzviy aloqada boʻlgan qatʼiy huquq normalarini qoʻllashi mumkin. Bunda sud bunday normalarning vazifasini va xususiyatini, shuningdek ularni qoʻllash oqibatlarini eʼtiborga olishi lozim.
1166-modda. Huquqiy tizimlari koʻp boʻlgan mamlakatning huquqini qoʻllash
Bir necha hududiy yoki boshqa huquqiy tizim amal qilib turgan mamlakatning huquqini qoʻllash lozim boʻlgan hollarda huquqiy tizim shu mamlakat huquqiga muvofiq holda qoʻllaniladi.
1167-modda. Retorsiyalar
Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari va yuridik shaxslarining huquqlariga maxsus cheklovlar qoʻygan davlatlarning fuqarolari va yuridik shaxslariga nisbatan javob tariqasida cheklovlar (retorsiyalar) belgilashi mumkin.
71-bob. Kollizion normalar
1-§. Shaxslar
1168-modda. Jismoniy shaxsning shaxsiy qonuni
Jismoniy shaxs qaysi mamlakatning fuqarosi boʻlsa, shu mamlakat huquqi uning shaxsiy qonuni hisoblanadi. Shaxs ikki yoki undan ortiq fuqarolikka ega boʻlgan taqdirda u qaysi mamlakat bilan eng koʻp uzviy bogʻlangan boʻlsa, uning uchun oʻsha mamlakat huquqi shaxsiy qonun hisoblanadi.
Fuqaroligi boʻlmagan shaxs qaysi mamlakatda doimiy yashab turgan boʻlsa, oʻsha mamlakat huquqi uning shaxsiy qonuni hisoblanadi.
Qochoqqa unga boshpana bergan mamlakatning qonuni shaxsiy qonun hisoblanadi.
1169-modda. Jismoniy shaxsning huquq va muomala layoqatlari
Jismoniy shaxsning huquq va muomala layoqatlari uning shaxsiy qonuni bilan belgilanadi.
Chet el fuqarolari va fuqaroligi boʻlmagan shaxslar Oʻzbekiston Respublikasida fuqarolik huquq layoqatidan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari bilan teng ravishda foydalanadilar, Oʻzbekiston Respublikasining qonunlari yoki xalqaro shartnomalarida belgilangan hollar bundan mustasno.
Jismoniy shaxsning bitimlar va zarar yetkazilishi oqibatida yuzaga keladigan majburiyatlarga nisbatan fuqarolik muomala layoqati bitimlar tuzilgan yoki zarar yetkazilishidan kelib chiqadigan majburiyatlar yuzaga kelgan mamlakat huquqi boʻyicha belgilanadi.
Jismoniy shaxsning xususiy tadbirkor boʻlish hamda bu bilan bogʻliq huquqlar va majburiyatlarga ega boʻlish layoqati jismoniy shaxs xususiy tadbirkor sifatida roʻyxatga olingan mamlakat huquqi boʻyicha belgilanadi. Roʻyxatga olish mamlakati boʻlmaganda, xususiy tadbirkorlik faoliyati amalga oshiriladigan asosiy joy boʻlgan mamlakatning huquqi qoʻllaniladi.
Jismoniy shaxsni muomalaga layoqatsiz yoki muomala layoqati cheklangan deb topish sud qaysi mamlakatniki boʻlsa, shu mamlakat huquqiga boʻysunadi.
1170-modda. Jismoniy shaxsni bedarak yoʻqolgan deb topish va uni vafot etgan deb eʼlon qilish
Jismoniy shaxsni bedarak yoʻqolgan deb topish va uni vafot etgan deb eʼlon qilish sud qaysi mamlakatniki boʻlsa, oʻsha mamlakat huquqiga boʻysunadi.
1171-modda. Jismoniy shaxsning ismi-sharifi
Jismoniy shaxsning ismga, undan foydalanishga va uni himoya qilishga boʻlgan huquqi, agar ushbu Kodeks 19-moddasining toʻrtinchi va yettinchi qismlarida, 1179 va 1180-moddalarida nazarda tutilgan qoidalardan boshqacha tartib kelib chiqmasa, uning shaxsiy qonuni bilan belgilanadi.
1172-modda. Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqarida Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining fuqarolik holati hujjatlarini qayd etish
Oldingi tahrirga qarang.
Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqarida yashab turgan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining fuqarolik holati hujjatlarini qayd etish Oʻzbekiston Respublikasining konsullik muassasalarida amalga oshiriladi. Bunda Oʻzbekiston Respublikasining qonunchiligi qoʻllaniladi.
(1172-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
1173-modda. Fuqarolik holati hujjatlarini tasdiqlash uchun xorijiy davlat organlari tomonidan berilgan hujjatlarni tan olish
Oldingi tahrirga qarang.
Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqarida Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari, chet el fuqarolari va fuqaroligi boʻlmagan shaxslarga nisbatan tegishli davlatlarning qonunlari boʻyicha tuzilgan fuqarolik holati hujjatlarini tasdiqlash uchun xorijiy davlatlarning vakolatli organlari tomonidan berilgan hujjatlar legallashtirilgan yoki apostil qoʻyilgan taqdirda, Oʻzbekiston Respublikasida haqiqiy deb tan olinadi.
(1173-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2012-yil 10-apreldagi OʻRQ-322-sonli Qonuni tahririda — OʻR QHT, 2012-y., 15-son, 164-modda)
1174-modda. Vasiylik va homiylik
Voyaga yetmaganlar, muomalaga layoqatsizlar yoki muomala layoqati cheklangan voyaga yetgan shaxslar ustidan vasiylik yoki homiylik sud qaysi mamlakatga tegishli boʻlsa, oʻsha mamlakat huquqi boʻyicha belgilanadi va bekor qilinadi.
Vasiyning (homiyning) vasiylikni (homiylikni) qabul qilish majburiyati uning vasiy (homiy) tomonidan belgilanadigan shaxsiy qonuni boʻyicha aniqlanadi.
Vasiy (homiy) va vasiylikka (homiylikka) olingan shaxs oʻrtasidagi huquqiy munosabatlar muassasasi vasiyni (homiyni) tayinlagan mamlakat huquqi boʻyicha aniqlanadi. Biroq vasiylikka (homiylikka) olingan shaxs Oʻzbekiston Respublikasida yashayotgan boʻlsa, Oʻzbekiston Respublikasining huquqi, basharti bu mazkur shaxs uchun qulayroq boʻlsa, qoʻllaniladi.
Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqarida yashab turgan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari ustidan belgilangan vasiylik (homiylik), agar Oʻzbekiston Respublikasi tegishli konsullik muassasasining vasiylik (homiylik) belgilanishiga yoki uning tan olinishiga qarshi qonunga asoslangan eʼtirozlari boʻlmasa, Oʻzbekiston Respublikasida haqiqiy deb tan olinadi.
1175-modda. Yuridik shaxsning qonuni
Yuridik shaxs qaysi mamlakatda taʼsis etilgan boʻlsa, shu mamlakatning huquqi mazkur yuridik shaxsning qonuni hisoblanadi.
1176-modda. Yuridik shaxsning huquq layoqati
Yuridik shaxsning fuqarolik huquq layoqati yuridik shaxsning qonuni bilan belgilanadi.
Chet el yuridik shaxsi oʻz organi yoki vakilining bitim tuzish vakolatlaridagi chet el yuridik shaxsining organi yoki vakili bitim tuzgan mamlakatning huquqi uchun nomaʼlum boʻlgan cheklovlarni vaj qilib keltirishi mumkin emas.
1177-modda. Oʻzbekiston Respublikasida chet el yuridik shaxslari faoliyatining milliy tartibi
Oldingi tahrirga qarang.
Agar Oʻzbekiston Respublikasining qonunida chet el yuridik shaxslari uchun boshqacha tartib belgilangan boʻlmasa, chet el yuridik shaxslari Oʻzbekiston Respublikasida fuqarolik qonunchiligi bilan tartibga solinadigan tadbirkorlik faoliyatini va boshqa faoliyatni amalga oshiradilar.
(1177-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
1178-modda. Chet el elementi bilan fuqarolik-huquqiy munosabatlarda davlatning ishtirok etishi
Chet el elementi bilan davlat ishtirokidagi fuqarolik huquqiy munosabatlarga nisbatan, agar qonunda boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, ushbu boʻlim qoidalari umumiy asoslarda qoʻllanadi.
2-§. Shaxsiy nomulkiy huquqlar. Intellektual mulk
1179-modda. Shaxsiy nomulkiy huquqlarni himoya qilish
Shaxsiy nomulkiy huquqlarga nisbatan bunday huquqlarni himoya qilish toʻgʻrisidagi talab uchun asos boʻlib xizmat qilgan harakat yoki boshqa holat sodir etilgan mamlakat huquqi qoʻllaniladi.
1180-modda. Intellektual mulkka boʻlgan huquq
Intellektual mulkka boʻlgan huquqlarga nisbatan bu huquqlarni himoya qilish soʻraladigan mamlakat huquqi qoʻllaniladi.
Intellektual mulkka boʻlgan huquq haqidagi shartnomalar ushbu boʻlimning shartnoma majburiyatlari toʻgʻrisidagi qoidalariga muvofiq belgilanadigan huquq bilan tartibga solinadi.
3-§. Bitimlar. Vakillik. Daʼvo muddati
1181-modda. Bitimning shakli
Bitimning shakli u tuziladigan joy huquqiga boʻysunadi. Biroq chet elda tuzilgan bitim, agar Oʻzbekiston Respublikasi huquqi talablariga rioya etilgan boʻlsa, shaklga rioya etilmaganligi tufayli haqiqiy emas deb topilishi mumkin emas.
Loaqal ishtirokchilaridan bittasi Oʻzbekiston Respublikasining yuridik shaxsi yoki Oʻzbekiston Respublikasining fuqarosi boʻlgan tashqi iqtisodiy bitim, qayerda tuzilayotganidan qatʼi nazar, yozma shaklda tuziladi.
Koʻchmas mulk xususidagi bitimning shakli bu mulk joylashgan mamlakat huquqiga boʻysunadi, Oʻzbekiston Respublikasida davlat reyestrida qayd etilgan koʻchmas mulkka nisbatan esa, Oʻzbekiston Respublikasi huquqiga boʻysunadi.
1182-modda. Ishonchnoma
Ishonchnomaning shakli va amal qilish muddati ishonchnoma berilgan mamlakatning huquqi boʻyicha belgilanadi. Agar Oʻzbekiston Respublikasi huquqi talablariga rioya etilgan boʻlsa, ishonchnoma shaklga rioya etilmaganligi tufayli haqiqiy emas deb topilishi mumkin emas.
1183-modda. Daʼvo muddati
Daʼvo muddati mamlakatning tegishli munosabatni tartibga solish uchun qoʻllanilayotgan huquqi boʻyicha belgilanadi.
Daʼvo muddati tatbiq etilmaydigan talablar, agar tegishli munosabatning qatnashchilaridan loaqal bittasi Oʻzbekiston Respublikasining fuqarosi yoki Oʻzbekiston Respublikasining yuridik shaxsi boʻlsa, Oʻzbekiston Respublikasining huquqi boʻyicha belgilanadi.
4-§. Ashyoviy huquqlar
1184-modda. Ashyoviy huquqlarga nisbatan qoʻllaniladigan huquq toʻgʻrisidagi umumiy qoidalar
Koʻchmas va koʻchar mol-mulkka nisbatan mulk huquqi hamda boshqa ashyoviy huquqlar, agar qonunda boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, bu mol-mulk joylashgan mamlakatning huquqi boʻyicha aniqlanadi.
Mol-mulkning koʻchmas yoki koʻchar ashyolarga mansubligi, shuningdek mol-mulkning boshqacha yuridik baholanishi ana shu mol-mulk joylashgan mamlakatning huquqi boʻyicha aniqlanadi.
1185-modda. Ashyoviy huquqlarning vujudga kelishi va bekor boʻlishi
Mol-mulkka nisbatan ashyoviy huquqlarning vujudga kelishi va bekor boʻlishi, agar Oʻzbekiston Respublikasining qonunlarida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, ashyoviy huquqlarning vujudga kelishi yoxud bekor boʻlishi uchun asos boʻlgan harakat yoki boshqa holat sodir boʻlgan paytda bu mol-mulk turgan mamlakatning huquqi boʻyicha aniqlanadi.
Bitim narsasi boʻlgan mol-mulkka nisbatan ashyoviy huquqlarning vujudga kelishi va bekor boʻlishi, agar taraflarning kelishuvida boshqacha tartib belgilangan boʻlmasa, ushbu bitim boʻysundirilgan mamlakatning huquqi boʻyicha aniqlanadi.
Egalik qilish huquqini vujudga keltiruvchi muddat tufayli mol-mulkka nisbatan mulk huquqining vujudga kelishi egalik qilish huquqini vujudga keltiruvchi muddat tugagan paytda mol-mulk joylashgan mamlakatning huquqi bilan aniqlanadi.
1186-modda. Transport vositalariga va davlat reyestrida qayd etilishi lozim boʻlgan boshqa mol-mulkka nisbatan ashyoviy huquqlar
Transport vositalariga va davlat reyestrida qayd etilishi lozim boʻlgan boshqa mol-mulkka nisbatan ashyoviy huquqlar bu transport vositalari yoki mol-mulk roʻyxatga olingan mamlakat huquqi boʻyicha belgilanadi.
1187-modda. Yoʻlda boʻlgan koʻchar mulkka nisbatan ashyoviy huquqlar
Bitim boʻyicha yoʻlda boʻlgan koʻchar mulkka nisbatan mulk huquqi va boshqa ashyoviy huquqlar, agar taraflarning kelishuvida boshqacha tartib belgilangan boʻlmasa, bu mol-mulk joʻnatilgan mamlakatning huquqi boʻyicha belgilanadi.
1188-modda. Ashyoviy huquqlarni himoya qilish
Mulk huquqini va boshqa ashyoviy huquqlarni himoya qilishga nisbatan ariza beruvchining tanlovi boʻyicha mol-mulk turgan mamlakatning huquqi yoki sud qaysi mamlakatga qarashli boʻlsa, oʻsha mamlakatning huquqi qoʻllanadi.
Koʻchmas mulkka boʻlgan mulk huquqi va boshqa ashyoviy huquqlarni himoya qilishga nisbatan bu mulk turgan mamlakatning huquqi qoʻllanadi. Oʻzbekiston Respublikasining davlat reyestrida qayd etilgan mol-mulkka nisbatan Oʻzbekiston Respublikasining huquqi qoʻllanadi.
5-§. Shartnoma majburiyatlari
1189-modda. Shartnoma taraflarining kelishuviga koʻra huquqni tanlash
Shartnoma, agar qonunda boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, taraflarning kelishuviga koʻra tanlangan mamlakat huquqi bilan tartibga solinadi.
Shartnoma taraflari qoʻllaniladigan huquqni umuman shartnoma uchun ham, uning alohida qismlari uchun ham tanlab olishlari mumkin.
Qoʻllaniladigan huquq taraflar tomonidan shartnoma tuzilayotganda ham, undan keyin ham istalgan vaqtda tanlanishi mumkin. Taraflar, shuningdek istalgan vaqtda shartnomaga nisbatan qoʻllaniladigan huquqni oʻzgartirish toʻgʻrisida kelishib olishlari mumkin.
1190-modda. Taraflarning kelishuvi boʻlmagan taqdirda shartnomaga nisbatan qoʻllaniladigan huquq
Qoʻllanilishi lozim boʻlgan huquq toʻgʻrisida shartnoma taraflarining kelishuvi boʻlmagan taqdirda, bu shartnomaga nisbatan:
oldi-sotdi shartnomasida — sotuvchi;
hadya shartnomasida — hadya qiluvchi;
ijara (mulk ijarasi) shartnomasida — ijaraga beruvchi;
mol-mulkdan tekin foydalanish shartnomasida — ssuda beruvchi;
pudrat shartnomasida — pudratchi;
yoʻlovchi, bagaj va yuk tashish shartnomasida — tashuvchi;
transport ekspeditsiyasi shartnomasida — ekspeditor;
qarz shartnomasida yoki boshqa kredit shartnomasida — kreditor;
topshiriq shartnomasida — ishonchli vakil;
vositachilik shartnomasida — vositachi;
omonat saqlash shartnomasida — saqlovchi;
sugʻurta shartnomasida — sugʻurtalovchi;
kafillik shartnomasida — kafil;
garov toʻgʻrisidagi shartnomada — garovga qoʻyuvchi;
Oldingi tahrirga qarang.
pul talabnomasidan boshqa shaxs foydasiga voz kechish evaziga moliyalash (faktoring) shartnomasida — mijoz;
(1190-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 17-apreldagi OʻRQ-1058-sonli Qonuniga asosan oʻn oltinchi xatboshi bilan toʻldirilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 18.04.2025-y., 03/25/1058/0355-son)
alohida huquqlardan foydalanish toʻgʻrisidagi litsenziya shartnomasida — litsenziar hisoblanuvchi taraf taʼsis etilgan, turar joyga ega boʻlgan yoki asosiy faoliyat joyi boʻlgan mamlakat huquqi qoʻllaniladi.
Qoʻllanilishi lozim boʻlgan huquq toʻgʻrisida shartnoma taraflarining kelishuvi boʻlmagan taqdirda, ushbu modda birinchi qismining qoidalaridan qatʼi nazar:
koʻchmas mulk toʻgʻrisidagi shartnomaga nisbatan — bu mulk turgan mamlakatning huquqi;
birgalikdagi faoliyat toʻgʻrisidagi shartnomaga va qurilish pudrati shartnomasiga nisbatan — ana shunday faoliyat amalga oshirilayotgan yoki shartnomada nazarda tutilgan natijalar yaratilayotgan mamlakatning huquqi;
kimoshdi savdosida, tanlov boʻyicha yoki birjada tuzilgan shartnomaga nisbatan — kimoshdi savdosi, tanlov oʻtkazilayotgan yoki birja joylashgan mamlakatning huquqi qoʻllaniladi.
Ushbu moddaning birinchi va ikkinchi qismlarida koʻrsatib oʻtilmagan shartnomalarga nisbatan qoʻllanilishi lozim boʻlgan huquq toʻgʻrisida taraflarning kelishuvi boʻlmagan taqdirda, bunday shartnomaning mazmuni uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega boʻlgan ijroni amalga oshirayotgan taraf taʼsis etilgan, turar joyga ega boʻlgan yoki asosiy faoliyat joyi boʻlgan mamlakatning huquqi qoʻllaniladi. Shartnomaning mazmuni uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega boʻlgan ijroni aniqlashning imkoniyati boʻlmagan taqdirda, shartnoma eng uzviy bogʻlangan mamlakatning huquqi qoʻllaniladi.
1191-modda. Chet el ishtirokidagi yuridik shaxsni tuzish toʻgʻrisidagi shartnomaga nisbatan qoʻllaniladigan huquq
Chet el ishtirokidagi yuridik shaxsni tuzish toʻgʻrisidagi shartnomaga nisbatan yuridik shaxs taʼsis etilgan mamlakat huquqi qoʻllaniladi.
1192-modda. Qoʻllaniladigan huquqning amal qilish doirasi
Ushbu paragrafning qoidalaridan kelib chiqib shartnomaga nisbatan qoʻllaniladigan huquq:
shartnomaning talqinini;
taraflarning huquq va majburiyatlarini;
shartnomaning ijrosini;
shartnomani umuman yoki tegishli darajada ijro etmaslik oqibatlarini;
shartnomaning toʻxtatilishini;
shartnomaning oʻz-oʻzidan haqiqiy emasligi yoki haqiqiy emas deb topilishi oqibatlarini;
shartnoma munosabati bilan talablarning bahridan oʻtish va qarzni oʻtkazishni qamrab oladi.
Ijro etish usullari va tartibiga, shuningdek tegishli darajada ijro etilmagan taqdirda koʻrilishi lozim boʻlgan choralar borasida qoʻllanilayotgan huquqdan tashqari ijro amalga oshirilayotgan mamlakatning huquqi ham eʼtiborga olinadi.
6-§. Shartnomadan tashqari majburiyatlar
1193-modda. Bir taraflama harakatlardan iborat majburiyatlar
Bir taraflama harakatlardan (mukofotni oshkora vaʼda qilish, oʻzganing maqsadini koʻzlab topshiriqsiz amalga oshiriladigan faoliyat va boshqalardan) iborat majburiyatlarga nisbatan ushbu boʻlimning 4-paragrafi qoidalari qoʻllanadi.
1194-modda. Zarar yetkazilganligi oqibatida kelib chiqadigan majburiyatlar
Zarar yetkazilganligi oqibatida kelib chiqadigan majburiyatlar boʻyicha huquq va majburiyatlar zararni undirishni talab qilish uchun asos boʻlgan harakat yoki boshqa holat yuz bergan mamlakatning huquqi boʻyicha belgilanadi.
Chet elda zarar yetkazilganligi oqibatida kelib chiqadigan majburiyatlar boʻyicha huquq va burchlar, agar fuqarolar yoki yuridik shaxslar ayni bitta davlatdan boʻlsalar, shu davlat huquqi bilan belgilanadi.
Oldingi tahrirga qarang.
Agar zarar oʻrnini qoplash toʻgʻrisidagi talab uchun asos boʻlgan harakat yoki boshqa holat Oʻzbekiston Respublikasining qonunchiligi boʻyicha gʻayriqonuniy boʻlmasa, chet el huquqi qoʻllanmaydi.
(1194-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
1195-modda. Isteʼmolchiga yetkazilgan zarar uchun javobgarlik
Tovarni sotib olish, ishni bajarish yoki xizmatni koʻrsatish munosabati bilan isteʼmolchi koʻrgan zarar oʻrnini qoplash toʻgʻrisidagi talabga nisbatan isteʼmolchining xohishiga koʻra:
isteʼmolchining turar joyi joylashgan mamlakatning huquqi;
ishlab chiqaruvchi yoki ishni bajargan, xizmat koʻrsatgan shaxsning turar joyi yoki manzili joylashgan mamlakatning huquqi;
isteʼmolchi tovarni sotib olgan, ish natijasini qabul qilgan yoki unga xizmat koʻrsatilgan mamlakatning huquqi qoʻllanadi.
1196-modda. Asossiz boylik orttirish
Asossiz boylik orttirish natijasida vujudga keladigan majburiyatlarga nisbatan boylik orttirilgan mamlakatning huquqi qoʻllaniladi.
Agar asossiz boylik orttirish mol-mulkni sotib olish yoki tejab qolishga doir asoslar bekor boʻlishi natijasida vujudga kelsa, qoʻllaniladigan huquq bu asos boʻysundirilgan mamlakatning huquqi boʻyicha belgilanadi. Asossiz boylik orttirish tushunchasi Oʻzbekiston Respublikasining huquqi boʻyicha belgilanadi.
7-§. Vorislik huquqi
1197-modda. Vorislikka doir munosabatlar
Vorislikka doir munosabatlar, basharti ushbu Kodeksning 1198 va 1199-moddalarida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, meros qoldiruvchi vasiyatnomada oʻzi fuqarosi boʻlgan mamlakatning huquqini tanlagan boʻlmasa, meros qoldiruvchi oxirgi doimiy turar joyga ega boʻlgan mamlakatning huquqi boʻyicha belgilanadi.
1198-modda. Shaxslarning vasiyatnoma tuzish va uni bekor qilish layoqati, vasiyatnomaning va uni bekor qilish hujjatining shakli
Shaxsning vasiyatnoma tuzish va uni bekor qilish layoqati, shuningdek vasiyatnomaning va uni bekor qilish hujjatining shakli, agar meros qoldiruvchi vasiyatnomada oʻzi fuqarosi boʻlgan mamlakatning huquqini tanlagan boʻlmasa, hujjat tuzilayotgan paytda meros qoldiruvchi doimiy turar joyga ega boʻlgan mamlakatning huquqi boʻyicha aniqlanadi. Biroq vasiyatnoma yoki uning bekor qilinishi, agar shakl hujjat tuzilgan joyning yoki Oʻzbekiston Respublikasining huquqi talablarini qanoatlantirsa, shaklga rioya etilmaganligi natijasida haqiqiy emas deb topilmaydi.
1199-modda. Koʻchmas mulkka va davlat reyestrida qayd etilishi lozim boʻlgan mol-mulkka vorislik
Koʻchmas mulkka vorislik mazkur mulk joylashgan mamlakat huquqi boʻyicha, Oʻzbekiston Respublikasining reyestrida qayd etilgan mol-mulkka vorislik esa, Oʻzbekiston Respublikasining huquqi boʻyicha belgilanadi.
(Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1996-y., 11-12-son, 1-modda; 1997-y., 9-son, 241-modda; 1998-y., 5-6-son, 102-modda; 1999-y., 9-son, 229-modda; 2001-y., 1-2-son, 23-modda, 9-10-son, 182-modda; 2002-y., 1-son, 20-modda, 9-son, 165-modda; 2003-y., 1-son, 8-modda; 2004-y., 1-2-son, 18-modda; Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2004-y., 37-son, 408-modda; 2006-y., 37-38-son, 371-modda, 39-son, 385-modda; 2007-y., 3-son, 21-modda, 37-38-son, 377-modda, 52-son, 533-modda; 2008-y., 17-son, 129-modda, 52-son, 513-modda; 2009-y., 39-son, 423-modda; 2010-y., 37-son, 313-modda, 315-modda; 2011-y., 51-son, 542-modda, 52-son, 555-modda; 52-son, 556-modda; 2012-y., 15-son, 164-modda, 16-son, 176-modda; 2013-y., 1-son, 1-modda, 41-son, 543-modda; 2015-y., 32-son, 425-modda; 33-son, 439-modda; 2016-y., 17-son, 173-modda; 2017-y., 16-son, 265-modda; Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 27.07.2018-y., 03/18/488/1579-son, 12.10.2018-y., 03/18/497/2044-son; 21.03.2019-y., 03/19/531/2799-son, 24.05.2019-y., 03/19/542/3177-son, 23.10.2019-y., 03/19/572/3943-son, 04.12.2019-y., 03/19/586/4106-son; 15.01.2020-y., 03/20/602/0052-son, 05.10.2020-y., 03/20/640/1348-son; Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son, 21.08.2021-y., 03/21/709/0808-son; 10.02.2022-y., 03/22/752/0113-son; 30.03.2022-y., 03/22/761/0250-son; 21.04.2022-y., 03/22/765/0332-son; 18.05.2022-y., 03/22/770/0424-son, 07.06.2022-y., 03/22/775/0477-son; 04.11.2022-y., 03/22/800/0990-son; 16.11.2023-y., 03/23/878/0852-son; 22.02.2024-y., 03/24/911/0142-son; 28.02.2024-y., 03/24/914/0161-son; 11.09.2024-y., 03/24/959/0698-son; 07.02.2025-y., 03/25/1025/0116-son; 07.03.2025-y., 03/25/1044/0224-son; 17.04.2025-y., 03/25/1057/0351-son; 18.04.2025-y., 03/25/1058/0355-son; 22.04.2025-y., 03/25/1060/0373-son; 09.08.2025-y., 03/25/1080/0710-son; 18.10.2025-y., 03/25/1088/0948-son; 30.12.2025-y., 03/25/1109/1241-son; 28.03.2026-y., 03/26/1126/0279-son)
ГРАЖДАНСКИЙ КОДЕКС РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН
ЧАСТЬ ВТОРАЯ
Подраздел 3. ОТДЕЛЬНЫЕ ВИДЫ ОБЯЗАТЕЛЬСТВ
Глава 29. Купля-продажа
§ 1. Общие положения о купле-продаже
Статья 386. Договор купли-продажи
По договору купли-продажи одна сторона (продавец) обязуется передать товар в собственность другой стороне (покупателю), а покупатель обязуется принять этот товар и уплатить за него определенную денежную сумму (цену).
К купле-продаже ценных бумаг и валютных ценностей положения, предусмотренные настоящим параграфом, применяются, если законом не установлены специальные правила их купли-продажи.
В случаях, предусмотренных настоящим Кодексом или иным законом, особенности купли-продажи отдельных видов товаров определяются законодательством.
См. предыдущую редакцию.
Договор купли-продажи автомототранспортных средств, подлежащих в установленном законодательством порядке государственной регистрации, должен быть нотариально удостоверен, за исключением случаев, установленных Правительством Республики Узбекистан.
(статья 386 дополнена частью четвертой Законом Республики Узбекистан от 7 декабря 2001 г. № 320-II — Ведомости Олий Мажлиса, 2002 г., № 1, ст. 20)
Положения, предусмотренные настоящим параграфом, применяются к продаже имущественных прав, если иное не вытекает из содержания или характера этих прав.
К отдельным видам договоров купли-продажи (розничной купле-продаже, поставке товаров, энергоснабжению, продаже предприятия и др.) положения, предусмотренные настоящим параграфом, применяются, если иное не предусмотрено правилами настоящего Кодекса о договорах этих видов.
Статья 387. Условие договора о товаре
Товаром по договору купли-продажи могут быть любые вещи с соблюдением правил статьи 82 настоящего Кодекса.
Договор может быть заключен на куплю-продажу товара, имеющегося в наличии у продавца в момент заключения договора, а также товара, который будет создан или приобретен продавцом в будущем, если иное не установлено законом или не вытекает из характера товара.
Условие договора купли-продажи о товаре считается согласованным, если договор позволяет определить наименование и количество товара.
Статья 388. Обязанности продавца по передаче товара
Продавец обязан передать покупателю товар, предусмотренный договором купли-продажи.
Если иное не предусмотрено договором купли-продажи, одновременно с передачей вещи, продавец обязан передать покупателю ее принадлежности, а также относящиеся к ней документы (технический паспорт, сертификат качества, инструкцию по эксплуатации и т. п.), предусмотренные законодательством или договором.
Статья 389. Срок исполнения обязанности передать товар
Срок исполнения продавцом обязанности передать товар покупателю определяется договором купли-продажи, а если договор не позволяет определить этот срок, — в соответствии с правилами, предусмотренными статьей 242 настоящего Кодекса.
Договор купли-продажи признается заключенным с условием о его исполнении к строго определенному сроку, если из договора ясно вытекает, что при нарушении этого срока покупатель утрачивает интерес к исполнению договора. Продавец не вправе исполнять такой договор до наступления или после истечения определенного в нем срока без согласия покупателя.
Статья 390. Момент исполнения обязанности продавца передать товар
Если иное не предусмотрено договором купли-продажи, обязанность продавца передать товар покупателю считается исполненной в момент:
вручения товара покупателю или указанному им лицу, если договором предусмотрена обязанность продавца по доставке товара;
предоставления товара в распоряжение покупателя, если товар должен быть передан покупателю в месте нахождения товара. Товар считается предоставленным в распоряжение покупателя, когда к сроку, предусмотренному договором, товар готов к передаче в надлежащем месте и покупатель в соответствии с условиями договора осведомлен о готовности товара к передаче. Товар не признается готовым к передаче, если он не идентифицирован для целей договора путем маркировки или иным образом.
В случаях, когда из договора купли-продажи не вытекает обязанность продавца по доставке товара или передаче товара в месте его нахождения покупателю, обязанность продавца передать товар покупателю считается исполненной в момент сдачи товара перевозчику или организации связи для доставки покупателю, если иное не предусмотрено договором.
Статья 391. Обязанность продавца по сохранению проданного имущества
Когда право собственности или иное вещное право переходит к покупателю ранее передачи имущества, продавец обязан до передачи сохранять имущество, не допуская его ухудшения. Необходимые для этого издержки покупатель обязан возместить продавцу, если иное не предусмотрено соглашением сторон.
Статья 392. Переход риска случайной гибели или случайного повреждения товара
Если иное не предусмотрено договором купли-продажи, риск случайной гибели или случайного повреждения товара переходит на покупателя с момента, когда в соответствии с законом или договором продавец считается исполнившим свою обязанность по передаче товара покупателю.
Риск случайной гибели или случайного повреждения товара, проданного во время его нахождения в пути, переходит на покупателя с момента заключения договора, если иное не предусмотрено соглашением сторон.
Условие договора купли-продажи о том, что риск случайной гибели или случайного повреждения товара переходит на покупателя с момента сдачи товара первому перевозчику, по требованию покупателя может быть признано судом недействительным, если в момент заключения договора продавец знал или должен был знать, что товар утрачен или поврежден, и не сообщил об этом покупателю.
Статья 393. Обязанность продавца передать товар свободным от прав третьих лиц
Продавец обязан передать покупателю товар свободным от любых прав третьих лиц, за исключением случая, когда покупатель согласился принять товар, обремененный правами третьих лиц. Неисполнение этого правила дает покупателю право требовать уменьшения покупной цены либо расторжения договора купли-продажи и возмещения убытков, за исключением случая, когда будет доказано, что покупатель знал или должен был знать о правах третьих лиц на этот товар.
Правила, предусмотренные настоящей статьей, соответственно применяются и в том случае, когда в отношении товара к моменту его передачи покупателю имелись притязания третьих лиц, о которых продавцу было известно, если эти притязания впоследствии признаны в установленном порядке правомерными.
Статья 394. Обязанности покупателя и продавца в случае предъявления иска об изъятии товара
Если третье лицо по основанию, возникшему до исполнения договора купли-продажи, предъявит к покупателю иск об изъятии товара, покупатель обязан привлечь продавца к участию в деле, а продавец обязан вступить в это дело на стороне покупателя.
Непривлечение покупателем продавца к участию в деле освобождает продавца от ответственности перед покупателем, если продавец докажет, что, приняв участие в деле, он мог бы предотвратить изъятие проданного товара у покупателя.
Продавец, привлеченный покупателем к участию в деле, но не принявший в нем участия, лишается права доказывать неправильность ведения дела покупателем.
Статья 395. Ответственность продавца в случае изъятия товара у покупателя
При изъятии товара у покупателя третьими лицами по основаниям, возникшим до исполнения договора купли-продажи, продавец обязан возместить покупателю понесенные им убытки, за исключением случая, когда покупатель знал или должен был знать о наличии этих оснований.
Соглашение сторон об освобождении продавца от ответственности или о ее ограничении в случае истребования приобретенного товара у покупателя третьими лицами недействительно.
Статья 396. Последствия отказа продавца передать товар
Если продавец отказывается передать покупателю проданный товар, покупатель вправе отказаться от исполнения договора купли-продажи.
При отказе продавца от передачи индивидуально-определенной вещи покупатель вправе предъявить продавцу требования, предусмотренные статьей 331 настоящего Кодекса.
Статья 397. Последствия неисполнения обязанности передать принадлежности и документы, относящиеся к товару
Если продавец не передает или отказывается передать покупателю относящиеся к товару принадлежности или документы, которые он должен передать в соответствии с законодательством или договором купли-продажи (часть вторая статьи 388 настоящего Кодекса), покупатель вправе назначить ему разумный срок для их передачи.
В случае, когда принадлежности или документы, относящиеся к товару, не переданы продавцом в указанный срок, покупатель вправе отказаться от товара, если иное не предусмотрено договором купли-продажи.
Статья 398. Количество товара
Количество товара, подлежащего передаче покупателю, предусматривается договором купли-продажи в соответствующих единицах измерения или в денежном выражении. Условие о количестве товара может быть согласовано путем установления в договоре порядка его определения.
Если договор купли-продажи не позволяет определить количество подлежащего передаче товара, договор считается незаключенным.
Статья 399. Последствия нарушения условия договора о количестве товара
Если продавец в нарушение условий договора купли-продажи передал покупателю меньшее количество товара, чем определено договором, покупатель вправе, если иное не предусмотрено договором, либо потребовать передать недостающее количество товара, либо отказаться от переданного товара и его оплаты, а если он оплачен, — потребовать возврата уплаченной денежной суммы.
В случае, когда продавец передал покупателю товар в количестве, превышающем указанное в договоре купли-продажи, покупатель обязан известить об этом продавца в порядке, предусмотренном частью первой статьи 416 настоящего Кодекса. Если в разумный срок после получения сообщения покупателя продавец не распорядится соответствующим товаром, покупатель вправе, если иное не предусмотрено договором, принять весь товар.
В случае принятия покупателем товара в количестве, превышающем указанное в договоре купли-продажи, соответствующий товар оплачивается по цене, установленной договором, если иная цена не определена соглашением сторон.
Статья 400. Ассортимент товаров
Если по договору купли-продажи передаче подлежат товары в определенном соотношении по видам, моделям, размерам, цветам и иным признакам (ассортимент), продавец обязан передать покупателю товары в ассортименте, согласованном сторонами.
Если ассортимент в договоре купли-продажи не определен и в договоре не установлен порядок его определения, но из существа обязательства вытекает, что товары должны быть переданы покупателю в ассортименте, продавец вправе передать покупателю товары в ассортименте, исходя из потребностей покупателя, которые были известны продавцу на момент заключения договора, или отказаться от исполнения договора.
Статья 401. Последствия нарушения условия договора об ассортименте товара
При передаче продавцом предусмотренных договором купли-продажи товаров в ассортименте, не соответствующем договору, покупатель вправе отказаться от их принятия и оплаты, а если они оплачены, потребовать возврата уплаченной денежной суммы.
Если продавец передал покупателю наряду с товарами, ассортимент которых соответствует договору купли-продажи, товары с нарушением условий об ассортименте, покупатель вправе по своему выбору:
принять товары, соответствующие условиям договора об ассортименте, и отказаться от остальных товаров;
отказаться от всех переданных товаров;
потребовать заменить товары, не соответствующие условиям договора об ассортименте, товарами в ассортименте, предусмотренном договором;
принять все переданные товары.
При отказе от товаров, ассортимент которых не соответствует условиям договора купли-продажи, или предъявлении требования о замене товаров, не соответствующих условиям об ассортименте, покупатель вправе также отказаться от оплаты этих товаров, а если они оплачены, потребовать возврата уплаченной денежной суммы.
Товары, не соответствующие условиям договора об ассортименте, считаются принятыми, если покупатель в разумный срок после их получения не сообщит продавцу о своем отказе от товаров.
Если покупатель не отказался от товаров, ассортимент которых не соответствует договору, он обязан их оплатить по цене, согласованной с продавцом. В случае, когда продавцом не приняты необходимые меры по согласованию цены в разумный срок, покупатель оплачивает товары по цене, которая в момент заключения договора при сравнимых обстоятельствах обычно взималась за аналогичные товары.
Правила настоящей статьи применяются, если иное не предусмотрено договором купли-продажи.
Статья 402. Качество товара
Продавец обязан передать покупателю товар, качество которого соответствует договору купли-продажи.
При отсутствии в договоре купли-продажи условий о качестве товара продавец обязан передать покупателю товар, пригодный для предназначенных целей.
Если продавец при заключении договора был поставлен покупателем в известность о конкретных целях приобретения товара, продавец обязан передать покупателю товар, пригодный для использования в соответствии с этими целями.
При продаже товара по образцу и (или) по описанию продавец обязан передать покупателю товар, который соответствует образцу и (или) описанию.
Если в соответствии с установленным законом порядком предусмотрены обязательные требования к качеству продаваемого товара, то продавец, осуществляющий предпринимательскую деятельность, обязан передать покупателю товар, соответствующий этим обязательным требованиям.
По соглашению между продавцом и покупателем может быть передан товар, соответствующий повышенным требованиям к качеству по сравнению с обязательными требованиями, установленными в предусмотренном законом порядке.
Статья 403. Гарантия качества товара
Товар, который продавец обязан передать покупателю, должен соответствовать требованиям, предусмотренным статьей 402 настоящего Кодекса, в момент его передачи покупателю, если иной момент определения соответствия товара этим требованиям не предусмотрен договором купли-продажи и в пределах разумного срока должен быть пригодными для предназначенных целей.
В случае, когда договором купли-продажи предусмотрено предоставление продавцом гарантии качества товара, продавец обязан передать покупателю товар, который должен соответствовать требованиям, предусмотренным статьей 402 настоящего Кодекса, в течение времени, установленного договором (гарантийного срока).
Гарантия качества товара распространяется и на все комплектующие изделия, если иное не предусмотрено договором купли-продажи.
Статья 404. Исчисление гарантийного срока товара
Гарантийный срок начинает течь с момента передачи товаров покупателю, если иное не предусмотрено договором купли-продажи.
Если покупатель лишен возможности использовать товар, в отношении которого договором купли-продажи установлен гарантийный срок, по обстоятельствам, зависящим от продавца, гарантийный срок не течет до устранения соответствующих обстоятельств продавцом.
Если иное не предусмотрено договором купли-продажи, гарантийный срок продлевается на время, в течение которого товар не мог использоваться из-за обнаруженных в нем недостатков, при условии извещения продавца о недостатках товара в порядке, установленном статьей 416 настоящего Кодекса.
Если иное не предусмотрено договором купли-продажи, гарантийный срок на комплектующее изделие считается равным гарантийному сроку на основное изделие и начинает течь одновременно с гарантийным сроком на основное изделие.
При замене товара (комплектующего изделия) гарантийный срок начинает течь заново.
Статья 405. Срок годности товара
См. предыдущую редакцию.
Законодательством, в том числе национальными стандартами, может быть определен период времени, по истечении которого товар считается непригодным для использования по назначению (срок годности).
(часть первая статьи 405 в редакции Закона Республики Узбекистан от 3 ноября 2022 года № ЗРУ-800 — Национальная база данных законодательства, 04.11.2022 г., № 03/22/800/0990 — Вступает в силу с 5 ноября 2023 года)
Товар, на который установлен срок годности, продавец обязан передать покупателю с таким расчетом, чтобы он мог быть использован по назначению до истечения срока годности.
Статья 406. Исчисление срока годности товара
Срок годности товара определяется периодом времени, исчисляемым со дня его изготовления, в течение которого товар пригоден к использованию, либо датой, до наступления которой товар пригоден к использованию.
Статья 407. Проверка качества товара
Если законодательством или договором купли-продажи предусмотрена проверка качества товара, она должна осуществляться в соответствии с установленными в них требованиями.
См. предыдущую редакцию.
В случаях, когда стандарты устанавливают требования к контролю качества товаров, качество должно проверяться в соответствии с их указаниями.
(часть вторая статьи 407 в редакции Закона Республики Узбекистан от 3 ноября 2022 года № ЗРУ-800 — Национальная база данных законодательства, 04.11.2022 г., № 03/22/800/0990 — Вступает в силу с 5 ноября 2023 года)
Если в порядке, установленном частями первой и второй настоящей статьи, условия проверки качества товара не предусмотрены, то проверка качества товара должна производиться в соответствии с обычаями делового оборота или иными обычно применяемыми условиями проверки товара, подлежащего передаче по договору купли-продажи.
Если законодательством, в том числе государственными стандартами или договором купли-продажи предусмотрена обязанность продавца проверить качество товара, передаваемого покупателю (испытание, анализ, осмотр и т. п.), продавец должен предоставить покупателю по его требованию доказательства осуществления проверки качества товара.
Проверка качества товара продавцом и покупателем должна производиться на одних и тех же условиях.
Статья 408. Последствия передачи товара ненадлежащего качества
Если недостатки товара не были оговорены продавцом, покупатель, которому передан товар ненадлежащего качества, приобретает права, предусмотренные статьей 434 настоящего Кодекса.
В случае ненадлежащего качества части товара, входящей в комплект, покупатель вправе в отношении этого товара осуществить права, предусмотренные статьей 434 настоящего Кодекса.
В случае, когда продавец товара ненадлежащего качества не является его изготовителем, требования о замене или о безвозмездном устранении недостатков товара могут быть предъявлены к продавцу либо к изготовителю.
Правила, предусмотренные настоящей статьей, применяются, если настоящим Кодексом или другим законом не установлено иное.
Статья 409. Недостатки товара, за которые отвечает продавец
Продавец отвечает за недостатки товара, если покупатель докажет, что недостатки в товаре возникли до его передачи покупателю или по причинам, возникшим до этого момента.
В отношении товара, на который продавцом предоставлена гарантия качества, продавец отвечает за недостатки товара, если не докажет, что недостатки в товаре возникли после его передачи покупателю вследствие нарушения покупателем правил пользования товаром или его хранения либо действий третьих лиц, или непреодолимой силы.
Статья 410. Сроки обнаружения недостатков в переданном товаре
Если иное не предусмотрено законом или договором купли-продажи, покупатель вправе предъявить требования, связанные с недостатками товара при условии, что они обнаружены в сроки, установленные настоящей статьей.
Когда на товар не установлен гарантийный срок или срок годности, требования, связанные с недостатками, могут быть предъявлены покупателем при условии, что недостатки в проданном товаре были обнаружены в разумный срок, но в пределах двух лет со дня передачи товара покупателю, если иные сроки не установлены законом или договором купли-продажи. Срок для выявления недостатков товара, подлежащего перевозке или отправке организацией связи исчисляется со дня получения товара в месте его назначения.
Если на товар установлен гарантийный срок, покупатель вправе предъявить требования, связанные с недостатками товара при обнаружении недостатков товара в течение гарантийного срока.
Если на комплектующее изделие в договоре купли-продажи установлен гарантийный срок меньшей продолжительности, чем на основное изделие, покупатель вправе предъявить требования о недостатках комплектующего изделия при их обнаружении в течение гарантийного срока на основное изделие.
Если на комплектующее изделие в договоре купли-продажи установлен гарантийный срок большей продолжительности, чем гарантийный срок на основное изделие, покупатель вправе предъявить требования о недостатках товара, если недостатки в комплектующем изделии обнаружены в течение гарантийного срока на него, независимо от истечения гарантийного срока на основное изделие.
В отношении товара, на который установлен срок годности, покупатель вправе предъявить требования о недостатках товара, если они обнаружены в течение срока годности товара.
Если недостатки товара обнаружены покупателем за пределами гарантийного срока или срока годности, продавец несет ответственность, если покупатель докажет, что недостатки товара возникли до передачи товара покупателю или по причинам, возникшим до этого момента.
Статья 411. Комплектность товара
Продавец обязан передать покупателю товар, соответствующий условиям договора купли-продажи о комплектности.
В случае, когда договором купли-продажи не определена комплектность товара, продавец обязан передать покупателю товар, комплектность которого определяется обычаями делового оборота или иными обычно предъявляемыми требованиями.
Статья 412. Комплект товаров
Если договором купли-продажи предусмотрена обязанность продавца передать покупателю определенный набор товаров в комплекте (комплект товаров), обязательство считается исполненным с момента передачи всех товаров, включенных в комплект.
Если иное не предусмотрено договором купли-продажи и не вытекает из существа обязательства, продавец обязан передать покупателю все товары, входящие в комплект, одновременно.
Статья 413. Последствия передачи некомплектного товара
В случае передачи некомплектного товара покупатель вправе по своему выбору потребовать от продавца:
соразмерного уменьшения покупной цены;
доукомплектования товара в разумный срок.
Если продавец в разумный срок не выполнил требования покупателя о доукомплектовании товара, покупатель вправе по своему выбору:
потребовать замены некомплектного товара на комплектный;
отказаться от исполнения договора купли-продажи и потребовать возврата уплаченной за него денежной суммы, а также возмещения убытков.
Последствия, предусмотренные частями первой и второй настоящей статьи, применяются и в случае нарушения продавцом обязанности передать покупателю комплект товаров, если иное не предусмотрено договором купли-продажи и не вытекает из существа обязательства.
Статья 414. Тара и упаковка
Если иное не предусмотрено договором купли-продажи и не вытекает из существа обязательства, продавец обязан передать покупателю товар в таре и (или) упаковке, за исключением товара, который по своему характеру не требует затаривания и (или) упаковки.
Если договором купли-продажи не определены требования к таре и упаковке, то товар должен быть затарен и (или) упакован обычным для такого товара способом, а при отсутствии такового способом, обеспечивающим сохранность товаров такого рода при обычных условиях хранения и транспортировки.
Если в установленном законом порядке предусмотрены обязательные требования к таре и (или) упаковке, то продавец, осуществляющий предпринимательскую деятельность, обязан передать покупателю товар в таре и (или) упаковке, соответствующих этим обязательным требованиям.
Статья 415. Последствия передачи товара без тары и (или) упаковки либо в ненадлежащей таре и (или) упаковке
В случаях, когда подлежащий затариванию и (или) упаковке товар передается покупателю без тары и (или) упаковки либо в ненадлежащей таре и (или) упаковке, покупатель вправе потребовать от продавца затарить и (или) упаковать товар либо заменить ненадлежащую тару и (или) упаковку, если иное не вытекает из договора купли-продажи, существа обязательства или характера товара. Вместо предъявления продавцу указанных требований покупатель вправе предъявить к нему также иные требования, вытекающие из передачи товара ненадлежащего качества, пpедусмотpенные статьей 434 настоящего Кодекса.
Статья 416. Извещение продавца о ненадлежащем исполнении договора купли-продажи
Покупатель обязан известить продавца о нарушении условий договора купли-продажи о количестве, ассортименте, качестве, комплектности, таре и (или) упаковке товаров в срок, предусмотренный законодательством или договором, а если такой срок не установлен, — в разумный срок после того, как нарушение соответствующего условия договора должно было быть обнаружено, исходя из характера и назначения товаров.
В случае невыполнения покупателем указанной в части первой настоящей статьи обязанности, продавец вправе полностью или частично отказаться от удовлетворения соответствующих требований покупателя, если докажет, что это повлекло невозможность удовлетворить его требования или влечет для продавца несоразмерные расходы по сравнению с теми, которые он понес бы, если бы своевременно был извещен о нарушении условий договора купли-продажи.
Если продавец знал или должен был знать о том, что переданные покупателю товары не соответствуют условиям договора купли-продажи, он не вправе ссылаться на неисполнение покупателем обязанности, предусмотренной частью пеpвой настоящей статьи.
Статья 417. Обязанность покупателя принять товар
Покупатель обязан принять товар, переданный ему продавцом, за исключением случаев, когда он вправе потребовать замены товара или отказаться от исполнения договора купли-продажи.
Если иное не предусмотрено законодательством или договором купли-продажи, покупатель обязан совершить действия, которые в соответствии с обычно предъявляемыми требованиями необходимы с его стороны для обеспечения передачи и получения соответствующего товара.
В случаях, когда покупатель в нарушение законодательства или договора купли-продажи не принимает или отказывается принять товар, продавец вправе отказаться от исполнения договора и потребовать возмещения убытков.
Статья 418. Цена товаpа
Покупатель обязан оплатить товар по цене, определяемой в соответствии со статьей 356 настоящего Кодекса, а также совершить за свой счет действия, которые согласно законодательству, договору купли-продажи или обычно предъявляемым требованиям необходимы для осуществления платежа.
Когда цена устанавливается в зависимости от веса товара, она определяется по весу нетто, если иное не предусмотрено договором купли-продажи.
Если договор купли-продажи предусматривает, что цена на товар подлежит изменению в зависимости от показателей, обуславливающих цену товара (себестоимость, затраты и т. п.), но при этом не определен способ пересмотра цены, цена определяется исходя из соотношения этих показателей на момент заключения договора и на момент передачи товара. При просрочке продавцом исполнения обязанности передать товар цена определяется исходя из соотношения этих показателей на момент заключения договора и на момент передачи товара, предусмотренный договором, а если договором не предусмотрен момент передачи товара, — на момент, определенный в соответствии со статьей 242 настоящего Кодекса.
Правила, предусмотренные частью тpетьей настоящей статьи, применяются, если иное не установлено законодательством или договором купли-продажи, и не вытекает из существа обязательства.
Статья 419. Оплата товара
Если из законодательства или условий договора купли-продажи не вытекает обязанность уплатить цену в определенный срок, покупатель обязан уплатить ее без промедления после передачи ему товара продавцом или товаро-распорядительных документов на этот товар.
Если договором купли-продажи не предусмотрена рассрочка оплаты товара, покупатель обязан уплатить продавцу сумму в размере полной цены переданного товара.
Если покупатель своевременно не оплачивает переданный в соответствии с договором купли-продажи товар, продавец вправе потребовать оплаты товара и уплаты процентов за пользование чужими денежными средствами.
Если покупатель в нарушение договора купли-продажи отказывается принять и оплатить товар, продавец вправе по своему выбору потребовать оплаты товара либо отказаться от исполнения договора.
В случаях, когда продавец в соответствии с договором купли-продажи обязан передать покупателю, кроме неоплаченных, и другие товары, он вправе приостановить передачу этих товаров до полной оплаты всех ранее переданных товаров, если иное не предусмотрено законодательством или договором.
Статья 420. Предварительная оплата товара
В случаях, когда договором купли-продажи предусмотрена обязанность покупателя уплатить цену полностью или частично до передачи продавцом товара (предварительная оплата), покупатель должен произвести оплату в срок, предусмотренный договором, а если такой срок договором не предусмотрен, — в срок, определенный в соответствии со статьей 242 настоящего Кодекса.
В случае неисполнения покупателем предусмотренной договором купли-продажи обязанности предварительно оплатить товар применяются правила, предусмотренные статьей 256 настоящего Кодекса.
В случае, когда продавец, получивший сумму предварительной оплаты, не исполняет обязанность по передаче товара, покупатель вправе потребовать передачи оплаченного товара или возврата суммы предварительной оплаты за товар, не переданный продавцом.
В случае, когда продавец не исполняет обязанности по передаче предварительно оплаченного товара и иное не предусмотрено договором купли продажи, на сумму предварительной оплаты подлежат уплате проценты в соответствии со статьей 327 настоящего Кодекса, со дня, когда по договору передача товаров должна была быть произведена, до дня передачи товара покупателю или возврата ему предварительно уплаченной им суммы. Договором может быть предусмотрена обязанность продавца уплачивать проценты на сумму предварительной оплаты, со дня получения этой суммы от покупателя.
Статья 421. Оплата товара, проданного в кредит
В случае, когда договором купли-продажи предусмотрена оплата товара через определенное время после его передачи покупателю (продажа товара в кредит), покупатель должен произвести оплату в срок, предусмотренный договором, а если такой срок договором не предусмотрен, — в срок, определенный в соответствии со статьей 242 настоящего Кодекса.
В случае неисполнения продавцом обязанности по передаче товара применяются правила, предусмотренные статьей 256 настоящего Кодекса.
В случае, когда покупатель, получивший товар, не исполняет обязанность по его оплате в установленный договором купли-продажи срок, продавец вправе потребовать оплаты переданного товара или возврата неоплаченного товара.
В случае, когда покупатель не исполняет обязанность по оплате переданного товара в установленный договором срок, и иное не предусмотрено настоящим Кодексом или договором купли-продажи, на просроченную сумму подлежат уплате проценты в соответствии со статьей 327 настоящего Кодекса со дня, когда по договору товар должен был быть оплачен, до дня оплаты товара покупателем.
Договором купли-продажи может быть предусмотрена обязанность покупателя уплачивать проценты на сумму, соответствующую цене товара, начиная со дня передачи товаров продавцом.
Продажа товара в кредит производится по ценам, действующим на день продажи, если иное не предусмотрено законодательством или договором.
С момента передачи товара покупателю и до его полной оплаты товар, проданный в кредит, признается находящимся в залоге у продавца для обеспечения исполнения покупателем его обязательства по оплате товара.
Статья 422. Оплата товара в рассрочку
Договором о продаже товара в кредит может быть предусмотрена оплата товара в рассрочку.
Договор о продаже товара в кредит с условием о рассрочке платежа считается заключенным, если в нем наряду с другими существенными условиями договора купли-продажи указаны цена товара, порядок, сроки и размеры платежей.
См. предыдущую редакцию.
Когда покупатель не производит в установленный договором срок очередной платеж за проданный в рассрочку и переданный ему товар, продавец вправе отказаться от исполнения договора и обратить взыскание на товар в порядке, предусмотренном для взыскания предмета залога.
(часть третья статьи 422 в редакции Закона Республики Узбекистан от 22 октября 2019 года № ЗРУ-572 — Национальная база данных законодательства, 23.10.2019 г., № 03/19/572/3943)
См. предыдущую редакцию.
В случае, предусмотренном договором о продаже товара в кредит, покупатель вправе предоставлять в качестве обеспечения исполнения обязательств оплаченную часть доли полученного товара.
(статья 422 дополнена частью четвертой Законом Республики Узбекистан от 22 октября 2019 года № ЗРУ-572 — Национальная база данных законодательства, 23.10.2019 г., № 03/19/572/3943)
Статья 423. Страхование товара
Если договором предусмотрена обязанность продавца или покупателя страховать товар, но при этом не определены условия страхования и минимальная сумма, на которую товар страхуется, сумма страхового возмещения, предусмотренная договором страхования, не может быть менее цены товара.
В случаях, когда сторона, обязанная страховать товар, не осуществляет страхование в соответствии с условиями договора, другая сторона вправе застраховать товар и потребовать от обязанной стороны возмещения расходов на страхование либо отказаться от исполнения договора.
Статья 424. Сохранение права собственности за продавцом
В случаях, когда договором купли-продажи предусмотрено, что право собственности на переданный покупателю товар сохраняется за продавцом до оплаты товара или наступления иных обстоятельств, покупатель не вправе до перехода к нему права собственности отчуждать товар или распоряжаться им иным образом, если иное не предусмотрено законом или договором либо не вытекает из назначения и свойств товара.
В случаях, когда в срок, предусмотренный договором купли-продажи, переданный товар не будет оплачен или не наступят иные обстоятельства, при которых право собственности переходит к покупателю, продавец вправе потребовать от покупателя возвратить ему товар, если иное не предусмотрено договором.
§ 2. Розничная купля-продажа
Статья 425. Договор розничной купли-продажи
По договору розничной купли-продажи продавец, осуществляющий предпринимательскую деятельность, обязуется передать покупателю товар, предназначенный для личного, домашнего или иного использования, не связанного с предпринимательской деятельностью.
Договор розничной купли-продажи является публичным.
Статья 426. Публичная оферта товара
Содержащее все существенные условия договора розничной купли-продажи предложение товара, указанное в рекламе товара, каталогах, а также других описаниях товара, обращенных к неопределенному кругу лиц, признается публичной офертой (часть втоpая статьи 369 настоящего Кодекса).
Выставление товаров, демонстрация их образцов или предоставление сведений о продаваемых товарах (описаний, каталогов, фотоснимков и т. п.) в месте их продажи признается публичной офертой независимо от того, указаны ли цена и другие существенные условия договора купли-продажи, за исключением случая, когда продавец явно определил, что соответствующие товары не предназначены для продажи.
Статья 427. Предоставление покупателю информации о товаре
Продавец обязан предоставить покупателю необходимую и достоверную информацию о товаре, предлагаемом к продаже, соответствующую установленным законодательством или обычно предъявляемым в розничной торговле требованиям к содержанию и способам предоставления такой информации.
Покупатель вправе до заключения договора розничной купли-продажи осмотреть товар, потребовать проведения в его присутствии проверки свойств или демонстрации использования товара, если это не исключено ввиду характера товара и не противоречит правилам, принятым в розничной торговле.
Если покупателю не предоставлена возможность незамедлительно получить в месте продажи информацию о товаре, указанную в частях пеpвой и втоpой настоящей статьи, он вправе потребовать от продавца возмещения убытков, вызванных необоснованным уклонением от заключения договора розничной купли-продажи, а если договор заключен, — в разумный срок отказаться от исполнения договора, потребовать возврата уплаченной за товар суммы и возмещения убытков.
Продавец, не предоставивший покупателю возможность получить соответствующую информацию о товаре, несет ответственность и за недостатки товара, возникшие после его передачи покупателю, в отношении которых покупатель докажет, что они возникли в связи с отсутствием у него такой информации.
Статья 428. Продажа товара с условием о его принятии покупателем в определенный срок
Сторонами может быть заключен договор розничной купли-продажи с условием о принятии покупателем товара в определенный договором срок, в течение которого этот товар не может быть продан другому покупателю.
Если иное не предусмотрено договором розничной купли-продажи, неявка покупателя или несовершение иных необходимых действий для принятия товара в определенный договором срок может рассматриваться продавцом в качестве отказа покупателя от исполнения договора.
Дополнительные расходы продавца по обеспечению передачи товара покупателю в определенный договором розничной купли-продажи срок включаются в цену товара, если иное не предусмотрено законодательством или договором.
Статья 429. Продажа товара по образцу
Сторонами может быть заключен договор купли-продажи товара по образцу (описанию, каталогу и т. п.).
Исполнение договоpа пpодажи товаpа по обpазцу, осуществляется в соответствии с пpавилами статьи 431 настоящего Кодекса.
Покупатель до передачи товара вправе отказаться от исполнения договора розничной купли-продажи при условии возмещения продавцу необходимых расходов, понесенных в связи с совершением действий по выполнению договора.
Статья 430. Продажа товара с использованием автомата
В случаях, когда продажа товара производится с использованием автомата, владелец автомата обязан довести до покупателя информацию о продавце товара путем помещения на автомате или предоставления покупателю иным способом сведений о наименовании (фирменном наименовании) продавца, месте его нахождения, режиме работы, а также о действиях, которые необходимо совершить покупателю для получения товара.
Договор розничной купли-продажи с использованием автомата считается заключенным с момента совершения покупателем действий, необходимых для получения товара.
Если покупателю не предоставляется оплаченный товар, продавец обязан обеспечить немедленное предоставление покупателю товара или возвратить уплаченную им сумму. В случае неисполнения этой обязанности покупатель вправе потребовать от продавца возмещения причиненных убытков.
В случаях, когда автомат используется для размена денег, приобретения знаков оплаты или обмена валюты, применяются правила о розничной купле-продаже, если иное не вытекает из существа обязательства.
Статья 431. Продажа товара с условием о его доставке покупателю
В случаях, когда договор розничной купли-продажи заключен с условием о доставке товара покупателю, продавец обязан в установленный договором срок доставить товар в место, указанное покупателем, а если место доставки товара покупателем не указано, –– в место жительства гражданина или место нахождения юридического лица, являющегося покупателем.
Договор розничной купли-продажи считается исполненным продавцом с момента вручения товара покупателю, а при его отсутствии –– любому лицу, предъявившему квитанцию или иной документ, свидетельствующий о заключении договора или об оформлении доставки товара, если иное не предусмотрено законодательством, договором или не вытекает из существа обязательства.
В случаях, когда договором розничной купли-продажи не определено время доставки товара для вручения его покупателю, товар должен быть доставлен в разумный срок после получения требования покупателя.
Статья 432. Цена и оплата товара
Покупатель обязан оплатить товар по цене, объявленной продавцом в момент заключения договора розничной купли-продажи, если иное не предусмотрено законодательством или не вытекает из существа обязательства.
В случаях, когда договором розничной купли-продажи предусмотрена предварительная оплата товара, неоплата покупателем товара в установленный договором срок признается отказом покупателя от исполнения договора, если иное не предусмотрено соглашением сторон.
К договорам розничной купли-продажи товаров в кредит, в том числе с условием оплаты покупателем товаров в рассрочку, не подлежат применению правила, предусмотренные частями четвертой и пятой статьи 421 настоящего Кодекса.
Покупатель вправе полностью оплатить товар в любое время в пределах установленного договором периода рассрочки оплаты товара.
Статья 433. Обмен товара надлежащего качества
Покупатель вправе в течение десяти дней с момента передачи ему непродовольственного товара, если более длительный срок не объявлен продавцом, обменять купленный товар надлежащего качества в месте покупки или иных местах, объявленных продавцом, на аналогичный товар другого размера, формы, габарита, фасона, расцветки, комплектации и т. п., произведя в случае разницы в цене необходимый перерасчет с продавцом.
При отсутствии необходимого для обмена товара у продавца покупатель вправе возвратить приобретенный товар продавцу и получить уплаченную за него денежную сумму.
Требование покупателя об обмене либо возврате товара подлежит удовлетворению, если товар не был в употреблении, сохранены его потребительские свойства и имеются доказательства приобретения его у данного продавца.
Перечень товаров, которые не подлежат обмену или возврату по указанным в настоящей статье основаниям, определяется в порядке, установленном законодательством.
Статья 434. Права покупателя в случае продажи ему товара ненадлежащего качества
Покупатель, которому продан товар ненадлежащего качества, если его недостатки не были оговорены при заключении договора, вправе по своему выбору потребовать:
замены на товар надлежащего качества аналогичной марки (модели, артикула);
замены на такой же товар другой марки (модели, артикула) с соответствующим перерасчетом покупной цены;
безвозмездного устранения недостатков товара или возмещения расходов на исправление недостатков покупателем либо третьим лицом;
соразмерного уменьшения покупной цены;
расторжения договора с возмещением понесенных убытков.
При возврате покупателю уплаченной за товар денежной суммы продавец не вправе удерживать из нее сумму, на которую понизилась стоимость товара из-за полного или частичного использования товара, потери им товарного вида или других подобных обстоятельств.
Статья 435. Возмещение разницы в цене при замене товара, уменьшении покупной цены и возврате товара ненадлежащего качества
При замене товара ненадлежащего качества на соответствующий товар надлежащего качества продавец не вправе требовать возмещения разницы между ценой товара, установленной договором розничной купли-продажи, и ценой товара, существующей в момент замены товара или вынесения судом решения о замене товара.
При замене товара ненадлежащего качества на аналогичный, но иной по размеру, фасону, сорту или другим признакам, товар надлежащего качества, возмещению подлежит разница между ценой заменяемого товара в момент замены и ценой товара, передаваемого взамен товара ненадлежащего качества. Если требование покупателя не удовлетворено продавцом, эти цены определяются на момент вынесения судом решения о замене товара.
В случае предъявления требования о соразмерном уменьшении покупной цены товара в расчет принимается цена товара на момент предъявления требования об уценке, а если требование покупателя добровольно не удовлетворено, — на момент вынесения судом решения о соразмерном уменьшении цены.
При возврате продавцу товара ненадлежащего качества покупатель вправе потребовать возмещения разницы между ценой товара, установленной договором розничной купли-продажи, и ценой соответствующего товара на момент добровольного удовлетворения его требования, а если требование добровольно не удовлетворено, –– на момент вынесения судом решения.
Статья 436. Ответственность продавца и исполнение обязательства в натуре
В случае неисполнения продавцом обязательства по договору розничной купли-продажи возмещение убытков и уплата неустойки не освобождают продавца от исполнения обязательства в натуре.
§ 3. Поставка
Статья 437. Договор поставки
По договору поставки поставщик-продавец, осуществляющий предпринимательскую деятельность, обязуется передать в обусловленный срок или сроки, производимые или закупаемые им товары покупателю, для использования в предпринимательской деятельности или в других целях, не связанных с личным, семейным, домашним и иным подобным использованием, а покупатель обязуется принять товары и оплатить их.
Статья 438. Срок действия договора поставки
Договор поставки может быть заключен на один год, на срок более одного года (долгосрочный договор) или на иной срок, предусмотренный соглашением сторон.
Если в договоре поставки срок его действия не определен, договор признается заключенным на один год.
Если в долгосрочном договоре количество подлежащих поставке товаров или иные условия договора определены на год или на более продолжительный срок, в договоре должен быть установлен порядок согласования этих условий сторонами на последующие периоды до окончания срока действия договора. При отсутствии в договоре такого порядка договор признается заключенным соответственно на один год или на срок, на который согласованы условия договора.
При отказе или уклонении одной из сторон долгосрочного договора от согласования количества подлежащих поставке товаров или иных условий договора на последующие периоды в порядке, установленном договором, другая сторона вправе обратиться в суд с требованием об определении условий поставки товаров на соответствующие периоды либо о расторжении договора.
Статья 439. Урегулирование разногласий при заключении договора поставки
В случае, когда предложение одной стороны заключить договор поставки товаров направлено в форме проекта договора другой стороне, которая, будучи согласна заключить договор на иных условиях, не позднее тридцати дней после получения проекта составляет протокол разногласий и возвращает его с подписанным договором, сторона, получившая протокол разногласий, обязана в тридцатидневный срок принять меры (при возможности совместно с другой стороной) к согласованию условий договора либо письменно уведомить другую сторону об отказе от его заключения.
Сторона, получившая протокол разногласий по условиям договора поставки, но не принявшая мер к согласованию условий договора и не уведомившая другую сторону об отказе от заключения договора в срок, установленный частью пеpвой настоящей статьи, обязана возместить убытки, вызванные уклонением от согласования условий договора.
Статья 440. Периоды поставки
Если сторонами предусмотрена поставка товаров в течение срока действия договора отдельными партиями и сроки поставки отдельных партий (периоды поставки) в нем не определены, то товары должны поставляться равномерными партиями по месяцам, поскольку иное не вытекает из законодательства, существа обязательства или обычаев делового оборота.
Наряду с определением периодов поставки в договоре может быть установлен график поставки товаров (декадный, суточный, часовой и т. п.).
Досрочная поставка товаров может производиться с согласия покупателя. Товары, поставленные досрочно и принятые покупателем, засчитываются в счет количества товаров, подлежащих поставке в следующем периоде.
Статья 441. Порядок поставки товаров
Поставка товаров осуществляется поставщиком путем отгрузки (передачи) товаров покупателю по договору или лицу, указанному в договоре в качестве получателя.
В случае, когда договором поставки предусмотрено право покупателя давать поставщику указания об отгрузке товаров получателям (отгрузочные разнарядки), отгрузка (передача) товаров осуществляется поставщиком получателям, указанным в отгрузочной разнарядке.
Содержание отгрузочной разнарядки и срок ее направления покупателем поставщику определяются договором поставки. Если срок направления отгрузочной разнарядки договором не предусмотрен, она должна быть направлена поставщику не позднее, чем за тридцать дней до наступления периода поставки.
Непредставление покупателем отгрузочной разнарядки в установленный срок дает поставщику право либо отказаться от исполнения договора поставки, либо потребовать от покупателя оплаты товаров. Кроме того, поставщик вправе потребовать возмещения убытков, причиненных в связи с непредоставлением отгрузочной разнарядки.
Статья 442. Доставка товаров
Доставка товаров осуществляется поставщиком путем отгрузки их транспортом, предусмотренным договором поставки, и на определенных им условиях.
Если в договоре поставки не определено каким видом транспорта или на каких условиях осуществляется доставка, право выбора вида транспорта или определения условий доставки товара принадлежит поставщику, поскольку иное не вытекает из законодательства, существа обязательства или обычаев делового оборота.
Статья 443. Восполнение недопоставки товаров
Поставщик, допустивший недопоставку товаров в отдельном периоде поставки, обязан восполнить недопоставленное количество товаров в следующем периоде (периодах) в пределах срока действия договора поставки, если иное не предусмотрено договором.
По долгосрочному договору количество товаров, недопоставленное поставщиком в отдельном периоде поставки, подлежит восполнению в следующем периоде (периодах) в пределах того года, в котором допущена недопоставка товаров, если иное не предусмотрено договором поставки.
В случае, когда товары отгружаются поставщиком нескольким получателям, указанным в договоре поставки или в отгрузочной разнарядке покупателя, товары, поставленные одному получателю сверх количества, предусмотренного в договоре или отгрузочной разнарядке, не засчитываются в покрытие недопоставки другим получателям и подлежат восполнению поставщиком, если иное не предусмотрено в договоре.
Статья 444. Отказ от принятия товаров, поставка которых просрочена
Покупатель вправе, уведомив поставщика, отказаться от принятия товаров, поставка которых просрочена, если иное не предусмотрено договором. Товары, поставленные до получения поставщиком уведомления, покупатель обязан принять и оплатить.
Статья 445. Ассортимент товаров при восполнении недопоставки
Ассортимент товаров, недопоставка которых подлежит восполнению, определяется соглашением сторон. При отсутствии такого соглашения поставщик обязан восполнить недопоставленное количество товаров в ассортименте, установленном для того периода, в котором допущена недопоставка.
Поставка товаров одного наименования в большем количестве, чем предусмотрено договором поставки, не засчитывается в покрытие недопоставки товаров другого наименования, входящих в тот же ассортимент, и подлежит восполнению, кроме случаев, когда такая поставка произведена с предварительного письменного согласия покупателя.
Статья 446. Принятие товаров покупателем
Покупатель (получатель) обязан совершить все необходимые действия, обеспечивающие принятие товаров, поставленных в соответствии с договором.
Принятый покупателем (получателем) товар должен быть им осмотрен в срок, определенный законодательством, договором поставки или обычаями делового оборота.
Покупатель (получатель) обязан в этот же срок проверить количество и качество принятых товаров в порядке, установленном законодательством, договором поставки или обычаями делового оборота, и о выявленных несоответствиях или недостатках товаров незамедлительно письменно уведомить поставщика.
В случае получения поставленных товаров от транспортной организации покупатель (получатель) обязан проверить соответствие товаров сведениям, указанным в транспортных и сопроводительных документах, а также принять эти товары от транспортной организации с соблюдением установленных правил.
Статья 447. Ответственное хранение товара, не принятого покупателем
Когда покупатель (получатель) в соответствии с законодательством или договором поставки отказывается от переданного поставщиком товара, он обязан обеспечить сохранность этого товара (ответственное хранение) и незамедлительно уведомить поставщика.
Поставщик обязан вывезти товар, принятый покупателем (получателем) на ответственное хранение, или распорядиться им в разумный срок. Если поставщик в этот срок не распорядится товаром, покупатель вправе реализовать товар или возвратить его поставщику.
Необходимые расходы, понесенные покупателем в связи с принятием товара на ответственное хранение, реализацией товара или его возвратом продавцу, подлежат возмещению поставщиком. При этом вырученная от реализации товара денежная сумма передается поставщику за вычетом причитающегося покупателю.
В случаях, когда покупатель без установленных законодательством или договором оснований не принимает товар от поставщика или отказывается от товара, поставщик вправе потребовать от покупателя оплаты товара.
Статья 448. Выборка товаров
Если договором поставки предусмотрена выборка товаров покупателем (получателем) в месте нахождения поставщика, покупатель (получатель) должен осмотреть передаваемые ему товары в месте их передачи. При выявлении несоответствия товаров договору он вправе отказаться от их получения.
Невыборка покупателем (получателем) товаров в установленный договором поставки срок, а при его отсутствии –– в разумный срок после получения уведомления поставщика о готовности товаров дает поставщику право отказаться от исполнения договора либо потребовать от покупателя оплаты товаров.
Статья 449. Расчеты за поставляемые товары
Покупатель оплачивает поставляемые товары с соблюдением порядка и формы расчетов, предусмотренных договором. Если соглашением сторон порядок и форма расчетов не определены, то расчеты осуществляются платежными поручениями.
В случае, когда в договоре предусмотрена поставка товаров отдельными частями, входящими в комплект, то оплата товаров покупателем производится после отгрузки (выборки) последней части, входящей в комплект, если иное не установлено договором.
Если договором поставки предусмотрено, что оплата товаров осуществляется получателем (плательщиком), и последний неосновательно отказался от оплаты либо не произвел оплату товаров в установленный договором срок, поставщик вправе потребовать от покупателя оплаты поставленных товаров.
Статья 450. Возвpат тары и упаковки
Если иное не предусмотрено договором поставки, покупатель (получатель) обязан возвратить поставщику многооборотную тару и средства пакетирования, в которых поступил товар, в порядке и сроки, установленные законодательством.
Прочая тара и упаковка подлежат возврату поставщику лишь в случаях, предусмотренных договором поставки.
Статья 451. Последствия поставки товаров ненадлежащего качества
Покупатель (получатель), которому поставлены товары ненадлежащего качества, вправе предъявить поставщику требования, предусмотренные статьей 434 настоящего Кодекса, за исключением случая, когда поставщик, получивший уведомление покупателя о недостатках поставленных товаров, без промедления заменит поставленные товары товарами надлежащего качества.
Покупатель (получатель), осуществляющий продажу поставленных ему товаров в розницу, вправе требовать замены в разумный срок товара ненадлежащего качества, возвращенного потребителем, если иное не предусмотрено договором поставки.
Статья 452. Последствия поставки некомплектных товаров
Покупатель (получатель), которому поставлены товары с нарушением условий договора поставки, требований законодательства либо обычно предъявляемых требований к комплектности, вправе предъявить поставщику требования, предусмотренные статьей 413 настоящего Кодекса, за исключением случая, когда поставщик, получивший уведомление покупателя о некомплектности поставленных товаров, без промедления доукомплектует товары либо заменит их комплектными товарами.
Покупатель (получатель) осуществляющий продажу товаров в розницу, вправе требовать замены в разумный срок некомплектных товаров, возвращенных потребителем, комплектными, если иное не предусмотрено договором поставки.
Статья 453. Права покупателя в случае недопоставки товаров, невыполнения требований об устранении недостатков товаров или о доукомплектовании товаров
Если поставщик не поставил предусмотренное договором поставки количество товаров либо не выполнил требования покупателя (получателя) о замене товаров ненадлежащего качества или о доукомплектовании товаров в установленный срок, покупатель вправе приобрести непоставленные товары у других лиц с отнесением всех необходимых и разумных расходов по их приобретению на поставщика.
Исчисление расходов покупателя на приобретение товаров у других лиц в случаях их недопоставки поставщиком или невыполнения требований покупателя об устранении недостатков товаров либо о доукомплектовании товаров производится по правилам, предусмотренным частью первой статьи 456 настоящего Кодекса.
Покупатель (получатель) вправе отказаться от оплаты товаров ненадлежащего качества и некомплектных товаров, а если такие товары оплачены, — потребовать возврата уплаченных сумм впредь до устранения недостатков и укомплектования товаров либо их замены.
Статья 454. Неустойка за недопоставку товара
Установленная законом или договором неустойка за недопоставку или просрочку поставки товаров взыскивается с поставщика до фактического исполнения обязательства в пределах срока действия договора, если иной порядок взыскания неустойки не установлен законом или договором.
Статья 455. Односторонний отказ от исполнения договора поставки
Односторонний отказ от исполнения договора поставки (полностью или частично) допускается в случае существенного нарушения договора одной из сторон.
Нарушение договора поставки поставщиком может быть признано существенным в случаях:
поставки товаров ненадлежащего качества с недостатками, которые не могут быть устранены в приемлемый для покупателя срок;
неоднократного нарушения сроков поставки товаров.
Нарушение договора поставки покупателем может быть признано существенным в случаях:
неоднократного нарушения сроков оплаты товаров;
неоднократной невыборки товаров.
Соглашением сторон могут быть предусмотрены иные основания одностороннего отказа от исполнения договора поставки или одностороннего его изменения.
Договор поставки считается измененным или расторгнутым с момента получения стороной уведомления другой стороны об одностороннем отказе от исполнения договора полностью или частично, если иной срок расторжения или изменения договора не предусмотрен в уведомлении либо не определен соглашением сторон.
Статья 456. Исчисление убытков при расторжении договора
Если в разумный срок после расторжения договора вследствие нарушения обязательства продавцом покупатель купил у другого лица по более высокой, но разумной цене товар взамен предусмотренного договором, покупатель может предъявить продавцу требование о возмещении убытков в виде разницы между установленной в договоре ценой и ценой по совершенной взамен сделке.
Если в разумный срок после расторжения договора вследствие нарушения обязательства покупателем продавец продал товар другому лицу по более низкой, чем предусмотренная договором, но разумной цене, продавец может предъявить покупателю требование о возмещении убытков в виде разницы между установленной в договоре ценой и ценой по совершенной взамен сделке.
Если после расторжения договора по основаниям, предусмотренным частями первой и второй настоящей статьи, не совершена сделка взамен расторгнутого договора и на данный товар имеется текущая цена, сторона может предъявить требование о возмещении убытков в виде разницы между ценой, установленной в договоре, и текущей ценой на момент расторжения договора.
Текущей ценой признается цена, обычно взимавшаяся при сравнимых обстоятельствах за аналогичный товар в месте, где должна была быть осуществлена передача товара. Если в этом месте не существует текущей цены, может быть использована текущая цена, применявшаяся в другом месте, которое может служить разумной заменой, с учетом разницы в расходах по транспортировке товара.
Удовлетворение требований, предусмотренных настоящей статьей, не освобождает сторону, не исполнившую или ненадлежаще исполнившую обязательство, от возмещения иных убытков, причиненных другой стороне, на основании статьи 14 настоящего Кодекса.
§ 4. Государственный контракт на поставку товаров
Статья 457. Поставка товаров для государственных нужд
Поставка товаров для государственных нужд осуществляется на основе государственного контракта на поставку товаров для государственных нужд, а также заключаемых в соответствии с ним договоров поставки товаров для государственных нужд. Государственными нуждами признаются определяемые в установленном законодательством порядке потребности Республики Узбекистан, обеспечиваемые за счет средств государственного бюджета и внебюджетных источников финансирования.
К отношениям по поставке товаров для государственных нужд применяются также правила статей 437 –– 456 настоящего Кодекса. К отношениям, не урегулированным настоящим Кодексом, применяется иное законодательство, регулирующее поставку товаров для государственных нужд.
Статья 458. Государственный контракт на поставку товаров для государственных нужд
По государственному контракту на поставку товаров для государственных нужд (далее — государственный контракт) поставщик (исполнитель) обязуется передать в обусловленный срок товары государственному заказчику либо по его указанию на основании договора поставки иному лицу, а государственный заказчик обязуется обеспечить установленные сроки оплаты поставленных товаров.
Статья 459. Основания заключения государственного контракта
Государственный контракт заключается на основе заказа государственного заказчика на поставку товаров для государственных нужд, принятого поставщиком (исполнителем).
Для государственного заказчика, разместившего заказ, принятый поставщиком (исполнителем), заключение государственного контракта является обязательным.
Заключение государственного контракта является обязательным для поставщика (исполнителя) лишь в случаях, установленных законодательством, и при условии, что государственным заказчиком будут возмещены все убытки, которые могут быть причинены поставщику (исполнителю) в связи с выполнением государственного контракта.
См. предыдущую редакцию.
(дата исключения части четвертой статьи 459 на основании Закона Республики Узбекистан от 7 февраля 2025 года № ЗРУ-1025 — 8 мая 2024 года— Национальная база данных законодательства, 07.02.2025 г., № 03/25/1025/0116)
Если заказ на поставку товаров для государственных нужд размещается по конкурсу, заключение государственного контракта с поставщиком (исполнителем), объявленным победителем конкурса, является для государственного заказчика обязательным.
Статья 460. Порядок заключения государственного контракта
Проект государственного контракта разрабатывается государственным заказчиком и направляется поставщику (исполнителю), если иное не предусмотрено соглашением между ними.
Сторона, получившая проект государственного контракта, не позднее тридцатидневного срока подписывает его и возвращает один экземпляр государственного контракта другой стороне, а при наличии разногласий по условиям государственного контракта в этот же срок составляет протокол разногласий и направляет его вместе с подписанным государственным контрактом другой стороне либо уведомляет ее об отказе от заключения государственного контракта.
Сторона, получившая государственный контракт с протоколом разногласий, должна в течение тридцати дней рассмотреть разногласия, принять меры к согласованию условий контракта с другой стороной и известить ее о принятии государственного контракта в согласованной редакции либо об отклонении протокола разногласий. По истечении этого срока все неурегулированные разногласия могут быть переданы заинтересованной стороной в тридцатидневный срок на рассмотрение суда.
В случаях, когда государственный контракт заключается по результатам конкурса на размещение заказа на поставку товаров для государственных нужд, государственный контракт должен быть заключен не позднее тридцати дней со дня проведения конкурса.
Если сторона, для которой заключение государственного контракта является обязательным, уклоняется от его заключения, другая сторона вправе обратиться в суд с требованием о понуждении другой стороны заключить государственный контракт.
Статья 461. Исполнение государственного контракта
В случаях, когда в соответствии с условиями государственного контракта поставка товаров осуществляется непосредственно государственному заказчику или по его указанию (отгрузочной разнарядке) другому лицу (получателю), отношения сторон по исполнению контракта регулируются правилами, предусмотренными статьями 437 –– 456 настоящего Кодекса.
Если государственным контрактом предусмотрено, что поставка товаров осуществляется поставщиком (исполнителем) покупателям по договорам поставки товаров для государственных нужд, определяемым государственным заказчиком, государственный заказчик не позднее тридцатидневного срока со дня подписания государственного контракта направляет поставщику-исполнителю и покупателю извещение о прикреплении покупателя к поставщику (исполнителю).
Извещение о прикреплении покупателя к поставщику (исполнителю) является основанием заключения договора поставки товаров для государственных нужд.
В случаях, когда поставка товаров для государственных нужд осуществляется получателям, указанным в отгрузочных разнарядках, оплата товаров производится государственным заказчиком, если иной порядок расчетов не предусмотрен государственным контрактом.
При поставке товаров покупателям по договорам поставки товаров для государственных нужд оплата товаров производится покупателями по ценам, определяемым в соответствии с государственным контрактом, если иной порядок определения цен и расчетов не предусмотрен государственным контрактом.
При оплате покупателем товаров по госудаpственному контpакту поставки товаров для государственных нужд государственный заказчик признается поручителем по этому обязательству покупателя.
Статья 462. Заключение договора поставки товаров для государственных нужд
Поставщик (исполнитель) обязан направить проект договора поставки товаров для государственных нужд покупателю, указанному в извещении о прикреплении, не позднее тридцати дней с момента получения извещения от государственного заказчика, если иной порядок подготовки проекта договора не предусмотрен государственным контрактом либо проект договора не представлен покупателем.
Сторона, получившая проект договора поставки товаров для государственных нужд, не позднее тридцатидневного срока подписывает его и возвращает один экземпляр договора другой стороне, а при наличии разногласий по условиям договора в этот же срок составляет протокол разногласий и направляет его вместе с подписанным договором другой стороне.
Сторона, получившая договор поставки товаров для государственных нужд с протоколом разногласий, должна в течение тридцати дней рассмотреть разногласия, принять меры к согласованию условий договора с другой стороной и уведомить ее о принятии договора в согласованной редакции либо об отклонении протокола разногласий. Неурегулированные разногласия в тридцатидневный срок могут быть переданы заинтересованной стороной на рассмотрение суда.
Если поставщик (исполнитель) уклоняется от заключения договора поставки товаров для государственных нужд, покупатель вправе обратиться в суд с требованием о понуждении поставщика (исполнителя) заключить договор на условиях разработанного покупателем проекта договора.
Статья 463. Отказ покупателя от заключения договора поставки товаров для государственных нужд
Покупатель вправе полностью или частично отказаться от товаров, указанных в извещении о прикреплении, и от заключения договора на их поставку. В этом случае поставщик (исполнитель) должен незамедлительно уведомить государственного заказчика и вправе потребовать от государственного заказчика выдачи извещения о прикреплении к нему другого покупателя.
Государственный заказчик не позднее тридцати дней со дня получения уведомления поставщика (исполнителя) либо выдает извещение о прикреплении к поставщику (исполнителю) другого покупателя, либо направляет поставщику (исполнителю) отгрузочную разнарядку с указанием получателя товаров, либо сообщает о своем согласии принять и оплатить товары.
При невыполнении государственным заказчиком обязанностей, предусмотренных в части втоpой настоящей статьи, поставщик (исполнитель) вправе либо потребовать от государственного заказчика принять и оплатить товары, либо реализовать товары по своему усмотрению с отнесением разумных расходов, связанных с их реализацией, на государственного заказчика.
Статья 464. Возмещение убытков, причиненных в связи с выполнением или расторжением государственного контракта
Если иное не предусмотрено законодательством о поставке товаров для государственных нужд или государственным контрактом, убытки, которые причинены поставщику (исполнитель) в связи с выполнением государственного контракта (часть третья статьи 459 настоящего Кодекса), подлежит возмещению государственным заказчиком не позднее тридцати дней со дня передачи товара в соответствии с государственным контрактом.
В случае, когда убытки, причиненные поставщику (исполнителю) в связи с выполнением государственного контракта, не возмещаются в соответствии с государственным контрактом, поставщик (исполнитель) вправе отказаться от исполнения государственного контракта и потребовать возмещения убытков, вызванных расторжением государственного контракта.
При расторжении государственного контракта по основаниям, указанным в части второй настоящей статьи, поставщик вправе отказаться от исполнения договора поставки товара для государственных нужд. Убытки, причиненные покупателю таким отказом поставщика, возмещаются государственным заказчиком.
§ 5. Контрактация
Статья 465. Договор контрактации
По договору контрактации производитель сельскохозяйственной продукции обязуется в обусловленные сроки пеpедать (пеpедавать) сельскохозяйственную продукцию заготовителю — лицу, осуществляющему закупки такой продукции для переработки или продажи, а заготовитель обязуется принять (принимать) эту продукцию, оплатить (оплачивать) ее в обусловленные сроки по определенной цене.
К договору контрактации применяются правила о договоре поставки, а в соответствующих случаях — о государственном контракте на поставку товаров для государственных нужд, если иное не установлено настоящим Кодексом, либо не вытекает из существа обязательства.
Статья 466. Обязанности производителя сельскохозяйственной продукции
Производитель сельскохозяйственной продукции обязан передать заготовителю выращенную (произведенную) сельскохозяйственную продукцию в количестве и ассортименте, предусмотренных договором контрактации.
Если становится заведомо известно, что вследствие невыполнения производителем продукции обязанности, указанной в части пеpвой настоящей статьи, сельскохозяйственная продукция не может быть получена в количестве и ассортименте, предусмотренных договором контрактации, заготовитель вправе потребовать расторжения или изменения договора и возмещения убытков.
Статья 467. Обязанности заготовителя
Заготовитель обязан принять (принимать) сельскохозяйственную продукцию у производителя по месту его нахождения и обеспечить (обеспечивать) ее вывоз, если иное не установлено договором контрактации.
Если принятие сельскохозяйственной продукции осуществляется в месте нахождения заготовителя или ином указанном им месте, заготовитель не вправе отказаться от принятия сельскохозяйственной продукции, доставленной ее производителем в соответствии с договором контрактации и в обусловленный им срок.
В случае, когда заготовитель не обеспечил вывоз или принятие сельскохозяйственной продукции, он уплачивает ее производителю стоимость сельскохозяйственной продукции и расходы на ее доставку.
Заготовитель, осуществляющий переработку полученной по договору контрактации сельскохозяйственной продукции, обязан возвращать производителю по его требованию отходы от переработки сельскохозяйственной продукции с оплатой по цене, согласованной стоpонами.
§ 6. Энергоснабжение
Статья 468. Договор энергоснабжения
См. предыдущую редакцию.
По договору энергоснабжения энергоснабжающая организация обязуется подавать абоненту (потребителю) через присоединенную сеть энергию, а абонент обязуется оплачивать принятую энергию, а также соблюдать предусмотренный договором режим ее потребления, обеспечивать безопасность эксплуатации находящихся в его ведении энергетических сетей и исправность используемых им приборов и оборудования, связанных с потреблением энергии. Договором энергоснабжения могут быть предусмотрены и иные обязательства в соответствии с законодательными актами.
(текст статьи 468 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 марта 2025 года № ЗРУ-1044 — Национальная база данных законодательства, 07.03.2025 г., № 03/25/1044/0224. Дата вступления в силу — 8 июня 2025 года)
Статья 469. Заключение и продление договора энергоснабжения
Договор энергоснабжения заключается с абонентом при наличии у него энергопринимающей установки, присоединенной к сетям энергоснабжающей организации в установленном законодательством порядке, а также необходимого оборудования и приборов учета потребления энергии.
В случае, когда абонентом по договору энергоснабжения выступает гражданин, использующий энергию для бытового потребления, договор считается заключенным с момента первого фактического подключения абонента в установленном порядке к присоединенной сети.
При отсутствии заявления одной из сторон о прекращении или изменении договора энергоснабжения по окончании срока он считается продленным на тот же срок и на тех же условиях, какие были предусмотрены договором. При продлении договора на новый срок его условия могут быть изменены по соглашению сторон.
Если одной из сторон до окончания срока действия договора внесено предложение о заключении нового договора, отношения сторон до заключения нового договора регулируются ранее заключенным договором.
Статья 470. Количество энергии
Энергоснабжающая организация обязана подавать абоненту энергию через присоединенную сеть в количестве, предусмотренном договором энергоснабжения, и с соблюдением режима подачи, согласованного сторонами. Количество поданной энергоснабжающей организацией и принятой абонентом энергии определяется показателями приборов учета.
Договором энергоснабжения может быть предусмотрено право абонента изменять количество принимаемой им энергии, определенное договором, при условии возмещения им расходов, понесенных энергоснабжающей организацией в связи с обеспечением подачи энергии в не обусловленном договором количестве.
В случае, когда абонентом по договору энергоснабжения выступает гражданин, использующий энергию для бытового потребления, он вправе использовать энергию в необходимом ему количестве.
Статья 471. Последствия нарушения условия договора энергоснабжения о количестве энергии
Если энергоснабжающей организацией подано через присоединенную сеть абоненту меньшее количество энергии, чем предусмотрено договором энергоснабжения, применяются правила, предусмотренные статьей 399 настоящего Кодекса, если иное не предусмотрено законодательством, договором или не вытекает из существа обязательства.
Статья 472. Качество энергии
Качество подаваемой энергоснабжающей организацией энергии должно соответствовать требованиям, установленным законодательством по стандартизации или договором энергоснабжения.
В случае нарушения энергоснабжающей организацией требований, предъявляемых к качеству энергии, применяются правила, предусмотренные статьей 408 настоящего Кодекса, если иное не предусмотрено законодательством, договором энергоснабжения или не вытекает из существа обязательства.
Статья 473. Обязанности абонента по содержанию и эксплуатации сетей, приборов и оборудования
Абонент обязан обеспечивать надлежащее техническое состояние и безопасность эксплуатируемых энергетических сетей, приборов и оборудования, соблюдать установленный режим потребления энергии, а также немедленно сообщать энергоснабжающей организации об авариях, пожарах, неисправностях приборов учета энергии и иных нарушениях, возникающих при пользовании энергией.
В случае, когда абонентом по договору энергоснабжения выступает гражданин, использующий энергию для бытового потребления, обязанность обеспечивать надлежащее техническое состояние и безопасность энергетических сетей, а также приборов учета потребления энергии возлагается на энергоснабжающую организацию, если иное не установлено законодательством.
Требования к техническому состоянию и эксплуатации энергетических сетей, приборов и оборудования, а также порядок осуществления контроля за их соблюдением определяются законодательством.
Статья 474. Оплата энергии
Оплата энергии производится за фактически принятое абонентом количество энергии, определяемое в соответствии со статьей 470 настоящего Кодекса, если иное не предусмотрено законодательством или договором энергоснабжения.
Статья 475. Передача абонентом энергии другому лицу
Абонент может передавать энергию, принятую им от энергоснабжающей организации через присоединенную сеть, другому лицу (субабоненту) только с согласия энергоснабжающей организации.
К договору по передаче абонентом энергии субабоненту применяются правила настоящего параграфа, если иное не предусмотрено законодательством или договором энергоснабжения.
При передаче энергии субабоненту ответственным перед энергоснабжающей организацией остается абонент, если иное не установлено законодательством.
Статья 476. Изменение и расторжение договора энергоснабжения
Перерыв в подаче, прекращение или ограничение подачи энергии допускаются по соглашению сторон, за исключением случаев, когда удостоверенное органом государственного энергетического надзора неудовлетворительное состояние энергетических установок абонента угрожает аварией или создает угрозу жизни и безопасности граждан. О перерыве в подаче, прекращении или ограничении подачи энергии энергоснабжающая организация должна предупредить абонента.
Перерыв в подаче, прекращение или ограничение подачи энергии без согласования с абонентом и без предупреждения его, но с немедленным его уведомлением допускаются в случае необходимости принять неотложные меры по предотвращению или ликвидации аварии в системе энергоснабжающей организации.
В случае, когда абонентом по договору энергоснабжения выступает гражданин, использующий энергию для бытового потребления, он вправе расторгнуть договор в одностороннем порядке при условии уведомления об этом энергоснабжающей организации и полной оплаты использованной энергии.
В случае, когда абонентом по договору энергоснабжения выступает гражданин, использующий энергию для бытового потребления, энергоснабжающая организация вправе в одностороннем порядке отказаться от исполнения договора в связи с неоплатой абонентом использованной им энергии при условии предупреждения абонента не позже, чем за месяц до отказа от исполнения договора.
В случае, когда абонентом по договору энергоснабжения выступает юридическое лицо, энергоснабжающая организация вправе отказаться от исполнения договора в одностороннем порядке по основаниям, предусмотренным статьей 455 настоящего Кодекса, за исключением случаев установленных законодательством.
Статья 477. Ответственность по договору энергоснабжения
См. предыдущую редакцию.
В случаях неисполнения или ненадлежащего исполнения обязательств по договору энергоснабжения энергоснабжающая организация обязана возместить причиненные этим убытки, а абонент обязан возместить причиненный реальный ущерб.
(часть первая статьи 477 в редакции Закона Республики Узбекистан от 20 апреля 2012 года № ЗРУ-325 — СЗ РУ, 2012 г., № 16, ст. 176)
Если перерывы в подаче энергии явились результатом регулирования энергоснабжающей организацией режима потребления при недостатке мощности и энергии, осуществленного на основании законодательства, энергоснабжающая организация несет ответственность за неисполнение или ненадлежащее исполнение договорных обязательств только при наличии ее вины.
Статья 478. Применение правил договора энергоснабжения к иным отношениям по снабжению через присоединенную сеть
К отношениям по снабжению тепловой энергией через присоединенную сеть применяются правила настоящего параграфа, если иное не установлено законодательством.
К отношениям по снабжению через присоединенную сеть газом, нефтью и нефтепродуктами, водой и другими товарами применяются правила настоящего параграфа, если иное не установлено законодательством, договором или не вытекает из существа обязательства.
§ 7. Продажа недвижимости
Статья 479. Договор продажи недвижимости
По договору купли-продажи недвижимого имущества (договору продажи недвижимости) продавец обязуется передать в собственность покупателя земельный участок, здание, сооружение, квартиру или другое недвижимое имущество (статья 83 настоящего Кодекса).
Правила, предусмотренные настоящим параграфом, применяются к продаже предприятий постольку, поскольку иное не предусмотрено правилами о договоре продажи предприятия (статьи 489 –– 496 настоящего Кодекса).
Статья 480. Форма договора продажи недвижимости
См. предыдущую редакцию.
Договор продажи недвижимости заключается в письменной форме путем составления одного документа, подписанного сторонами (часть четвертая статьи 366 настоящего Кодекса).
(часть первая статьи 480 в редакции Закона Республики Узбекистан от 20 марта 2019 года № ЗРУ-531 — Национальная база данных законодательства, 21.03.2019 г., № 03/19/531/2799)
Несоблюдение формы договора продажи недвижимости влечет его недействительность.
Статья 481. Государственная регистрация перехода права собственности на недвижимость
Переход права собственности на недвижимость по договору продажи недвижимости к покупателю подлежит государственной регистрации.
Исполнение договора продажи недвижимости сторонами до государственной регистрации перехода права собственности не является основанием для изменения их отношений с третьими лицами.
В случае, когда одна из сторон уклоняется от государственной регистрации перехода права собственности на недвижимость, суд вправе по требованию другой стороны вынести решение о государственной регистрации перехода права собственности. Сторона, необоснованно уклоняющаяся от государственной регистрации перехода права собственности, должна возместить другой стороне убытки, вызванные задержкой регистрации.
Статья 482. Права на земельный участок при продаже здания, сооружения или другой находящейся на нем недвижимости
По договору продажи здания, сооружения или другой недвижимости покупателю одновременно с передачей права собственности на такую недвижимость передаются права на ту часть земельного участка, которая занята этой недвижимостью и необходима для ее использования.
В случае, когда продавец является собственником земельного участка, на котором находится продаваемая недвижимость, покупателю передается право собственности либо предоставляется право аренды или предусмотренное договором продажи недвижимости иное право на соответствующую часть земельного участка.
Если договором не определено передаваемое покупателю недвижимости право на соответствующий земельный участок, к покупателю переходит право собственности на ту часть земельного участка, которая занята недвижимостью и необходима для ее использования.
Продажа недвижимости, находящейся на земельном участке, не принадлежащем продавцу на праве собственности, допускается без согласия собственника этого участка, если это не противоречит условиям пользования таким участком, установленным законом или договором. При продаже такой недвижимости покупатель приобретает право пользования соответствующей частью земельного участка на тех же условиях, что и продавец недвижимости.
Статья 483. Права на недвижимость при продаже земельного участка
В случаях, когда земельный участок, на котором находится принадлежащее продавцу здание, сооружение или другая недвижимость, продается без передачи в собственность покупателя этой недвижимости, за продавцом сохраняется право пользования частью земельного участка, которая занята недвижимостью и необходима для ее использования, на условиях, определяемых договором продажи.
Если условия пользования соответствующей частью земельного участка договором его продажи не определены, продавец сохраняет право ограниченного пользования (сервитут) той частью земельного участка, которая занята недвижимостью и необходима для ее использования в соответствии с ее назначением.
Статья 484. Определение предмета в договоре продажи недвижимости
В договоре продажи недвижимости должны быть указаны данные, позволяющие определенно установить недвижимое имущество, подлежащее передаче покупателю по договору, в том числе данные, определяющие расположение недвижимости на соответствующем земельном участке либо в составе другого недвижимого имущества.
При отсутствии этих данных в договоре условие о недвижимом имуществе, подлежащем передаче, считается не согласованным сторонами, а соответствующий договор не считается заключенным.
Статья 485. Цена в договоре продажи недвижимости
Договор продажи недвижимости должен предусматривать цену этого имущества.
При отсутствии в договоре согласованного сторонами в письменной форме условия о цене недвижимости договор о ее продаже считается незаключенным. При этом правила определения цены, предусмотренные частью четвертой статьи 356 настоящего Кодекса, не применяются.
Если иное не предусмотрено законом или договором продажи недвижимости, установленная в нем цена здания, сооружения или другого недвижимого имущества, находящегося на земельном участке, включает цену передаваемой с этим недвижимым имуществом соответствующей части земельного участка или права на нее.
В случаях, когда цена недвижимости в договоре продажи недвижимости установлена на единицу ее площади или иного показателя ее размера, общая цена такого недвижимого имущества, подлежащая уплате, определяется исходя из фактического размера переданного покупателю недвижимого имущества.
Статья 486. Передача недвижимости
Передача недвижимости продавцом и принятие ее покупателем осуществляются по подписываемому сторонами передаточному акту или иному документу о передаче.
Если иное не предусмотрено законом или договором, обязательство продавца передать недвижимость покупателю считается исполненным после вручения этого имущества покупателю и подписания сторонами соответствующего документа о передаче.
Уклонение одной из сторон от подписания документа о передаче недвижимости на условиях, предусмотренных договором, считается отказом соответственно продавца от исполнения обязанности передать имущество, а покупателя — обязанности принять имущество.
Принятие покупателем недвижимости, не соответствующей условиям договора продажи недвижимости, в том числе в случае, когда такое несоответствие оговорено в документе о передаче недвижимости, не является основанием для освобождения продавца от ответственности за ненадлежащее исполнение договора.
Статья 487. Последствия передачи недвижимости ненадлежащего качества
В случае передачи продавцом покупателю недвижимости, не соответствующей условиям договора продажи недвижимости о ее качестве, применяются правила статьи 434 настоящего Кодекса, за исключением положений о праве покупателя потребовать замены товара ненадлежащего качества на товар надлежащего качества.
Статья 488. Особенности продажи жилых помещений
Существенным условием договора продажи жилого дома, квартиры, части жилого дома или квартиры, в которых проживают лица, сохраняющие в соответствии с законом право пользования этим жилым помещением после его приобретения покупателем, является перечень этих лиц с указанием их прав на пользование продаваемым жилым помещением.
См. предыдущую редакцию.
Договор продажи жилого дома, квартиры, части жилого дома или квартиры подлежит нотариальному удостоверению и государственной регистрации.
(статья 488 дополнена частью второй Законом Республики Узбекистан от 20 марта 2019 года № ЗРУ-531 — Национальная база данных законодательства, 21.03.2019 г., № 03/19/531/2799)
§ 8. Продажа предприятия
Статья 489. Договор продажи предприятия
По договору продажи предприятия продавец обязуется передать в собственность покупателя предприятие в целом как имущественный комплекс, за исключением прав и обязанностей, которые продавец не вправе передавать другим лицам.
Права на использование фирменного наименования, товарных знаков, знаков обслуживания и других средств индивидуализации продавца и его продукции, выполняемых им работ или оказываемых услуг переходят к покупателю, если иное не предусмотрено договором продажи предприятия.
Права продавца, полученные им на основании специального разрешения (лицензии) на занятие соответствующей деятельностью, не подлежат передаче покупателю предприятия, если иное не установлено законодательством. Включение в состав передаваемого по договору продажи предприятия обязательств, исполнение которых покупателем невозможно при отсутствии у него на это специального разрешения (лицензии), не освобождает продавца от соответствующих обязательств перед кредиторами. За неисполнение таких обязательств продавец и покупатель несут перед кредиторами солидарную ответственность.
Статья 490. Форма и государственная регистрация договора продажи предприятия
См. предыдущую редакцию.
Договор продажи предприятия заключается в письменной форме путем составления одного документа, подписанного сторонами, с обязательным приложением к нему документов, указанных в части втоpой статьи 491 настоящего Кодекса, и подлежит нотариальному удостоверению и государственной регистрации. Договор продажи предприятия, заключаемый на конкурсной (тендерной) основе по решению уполномоченного государственного органа, не подлежит нотариальному удостоверению, кроме случаев, предусмотренных пунктом 2 части второй статьи 110 настоящего Кодекса.
(часть первая статьи 490 в редакции Закона Республики Узбекистан от 20 августа 1999 г. № 832-I — Ведомости Олий Мажлиса, 1999 г., № 9, ст. 229)
Несоблюдение требований, предусмотренных частью пеpвой настоящей статьи, влечет недействительность договора. Такой договор считается ничтожным, его исполнение не допускается и к нему не применяются правила, предусмотренные частями втоpой и третьей статьи 112 настоящего Кодекса.
Статья 491. Установление состава и оценка стоимости предприятия, подлежащего продаже
Состав и оценка стоимости предприятия, подлежащего продаже, определяются в договоре продажи предприятия на основе полной инвентаризации предприятия, проводимой в соответствии с установленными правилами такой инвентаризации.
См. предыдущую редакцию.
До подписания договора продажи предприятия должны быть составлены и рассмотрены сторонами акт инвентаризации, бухгалтерский баланс, аудиторское заключение, отчет об оценке, а также перечень всех долгов (обязательств), включаемых в состав предприятия, с указанием кредиторов, характера, размера и сроков их требований. Имущество, права и обязанности, указанные в названных документах, подлежат передаче продавцом покупателю, если иное не вытекает из статьи 489 настоящего Кодекса и не установлено договором продажи предприятия.
(часть вторая статьи 491 в редакции Закона Республики Узбекистан от 17 сентября 2010 г. № ЗРУ-257 — СЗ РУ, 2010 г., № 37, ст. 315)
Статья 492. Права кредиторов при продаже предприятия
Кредиторы по обязательствам, включенным в состав продаваемого предприятия, должны быть письменно уведомлены продавцом о продаже предприятия до его передачи покупателю.
Кредитор, который письменно не сообщил продавцу о своем согласии на перевод долга, вправе в течение трех месяцев со дня получения уведомления о продаже предприятия потребовать либо прекращения или досрочного исполнения обязательства и возмещения продавцом убытков, либо признания договора продажи предприятия недействительным полностью или в соответствующей части.
Кредитор, который не был уведомлен о продаже предприятия в порядке, предусмотренном частью пеpвой настоящей статьи, может предъявить иск об удовлетворении требований, предусмотренных частью втоpой настоящей статьи, в течение года со дня, когда он узнал или должен был узнать о передаче предприятия продавцом покупателю.
После передачи предприятия покупателю продавец и покупатель несут солидарную ответственность по включенным в состав переданного предприятия долгам, которые были переведены на покупателя без согласия кредитора.
Статья 493. Передача предприятия
Передача предприятия продавцом покупателю осуществляется по передаточному акту, в котором указываются данные о составе предприятия и об уведомлении кредиторов о продаже предприятия, а также сведения о выявленных недостатках переданного имущества и перечень имущества, обязанности по передаче которого невозможны ввиду его утраты.
Подготовка предприятия к передаче, включая составление и представление на подписание передаточного акта, является обязанностью продавца и осуществляется за его счет, если иное не предусмотрено договором.
Предприятие считается переданным покупателю со дня подписания передаточного акта обеими сторонами. С этого момента на покупателя переходит риск случайной гибели или случайной порчи имущества, переданного в составе предприятия.
Статья 494. Переход права собственности на предприятие
Право собственности на предприятие переходит к покупателю с момента государственной регистрации этого права.
Государственная регистрация права собственности покупателя на предприятие осуществляется непосредственно после передачи предприятия покупателю если иное не предусмотрено договором продажи предприятия.
В случаях, когда договором продажи предприятия предусмотрено сохранение за продавцом права собственности на предприятие, переданное покупателю, до оплаты предприятия или до наступления иных обстоятельств, покупатель вправе до перехода к нему права собственности распоряжаться имуществом, входящим в состав переданного предприятия, а также пользоваться правами в той мере, в какой это необходимо для обеспечения деятельности предприятия как имущественного комплекса.
Статья 495. Последствия передачи и принятия предприятия с недостатками
Последствия передачи продавцом и принятия покупателем по передаточному акту предприятия, состав которого не соответствует предусмотренному договором продажи предприятия, в том числе в отношении качества переданного имущества, определяются на основании правил, предусмотренных статьями 393 –– 395, 399, 402, 408, 412 настоящего Кодекса, если иное не вытекает из договора и не предусмотрено частями втоpой, тpетьей и четвеpтой настоящей статьи.
В случае, когда предприятие передано и принято по передаточному акту, в котором указаны сведения о выявленных недостатках предприятия и об утраченном имуществе, покупатель вправе требовать соответствующего уменьшения покупной цены предприятия, если право на предъявление в таких случаях иных требований не предусмотрено договором продажи предприятия.
Покупатель вправе требовать уменьшения покупной цены в случае передачи ему в составе предприятия долгов (обязательств) продавца, которые не были указаны в договоре продажи предприятия или передаточном акте, если продавец не докажет, что покупатель знал о таких долгах (обязательствах) во время заключения договора и передачи предприятия.
Продавец в случае получения уведомления покупателя о недостатках имущества, переданного в составе предприятия, или отсутствия в этом составе отдельных видов имущества, подлежащих передаче, может без промедления заменить имущество ненадлежащего качества или предоставить покупателю недостающее имущество.
Покупатель вправе требовать в судебном порядке расторжения или изменения договора продажи предприятия и возвращения того, что исполнено сторонами по договору, если установлено, что предприятие, ввиду недостатков, за которые продавец отвечает, непригодно для целей, названных в договоре продажи предприятия, и эти недостатки не устранены продавцом на условиях, в порядке и сроки, установленные в соответствии с настоящим Кодексом, законодательством или договором, либо устранение таких недостатков невозможно.
Статья 496. Применение к договору продажи предприятия правил о последствиях недействительности сделок и об изменении или о расторжении договора
Правила настоящего Кодекса о последствиях недействительности сделок и об изменении или о расторжении договора купли-продажи, предусматривающие возврат или взыскание в натуре полученного по договору с одной или обеих сторон, применяются к договору продажи предприятия, если такие последствия существенно не нарушают права и охраняемые законом интересы кредиторов продавца и покупателя, других лиц и не противоречат правилам статьи 116 настоящего Кодекса.
Глава 30. Мена
Статья 497. Договор мены
По договору мены каждая из сторон обязуется передать в собственность другой стороны один товар в обмен на другой.
К договору мены применяются соответственно правила о купле-продаже, если это не противоречит правилам настоящей главы и существу мены. При этом каждая из сторон признается продавцом товара, который она обязуется передать, и покупателем товара, который она обязуется принять в обмен.
См. предыдущую редакцию.
Договор мены автомототранспортных средств, подлежащих в установленном законодательством порядке государственной регистрации, должен быть нотариально удостоверен.
(статья 497 дополнена частью Законом Республики Узбекистан от 7 декабря 2001 г. № 320-II — Ведомости Олий Мажлиса, 2002 г., № 1, ст. 20)
Статья 498. Цены и расходы по договору мены
Если из договора мены не вытекает иное, товары, подлежащие обмену, предполагаются равноценными, а расходы по их передаче и принятию осуществляются в каждом случае той стороной, которая несет соответствующие обязанности.
В случае, когда в соответствии с договором мены обмениваемые товары признаются неравноценными, сторона, обязанная передать товар, цена которого ниже цены товара, предоставляемого в обмен, должна оплатить разницу в ценах без промедления после передачи товара или товаро-распорядительных документов на него, если иной порядок оплаты не предусмотрен договором.
Если обмениваемые товары признаются неравноценными, но разница в их ценах не предусмотрена в договоре мены и не может быть определена, исходя из условий договора, она определяется по правилам, предусмотренным частью четвертой статьи 356 настоящего Кодекса.
Статья 499. Встречное исполнение обязательства передать товар по договору мены
В случае, когда в соответствии с договором мены сроки передачи обмениваемых товаров не совпадают, к исполнению обязательства по передаче товара стороной, которая должна его исполнить после передачи товара другой стороной, применяются правила о встречном исполнении обязательств.
Статья 500. Переход права собственности на обмениваемые товары
Если законом или договором мены не предусмотрено иное, право собственности на обмениваемые товары переходит к сторонам, выступающим по договору мены в качестве покупателей, одновременно после исполнения обязательств передать соответствующие товары обеими сторонами.
Статья 501. Ответственность за изъятие товара, приобретенного по договору мены
Сторона, у которой третьими лицами изъят товар, приобретенный по договору мены, вправе при наличии оснований, предусмотренных статьей 395 настоящего Кодекса, потребовать от другой стороны возврата товара, полученного последней в обмен, и (или) возмещения убытков.
Глава 31. Дарение
Статья 502. Договор дарения
По договору дарения одна сторона (даритель) безвозмездно передает или обязуется передать другой стороне (одаряемому) вещь в собственность либо передает или обязуется передать ей имущественное право (требование) к себе или к третьему лицу, либо освобождает или обязуется освободить ее от имущественной обязанности перед собой или перед третьим лицом.
При наличии встречной передачи вещи или права либо встречного обязательства договор не признается дарением. К такому договору применяются правила части втоpой статьи 124 настоящего Кодекса.
Обещание безвозмездно передать кому-либо вещь или имущественное право либо освободить кого-либо от имущественной обязанности (обещание дарения) признается договором дарения, если оно сделано в надлежащей форме и содержит ясно выраженное намерение совершить в будущем безвозмездную передачу вещи или имущественного права конкретному лицу, либо освободить его от имущественной обязанности.
Обещание подарить все свое имущество или часть имущества без указания на конкретный предмет дарения в виде вещи, имущественного права или освобождения от имущественной обязанности ничтожно.
Договор, предусматривающий передачу дара одаряемому после смерти дарителя, ничтожен. К такого рода дарению применяются правила настоящего Кодекса о наследовании.
Статья 503. Отказ одаряемого принять дар
Одаряемый вправе в любое время до передачи ему дара от него отказаться. В этом случае договор дарения считается расторгнутым.
Если договор дарения заключен в письменной форме, отказ от дара должен быть совершен также в письменной форме. В случае, когда договор дарения зарегистрирован, отказ от принятия дара также подлежит государственной регистрации.
Если договор дарения был заключен в письменной форме, даритель вправе требовать от одаряемого возмещения реального ущерба, причиненного отказом принять дар.
Статья 504. Форма договора дарения
Дарение, сопровождаемое передачей дара одаряемому, может быть совершено устно, за исключением случаев, предусмотренных частями тpетьей и пятой настоящей статьи.
Передача дара осуществляется посредством его вручения, символической передачи (вручение ключей и т. п.) либо вручения правоустанавливающих документов.
Договор дарения движимого имущества должен быть совершен в простой письменной форме в случаях, когда:
дарителем является юридическое лицо;
См. предыдущую редакцию.
договор заключается между гражданами на сумму более десяти базовых расчетных величин;
(абзац третий части третьей статьи 504 в редакции Закона Республики Узбекистан от 3 декабря 2019 года № ЗРУ-586 — Национальная база данных законодательства, 04.12.2019 г., № 03/19/586/4106)
договор содержит обещание дарения в будущем.
В случаях, предусмотренных в части третьей настоящей статьи, договор дарения, совершенный устно ничтожен.
Договор дарения недвижимого имущества должен быть нотариально удостоверен и подлежит государственной регистрации.
См. предыдущую редакцию.
Договор дарения автомототранспортных средств, подлежащих в установленном законодательством порядке государственной регистрации, должен быть нотариально удостоверен.
(статья 504 дополнена частью Законом Республики Узбекистан от 7 декабря 2001 г. № 320-II — Ведомости Олий Мажлиса, 2002 г., № 1, ст. 20)
Статья 505. Ограничения дарения
См. предыдущую редакцию.
Юридическое лицо, которому вещь принадлежит на праве оперативного управления, вправе подарить ее с согласия собственника, если законом не предусмотрено иное. Это ограничение не распространяется на обычные подарки небольшой стоимости.
(часть первая статьи 505 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 февраля 2025 года № ЗРУ-1025 — Национальная база данных законодательства, 07.02.2025 г., № 03/25/1025/0116. Дата вступления в силу — 8 мая 2025 года)
Дарение имущества, находящегося в общей совместной собственности, допускается по согласию всех участников совместной собственности с соблюдением правил, предусмотренных статьей 225 настоящего Кодекса.
Дарение принадлежащего дарителю права требования к третьему лицу осуществляется с соблюдением правил, предусмотренных статьями 313 –– 317, 319 и 320 настоящего Кодекса.
См. предыдущую редакцию.
Дарение права аренды или иного права на чужую вещь без согласия ее собственника или лица, имеющего на нее право оперативного управления, допускается, если законом или договором, на котором основано такое право, не запрещено его отчуждение без согласия указанных лиц.
(часть четвертая статьи 505 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 февраля 2025 года № ЗРУ-1025 — Национальная база данных законодательства, 07.02.2025 г., № 03/25/1025/0116. Дата вступления в силу — 8 мая 2025 года)
Дарение посредством исполнения за одаряемого его обязанности перед третьим лицом осуществляется с соблюдением правил, предусмотренных частями первой и втоpой статьи 241 настоящего Кодекса.
Дарение посредством перевода дарителем на себя долга одаряемого перед третьим лицом осуществляется с соблюдением правил, предусмотренных частями первой и второй статьи 322 настоящего Кодекса.
Доверенность на совершение дарения представителем, в которой не назван одаряемый и не указан предмет дарения, ничтожна.
Статья 506. Отказ от исполнения договора дарения
Даритель вправе отказаться от исполнения договора, содержащего обещание передать в будущем одаряемому вещь или имущественное право либо освободить одаряемого от имущественной обязанности, если после заключения договора его имущественное положение существенно ухудшилось.
Даритель вправе отказаться от исполнения договора, содержащего обещание передать в будущем одаряемому вещь или имущественное право либо освободить одаряемого от имущественной обязанности, по основаниям, предусмотренным частью первой статьи 507 настоящего Кодекса.
Отказ дарителя от исполнения договора дарения по основаниям, предусмотренным настоящей статьей, не дает одаряемому права требовать возмещения убытков.
Статья 507. Отмена дарения
Отмена дарения допускается в судебном порядке в случае совершения одаряемым умышленного преступления против жизни или здоровья дарителя, членов его семьи или близких родственников.
В случае умышленного лишения жизни дарителя одаряемым право требовать в суде отмены дарения принадлежит наследникам дарителя.
Даритель вправе потребовать в судебном порядке отмены дарения, если обращение одаряемого с подаренной вещью, представляющей для дарителя большую неимущественную ценность, создает угрозу ее безвозвратной утраты.
См. предыдущую редакцию.
По требованию заинтересованного лица суд может отменить дарение, совершенное индивидуальным предпринимателем или юридическим и физическим лицом в нарушение положений законодательства о неплатежеспособности за счет средств, связанных с его предпринимательской деятельностью, в течение года, предшествовавшего возбуждению дела о неплатежеспособности.
(часть четвертая статьи 507 в редакции Закона Республики Узбекистан от 21 февраля 2024 года № ЗРУ-911 — Национальная база данных законодательства, 22.02.2024 г., № 03/24/911/0142)
В договоре дарения может быть обусловлено право дарителя отменить дарение в случае, если он переживет одаряемого.
В случае отмены дарения одаряемый обязан возвратить подаренную вещь, если она сохранилась в натуре к моменту отмены дарения.
Статья 508. Случаи, в которых отказ от исполнения договора дарения и отмена дарения невозможны
Правила об отказе от исполнения договора дарения и об отмене дарения не применяются к договорам дарения совершаемым в устной форме.
Статья 509. Последствия дарения имущества с недостатками
Вред, причиненный жизни, здоровью или имуществу одаряемого вследствие недостатков подаренной вещи, подлежит возмещению дарителем в соответствии с правилами, предусмотренными главой 57 настоящего Кодекса, если доказано, что эти недостатки возникли до передачи вещи одаряемому, не относятся к числу явных и даритель, хотя и знал, но не предупредил о них одаряемого.
Статья 510. Правопреемство при обещании дарения
Права одаряемого, которому по договору дарения обещан дар, не переходят к его наследникам (правопреемникам), если иное не предусмотрено договором дарения.
Обязанности дарителя, обещавшего дар по договору дарения, переходят к его наследникам (правопреемникам), если иное не предусмотрено договором дарения.
Статья 511. Пожертвования
Пожертвованием признается дарение в общеполезных целях.
Пожертвования могут делаться гражданам, лечебным, воспитательным учреждениям, учреждениям социальной защиты и другим аналогичным учреждениям, благотворительным, научным и учебным учреждениям, фондам, музеям и другим учреждениям культуры, общественным объединениям и религиозным организациям, а также государству и другим субъектам гражданского права.
На принятие пожертвования не требуется чьего-либо разрешения или согласия.
Пожертвование имущества гражданину должно быть, а юридическим лицам — может быть обусловлено жертвователем использованием этого имущества по определенному назначению. При отсутствии такого условия пожертвование имущества гражданину считается обычным дарением, а в остальных случаях пожертвованное имущество используется одаряемым в соответствии с их назначением.
Юридическое лицо, принимающее пожертвование, для использования которого установлено определенное назначение, должно вести обособленный учет всех операций по использованию пожертвованного имущества.
Если использование пожертвованного имущества в соответствии с указанным жертвователем назначением становится вследствие изменившихся обстоятельств невозможным, оно может быть использовано по другому назначению лишь с согласия жертвователя, а в случае смерти гражданина — пожертвовавшего имущество, либо реорганизации или ликвидации юридического лица, пожертвовавшего имущество — по решению суда.
Использование пожертвованного имущества не в соответствии с указанным жертвователем назначением или изменение этого назначения с нарушением правил, предусмотренных частью шестой настоящей статьи, дает право жертвователю, его наследникам или иному правопреемнику требовать отмены пожертвования.
К пожертвованиям не применяются положения статей 507 и 510 настоящего Кодекса.
Глава 32. Рента
§ 1. Общие положения
Статья 512. Договор ренты
По договору ренты одна сторона (получатель ренты) передает другой стороне (плательщику ренты) в собственность недвижимое или движимое имущество, а плательщик ренты обязуется в обмен на полученное имущество периодически выплачивать получателю ренту в виде определенной денежной суммы либо предоставления средств на его содержание в иной форме.
По договору ренты допускается установление обязанности выплачивать ренту бессрочно (постоянная рента) или на срок жизни получателя ренты (пожизненная рента). Пожизненная рента может быть установлена на условиях пожизненного содержания гражданина с иждивением.
Статья 513. Форма договора ренты
Договор ренты подлежит нотариальному удостоверению, а договор, предусматривающий отчуждение недвижимого имущества под выплату ренты, также государственной регистрации.
Статья 514. Отчуждение имущества под выплату ренты
Имущество, которое отчуждается под выплату ренты, может быть передано получателем ренты в собственность плательщика ренты за плату или бесплатно.
В случае, когда договором ренты предусматривается передача имущества за плату, к отношениям сторон по передаче и оплате применяются правила о договоре купли-продажи, а в случаях, когда такое имущество передается бесплатно –– правила о договоре дарения, поскольку иное не установлено правилами настоящей главы и не противоречит существу договора ренты.
Статья 515. Обременение рентой недвижимого имущества
Рента обременяет земельный участок, предприятие, здание, сооружение или другое недвижимое имущество, переданное под ее выплату. В случае отчуждения такого имущества плательщиком ренты его обязательства по договору ренты переходят на приобретателя имущества.
Лицо, передавшее обремененное рентой недвижимое имущество в собственность другого лица, несет субсидиарную с ним ответственность по требованиям получателя ренты, возникшим в связи с нарушением договора ренты, если настоящим Кодексом, другим законом или договором не предусмотрена солидарная ответственность по этому обязательству.
Статья 516. Обеспечение выплаты ренты
При передаче под выплату ренты земельного участка или другого недвижимого имущества получатель ренты в обеспечение обязательства плательщика ренты приобретает право залога на это имущество.
Существенным условием договора, предусматривающего передачу под выплату ренты денежной суммы или иного движимого имущества, является условие, устанавливающее обязанность плательщика ренты предоставить обеспечение исполнения его обязательств либо застраховать в пользу получателя ренты риск неисполнения либо ненадлежащего исполнения этих обязательств.
При невыполнении плательщиком ренты обязанностей, предусмотренных частью втоpой настоящей статьи, а также в случае утраты обеспечения или ухудшения условий обеспечения по обстоятельствам, за которые получатель ренты не отвечает, получатель ренты вправе расторгнуть договор ренты и потребовать возмещения убытков, вызванных расторжением договора.
Статья 517. Ответственность за просрочку выплаты ренты
За просрочку выплаты ренты плательщик ренты уплачивает получателю ренты проценты, предусмотренные статьей 327 настоящего Кодекса, если иной размер процентов не установлен договором ренты.
§ 2. Постоянная рента
Статья 518. Получатель постоянной ренты
Получателями постоянной ренты могут быть только граждане и некоммерческие организации, если это не противоречит закону и соответствует целям их деятельности.
Права получателя ренты по договору постоянной ренты могут передаваться лицам, указанным в части пеpвой настоящей статьи, путем уступки требования и переходить по наследству либо при реорганизации юридических лиц, если иное не предусмотрено законом или договором.
Статья 519. Форма и размер постоянной ренты
Постоянная рента выплачивается в деньгах в размере, устанавливаемом договором в пределах средней ставки платы за пользование имуществом, применяемой при сдаче в наем имущества, аналогичного переданному под выплату ренты, а при передаче под выплату ренты денежной суммы — в пределах надлежаще установленной ставки банковского процента, пpедусмотpенного статьей 327 настоящего Кодекса.
Договором может быть предусмотрена выплата ренты путем предоставления вещей, выполнения работ или оказания услуг, соответствующих по стоимости денежной сумме ренты.
Если иное не предусмотрено договором постоянной ренты, размер выплачиваемой ренты изменяется пропорционально изменению соответствующей ставки платы за пользование имуществом или ставки банковского процента.
Статья 520. Сроки выплаты постоянной ренты
Если иное не предусмотрено договором, постоянная рента выплачивается по окончании каждого календарного квартала.
Статья 521. Право плательщика на выкуп постоянной ренты
Плательщик постоянной ренты вправе отказаться от дальнейшей выплаты ренты путем ее выкупа. Такой отказ действителен при условии, что он заявлен в письменной форме плательщиком ренты не позднее чем за три месяца до прекращения выплаты ренты или за более длительный срок, предусмотренный договором. При этом обязательство по выплате ренты не прекращается до получения всей суммы выкупа получателем ренты, если иной порядок выкупа не предусмотрен договором.
Условие договора об отказе плательщика постоянной ренты от права на ее выкуп ничтожно.
Договором может быть предусмотрено, что право выкупа постоянной ренты не может быть осуществлено при жизни получателя ренты либо в течение иного срока, не превышающего тридцати лет с момента заключения договора.
Статья 522. Выкуп постоянной ренты по требованию получателя ренты
Получатель постоянной ренты вправе требовать выкупа ренты плательщиком в случаях, когда:
плательщик ренты просрочил ее выплату более чем на один год, если иное не установлено договором;
плательщик ренты нарушил свои обязательства по обеспечению выплаты ренты;
плательщик ренты признан неплатежеспособным, либо возникли иные обстоятельства, свидетельствующие, что рента не будет выплачиваться им в размере и сроки, установленные договором;
недвижимое имущество, переданное под выплату ренты, поступило в общую собственность или разделено между несколькими лицами;
а также в других случаях, предусмотренных договором.
Статья 523. Выкупная цена постоянной ренты
Выкуп постоянной ренты в случаях, предусмотренных статьями 521 и 522 настоящего Кодекса, производится по цене, установленной договором.
При отсутствии условия о выкупной цене в договоре постоянной ренты, по которому имущество передано за плату под выплату ренты, выкуп осуществляется по цене, соответствующей годовой сумме рентных платежей.
При отсутствии условия о выкупной цене в договоре постоянной ренты, по которому имущество передано бесплатно под выплату ренты, в выкупную цену наряду с годовой суммой рентных платежей включается цена переданного имущества, определяемая по правилам, предусмотренным частью четвертой статьи 356 настоящего Кодекса.
Статья 524. Риск случайной гибели или случайной порчи имущества, переданного под выплату постоянной ренты
Риск случайной гибели или случайной порчи имущества, переданного бесплатно под выплату постоянной ренты, несет плательщик ренты.
При случайной гибели или случайной порче имущества, переданного за плату под выплату постоянной ренты, плательщик вправе требовать соответственно прекращения обязательства по выплате ренты либо изменения условий ее выплаты.
§ 3. Пожизненная рента
Статья 525. Получатели пожизненной ренты
Пожизненная рента может быть установлена на период жизни гражданина, передающего имущество под выплату ренты, либо на период жизни другого указанного им гражданина.
Допускается установление пожизненной ренты в пользу нескольких граждан, доли которых в праве на получение ренты предполагаются равными, если иное не предусмотрено договором.
В случае смерти одного из получателей ренты его доля в праве на получение ренты переходит к пережившим его получателям ренты, если договором не предусмотрено иное, а в случае смерти последнего получателя ренты обязательство выплаты ренты прекращается.
Договор, устанавливающий пожизненную ренту в пользу гражданина, который умер к моменту заключения договора, ничтожен.
Статья 526. Размер пожизненной ренты
Пожизненная рента определяется в договоре как денежная сумма, периодически выплачиваемая получателю ренты в течение его жизни.
См. предыдущую редакцию.
Размер пожизненной ренты, определяемый в договоре, в расчете на месяц должен быть не менее базовой расчетной величины, установленной законодательством, а в случаях, предусмотренных статьей 247 настоящего Кодекса,— подлежит увеличению.
(часть вторая статьи 526 в редакции Закона Республики Узбекистан от 3 декабря 2019 года № ЗРУ-586 — Национальная база данных законодательства, 04.12.2019 г., № 03/19/586/4106)
Статья 527. Сроки выплаты пожизненной ренты
Пожизненная рента выплачивается по окончании каждого календарного месяца, если иное не предусмотрено договором.
Статья 528. Расторжение договора пожизненной ренты по требованию получателя ренты
В случаях существенного нарушения договора пожизненной ренты плательщиком получатель ренты вправе требовать от плательщика ренты выкупа ренты на условиях, предусмотренных статьей 523 настоящего Кодекса, либо расторжения договора и возмещения убытков.
Если под выплату пожизненной ренты отчуждена бесплатно квартира, жилой дом или иное имущество, получатель ренты вправе при существенном нарушении существенных условий договора плательщиком ренты потребовать возврата этого имущества с зачетом его стоимости в счет выкупной ренты.
Статья 529. Риск случайной гибели или случайной порчи имущества, переданного под выплату ренты
Случайная гибель или случайная порча имущества, переданного под выплату пожизненной ренты, не освобождают плательщика ренты от обязательства выплачивать ее на условиях, предусмотренных договором.
Глава 33. Отчуждение жилого дома (квартиры) с условием пожизненного содержания
Статья 530. Договор отчуждения жилого дома (квартиры) с условием пожизненного содержания
По договору отчуждения жилого дома (части дома), квартиры с условием пожизненного содержания одна сторона (приобретатель) обязуется предоставлять другой стороне, являющейся нетрудоспособной по возрасту или по состоянию здоровья (отчуждателю), пожизненно материальное обеспечение в натуре (в виде жилища, питания, ухода и необходимой помощи), а отчуждатель –– передать в собственность приобретателя жилой дом (часть дома), квартиру.
Статья 531. Форма и условия договора отчуждения жилого дома (квартиры) с условием пожизненного содержания
В договоре отчуждения жилого дома (квартиры) с условием пожизненного содержания должно быть указано, какие виды материального обеспечения предоставляются отчуждателю, их денежная оценка в месяц и указана стоимость жилого дома (части дома), квартиры.
Оценка передаваемого жилого дома (части дома), квартиры и материального обеспечения определяется соглашением сторон.
Договор отчуждения жилого дома (части дома), квартиры с условием пожизненного содержания должен быть заключен в письменной форме и нотариально удостовеpен с соблюдением правил статьи 110 настоящего Кодекса.
Статья 532. Права и обязанности сторон
По договору отчуждения жилого дома (части дома), квартиры с условием пожизненного содержания приобретатель не имеет права во время действия договора этот дом (часть дома), квартиру продавать, дарить, закладывать в залог и совершать другие действия, обременяющие право собственности на дом (часть дома), квартиру. На этот дом (часть дома), квартиру не обращается взыскание по долгам приобретателя.
Случайная гибель дома (части дома), квартиры, полученного от отчуждателя по договору отчуждения жилого дома (квартиры) с условием пожизненного содержания, не освобождает приобретателя от обязанностей, принятых на себя по договору.
Статья 533. Изменение или pасторжение договора отчуждения жилого дома (квартиры) с условием пожизненного содержания
Если приобретатель жилого дома (части дома), квартиры не исполняет свои обязанности по договору отчуждения жилого дома (квартиры) с условием пожизненного содержания или выполняет их ненадлежащим образом, отчуждатель может потребовать замену содержания периодическими платежами либо расторжения договора.
Договор отчуждения жилого дома (квартиры) с условием пожизненного содержания может быть расторгнут по требованию приобретателя, если по независящим от него обстоятельствам его материальное положение изменилось в такой степени, что он не может предоставлять отчуждателю обусловленное содержание либо если отчуждатель восстановил свою трудоспособность.
В случае расторжения договора отчуждения жилого дома (квартиры) с условием пожизненного содержания по основаниям, предусмотренным частями первой и второй настоящей статьи, дом (часть дома), квартира подлежит возврату отчуждателю.
В случае расторжения договора отчуждения жилого дома (квартиры) с условием пожизненного содержания по требованию отчуждателя приобретатель вправе требовать возмещения понесенных им расходов на содержание отчуждателя и дома (части дома) кваpтиpы за время действия договора.
Статья 534. Переход обязанностей по договору отчуждения жилого дома (квартиры) с условием пожизненного содержания к наследникам
В случае смерти приобретателя обязанности по договору отчуждения жилого дома (части дома), квартиры с условием пожизненного содержания переходят к его наследникам. При отсутствии у приобретателя наследников или при отказе их от исполнения договора отчуждения жилого дома (части дома), квартиры с условием пожизненного содержания, дом (часть дома), квартира, переданные приобретателю, возвращаются отчуждателю.
Глава 34. Имущественный наем (аренда)
§ 1. Общие положения
Статья 535. Договор имущественного найма
По договору имущественного найма (аренды) наймодатель обязуется предоставить нанимателю имущество за плату во временное владение и пользование или в пользование.
Статья 536. Право собственности нанимателя на продукцию, плоды и доходы от нанятого имущества
Продукция, плоды и иные доходы, полученные нанимателем в результате использования нанятого имущества, являются его собственностью, если иное не предусмотрено законом или договором имущественного найма.
Статья 537. Объекты имущественного найма
В имущественный наем могут быть переданы земельные участки, участки недр и другие обособленные природные объекты, предприятия и другие имущественные комплексы, здания, сооружения, оборудование, транспортные средства и другие вещи, которые не теряют своих натуральных свойств в процессе их использования (непотребляемые вещи).
Законодательством могут быть установлены виды (группы) предприятий и виды имущества, сдача которых в имущественный наем не допускается или ограничивается.
Статья 538. Наймодатель
Право сдачи имущества в наем принадлежит его собственнику. Наймодателями могут быть также лица, управомоченные законом или собственником сдавать имущество в наем.
Статья 539. Форма договора имущественного найма
Договор имущественного найма на срок более одного года, а если хотя бы одной из сторон договора является юридическое лицо –– независимо от срока, должен быть заключен в письменной форме.
Договор имущественного найма недвижимого имущества подлежит государственной регистрации.
Договор имущественного найма, предусматривающий переход в последующем права собственности на это имущество к нанимателю, заключается в форме, предусмотренной для договора купли-продажи такого имущества.
Статья 540. Срок договора имущественного найма
Договор имущественного найма заключается на срок, определенный договором.
Если срок имущественного найма в договоре не определен, договор считается заключенным на неопределенный срок. При этом каждая из сторон вправе в любое время отказаться от договора, письменно предупредив об этом другую сторону за один месяц, а при найме недвижимого имущества –– за три месяца. Законом или договором может быть установлен иной срок для предупреждения о прекращении договора имущественного найма, заключенного на неопределенный срок.
Законом могут устанавливаться максимальные (предельные) сроки договора для отдельных видов имущественного найма, а также для найма отдельных видов имущества. В этих случаях если срок найма в договоре не определен и ни одна из сторон не отказалась от договора до истечения предельного срока, установленного законом, договор по истечении предельного срока прекращается. Договор найма такого имущества, заключенный на срок, превышающий установленный законом предельный срок, считается заключенным на срок, равный предельному.
Статья 541. Предоставление имущества нанимателю
Наймодатель обязан предоставить нанимателю имущество в состоянии, соответствующем условиям договора и назначению имущества.
Подготовка имущества к передаче, включая составление и представление на подписание передаточного акта, является обязанностью наймодателя и осуществляется за его счет.
Имущество сдается в наем вместе со всеми его принадлежностями и относящимися к нему документами (техническим паспортом, сертификатом качества и т. п.), если иное не предусмотрено договором. Если такие принадлежности и документы переданы не были, и без них наниматель не может пользоваться имуществом в соответствии с его назначением либо в значительной степени лишается того, на что был вправе рассчитывать при заключении договора, он может потребовать предоставления ему наймодателем таких принадлежностей и документов или расторжения договора, а также возмещения убытков.
Если наймодатель не предоставил нанимателю сданное в наем имущество в указанный в договоре срок, а если в договоре такой срок не указан, — в разумный срок, наниматель вправе истребовать от него это имущество в соответствии со статьей 331 настоящего Кодекса и потребовать возмещения убытков, причиненных задержкой исполнения либо потребовать расторжения договора и возмещения убытков причиненных его неисполнением.
Статья 542. Ответственность наймодателя за недостатки сданного в наем имущества
Наймодатель отвечает за недостатки сданного в наем имущества, полностью или частично препятствующие пользованию им, даже если во время заключения договора он не знал об этих недостатках. При обнаружении таких недостатков наниматель вправе по своему выбору потребовать:
от наймодателя либо безвозмездного устранения недостатков имущества, либо соразмерного уменьшения платы за пользование имуществом, либо возмещения своих расходов на устранение недостатков имущества;
непосредственно удержать сумму понесенных им расходов по устранению данных недостатков из платы за пользование имуществом, предварительно уведомив об этом наймодателя;
потребовать досрочного расторжения договора.
Наймодатель, извещенный о требованиях нанимателя или о его намерении устранить недостатки имущества за счет наймодателя, может без промедления произвести замену предоставленного в наем имущества другим аналогичным имуществом, находящимся в надлежащем состоянии, либо безвозмездно устранить недостатки имущества.
Если удовлетворение требований нанимателя или удержание им расходов по устранению недостатков из платы за пользование имуществом не покрывает причиненных нанимателю убытков, он вправе потребовать возмещения непокрытой части убытков.
Наймодатель не отвечает за те недостатки сданного в наем имущества, которые были им оговорены при заключении договора или были заранее известны нанимателю либо должны были быть обнаружены им во время осмотра имущества или проверки его исправности при заключении договора или передаче имущества в наем.
Статья 543. Права третьих лиц на сдаваемое в наем имущество
Передача имущества в наем не является основанием для прекращения или изменения прав третьих лиц на это имущество.
При заключении договора наймодатель обязан предупредить нанимателя о всех правах третьих лиц на сдаваемое в наем имущество (сервитуте, праве залога и т. п.). Неисполнение наймодателем этой обязанности дает нанимателю право требовать уменьшения платы за пользование имуществом либо расторжения договора и возмещения убытков.
Статья 544. Плата за пользование имуществом
Наниматель обязан своевременно вносить плату за пользование имуществом.
Порядок, условия и сроки внесения платы за пользование имуществом определяются договором имущественного найма. В случаях, когда договором они не определены, считается, что установлены порядок, условия и сроки, обычно применяемые при найме аналогичного имущества при сравнимых обстоятельствах.
Плата за пользование имуществом устанавливается за все нанятое имущество в целом или отдельно по каждой из его составных частей в виде:
определенных в твердой сумме платежей, вносимых периодически или единовременно;
установленной доли полученных в результате использования нанятого имущества продукции, плодов или доходов;
предоставления нанимателем определенных услуг;
передачи нанимателем наймодателю обусловленной договором вещи в собственность или в наем;
возложения на нанимателя обусловленных договором затрат по улучшению нанятого имущества.
Стороны могут предусматривать в договоре имущественного найма сочетание форм платы за пользование имуществом, указанных в части третьей настоящей статьи, или иные формы оплаты.
Если иное не предусмотрено договором имущественного найма размеры платы за пользование имуществом могут изменяться по соглашению сторон в сроки, предусмотренные договором, но не чаще одного раза в год. Законодательством могут быть предусмотрены иные минимальные сроки для пересмотра размера платы для отдельных видов имущественного найма, а также для найма отдельных видов имущества.
Если законодательством не предусмотрено иное, наниматель вправе потребовать соответственного уменьшения платы за пользование имуществом, если в силу обстоятельств, за которые он не отвечает, условия пользования, предусмотренные договором, или состояние имущества существенно ухудшились.
Если иное не предусмотрено договором, в случае существенного нарушения нанимателем сроков внесения платы за пользование имуществом наймодатель вправе потребовать от него досрочного внесения платы в установленный наймодателем срок. При этом наймодатель не вправе требовать досрочного внесения платы за пользование имуществом более чем за два срока подряд.
Статья 545. Пользование нанятым имуществом
Наниматель обязан пользоваться имуществом в соответствии с условиями договора, а если такие условия в договоре не определены, –– в соответствии с назначением имущества.
Если наниматель пользуется имуществом не в соответствии с условиями договора или назначением имущества, несмотря на письменное предупреждение наймодателя, последний имеет право потребовать досрочного расторжения договора и возмещения убытков.
Статья 546. Распоряжение нанятым имуществом
Наниматель вправе с согласия наймодателя сдавать нанятое имущество в поднаем (субаренду), передавать свои права и обязанности по договору имущественного найма другому лицу (перенаем), предоставлять нанятое имущество в безвозмездное пользование, а также отдавать эти права в залог и вносить их в качестве вклада в уставный фонд (капитал) хозяйственных товариществ и обществ или паевого взноса в производственный кооператив, если иное не установлено настоящим Кодексом, другим законодательством. В указанных случаях, за исключением перенайма, ответственным по договору перед наймодателем остается наниматель. Договор о передаче имущества другим лицам не может быть заключен на срок, превышающий срок действия договора найма.
К договору поднайма применяются правила о договоре имущественного найма, если иное не установлено законодательством.
Статья 547. Обязанности наймодателя по содержанию нанятого имущества
Наймодатель обязан производить за свой счет капитальный ремонт переданного в наем имущества, если иное не предусмотрено законодательством или договором.
Наймодатель обязан производить за свой счет ремонт, вызываемый неотложной необходимостью, возникшей в силу обстоятельств, за которые наниматель не отвечает.
Капитальный ремонт должен производиться в срок, установленный договором имущественного найма, а если он не определен договором или вызван неотложной необходимостью –– в разумный срок.
Нарушение наймодателем обязанности по производству капитального ремонта дает нанимателю право по своему выбору:
произвести капитальный ремонт, предусмотренный договором или вызываемый неотложной необходимостью, и взыскать с наймодателя стоимость ремонта или, зачесть ее в счет платы за пользование имуществом;
потребовать соответственного уменьшения платы;
потребовать досрочного расторжения договора и возмещения убытков.
Статья 548. Обязанности нанимателя по содержанию нанятого имущества
Наниматель обязан поддерживать имущество в исправном состоянии, производить за свой счет текущий ремонт и нести расходы по содержанию имущества, если иное не установлено законом или договором.
Статья 549. Сохранение договора имущественного найма в силе при изменении сторон
См. предыдущую редакцию.
Переход права собственности (оперативного управления, пожизненного наследуемого владения) на сданное в наем имущество к другому лицу не является основанием для изменения или расторжения договора имущественного найма.
(часть первая статьи 549 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 февраля 2025 года № ЗРУ-1025 — Национальная база данных законодательства, 07.02.2025 г., № 03/25/1025/0116. Дата вступления в силу — 8 мая 2025 года)
В случае смерти гражданина, являющегося нанимателем недвижимого имущества, его права и обязанности по договору найма этого имущества переходят к наследнику, если законом или договором не предусмотрено иное. Наймодатель не вправе отказать такому наследнику во вступлении в договор на оставшийся срок его действия, за исключением случая, когда заключение договора было обусловлено личными качествами нанимателя.
Статья 550. Прекращение договора поднайма при досрочном прекращении договора имущественного найма
Если иное не предусмотрено договором имущественного найма, досрочное прекращение договора имущественного найма влечет прекращение заключенного в соответствии с ним договора поднайма. Поднанимателем в этом случае может быть заключен договор найма имущества, находившегося в его пользовании в соответствии с договором поднайма, в пределах оставшегося срока поднайма на условиях, соответствующих условиям прекращенного договора имущественного найма.
Если договор имущественного найма по основаниям, предусмотренным настоящим Кодексом, признается недействительным, недействительными признаются и заключенные в соответствии с ним договоры поднайма.
Статья 551. Досрочное расторжение договора имущественного найма по требованию наймодателя
По требованию наймодателя договор имущественного найма может быть досрочно расторгнут судом в случаях, когда наниматель:
пользуется имуществом с существенным нарушением условий договора или назначения имущества либо с неоднократными нарушениями, несмотря на письменное предупреждение наймодателя;
существенно ухудшает имущество;
более двух раз подряд по истечении установленного договором срока платежа не вносит плату за пользование имуществом;
не производит капитального ремонта имущества в установленные договором сроки, а при отсутствии их в договоре –– в разумные сроки в тех случаях, когда в соответствии с законодательством или договором производства капитального ремонта является обязанностью нанимателя.
Договором имущественного найма могут быть установлены и другие основания досрочного расторжения договора по требованию наймодателя в соответствии с частью втоpой статьи 382 настоящего Кодекса.
Наймодатель вправе требовать досрочного расторжения договора только после письменного предупреждения нанимателя и предоставления ему возможности исполнения своего обязательства.
Статья 552. Досрочное расторжение договора имущественного найма по требованию нанимателя
По требованию нанимателя договор имущественного найма может быть досрочно расторгнут судом в случаях, когда:
наймодатель не предоставляет имущество в пользование нанимателю либо создает препятствия пользованию имуществом в соответствии с условиями договора или назначением имущества;
переданное нанимателю имущество имеет препятствующие пользованию им недостатки, которые не были оговорены наймодателем при заключении договора, не были заранее известны нанимателю и не могли быть обнаружены им во время осмотра имущества или проверки его исправности при заключении договора;
наймодатель не производит в установленные договором сроки, а при отсутствии их в договоре –– в разумные сроки лежащего на его обязанности капитального ремонта имущества;
имущество в силу обстоятельств, за которые наниматель не отвечает, окажется в состоянии, не пригодном для пользования.
Договором имущественного найма могут быть установлены и другие основания досрочного расторжения договора по требованию нанимателя в соответствии с частью втоpой статьи 382 настоящего Кодекса.
Статья 553. Преимущественное право нанимателя на заключение договора имущественного найма на новый срок
Если иное не предусмотрено законом или договором, наниматель, надлежащим образом исполнявший свои обязанности, имеет по истечении срока договора при прочих равных условиях преимущественное перед другими лицами право на заключение договора имущественного найма на новый срок. Наниматель обязан письменно уведомить наймодателя о желании заключить такой договор в срок, указанный в договоре имущественного найма, а если в договоре такой срок не указан, - в разумный срок до окончания действия договора.
При заключении договора имущественного найма на новый срок условия договора могут быть изменены по соглашению сторон.
Если наймодатель отказал нанимателю в заключении договора на новый срок, но в течение года со дня истечения срока договора с ним заключил договор имущественного найма с другим лицом, наниматель вправе по своему выбору потребовать в суде перевода на себя прав и обязанностей по заключенному договору и возмещения убытков, причиненных отказом возобновить с ним договор, либо только возмещения таких убытков.
Если наниматель продолжает пользоваться имуществом после истечения срока договора имущественного найма при отсутствии возражений со стороны наймодателя, договор считается возобновленным на тех же условиях на неопределенный срок.
Статья 554. Возврат имущества наймодателю
При прекращении договора имущественного найма наниматель обязан вернуть наймодателю имущество в том состоянии, в котором он его получил, с учетом нормального износа или в состоянии, обусловленном договором.
Если наниматель не возвратил нанятое имущество либо возвратил его несвоевременно, наймодатель вправе потребовать внесения платы за пользование имуществом за все время просрочки. В случае, когда указанная плата не покрывает причиненных наймодателю убытков, он может потребовать их возмещения.
В случае, когда за несвоевременный возврат нанятого имущества договором предусмотрена неустойка, убытки могут быть взысканы в полной сумме сверх неустойки, если иное не предусмотрено договором.
Статья 555. Улучшение нанятого имущества
Произведенные нанимателем отделимые улучшения имущества являются его собственностью, если иное не предусмотрено договором имущественного найма.
В случае, когда наниматель произвел за счет собственных средств и с согласия наймодателя улучшения нанятого имущества, неотделимые без вреда для имущества, наниматель после прекращения договора имеет право на возмещение стоимости этих улучшений, если иное не предусмотрено договором.
Стоимость неотделимых улучшений нанятого имущества, произведенных нанимателем без согласия наймодателя, возмещению не подлежит, если иное не предусмотрено законом.
Улучшения нанятого имущества, как отделимые, так и неотделимые, произведенные за счет амортизационных отчислений от этого имущества, являются собственностью наймодателя.
Статья 556. Выкуп нанятого имущества
В договоре имущественного найма может быть предусмотрено, что нанятое имущество переходит в собственность нанимателя по истечении срока имущественного найма или до его истечения при условии внесения нанимателем всей обусловленной договором выкупной цены.
Если условие о выкупе нанятого имущества не предусмотрено в договоре, оно может быть установлено дополнительным соглашением сторон, которые при этом вправе договориться о зачете ранее выплаченной платы за пользование имуществом в выкупную цену.
Законодательными актами могут быть установлены случаи запрещения выкупа нанятого имущества.
Статья 557. Особенности отдельных видов имущественного найма и найма отдельных видов имущества
К отдельным видам договора имущественного найма и договорам найма отдельных видов имущества (прокату, аренде транспортных средств, аренде предприятий, финансовой аренде и т. д.) положения, предусмотренные настоящим параграфом, применяются, если иное не предусмотрено правилами настоящего Кодекса.
§ 2. Прокат
Статья 558. Договор проката
По договору проката наймодатель, осуществляющий сдачу имущества в наем в качестве постоянной предпринимательской деятельности, обязуется предоставить нанимателю движимое имущество за плату во временное владение и пользование.
Имущество, предоставленное по договору проката, используется для потребительских целей, если иное не предусмотрено договором или не вытекает из существа обязательства.
Договор проката заключается в письменной форме. Договор проката является публичным.
Статья 559. Срок договора проката
Договор проката заключается на срок до одного года.
Правила о возобновлении договора имущественного найма на неопределенный срок и о преимущественном праве нанимателя на возобновление договора имущественного найма к договору проката не применяются.
Наниматель вправе отказаться от исполнения договора проката в любое время.
Статья 560. Предоставление имущества нанимателю
Наймодатель, заключающий договор проката, обязан в присутствии нанимателя проверить исправность сдаваемого в наем имущества, а также ознакомить его с правилами эксплуатации имущества либо выдать письменные инструкции о пользовании этим имуществом.
Статья 561. Устранение недостатков сданного в наем имущества
Если недостатки сданного в наем имущества явились следствием нарушения нанимателем правил эксплуатации и содержания имущества, наниматель оплачивает наймодателю стоимость ремонта и транспортировки имущества.
Статья 562. Плата за пользование имуществом по договору проката
Плата за пользование имуществом по договору проката устанавливается в виде определенных в твердой сумме платежей, вносимых периодически или единовременно.
В случае досрочного возврата имущества нанимателем наймодатель возвращает ему соответствующую часть полученной платы за пользование имуществом, исчисляя ее со дня, следующего за днем фактического возврата имущества.
Взыскание с нанимателя задолженности по оплате за пользование имуществом производится в бесспорном порядке на основании исполнительной надписи нотариуса.
Статья 563. Пользование нанятым имуществом
Капитальный и текущий ремонт имущества, сданного в наем по договору проката, являются обязанностью наймодателя.
Сдача в поднаем имущества, предоставленного нанимателю по договору проката, передача нанимателем своих прав и обязанностей по договору проката другому лицу предоставление этого имущества в безвозмездное пользование, залог прав нанимателя и внесение их в качестве вклада в уставный фонд (капитал) хозяйственных товариществ и обществ, паевого взноса в кооперативы не допускается.
§ 3. Аренда транспортных средств
Статья 564. Договор аренды транспортного средства
По договору аренды транспортного средства с экипажем арендодатель предоставляет арендатору транспортное средство за плату во временное владение и пользование и оказывает своими силами услуги по управлению им и по его технической эксплуатации.
По договоpу аpенды тpанспоpтного сpедства без экипажа аpендодатель пpедоставляет аpендатоpу тpанспоpтное сpедство за плату во вpеменное владение и пользование без оказания услуг по упpавлению им и его технической эксплуатации.
Правила настоящей главы о возобновлении договора аренды на неопределенный срок и о преимущественном праве арендатора на возобновление договора аренды на новый срок к договору аренды транспортного средства не применяются.
Статья 565. Форма договора аренды транспортного средства
См. предыдущую редакцию.
Договор аренды транспортного средства, независимо от его срока должен быть заключен в письменной форме.
(часть первая статьи 565 в редакции Закона Республики Узбекистан от 27 сентября 2006 года № ЗРУ-56 — СЗ РУ, 2006 г., №39, ст. 385)
См. предыдущую редакцию.
Договор аренды автомототранспортных средств, подлежащих в установленном законодательством порядке государственной регистрации, должен быть нотариально удостоверен за исключением случаев, предусмотренных частями третьей и четвертой настоящей статьи.
(часть вторая статьи 565 в редакции Закона Республики Узбекистан от 9 февраля 2022 года № ЗРУ-752 — Национальная база данных законодательства, 10.02.2022 г., № 03/22/752/0113)
См. предыдущую редакцию.
Юридические лица, оказывающие услуги по предоставлению в аренду легковых автомобилей и мототранспортных средств, могут заключать с физическими лицами договоры аренды легковых автомобилей и мототранспортных средств в простой письменной форме на срок до тридцати дней.
(статья 565 дополнена частью третьей Законом Республики Узбекистан от 26 июля 2018 года № ЗРУ-488 — Национальная база данных законодательства, 27.07.2018 г., № 03/18/488/1579)
См. предыдущую редакцию.
При передаче в аренду автомототранспортных средств путем электронного онлайн-аукциона посредством электронной торговой платформы нотариальное удостоверение договоров аренды не требуется. При этом оформленный по результатам электронного онлайн-аукциона протокол имеет силу договора аренды.
(статья 565 дополнена частью четвертой Законом Республики Узбекистан от 9 февраля 2022 года № ЗРУ-752 — Национальная база данных законодательства, 10.02.2022 г., № 03/22/752/0113)
Статья 566. Обязанности арендодателя пpи аpенде транспортного средства с пpедоставлением услуг по содержанию, упpавлению и технической эксплуатации
Арендодатель в течение всего срока действия договора обязан поддерживать сданное в аренду транспортное средство в надлежащем состоянии, включая осуществление текущего и капитального ремонта и предоставление необходимых принадлежностей.
Объем предоставляемых арендатору арендодателем услуг по управлению и технической эксплуатации транспортного средства должен обеспечивать его нормальную и безопасную эксплуатацию в соответствии с целями аренды, указанными в договоре. Договором аренды может быть предусмотрен более широкий круг услуг, предоставляемых арендатору.
Состав экипажа транспортного средства и его квалификация должны отвечать обязательным для сторон правилам и условиям договора, а если обязательными для сторон правилами такие требования не установлены, –– требованиям обычной практики эксплуатации транспортного средства данного вида и условиям договора.
Члены экипажа сохраняют трудовые отношения с арендодателем. Они подчиняются распоряжениям арендодателя, относящимся к управлению и технической эксплуатации, и распоряжениям арендатора, касающимся коммерческой эксплуатации транспортного средства.
Если договором аренды транспортного средства не предусмотрено иное, расходы по оплате услуг членов экипажа, а также расходы на их содержание несет арендодатель.
Если иное не предусмотрено договором аренды транспортного средства, обязанность страховать транспортное средство и (или) страховать ответственность за ущерб, который может быть причинен им или в связи с его эксплуатацией, возлагается на арендодателя в тех случаях, когда такое страхование является обязательным в силу закона или договора.
Статья 567. Обязанность арендатора по оплате расходов, связанных с коммерческой эксплуатацией транспортного средства
Если иное не предусмотрено договором аренды транспортного средства, арендатор несет расходы по оплате топлива и других расходуемых в процессе эксплуатации материалов, по оплате сборов и другие расходы, возникающие в связи с коммерческой эксплуатацией транспортного средства.
Статья 568. Обязанности аpендатоpа пpи аpенде тpанспоpтного средства без пpедоставления услуг по содержанию, упpавлению и технической эксплуатации
Арендатор в течение всего срока действия договора аренды транспортного средства обязан поддерживать надлежащее состояние арендованного транспортного средства, включая осуществление текущего ремонта, а также, если иное не предусмотрено договором, и капитального ремонта.
Арендатор своими силами осуществляет управление арендованным транспортным средством, а также его коммерческую и техническую эксплуатацию.
Если иное не предусмотрено договором, арендатор несет расходы по содержанию арендованного транспортного средства, его страхованию, включая страхование своей ответственности, а также расходы, связанные с его эксплуатацией.
Статья 569. Договоры с третьими лицами об использовании транспортного средства
Арендатор вправе сдавать арендованное транспортное средство в субаренду на условиях договора аренды с экипажем или без экипажа с согласия арендодателя, если иное не предусмотрено договором аренды.
Арендатор вправе без согласия арендодателя от своего имени заключать с третьими лицами договоры перевозки и иные договоры, если они не противоречат целям использования транспортного средства, указанным в договоре аренды, а если такие цели не установлены, –– назначению транспортного средства.
Статья 570. Ответственность за вред, причиненный транспортному средству
В случае гибели или повреждения арендованного транспортного средства арендатор обязан возместить арендодателю причиненные убытки, если последний докажет, что гибель или повреждение транспортного средства произошли по обстоятельствам, за которые арендатор отвечает в соответствии с законом или договором.
Статья 571. Ответственность за вред, причиненный транспортным средством
Ответственность за вред, причиненный третьим лицам арендованным транспортным средством, его механизмами, устройствами, оборудованием и т. п. пpи аpенде с экипажем несет арендодатель в соответствии с правилами главы 57 настоящего Кодекса. Он вправе предъявить к арендатору регрессное требование о возмещении сумм, выплаченных третьим лицам, если докажет, что вред возник по вине арендатора.
Ответственность за вpед, пpичиненный третьим лицам тpанспоpтным сpедством, его механизмами, устройствами, обоpудованием и т. п. пpи аpенде без пpедоставления услуг по содержанию, упpавлению и технической эксплуатации несет аpендатоp в соответствии с пpавилами главы 57 настоящего Кодекса.
Статья 572. Особенности аренды отдельных видов транспортных средств
Особенности аренды отдельных видов транспортных средств, помимо предусмотренных настоящим параграфом, могут быть установлены законодательством.
§ 4. Аренда зданий и сооружений
Статья 573. Договор аренды здания или сооружения
По договору аренды здания или сооружения арендодатель обязуется передать во временное владение и пользование или во временное пользование арендатору здание или сооружение.
Правила настоящего параграфа применяются к аренде предприятий, если иное не предусмотрено правилами настоящего Кодекса об аренде предприятия.
Статья 574. Форма и государственная регистрация договора аренды здания или сооружения
Договор аренды здания или сооружения заключается в письменной форме путем составления одного документа, подписанного сторонами.
Несоблюдение формы договора аренды здания или сооружения влечет его недействительность.
См. предыдущую редакцию.
Договор аренды здания или сооружения либо их части между гражданами подлежит постановке на учет в государственных налоговых органах.
(часть третья статьи 574 в редакции Закона Республики Узбекистан от 11 октября 2018 года № ЗРУ-497 — Национальная база данных законодательства, 12.10.2018 г., № 03/18/497/2044 — Вступает в силу с 1 января 2019 года)
Договор аренды здания или сооружения, заключенный на срок не менее года, подлежит государственной регистрации и считается заключенным с момента такой регистрации.
Статья 575. Права на земельный участок при аренде находящегося на нем здания или сооружения
По договору аренды здания или сооружения арендатору одновременно с передачей прав владения и пользования такой недвижимостью передаются права на ту часть земельного участка, которая занята этой недвижимостью и необходима для ее использования.
В случаях, когда арендодатель является собственником земельного участка, на котором находится сдаваемое в аренду здание или сооружение, арендатору предоставляется право аренды или предусмотренное договором аренды здания или сооружения иное право на соответствующую часть земельного участка.
Если договором не определено передаваемое арендатору право на соответствующий земельный участок, к нему переходит на срок аренды здания или сооружения право пользования той частью земельного участка, которая занята зданием или сооружением и необходима для его использования в соответствии с его назначением.
Аренда здания или сооружения, находящегося на земельном участке, не принадлежащем арендодателю на праве собственности, допускается без согласия собственника этого участка, если это не противоречит условиям пользования таким участком, установленным законом или договором с собственником земельного участка.
Статья 576. Сохранение арендатором здания или сооружения права пользования земельным участком при его продаже
В случаях, когда земельный участок, на котором находится арендованное здание или сооружение, продается другому лицу, за арендатором этого здания или сооружения сохраняется право пользования частью земельного участка, которая занята зданием или сооружением и необходима для его использования, на условиях, действовавших до продажи земельного участка.
Статья 577. Размер арендной платы
Договор аренды здания или сооружения должен предусматривать размер арендной платы. При отсутствии согласованного сторонами в письменной форме условия о размере арендной платы договор аренды здания или сооружения считается незаключенным. При этом правила определения цены, предусмотренные частью четвертой статьи 356 настоящего Кодекса, не применяются.
Установленная в договоре аренды здания или сооружения плата за пользование зданием или сооружением включает плату за пользование земельным участком, на котором оно расположено, или передаваемой вместе с ним соответствующей частью участка, если иное не предусмотрено законом или договором.
В случаях, когда плата за аренду здания или сооружения установлена в договоре на единицу площади здания (сооружения) или иного показателя его размера, арендная плата определяется исходя из фактического размера переданного арендатору здания или сооружения.
Статья 578. Передача здания или сооружения
Передача здания или сооружения арендодателем и принятие его арендатором осуществляется по передаточному акту или иному документу о передаче, подписываемому сторонами.
Если иное не предусмотрено законом или договором аренды здания или сооружения, обязательство арендодателя передать здание или сооружение арендатору считается исполненным после предоставления его арендатору во владение или пользование и подписания сторонами соответствующего документа о передаче.
Уклонение одной из сторон от подписания документа о передаче здания или сооружения на условиях, предусмотренных договором, рассматривается как отказ соответственно арендодателя от исполнения обязанности по передаче имущества, а арендатора от принятия имущества.
При прекращении договора аренды здания или сооружения арендованное здание или сооружение должно быть возвращено арендодателю с соблюдением правил, предусмотренных настоящей статьей.
§ 5. Аренда предприятия
Статья 579. Договор аренды предприятия
По договору аренды предприятия арендодатель обязуется предоставить арендатору за плату во временное владение и пользование предприятие в целом как имущественный комплекс или его часть, за исключением тех прав и обязанностей, которые арендодатель не вправе передавать другим лицам.
О переводе долгов на арендатора арендодатель обязан письменно уведомить своих кредиторов, которые в случае несогласия с таким переводом вправе в течение трех месяцев со дня получения уведомления потребовать от арендодателя прекращения или досрочного исполнения соответствующих обязательств и возмещения причиненных этим убытков. Если в указанный срок какое-либо из этих требований не предъявлено, кредитор признается давшим согласие на перевод соответствующего долга на арендатора.
Предприятие может быть передано арендатору только после завершения расчетов с кредиторами, которые потребовали от арендодателя прекращения или досрочного исполнения обязательств и возмещения убытков.
После передачи предприятия как имущественного комплекса в аренду арендодатель и арендатор несут солидарную ответственность по включенным в состав переданного предприятия долгам, которые были переведены на арендатора без согласия кредитора.
Права арендодателя, полученные им на основании специального разрешения (лицензии) на занятие соответствующей деятельностью, не подлежат передаче арендатору, если иное не установлено законодательством. Включение в состав передаваемого по договору предприятия обязательств, исполнение которых арендатором невозможно при отсутствии у него такого специального разрешения (лицензии), не освобождает арендодателя от соответствующих обязательств перед кредиторами.
Статья 580. Форма договора аренды предприятия
См. предыдущую редакцию.
Договор аренды предприятия заключается в письменной форме путем составления одного документа, подписанного сторонами, и подлежит государственной регистрации.
(часть первая статьи 580 в редакции Закона Республики Узбекистан от 14 января 2020 года № ЗРУ-602 — Национальная база данных законодательства, 15.01.2020 г., № 03/20/602/0052)
Договор аренды предприятия считается заключенным с момента государственной регистрации.
Несоблюдение формы договора аренды предприятия влечет его недействительность.
Статья 581. Передача арендованного предприятия
Передача арендованного предприятия арендатору осуществляется по передаточному акту.
Подготовка арендованного предприятия к передаче, включая составление и представление на подписание передаточного акта, является обязанностью арендодателя и осуществляется за его счет, если иное не предусмотрено договором аренды.
Статья 582. Обязанности арендатора по содержанию предприятия и оплате расходов по его эксплуатации
Арендатор предприятия обязан в течение всего срока действия договора аренды поддерживать предприятие в надлежащем техническом состоянии, включая его текущий и, в предусмотренных договором случаях –– капитальный ремонт.
На арендатора возлагаются расходы, связанные с эксплуатацией арендованного предприятия, если иное не предусмотрено договором, а также уплата платежей по страхованию арендованного имущества, налогов и иных обязательных платежей.
Статья 583. Пользование имуществом арендованного предприятия
Если иное не предусмотрено законом или договором, арендатор вправе с согласия арендодателя продавать, обменивать и без его согласия предоставлять во временное пользование либо взаймы материальные ценности, входящие в состав имущества арендованного предприятия, сдавать их в субаренду и передавать свои права и обязанности по договору аренды в отношении таких ценностей другому лицу, при условии, что это не влечет уменьшения стоимости предприятия и не нарушает других положений договора.
Если иное не предусмотрено договором аренды предприятия, арендатор вправе без согласия арендодателя проводить реконструкцию арендованного предприятия, его расширение, техническое перевооружение, увеличивающее его стоимость.
Статья 584. Внесение арендатором улучшений в арендованное предприятие
Арендатор предприятия имеет право на возмещение ему стоимости неотделимых улучшений арендованного имущества независимо от разрешения арендодателя на такие улучшения, если иное не предусмотрено договором аренды предприятия.
Арендодатель может быть освобожден судом от обязанности возместить арендатору стоимость таких улучшений, если докажет, что издержки арендатора на эти улучшения повышают стоимость арендованного имущества несоразмерно улучшению его качества и (или) эксплуатационных свойств или при осуществлении таких улучшений были нарушены принципы добросовестности и разумности.
Статья 585. Применение к договору аренды предприятия правил о последствиях недействительности сделок, об изменении и расторжении договора
Правила настоящего Кодекса о последствиях недействительности сделок, об изменении и расторжении договора, предусматривающие возврат или взыскание в натуре полученного по договору с одной стороны или с обеих сторон, применяются к договору аренды предприятия, если такие последствия не нарушают существенные права и охраняемые законом интересы кредиторов арендодателя и арендатора, других лиц и не противоречат правилам статьи 116 настоящего Кодекса.
Статья 586. Возврат арендованного предприятия
При прекращении договора аренды предприятия арендованный имущественный комплекс должен быть возвращен арендодателю с соблюдением правил, предусмотренных статьями 579 и 581 настоящего Кодекса.
См. предыдущую редакцию.
§ 6. Лизинг
(наименование параграфа 6 главы 34 в редакции Закона Республики Узбекистан от 28 декабря 2007 года № ЗРУ-138 — СЗ РУ, 2007 г., № 52, ст. 533)
Статья 587. Договор лизинга
См. предыдущую редакцию.
По договору лизинга одна сторона лизингодатель (арендодатель) по поручению другой стороны лизингополучателя (арендатора) обязуется вступить в соглашение с третьей стороной продавцом для приобретения у последнего имущества для лизингополучателя, а лизингополучатель обязуется уплачивать за это лизингодателю лизинговые платежи.
(текст статьи 587 в редакции Закона Республики Узбекистан от 13 декабря 2002 г. № 447-II — Ведомости Олий Мажлиса, 2003 г., № 1, ст. 8)
Статья 588. Объект лизинга
Объектом лизинга могут быть любые непотребляемые вещи, используемые для предпринимательской деятельности, кроме земельных участков и других природных объектов.
Статья 589. Субъекты лизинга
Лизингодателем признается лицо, приобретающее имущество в собственность в целях последующей его передачи лизингополучателю по лизингу.
Лизингополучателем признается лицо, приобретающее объект лизинга в свое владение и пользование.
См. предыдущую редакцию.
Продавцом признается лицо, у которого лизингодатель приобретает объект лизинга.
(часть третья статьи 589 в редакции Закона Республики Узбекистан от 13 декабря 2002 г. № 447-II — Ведомости Олий Мажлиса, 2003 г., № 1, ст. 8)
См. предыдущую редакцию.
Допускается совмещение лизингополучателя и продавца в одном лице, в случае, если лизингодатель приобретает имущество у будущего пользователя либо когда лизингодатель финансирует производителя в целях приобретения у него имущества для последующей сдачи его по лизингу этому же лицу.
(часть четвертая статьи 589 в редакции Закона Республики Узбекистан от 13 декабря 2002 г. № 447-II — Ведомости Олий Мажлиса, 2003 г., № 1, ст. 8)
Статья 590. Лизинговый платеж
См. предыдущую редакцию.
Лизинговый платеж представляет собой возмещение лизингополучателем лизингодателю стоимости объекта лизинга, а также процентный доход лизингодателя.
(текст статьи 590 в редакции Закона Республики Узбекистан от 28 декабря 2007 года № ЗРУ-138 — СЗ РУ, 2007 г., № 52, ст. 533)
Статья 591. Уведомление продавца о сдаче имущества в лизинг
Лизингодатель, приобретая имущество для лизингополучателя, должен уведомить продавца о том, что имущество предназначено для передачи его в лизинг определенному лицу.
Статья 592. Передача лизингополучателю предмета договора лизинга
Если иное не предусмотрено договором лизинга, имущество, являющееся объектом этого договора, передается продавцом непосредственно лизингополучателю в месте нахождения последнего.
Если имущество, являющееся предметом договора лизинга, не передано лизингополучателю в указанный в этом договоре срок, а если в договоре такой срок не указан, - в разумный срок, лизингополучатель вправе, если просрочка допущена по обстоятельствам, за которые отвечает лизингодатель, потребовать расторжения договора и возмещения убытков.
Статья 593. Переход на лизингополучателя риска случайной гибели или случайной порчи имущества
Риск случайной гибели или случайной порчи арендованного по лизингу имущества переходит к лизингополучателю в момент передачи ему этого имущества, если иное не предусмотрено договором лизинга.
Статья 594. Обязанности и ответственность лизингодателя
Лизингодатель обязан предоставить объект лизинга лизингополучателю в состоянии, соответствующем условиям договора и в обусловленные им сроки.
Лизингодатель несет ответственность перед лизингополучателем за непоставку, недопоставку, просрочку поставки и поставку имущества ненадлежащего качества, если они являются следствием его виновных действий и упущений.
Статья 595. Права лизингополучателя
См. предыдущую редакцию.
В случае непоставки, недопоставки, просрочки поставки или поставки имущества ненадлежащего качества лизингополучатель вправе, если иное не предусмотрено договором:
(абзац первый части первой 595 в редакции Закона Республики Узбекистан от 13 декабря 2002 г. № 447-II — Ведомости Олий Мажлиса, 2003 г., № 1, ст. 8)
задерживать выплату лизинговых платежей;
отказаться от поставляемого имущества и требовать расторжения договора лизинга.
См. предыдущую редакцию.
В случае досрочного расторжения договора лизинга лизингополучатель вправе требовать возврата выплаченных им ранее в качестве аванса платежей, за вычетом стоимости тех выгод, которые он извлек от использования объекта лизинга.
(часть вторая статьи 595 в редакции Закона Республики Узбекистан от 13 декабря 2002 г. № 447-II — Ведомости Олий Мажлиса, 2003 г., № 1, ст. 8)
См. предыдущую редакцию.
В случае, предусмотренном договором лизинга, лизингополучатель может предоставить объект лизинга для обеспечения исполнения других обязательств в той части, на которую стоимость объекта лизинга превышает оставшуюся сумму лизинговых платежей, подлежащих оплате лизингодателю.
(статья 595 дополнена частью третьей Закона Республики Узбекистан от 22 октября 2019 года № ЗРУ-572 — Национальная база данных законодательства, 23.10.2019 г., № 03/19/572/3943)
По истечении срока договора лизинга объект лизинга переходит в собственность лизингополучателя, если иное не оговорено договором.
Статья 596. Сублизинг
Лизингополучатель вправе сдать имущество, полученное по договору лизинга, в сублизинг с согласия лизингодателя, оставаясь перед ним ответственным по договору.
Статья 597. Обязанности и ответственность лизингополучателя
См. предыдущую редакцию.
Лизингополучатель обязан своевременно вносить лизинговые платежи, использовать имущество в соответствии с условиями, на которых оно было поставлено, содержать его в исправном состоянии, производить за свой счет текущий ремонт, нести иные расходы по его содержанию, если иное не установлено договором лизинга.
(часть первая статьи 597 в редакции Закона Республики Узбекистан от 13 декабря 2002 г. № 447-II — Ведомости Олий Мажлиса, 2003 г., № 1, ст. 8)
При прекращении договора лизинга лизингополучатель обязан возвратить имущество в состоянии, в каком он его получил от лизингодателя с учетом его нормального износа и изменений, обусловленных соглашением сторон.
См. предыдущую редакцию.
В случае неисполнения лизингополучателем обязательств по уплате лизинговых платежей лизингодатель может получить причитающиеся ему платежи вместе с процентами.
(часть третья статьи 597 в редакции Закона Республики Узбекистан от 13 декабря 2002 г. № 447-II — Ведомости Олий Мажлиса, 2003 г., № 1, ст. 8)
См. предыдущую редакцию.
В случае допущения лизингополучателем существенного нарушения своих обязанностей, лизингодатель может потребовать ускоренной выплаты будущих лизинговых платежей, если иное не предусмотрено договором лизинга, или потребовать расторжения договора с обращением взыскания на объект лизинга в порядке, предусмотренном для взыскания на предмет залога и взысканием убытков.
(часть четвертая статьи 597 в редакции Закона Республики Узбекистан от 22 октября 2019 года № ЗРУ-572 — Национальная база данных законодательства, 23.10.2019 г., № 03/19/572/3943)
Статья 598. Ответственность продавца
Лизингополучатель вправе предъявлять непосредственно продавцу имущества, являющегося предметом договора лизинга, требования, вытекающие из договора купли-продажи, заключенного между продавцом и лизингодателем, в частности в отношении качества и комплектности имущества, сроков его поставки и в других случаях ненадлежащего исполнения договора продавцом. При этом лизингополучатель имеет права и несет обязанности (кроме обязанности оплатить приобретенное имущество), предусмотренные настоящим Кодексом для покупателя, как если бы он был стороной договора купли-продажи указанного имущества. Однако лизингополучатель не может расторгнуть договор купли-продажи с продавцом без согласия лизингодателя.
В отношениях с продавцом лизингополучатель и лизингодатель выступают как солидарные кредиторы.
Если иное не предусмотрено договором лизинга, лизингодатель не отвечает перед лизингополучателем за выполнение продавцом требований, вытекающих из договора купли-продажи, кроме случаев, когда ответственность за выбор продавца лежит на лизингодателе. В последнем случае лизингополучатель вправе по своему выбору предъявлять требования, вытекающие из договора купли-продажи, как непосредственно продавцу имущества, так и лизингодателю, которые несут солидарную ответственность.
Статья 599. Сохранение силы договора лизинга при переходе объекта лизинга к другому собственнику
При переходе права собственности на сданное по лизингу имущество от лизингодателя к другому лицу договор лизинга сохраняет силу для нового собственника.
Глава 35. Наем жилого помещения
Статья 600. Договор найма жилого помещения
По договору найма жилого помещения одна сторона –– собственник жилого помещения или управомоченное им лицо (наймодатель) –– обязуется предоставить другой стороне (нанимателю) жилое помещение за плату во владение и пользование для проживания в нем.
Юридическим лицам жилое помещение может быть предоставлено во владение и (или) пользование на основе договора аренды или иного договора. Юридическое лицо может использовать жилое помещение только для проживания граждан.
Статья 601. Договор найма жилого помещения в коммунальном жилищном фонде целевого назначения
В коммунальном жилищном фонде целевого назначения жилые помещения предоставляются гражданам по договору найма жилого помещения. Проживающие по такому договору найма жилого помещения совместно с нанимателем члены его семьи пользуются всеми правами и несут все обязанности по договору найма жилого помещения наравне с нанимателем.
По требованию нанимателя и членов его семьи договор может быть заключен с одним из членов семьи. В случае смерти нанимателя или его выбытия из жилого помещения договор заключается с одним из членов семьи, проживающих в жилом помещении.
Договор найма жилого помещения в коммунальном жилищном фонде целевого назначения заключается по основаниям, на условиях и в порядке, предусмотренных жилищным законодательством. К такому договору применяются правила статей 603, 604, 607, 609, 610, а также частей первой, второй и третьей статьи 613 настоящего Кодекса. Другие положения настоящего Кодекса применяются к договору найма жилого помещения в коммунальном жилищном фонде целевого назначения, если иное не предусмотрено жилищным законодательством.
Статья 602. Объект договора найма жилого помещения
Объектом договора найма жилого помещения может быть изолированное жилое помещение, пригодное для постоянного проживания (квартира, жилой дом, часть квартиры или жилого дома).
Пригодность жилого помещения для проживания определяется в порядке, предусмотренном жилищным законодательством.
Наниматель жилого помещения в многоквартирном доме наряду с пользованием жилым помещением имеет право пользоваться имуществом, указанным в статье 211 настоящего Кодекса.
Статья 603. Форма договора найма жилого помещения
Договор найма жилого помещения заключается в письменной форме.
См. предыдущую редакцию.
Договор найма жилого помещения между гражданами подлежит постановке на учет в государственных налоговых органах.
(часть вторая статьи 603 в редакции Закона Республики Узбекистан от 11 октября 2018 года № ЗРУ-497 — Национальная база данных законодательства, 12.10.2018 г., № 03/18/497/2044 — Вступает в силу с 1 января 2019 года)
Статья 604. Сохранение договора найма жилого помещения при переходе права собственности на жилое помещение
Переход права собственности на занимаемое по договору найма жилое помещение не влечет изменения или расторжения договора. При этом новый собственник становится наймодателем на условиях ранее заключенного договора найма.
Статья 605. Обязанности наймодателя жилого помещения
Наймодатель обязан предоставить нанимателю свободное жилое помещение в состоянии, пригодном для постоянного проживания.
См. предыдущую редакцию.
Наймодатель обязан осуществлять надлежащую эксплуатацию жилого дома, в котором находится сданное в наем жилое помещение, предоставлять или обеспечивать предоставление нанимателю за плату необходимых коммунальных услуг, обеспечивать проведение ремонта общего имущества многоквартирного дома и устройств для оказания коммунальных услуг, находящихся в жилом помещении, а также принимать меры по обеспечению использования помещения только в целях, указанных в договоре найма.
(часть вторая статьи 605 в редакции Закона Республики Узбекистан от 25 апреля 2016 года № ЗРУ-405 — СЗ РУ, 2016 г., № 17, ст. 173)
Статья 606. Наниматель и постоянно проживающие вместе с ним граждане
Нанимателем по договору найма жилого помещения может быть только гражданин.
В договоре должны быть указаны граждане, постоянно проживающие в жилом помещении вместе с нанимателем. При отсутствии в договоре таких указаний вселение этих граждан производится в соответствии с правилами статьи 608 настоящего Кодекса.
Граждане, постоянно проживающие совместно с нанимателем, имеют равные с ним права по пользованию жилым помещением. Отношения между нанимателем и такими гражданами определяются законом.
Наниматель несет ответственность перед наймодателем за действия граждан, постоянно проживающих совместно с ним, которые нарушают условия договора найма жилого помещения.
Граждане, постоянно проживающие вместе с нанимателем, могут, известив наймодателя, заключить с нанимателем договор о том, что все граждане, постоянно проживающие в жилом помещении, несут совместно с нанимателем солидарную ответственность перед наймодателем. В этом случае такие граждане являются сонанимателями.
Статья 607. Обязанности нанимателя жилого помещения
Наниматель обязан использовать жилое помещение только по назначению, обеспечивать сохранность жилого помещения и поддерживать его в надлежащем состоянии.
Наниматель не вправе производить переустройство и реконструкцию жилого помещения без согласия наймодателя.
Наниматель обязан своевременно вносить плату за жилое помещение. Если договором не установлено иное, наниматель обязан самостоятельно вносить плату за коммунальные услуги.
Статья 608. Включение новых членов семьи нанимателя в договор найма жилого помещения
Наниматель жилого помещения, равно как и члены его семьи, вправе потребовать включения в договор найма жилого помещения в качестве члена семьи других граждан. Порядок и условия включения таких граждан в договор найма жилого помещения определяется законодательством.
Статья 609. Временные жильцы
Наниматель и граждане, постоянно с ним проживающие, по общему согласию и с предварительным уведомлением наймодателя вправе разрешить безвозмездное проживание в жилом помещении временным жильцам (пользователям). Наймодатель может запретить проживание временных жильцов при условии несоблюдения требований законодательства о норме жилой площади на одного человека. Срок проживания временных жильцов не может превышать шесть месяцев.
Временные жильцы не обладают самостоятельным правом пользования жилым помещением. Ответственность за их действия перед наймодателем несет наниматель.
Временные жильцы обязаны освободить жилое помещение по истечении согласованного с ними срока проживания, а если срок не согласован, не позднее семи дней со дня предъявления соответствующего требования нанимателем или любым гражданином, постоянно с ним проживающим.
Статья 610. Ремонт сданного внаем жилого помещения
Текущий ремонт сданного внаем жилого помещения является обязанностью нанимателя, если иное не установлено договором найма жилого помещения.
Капитальный ремонт сданного внаем жилого помещения является обязанностью наймодателя, если иное не установлено договором найма жилого помещения.
Переоборудование жилого дома, в котором находится сданное внаем жилое помещение, если такое переоборудование существенно изменяет условия пользования жилым помещением, без согласия нанимателя не допускается.
Статья 611. Плата за жилое помещение
Размер платы за жилое помещение устанавливается по соглашению сторон в договоре найма жилого помещения. В случае, если в соответствии с законом установлен максимальный размер платы за жилое помещение, плата, установленная в договоре, не должна превышать этот размер.
Одностороннее изменение размера платы за жилое помещение не допускается, за исключением случаев, предусмотренных законом или договором.
Плата за жилое помещение должна вноситься нанимателем в сроки, предусмотренные договором найма жилого помещения. Если договором сроки не предусмотрены, плата должна вноситься нанимателем ежемесячно в порядке, установленном законодательством.
Статья 612. Срок в договоре найма жилого помещения
Договор найма жилого помещения заключается на срок, не превышающий пяти лет. Если срок не определен в договоре, он считается заключенным на пять лет.
К договору найма жилого помещения, заключенному на срок до одного года (краткосрочный наем), не применяются правила, предусмотренные частями второй и третьей статьи 606, статьей 609, частью третьей настоящей статьи, статьями 613 и 614 настоящего Кодекса, если договором не предусмотрено иное.
Наниматель имеет преимущественное право на заключение договора на новый срок.
Наймодатель может отказаться от заключения договора на новый срок, если он принял решение не сдавать в наем помещение в течение не менее года.
Статья 613. Поднаем жилого помещения
По договору поднайма жилого помещения наниматель с согласия наймодателя передает на срок часть или все нанятое им помещение в пользование поднанимателю. Поднаниматель не приобретает самостоятельного права пользования жилым помещением. Ответственным перед наймодателем по договору найма жилого помещения остается наниматель.
Договор поднайма жилого помещения может быть заключен при условии соблюдения требований законодательства о норме жилой площади на одного человека.
Договор поднайма жилого помещения является возмездным.
Срок договора поднайма жилого помещения не может превышать срока договора найма жилого помещения.
При досрочном прекращении договора найма жилого помещения одновременно с ним прекращается договор поднайма жилого помещения.
На договор поднайма жилого помещения не распространяются правила о преимущественном праве на заключение договора на новый срок.
Статья 614. Замена нанимателя в договоре найма жилого помещения
По требованию нанимателя и других граждан, постоянно с ним проживающих, и с согласия наймодателя наниматель в договоре найма жилого помещения может быть заменен одним из совершеннолетних граждан, постоянно проживающих с нанимателем.
В случае смерти нанимателя или его выбытия из жилого помещения договор продолжает действовать на тех же условиях, а нанимателем становится один из граждан, постоянно проживающих с прежним нанимателем, по общему согласию между ними. Если такое согласие не достигнуто, все граждане, постоянно проживающие в жилом помещении, становятся сонанимателями.
Статья 615. Расторжение договора найма
Расторжение договора найма жилого помещения производится по соглашению сторон.
Наниматель жилого помещения вправе с согласия других граждан, постоянно проживающих с ним, в любое время расторгнуть договор найма с письменным предупреждением наймодателя за тpи месяца.
Договор найма жилого помещения может быть расторгнут в судебном порядке по требованию наймодателя в случаях:
невнесения нанимателем платы за жилое помещение за шесть месяцев, если договором не установлен более длительный срок, а при краткосрочном найме в случае невнесения платы более двух раз по истечении установленного договором срока платежа;
См. предыдущую редакцию.
разрушения или порчи жилого помещения нанимателем или другими гражданами, за действия которых он отвечает;
использования жилого помещения для совершения противоправных деяний.
(абзац третий части третьей статьи 615 заменен абзацами третьим и четвертым Законом Республики Узбекистан от 25 апреля 2016 года № ЗРУ-405 — СЗ РУ, 2016 г., № 17, ст. 173)
Договор найма жилого помещения может быть расторгнут в судебном порядке по требованию любой из сторон в договоре:
если помещение перестает быть пригодным для постоянного проживания, а также в случае его аварийного состояния;
в других случаях, предусмотренных жилищным законодательством.
Если наниматель жилого помещения или другие граждане, за действия которых он отвечает, используют жилое помещение не по назначению либо систематически нарушают права и интересы соседей, наймодатель может предупредить нанимателя о необходимости устранения нарушения.
Если наниматель или другие граждане, за действия которых он отвечает, после предупреждения продолжают использовать жилое помещение не по назначению или нарушать права и интересы соседей, наймодатель вправе в судебном порядке расторгнуть договор найма жилого помещения.
Порядок и сроки устранения нарушений, послуживших основанием для расторжения договора найма жилого помещения, устанавливаются законом.
Статья 616. Последствия расторжения договора найма жилого помещения
В случае расторжения договора найма жилого помещения наниматель и другие граждане, проживающие в жилом помещении к моменту расторжения договора, подлежат выселению из жилого помещения на основании решения суда.
Глава 36. Безвозмездное пользование
Статья 617. Понятие договора безвозмездного пользования
По договору безвозмездного пользования (договору ссуды) одна сторона (ссудодатель) обязуется передать или передает вещь в безвозмездное временное пользование другой стороне (ссудополучателю), а последняя обязуется вернуть ту же вещь в том состоянии, в каком она ее получила, с учетом нормального износа, или в состоянии, обусловленном договором.
К договору безвозмездного пользования соответственно применяются правила, предусмотренные статьей 537, частями первой и второй статьи 540, статьей 545, частью четвертой статьи 553, частями первой и третьей статьи 555 настоящего Кодекса.
Статья 618. Ссудодатель
Право передачи вещи в безвозмездное пользование принадлежит ее собственнику и иным лицам, управомоченным на то законом или собственником.
Коммерческая организация не вправе передавать вещи в безвозмездное пользование лицу, являющемуся ее учредителем, участником (акционером), руководителем, членом ее органов управления или контроля.
Статья 619. Предоставление вещи в безвозмездное пользование
Ссудодатель обязан предоставить вещь в состоянии, соответствующем условиям договора безвозмездного пользования и ее назначению.
Вещь предоставляется в безвозмездное пользование со всеми ее принадлежностями и относящимися к ней документами (инструкцией по использованию, техническим паспортом и т. п.), если иное не предусмотрено договором.
Если такие принадлежности и документы переданы не были, однако без них вещь не может быть использована по назначению либо ее использование в значительной степени утрачивает ценность для ссудополучателя, последний вправе потребовать предоставления ему таких принадлежностей и документов либо расторжения договора и возмещения понесенного им реального ущерба.
Статья 620. Последствия непредоставления вещи в безвозмездное пользование
Если ссудодатель не предоставляет вещь ссудополучателю, последний вправе потребовать расторжения договора безвозмездного пользования и возмещения понесенного им реального ущерба.
Статья 621. Ответственность за недостатки вещи, переданной в безвозмездное пользование
Ссудодатель отвечает за недостатки вещи, которые он умышленно или по грубой неосторожности не оговорил при заключении договора безвозмездного пользования.
При обнаружении таких недостатков ссудополучатель вправе по своему выбору потребовать от ссудодателя безвозмездного устранения недостатков вещи или возмещения расходов на устранение недостатков вещи либо досрочного расторжения договора безвозмездного пользования и возмещения реального ущерба.
Ссудодатель, извещенный о требованиях ссудополучателя или о его намерении устранить недостатки вещи за счет ссудодателя, может без промедления произвести замену неисправной вещи другой аналогичной вещью, находящейся в надлежащем состоянии.
Ссудодатель не отвечает за недостатки вещи, которые были оговорены при заключении договора безвозмездного пользования или были заранее известны ссудополучателю либо должны были быть обнаружены ссудополучателем во время осмотра вещи или проверки ее исправности при заключении договора или при передаче вещи.
Статья 622. Права третьих лиц на вещь, передаваемую в безвозмездное пользование
Передача вещи в безвозмездное пользование не является основанием для изменения или прекращения прав третьих лиц на эту вещь.
При заключении договора безвозмездного пользования ссудодатель обязан предупредить ссудополучателя о всех правах третьих лиц на эту вещь (сервитуте, праве залога и т. п.). Неисполнение этой обязанности дает ссудополучателю право требовать расторжения договора и возмещения реального ущерба.
Статья 623. Обязанности ссудополучателя по содержанию вещи
Ссудополучатель обязан поддерживать вещь, полученную в безвозмездное пользование, в исправном состоянии. Если иное не предусмотрено договором, ссудополучатель обязан производить текущий и капитальный ремонт вещи и нести все расходы по ее содержанию.
Статья 624. Риск случайной гибели или случайной порчи вещи
Ссудополучатель несет риск случайной гибели или случайной порчи полученной в безвозмездное пользование вещи, если вещь погибла или была испорчена в связи с тем, что он использовал ее не в соответствии с договором или назначением вещи либо передал ее третьему лицу без согласия ссудодателя. Ссудополучатель несет также риск случайной гибели или случайной порчи вещи, если мог предотвратить ее гибель или порчу, пожертвовав своей вещью.
Статья 625. Ответственность за вред, причиненный третьему лицу использованием вещи
Ссудодатель отвечает за вред, причиненный третьему лицу использованием вещи, если не докажет, что вред причинен вследствие умысла или грубой неосторожности ссудополучателя или лица, у которого эта вещь оказалась с согласия ссудодателя, либо если вред был причинен использованием вещи, выбывшей из владения ссудополучателя без согласия ссудодателя.
Статья 626. Передача полученной в безвозмездное пользование вещи третьему лицу
Ссудополучатель вправе передать в пользование третьего лица, полученную в безвозмездное пользование вещь, только с согласия ссудодателя, оставаясь ответственным перед ним.
См. предыдущую редакцию.
Статья 6261. Форма договора предоставления жилого помещения в безвозмездное пользование
Договор предоставления жилого помещения в безвозмездное пользование заключается в письменной форме, кроме случаев, когда жилое помещение в безвозмездное пользование предоставляется близким родственникам (родители, кровные и сводные братья и сестры, супруги, дети, в том числе усыновленные (удочеренные), дедушки, бабушки, внуки, а также родители, кровные и сводные братья и сестры супругов).
См. предыдущую редакцию.
(часть вторая статьи 6261 исключена Законом Республики Узбекистан от 11 октября 2018 года № ЗРУ-497 — Национальная база данных законодательства, 12.10.2018 г., № 03/18/497/2044 — Вступает в силу с 1 января 2019 года)
К договору предоставления жилого помещения в безвозмездное пользование применяются правила, предусмотренные частью второй статьи 606, частями первой и второй статьи 607, статьями 609, 610, частью первой статьи 612, частью первой, абзацами третьим и четвертым части третьей, частями четвертой и пятой статьи 615, статьей 616 настоящего Кодекса.
(статья 6261 введена Законом Республики Узбекистан от 25 апреля 2016 года № ЗРУ-405 — СЗ РУ, 2016 г., № 17, ст. 173)
Статья 627. Досрочное расторжение договора безвозмездного пользования
Ссудодатель вправе потребовать досрочного расторжения договора безвозмездного пользования в случаях, когда ссудополучатель:
использует вещь не в соответствии с договором или назначением вещи;
не выполняет обязанностей по поддержанию вещи в исправном состоянии или ее содержанию;
существенно ухудшает состояние вещи;
без согласия ссудодателя передал вещь третьему лицу.
Ссудополучатель вправе требовать досрочного расторжения договора безвозмездного пользования:
при обнаружении недостатков, делающих нормальное использование вещи невозможным или обременительным, о наличии которых он не знал и не мог знать в момент заключения договора;
если вещь в силу обстоятельств, за которые он не отвечает, окажется в состоянии, не пригодном для использования;
если при заключении договора ссудодатель не предупредил его о правах третьих лиц на передаваемую вещь;
при неисполнении ссудодателем обязанности передать вещь либо ее принадлежности и относящиеся к ней документы.
Статья 628. Отказ от договора безвозмездного пользования
Если срок безвозмездного пользования вещью в договоре не определен, каждая из сторон вправе во всякое время отказаться от договора, известив об этом другую сторону за один месяц, если договором не предусмотрен иной срок извещения.
Если иное не предусмотрено договором безвозмездного пользования, ссудополучатель вправе во всякое время отказаться от договора, заключенного с указанием срока, в порядке, предусмотренном частью пеpвой настоящей статьи.
Статья 629. Изменение сторон в договоре безвозмездного пользования
Ссудодатель вправе произвести отчуждение вещи или передать ее в возмездное пользование третьему лицу. При этом к новому собственнику или пользователю переходят права по ранее заключенному договору безвозмездного пользования, а его права в отношении вещи обременяются правами ссудополучателя.
В случае смерти гражданина-ссудодателя либо реорганизации или ликвидации юридического лица-ссудодателя их права и обязанности по договору безвозмездного пользования переходят к наследнику или иному правопреемнику либо другому лицу, к которому перешло право собственности на вещь или иное право, на основании которого вещь была передана в безвозмездное пользование.
В случае реорганизации юридического лица-ссудополучателя его права и обязанности по договору переходят к правопреемнику, если иное не предусмотрено договором безвозмездного пользования.
Статья 630. Прекращение договора безвозмездного пользования
Договор безвозмездного пользования прекращается в случае смерти гражданина-ссудополучателя или ликвидации юридического лица-ссудополучателя, если иное не предусмотрено договором.
Глава 37. Подряд
§ 1. Общие положения о подряде
Статья 631. Договор подряда
По договору подряда одна сторона (подрядчик) обязуется выполнить по заданию другой стороны (заказчика) определенную работу и сдать ее результат заказчику в установленный срок, а заказчик обязуется принять и оплатить результат работы. Работа выполняется за риск подрядчика, если иное не предусмотрено законодательством или соглашением сторон.
К отдельным видам договора подряда (бытовой подряд, строительный подряд, подряд на проектные или изыскательские работы, подряд на научно-исследовательские, опытно-конструкторские и технологические работы) положения, предусмотренные настоящим параграфом, применяются, если иное не установлено правилами настоящего Кодекса об этих видах договоров.
Статья 632. Работы, выполняемые по договору подряда
Договор подряда заключается на изготовление или переработку (обработку) вещи либо на выполнение другой работы с передачей ее результата или сдачей ее иным образом заказчику.
Если иное не предусмотрено договором подряда, работа выполняется из материалов, силами и средствами подрядчика.
Подрядчик самостоятельно определяет способы выполнения задания заказчика, если иное не предусмотрено договором подряда.
Подрядчик несет ответственность за ненадлежащее качество предоставленных им материалов и оборудования, а также за предоставление материалов и оборудования, обремененных правами третьих лиц.
Статья 633. Риск случайной гибели или случайной порчи материалов
Риск случайной гибели или случайной порчи материалов до наступления срока сдачи подрядчиком обусловленной договором подряда работы несет сторона, предоставившая материалы, а после наступления этого срока — просрочившая сторона, если иное не установлено законодательством или договором.
Статья 634. Генеральный подрядчик и субподрядчик
Если из законодательства или договора подряда не вытекает обязанность подрядчика выполнить предусмотренную в договоре работу лично, подрядчик вправе привлечь к исполнению части своего обязательства других лиц (субподрядчиков). В этом случае подрядчик выступает в роли генерального подрядчика.
Генеральный подрядчик несет перед субподрядчиком ответственность за неисполнение или ненадлежащее исполнение заказчиком своих обязательств по договору подряда, а перед заказчиком — ответственность за последствия неисполнения или ненадлежащего исполнения своего обязательства субподрядчиком в соответствии с частями второй и третьей статьи 241 и статьей 334 настоящего Кодекса.
Если иное не предусмотрено законом или договором подряда, заказчик и субподрядчик не вправе предъявлять друг к другу требования, связанные с нарушением договоров, заключенных каждым из них с генеральным подрядчиком.
Подрядчик, который привлек к исполнению договора субподрядчика в нарушение положений части пеpвой настоящей статьи или договора подряда, несет перед заказчиком ответственность за убытки, причиненные участием такого субподрядчика в исполнении договора.
С согласия генерального подрядчика заказчик вправе заключить договор на выполнение отдельных работ с другими лицами. В этом случае указанные лица несут ответственность за неисполнение или ненадлежащее исполнение работы непосредственно перед заказчиком.
Статья 635. Сроки выполнения работы
В договоре подряда указываются начальный и конечный сроки выполнения работы. По согласованию между сторонами в договоре могут быть предусмотрены также сроки завершения отдельных этапов работы (промежуточные сроки).
Если иное не предусмотрено договором подряда, подрядчик несет ответственность за нарушение как начального и конечного, так и промежуточных сроков выполнения работы.
Указанные в договоре подряда начальный, конечный и промежуточные сроки выполнения работы могут быть изменены в случаях и в порядке, предусмотренных договором.
Указанные в части второй статьи 337 настоящего Кодекса последствия просрочки исполнения наступают при нарушении конечного срока выполнения работы.
Статья 636. Цена работы
В договоре подряда указывается цена подлежащей выполнению работы или способы ее определения. При отсутствии в договоре таких указаний цена определяется в соответствии с частью четвертой статьи 356 настоящего Кодекса.
Цена работы в договоре подряда включает компенсацию издержек подрядчика и причитающееся ему вознаграждение.
Цена работы может быть определена путем составления сметы.
В случае, когда работа выполняется в соответствии со сметой, составленной подрядчиком, смета приобретает силу и становится частью договора подряда с момента подтверждения ее заказчиком.
Цена работы (смета) может быть приблизительной или твердой. При отсутствии этих указаний в договоре подряда цена работы (смета) считается твердой.
Если возникла необходимость в проведении дополнительных работ и по этой причине — в существенном превышении определенной приблизительно цены работы (приблизительной сметы), подрядчик обязан своевременно предупредить об этом заказчика. Заказчик, не согласившийся на превышение указанной в договоре подряда цены работы (сметы), вправе отказаться от договора. В этом случае подрядчик может требовать от заказчика уплаты ему цены за выполненную часть работы.
Подрядчик, своевременно не предупредивший заказчика о необходимости превышения указанной в договоре подряда цены работы (сметы), обязан выполнить договор, сохраняя право на оплату работы по цене, определенной в договоре.
Подрядчик, как правило, не вправе требовать увеличения твердой цены (твердой сметы), а заказчик — ее уменьшения, в том числе и в случае, когда в момент заключения договора подряда исключалась возможность предусмотреть полный объем подлежащей выполнению работы или необходимых для этого расходов.
При существенном возрастании стоимости материалов и оборудования, которые должны быть предоставлены подрядчиком, а также оказываемых ему третьими лицами услуг, которые нельзя было предусмотреть при заключении договора, подрядчик имеет право требовать увеличения установленной цены работы (сметы), а при отказе заказчика выполнить это требование — расторжения договора в соответствии со статьей 383 настоящего Кодекса.
Статья 637. Экономия подрядчика
В случаях, когда фактические расходы подрядчика оказались меньше тех, которые учитывались при определении цены работы (составлении сметы), подрядчик сохраняет право на оплату работ по цене, предусмотренной договором подряда, если заказчик не докажет, что полученная подрядчиком экономия повлияла на качество выполненной работы.
В договоре подряда может быть предусмотрено распределение полученной подрядчиком экономии между сторонами.
Статья 638. Порядок оплаты работы
Если договором подряда не предусмотрена предварительная оплата выполненной работы или отдельных ее этапов, заказчик обязан уплатить подрядчику обусловленную цену после окончательной сдачи результатов работы при условии, что работа выполнена надлежащим образом и в согласованный срок, либо с согласия заказчика — досрочно.
Подрядчик вправе требовать выплаты ему аванса либо задатка только в случаях и в размере, указанных в законодательстве или договоре подряда.
Статья 639. Право подрядчика на удержание
При неисполнении заказчиком обязанности уплатить установленную цену либо иную сумму, причитающуюся подрядчику в связи с выполнением договора, подрядчик имеет право на удержание в соответствии со статьями 290 и 291 настоящего Кодекса результата работы, а также принадлежащего заказчику оборудования, переданного для переработки (обработки) вещи, остатка неиспользованного материала и другого оказавшегося у него имущества заказчика до уплаты заказчиком соответствующих сумм.
Статья 640. Выполнение работы с использованием материала заказчика
Подрядчик обязан использовать предоставленный заказчиком материал экономно и расчетливо, после окончания работы представить заказчику отчет об израсходовании материала, а также возвратить его остаток либо с согласия заказчика уменьшить цену работы с учетом стоимости остающегося у подрядчика неиспользованного материала.
Подрядчик несет ответственность за ненадлежащее выполнение работы, вызванное недостатками предоставленного заказчиком материала, если не докажет, что недостатки не могли быть им обнаружены при надлежащей приемке этого материала.
Статья 641. Ответственность подрядчика за несохранность предоставленного заказчиком имущества
Подрядчик несет ответственность за несохранность предоставленного заказчиком материала, оборудования, переданной для переработки (обработки) вещи или иного имущества, оказавшегося во владении подрядчика в связи с исполнением договора подряда.
Статья 642. Права заказчика во время выполнения работы подрядчиком
Заказчик вправе в любое время проверять ход и качество работ, не вмешиваясь в деятельность подрядчика.
Если подрядчик не приступает своевременно к исполнению договора подряда или выполняет работу настолько медленно, что окончание ее к сроку становится явно невозможным, заказчик вправе отказаться от договора и потребовать возмещения убытков. При этом заказчик должен доказать утрату им интереса к договору, если он будет выполнен с просрочкой.
Если во время выполнения работы станет очевидным, что она не будет выполнена надлежащим образом, заказчик вправе назначить подрядчику разумный срок для устранения недостатков и при неисполнении подрядчиком в назначенный срок этого требования отказаться от договора подряда либо поручить исправление работы другому лицу за счет подрядчика, а также потребовать возмещения убытков.
Если иное не предусмотрено договором подряда, заказчик может в любое время до сдачи ему результата работы отказаться от договора, уплатив подрядчику часть установленной цены пропорционально части работы, выполненной до получения уведомления об отказе заказчика от договора. Заказчик также обязан возместить подрядчику убытки, причиненные прекращением договора, в пределах разницы между частью цены, выплаченной за выполненную работу, и ценой, определенной за всю работу.
Статья 643. Обстоятельства, о которых подрядчик обязан предупредить заказчика
Подрядчик обязан немедленно предупредить заказчика и до получения от него указаний приостановить работу при обнаружении:
непригодности или недоброкачественности предоставленных заказчиком материала, оборудования, технической документации или переданной для переработки (обработки) вещи;
возможных неблагоприятных для заказчика последствий выполнения его указаний о способе исполнения работы;
иных, не зависящих от подрядчика, обстоятельств, которые грозят годности или прочности результатов выполняемой работы либо создают невозможность ее завершения в срок.
Подрядчик, не предупредивший заказчика об обстоятельствах, указанных в части пеpвой настоящей статьи, либо продолживший работу, не дожидаясь истечения указанного договоре срока, а при отсутствии — разумного срока для ответа на предупреждение или несмотря на своевременное указание заказчика о приостановлении работ, не вправе при предъявлении к нему или им к заказчику соответствующих требований ссылаться на указанные обстоятельства.
Если заказчик, несмотря на своевременное и обоснованное предупреждение со стороны подрядчика об обстоятельствах, указанных в части пеpвой настоящей статьи, в разумный срок не заменит непригодный или недоброкачественный материал, не изменит указаний о способе выполнения работы или не примет других необходимых мер для устранения обстоятельств, грозящих годности или прочности работы, подрядчик вправе отказаться от исполнения договора и потребовать возмещения убытков.
Статья 644. Неисполнение заказчиком встречных обязанностей по договору подряда
Подрядчик вправе не приступать к работе, а начатую работу приостановить в случаях, когда нарушение заказчиком своих встречных обязанностей по договору подряда, в частности непредоставление материала, оборудования, технической документации или подлежащей переработке (обработке) вещи, препятствует исполнению договора подрядчиком, а также при наличии обстоятельств очевидно свидетельствующих о том, что исполнение указанных обязанностей не будет произведено в установленный срок (статья 256 настоящего Кодекса).
Если иное не предусмотрено договором подряда, подрядчик при наличии обстоятельств, указанных в части первой настоящей статьи, вправе отказаться от исполнения договора и потребовать возмещения убытков.
Статья 645. Содействие заказчика
Заказчик обязан в случаях, в объеме и в порядке, предусмотренных договором подряда, оказывать подрядчику содействие в выполнении работы.
При неисполнении заказчиком этой обязанности подрядчик вправе требовать возмещения причиненных убытков, включая дополнительные издержки, вызванные простоем, либо перенесения сроков исполнения работы, либо увеличения указанной в договоре подряда цены работы.
В случаях, когда исполнение работы по договору подряда стало невозможным вследствие действий или упущений заказчика, подрядчик сохраняет право на уплату ему указанной в договоре цены с учетом выполненной части работы.
Статья 646. Приемка выполненных работ заказчиком
Заказчик обязан в сроки и в порядке, предусмотренные договором подряда, с участием подрядчика осмотреть и принять выполненную работу (ее результат), а при обнаружении отступлений от договора, ухудшающих результат работы, или иных недостатков в работе немедленно заявить об этом подрядчику.
Заказчик, обнаруживший недостатки в работе при ее приемке, вправе ссылаться на них только в случае, если в акте либо в ином документе, удостоверяющем приемку, были оговорены эти недостатки либо возможность последующего предъявления требования об их устранении.
Заказчик, принявший работу без проверки, лишается права ссылаться на недостатки работы, которые могли быть установлены при обычном способе ее приемки (явные недостатки).
Заказчик, обнаруживший после приемки работы отступления в ней от договора подряда или иные недостатки, которые не могли быть установлены при обычном способе ее приемки (скрытые недостатки), в том числе такие, которые были умышленно скрыты подрядчиком, обязан известить об этом подрядчика в десятидневный срок по их обнаружении.
При возникновении между заказчиком и подрядчиком спора по поводу недостатков выполненной работы или их причин по требованию любой из сторон должна быть назначена экспертиза. Расходы по проведению экспертизы несет подрядчик, за исключением случаев, когда экспертизой установлено отсутствие нарушений договора подряда или причинной связи между действиями подрядчика и обнаруженными недостатками. В этих случаях расходы по экспертизе несет сторона, потребовавшая ее назначения, а если экспертиза назначена по соглашению между сторонами, — обе стороны поровну.
Если иное не предусмотрено договором подряда, при уклонении заказчика от принятия выполненной работы подрядчик вправе по истечении одного месяца со дня, когда согласно договору результат работы должен был быть передан заказчику, и при условии последующего двукратного предупреждения заказчика, продать результат работы, а вырученную сумму, за вычетом всех причитающихся подрядчику платежей, внести в депозит нотариальной конторы на имя заказчика. Подрядчик вправе вместо продажи предмета подряда воспользоваться правом на его удержание или взыскать с заказчика причиненные убытки.
Если уклонение заказчика от принятия выполненной работы повлекло за собой просрочку в сдаче работы, риск случайной гибели на изготовленной (переработанной) вещи признается перешедшим к заказчику в момент, когда передача вещи должна была состояться.
Статья 647. Качество работы
Выполненная подрядчиком работа должна соответствовать условиям договора подряда, а при их отсутствии или неполноте требованиям, обычно предъявляемым к работе соответствующего рода. Если иное не предусмотрено законодательством или договором, результат выполненной работы должен в момент передачи заказчику обладать свойствами, указанными в договоре, или определенными обычно предъявляемыми требованиями, и в пределах разумного срока быть пригодным для установленного договором использования, а если оно договором не предусмотрено, — для обычного использования результата работы такого рода.
Если законодательством предусмотрены обязательные требования к работе, выполняемой по договору подряда, подрядчик, действующий в качестве предпринимателя, обязан выполнять работу, соблюдая эти обязательные требования.
Подрядчик может принять на себя по договору подряда обязанность выполнить работу, отвечающую более высоким требованиям к качеству по сравнению с установленными обязательными требованиями.
Статья 648. Гарантия качества работы
В случае, когда законодательством или договором подряда предусмотрено предоставление подрядчиком заказчику гарантии качества работы, подрядчик обязан передать заказчику результат работы, который должен соответствовать требованиям части пеpвой статьи 647 настоящего Кодекса в течение всего гарантийного срока.
Гарантия качества результата работ, если иное не предусмотрено договором подряда, распространяется на все, составляющее результат работы.
Статья 649. Порядок исчисления гарантийного срока
Если иное не предусмотрено договором подряда, гарантийный срок начинает течь с момента, когда результат выполненной работы был принят или должен был быть принят заказчиком.
К исчислению гарантийного срока по договору подряда применяются соответственно правила, содержащиеся в частях втоpой, тpетьей, четвеpтой и пятой статьи 404 настоящего Кодекса, если иное не предусмотрено законодательством или соглашением сторон либо не вытекает из особенностей договора подряда.
Статья 650. Ответственность подрядчика за ненадлежащее качество работы
В случае, когда работа выполнена подрядчиком с отступлениями от договора подряда, ухудшившими результат работы, или с иными недостатками, которые делают его непригодным для предусмотренного в договоре использования либо при отсутствии в договоре соответствующего условия непригодности для обычного использования, заказчик вправе, если иное не установлено законом или договором, по своему выбору потребовать от подрядчика:
безвозмездного устранения недостатков в разумный срок;
соразмерного уменьшения установленной за работу цены;
возмещения своих расходов на устранение недостатков, когда право заказчика устранять их предусмотрено в договоре.
Подрядчик вправе вместо устранения недостатков работы, за которые он отвечает, безвозмездно выполнить работу заново с возмещением заказчику причиненных просрочкой исполнения убытков. В этом случае заказчик обязан возвратить ранее переданный ему результат работы подрядчику, если по характеру работы такой возврат возможен.
Если отступления в работе от условий договора подряда или иные недостатки результата работы являются существенными и неустранимыми либо в установленный заказчиком разумный срок обнаруженные недостатки не были устранены, заказчик вправе отказаться от исполнения договора и потребовать возмещения причиненных убытков.
Условие договора подряда об освобождении подрядчика от ответственности за определенные недостатки не освобождает его от ответственности, если доказано, что такие недостатки возникли вследствие виновных действий или бездействий подрядчика.
Подрядчик, предоставивший материал для выполнения работы, отвечает за его качество по правилам об ответственности продавца за товары ненадлежащего качества.
Статья 651. Сроки обнаружения ненадлежащего качества результата работы
Если иное не установлено законом или договором подряда, заказчик вправе предъявить требования, связанные с ненадлежащим качеством результата работы, при условии, что оно выявлено в сроки, установленные настоящей статьей.
В случае, когда на результат работы не установлен гарантийный срок, требования, связанные с недостатками результата работы, могут быть предъявлены заказчиком при условии, что они были обнаружены в разумный срок, но в пределах двух лет со дня передачи результата работы, если иные сроки не установлены законом, договором или обычаями делового оборота.
Заказчик вправе предъявить требования, связанные с недостатками результата работы, обнаруженными в течение гарантийного срока.
В случае, когда предусмотренный договором гарантийный срок составляет менее двух лет и недостатки результата работы обнаружены заказчиком по истечении гарантийного срока, но в пределах двух лет с момента, предусмотренного частью пятой настоящей статьи, подрядчик несет ответственность, если заказчик докажет, что недостатки возникли до передачи результата работы заказчику или по причинам, возникшим до этого момента.
Если иное не предусмотрено договором подряда, гарантийный срок начинает течь с момента, когда результат выполненной работы был принят или должен быть принят заказчиком.
К исчислению гарантийного срока по договору подряда применяются соответственно правила, содержащиеся в частях второй, третьей, четвертой и пятой статьи 404 настоящего Кодекса, если иное не предусмотрено законодательством, соглашением сторон или не вытекает из особенностей договора подряда.
Статья 652. Давность по искам о ненадлежащем качестве работы
Срок исковой давности для требований, вызванных ненадлежащим качеством работы, определяется по правилам статьи 150 настоящего Кодекса.
Если законодательством или договором подряда предусмотрено предоставление подрядчиком гарантии качества работы, установлен гарантийный срок и заявление по поводу недостатков работы сделано в пределах гарантийного срока, течение сроков исковой давности начинается со дня заявления о недостатках.
Если в соответствии с договором подряда работа принята заказчиком по частям, течение срока исковой давности начинается со дня приемки работы в целом.
Статья 653. Обязанность подрядчика передать информацию заказчику
Подрядчик обязан передать заказчику вместе с результатом работы информацию, касающуюся эксплуатации или иного использования предмета договора подряда, если это предусмотрено договором или характер информации таков, что без нее невозможно использование результата работы для целей, указанных в договоре.
Статья 654. Конфиденциальность полученной сторонами информации
Если сторона благодаря исполнению своего обязательства по договору подряда получила от другой стороны информацию о новых решениях и технических знаниях, в том числе и не пользующихся правовой охраной, а также сведения, которые могут рассматриваться как коммерческая тайна, она не вправе сообщать их третьим лицам без согласия другой стороны. Порядок и условия пользования такой информацией определяется соглашением сторон.
Статья 655. Возвращение заказчику материалов и оборудования
В случаях, когда заказчик на основании части четвеpтой статьи 642 или части тpетьей статьи 650 настоящего Кодекса отказывается от исполнения договора подряда, подрядчик обязан возвратить предоставленные заказчиком материалы, оборудование, переданную для переработки (обработки) вещь и иное имущество либо передать их указанному заказчиком лицу, а если это оказалось невозможным — возместить стоимость материалов, оборудования, вещи и иного имущества.
§ 2. Бытовой подряд
Статья 656. Договор бытового подряда
По договору бытового подряда подрядчик, осуществляющий предпринимательскую деятельность, обязуется выполнить по заданию гражданина-заказчика определенную работу, предназначенную удовлетворить бытовые или другие личные потребности заказчика, а заказчик обязуется принять работу и оплатить ее.
Если иное не предусмотрено законодательством или договором, в том числе условиями формуляров или иных стандартных форм, к которым присоединяется заказчик, договор бытового подряда считается заключенным с момента выдачи подрядчиком заказчику квитанции или иного документа, подтверждающего пpинятие заказа.
Отсутствие у заказчика указанных документов не лишает его права ссылаться на свидетельские показания в подтверждение факта заключения договора бытового подряда или его условий.
Договор бытового подряда относится к публичным договорам.
Статья 657. Гарантии прав заказчика
Подрядчик не вправе навязывать заказчику включение в договор бытового подряда дополнительных возмездных работ или услуг. При нарушении этого требования заказчик вправе отказаться от оплаты соответствующей работы или услуги.
Заказчик вправе в любое время до сдачи ему работы отказаться от исполнения договора бытового подряда, уплатив подрядчику часть установленной цены пропорционально части работы, выполненной до получения уведомления об отказе заказчика от исполнения договора, и возместив ему расходы, произведенные до этого момента с целью исполнения договора, если они не входят в указанную часть цены работы. Условия договора, лишающие заказчика этого права, ничтожны.
Статья 658. Предоставление заказчику информации о предлагаемой работе
Подрядчик обязан до заключения договора бытового подряда предоставить заказчику необходимую и достоверную информацию о предлагаемой работе, ее видах и особенностях, о цене и форме оплаты, а также сообщить заказчику по его просьбе другие относящиеся к договору и соответствующей работе сведения. Если по характеру работы это имеет значение, подрядчик должен указать заказчику конкретное лицо, которое будет ее выполнять.
Заказчик вправе требовать расторжения договора бытового подряда без оплаты выполненной работы и возмещения убытков в случаях, когда вследствие неполноты или недостоверности полученной от подрядчика информации был заключен договор на выполнение работы, не обладающей свойствами, которые имел в виду заказчик.
Статья 659. Предупреждение заказчика об условиях использования выполненной работы
При сдаче работ заказчику подрядчик обязан сообщить ему о требованиях, которые необходимо соблюдать для эффективного и безопасного использования результата работы, а также о возможных для самого заказчика и других лиц последствиях несоблюдения соответствующих требований.
Статья 660. Выполнение работы из материала подрядчика
Если работа по договору бытового подряда выполняется из материала подрядчика, материал оплачивается заказчиком при заключении договора полностью или в части, указанной в договоре, с окончательным расчетом при получении заказчиком выполненной подрядчиком работы.
В соответствии с договором бытового подряда материал может быть предоставлен подрядчиком в кредит, в том числе с условием оплаты заказчиком материала в рассрочку.
Изменение цены предоставленного подрядчиком материала после заключения договора бытового подряда не влечет перерасчета.
Статья 661. Выполнение работы из материала заказчика
Если работа по договору бытового подряда выполняется из материала заказчика, в квитанции или ином документе, выдаваемом подрядчиком заказчику при заключении договора, должны быть указаны точное наименование, описание и цена материала, определяемая по соглашению сторон. Оценка материала в квитанции или ином аналогичном документе может быть впоследствии оспорена заказчиком в суде.
Статья 662. Цена и оплата работы
Цена работы в договоре бытового подряда определяется соглашением сторон и не может быть выше указанной в прейскуранте, объявленном подрядчиком. Работа оплачивается заказчиком после ее окончательной сдачи подрядчиком. По соглашению сторон работа может быть оплачена заказчиком при заключении договора полностью или путем выдачи аванса.
Статья 663. Последствия обнаружения недостатков в выполненной работе
Заказчик может осуществить одно из предусмотренных в статье 650 настоящего Кодекса прав в случае, когда он обнаружил недостатки во время приемки результата работы или во время использования предмета подряда — в течение общих сроков, предусмотренных частью первой статьи 652 настоящего Кодекса, а при наличии гарантийных сроков — в течение этих сроков.
Требование о безвозмездном устранении недостатков работы, выполненной по договору бытового подряда, которые могут представлять опасность для жизни или здоровья самого заказчика и других лиц, может быть предъявлено заказчиком или его правопреемником в течение десяти лет с момента принятия результата работы, если в установленном законом порядке не предусмотрены более длительные сроки (сроки службы). Такое требование может быть предъявлено независимо от того, когда обнаружены эти недостатки, в том числе и при обнаружении их по окончании гарантийного срока. При невыполнении подрядчиком указанного требования заказчик вправе в течение того же срока потребовать либо возврата части цены, уплаченной за работу, либо возмещения расходов, понесенных в связи с устранением недостатков своими силами или с помощью третьих лиц.
Статья 664. Последствия неявки заказчика за получением результата работы
В случае неявки заказчика за получением результата выполненной работы или иного уклонения заказчика от его приемки подрядчик вправе, письменно предупредив заказчика, по истечении двух месяцев со дня такого предупреждения продать результат работы за разумную цену, а вырученную сумму, за вычетом всех причитающихся подрядчику платежей, внести на имя заказчика в депозит в соответствии со статьей 249 настоящего Кодекса.
В указанных в части пеpвой настоящей статьи случаях подрядчик может вместо продажи результата работы воспользоваться правом на его удержание или взыскать с заказчика причиненные убытки.
Статья 665. Права заказчика в случае ненадлежащего выполнения или невыполнения работы по договору бытового подряда
В случае ненадлежащего выполнения или невыполнения работы по договору бытового подряда заказчик может воспользоваться правами, предоставленными покупателю в соответствии со статьями 434 –– 436 настоящего Кодекса.
§ 3. Строительный подряд
Статья 666. Договор строительного подряда
По договору строительного подряда подрядчик обязуется в установленный договором срок построить по заданию заказчика определенный объект либо выполнить иную строительную работу, а заказчик обязуется создать подрядчику необходимые условия для выполнения работы, принять ее и уплатить обусловленную цену.
Договор строительного подряда заключается на строительство или реконструкцию предприятия, здания (в том числе жилого дома), сооружения или иного объекта, а также на выполнение монтажных, пусконаладочных и иных неразрывно связанных со строящимся объектом работ. Правила о договоре строительного подряда применяются также к работам по капитальному ремонту зданий и сооружений, если иное не предусмотрено договором.
В случаях, предусмотренных договором строительного подряда, подрядчик принимает на себя обязанность обеспечить эксплуатацию объекта после его принятия заказчиком в течение указанного в договоре срока.
Собственником незавершенного строительства до его сдачи заказчику и оплаты им является подрядчик.
Статья 667. Риск случайной гибели или случайного повреждения объекта подряда
Если объект подряда погиб или поврежден, риск случайной гибели или случайного повреждения объекта до его приемки несет подрядчик.
Статья 668. Ответственность за безопасность проводимых работ
Ответственность за безопасность проводимых работ несет подрядчик.
Статья 669. Страхование объекта строительства
Подрядчик обязан за свой счет произвести страхование предусмотренного договором объекта или комплекса работ, если иной порядок и условия не определены сторонами в договоре.
Сторона, на которую возлагается обязанность по страхованию, должна предоставить другой стороне в порядке, предусмотренном договором строительного подряда, доказательства заключения ею договора страхования в соответствии с условиями договора, включая данные о страховщике, размере страховой суммы и застрахованных рисках.
Страхование не освобождает соответствующую сторону от обязанности принять необходимые меры для предотвращения наступления страхового случая.
Статья 670. Проектно-сметная документация
Подрядчик обязан осуществлять строительство и связанные с ним работы в соответствии с проектно-сметной документацией, определяющей объем, и содержание работ и другие предъявляемые к ним требования.
При отсутствии иных указаний в договоре строительного подряда предполагается, что подрядчик обязан выполнить все работы, указанные в проектно-сметной документации.
Договором строительного подряда должны быть определены состав и содержание проектно-сметной документации, а также должно быть предусмотрено, какая из сторон и в какой срок должна предоставить соответствующую документацию.
Подрядчик, обнаруживший в ходе строительства не учтенные проектно-сметной документацией работы и в связи с этим необходимость дополнительных работ и увеличения сметной стоимости строительства, обязан сообщить об этом заказчику.
При неполучении от заказчика ответа на свое сообщение в течение десяти дней, если законом или договором строительного подряда не предусмотрен для этого иной срок, подрядчик обязан приостановить соответствующие работы с отнесением убытков, вызванных простоем, на счет заказчика. Заказчик освобождается от возмещения этих убытков, если докажет отсутствие необходимости в проведении дополнительных работ.
Подрядчик, не выполнивший обязанности, установленные частями четвертой и пятой настоящей статьи, лишается права требовать от заказчика оплаты выполненных им дополнительных работ и возмещения вызванных этим убытков, если не докажет необходимость немедленных действий в интересах заказчика, в частности в связи с тем, что приостановление работы могло привести к гибели или повреждению объекта строительства.
При согласии заказчика на дополнительные работы и их оплату подрядчик вправе отказаться от выполнения указанных работ лишь в случаях, когда они не входят в сферу профессиональной деятельности подрядчика либо не могут быть выполнены подрядчиком по не зависящим от него причинам.
Статья 671. Внесение изменений в проектно-сметную документацию
Заказчик вправе вносить изменения в техническую документацию при условии, если вызываемые этим дополнительные работы по стоимости не превышают десяти процентов указанной в смете общей стоимости строительства и не меняют характера предусмотренных в договоре строительного подряда работ.
Внесение в техническую документацию изменений в большем против указанного в части первой настоящей статьи объеме осуществляется на основе согласованной сторонами дополнительной сметы.
Подрядчик вправе требовать в соответствии со статьей 382 настоящего Кодекса пересмотра сметы, если по не зависящим от него причинам стоимость работ превысила смету не менее, чем на десять процентов.
Подрядчик вправе требовать возмещения разумных расходов, понесенных им в связи с установлением и устранением дефектов в проектно-сметной документации.
Статья 672. Обеспечение строительства материалами и оборудованием
Обязанности по обеспечению строительства материалами, включая детали и конструкции, а также оборудованием несет подрядчик, если договором не предусмотрено, что материальное обеспечение строительства в целом или в определенной части осуществляет заказчик.
Сторона, в обязанность которой входит обеспечение строительства, несет ответственность за обнаружившуюся невозможность использования предоставленных ею материалов (деталей, конструкций), а также оборудования без ухудшения качества выполняемых работ, если не докажет, что невозможность использования возникла по обстоятельствам, за которые отвечает другая сторона.
В случае обнаружившейся невозможности использования предоставленных заказчиком материалов или оборудования без ухудшения качества выполняемых работ и отказа заказчика от их замены подрядчик вправе отказаться от договора строительного подряда и потребовать от заказчика уплаты цены договора пропорционально выполненной части работ.
Статья 673. Оплата работ
Оплата выполненных подрядчиком работ производится заказчиком в размере, предусмотренном сметой, в сроки и в порядке, установленные законом или договором строительного подряда. При отсутствии соответствующих указаний в законе или договоре оплата выполненных подрядчиком работ производится в соответствии со статьей 638 настоящего Кодекса.
Договором строительного подряда может быть предусмотрена оплата работ единовременно и в полном объеме после приемки объекта заказчиком.
Статья 674. Предоставление земельного участка для строительства
Заказчик обязан своевременно предоставить для строительства земельный участок такой площади и в таком состоянии, какие указаны в договоре строительного подряда. При отсутствии в договоре таких указаний — площадь и состояние земельного участка должны обеспечивать своевременное начало работ, нормальное их ведение и завершение в срок.
Статья 675. Дополнительные обязанности заказчика в договоре строительного подряда
Заказчик обязан в случаях и в порядке, предусмотренных договором строительного подряда, передавать подрядчику в пользование необходимые для осуществления работ здания и сооружения, обеспечивать транспортировку грузов в его адрес, временную подводку сетей энергоснабжения, водо- и паропровода и оказывать другие услуги.
Статья 676. Контроль и надзор заказчика за выполнением работ по договору строительного подряда
Заказчик вправе осуществлять контроль и надзор за ходом и качеством выполняемых работ, соблюдением сроков их выполнения (графика), качеством предоставленных подрядчиком материалов, а также правильностью использования подрядчиком материалов заказчика, не вмешиваясь при этом в оперативно-хозяйственную деятельность подрядчика.
Заказчик, обнаруживший при осуществлении контроля и надзора за выполнением работ отступления от условий договора строительного подряда, которые могут ухудшить качество работ, или иные их недостатки, обязан немедленно заявить об этом подрядчику. Заказчик, не сделавший такого заявления, теряет право в дальнейшем ссылаться на обнаруженные им недостатки.
Подрядчик обязан исполнять полученные в ходе строительства указания заказчика, если такие указания не противоречат условиям договора строительного подряда и не представляют собой вмешательства в оперативно-хозяйственную деятельность подрядчика.
Подрядчик, ненадлежащим образом выполнивший работы, не вправе ссылаться на то, что заказчик не осуществлял контроль и надзор за их выполнением, кроме случаев, когда обязанность осуществлять такой контроль и надзор возложена на заказчика законодательством.
Статья 677. Сотрудничество сторон в договоре строительного подряда
Если при выполнении строительства и связанных с ним работ обнаруживаются препятствия к надлежащему исполнению договора строительного подряда, каждая из сторон обязана принять все зависящие от нее меры для устранения таких препятствий. Сторона, не исполнившая этой обязанности, утрачивает право на возмещение убытков, причиненных тем, что соответствующие препятствия не были устранены.
Расходы стороны, связанные с исполнением обязанностей, указанных в части первой настоящей статьи, подлежат возмещению другой стороной, когда это предусмотрено договором строительного подряда.
Статья 678. Обязанности подрядчика по охране окружающей среды и безопасности ведения строительных работ
Подрядчик обязан при осуществлении строительства и связанных с ним работ соблюдать требования законодательства об охране окружающей среды и безопасности ведения строительных работ и несет ответственность перед третьими лицами за нарушение этих требований.
Подрядчик не вправе использовать в ходе осуществления работ материалы (детали, конструкции) и оборудование, предоставленные заказчиком, или выполнять его указания, если это может привести к нарушению обязательных для сторон требований об охране окружающей среды и безопасности ведения строительных работ.
Статья 679. Обязанности заказчика при консервации строительства
Если по не зависящим от сторон причинам работы по договору строительного подряда приостановлены и объект строительства законсервирован, заказчик обязан оплатить подрядчику в полном объеме выполненные до момента консервации работы, а также возместить расходы, вызванные необходимостью прекращения работ и консервацией строительства.
Статья 680. Сдача и приемка работ
Заказчик, получивший сообщение подрядчика о готовности к сдаче выполненного по договору строительного подряда результата работ либо, если это предусмотрено договором, выполненного этапа работ, обязан немедленно приступить к его приемке.
Заказчик организует и осуществляет приемку результата работ за свой счет, если иное не предусмотрено договором строительного подряда. В предусмотренных законодательством случаях в приемке результата работ должны участвовать представители государственных органов и органов самоуправления граждан.
Заказчик, предварительно принявший отдельные этапы работ, несет риск их гибели или повреждения не по вине подрядчика, в том числе и в случаях, когда договором строительного подряда предусмотрено выполнение работ за риск подрядчика.
Сдача результата работ подрядчиком и приемка его заказчиком оформляется актом, подписанным обеими сторонами. При отказе одной из сторон от подписания акта в нем делается отметка об этом и акт подписывается другой стороной.
Односторонний акт сдачи или приемки результата работ может быть признан судом недействительным лишь в случае, если мотивы отказа от подписания акта признаны им обоснованными.
В случаях, когда это предусмотрено законом или договором строительного подряда либо вытекает из характера работы, выполняемой по договору, приемке результата работы должны предшествовать предварительные испытания. В этих случаях приемка работы может осуществляться только при положительном результате предварительных испытаний.
Заказчик вправе отказаться от приемки результата работ в случае обнаружения недостатков, которые исключают возможность использования для указанной в договоре строительного подряда цели и не могут быть устранены подрядчиком, заказчиком или третьим лицом.
Статья 681. Ответственность подрядчика за качество работ
Подрядчик несет ответственность перед заказчиком за допущенные отступления от требований, предусмотренных договором строительного подряда, техническим проектом и обязательными для сторон строительными нормами и правилами, а также за недостижение указанных в проектно-сметной документации показателей объекта строительства, в том числе таких, как производственная мощность предприятия.
При реконструкции (обновлении, перестройке, реставрации и т. п.) здания или сооружения на подрядчика возлагается ответственность за снижение или потерю прочности, устойчивости, надежности здания, сооружения или его части.
Подрядчик не несет ответственности за допущенные им без согласия заказчика мелкие отступления от проектной документации, не затрагивающие существенных интересов заказчика, если докажет, что они не повлияли на качество строительства.
Статья 682. Гарантии качества в договоре строительного подряда
Подрядчик, если иное не предусмотрено договором строительного подряда, гарантирует достижение объектом строительства указанных в проектно-сметной документации показателей и возможность эксплуатации объекта в соответствии с договором на протяжении гарантийного срока. Гарантийный срок составляет десять лет со дня принятия объекта заказчиком, если иной гарантийный срок не предусмотрен законом или договором.
Подрядчик несет ответственность за недостатки (дефекты), обнаруженные в пределах гарантийного срока, если не докажет, что они возникли вследствие нормального износа объекта или его частей, неправильной его эксплуатации или неправильности инструкций по его эксплуатации, разработанных самим заказчиком или привлеченными им третьими лицами, ненадлежащего ремонта объекта, произведенного самим заказчиком или привлеченными им третьими лицами.
Течение гарантийного срока прерывается на все время, на протяжении которого объект не мог эксплуатироваться вследствие недостатков, за которые отвечает подрядчик.
При обнаружении в течение гарантийного срока недостатков, указанных в частях пеpвой и второй статьи 681 настоящего Кодекса, заказчик должен заявить о них подрядчику в разумный срок по их обнаружении.
Статья 683. Устранение недостатков за счет заказчика
Договором строительного подряда может быть предусмотрена обязанность подрядчика устранить по требованию заказчика и за счет заказчика недостатки, за которые подрядчик не несет ответственности.
Подрядчик вправе отказаться от выполнения обязанности, указанной в части пеpвой настоящей статьи, в случаях, когда устранение недостатков не связано непосредственно с предметом договора строительного подряда либо не может быть выполнено подрядчиком по не зависящим от него причинам.
Статья 684. Ипотека земельного участка
Наряду с правом удержания в случаях, предусмотренных договором строительного подряда, исполнение любых обязательств заказчика по договору, включая оплату выполненных работ, может быть обеспечено также ипотекой земельного участка, на котором осуществляется строительство или связанные с ним работы.
Статья 685. Правовое регулирование строительного подряда
Отношения по договору строительного подряда регулируются настоящим Кодексом, а также законодательством о строительном подряде.
§ 4. Подряд на проектные и изыскательские работы
Статья 686. Договор подряда на проектные и изыскательские работы
По договору подряда на проектные и изыскательские работы подрядчик (проектировщик, изыскатель) в установленные сроки обязуется по заданию заказчика разработать проектно-сметную документацию и (или) выполнить изыскательские работы, а заказчик обязуется их принять и оплатить.
Если иное не предусмотрено законом или договором, риск случайной невозможности исполнения договора на проектные и изыскательские работы лежит на заказчике.
Статья 687. Исходные данные для проектных и изыскательских работ
По договору подряда на проектные и изыскательские работы заказчик обязан передать подрядчику задание на проектирование, а также иные исходные данные, необходимые для составления проектно-сметной документации. Задание на проектирование по поручению заказчика может быть подготовлено подрядчиком. В этом случае задание становится обязательным для сторон с момента его утверждения заказчиком.
Подрядчик обязан соблюдать требования, содержащиеся в задании и других исходных данных для выполнения проектных и изыскательских работ, и вправе отступить от них только с согласия заказчика.
Статья 688. Обязанности заказчика
По договору подряда на проектные и изыскательские работы заказчик обязан, если иное не предусмотрено договором:
уплатить подрядчику установленную цену полностью после завершения всех работ или уплачивать ее частями после завершения отдельных этапов работ;
использовать проектно-сметную документацию, полученную от подрядчика, только на цели, предусмотренные договором, не передавать проектно-сметную документацию третьим лицам и не разглашать содержащиеся в ней данные без согласия подрядчика;
оказывать услуги подрядчику в выполнении проектных и изыскательских работ в объеме и на условиях, предусмотренных в договоре;
участвовать вместе с подрядчиком в согласовании готовой проектно-сметной документации с соответствующими государственными органами и органами самоуправления граждан;
возместить подрядчику дополнительные расходы, вызванные изменением исходных данных для выполнения проектных и изыскательских работ вследствие обстоятельств, не зависящих от подрядчика;
привлечь подрядчика к участию в деле по иску, предъявленному к заказчику третьим лицом в связи с недостатками составленной проектно-сметной документации или выполненных изыскательских работ.
Статья 689. Обязанности подрядчика
По договору подряда на проектные и изыскательские работы подрядчик обязан:
выполнять работы в соответствии с заданием и иными исходными данными на проектирование;
согласовывать с заказчиком готовую проектно-сметную документацию, а также вместе с заказчиком – с соответствующими государственными органами и органами самоуправления граждан;
в установленные договором сроки передать заказчику готовую проектно-сметную документацию и результаты изыскательских работ;
не передавать проектно-сметную документацию третьим лицам без согласия заказчика.
Статья 690. Гарантии подрядчика
Подрядчик по договору подряда на проектные и изыскательские работы гарантирует заказчику отсутствие у третьих лиц права воспрепятствовать или ограничивать выполнение работ на основе подготовленной подрядчиком проектно-сметной документации.
Статья 691. Ответственность подрядчика за недостатки документации и работ
Подрядчик по договору подряда на проектные и изыскательские работы несет ответственность за недостатки проектно-сметной документации и изыскательских работ, включая недостатки, обнаруженные впоследствии в ходе строительства, а также в процессе эксплуатации объекта, созданного на основе выполненной проектно-сметной документации и данных изыскательских работ.
При обнаружении недостатков в проектно-сметной документации или в изыскательских работах подрядчик по требованию заказчика обязан безвозмездно переделать проектно-сметную документацию и соответственно произвести необходимые дополнительные изыскательские работы, а также возместить заказчику причиненные убытки, если законом или договором не установлено иное.
Статья 692. Правовое регулирование подряда на проектные и изыскательские работы
Отношения по договору подряда на проектные и изыскательские работы регулируются наряду с настоящим Кодексом, также законодательством о подряде на проектные и изыскательские работы.
§ 5. Подряд на научно-исследовательские, опытно-конструкторские и технологические работы
Статья 693. Договоры подряда на научно-исследовательские, опытно-конструкторские и технологические работы
По договору подряда на научно-исследовательские работы подрядчик (исполнитель) обязуется провести обусловленные заданием заказчика научные исследования, а по договору подряда на опытно-конструкторские и технологические работы — разработать образец нового изделия, конструкторскую документацию на него, новую технологию или изготовить образец. Заказчик при этом обязуется выдать подрядчику (исполнителю) техническое задание, принять работу и оплатить ее.
Договор с подрядчиком может охватывать как весь цикл проведения исследования, разработки и изготовления образцов, так и отдельные его этапы (элементы).
Статья 694. Выполнение работ
Подрядчик обязан произвести научные исследования лично. Если иное не предусмотрено договором подряда на научно-исследовательские работы, он вправе с согласия заказчика привлекать к исполнению договора третьих лиц.
При выполнении опытно-конструкторских и технологических работ подрядчик вправе, если иное не предусмотрено договором, привлекать к его исполнению третьих лиц в качестве субподрядчиков. К отношениям исполнителя с третьими лицами применяются правила, предусмотренные статьей 634 настоящего Кодекса.
Статья 695. Конфиденциальность сведений о договоре
Если иное не предусмотрено договором подряда на научно-исследовательские работы либо на опытно-конструкторские и технологические работы стороны обязаны обеспечить конфиденциальность сведений, касающихся предмета договора, хода его исполнения и полученных результатов. Объем сведений, признаваемых конфиденциальными, определяется в договоре. Подрядчик вправе, с письменного согласия заказчика, осуществлять патентование результатов работ, полученных по указанным договорам.
Статья 696. Права сторон на результаты работ
Стороны в договорах подряда на научно-исследовательские, опытно-конструкторские и технологические работы имеет право использовать результат работ в том числе способные к правовой охране в пределах и на условиях, предусмотренных договором.
Если иное не предусмотрено договором, заказчик имеет право использовать переданные ему подрядчиком результаты работ, в том числе способные к правовой охране, а подрядчик вправе использовать полученные им результаты работ для собственных нужд.
Статья 697. Обязанности заказчика
Заказчик по договорам подряда на научно-исследовательские, опытно-конструкторские и технологические работы обязан:
выдать подрядчику техническое задание и согласовать с ним программу (технико-экономические параметры) или тематику работ;
передавать подрядчику необходимую для выполнения работ информацию;
принять выполненные работы и оплатить их.
Статья 698. Обязанности подрядчика
Подрядчик по договору подряда на научно-исследовательские работы либо на опытно-конструкторские и технологические работы обязан:
выполнить работы в соответствии с согласованной с заказчиком программой (технико-экономическими параметрами) или тематикой и передать заказчику результат в предусмотренный договором срок;
соблюдать требования, связанные с правовой охраной интеллектуальной собственности;
своими силами и за свой счет устранять допущенные по его вине недостатки в выполненных работах, которые могут повлечь отступления от технико-экономических параметров, предусмотренных в техническом задании заказчика или в договоре;
незамедлительно информировать заказчика об обнаруженной невозможности получить ожидаемые результаты или о нецелесообразности продолжения работы;
гарантировать заказчику отсутствие у третьих лиц исключительных пpав на переданные на основании таких договоров результаты.
Если иное не предусмотрено договорами на научно-исследовательские либо на опытно-конструкторские и технологические работы подрядчик обязан:
воздерживаться от публикации без согласия заказчика научно-технических результатов, полученных при выполнении работ;
принимать меры для защиты полученных при выполнении работ способных к правовой охране результатов и информировать об этом заказчика;
предоставить заказчику исключительную лицензию на использование обладающих правовой защитой научно-технических результатов, примененных в выполненных работах.
Статья 699. Последствия невозможности достижения результата в договоре на научно- исследовательские работы
Если в ходе научно-исследовательских работ обнаруживается невозможность достижения результата вследствие обстоятельств, не зависящих от подрядчика, заказчик обязан оплатить стоимость работ, проведенных до выявления невозможности получения предусмотренных договором результатов, но не свыше соответствующей части цены работ, указанной в договоре.
Статья 700. Последствия невозможности достижения результата в договоре на опытно-конструкторские и технологические работы
Если в ходе выполнения опытно-конструкторских и технологических работ обнаруживается возникшая не по вине подрядчика невозможность или нецелесообразность продолжения работ, заказчик обязан оплатить понесенные подpядчиком затраты.
Статья 701. Ответственность подрядчика за нарушение договора
Подрядчик несет ответственность перед заказчиком за неисполнение и ненадлежащее исполнение договора на научно-исследовательские работы либо на опытно-конструкторские и технологические работы, если не докажет, что нарушение договора произошло не по его вине.
Подрядчик обязан возместить убытки заказчика в виде реального ущерба в пределах стоимости работ, если договором не предусмотрено иное.
Статья 702. Правовое регулирование договоров подряда на научно-исследовательские, опытно- конструкторские и технологические работы
Отношения по договорам на научно-исследовательские работы либо на опытно-конструкторские и технологические работы регулируются наряду с настоящим Кодексом также законодательством о договорах на научно-исследовательские, опытно-конструкторские и технологические работы.
Глава 38. Возмездное оказание услуг
Статья 703. Договор возмездного оказания услуг
По договору возмездного оказания услуг исполнитель обязуется по заданию заказчика оказать услуги (совершить определенные действия или осуществить определенную деятельность), не имеющую вещественной формы, а заказчик обязуется оплатить эти услуги.
Правила настоящей главы применяются к договорам оказания услуг связи, медицинских, ветеринарных, аудиторских, консультационных, информационных услуг, услуг по обучению, туристическому обслуживанию и иных, за исключением услуг, оказываемых по договорам, предусмотренным главами 37, 39, 40, 43, 44, 45, 46, 48, 49 и 51 настоящего Кодекса.
Статья 704. Исполнение договора возмездного оказания услуг
При отсутствии в договоре иных указаний исполнитель обязан оказать предусмотренную договором услугу (услуги) лично.
Статья 705. Оплата услуг
Заказчик обязан оплатить оказанные ему услуги в сроки и в порядке, указанные в договоре возмездного оказания услуг.
В случае невозможности исполнения, возникшей не по вине исполнителя, заказчик обязан возместить исполнителю понесенные им pасходы за вычетом выгод, которые исполнитель приобрел или мог приобрести вследствие освобождения его от оказания услуги (услуг). В случае, когда невозможность исполнения возникла по вине заказчика, цена услуг подлежит оплате в полном объеме, если иное не предусмотрено законодательством или договором.
Статья 706. Ответственность исполнителя за нарушение договора возмездного оказания услуг
В случаях неисполнения или ненадлежащего исполнения договора возмездного оказания услуг исполнитель обязан возместить заказчику причиненные убытки в полном объеме, но не свыше двукратного размера предусмотренной договором цены услуг.
В случаях, когда исполнитель не исполнил или ненадлежащим образом исполнил обязательство при осуществлении предпринимательской деятельности, договором возмездного оказания услуг может быть предусмотрена повышенная против указанной в части пеpвой настоящей статьи ответственность.
Статья 707. Расторжение договора возмездного оказания услуг
Заказчик вправе требовать расторжения договора возмездного оказания услуг при условии выплаты полностью установленной их цены, кроме случаев, когда расторжение договора вызвано виновными действиями исполнителя.
Исполнитель вправе требовать расторжения договора возмездного оказания услуг лишь при условии полного возмещения заказчику убытков, причиненных расторжением договора, кроме случая, когда это произошло по вине заказчика.
Статья 708. Правовое регулирование договора возмездного оказания услуг
Общие положения о подряде и положения о бытовом подряде применяются к договору возмездного оказания услуг, если это не противоречит правилам настоящей главы.
Глава 39. Перевозка
Статья 709. Общие положения о пеpевозке
Перевозка пассажиров, багажа и грузов осуществляется на основании договора перевозки.
Общие условия перевозки определяются настоящим Кодексом, транспортными уставами и кодексами, иными законами и изданными в соответствии с ними правилами.
Условия перевозки пассажиров, багажа и грузов отдельными видами транспорта, а также ответственность сторон по этим перевозкам определяются соглашением сторон, если настоящим Кодексом, транспортными уставами и кодексами, иными законами и изданными в соответствии с ними правилами не установлено иное.
Статья 710. Договор перевозки пассажира
По договору перевозки пассажира перевозчик обязуется перевезти пассажира в пункт назначения, а в случае сдачи пассажиром багажа — также доставить багаж в пункт назначения и выдать его управомоченному на получение багажа лицу. Пассажир при этом обязуется уплатить установленную плату за проезд, а при сдаче багажа –– и за провоз багажа.
Заключение договора перевозки пассажира и багажа удостоверяется соответственно билетом и багажной квитанцией.
Пассажир имеет право в порядке, предусмотренном соответствующим транспортным уставом и кодексом:
перевозить с собой детей бесплатно или на иных льготных условиях;
провозить с собой бесплатно багаж в пределах установленных норм;
сдавать к перевозке багаж бесплатно в пределах установленных норм, а при превышении норм — за плату по тарифу.
Статья 711. Договор перевозки груза
По договору перевозки груза перевозчик обязуется доставить вверенный ему отправителем груз в пункт назначения и выдать его управомоченному на получение груза лицу (получателю), а отправитель обязуется уплатить за перевозку груза установленную плату.
Заключение договора перевозки груза подтверждается составлением и выдачей отправителю груза документа (транспортной накладной, коносамента или иного документа на груз), предусмотренного соответствующим транспортным уставом или кодексом.
Статья 712. Договор чартера (фрахтования)
По договору чартера (фрахтования) одна сторона (фрахтовщик) обязуется предоставить другой стороне (фрахтователю) за плату всю или часть вместимости одного или нескольких транспортных средств на один или несколько рейсов для перевозки пассажиров, багажа и грузов.
Порядок заключения договора чартера (фрахтования), его форма и виды устанавливаются транспортными уставами и кодексами.
Статья 713. Прямое смешанное сообщение
Взаимоотношения транспортных организаций при перевозке пассажиров, багажа и грузов разными видами транспорта по единому транспортному документу (прямое смешанное сообщение), а также порядок организации этих перевозок определяются соглашениями между организациями соответствующих видов транспорта, заключаемыми в соответствии с законодательством о прямых смешанных (комбинированных) перевозках.
Статья 714. Перевозка транспортом общего пользования
Перевозка, осуществляемая коммерческой организацией, признается перевозкой транспортом общего пользования, если из законодательства или выданного этой организации разрешения (лицензии) вытекает, что эта организация обязана осуществлять перевозки пассажиров, багажа и (или) грузов по обращению любого гражданина или юридического лица.
Договор перевозки транспортом общего пользования является публичным договором.
Статья 715. Провозная плата
За перевозку пассажиров, багажа и грузов взимается плата, установленная соглашением сторон, если иное не предусмотрено законодательством.
Плата за перевозку пассажиров, багажа и грузов транспортом общего пользования определяется на основании тарифов, утверждаемых в порядке, установленном транспортными уставами и кодексами.
Работы и услуги, выполняемые перевозчиком по требованию грузовладельца и не предусмотренные тарифами, оплачиваются по соглашению сторон.
Перевозчик имеет право удерживать переданные ему для перевозки грузы в обеспечение причитающейся ему провозной платы и других платежей по перевозке, если иное не установлено законодательством, договором перевозки или не вытекает из существа обязательства.
Статья 716. Подача транспортных средств, погрузка (разгрузка) грузов
Перевозчик обязан подать отправителю груза под погрузку в срок, установленный принятой от него заявкой (заказом), договором перевозки или договором об организации перевозок, исправные транспортные средства в состоянии, пригодном для перевозки соответствующего груза.
Отправитель груза вправе отказаться от поданных транспортных средств, не пригодных для перевозки соответствующего груза.
Погрузка (разгрузка) грузов осуществляется транспортной организацией или отправителем (получателем) в порядке, предусмотренном договором перевозки, с соблюдением правил, установленных транспортными уставами, кодексами и изданными в соответствии с ними правилами.
Погрузка (разгрузка) груза, осуществляемая силами и средствами отправителя (получателя) груза, должна производиться в сроки, предусмотренные договором перевозки, если такие сроки не установлены транспортными уставами и кодексами и изданными в соответствии с ними правилами.
Статья 717. Срок доставки пассажира, багажа и груза
Перевозчик обязан доставить пассажира, багаж или груз в пункт назначения в сроки, определенные в порядке, предусмотренном транспортными уставами, кодексами или договором, а при отсутствии таких сроков — в разумный срок.
Статья 718. Ответственность по обязательствам, вытекающим из перевозки
В случае неисполнения либо ненадлежащего исполнения обязательств, вытекающих из перевозки, стороны несут ответственность, установленную настоящим Кодексом, транспортными уставами и кодексами, а также соглашением сторон.
Соглашения транспортных организаций с пассажирами и грузовладельцами об ограничении или устранении установленной законом ответственности перевозчика недействительны.
Статья 719. Ответственность перевозчика за неподачу транспортных средств и отправителя за неиспользование поданных транспортных средств
Перевозчик за неподачу транспортных средств для перевозки груза в соответствии с принятой заявкой (заказом) или иным договором перевозки, а отправитель за непредъявление груза либо неиспользование поданных транспортных средств по иным причинам несут ответственность, установленную транспортными уставами и кодексами, а также соглашением сторон.
Перевозчик и отправитель груза освобождаются от ответственности в случае неподачи или несвоевременной подачи транспортных средств либо неиспользования транспортных средств, если это произошло вследствие:
непреодолимой силы или иных явлений стихийного характера, а также военных действий;
прекращения или ограничения перевозки грузов в определенных направлениях, установленных в порядке, предусмотренном соответствующим транспортным уставом или кодексом.
Статья 720. Ответственность перевозчика за задержку отправления пассажира
За задержку в отправлении транспортного средства для перевозки пассажира или опоздание в прибытии такого транспортного средства в пункт назначения, за исключением перевозок в городском и пригородном сообщениях, перевозчик уплачивает пассажиру неустойку в форме штрафа если не докажет, что задержка или опоздание имели место вследствие непреодолимой силы или иных обстоятельств, не зависящих от перевозчика. Размер и порядок уплаты штрафа устанавливается транспортными уставами и кодексами.
Выплата пассажиру штрафа не освобождает перевозчика от обязанности возместить пассажиру убытки, понесенные им вследствии задержки отправления транспортного средства или его опоздания в прибытии в пункт назначения.
В случае отказа пассажира от перевозки по причине задержки отправления транспортных средств перевозчик обязан возвратить пассажиру провозную плату и другие понесенные им расходы.
Статья 721. Ответственность перевозчика за утрату, недостачу и повреждение (порчу) груза или багажа
Перевозчик несет ответственность за утрату, недостачу или повреждение (порчу) принятого к перевозке груза и багажа, если не докажет, что утрата, недостача либо повреждение (порча) груза или багажа произошли не по его вине.
Ущерб, причиненный при перевозке груза или багажа, возмещается перевозчиком в следующем размере:
в случае утраты или недостачи груза или багажа — в размере стоимости утраченного или недостающего груза или багажа;
в случае повреждения (порчи) груза или багажа — в размере суммы, на которую понизилась его стоимость, а при невозможности восстановления поврежденного (испорченного) груза или багажа в размере его стоимости;
в случае утраты груза или багажа, сданного к перевозке с объявлением его ценности — в размере объявленной стоимости груза или багажа.
Транспортная организация наряду с возмещением реального ущерба возвращает отправителю (получателю) провозную плату, взысканную за перевозку утраченного, недостающего или поврежденного (испорченного) груза, если эта плата не входит в цену груза.
Отправитель вправе требовать с перевозчика возмещения и других убытков, причиненных утратой, недостачей или повреждением (порчей) грузов.
За утрату, недостачу, повреждение (порчу) груза перевозчики в прямом смешанном сообщении отвечают перед грузоотправителем (грузополучателем) солидарно.
Ответственность за просрочку несет последний перевозчик, если не докажет, что просрочка произошла не по вине перевозчиков.
Статья 722. Договоры об организации перевозок
Перевозчик и грузовладелец при необходимости осуществления систематических перевозок могут заключать долгосрочные договоры об организации перевозок.
По договору об организации перевозки грузов перевозчик обязуется в установленные сроки принимать, а грузовладелец предъявлять к перевозке грузы в обусловленном объеме. В договоре об организации перевозки грузов определяются объемы, сроки и другие условия предоставления транспортных средств и предъявления грузов для перевозки, порядок расчетов, а также иные условия организации перевозки.
Статья 723. Договоры между транспортными организациями
Между организациями различных видов транспорта могут заключаться договоры об организации работы по обеспечению перевозок грузов (узловые соглашения, договоры на централизованный завоз (вывоз) грузов и другие). Порядок заключения таких договоров определяется транспортными уставами и кодексами, другим законодательством.
Статья 724. Претензии и иски по перевозкам грузов
До предъявления к перевозчику иска, вытекающего из перевозки груза, обязательно предъявление ему претензии в порядке, предусмотренном соответствующим транспортным уставом или кодексом.
Иск к перевозчику может быть предъявлен грузоотправителем или грузополучателем в случае полного или частичного отказа перевозчика удовлетворить претензию либо неполучения от перевозчика ответа в тридцатидневный срок.
Срок исковой давности по требованиям, вытекающим из перевозки груза, устанавливается в один год с момента, определяемого в соответствии со статьей 154 настоящего Кодекса.
Правила настоящей статьи не распространяются на требования, вытекающие из перевозки пассажира или багажа.
Статья 725. Ответственность перевозчика за причинение вреда жизни или здоровью пассажира
Ответственность перевозчика за вред, причиненный жизни или здоровью пассажира определяется по правилам главы 57 настоящего Кодекса, если законом или договором не предусмотрена повышенная ответственность перевозчика.
Глава 40. Транспортная экспедиция
Статья 726. Договор транспортной экспедиции
По договору транспортной экспедиции экспедитор обязуется за вознаграждение и за счет клиента (грузоотправителя или грузополучателя) выполнить или организовать выполнение определенных договором экспедиции услуг, связанных с перевозкой груза.
Договором транспортной экспедиции могут быть предусмотрены обязанности экспедитора организовать перевозку груза транспортом и по маршруту, избранными экспедитором или клиентом, обязанность экспедитора заключить от имени клиента или от своего имени договор (договоры) перевозки груза, обеспечить отправку и получение груза, а также другие обязанности, связанные с перевозкой.
В качестве дополнительных услуг договором транспортной экспедиции может быть предусмотрено осуществление таких необходимых для доставки груза операций, как получение требующихся для экспорта или импорта документов, выполнение таможенных и иных формальностей, проверка количества и состояния груза, его погрузка и выгрузка, уплата пошлин, сборов и других расходов, возлагаемых на клиента, хранение груза, его получение в пункте назначения, а также выполнение иных операций и услуг, предусмотренных договором.
Правила настоящей главы распространяются и на случаи, когда в соответствии с договором транспортной экспедиции обязанности экспедитора исполняются перевозчиком.
Условия выполнения договора транспортной экспедиции определяются соглашением сторон, если иное не установлено законодательством о транспортно-экспедиционной деятельности.
Статья 727. Форма договора
Договор транспортной экспедиции заключается в письменной форме.
Клиент должен выдать экспедитору доверенность, если она необходима для выполнения его обязанностей.
Статья 728. Ответственность экспедитора по договору транспортной экспедиции
За неисполнение или ненадлежащее исполнение обязанностей по договору транспортной экспедиции экспедитор несет ответственность по основаниям и в размерах, определяемых в соответствии с правилами главы 24 настоящего Кодекса.
Если экспедитор докажет, что нарушение обязательства вызвано ненадлежащим исполнением договоров перевозки, ответственность экспедитора перед клиентом определяется теми же правилами, по которым перед экспедитором отвечает соответствующий перевозчик.
Статья 729. Документы и другая информация, предоставляемая экспедитору
Клиент обязан предоставить экспедитору документы и другую информацию о свойствах груза, условиях его перевозки, а также иную информацию, необходимую для исполнения экспедитором обязанности, предусмотренной договором транспортной экспедиции.
Экспедитор обязан сообщить клиенту об обнаруженных недостатках полученной информации, а в случае неполноты информации запросить у клиента необходимые дополнительные данные.
В случае непредоставления клиентом необходимой информации экспедитор вправе не приступать к исполнению соответствующих обязанностей до предоставления такой информации.
Клиент несет ответственность за убытки, причиненные экспедитору в связи с нарушением обязанности по предоставлению информации, указанной в части пеpвой настоящей статьи.
Статья 730. Исполнение обязанностей экспедитора третьим лицом
Если из договора транспортной экспедиции не вытекает обязанность экспедитора исполнить свои обязанности лично, экспедитор вправе привлечь к исполнению своих обязанностей других лиц.
Возложение исполнения обязательства на третье лицо не освобождает экспедитора от ответственности перед клиентом за выполнение договора транспортной экспедиции.
Статья 731. Отказ от договора экспедиции
Клиент или экспедитор вправе отказаться от исполнения договора транспортной экспедиции, предупредив об этом другую сторону за десять дней.
При одностороннем отказе от исполнения договора транспортной экспедиции сторона, заявившая отказ, возмещает другой стороне убытки, вызванные прекращением договора.
Глава 41. Заем и кредит
§ 1. Заем
Статья 732. Договор займа
По договору займа одна сторона (займодавец) передает в собственность другой стороне (заемщику) деньги или другие вещи, определенные родовыми признаками, а заемщик обязуется возвратить займодавцу единовременно или в рассрочку такую же сумму денег или равное взятому взаймы количество вещей того же рода и качества (cумму займа).
Договор займа считается заключенным с момента передачи денег или вещей.
Статья 733. Форма договора займа
См. предыдущую редакцию.
Договор займа между гражданами должен быть заключен в простой письменной форме, если его сумма превышает десятикpатный установленный pазмеp базовой расчетной величины, а в случае, когда стороной в договоре является юридическое лицо, — независимо от суммы.
(часть первая статьи 733 в редакции Закона Республики Узбекистан от 3 декабря 2019 года № ЗРУ-586 — Национальная база данных законодательства, 04.12.2019 г., № 03/19/586/4106)
Несоблюдение письменной формы договора займа влечет последствия, предусмотренные статьей 109 настоящего Кодекса.
Договор займа признается заключенным в письменной форме при наличии расписки заемщика или иного документа, удостоверяющего передачу ему займодавцем определенной суммы или определенного количества вещей.
Письменная форма договора займа считается соблюденной, если заемное обязательство удостоверено выданным заемщиком векселем, облигацией либо иной ценной бумагой, определяющей сумму займа и права займодавца на его взыскание.
Статья 734. Проценты по договору займа
Если иное не предусмотрено законом или договором займа, займодавец (юридическое лицо или гражданин) имеет право на получение от заемщика процентов на сумму займа в размерах и порядке, определенных договором.
Если по договору займа заемщику передаются вещи, определенные родовыми признаками, проценты подлежат уплате в случае, когда их размер и форма (денежная или натуральная) предусмотрены договором.
Порядок и сроки выплаты процентов устанавливаются договором займа. Если порядок и сроки выплаты процентов не установлены договором, то они выплачиваются в порядке и сроки, предусмотренные договором для возврата основного долга.
Статья 735. Обязанность заемщика возвратить сумму займа
Заемщик обязан возвратить займодавцу полученную сумму займа в срок и в порядке, предусмотренные договором займа.
Если срок возврата суммы займа договором не установлен, она должна быть возвращена заемщиком в течение тридцати дней со дня предъявления займодавцем требования об этом.
Сумма беспроцентного займа может быть возвращена заемщиком досрочно.
Сумма займа, предоставленного под проценты, может быть возвращена досрочно, если это допускается договором займа либо, с согласия займодавца.
Статья 736. Последствия нарушения заемщиком договора займа
Если иное не предусмотрено законодательством или договором займа, в случаях, когда заемщик не возвращает в срок сумму займа, на эту сумму подлежат уплате проценты в размере, предусмотренном частями первой и второй статьи 327 настоящего Кодекса, со дня, когда она должна была быть возвращена по день ее возврата займодавцу, независимо от уплаты процентов, предусмотренных частью первой статьи 734 настоящего Кодекса.
Если договором займа предусмотрено возвращение займа по частям (в рассрочку), то при нарушении заемщиком срока, установленного для возврата очередной части займа, займодавец вправе потребовать досрочного возврата всей оставшейся суммы займа вместе с причитающимися процентами.
Если договором займа предусмотрена выплата процентов по займу в сроки, опережающие сроки возврата самого займа, то при нарушении этой обязанности займодавец вправе потребовать от заемщика досрочного возврата суммы займа вместе с причитающимися процентами.
Статья 737. Оспаривание договора займа
Заемщик вправе оспаривать договор займа, доказывая, что деньги или другие вещи в действительности не получены им от займодавца или получены в меньшем количестве, чем указано в договоре.
Договор займа, который должен быть заключен в письменной форме, не может быть оспорен с помощью свидетельских показаний, за исключением случаев, когда договор был заключен под влиянием обмана, насилия, угрозы, злонамеренного соглашения представителя заемщика с займодавцем или стечения тяжелых обстоятельств.
Если в процессе оспаривания заемщиком договора займа будет установлено, что деньги или другие вещи в действительности не были получены от займодавца, договор займа считается незаключенным. Когда деньги или другие вещи в действительности получены заемщиком от займодавца в меньшем количестве, чем указано в договоре, договор считается заключенным на это количество денег или вещей.
Статья 738. Обеспечение исполнения обязательств заемщика
При невыполнении заемщиком предусмотренных договором займа обязанностей по обеспечению возврата суммы займа, а также при утрате обеспечения или ухудшении его условий по обстоятельствам, за которые займодавец не отвечает, займодавец вправе потребовать от заемщика досрочного возврата суммы займа и уплаты причитающихся процентов, если иное не предусмотрено договором.
Статья 739. Целевой заем
Если договор займа заключен с условием использования заемщиком полученных средств на определенные цели (целевой заем), заемщик обязан обеспечить займодавцу возможность осуществлять контроль за целевым использованием суммы займа.
В случае невыполнения заемщиком условия договора займа о целевом использовании суммы займа займодавец вправе потребовать от заемщика досрочного возврата суммы займа и уплаты причитающихся процентов, если иное не предусмотрено договором.
Статья 740. Вексель
В случаях, когда в соответствии с соглашением сторон заемщиком выдан вексель, удостоверяющий ничем не обусловленное обязательство векселедателя (простой вексель) либо иного указанного в векселе плательщика (переводной вексель) выплатить по наступлении предусмотренного векселем срока полученные взаймы денежные суммы, отношения сторон по векселю регулируются законодательством.
Статья 741. Облигация
В случаях, предусмотренных законодательством, договор займа может быть заключен путем выпуска и продажи облигаций.
Облигацией признается ценная бумага, удостоверяющая право ее держателя на получение от лица, выпустившего облигацию, в предусмотренный ею срок номинальной стоимости облигации или иного имущественного эквивалента. Облигация предоставляет ее держателю также право на получение фиксированного в ней процента от номинальной стоимости облигации либо иные имущественные права.
Статья 742. Новация долга в заемное обязательство
По соглашению сторон всякий долг, возникший из купли-продажи, имущественного найма или из иного основания, может быть заменен заемным обязательством.
Замена долга заемным обязательством осуществляется с соблюдением правил о новации, пpедусмотpенных статьей 347 настоящего Кодекса, и совершается в форме, установленной для договора займа.
Статья 743. Договор государственного займа
По договору государственного займа заемщиком выступает государство, а займодавцем — гражданин или юридическое лицо.
Государственные займы являются добровольными.
Договор государственного займа заключается путем приобретения займодавцем выпущенных государственных облигаций или иных государственных ценных бумаг, удостоверяющих право займодавца на получение от заемщика предоставленных ему взаймы денежных средств или, в зависимости от условий займа, — иного имущества, установленных процентов либо иных имущественных прав в сроки, предусмотренные условиями выпуска займа в обращение.
Изменение условий выпущенного в обращение займа (конверсия займа), в том числе по основаниям, предусмотренным статьей 383 настоящего Кодекса, не допускается, за исключением случаев, предусмотренных законодательством.
Государство несет ответственность по договору государственного займа в соответствии с правилами настоящего Кодекса.
§ 2. Кредит
Статья 744. Кредитный договор
По кредитному договору одна сторона –– банк или иная кредитная организация (кредитор) обязуется предоставить денежные средства (кредит) другой стороне (заемщику) в размере и на условиях, предусмотренных договором, а заемщик обязуется возвратить полученную денежную сумму и уплатить проценты на нее.
В случаях, когда в соответствии с законодательством допускается осуществление кредитования коммерческими организациями, не являющимися кредитными организациями, правила о кредитном договоре применяются к отношениям по кредитованию, осуществляемому такими коммерческими организациями.
См. предыдущую редакцию.
При вынесении решения суда о взыскании задолженности по кредиту прекращается начисление по отношению к взыскиваемой сумме по кредиту, указанной в решении суда, процентов, предусмотренных частями первой и второй статьи 327 и частью первой статьи 734 настоящего Кодекса, а также неустойки.
(статья 744 дополнена частью третьей Законом Республики Узбекистан от 27 февраля 2024 года № ЗРУ-914 — Национальная база данных законодательства, 28.02.2024 г., № 03/24/914/0161 — распространяются также на отношения, возникшие с 1 января 2024 года)
К отношениям по кредитному договору применяются правила параграфа 1 настоящей главы, если иное не предусмотрено правилами настоящего параграфа и не вытекает из существа кредитного договора.
Статья 745. Форма кредитного договора
Кредитный договор должен быть заключен в письменной форме.
Несоблюдение письменной формы влечет недействительность кредитного договора. Такой договор считается ничтожным.
Статья 746. Отказ от предоставления или получения кредита
Кредитор вправе отказаться от предоставления заемщику предусмотренного кредитным договором кредита полностью или частично при признании заемщика неплатежеспособным, невыполнении им обязанностей по обеспечению кредита, нарушении предусмотренной договором обязанности целевого использования кредита, а также в других случаях, предусмотренных договором.
Заемщик вправе отказаться от получения кредита полностью или частично. Он должен уведомить об этом кредитора до установленного кредитным договором срока предоставления кредита, если иное не предусмотрено законодательством или договором. В случае нарушения заемщиком предусмотренной кредитным договором обязанности целевого использования кредита кредитор вправе отказаться от дальнейшего кредитования заемщика по договору.
См. предыдущую редакцию.
Статья 7461. Требование досрочного возврата кредита
При досрочном взыскании кредита в судебном порядке, если иной порядок не предусмотрен договором, кредитор сначала обращается в суд за взысканием части задолженности, не возвращенной в установленный срок. При этом в случае, если заемщик не погасил просроченную задолженность полностью, кредитор вправе обратиться в суд с требованием о досрочном возврате всей оставшейся суммы кредита.
Статья 747. Договор о предоставлении вещей в кредит
Сторонами может быть заключен договор, предусматривающий обязанность одной стороны предоставить другой стороне на условиях кредитного договора вещи, определенные родовыми признаками.
Если иное не предусмотрено договором о предоставлении вещей в кредит, его условия о количестве, ассортименте, комплектности, качестве, таре и (или) упаковке предоставляемых вещей должны исполняться в соответствии с правилами о договоре купли-продажи товаров.
Статья 748. Коммерческий кредит
Договорами, исполнение которых связано с передачей в собственность другой стороне денежных сумм или других вещей, определяемых родовыми признаками, может предусматриваться предоставление кредита, в том числе в виде аванса, предварительной оплаты, отсрочки и рассрочки оплаты товаров, работ или услуг (коммерческий кредит), если иное не установлено законодательством.
К коммерческому кредиту соответственно применяются правила настоящей главы, если иное не предусмотрено правилами о договоре, из которого возникло соответствующее обязательство, и не противоречит существу этого обязательства.
См. предыдущую редакцию.
Глава 42. Финансирование под уступку денежного требования (факторинг)
См. предыдущую редакцию.
Статья 749. Общие положения о финансировании под уступку денежного требования (факторинге)
По договору финансирования под уступку денежного требования (факторингу) одна сторона (финансовый агент) передает или обязуется передать другой стороне (клиенту) денежные средства в счет денежного требования клиента (кредитора) к третьему лицу — юридическому лицу или субъекту предпринимательства (должнику), а клиент уступает или обязуется уступить финансовому агенту это денежное требование.
Денежное требование, уступаемое в соответствии с частью первой настоящей статьи, может возникать из:
предоставления товаров, в том числе в аренду;
выполнения работ или оказания услуг;
передачи имущественных прав на объекты интеллектуальной собственности.
Договор финансирования под уступку денежного требования заключается в письменной форме с описанием денежного требования в соответствии с частью второй статьи 751 настоящего Кодекса.
Денежное требование к должнику может быть уступлено клиентом финансовому агенту также в целях обеспечения исполнения обязательства клиента перед финансовым агентом.
Обязательства финансового агента по договору финансирования под уступку денежного требования могут включать ведение для клиента бухгалтерского учета, а также предоставление клиенту иных финансовых услуг, связанных с денежными требованиями, являющимися предметом уступки.
К денежному требованию, уступленному финансовому агенту в качестве обеспечения исполнения обязательства, применяются положения настоящего Кодекса касательно залога, за исключением правил, предусмотренных статьями 269, 273 — 278, 288 и 289 настоящего Кодекса.
К договору финансирования под уступку денежного требования применяются положения о перемене лиц в обязательствах настоящего Кодекса, за исключением положений, предусмотренных статьями 319 и 321 настоящего Кодекса.
Статья 750. Финансовый агент
См. предыдущую редакцию.
В качестве финансового агента договоры финансирования под уступку денежного требования могут заключать банки, факторинговые организации и иные кредитные организации.
Статья 751. Денежное требование, уступаемое в целях получения финансирования
Предметом уступки, под которую предоставляется финансирование, может быть как денежное требование, срок платежа по которому уже наступил (существующее требование), так и право на получение денежных средств, которое возникнет в будущем (будущее требование).
См. предыдущую редакцию.
В договоре финансирования под уступку денежного требования должны содержаться сведения, позволяющие идентифицировать денежное требование, являющееся предметом уступки.
При уступке будущего денежного требования оно считается перешедшим к финансовому агенту после того, как возникло само право на получение с должника денежных средств, которые являются предметом уступки требования, предусмотренной договором. Если уступка денежного требования обусловлена определенным событием, она вступает в силу после наступления этого события. Дополнительного оформления уступки денежного требования в этих случаях не требуется.
См. предыдущую редакцию.
Право финансового агента на денежное требование распространяется на все доходы от данного требования.
Статья 752. Ответственность клиента перед финансовым агентом
См. предыдущую редакцию.
Клиент несет перед финансовым агентом ответственность за предоставление информации о наличии встречных требований должника к клиенту и действительность денежного требования, являющегося предметом уступки.
Денежное требование, являющееся предметом уступки, признается действительным, если клиент обладает правом на передачу денежного требования и в момент уступки этого требования ему неизвестны обстоятельства, вследствие которых должник вправе его не исполнять.
См. предыдущую редакцию.
Клиент не отвечает за неисполнение или ненадлежащее исполнение должником денежного требования, являющегося предметом уступки, если иное не предусмотрено договором финансирования под уступку денежного требования.
См. предыдущую редакцию.
Если договором финансирования под уступку денежного требования не предусмотрено иное, клиент должен передать денежное требование свободным от любых прав третьим лицам.
Статья 753. Недействительность запрета уступки денежного требования
Уступка финансовому агенту денежного требования является действительной, даже если между клиентом и его должником существует соглашение о ее запрете или ограничении.
См. предыдущую редакцию.
Клиент и финансовый агент не несут перед должником ответственности за нарушение запрета или ограничение уступки денежного требования.
Статья 754. Последующая уступка денежного требования
См. предыдущую редакцию.
К последующей уступке денежного требования финансовым агентом применяются положения настоящей главы.
Статья 755. Исполнение денежного требования должником финансовому агенту
Должник обязан произвести платеж финансовому агенту при условии, что он получил от клиента либо от финансового агента письменное уведомление об уступке денежного требования данному финансовому агенту и в уведомлении определено подлежащее исполнению денежное требование, а также указан финансовый агент, которому должен быть произведен платеж.
См. предыдущую редакцию.
Валюта денежного обязательства и страна его исполнения не могут быть изменены без согласия должника.
По просьбе должника финансовый агент обязан в разумный срок представить должнику доказательство того, что уступка денежного требования финансовому агенту действительно имела место. Если финансовый агент не выполнит этой обязанности, должник вправе произвести по данному требованию платеж клиенту во исполнение своего обязательства перед последним.
Исполнение денежного требования должником финансовому агенту в соответствии с правилами настоящей статьи освобождает должника от соответствующего обязательства перед клиентом.
Статья 756. Права финансового агента на суммы, полученные от должника
См. предыдущую редакцию.
Если по условиям договора финансирования под уступку денежного требования финансирование клиента осуществляется путем покупки у него этого требования финансовым агентом, последний приобретает право на все суммы, которые он получит от должника во исполнение требования, а клиент не несет ответственности перед финансовым агентом за то, что полученные им суммы оказались меньше цены, за которую финансовый агент приобрел требование.
См. предыдущую редакцию.
Если уступка денежного требования финансовому агенту осуществлена в целях обеспечения исполнения ему обязательства клиента и договором финансирования под уступку денежного требования не предусмотрено иное, финансовый агент обязан представить отчет клиенту и передать ему сумму, превышающую сумму долга клиента, обеспеченную уступкой денежного требования. Если денежные средства, полученные финансовым агентом от должника, оказались меньше суммы долга клиента финансовому агенту, обеспеченной уступкой денежного требования, клиент остается ответственным перед финансовым агентом за остаток долга.
Статья 757. Встречные требования должника
См. предыдущую редакцию.
В случае, когда финансовый агент требует от должника произвести платеж, должник вправе в соответствии со статьями 343, 344 и 345 настоящего Кодекса предъявить к зачету свои денежные требования, основанные на договоре с клиентом, которые уже имелись у должника ко времени, когда им было получено письменное уведомление об уступке денежного требования финансовому агенту.
Клиент может договориться с должником в письменной форме о непредъявлении финансовому агенту прав должника на зачет денежных требований, указанных в части первой настоящей статьи.
Статья 758. Возврат должнику сумм, полученных финансовым агентом
См. предыдущую редакцию.
В случае нарушения клиентом своих обязательств по договору, заключенному с должником, последний не вправе требовать от финансового агента возврата сумм, уже уплаченных ему по перешедшему к финансовому агенту денежному требованию.
Должник вправе требовать возвращения финансовым агентом сумм, уплаченных ему в результате уступки права денежного требования, если доказано, что последний не исполнил свое обязательство осуществить клиенту обещанный платеж, связанный с уступкой требования, либо произвел такой платеж, зная о нарушении клиентом того обязательства перед должником, к которому относится платеж, связанный с уступкой требования.
См. предыдущую редакцию.
Статья 7581. Регистрация уступки денежного требования
Уступка денежного требования вступает в силу в отношении третьих лиц после регистрации уведомления об уступке денежного требования в залоговом реестре.
Статья 7582. Порядок удовлетворения требований финансовых агентов по договорам финансирования под уступку денежного требования
В случае совершения одним и тем же клиентом более одной уступки одного и того же денежного требования или его части, требования финансовых агентов удовлетворяются в порядке очередности.
Очередность удовлетворения требований по денежному требованию определяется на основании времени регистрации уведомления об уступке денежного требования по договору финансирования под уступку денежного требования в залоговом реестре. При этом очередность удовлетворения требований финансовых агентов применяется независимо от того, возникает ли право на денежное требование до или после момента регистрации права в залоговом реестре.
Очередность прав на денежное требование распространяется также на любые доходы, на которые финансовый агент имеет право в соответствии с частью четвертой статьи 751 настоящего Кодекса.
Глава 43. Банковский вклад
Статья 759. Договор банковского вклада
По договору банковского вклада одна сторона (банк), принявшая поступившую от другой стороны (вкладчика) или поступившую для нее денежную сумму (вклад), обязуется возвратить сумму вклада и выплатить проценты на нее на условиях и в порядке, предусмотренных договором.
Договор банковского вклада считается заключенным со дня поступления суммы вклада в банк.
Договор банковского вклада, в котором вкладчиком является гражданин, признается публичным договором.
К отношениям банка и вкладчика по счету, на который внесен вклад, применяются правила о договоре банковского счета, если иное не предусмотрено правилами настоящей главы или не вытекает из существа договора банковского вклада.
Правила настоящей главы, относящиеся к банкам, применяются также к другим кредитным организациям, принимающим в соответствии с законодательством вклады от юридических лиц.
Статья 760. Право на привлечение денежных средств во вклады
Право на привлечение денежных средств во вклады имеют банки, которым такое право предоставлено лицензией, выданной в порядке, установленном законодательством.
В случае принятия вклада от гражданина лицом, не имеющим на это права, вкладчик может потребовать немедленного возврата суммы вклада, а также уплаты на нее процентов, предусмотренных статьей 327 настоящего Кодекса, и возмещения сверх суммы процентов всех причиненных вкладчику убытков.
Если таким лицом приняты на условиях договора банковского вклада денежные средства юридического лица, применяются соответствующие правила настоящего Кодекса об основаниях и последствиях недействительности сделок.
Если иное не установлено законом, последствия, предусмотренные частями второй и третьей настоящей статьи, применяются также в случаях привлечения кем бы то ни было денежных средств граждан и юридических лиц во вклады:
под векселя или иные ценные бумаги, не допускающие возможность получения их держателями вклада по первому требованию и осуществления вкладчиком других прав, предусмотренных правилами настоящей главы;
путем продажи им акций и других ценных бумаг, выпуск которых признан незаконным.
Статья 761. Форма договора банковского вклада
Договор банковского вклада должен быть заключен в письменной форме.
Письменная форма договора банковского вклада считается соблюденной, если внесение вклада удостоверено сберегательной книжкой, сберегательным (депозитным) сертификатом или иным выданным банком вкладчику документом, отвечающим требованиям, предусмотренным для таких документов законом, установленными в соответствии с ним банковскими правилами и применяемыми в банковской практике обычаями делового оборота.
Несоблюдение письменной формы договора банковского вклада влечет недействительность этого договора. Такой договор является ничтожным.
Статья 762. Виды вкладов
Договор банковского вклада заключается на условиях выдачи вклада по первому требованию (вклад до востребования) либо на условиях возврата вклада по истечении определенного договором срока (срочный вклад).
Договором банковского вклада может быть предусмотрено внесение вкладов на иных условиях их возврата, не противоречащих законодательству.
См. предыдущую редакцию.
По договору банковского вклада, независимо от вида вклада, банк обязан выдать сумму вклада или ее часть по требованию вкладчика, за исключением вкладов, внесенных юридическими лицами на иных условиях возврата, предусмотренных договором.
(часть третья статьи 762 в редакции Закона Республики Узбекистан от 30 августа 2002 г. № 405-II — Ведомости Олий Мажлиса, 2002 г., № 9, ст. 165)
См. предыдущую редакцию.
Условие договора банковского вклада об отказе гражданина от права на получение вклада до востребования по первому требованию, а срочного либо другого вклада — по истечении установленного законодательством срока уведомления, ничтожно.
(часть четвертая статьи 762 в редакции Закона Республики Узбекистан от 30 августа 2002 г. № 405-II — Ведомости Олий Мажлиса, 2002 г., № 9, ст. 165)
См. предыдущую редакцию.
В случае если вкладчик намерен потребовать возврата срочного либо другого вклада, за исключением вклада до востребования, до истечения срока либо до наступления иных обстоятельств, указанных в договоре банковского вклада, он обязан не позднее чем за один месяц до предполагаемой даты изъятия уведомить банк о своем намерении.
(статья 762 дополнена частью пятой Законом Республики Узбекистан от 30 августа 2002 г. № 405-II — Ведомости Олий Мажлиса, 2002 г., № 9, ст. 165)
См. предыдущую редакцию.
В случаях, когда срочный либо другой вклад, за исключением вклада до востребования, возвращается вкладчику по его требованию до истечения срока либо до наступления иных обстоятельств, указанных в договоре банковского вклада, проценты по вкладу не выплачиваются, если иное не предусмотрено договором.
(часть шестая статьи 762 в редакции Закона Республики Узбекистан от 30 августа 2002 г. № 405-II — Ведомости Олий Мажлиса, 2002 г., № 9, ст. 165)
В случаях, когда вкладчик не требует возврата суммы срочного вклада по истечении срока либо суммы вклада, внесенного на иных условиях возврата, по наступлении предусмотренных договором банковского вклада обстоятельств, договор считается продленным на условиях вклада до востребования, если иное не предусмотрено договором.
Статья 763. Проценты на вклад
Банк выплачивает вкладчику проценты на сумму вклада в размере, определяемом договором банковского вклада.
При отсутствии в договоре банковского вклада условия о размере выплачиваемых процентов банк обязан выплачивать проценты в размере, выплачиваемых банком по вкладам до востребования.
Если иное не предусмотрено договором банковского вклада, банк вправе изменять размер процентов, выплачиваемых на вклады до востребования.
В случае уменьшения банком размера процентов, новый размер процентов применяется к вкладам, внесенным после сообщения вкладчикам об уменьшении процентов. К вкладам, внесенным до этого сообщения, уменьшенный размер процентов применяется по истечении месяца с момента соответствующего сообщения, если иной срок не предусмотрен договором банковского вклада.
Определенный договором банковского вклада размер процентов по вкладу, внесенному на условиях его возврата по истечении определенного срока либо по наступлении предусмотренных договором обстоятельств, не может быть односторонне уменьшен банком, если иное не предусмотрено договором.
Статья 764. Порядок начисления и выплаты процентов на вклад
Проценты на сумму банковского вклада начисляются со дня, следующего за днем ее поступления в банк, по день, предшествующий ее возврату вкладчику либо ее списанию со счета вкладчика по иным основаниям. Проценты не начисляются в период, когда банк вследствие наложения ареста на счет вкладчика не мог использовать имеющиеся на этом счете денежные средства.
Если иное не предусмотрено договором банковского вклада, проценты на сумму банковского вклада выплачиваются вкладчику по его требованию по истечении каждого месяца отдельно от суммы вклада, а невостребованные в этот срок проценты увеличивают сумму вклада, на которую начисляются проценты.
При возврате вклада выплачиваются все начисленные к этому моменту проценты.
Статья 765. Обеспечение возврата вклада
Средства и способы, которые банк обязан использовать для обеспечения возврата полученных им вкладов, определяются законом и договором банковского вклада.
Банк обязан предоставлять по требованию вкладчика информацию об обеспеченности возврата вклада.
При невыполнении банком обязанностей по обеспечению возврата вклада, а также при утрате обеспечения или ухудшении его условий вкладчик вправе потребовать от банка немедленного возврата суммы вклада, уплаты на нее процентов и возмещения причиненных ему убытков в соответствии со статьей 327 настоящего Кодекса.
Статья 766. Ответственность за невыполнение требования о возврате вклада
В случае невыполнения банком требования вкладчика о возврате вклада или его части в сроки, предусмотренные статьей 762 настоящего Кодекса, банк обязан независимо от уплаты процентов по вкладу возместить причиненные убытки в соответствии со статьей 327 настоящего Кодекса.
Статья 767. Внесение третьими лицами денежных средств на счет вкладчика
Если договором банковского вклада не предусмотрено иное, во вклад зачисляются денежные средства, поступившие в банк на имя вкладчика от третьих лиц с указанием необходимых данных о его счете по вкладу. При этом предполагается, что вкладчик выразил согласие на получение денежных средств от таких лиц, предоставив им необходимые данные о счете по вкладу.
Статья 768. Вклад в пользу третьего лица
Вклад может быть внесен в банк на имя определенного третьего лица.
Указание имени гражданина или наименования юридического лица, в пользу которого вносится вклад, является существенным условием соответствующего договора банковского вклада.
Если иное не предусмотрено договором, третье лицо, на имя которого внесен вклад, приобретает права вкладчика с момента поступления денег на его счет.
В случаях, когда третье лицо, на имя которого внесен вклад, отказалось от него, лицо, заключившее договор банковского вклада на имя третьего лица, вправе истребовать вклад обратно, либо перевести его на свое имя.
Статья 769. Сберегательная книжка
Если соглашением сторон не предусмотрено иное, заключение договора банковского вклада с гражданином и внесение денежных средств на его счет по вкладу удостоверяется сберегательной книжкой.
В сберегательной книжке должны быть указаны и удостоверены банком наименование и место нахождения банка или его соответствующего филиала и номер счета по вкладу, а также все суммы денежных средств, зачисленных на счет, все суммы денежных средств, списанных со счета, и остаток денежных средств на счете на момент предъявления сберегательной книжки в банк.
Если не доказано иное состояние вклада, данные о вкладе, указанные в сберегательной книжке, являются основанием для расчетов по вкладу между банком и вкладчиком.
См. предыдущую редакцию.
Договором банковского вклада предусматривается выдача именной сберегательной книжки.
(часть четвертая статьи 769 в редакции Закона Республики Узбекистан от 22 сентября 2009 года № ЗРУ-223 — СЗ РУ, 2009 г., № 39, ст. 423)
Выдача вклада, выплата процентов по нему и исполнение распоряжений вкладчика о перечислении денежных средств со счета по вкладу другим лицам осуществляются банком при предъявлении сберегательной книжки.
Если именная сберегательная книжка утрачена или приведена в негодное для предъявления состояние, банк по заявлению вкладчика выдает ему новую сберегательную книжку.
См. предыдущую редакцию.
(часть седьмая статьи 769 исключена Законом Республики Узбекистан от 22 сентября 2009 года № ЗРУ-223 — СЗ РУ, 2009 г., № 39, ст. 423)
Статья 770. Сберегательный (депозитный) сертификат
См. предыдущую редакцию.
Сберегательный (депозитный) сертификат является именной ценной бумагой, удостоверяющей сумму вклада, внесенного в банк, и права вкладчика (держателя сертификата) на получение по истечении установленного срока суммы вклада и обусловленных в сертификате процентов в банке, выдавшем сертификат, или в любом филиале этого банка.
(часть первая статьи 770 в редакции Закона Республики Узбекистан от 22 сентября 2009 года № ЗРУ-223 — СЗ РУ, 2009 г., № 39, ст. 423)
См. предыдущую редакцию.
(часть вторая статьи 770 исключена Законом Республики Узбекистан от 22 сентября 2009 года № ЗРУ-223 — СЗ РУ, 2009 г., № 39, ст. 423)
В случае досрочного предъявления сберегательного (депозитного) сертификата к оплате банком выплачиваются сумма вклада и проценты, выплачиваемые по вкладам до востребования, если условиями сертификата не установлен иной размер процентов.
Глава 44. Банковский счет
Статья 771. Договор банковского счета
По договору банковского счета одна сторона — банк или иное кредитное учреждение (далее — банк) обязуется принимать и зачислять поступающие на счет другой стороны — клиента (владельца счета), денежные средства, выполнять распоряжения клиента о перечислении и выдаче соответствующих сумм со счета и проведении других операций по счету.
Правила настоящей главы, относящиеся к банкам, применяются также и к другим кредитным организациям при заключении и исполнении ими договора банковского счета в соответствии с выданным разрешением (лицензией).
Статья 772. Использование банком денежных средств клиента
Банк может использовать имеющиеся на банковском счете денежные средства клиента, гарантируя их наличие при предъявлении требований к счету и право его владельца беспрепятственно распоряжаться этими средствами в пределах находящихся на счете сумм.
Статья 773. Распоряжение клиентом денежными средствами
Клиент самостоятельно распоряжается своими денежными средствами, находящимися на счете в банке.
Банк не вправе определять и контролировать направления использования денежных средств клиента и устанавливать другие, не предусмотренные законом или договором банковского счета, ограничения его прав распоряжаться денежными средствами по своему усмотрению.
См. предыдущую редакцию.
Денежные средства клиента, находящиеся на счете в банке, могут быть получены в виде наличных денег в порядке, установленном законодательством.
(статья 773 дополнена частью третьей Законом Республики Узбекистан 15 декабря 2000 г. № 175-II — Ведомости Олий Мажлиса, 2001 г., № 1-2, ст. 23)
Статья 774. Форма договора банковского счета
Договор банковского счета должен быть заключен в письменной форме.
Несоблюдение письменной формы договора банковского счета влечет недействительность этого договора. Такой договор считается ничтожным.
Статья 775. Заключение договора банковского счета
Договор банковского счета заключается путем открытия банком клиенту или указанному им лицу счета в банке на условиях, согласованных сторонами.
См. предыдущую редакцию.
Юридические лица и граждане самостоятельно выбирают банки для своего расчетного и кассового обслуживания.
(часть вторая статьи 775 в редакции Закона Республики Узбекистан от 30 августа 1997 г. № 485-I — Ведомости Олий Мажлиса, 1997 г., № 9, ст. 241)
Банк обязан заключить договор банковского счета с клиентом, обратившимся с предложением открыть счет на объявленных банком для открытия счетов данного вида условиях, соответствующих требованиям, предусмотренными законом и установленными в соответствии с ним банковскими правилами.
Банк не вправе отказать в открытии счета, совершение соответствующих операций по которому предусмотрено законом, учредительными документами банка и выданной ему лицензией, за исключением случаев, когда такой отказ вызван отсутствием у банка возможности принять на банковское обслуживание.
При необоснованном уклонении банка от заключения договора банковского счета клиент вправе предъявить ему требования, предусмотренные частями шестой и седьмой статьи 377 настоящего Кодекса.
Статья 776. Удостоверение права распоряжения денежными средствами, находящимися на счете
Права лиц, осуществляющих от имени клиента распоряжения о перечислении и выдаче средств со счета, удостоверяются клиентом путем представления банку документов, предусмотренных законом, установленными в соответствии с ним банковскими правилами и договором банковского счета.
Клиент может дать банку распоряжение о списании денежных средств со счета по требованию третьих лиц, в том числе связанному с исполнением клиентом своих обязательств перед этими лицами. Банк принимает эти распоряжения при условии указания в них в письменной форме необходимых данных, позволяющих при предъявлении соответствующего требования идентифицировать лицо, имеющее право на его предъявление, и установить характер и основания такого требования.
Договором банковского счета может быть предусмотрено удостоверение прав по распоряжению денежными суммами, находящимися на счете, электронными средствами платежа и другими документами с использованием в них аналогов собственноручной подписи, кодов, паролей и иных средств, подтверждающих, что распоряжение дано уполномоченным на это лицом.
Статья 777. Операции по счету, выполняемые банком
Если иное не предусмотрено договором банковского счета, банк обязан принимать и зачислять поступающие на счет денежные средства и выполнять распоряжения клиента о перечислении и выдаче денежных средств путем совершения операций, предусмотренных для счетов данного вида законом, установленными в соответствии с ним банковскими правилами и применяемыми в банковской практике обычаями делового оборота.
Статья 778. Сроки операций по счету
См. предыдущую редакцию.
Банк обязан зачислять поступившие на счет денежные средства, выдавать или перечислять их со счета по распоряжению клиента не позже дня, следующего за днем поступления в банк соответствующего платежного документа, если иные сроки не предусмотрены законом или договором банковского счета. Нарушение установленных сроков операций по счету влечет для банка последствия, предусмотренные статьей 327 настоящего Кодекса.
(статья 778 в редакции Закона Республики Узбекистан от 22 сентября 2009 года № ЗРУ-223 — СЗ РУ, 2009 г., № 39, ст. 423)
Статья 779. Кредитование счета
В случаях, когда в соответствии с договором банковского счета банк осуществляет платежи по требованиям к клиенту, несмотря на отсутствие денежных средств на его счете, банк считается предоставившим клиенту кредит на соответствующую сумму со дня осуществления платежа (кредитование счета).
Права и обязанности сторон, связанные с кредитованием счета, определяются правилами о займе и о кредите, если договором банковского счета не предусмотрено иное.
Статья 780. Оплата расходов банка на совершение операций по счету
Клиент оплачивает услуги банка по совершению операций с денежными средствами, находящимися на счете, на условиях, предусмотренных договором банковского счета. В случаях, когда цена услуг банка по совершению указанных операций не определена в договоре банковского счета, плата за услуги определяется в соответствии со статьей 356 настоящего Кодекса.
Плата за услуги банка, предусмотренная частью пеpвой настоящей статьи, взимается банком по истечении каждого месяца из денежных средств клиента, находящихся на его счете, если иное не предусмотрено договором банковского счета.
Статья 781. Проценты за пользование банком денежными средствами, находящимися на счете
Если иное не предусмотрено договором банковского счета, за пользование денежными средствами, находящимися на счете, банк уплачивает клиенту проценты, сумма которых зачисляется на счет.
Проценты, указанные в части пеpвой настоящей статьи, уплачиваются банком в размере, определяемом договором банковского счета, а при отсутствии в договоре соответствующего условия — в размере, обычно уплачиваемом банком по вкладам до востребования.
Сумма процентов зачисляется на счет в сроки, предусмотренные договором банковского счета, а в случаях, когда такие сроки договором не предусмотрены, — по истечении каждого квартала.
Статья 782. Зачет встречных требований банка и клиента
Денежные требования банка к клиенту, связанные с кредитованием счета и оплатой услуг банка, а также требования клиента к банку об уплате процентов за пользование денежными средствами прекращаются зачетом, если иное не предусмотрено договором банковского счета.
Зачет требований, указанных в части пеpвой настоящей статьи, осуществляется банком, который обязан информировать клиента о произведенном зачете в порядке и сроки, установленные договором банковского счета, а если соответствующие условия сторонами не согласованы, — в порядке и сроки, обычные для банковской практики предоставления клиентам информации о состоянии денежных средств на соответствующем счете.
Статья 783. Основания списания денежных средств со счета
Списание денежных средств со счета осуществляется банком на основании распоряжения клиента.
Без распоряжения клиента списание денежных средств, находящихся на счете, допускается по решению суда, а также в иных случаях, установленных настоящим Кодексом или иным законом либо в предусмотренных договором между банком и клиентом.
Статья 784. Очередность списания денежных средств со счета
При наличии на счете денежных средств, сумма которых достаточна для удовлетворения всех требований, предъявленных к счету, списание этих средств со счета осуществляется в порядке поступления распоряжений клиента и других документов на списание (календарная очередность), если иное не предусмотрено законом.
См. предыдущую редакцию.
При недостаточности денежных средств на счете для удовлетворения всех предъявленных к нему требований списание денежных средств осуществляется в следующей очередности:
в первую очередь производится списание пропорционально по платежным (исполнительным) документам, предусматривающим платежи в бюджет, во внебюджетные фонды и выдачу денежных средств на выплату заработной платы, по исполнительным документам, предусматривающим перечисление или выдачу денежных средств со счета для удовлетворения требований о взыскании алиментов, по выплате вознаграждений по авторским договорам, а также о возмещении вреда, причиненного жизни и здоровью, обеспечивающих равную степень выполнения обязательств хозяйствующих субъектов по платежам в бюджет и требованиям, вытекающим из трудовых и приравненных к ним правоотношений;
во вторую очередь производится списание по исполнительным документам, предусматривающим удовлетворение других денежных требований;
в третью очередь производится списание по другим платежным документам в порядке календарной очередности.
Списание денежных средств на неотложные нужды, связанные непосредственно с производственной деятельностью, в размере установленном законодательством, осуществляется вне календарной очередности.
(часть вторая статьи 784 заменена частями второй и третьей Законом Республики Узбекистан от 1 мая 1998 г. № 621-I — Ведомости Олий Мажлиса, 1998 г., № 5-6, ст. 102)
Статья 785. Ответственность банка за несвоевременное осуществление операций по счету и необоснованное списание денежных средств
См. предыдущую редакцию.
В случаях несвоевременного зачисления на счет поступивших клиенту денежных средств либо необоснованного списания банком средств со счета банк обязан по требованию клиента незамедлительно зачислить соответствующую сумму на счет, за исключением случаев, предусмотренных законом.
Банк обязан также уплатить на несвоевременно зачисленную или необоснованно списанную сумму проценты и возместить убытки в соответствии со статьей 327 настоящего Кодекса. Банк несет такую же ответственность за несвоевременную выдачу средств со счета и несвоевременное выполнение распоряжений клиента о перечислении средств со счета, за исключением случаев, предусмотренных законом.
(части первая и вторая статьи 785 в редакции Закона Республики Узбекистан от 22 сентября 2009 года № ЗРУ-223 — СЗ РУ, 2009 г., № 39, ст. 423)
Статья 786. Банковская тайна
Банки гарантируют тайну банковского счета и банковского вклада, операций по счету и сведений о клиенте.
Сведения, составляющие банковскую тайну, могут быть предоставлены только самим клиентам или их представителям. Государственным органам и их должностным лицам такие сведения могут быть предоставлены в случаях и порядке, предусмотренных законом.
В случае разглашения банком сведений, составляющих банковскую тайну, клиент, права которого нарушены, вправе потребовать от банка возмещение причиненных убытков.
Статья 787. Ограничение распоряжения счетом
Ограничение прав клиента на распоряжение денежными средствами, находящимися на счете, не допускается, за исключением наложения ареста на денежные средства, находящиеся на счете, или приостановления операций по счету в случаях, предусмотренных законом.
Статья 788. Расторжение договора банковского счета
Договор банковского счета расторгается по заявлению клиента в любое время.
По требованию банка договор банковского счета может быть расторгнут судом в следующих случаях:
когда сумма денежных средств, хранящихся на счете клиента, окажется ниже минимального размера, предусмотренного банковскими правилами или договором, если такая сумма не будет восстановлена в течение месяца со дня предупреждения банка об этом;
при отсутствии операций по этому счету в течение года, если иное не предусмотрено договором.
Остаток денежных средств на счете выдается клиенту либо по его указанию перечисляется на другой счет не позднее семи дней после получения соответствующего письменного заявления клиента.
Расторжение договора банковского счета является основанием закрытия счета клиента.
Статья 789. Счета банков
Правила настоящей главы распространяются на корреспондентские счета, корреспондентские субсчета, другие счета банков, если иное не предусмотрено законодательством.
Глава 45. Расчеты
§ 1. Общие положения о расчетах
Статья 790. Наличные и безналичные расчеты
Расчеты между гражданами и расчеты с участием граждан, не связанные с осуществлением ими предпринимательской деятельности, могут производиться наличными деньгами без ограничения суммы или в безналичном порядке.
Расчеты между юридическими лицами, а также расчеты с участием граждан, связанные с осуществлением ими предпринимательской деятельности производятся в безналичном порядке. Расчеты между названными лицами могут производиться также наличными деньгами, если иное не установлено законом.
Безналичные расчеты производятся через банки, иные кредитные организации (далее предусматривающим платежи в бюджет и во внебюджетные фонды — банки), в которых открыты счета участвующих в расчетах лиц, если иное не вытекает из закона и не обусловлено используемой формой расчетов.
Статья 791. Формы безналичных расчетов
При осуществлении безналичных расчетов допускаются расчеты платежными поручениями, по аккредитивам, чеками, расчеты по инкассо, а также расчеты в иных формах, предусмотренных законом, издаваемыми в соответствии с ним банковскими правилами и применяемыми в банковской практике обычаями делового оборота.
Стороны по договору вправе избрать и предусмотреть в договоре любую из форм расчетов, указанных в части пеpвой настоящей статьи.
§ 2. Расчеты платежными поручениями
Статья 792. Общие положения о pасчетах платежными поpучениями
При расчетах платежным поручением банк обязуется по поручению клиента за счет средств, находящихся на его счете, перевести определенную денежную сумму на счет указанного клиентом лица в этом или в ином банке в срок, предусмотренный законодательством, если более короткий срок не предусмотрен договором банковского счета либо не определяется применяемыми в банковской практике обычаями делового оборота.
Лицо, указанное в платежном поручении в качестве получателя средств, не приобретает права требовать от банка совершения платежа, кроме случаев, когда такое право предусмотрено законом или договором клиента с банком.
Статья 793. Условия принятия банком платежного поручения
Содержание платежного поручения и представляемых вместе с ним расчетных документов и их форма должны соответствовать требованиям, устанавливаемым банковскими правилами.
Поручение клиента принимается банком к исполнению только при наличии средств на счете клиента, если иное не предусмотрено договором между клиентом и банком.
Статья 794. Исполнение поручения
Банк, принявший платежное поручение клиента, обязан перечислить соответствующую денежную сумму банку получателя средств для ее зачисления на счет лица, указанного в поручении, в срок, установленный частью первой статьи 792 настоящего Кодекса.
Банк вправе привлекать другие банки для выполнения операций по перечислению денежных средств на счет, указанный в поручении клиента.
Банк обязан незамедлительно сообщить клиенту по его требованию об исполнении поручения, если иное не установлено договором.
Статья 795. Ответственность за неисполнение или ненадлежащее исполнение поручения
В случае неисполнения или ненадлежащего исполнения поручения клиента банк несет ответственность за это нарушение в соответствии со статьей 327 настоящего Кодекса.
Банки, участвующие в проведении расчетной операции по платежному поручению, несут солидарную ответственность перед лицом, давшим это поручение.
§ 3. Расчеты по аккредитиву
Статья 796. Общие положения о pасчетах по аккpедитиву
При расчетах по аккредитиву банк, открывший аккредитив по поручению клиента (плательщика) и в соответствии с его указаниями (банк-эмитент), обязуется произвести платеж в случае представления получателем средств или указанным им лицом (далее — получатель средств) документов и выполнения иных условий, предусмотренных аккредитивом.
В случае открытия покрытого (депонированного) аккредитива банк-эмитент при его открытии обязан перечислить собственные средства клиента или предоставленный ему кредит в распоряжение исполняющего банка на весь срок действия обязательства банка-эмитента.
В случае открытия непокрытого аккредитива банк-эмитент предоставляет исполняющему банку право списывать всю сумму аккредитива с ведущегося в исполняющем банке счета банка-эмитента.
Статья 797. Срок действия и порядок расчетов по аккредитиву
Срок действия и порядок расчетов по аккредитиву устанавливаются в договоре между плательщиком и получателем денежных средств.
Договор должен также содержать:
наименование банка-эмитента;
вид аккредитива и способ его исполнения;
способ извещения получателя средств об открытии аккредитива;
полный перечень и точную характеристику документов, предоставляемых получателем для получения средств по аккредитиву;
сроки предоставления документов после отгрузки товаров (оказания услуг, выполнения работ), требования к их оформлению.
Статья 798. Отзывный аккредитив
Отзывным признается аккредитив, который может быть изменен или отменен банком-эмитентом без предварительного уведомления получателя средств. Отзыв аккредитива не создает каких-либо обязательств банка-эмитента перед получателем средств.
Исполняющий банк обязан осуществить платеж и иные операции по отзывному аккредитиву, если к моменту их совершения им не получено уведомление об изменении условий или отмене аккредитива.
Аккредитив является отзывным, если в его тексте не предусмотрено иное.
Статья 799. Безотзывный аккредитив
Безотзывным признается аккредитив, который не может быть отменен без согласия получателя средств.
По просьбе банка-эмитента исполняющий банк, участвующий в проведении аккредитивной операции, может подтвердить безотзывный аккредитив (подтвержденный аккредитив). Такое подтверждение означает принятие исполняющим банком дополнительного к обязательству банка-эмитента обязательства произвести платеж в соответствии с условиями аккредитива.
Безотзывный аккредитив, подтвержденный исполняющим банком, не может быть изменен или отменен без согласия исполняющего банка.
Статья 800. Исполнение аккредитива
Для исполнения аккредитива получатель средств представляет в исполняющий банк документы, подтверждающие выполнение всех условий аккредитива. При нарушении хотя бы одного из этих условий платеж за счет аккредитива не осуществляется.
Если исполняющий банк произвел платеж или осуществил иную операцию в соответствии с условиями аккредитива, банк-эмитент обязан возместить ему понесенные расходы. Эти расходы, а также все иные расходы банка-эмитента, связанные с исполнением аккредитива, возмещаются клиентом.
Статья 801. Отказ в принятии документов
Если исполняющий банк отказывает в принятии документов, которые по внешним признакам не соответствуют условиям аккредитива, он обязан незамедлительно сообщить об этом получателю средств и банку-эмитенту с указанием причин отказа.
Если банк-эмитент, получив принятые исполняющим банком документы, считает, что они по внешним признакам не соответствуют условиям аккредитива, он вправе отказаться от их принятия и потребовать от исполняющего банка сумму, уплаченную получателю средств с нарушением условий аккредитива, а по непокрытому аккредитиву — отказаться от возмещения выплаченных сумм.
Статья 802. Ответственность банка за нарушение условий аккредитива
Ответственность за нарушение условий аккредитива перед клиентом несет банк-эмитент, а перед банком-эмитентом — исполняющий банк, за исключением случаев, предусмотренных настоящей статьей.
При необоснованном отказе исполняющего банка в выплате денежных средств по покрытому или подтвержденному аккредитиву ответственность перед получателем может быть возложена на исполняющий банк.
В случае неправильной выплаты исполняющим банком денежных средств по покрытому или подтвержденному аккредитиву вследствие нарушения условий аккредитива, ответственность перед клиентом может быть возложена на исполняющий банк.
Статья 803. Закрытие аккредитива
Аккредитив в исполняющем банке закрывается:
по истечении срока аккредитива;
по заявлению получателя средств об отказе от использования аккредитива до истечения срока его действия, если возможность такого отказа предусмотрена условиями аккредитива;
по требованию плательщика о полном или частичном отзыве аккредитива, если такой отзыв возможен по условиям аккредитива.
О закрытии аккредитива исполняющий банк должен поставить в известность банк-эмитент.
Неиспользованная сумма депонированного аккредитива подлежит возврату банку-эмитенту одновременно с закрытием аккредитива. Банк-эмитент обязан зачислить возвращенные суммы на счет плательщика, с которого депонировались средства.
§ 4. Расчеты по инкассо
Статья 804. Общие положения о pасчетах по инкассо
При расчетах по инкассо клиент направляет своему банку (банку-эмитенту) поручение об осуществлении за счет клиента получения от плательщика платежа и (или) акцепта платежа.
Банк-эмитент, получивший инкассовое поручение, вправе привлекать для его выполнения иной банк (исполняющий банк).
Порядок осуществления расчетов по инкассо регулируется законодательством и применяемыми в банковской практике обычаями делового оборота.
В случае неисполнения или ненадлежащего исполнения поручения клиента банк-эмитент несет перед ним ответственность по основаниям и в размере, которые предусмотрены главой 24 настоящего Кодекса.
Если неисполнение или ненадлежащее исполнение поручения клиента имело место в связи с нарушением правил совершения расчетных операций исполняющим банком, ответственность перед клиентом может быть возложена на этот банк.
Статья 805. Исполнение инкассового поручения
При отсутствии какого-либо документа или несоответствии документов по внешним признакам инкассовому поручению исполняющий банк обязан немедленно известить об этом лицо, от которого было получено инкассовое поручение. В случае неустранения указанных недостатков банк вправе возвратить документы без исполнения.
Документы представляются плательщику в той форме, в которой они получены, за исключением отметок и надписей банков, необходимых для оформления инкассовой операции.
Если документы подлежат оплате по предъявлении, исполняющий банк должен сделать представление к платежу немедленно по получении инкассового поручения.
Если документы подлежат оплате в иной срок, исполняющий банк должен для получения акцепта плательщика представить документы к акцепту немедленно по получении инкассового поручения, а требование платежа должно быть сделано не позднее дня наступления указанного в документе срока платежа.
Частичные платежи могут быть приняты в случаях, когда это установлено банковскими правилами, либо при наличии специального разрешения в инкассовом поручении.
Полученные (инкассированные) суммы должны быть немедленно переданы исполняющим банком в распоряжение банку-эмитенту, который обязан зачислить эти суммы на счет клиента. Исполняющий банк вправе удержать из инкассированных сумм причитающиеся ему вознаграждение и возмещение расходов.
Статья 806. Извещение об отказе от платежа
Если платеж и (или) акцепт не были получены, исполняющий банк обязан немедленно известить банк-эмитент о причинах неплатежа или отказа от акцепта. Банк-эмитент обязан немедленно сообщить об этом клиенту, запросив у него указания относительно дальнейших действий.
При неполучении указаний о дальнейших действиях в срок, установленный банковскими правилами, исполняющий банк вправе возвратить документы банку, от которого было получено инкассовое поручение.
§ 5. Расчеты чеками
Статья 807. Общие положения о pасчетах чеками
Чеком признается ценная бумага, содержащая ничем не обусловленное распоряжение чекодателя банку произвести платеж указанной в нем суммы чекодержателю.
При расчетах чеком в качестве плательщика по чеку может быть указан только банк, где чекодатель имеет средства, которыми он вправе распоряжаться путем выдачи чеков.
Отзыв чека до истечения срока для его предъявления не допускается.
Выдача чека не погашает денежного обязательства, во исполнение которого он выдан.
Порядок и условия использования чеков в платежном обороте регулируются настоящим Кодексом и другим законодательством.
Статья 808. Реквизиты чека
Чек должен содержать:
наименование «чек», включенное в текст документа;
поручение плательщику выплатить определенную денежную сумму;
наименование плательщика и указание счета, с которого должен быть произведен платеж;
указание валюты платежа;
указание даты и места составления чека;
подпись лица-чекодателя, выписавшего чек.
Отсутствие в документе какого-либо из указанных реквизитов лишает его силы чека.
Чек, в котором не указано место его составления, рассматривается как подписанный в месте нахождения чекодателя.
Форма чека и порядок его заполнения определяются законодательством.
Статья 809. Оплата чека
Чек оплачивается за счет средств чекодателя.
Чек подлежит оплате плательщиком при условии предъявления его к оплате в срок, установленный законодательством.
Лицо, оплатившее чек, вправе потребовать передачи ему чека с распиской в получении платежа.
Статья 810. Передача прав по чеку
Передача прав по чеку производится с соблюдением правил, предусмотренных настоящей статьей.
Именной чек не подлежит передаче.
В переводном чеке индоссамент на плательщика имеет силу расписки за получение платежа.
Индоссамент, совершенный плательщиком, является недействительным.
Лицо, владеющее переводным чеком, полученным по индоссаменту, считается его законным владельцем, если оно основывает свое право на непрерывном (взаимно обусловленном) ряде индоссаментов.
Статья 811. Гарантия платежа (аваль)
Платеж по чеку может быть гарантирован полностью или частично посредством гарантии (аваля).
Аваль может даваться любым лицом, за исключением плательщика.
Аваль проставляется на лицевой стороне чека или на дополнительном листе путем надписи «считать за аваль» и указания, кем и за кого он дан. Если не указано, за кого он дан, то считается, что он дан за чекодателя.
Аваль подписывается авалистом с указанием места его жительства (места нахождения) и даты совершения надписи.
Авалист отвечает так же, как и тот, за кого он дал аваль.
Его обязательство действительно даже в том случае, если обязательство, которое он гарантировал, окажется недействительным по какому бы то ни было основанию, иному, чем несоблюдение формы.
Авалист, оплативший чек, приобретает права, вытекающие из чека, против того, за кого он дал гарантию, и против тех, кто обязан перед последним.
Статья 812. Инкассирование чека
Представление чека в банк, обслуживающий чекодержателя, на инкассо для получения платежа считается предъявлением к платежу.
Чек оплачивается в порядке, установленном статьей 805 настоящего Кодекса.
Зачисление средств по инкассированному чеку на счет чекодержателя производится после получения платежа от плательщика, если иное не предусмотрено договором между чекодержателем и банком.
Статья 813. Обязанности плательщика
Плательщик по чеку обязан удостовериться всеми доступными ему способами в подлинности чека, а также в том, что предъявитель чека является уполномоченным по нему лицом.
При оплате инкассированного чека плательщик обязан проверить правильность индоссаментов, но не подписи индоссантов.
Убытки, возникшие вследствие оплаты плательщиком подложного, похищенного или утраченного чека, возлагаются на плательщика или чекодателя в зависимости от того, по чьей вине они были причинены.
Статья 814. Удостоверение отказа от оплаты чека
Отказ от оплаты чека должен быть удостоверен одним из следующих способов:
совершением нотариусом протеста в порядке, установленном законодательством;
отметкой плательщика на чеке об отказе его оплатить с указанием даты представления чека к оплате;
отметкой инкассирующего банка с указанием даты о том, что чек своевременно выставлен и не оплачен.
Протест или равнозначный ему акт должен быть совершен до истечения срока для предъявления чека к оплате.
Если предъявление чека имело место в последний день срока, протест или равнозначный ему акт может быть совершен в следующий рабочий день.
Статья 815. Извещение о неоплате чека
Чекодержатель обязан известить своего индоссанта и чекодателя о неплатеже в течение двух рабочих дней, следующих за днем совершения протеста или равнозначного ему акта.
Каждый индоссант должен в течение двух рабочих дней, следующих за днем получения им извещения сообщить своему (предыдущему) индоссанту полученное им извещение. В тот же срок направляется извещение тому, кто дал аваль за это лицо. Не пославший извещение в указанный срок не теряет своих прав по чеку. Он обязан возместить убытки, причиненные вследствие неизвещения о неоплате чека, в пределах суммы чека.
Статья 816. Последствия неоплаты чека
В случае отказа плательщика оплатить чек, удостоверенного в соответствии со статьей 814 настоящего Кодекса, чекодержатель вправе по своему выбору предъявить иск к одному, нескольким или всем обязанным по чеку лицам (чекодателю, авалистам, индоссантам), которые несут перед ним солидарную ответственность.
Чекодержатель вправе потребовать от указанных лиц оплаты суммы чека, своих издержек на получение оплаты, а также процентов в размере и порядке, предусмотренных частями первой и второй статьи 327 настоящего Кодекса. Такое же право принадлежит обязанному по чеку лицу после того, как оно оплатило чек.
Иск чекодержателя к лицам, указанным в части первой настоящей статьи, может быть предъявлен в течение шести месяцев со дня окончания срока предъявления чека к оплате. Регрессные требования по искам обязанных лиц друг к другу погашаются с истечением шести месяцев со дня, когда соответствующее обязанное лицо удовлетворило требование, или со дня предъявления ему иска.
Глава 46. Поручение
Статья 817. Договор поручения
По договору поручения одна сторона (поверенный) обязуется совершить от имени и за счет другой стороны (доверителя) определенные юридические действия. По сделке, совершенной поверенным, права и обязанности возникают непосредственно у доверителя.
Поручение может касаться совершения поверенным одного или нескольких определенных юридических действий либо ведения дел доверителя в соответствии с его указаниями.
По договору поручения с исключительными правами поверенного одна сторона (доверитель) поручает другой стороне (поверенному с исключительными правами) совершать от имени и за счет доверителя все юридически значимые для последнего действия в определенной сфере или (и) на определенной территории.
Договор поручения заключается в письменной форме.
Договор поручения может быть заключен с указанием срока, в течение которого поверенный вправе действовать от имени доверителя, или без такого указания.
Статья 818. Вознаграждение в договоре поручения
Доверитель обязан уплатить поверенному вознаграждение, если это предусмотрено законодательством или договором поручения.
Если договор поручения связан с осуществлением обеими сторонами или одной из них предпринимательской деятельности, доверитель обязан уплатить поверенному вознаграждение, если договором не предусмотрено иное.
При отсутствии в возмездном договоре поручения условия о размере вознаграждения и порядке его уплаты оно определяется в соответствии с частью четвертой статьи 356 настоящего Кодекса обычно принятыми расценками на услуги такого рода и уплачивается после выполнения поручения.
Вознаграждение подлежит выплате и тогда, когда поверенный надлежащим образом совершил все требуемые действия, но поручение не было выполнено не по его вине.
Поверенный, действующий в качестве коммерческого представителя, вправе в соответствии со статьей 290 настоящего Кодекса удерживать находящиеся у него вещи, которые подлежат передаче доверителю, в обеспечение своих требований по договору поручения.
Статья 819. Исполнение поручения в соответствии с указаниями доверителя
Поверенный обязан исполнять данное ему поручение в соответствии с указаниями доверителя. Указания доверителя должны быть конкретными, дозволенными и возможными.
Поверенный вправе отступить от указаний доверителя, если по обстоятельствам дела это необходимо в интересах доверителя и поверенный не мог предварительно запросить доверителя либо не получил в разумный срок ответа на свой запрос. В этом случае поверенный обязан уведомить доверителя о допущенных отступлениях, как только уведомление стало возможным.
Поверенному, действующему в качестве коммерческого представителя, может быть предоставлено доверителем право отступать в интересах доверителя от его указаний без предварительного запроса об этом. В этом случае коммерческий представитель обязан в разумный срок уведомить доверителя о допущенных отступлениях, если иное не предусмотрено договором поручения.
Статья 820. Обязанности поверенного
Поверенный обязан:
исполнить данное ему поручение лично, за исключением случаев, указанных в статье 822 настоящего Кодекса;
сообщать доверителю по его требованию все сведения о ходе исполнения поручения;
передать доверителю без промедления все полученное по сделкам, совершенным во исполнение поручения;
по исполнении поручения без промедления возвратить доверителю доверенность, срок действия которой не истек, и представить отчет с приложением оправдательных документов, если это требуется по условиям договора или характеру поручения.
Статья 821. Обязанности доверителя
Если иное не предусмотрено договором поручения, доверитель обязан:
обеспечить поверенного средствами, необходимыми для исполнения поручения;
принять без промедления исполненное поверенным в соответствии с договором;
возместить поверенному понесенные расходы, которые были необходимы для исполнения поручения;
по исполнении поручения уплатить поверенному вознаграждение, если оно предусмотрено законодательством или договором.
Статья 822. Передоверие исполнения поручения
Поверенный вправе передать исполнение поручения другому лицу (заместителю), если это предусмотрено договором поручения, либо если поверенный вынужден к этому обстоятельствами в целях охраны интересов доверителя.
Поверенный, передоверивший исполнение другому лицу, обязан немедленно уведомить об этом доверителя.
Доверитель вправе отвести заместителя, избранного поверенным, кроме случаев, когда заместитель был поименован в договоре поручения.
Если заместитель поверенного поименован в договоре, поверенный не отвечает за ведение дел заместителем.
Если ведение дел заместителем предусмотрено в договоре поручения, но заместитель в нем не поименован, поверенный не отвечает за виновные действия заместителя.
Если ведение дел заместителем поверенного в договоре поручения не предусмотрено, поверенный отвечает за любые действия своего заместителя.
Статья 823. Прекращение договора поручения
Договор поручения прекращается вследствие:
отмены поручения доверителем;
отказа поверенного от поручения;
смерти доверителя или поверенного, признании кого-либо из них недееспособным, ограниченно дееспособным или безвестно отсутствующим.
Доверитель вправе отменить поручение, а поверенный отказаться от него во всякое время. Соглашение об отказе от этого права ничтожно.
Если поверенный не знал и не должен был знать о прекращении договора поручения, то его действия, законно совершенные по указанию доверителя, обязывают доверителя (его правопреемника) в отношении третьих лиц и поверенного.
Сторона, отказывающаяся от договора поручения с поверенным, действующим в качестве предпринимателя, должна уведомить другую сторону о прекращении договора не позднее, чем за тридцать дней, если более длительный срок не предусмотрен договором. При реорганизации юридического лица, являющегося коммерческим представителем, доверитель вправе отменить поручение без такого предварительного уведомления.
Статья 824. Последствия прекращения договора поручения
Если договор поручения прекращен до того, как поручение исполнено поверенным полностью, доверитель обязан возместить поверенному понесенные при исполнении поручения издержки, а когда поверенному причиталось вознаграждение, также уплатить ему вознаграждение соразмерно выполненной им работе. Это правило не применяется к исполнению поверенным поручения после того, как он узнал или должен был узнать о прекращении поручения.
Статья 825. Правопреемство в договоре поручения
В случае смерти поверенного его наследники или иные лица, на которых возложено обеспечение сохранности наследственного имущества, обязаны незамедлительно известить доверителя о прекращении договора поручения и принять меры, необходимые для охраны имущества доверителя, в частности, сохранить вещи, а также документы доверителя, и затем передать их ему. Такая же обязанность лежит на лице, ликвидирующем юридическое лицо, являющееся представителем (поверенным).
При реорганизации юридического лица, действующего в качестве представителя (поверенного), доверитель должен быть незамедлительно уведомлен об этом. В указанном случае права и обязанности такого юридического лица переходят к его правопреемнику, если доверитель в тpидцатидневный срок не сообщит о своем отказе от договора поручения.
Глава 47. Действия в чужом интересе без поручения
Статья 826. Условия действий в чужом интересе
Действия без поручения, иного указания или заранее обещанного согласия заинтересованного лица в целях предотвращения вреда его личности или имуществу, исполнения его обязательства или в его иных непротивоправных интересах (действия в чужом интересе) должны совершаться исходя из очевидной выгоды или пользы и действительных или вероятных намерений заинтересованного лица и с необходимой по обстоятельствам дела заботливостью и осмотрительностью.
Правила, предусмотренные настоящей главой, не применяются к действиям в интересе других лиц, совершаемым государственными органами и органами самоуправления граждан, для которых такие действия являются одной из целей их деятельности.
Статья 827. Обязанности лица, действующего в чужом интересе без поручения
Лицо, действующее в интересах другого лица без его поручения, обязано при первой возможности уведомить об этом заинтересованное лицо. Если заинтересованное лицо одобрит эти действия, то в дальнейшем к отношениям сторон применяются правила о договоре поручения. При неодобрении указанных действий ответственность по ним возлагается на лицо, действовавшее без поручения.
При невозможности уведомления заинтересованного лица начавший действия без поручения обязан довести их до конца, приняв все зависимые от него меры по предотвращению отрицательных имущественных последствий для этого лица. При этом лицо, действующее без поручения, обязано принять на себя все то, что связано с ведением дела, в том числе обязанности по заключенным сделкам.
Если лицо, действующее в интересах другого лица без его поручения, при первой возможности не уведомит об этом заинтересованное лицо, оно не вправе требовать возмещения понесенных затрат.
Лицо, действующее в чужом интересе без поручения, обязано продолжить начатую деятельность и в случае смерти гражданина или прекращения деятельности юридического лица, в интересах которого осуществлялась соответствующая деятельность, до того, как наследники (правопреемники) заинтересованного лица не смогут его заменить.
Статья 828. Совершение сделок в чужом интересе
Обязанности по сделке, заключенной в чужом интересе, переходят к лицу, в интересах которого она совершена с момента одобрения им этой сделки, если другая сторона не возражает против такого перехода либо при заключении сделки знала или должна была знать, что сделка заключена в чужом интересе. При переходе обязанностей по такой сделке к лицу, в интересах которого она была заключена, последнему должны быть переданы и права по этой сделке.
Лицо, заключившее сделку, может задержать передачу прав до момента возмещения ему расходов, понесенных им в связи с деятельностью в чужом интересе.
Статья 829. Обязанности лица, в интересах которого осуществлялись действия без поручения
Лицо, в интересах которого осуществлялись действия без поручения, обязано возместить тому, кто действовал в его интересах, необходимые расходы и иной реальный ущерб. Указанная обязанность сохраняется и в случаях, когда действия в чужом интересе были разумными, но предполагаемый результат не был достигнут. Однако в случае предотвращения ущерба имуществу другого лица размер возмещения не должен превышать стоимости имущества.
Если действия лица непосредственно не были направлены на обеспечение интересов другого лица, в том числе и в случае, когда совершившее их лицо ошибочно предполагало, что действует в своем интересе, и его действия привели к неосновательному обогащению другого лица применяются правила, предусмотренные главой 58 настоящего Кодекса. В случае, когда действия в чужом интересе входили в сферу его предпринимательской деятельности, оно вправе требовать наряду с возмещением реального ущерба также выплаты соразмерного вознаграждения.
Расходы и иные убытки лица, действовавшего в чужом интересе, понесенные в связи с действиями, которые предприняты после получения одобрения от заинтересованного лица, возмещаются по правилам о договоре соответствующего вида.
Статья 830. Возмещение вреда, причиненного действиями в чужом интересе
Отношения по возмещению вреда, причиненного действиями в чужом интересе заинтересованному лицу или третьим лицам, регулируются в соответствии с правилами главы 57 настоящего Кодекса.
Статья 831. Отчет лица, действовавшего в чужом интересе
Лицо, действовавшее в чужом интересе, обязано представить лицу, в интересах которого осуществлялась деятельность, отчет с указанием полученных доходов и понесенных расходов и убытков.
Глава 48. Комиссия
Статья 832. Договор комиссии
По договору комиссии одна сторона (комиссионер) обязуется по поручению другой стороны (комитента) за вознаграждение совершить одну или несколько сделок от своего имени, но за счет комитента. Договор комиссии должен быть заключен в письменной форме.
По сделке, совершенной комиссионером с третьим лицом, приобретает права и становится обязанным комиссионер, хотя бы комитент и был назван в сделке или вступил с третьим лицом в непосредственные отношения по исполнению сделки.
Договор комиссии может быть заключен на определенный срок или без указания срока его действия, с указанием или без указания территории его исполнения, с обязательством комитента не представлять третьим лицам право совершать в его интересах и за его счет сделки, совершение которых поручено комиссионеру, или без такого обязательства, с условиями или без условий относительно ассортимента товаров, являющихся предметом комиссии.
Законодательством могут быть предусмотрены особенности отдельных видов договора комиссии.
Статья 833. Комиссионное вознаграждение
Комитент обязан уплатить вознаграждение комиссионеру, а в случаях, когда комиссионер принял на себя ручательство за исполнение сделки третьим лицом (делькредере), также дополнительное вознаграждение, в размере, установленном в договоре. Если договором этот размер не предусмотрен и не может быть определен, исходя из его условий, размер вознаграждения устанавливается в соответствии с частью четвертой статьи 356 настоящего Кодекса.
Если договор комиссии не был исполнен по причинам, зависящим от комитента, комиссионер сохраняет право на комиссионное вознаграждение, а также возмещение понесенных расходов.
Статья 834. Исполнение комиссионного поручения
Комиссионер должен выполнить все обязательства и осуществить все права, вытекающие из сделки, заключенной им с третьим лицом.
Принятое на себя поручение комиссионер обязан исполнить в соответствии с указаниями комитента, а при отсутствии в договоре комиссии таких указаний — в соответствии с обычаями делового оборота или иными обычно предъявляемыми требованиями, на наиболее выгодных для комитента условиях. Если комиссионер совершил сделку на условиях более выгодных, чем те, которые были указаны комитентом, то дополнительная выгода делится сторонами поровну, если иное не предусмотрено договором.
В случаях, если комиссионер берет на себя ручательство перед комитентом за исполнение сделки (делькредере), он получает право на дополнительное вознаграждение в размере, обусловленном в договоре комиссии.
Комиссионер не отвечает перед комитентом за неисполнение третьим лицом сделки, совершенной с ним за счет комитента, кроме случаев, когда комиссионер не проявил необходимой осмотрительности в выборе этого лица либо принял на себя ручательство за исполнение сделки (делькредере).
В случае неисполнения третьим лицом сделки, заключенной с ним комиссионером, комиссионер обязан немедленно сообщить об этом комитенту, собрать и обеспечить необходимые доказательства, а также по требованию комитента передать ему права по такой сделке с соблюдением правил об уступке требований (статьи 313 –– 317, 319, 320 настоящего Кодекса).
Уступка прав комитенту по сделке на основании части пятой настоящей статьи допускается независимо от соглашения комиссионера с третьим лицом, запрещающим или ограничивающим такую уступку. Это не освобождает комиссионера от ответственности перед третьим лицом в связи с уступкой права в нарушение соглашения о ее запрете или об ограничении.
Статья 835. Субкомиссия
Комиссионер в целях исполнения договора комиссии вправе заключить с другим лицом договор субкомиссии, оставаясь ответственным за действия субкомиссионера перед комитентом, если иное не предусмотрено договором.
По договору субкомиссии комиссионер приобретает права и обязанности комитента по отношению к субкомиссионеру.
В случаях, когда закон допускает совершение каких-либо сделок только специально управомоченными лицами, договор субкомиссии может быть заключен лишь с таким лицом.
До прекращения договора комиссии комитент не вправе без согласия комиссионера вступать в непосредственные отношения с субкомиссионером, если иное не предусмотрено договором комиссии.
Статья 836. Цена имущества, продаваемого комиссионером
Цена имущества, продаваемого комиссионером, определяется по соглашению с комитентом, если иное не предусмотрено законодательством или договором комиссии.
Статья 837. Отступление от указаний комитента
Комиссионер вправе отступить от указаний комитента в случаях, предусмотренных статьей 819 настоящего Кодекса.
Комиссионер, продавший имущество по цене ниже согласованной с комитентом, обязан возместить последнему разницу, если не докажет, что у него не было возможности продать имущество по согласованной цене и продажа по более низкой цене предупредила еще большие убытки. В случае, когда комиссионер был обязан предварительно запросить комитента, комиссионер должен также доказать, что он не имел возможности получить предварительно согласие комитента на отступление от его указаний.
Если комиссионер купил имущество по цене выше согласованной с комитентом, комитент, не желающий принять такую покупку, обязан заявить об этом комиссионеру в разумный срок по получении от него извещения о заключении сделки с третьим лицом. В противном случае покупка признается принятой комитентом.
Если комиссионер сообщил, что принимает разницу в цене на свой счет, комитент не вправе отказаться от заключенной для него сделки.
Статья 838. Право на вещи, являющиеся предметом комиссии
Вещи, поступившие к комиссионеру от комитента либо приобретенные комиссионером за счет комитента, являются собственностью комитента.
Комиссионер вправе в соответствии со статьей 290 настоящего Кодекса удерживать находящиеся у него вещи, которые подлежат передаче комитенту либо лицу, указанному комитентом, в обеспечение своих требований по договору комиссии.
См. предыдущую редакцию.
В случае объявления комитента неплатежеспособным указанное право комиссионера прекращается, а его требования к комитенту в пределах стоимости вещей, которые он удерживал, удовлетворяются в соответствии со статьей 291 настоящего Кодекса наравне с требованиями, обеспеченными залогом.
(часть третья статьи 838 в редакции Закона Республики Узбекистан от 21 февраля 2024 года № ЗРУ-911 — Национальная база данных законодательства, 22.02.2024 г., № 03/24/911/0142)
Статья 839. Удовлетворение требований комиссионера из причитающихся комитенту сумм
Комиссионер вправе в соответствии со статьей 343 настоящего Кодекса удержать причитающиеся ему по договору комиссии суммы из всех сумм, поступивших к нему за счет комитента. Однако кредиторы комитента, пользующиеся в отношении очередности удовлетворения их требований преимуществом перед залогодержателями, не лишаются права на удовлетворение этих требований из удержанных комиссионером сумм.
Статья 840. Ответственность комиссионера за утрату, недостачу или повреждение имущества комитента
Комиссионер отвечает перед комитентом за всякое упущение, повлекшее утрату, недостачу или повреждение находящегося у него имущества комитента.
Если при приеме комиссионером имущества, присланного комитентом либо поступившего к комиссионеру для комитента, в этом имуществе окажутся повреждения или недостача, которые могут быть замечены при наружном осмотре, а также в случае причинения кем-либо ущерба имуществу комитента, находящемуся у комиссионера, комиссионер обязан принять меры к охране прав комитента, собрать необходимые доказательства и обо всем без промедления известить комитента.
Комиссионер, не застраховавший находящееся у него имущество комитента, отвечает за это лишь в случаях, когда комитент предписал ему застраховать имущество за счет комитента либо страхование этого имущества комиссионером предусмотрено договором комиссии или обычаями делового оборота.
Статья 841. Принятие комитентом исполненного по договору комиссии
Комитент обязан:
принять от комиссионера все исполненное по договору комиссии;
осмотреть имущество, приобретенное для него комиссионером, и известить последнего без промедления об обнаруженных в этом имуществе недостатках;
освободить комиссионера от обязательств, принятых им на себя перед третьим лицом по исполнению комиссионного поручения.
Статья 842. Возмещение расходов по исполнению комиссионного поручения
Комитент обязан, помимо уплаты комиссионного вознаграждения, а в соответствующих случаях и дополнительного вознаграждения за делькредере, возместить комиссионеру израсходованные им по исполнению комиссионного поручения суммы.
Комиссионер не имеет права на возмещение расходов по хранению находящегося у него имущества комитента, если в законодательстве или договором комиссии не установлено иное.
Статья 843. Отмена комиссионного поручения комитентом
Комитент вправе в любое время отказаться от исполнения договора комиссии, отменив данное комиссионеру поручение. При этом убытки комиссионера, вызванные отменой поручения, возмещаются на общих основаниях.
В случае, когда договор комиссии заключен без указания срока его действия, комитент должен уведомить комиссионера о прекращении договора не позднее чем за тридцать дней, если более продолжительный срок уведомления не предусмотрен договором. В этом случае комитент обязан выплатить комиссионеру вознаграждение за сделки, совершенные им до прекращения договора, а также возместить комиссионеру понесенные им до прекращения договора расходы.
В случае отмены поручения комитент обязан в срок, установленный договором комиссии, а если такой срок не установлен, незамедлительно распорядиться своим находящимся в ведении комиссионера имуществом. Если комитент не выполнит эту обязанность, комиссионер вправе сдать имущество на хранение за счет комитента либо продать его по возможно более выгодной для комитента цене.
Статья 844. Отказ комиссионера от исполнения поручения
Комиссионер не вправе, если иное не предусмотрено договором комиссии, отказаться от его исполнения, за исключением случая, когда договор заключен без указания срока его действия. В этом случае комиссионер должен уведомить комитента о прекращении договора не позднее чем за тридцать дней, если более продолжительный срок уведомления не предусмотрен договором.
Комиссионер обязан принять меры, необходимые для обеспечения сохранности имущества комитента.
Комитент, поставленный в известность об отказе комиссионера исполнить поручение, обязан распорядиться находящимся у комиссионера имуществом в течение пятнадцати дней со дня получения уведомления об отказе комиссионера исполнить поручение, если договором не установлен иной срок. Если он не выполнит этой обязанности, комиссионер вправе либо сдать имущество на хранение, либо продать его по возможно более выгодной для комитента цене.
Если договором комиссии не предусмотрено иное, комиссионер, отказавшийся от исполнения поручения, сохраняет право на комиссионное вознаграждение за сделки, совершенные им до прекращения договора, а также на возмещение понесенных до этого момента расходов.
Статья 845. Прекращение договора комиссии
Договор комиссии прекращается вследствие:
отказа комитента от исполнения договора;
отказа комиссионера от исполнения договора;
смерти комиссионера, признания его недееспособным, ограниченно дееспособным, безвестно отсутствующим или несостоятельным.
Статья 846. Отказ комитента от исполнения договора комиссии, заключенного без указания срока
Комитент вправе в любое время отказаться от исполнения договора комиссии, заключенного без указания срока, уведомив комиссионера об отказе не позднее, чем за тридцать дней, если более продолжительный срок уведомления не предусмотрен договором.
В этом случае комитент обязан выплатить комиссионеру вознаграждение за сделки, совершенные им до прекращения договора комиссии, а также возместить комиссионеру понесенные им до прекращения договора расходы.
В случае отказа от исполнения договора комиссии комитент должен выполнить обязанности, предусмотренные частью третьей статьи 844 настоящего Кодекса.
Статья 847. Отказ комиссионера от исполнения договора комиссии
Комиссионер вправе в любое время отказаться от исполнения договора комиссии, заключенного без указания срока, уведомив комитента об отказе не позднее, чем за тридцать дней, если более продолжительный срок уведомления не предусмотрен договором.
В этом случае комиссионер обязан принять меры к сохранности находящегося у него имущества комитента. Комитент обязан до момента прекращения договора комиссии распорядиться находящимся у комиссионера имуществом. Если он не выполнит этой обязанности, комиссионер вправе либо сдать имущество на хранение за счет комитента, либо продать его по возможно более выгодной для комитента цене.
Комиссионер, отказавшийся от исполнения договора комиссии, имеет право на получение комиссионного вознаграждения и возмещение расходов, причитающихся ему на момент прекращения договора.
Статья 848. Последствия смерти гражданина либо ликвидации юридического лица
В случае смерти гражданина или ликвидации юридического лица-комиссионера договор комиссии прекращается.
В случае реорганизации юридического лица-комиссионера его права и обязанности комиссионера переходят к правопреемникам, если в течение тридцати дней со дня получения извещения о состоявшейся реорганизации комитент не сообщит о расторжении договора.
В случае смерти гражданина-комитента, признания его недееспособным или ограниченно дееспособным, а также в случае ликвидации юридического лица-комитента комиссионер обязан продолжать исполнение данного ему поручения до тех пор, пока от наследников или правопреемников (представителей) комитента не поступят надлежащие указания.
Глава 49. Доверительное управление имуществом
Статья 849. Договор доверительного управления имуществом
По договору доверительного управления имуществом одна сторона (учредитель управления) передает другой стороне (доверительному управляющему) на определенный срок имущество в доверительное управление, а другая сторона обязуется осуществлять управление этим имуществом в интересах учредителя управления или указанного им лица (выгодоприобретателя).
Передача имущества в доверительное управление не влечет перехода права собственности на него к доверительному управляющему.
Осуществляя доверительное управление имуществом, доверительный управляющий вправе совершать в отношении этого имущества в соответствии с договором доверительного управления любые юридические и фактические действия в интересах выгодоприобретателя.
Законом или договором могут быть предусмотрены ограничения в отношении отдельных действий по доверительному управлению имуществом.
Сделки с переданным в доверительное управление имуществом доверительный управляющий совершает от своего имени, указывая при этом, что он действует в качестве такого управляющего. Это условие считается соблюденным, если при совершении действий, не требующих письменного оформления, другая сторона информирована об их совершении доверительным управляющим в этом качестве, а в письменных документах после имени или наименования доверительного управляющего сделана соответствующая пометка.
При отсутствии указания о действии доверительного управляющего в этом качестве доверительный управляющий обязывается перед третьими лицами лично и отвечает перед ними только принадлежащим ему имуществом.
Статья 850. Основания возникновения (учреждения) доверительного управления имуществом
Доверительное управление имуществом возникает (учреждается) на основании:
договора доверительного управления имуществом, заключаемого учредителем с доверительным управляющим;
завещания, в котором назначен исполнитель завещания (доверительный управляющий);
решения суда;
решения органа опеки и попечительства об установлении опеки над имуществом подопечного;
иных юридических фактов в случаях, предусмотренных законом.
Статья 851. Объект доверительного управления имуществом
Объектами доверительного управления могут быть предприятия и другие имущественные комплексы, отдельные объекты, относящиеся к недвижимому имуществу, ценные бумаги, исключительные права и другое имущество.
Не могут быть самостоятельным объектом доверительного управления деньги, за исключением случаев, предусмотренных законом.
См. предыдущую редакцию.
Имущество, находящееся в оперативном управлении, не может быть передано в доверительное управление. Передача в доверительное управление имущества, находившегося в оперативном управлении, возможна только после ликвидации юридического лица, в оперативном управлении которого имущество находилось, либо прекращения права оперативного управления имуществом и поступления его во владение собственника по иным предусмотренным законом основаниям.
(часть третья статьи 851 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 февраля 2025 года № ЗРУ-1025 — Национальная база данных законодательства, 07.02.2025 г., № 03/25/1025/0116. Дата вступления в силу — 8 мая 2025 года)
Статья 852. Субъекты доверительного управления имуществом
Учредителем доверительного управления имуществом является:
собственник имущества;
лицо, которому принадлежит право пожизненного наследуемого владения земельным участком;
уполномоченный на то государственный орган — в отношении имущества, находящегося в государственной собственности;
См. предыдущую редакцию.
(дата исключения абзаца пятого части первой статьи 852 на основании Закона Республики Узбекистан от 7 февраля 2025 года № ЗРУ-1025 — 8 мая 2024 года— Национальная база данных законодательства, 07.02.2025 г., № 03/25/1025/0116)
в случаях, предусмотренных законом, — нотариус, орган опеки и попечительства, суд или иной уполномоченный орган.
Доверительным управляющим может быть:
гражданин;
юридическое лицо.
Имущество не подлежит передаче в доверительное управление государственному органу.
Назначение доверительного управляющего может быть произведено только с его согласия.
Выгодоприобретателем может быть любое лицо, за исключением доверительного управляющего.
Статья 853. Существенные условия договора доверительного управления имуществом
Договор доверительного управления имуществом должен предусматривать:
перечень имущества, передаваемого в доверительное управление по договору;
указание о выгодоприобретателе;
сроки представления отчетов доверительным управляющим;
лицо, получающее имущество в случае прекращения доверительного управления;
размер и форму вознаграждения доверительного управляющего, если выплата вознаграждения предусмотрена договором.
При отсутствии условий, предусмотренных частью первой настоящей статьи, договор считается незаключенным.
Договор доверительного управления имуществом заключается на срок, не превышающий пяти лет. При отсутствии заявления одной из сторон о прекращении договора по окончании срока его действия он считается продленным на тот же срок и на тех же условиях, какие были предусмотрены договором.
Для отдельных видов имущества, передаваемых в доверительное управление, законом могут быть установлены иные предельные сроки действия договора.
Статья 854. Форма договора доверительного управления имуществом
Договор доверительного управления имуществом заключается в письменной форме.
Договор доверительного управления недвижимым имуществом заключается в форме и порядке, предусмотренных для договора об отчуждении недвижимого имущества. Передача недвижимого имущества в доверительное управление подлежит государственной регистрации в том же порядке, что и переход права собственности на это имущество.
Несоблюдение формы договора доверительного управления имуществом или требования о регистрации передачи недвижимого имущества в доверительное управление влечет его недействительность.
Статья 855. Обособление имущества, находящегося в доверительном управлении
Имущество, переданное в доверительное управление, обособляется от другого имущества учредителя управления, а также от имущества доверительного управляющего. Это имущество отражается у доверительного управляющего на отдельном балансе и по нему ведется самостоятельный учет. Для расчетов по деятельности, связанной с доверительным управлением, открывается отдельный банковский счет.
См. предыдущую редакцию.
Обращение взыскания по долгам учредителя управления на имущество, переданное им в доверительное управление, не допускается, за исключением случаев признания этого лица банкротом. При признании банкротом учредителя управления доверительное управление этим имуществом прекращается, и оно включается в ликвидационную массу.
(часть вторая статьи 855 в редакции Закона Республики Узбекистан от 21 февраля 2024 года № ЗРУ-911 — Национальная база данных законодательства, 22.02.2024 г., № 03/24/911/0142)
Статья 856. Доверительное управление имуществом, обремененным правами третьих лиц
Доверительный управляющий должен быть до заключения договора поставлен в известность о том, что передаваемое ему в управление имущество обременено правами третьих лиц. При нарушении этого условия доверительный управляющий вправе потребовать признания договора недействительным с возмещением реального ущерба и выплаты соразмерного вознаграждения.
Если переданное в доверительное управление имущество было обременено правами третьих лиц после заключения договора, а доверительный управляющий не был уведомлен об этом в десятидневный срок, он имеет право требовать расторжения договора доверительного управления имуществом с возмещением ему реального ущерба и выплаты соразмерного вознаграждения.
Статья 857. Права и обязанности доверительного управляющего
Доверительный управляющий осуществляет в пределах, предусмотренных законом и договором доверительного управления имуществом, правомочия собственника в отношении имущества, переданного в доверительное управление.
Права, приобретенные доверительным управляющим в результате совершения действий по управлению имуществом, включаются в состав такого имущества. Обязанности, возникшие в результате совершения таких действий доверительного управляющего, исполняются за счет этого имущества.
Отчуждение и залог переданного в управление недвижимого имущества доверительный управляющий вправе совершать только в случаях, когда это предусмотрено договором доверительного управления имуществом.
Для защиты прав на имущество, находящееся в доверительном управлении, доверительный управляющий вправе требовать всякого устранения нарушения его прав (статьи 228, 229, 231, 232 настоящего Кодекса).
Доверительный управляющий представляет учредителю управления и выгодоприобретателю отчет о своей деятельности в сроки и в порядке, установленные договором доверительного управления имуществом.
Статья 858. Передача доверительного управления имуществом
Доверительный управляющий осуществляет управление имуществом лично, кроме случаев, предусмотренных частями второй и третьей настоящей статьи.
Доверительный управляющий может поручить другому лицу совершать от имени доверительного управляющего действия, необходимые для управления имуществом, если он уполномочен на это договором доверительного управления имуществом либо получил на это согласие учредителя в письменной форме, либо вынужден к этому в силу обстоятельств для обеспечения интересов учредителя управления или выгодоприобретателя и не имеет при этом возможности получить указания учредителя управления в разумный срок.
Доверительный управляющий отвечает за действия избранного им поверенного как за свои собственные.
Статья 859. Ответственность доверительного управляющего
Доверительный управляющий, не проявивший при доверительном управлении имуществом должной заботливости об интересах выгодоприобретателя или учредителя управления, возмещает выгодоприобретателю упущенную выгоду за время доверительного управления имуществом, а учредителю управления — убытки, причиненные утратой или повреждением имущества, а также упущенную выгоду.
Доверительный управляющий несет ответственность за причиненные убытки, если не докажет, что эти убытки произошли вследствие непреодолимой силы либо действий выгодоприобретателя или учредителя управления.
Обязательства по сделке, совершенной доверительным управляющим с превышением предоставленных ему полномочий или с нарушением установленных для него ограничений, несет доверительный управляющий лично. Если участвующие в сделке третьи лица не знали и не должны были знать о превышении полномочий или об установленных ограничениях, возникшие обязательства подлежат исполнению в порядке, установленном частью четвертой настоящей статьи. Учредитель управления может в этом случае потребовать от доверительного управляющего возмещения понесенных им убытков.
Долги по обязательствам, возникшим в связи с доверительным управлением имуществом, погашаются за счет этого имущества. В случае недостаточности этого имущества взыскание может быть обращено на имущество доверительного управляющего, а при недостаточности и его имущества — на имущество учредителя управления, не переданное в доверительное управление.
Договор доверительного управления имуществом может предусматривать предоставление доверительным управляющим залога в обеспечение возмещения убытков, которые могут быть причинены учредителю управления или выгодоприобретателю ненадлежащим исполнением договора доверительного управления.
Статья 860. Вознаграждение доверительному управляющему
Доверительный управляющий имеет право на вознаграждение, предусмотренное договором доверительного управления имуществом, а также на возмещение необходимых расходов, произведенных им при доверительном управлении имуществом, за счет имущества, переданного в управление, или доходов от использования этого имущества.
Статья 861. Прекращение договора доверительного управления имуществом
Договор доверительного управления имуществом прекращается:
заявлением одной из сторон о прекращении договора в связи с истечением срока договора;
смертью гражданина, являющегося выгодоприобретателем, ликвидацией юридического лица-выгодоприобретателя, если договором не предусмотрено иное;
См. предыдущую редакцию.
смертью гражданина, являющегося доверительным управляющим, признанием его недееспособным, ограниченно дееспособным или безвестно отсутствующим, а также признанием индивидуального предпринимателя неплатежеспособным;
(абзац четвертый части первой статьи 861 в редакции Закона Республики Узбекистан от 21 февраля 2024 года № ЗРУ-911 — Национальная база данных законодательства, 22.02.2024 г., № 03/24/911/0142)
См. предыдущую редакцию.
ликвидацией юридического лица — доверительного управляющего, признанием его неплатежеспособным;
(абзац пятый части первой статьи 861 в редакции Закона Республики Узбекистан от 21 февраля 2024 года № ЗРУ-911 — Национальная база данных законодательства, 22.02.2024 г., № 03/24/911/0142)
отказом выгодоприобретателя от получения выгод по договору, если договором не предусмотрено иное;
отказом доверительного управляющего или учредителя управления от осуществления управления в связи с невозможностью для доверительного управляющего лично осуществлять доверительное управление имуществом;
отказом учредителя управления от исполнения договора по иным причинам, чем та, которая указана в абзаце шестом настоящей части, при условии выплаты доверительному управляющему обусловленного договором вознаграждения;
расторжением договора по решению суда в случае ненадлежащего осуществления доверительным управляющим своих обязанностей;
по другим основаниям, предусмотренным законом или договором.
При прекращении договора доверительного управления имущество, находящееся в доверительном управлении, передается учредителю управления, если договором не предусмотрено иное.
При прекращении договора доверительного управления имуществом по инициативе одной из сторон другая сторона должна быть поставлена в известность не менее чем за три месяца, если иной срок не установлен договором.
Глава 50. Комплексная предпринимательская лицензия (франшизинг)
Статья 862. Договор комплексной предпринимательской лицензии
По договору комплексной предпринимательской лицензии (договору о франшизинге) одна сторона (комплексный лицензиар) обязуется предоставить другой стороне (комплексному лицензиату) за вознаграждение комплекс исключительных прав (лицензионный комплекс), включающий право использования фирменного наименования лицензиара и охраняемой коммерческой информации, а также других объектов исключительных прав (товарного знака, знака обслуживания и изобретения и др.), предусмотренных договором, в предпринимательской деятельности лицензиата.
Договор комплексной предпринимательской лицензии предусматривает использование лицензионного комплекса, деловой репутации и коммерческого опыта лицензиара в определенном объеме (в частности, с установлением минимального и (или) максимального объема использования), с указанием или без указания территории использования применительно к определенной сфере деятельности (продаже товаров, полученных от лицензиара или произведенных лицензиатом, оказанию услуг, выполнению работ, осуществлению торговой деятельности и т. д.).
Сторонами по договору комплексной предпринимательской лицензии могут быть только коммерческие организации и граждане, зарегистрированные в качестве предпринимателей.
Договор комплексной предпринимательской лицензии может быть заключен как с указанием, так и без указания срока (бессрочный договор).
К договору комплексной предпринимательской лицензии соответственно применяются правила настоящего Кодекса об интеллектуальной собственности, если иное не предусмотрено настоящей главой или не вытекает из существа договора.
Статья 863. Форма договора комплексной предпринимательской лицензии и требования к его регистрации
Договор комплексной предпринимательской лицензии должен быть заключен в письменной форме и подлежит регистрации органом, осуществившим регистрацию юридического лица или индивидуального предпринимателя, выступающего по договору в качестве лицензиара. Несоблюдение этого правила влечет недействительность договора.
Статья 864. Комплексная предпринимательская сублицензия
Договором комплексной предпринимательской лицензии может быть предусмотрено право лицензиата разрешать использование предоставленного ему лицензионного комплекса или его части другим лицам на условиях, согласованных им с лицензиаром либо определенных в договоре комплексной предпринимательской лицензии. Равным образом в договоре может содержаться и обязанность лицензиата выдать в течение определенного периода времени определенное количество сублицензий с указанием или без указания территории их использования.
Прекращение договора комплексной предпринимательской лицензии прекращает договор комплексной предпринимательской сублицензии.
Статья 865. Форма вознаграждения по договору комплексной предпринимательской лицензии
Лицензиат выплачивает лицензиару вознаграждение в форме фиксированных разовых или периодических платежей, отчислений от выручки, наценки на оптовую цену товаров, поставляемых ему лицензиаром для перепродажи, или в иной форме, предусмотренной договором комплексной предпринимательской лицензии.
Статья 866. Обязанности лицензиара
Лицензиар обязан:
передать лицензиату техническую и коммерческую документацию и предоставить иную информацию, необходимую лицензиату для осуществления прав, предоставленных ему по договору комплексной предпринимательской лицензии, а также проинструктировать лицензиата и его работников по вопросам, связанным с осуществлением этих прав;
выдать лицензиату предусмотренные договором лицензии, обеспечив их оформление в установленном порядке;
оказывать лицензиату постоянное техническое и консультационное содействие, включая содействие в обучении и повышении квалификации работников.
Договором комплексной предпринимательской лицензии могут быть предусмотрены и другие обязанности лицензиара.
Статья 867. Обязанности лицензиата
С учетом характера и особенностей деятельности, осуществляемой лицензиатом по договору комплексной предпринимательской лицензии, лицензиат обязан:
использовать при осуществлении предусмотренной договором деятельности фирменное наименование лицензиара указанным в договоре образом;
обеспечивать точное соответствие качества производимых им на основе договора товаров, оказываемых услуг, выполняемых работ качеству аналогичных товаров, услуг или работ, производимых, оказываемых или выполняемых непосредственно лицензиаром;
соблюдать все инструкции и указания лицензиара, направленные на достижение точного соответствия характера, способов и условий использования входящих в лицензионный комплекс исключительных прав, использованию их лицензиаром, в том числе указания, касающиеся внешнего и внутреннего оформления коммерческих помещений, используемых лицензиатом при осуществлении предоставленных ему по договору прав;
оказывать покупателям (заказчикам) все дополнительные услуги, на которые они могли бы рассчитывать, приобретая (заказывая) товар (услугу, работу) непосредственно у лицензиара;
воздерживаться от разглашения секретов производства лицензиара и другой полученной от него конфиденциальной коммерческой информации;
выдать оговоренное количество сублицензий, если такая обязанность прямо предусмотрена договором;
информировать покупателей (заказчиков) наиболее очевидным для них способом о том, что он использует фирменное наименование, товарный знак, знак обслуживания или иное средство индивидуализации в силу комплексной предпринимательской лицензии.
Статья 868. Ограничительные условия договора комплексной предпринимательской лицензии
Договором комплексной предпринимательской лицензии могут быть предусмотрены ограничительные (эксклюзивные) условия, в частности:
обязательство лицензиара не выдавать других аналогичных комплексных предпринимательских лицензий для их использования на закрепленной за лицензиатом территории либо воздержаться от непосредственной самостоятельной деятельности на этой территории;
обязательство лицензиата не конкурировать с лицензиаром на территории использования комплексной предпринимательской лицензии;
отказ лицензиата от получения других комплексных предпринимательских лицензий у конкурентов (потенциальных конкурентов) лицензиара;
обязательство лицензиата согласовывать с лицензиаром место расположения коммерческих помещений, используемых при осуществлении предоставленных по договору исключительных прав, а также их внешнее и внутреннее оформление.
См. предыдущую редакцию.
Ограничительные условия могут быть признаны недействительными по иску антимонопольного органа или иного заинтересованного лица, если они, с учетом состояния соответствующего рынка и экономического положения сторон, противоречат законодательству о конкуренции.
(часть вторая статьи 868 в редакции Закона Республики Узбекистан от 29 декабря 2012 года № ЗРУ-345 — СЗ РУ, 2013 г., № 1, ст. 1)
Являются недействительными ограничительные условия договора комплексной предпринимательской лицензии, в силу которых:
лицензиар вправе определять цену продажи товара лицензиатом или цену работ (услуг), выполняемых (оказываемых) лицензиатом, либо устанавливать верхний или нижний предел указанных цен;
лицензиат вправе продавать товары, выполнять работы или оказывать услуги исключительно определенной категории покупателей (заказчиков) либо исключительно покупателям (заказчикам), имеющим место нахождения (место жительства) на определенной в договоре территории.
Статья 869. Ответственность лицензиара по требованиям, предъявляемым к лицензиату
Лицензиар несет субсидиарную ответственность по предъявляемым к лицензиату требованиям о несоответствии качества товаров (работ, услуг), продаваемых (выполняемых, оказываемых) лицензиатом по договору комплексной предпринимательской лицензии.
По требованиям, предъявляемым к лицензиату как к изготовителю продукции (товаров) лицензиара, лицензиар отвечает солидарно с лицензиатом.
Статья 870. Изменение договора комплексной предпринимательской лицензии
Договор комплексной предпринимательской лицензии может быть изменен в соответствии с правилами главы 28 настоящего Кодекса.
Договор считается измененным с момента регистрации соответствующих изменений в порядке, установленном статьей 863 настоящего Кодекса.
Статья 871. Прекращение договора комплексной предпринимательской лицензии
Договор комплексной предпринимательской лицензии, заключенный с указанием срока, может быть расторгнут в соответствии с правилами главы 28 настоящего Кодекса.
Каждая из сторон вправе в любое время отказаться от бессрочного договора комплексной предпринимательской лицензии, известив об этом другую сторону за шесть месяцев, если договором не предусмотрен более продолжительный срок извещения.
Договор комплексной предпринимательской лицензии прекращается в случае прекращения права на фирменное наименование, входящего в лицензионный комплекс, без замены его новым фирменным наименованием.
Досрочное расторжение договора комплексной предпринимательской лицензии, заключенного с указанием срока, а также расторжение бессрочного договора комплексной предпринимательской лицензии подлежат регистрации в порядке, установленном статьей 863 настоящего Кодекса.
Статья 872. Сохранение договора комплексной предпринимательской лицензии в силе при изменении сторон
Переход к другому лицу какого-либо исключительного права, входящего в лицензионный комплекс, не является основанием для изменения или расторжения договора комплексной предпринимательской лицензии. Новый лицензиар вступает в договор в части прав и обязанностей, относящихся к перешедшему исключительному праву.
В случае смерти гражданина-лицензиара его права и обязанности по договору комплексной предпринимательской лицензии переходят к наследнику, при условии, что последний зарегистрирован или в течение шести месяцев со дня открытия наследства зарегистрируется в качестве предпринимателя. В противном случае договор прекращается.
Управление лицензионным комплексом в период до принятия наследником соответствующих прав и обязанностей или до регистрации наследника в качестве предпринимателя осуществляется управляющим, назначаемым нотариусом в установленном порядке.
Статья 873. Сохранение договора комплексной предпринимательской лицензии в силе при изменении фирменного наименования
В случае изменения лицензиаром своего фирменного наименования договор комплексной предпринимательской лицензии сохраняется и действует в отношении нового фирменного наименования лицензиара, если лицензиат не потребует расторжения договора. В случае сохранения действия договора лицензиат вправе потребовать соразмерного уменьшения причитающегося лицензиару вознаграждения.
Статья 874. Последствия прекращения исключительного права, входящего в лицензионный комплекс
Если в период действия договора комплексной предпринимательской лицензии истек срок действия исключительного права, входящего в лицензионный комплекс, либо такое право прекратилось по иному основанию, то договор сохраняется за вычетом положений, относящихся к прекратившемуся праву, а лицензиат, если иное не предусмотрено договором, вправе потребовать соразмерного уменьшения причитающегося лицензиару вознаграждения.
Глава 51. Хранение
§ 1. Общие положения о хранении
Статья 875. Договор хранения
По договору хранения одна сторона (хранитель) обязуется хранить вещь, переданную ей другой стороной (поклажедателем), и возвратить эту вещь в сохранности.
В договоре хранения, в котором хранителем является организация, осуществляющая хранение в качестве одной из целей своей профессиональной деятельности (профессиональный хранитель), может быть предусмотрена обязанность хранителя принять на хранение вещь от поклажедателя в предусмотренный договором срок.
Статья 876. Исполнение обязанности принять вещь на хранение
Хранитель, осуществляющий хранение в качестве предпринимательской или иной профессиональной деятельности, может взять на себя по договору хранения обязательство принимать на хранение вещи поклажедателя и хранить переданные поклажедателем в соответствии с правилами, предусмотренными настоящей статьей.
Хранитель, взявший на себя по договору хранения обязательство принять вещь на хранение, не вправе требовать передачи ему этой вещи на хранение. Однако поклажедатель, не передавший вещь на хранение в предусмотренный договором хранения срок, несет ответственность перед хранителем за убытки, причиненные в связи с несостоявшимся хранением, если иное не предусмотрено законом или договором.
Если иное не предусмотрено договором хранения, хранитель освобождается от обязанности принять вещь на хранение в случаях, когда в обусловленный договором срок вещь не будет передана на хранение, а когда этот срок не определен — по истечении трех месяцев со дня заключения договора.
Статья 877. Форма договора хранения
В случаях, когда договор хранения должен быть заключен в письменной форме (статья 108 настоящего Кодекса), письменная форма договора считается соблюденной, если принятие вещи на хранение удостоверено хранителем путем выдачи поклажедателю сохранной расписки, квитанции, свидетельства, иного документа, подписанного хранителем.
Соблюдение письменной формы договора не требуется, если вещь передана на хранение при чрезвычайных обстоятельствах (пожар, стихийное бедствие, внезапная болезнь, угроза нападения и т. п.).
Договор хранения может быть заключен путем выдачи хранителем поклажедателю номерного жетона (номера), иного знака, удостоверяющего прием вещей на хранение, если это допускается законодательством или обычно для данного вида хранения.
Несоблюдение простой письменной формы договора хранения не лишает стороны права ссылаться на свидетельские показания в случае спора о тождестве вещи, принятой на хранение, и вещи, возвращенной хранителем.
Статья 878. Срок хранения
Хранитель обязан хранить вещь в течение обусловленного договором срока. Если срок хранения договором не предусмотрен и не может быть определен, исходя из его условий, хранение осуществляется до востребования вещи поклажедателем.
Если срок хранения определен моментом востребования вещи поклажедателем, хранитель вправе по истечении обычного при данных обстоятельствах срока хранения вещи потребовать принятия поклажедателем вещи обратно, предоставив ему разумный срок для принятия вещи. Неисполнение поклажедателем этой обязанности влечет последствия, предусмотренные частями второй и третьей статьи 888 настоящего Кодекса.
Статья 879. Хранение вещей с обезличением
При хранении с обезличением принятые на хранение вещи могут смешиваться с вещами того же рода и качества других поклажедателей. Поклажедателю возвращается равное или обусловленное сторонами количество вещей того же рода и качества.
Хранение с обезличением осуществляется лишь в случаях, когда это прямо предусмотрено договором хранения.
Статья 880. Обязанности хранителя по обеспечению сохранности вещи
Хранитель обязан принять все предусмотренные договором хранения, а также другие необходимые меры для обеспечения сохранности переданной на хранение вещи.
Хранитель обязан возвратить поклажедателю или иному лицу, указанному им в качестве получателя, ту вещь, которая была ему передана на хранение, если только договором не предусмотрено хранение с обезличением. Вещь должна быть возвращена в том состоянии, в котором она была принята на хранение, с учетом ее естественного ухудшения или естественной убыли.
Одновременно с возвратом вещи хранитель обязан передать плоды и доходы, полученные за время ее хранения, если иное не установлено договором хранения.
Статья 881. Пользование вещью, переданной на хранение
Без согласия поклажедателя хранитель не вправе пользоваться переданной ему на хранение вещью, а равно предоставлять возможность пользования ею третьим лицам, за исключением случая, когда пользование хранимой вещью необходимо для обеспечения ее сохранности.
Статья 882. Изменение условий хранения
Хранитель обязан незамедлительно уведомить поклажедателя о необходимости изменения условий хранения вещи и дождаться его ответа.
В случае, когда возникла опасность утраты или повреждения вещи, хранитель обязан изменить предусмотренные договором хранения способ, место и иное условие хранения, не дожидаясь ответа поклажедателя.
Если во время хранения возникла реальная угроза порчи вещи либо вещь уже подверглась порче, либо возникли обстоятельства, не позволяющие обеспечить ее сохранность, а своевременного принятия мер от поклажедателя ожидать нельзя, хранитель вправе самостоятельно продать вещь или часть ее по цене, сложившейся в месте хранения. Если указанные обстоятельства возникли по причинам, за которые хранитель не отвечает, он имеет право на возмещение своих расходов на продажу за счет покупной цены.
Статья 883. Хранение вещей с опасными свойствами
Если поклажедатель при сдаче на хранение легко воспламеняющихся, взрывоопасных или опасных по своей природе вещей не предупредил хранителя об их свойствах, они могут быть в любое время обезврежены или уничтожены хранителем без возмещения поклажедателю убытков. Поклажедатель отвечает за убытки, причиненные в связи с хранением таких вещей хранителю и третьим лицам.
При передаче вещей с опасными свойствами на хранение профессиональному хранителю, правила, предусмотренные частью первой настоящей статьи, применяются в случае, когда такие вещи были сданы на хранение под неправильным наименованием и хранитель при их принятии не мог путем наружного осмотра удостовериться в их опасных свойствах.
При возмездном хранении в случаях, предусмотренных частями первой и второй настоящей статьи, уплаченное вознаграждение за хранение вещей не возвращается, а если оно не было уплачено, хранитель может взыскать его полностью.
Если принятые на хранение с ведома и согласия хранителя вещи, указанные в части первой настоящей статьи, стали, несмотря на соблюдение условий их хранения, опасными для окружающих либо для имущества хранителя или третьих лиц и обстоятельства не позволяют хранителю потребовать от поклажедателя немедленно их забрать либо поклажедатель не выполняет этого требования, эти вещи могут быть обезврежены или уничтожены хранителем без возмещения поклажедателю убытков. Поклажедатель не несет в таком случае ответственности перед хранителем и третьими лицами за убытки, причиненные в связи с хранением этих вещей.
Статья 884. Передача вещи на хранение третьему лицу
Если законодательством или договором хранения не предусмотрено иное, хранитель не вправе без согласия поклажедателя передавать вещь на хранение третьему лицу, если в этом не возникла необходимость в интересах поклажедателя, и хранитель лишен возможности получить его согласие. О передаче вещи третьему лицу хранитель обязан незамедлительно уведомить поклажедателя.
Хранитель отвечает за действия третьего лица, которому он передал вещь на хранение.
Статья 885. Вознаграждение за хранение
Вознаграждение за хранение должно быть выплачено хранителю по окончании хранения, а если оплата хранения предусмотрена по периодам, — по истечении каждого периода.
Если хранение прекращается до истечения обусловленного срока по обстоятельствам, за которые хранитель не отвечает, он имеет право на соразмерную часть вознаграждения, а в случаях, предусмотренных частями первой, второй и третьей статьи 883 настоящего Кодекса, на всю сумму вознаграждения.
Если хранение прекращается досрочно по обстоятельствам, за которые хранитель отвечает, он не вправе требовать вознаграждения за хранение, а полученные в счет этого вознаграждения суммы должен вернуть поклажедателю.
Если по истечении предусмотренного договором срока находящаяся на хранении вещь не взята обратно поклажедателем, то он обязан уплатить хранителю соразмерное вознаграждение за дальнейшее хранение вещи.
Правила настоящей статьи применяются, если договором хранения не установлено иное.
Статья 886. Возмещение расходов по хранению
Если иное не предусмотрено договором, расходы по хранению вещи включаются в сумму вознаграждения. Предполагается, что чрезвычайные расходы в сумму вознаграждения или в состав расходов, предусмотренных договором хранения, не включаются.
При безвозмездном хранении поклажедатель обязан возместить хранителю необходимые фактически произведенные расходы, если иное не предусмотрено договором хранения.
Статья 887. Чрезвычайные расходы на хранение
Расходы на хранение вещи, которые превышают обычные расходы такого рода и которые стороны не могли предвидеть при заключении договора хранения (чрезвычайные расходы), возмещаются хранителю, если поклажедатель дал согласие на эти расходы или одобрил их впоследствии, а также в других случаях, предусмотренных законодательством или договором.
При необходимости произвести чрезвычайные расходы, хранитель обязан запросить поклажедателя о согласии на эти расходы. Если поклажедатель не сообщит о своем несогласии в срок, указанный хранителем, или в течение нормально необходимого для ответа времени, считается, что он согласен на чрезвычайные расходы.
В случае, когда хранитель произвел чрезвычайные расходы по хранению, не получив от поклажедателя предварительное согласие на эти расходы, хотя по обстоятельствам дела это было возможно, и поклажедатель впоследствии не одобрил их, хранитель может требовать возмещения чрезвычайных расходов лишь в пределах ущерба, который мог быть причинен вещи, если бы эти расходы не были произведены.
Если иное не предусмотрено договором хранения, чрезвычайные расходы возмещаются сверх вознаграждения за хранение.
Статья 888. Получение вещи обратно поклажедателем
Поклажедатель обязан получить переданную на хранение вещь по истечении срока хранения, предусмотренного договором.
См. предыдущую редакцию.
При уклонении поклажедателя от получения вещи хранитель вправе, если иное не предусмотрено договором хранения, самостоятельно реализовать вещь, а в случае, когда ее стоимость превышает сумму пятидесятикратной установленной базовой расчетной величины — в порядке, предусмотренном статьями З79, 380 и 381 настоящего Кодекса.
(часть вторая статьи 888 в редакции Закона Республики Узбекистан от 3 декабря 2019 года № ЗРУ-586 — Национальная база данных законодательства, 04.12.2019 г., № 03/19/586/4106)
Сумма, вырученная от реализации вещи, передается поклажедателю за вычетом причитающегося хранителю.
Статья 889. Ответственность хранителя за утрату, недостачу или повреждение вещи
Хранитель отвечает за утрату, недостачу или повреждение вещи, принятой на хранение, по основаниям, предусмотренным статьей 333 настоящего Кодекса.
Профессиональный хранитель отвечает за утрату, недостачу или повреждение хранимой вещи, если не докажет, что утрата, недостача или повреждение вещи произошли:
вследствие действия непреодолимой силы;
из-за скрытых свойств вещи, о которых хранитель не знал и не должен был знать при приеме ее на хранение;
в результате умысла или грубой неосторожности поклажедателя.
Если хранимая вещь не будет взята поклажедателем обратно по истечении срока хранения, предусмотренного договором, или срока, в течение которого поклажедатель по требованию хранителя обязан был взять вещь обратно, то хранитель впредь отвечает за утрату, недостачу или повреждение этой вещи лишь при наличии с его стороны умысла или грубой неосторожности.
Статья 890. Размер ответственности хранителя
Убытки, причиненные поклажедателю утратой, недостачей или повреждением вещи, возмещаются хранителем в соответствии со статьей 324 настоящего Кодекса, если законом или договором хранения не предусмотрено иное.
При безвозмездном хранении убытки, причиненные поклажедателю утратой, недостачей или повреждением вещи, возмещаются:
за утрату и недостачу вещей — в размере стоимости утраченных или недостающих вещей;
за повреждение вещей — в размере суммы, на которую понизилась их стоимость.
Если в результате повреждения, за которое хранитель отвечает, качество вещи изменилось настолько, что она не может быть использована по первоначальному назначению, поклажедатель вправе от нее отказаться и потребовать от хранителя возмещения стоимости этой вещи, а также других убытков, если это предусмотрено законом или договором хранения.
Статья 891. Возмещение убытков, причиненных хранителю
Поклажедатель обязан возместить хранителю убытки, причиненные свойствами сданной на хранение вещи, если хранитель, принимая вещь на хранение, не знал и не должен был знать об этих свойствах.
Статья 892. Прекращение обязательства хранения по требованию поклажедателя
Хранитель обязан по требованию поклажедателя немедленно возвратить принятую на хранение вещь, хотя бы договором был определен иной срок возвращения. В этом случае поклажедатель обязан возместить хранителю убытки, вызванные досрочным прекращением обязательства, если договором хранения не предусмотрено иное.
Статья 893. Применение общих положений о хранении к отдельным его видам
Общие положения о хранении применяются к отдельным его видам, если правилами об отдельных видах хранения, предусмотренными статьями 894 –– 913 настоящего Кодекса, другими актами законодательства не установлено иное.
§ 2. Отдельные виды хранения
Статья 894. Хранение в ломбарде
На хранение в ломбард могут быть приняты от граждан движимые вещи, предназначенные для личного потребления.
Договор хранения вещи в ломбарде оформляется выдачей ломбардом поклажедателю (клиенту) именной сохранной квитанции.
Вещь, сдаваемая на хранение в ломбард, подлежит оценке по соглашению сторон в соответствии с ценами на вещи такого рода и качества, обычно устанавливаемыми в торговле в момент и в месте их принятия на хранение.
Ломбард обязан страховать в пользу поклажедателя за свой счет принятые на хранение вещи в полной сумме их оценки, произведенной в соответствии с частью тpетьей настоящей статьи.
Статья 895. Невостребованные из ломбарда вещи
При уклонении поклажедателя от обратного получения вещей ломбард обязан хранить их в течение трех месяцев. По истечении этого срока невостребованные вещи могут быть проданы ломбардом в порядке, установленном частью седьмой статьи 289 настоящего Кодекса.
Из суммы, вырученной от продажи вещей, погашаются плата за хранение и иные причитающиеся ломбарду платежи. Остаток суммы возвращается ломбардом владельцу сохранной квитанции по ее предъявлении.
Статья 896. Хранение ценностей в банке
Банк может принимать на хранение ценные бумаги, драгоценные металлы и камни, иные ценности, а также документы.
Договор хранения ценностей в банке оформляется выдачей банком поклажедателю именного сохранного документа, предъявление которого является основанием для выдачи банком хранимых ценностей поклажедателю.
В случаях, предусмотренных договором хранения (депозита) ценных бумаг, банк помимо обеспечения их сохранности осуществляет также юридически значимые действия в отношении этих бумаг (представительство и т. п.).
Договор хранения ценностей с использованием индивидуального банковского сейфа (ячейки сейфа, отдельного помещения для хранения) может заключаться путем совершения банком действий по принятию ценностей на хранение и выдаче поклажедателю ключа от сейфа, карточки, идентифицирующей поклажедателя, иного знака или документа, которые удостоверяют право предъявителя на доступ к сейфу и получение из него ценностей.
Если иное не предусмотрено договором, поклажедатель вправе в любое время забирать ценности из сейфа, возвращать их обратно, работать с хранимыми документами. Банк при этом имеет право учета получения и возврата ценностей поклажедателем.
При получении поклажедателем части ценностей из сейфа банк несет ответственность за сохранность оставшейся части ценностей.
Установленные настоящей статьей правила хранения ценностей в банковском сейфе не распространяются на случаи, когда банк предоставляет свой сейф другому лицу в пользование на условиях имущественного найма.
Статья 897. Хранение в камерах хранения транспортных организаций
Находящиеся в ведении транспортных организаций камеры хранения обязаны принимать на хранение вещи пассажиров и иных граждан, независимо от наличия у них проездных документов. Договор хранения в камерах хранения транспортных организаций признается публичным.
В подтверждение приема вещи на хранение в камеру хранения (кроме автоматических) поклажедателю выдается квитанция или номерной жетон.
В случае утраты квитанции или жетона сданная в камеру хранения вещь выдается поклажедателю по предъявлении доказательств о принадлежности ему этой вещи.
Сумма убытков, понесенных поклажедателем вследствие утраты, недостачи или повреждения вещи, сданной в камеру хранения, выплачивается поклажедателю в суточный срок, с момента предъявления требования о ее возмещении, если при сдаче вещи на хранение была произведена ее оценка либо если стороны пришли к соглашению относительно суммы подлежащей возмещению убытков.
Вещь может быть сдана в камеру хранения на срок в пределах, установленных специальными правилами или соглашением сторон. Вещь, невостребованная в указанный срок, камера хранения обязана хранить еще в течение тридцати дней. По истечении этого срока невостребованная вещь может быть продана, а вырученная от продажи сумма распределена в соответствии со статьей 895 настоящего Кодекса.
Статья 898. Хранение в гардеробах организаций
Хранение в гардеробах организаций предполагается безвозмездным, если вознаграждение за хранение не оговорено или иным очевидным способом не обусловлено при сдаче вещи на хранение.
В подтверждение приема вещи на хранение в гардероб хранитель выдает поклажедателю номерной жетон или иной знак, подтверждающий принятие вещи на хранение.
Сданная в гардероб вещь выдается предъявителю жетона. При этом хранитель не обязан проверять полномочия предъявителя жетона на получение вещи. Однако, хранитель вправе задержать возврат вещи предъявителю жетона, если у него возникли сомнения в принадлежности жетона его предъявителю.
Хранитель вправе выдать вещь из гардероба и тогда, когда поклажедатель утерял жетон, но факт сдачи им вещей в гардероб или принадлежности их ему не вызывает сомнений у хранителя или доказан поклажедателем. Ответственность организаций за сохранность вещей в гардеробах, а также сроки хранения невостребованных вещей, определяются по правилам, установленным частями четвертой и пятой статьи 897 настоящего Кодекса.
Статья 899. Хранение в гостинице
Гостиница отвечает как хранитель, без особого о том соглашения, за утрату, недостачу или повреждение вещей, внесенных в гостиницу проживающим в ней лицом, кроме случаев, когда утрата, недостача или повреждение произошли вследствие непреодолимой силы, свойств самой вещи либо по вине самого проживающего, сопровождающих его лиц или его посетителей.
Внесенной в гостиницу считается вещь, вверенная работникам гостиницы, либо вещь, помещенная в предназначенном для этого месте (гостиничном номере и др.).
Гостиница отвечает за утрату денег, иных валютных ценностей, ценных бумаг и других драгоценных вещей только при условии, если они были приняты на хранение по отдельному договору хранения.
Проживающее в гостинице лицо, обнаружившее утрату, недостачу или повреждение своих вещей, обязано без промедления заявить об этом администрации гостиницы. В противном случае гостиница освобождается от ответственности за несохранность вещей.
Гостиница не освобождается от ответственности за сохранность вещей проживающих в ней лиц, хотя бы она сделала объявление о том, что не принимает на себя этой ответственности.
Сроки хранения и судьба невостребованных вещей в гостиницах определяются по правилам, устанавливаемым частью пятой статьи 897 настоящего Кодекса.
Правила настоящей статьи применяются также в отношении хранения вещей в мотелях, домах отдыха, санаториях, общежитиях, банях, а также в других организациях, имеющих специально отведенные места для хранения вещей граждан, посещающих организацию.
Статья 900. Хранение спорных вещей (секвестр)
По договору о секвестре двое или несколько лиц, между которыми возник спор о праве на вещь, передают спорную вещь третьему лицу, который обязуется по разрешении спора возвратить вещь тому лицу, которому она будет присуждена по решению суда либо по соглашению всех спорящих лиц (договорный секвестр).
Спорная вещь может быть передана на хранение в порядке секвестра по решению суда (судебный секвестр).
Хранителем по судебному секвестру может быть как лицо, назначенное судом, так и лицо, определяемое по взаимному согласию спорящих сторон. В обоих случаях требуется согласие хранителя, если иное не предусмотрено законодательством.
На хранение в порядке секвестра могут быть переданы как движимые, так и недвижимые вещи.
§ 3. Хранение в товарном складе
Статья 901. Товарный склад
Товарным складом признается организация, осуществляющая хранение товаров и оказывающие связанные с хранением услуги в качестве предпринимательской деятельности.
Статья 902. Товарный склад общего пользования
Товарный склад признается складом общего пользования, если в соответствии с законодательством он не отнесен к складам, которые могут принимать товары на хранение от ограниченного круга лиц.
Договор складского хранения, заключаемый товарным складом общего пользования, признается публичным договором.
Статья 903. Договор складского хранения
По договору складского хранения товарный склад (хранитель) обязуется за вознаграждение хранить товары, переданные ему товаровладельцем (поклажедателем) и возвратить эти товары в сохранности.
Договор складского хранения заключается в письменной форме. Письменная форма договора складского хранения также считается соблюденной, если его заключение и принятие товара на склад удостоверены складским документом.
Статья 904. Хранение вещей с правом распоряжения ими
Если из законодательства или договора складского хранения следует, что товарный склад может распоряжаться сданными ему на хранение товарами, то к отношениям сторон применяются правила главы 41 настоящего Кодекса, однако время и место возврата товаров определяются правилами настоящей главы.
Статья 905. Обязанности товарного склада
Товарный склад обязан соблюдать условия (режим) хранения, установленные в стандартах, технических условиях, технологических инструкциях, инструкциях по хранению, правилах хранения отдельных видов товаров, иных обязательных для склада специальных нормативных документах.
Товарный склад обязан произвести за свой счет осмотр товаров при приеме на хранение, если иное не предусмотрено договором складского хранения.
Товарный склад обязан предоставить товаровладельцу возможность осмотра товаров или их образцов, если хранение осуществляется с обезличением, взятия проб и принятия мер, необходимых для обеспечения сохранности товаров.
В случае, когда для обеспечения сохранности товаров требуется срочно изменить условия хранения, товарный склад вправе принять требуемые срочные меры самостоятельно. Он обязан уведомить товаровладельца о принятых мерах.
При обнаружении во время хранения повреждений товара, выходящих за пределы согласованных в договоре складского хранения или обычных норм естественной порчи, товарный склад обязан немедленно составить об этом акт и в тот же день известить поклажедателя.
Статья 906. Проверка количества и состояния товара при возвращении его товаровладельцу
Товаровладелец и товарный склад имеют право каждый требовать при возвращении товара его осмотра и проверки его количества. Вызванные этим расходы несет тот, кто потребовал осмотра товара или проверки его количества.
Если при возвращении товара складом товаровладельцу товар не был ими совместно осмотрен или проверен, заявление о недостаче или повреждении товара вследствие его ненадлежащего хранения должно быть сделано складу письменно при получении товара, а в отношении недостачи или повреждения, которые не могли быть обнаружены при обычном способе принятия товара, — в разумный срок, необходимый для их обнаружения.
При отсутствии заявления, указанного в части второй настоящей статьи, считается, если не доказано иное, что товар возвращен складом в соответствии с условиями договора складского хранения.
Статья 907. Отказ товарного склада от договора складского хранения
Товарный склад вправе отказаться от исполнения договора хранения в случаях, когда поклажедатель утаил опасный характер товара, что грозит нанесением существенного ущерба.
Статья 908. Складские документы
Товарные склады могут выдавать в подтверждение принятия товаров на хранение следующие складские документы:
двойное складское свидетельство;
простое складское свидетельство;
складскую квитанцию.
Двойное складское свидетельство, каждая его часть и простое складское свидетельство являются ценными бумагами.
Двойное и простое складское свидетельство могут быть предметом залога.
Статья 909. Двойное складское свидетельство
Двойное складское свидетельство состоит из складского свидетельства и залогового свидетельства (варранта), которые могут быть отделены одно от другого.
В каждой части двойного складского свидетельства должны быть указаны:
наименование и местонахождение товарного склада, принявшего товар на хранение;
текущий номер складского свидетельства по реестру склада;
наименование организации либо имя гражданина, от которых принят товар на хранение, а также местонахождение (местожительство) товаровладельца;
наименование и количество принятого на хранение товара число единиц и (или) товарных мест и (или) мера (вес, объем) товара;
срок, на который товар принят на хранение, если такой срок устанавливается, либо указание, что товар принят на хранение до востребования;
размер вознаграждения за хранение либо тарифы, на основании которых он исчисляется, и порядок оплаты хранения;
дата выдачи складского свидетельства.
См. предыдущую редакцию.
Обе части двойного складского свидетельства должны иметь идентичные подписи уполномоченного лица и печати товарного склада (при наличии печатей).
(часть третья статьи 909 в редакции Закона Республики Узбекистан от 20 августа 2015 года № ЗРУ-391 — СЗ РУ, 2015 г., № 33, ст. 439)
Документ, не соответствующий требованиям настоящей статьи, не является двойным складским свидетельством.
Статья 910. Права держателя складского и залогового свидетельства на товар
Держатель складского и залогового свидетельств имеет право распоряжения хранящимся на складе товаром в полном объеме.
Держатель складского свидетельства, отделенного от залогового свидетельства, вправе распоряжаться товаром, но не может взять его со склада до погашения кредита, выданного по залоговому свидетельству.
Держатель залогового свидетельства имеет залоговое право на товар в размере выданного по этому свидетельству кредита и процентов по нему. При залоге товара об этом делается отметка на складском свидетельстве.
Статья 911. Передача складского и залогового свидетельства
Складское свидетельство и залоговое свидетельство могут передаваться вместе или порознь по передаточным надписям.
Статья 912. Простое складское свидетельство
Простое складское свидетельство выдается на предъявителя.
Простое складское свидетельство должно содержать сведения, предусмотренные статьей 909 настоящего Кодекса, а также указание на то, что оно выдано на предъявителя.
Статья 913. Выдача товара по двойному складскому свидетельству
Товарный склад выдает товар держателю складского и залогового свидетельств (двойного складского свидетельства) в обмен на оба эти свидетельства вместе.
Держателю складского свидетельства, который не имеет залогового свидетельства, но внес сумму долга по нему, товар выдается складом не иначе как в обмен на складское свидетельство и при условии представления вместе с ним квитанции об уплате всей суммы долга по залоговому свидетельству.
Держатель складского и залогового свидетельств вправе требовать выдачи товара по частям. При этом в обмен на первоначальные свидетельства ему выдаются новые свидетельства на товар, оставшийся на складе.
Товарный склад, вопреки требованиям настоящей статьи выдавший товар держателю складского свидетельства, не имеющему залогового свидетельства и не внесшему сумму долга по нему, несет ответственность перед держателем залогового свидетельства за платеж всей обеспеченной по нему суммы.
Глава 52. Страхование
Статья 914. Добровольное и обязательное страхование
Страхование осуществляется на основании договоров имущественного или личного страхования, заключаемых гражданином или юридическим лицом (страхователем) со страховой организацией (страховщиком).
Договор личного страхования является публичным договором.
В случаях, когда законом на указанных в нем лиц возлагается обязанность страховать в качестве страхователей жизнь, здоровье или имущество других лиц либо свою гражданскую ответственность перед другими лицами за свой счет либо за счет заинтересованных лиц (обязательное страхование), страхование осуществляется путем заключения договоров в соответствии с правилами настоящей главы.
При обязательном страховании страхователь обязан заключить договор со страховщиком на условиях, предусмотренных законодательством, регулирующим данный вид страхования.
Законом могут быть предусмотрены случаи обязательного страхования жизни, здоровья и имущества граждан за счет средств государственного бюджета (обязательное государственное страхование).
Статья 915. Договор имущественного страхования
По договору имущественного страхования одна сторона (страховщик) обязуется за обусловленную договором плату (страховую премию) при наступлении предусмотренного в договоре события (страхового случая) возместить другой стороне (страхователю) или иному лицу, в пользу которого заключен договор (выгодоприобретателю), причиненные вследствие этого события убытки в застрахованном имуществе либо убытки в связи с иными имущественными интересами страхователя (выплатить страховое возмещение) в пределах определенной договором суммы (страховой суммы).
По договору имущественного страхования могут быть застрахованы:
риск утраты (гибели), недостачи или повреждения определенного имущества;
риск гражданской ответственности — риск ответственности по обязательствам, возникающим вследствие причинения вреда жизни, здоровью или имуществу других лиц, а в случаях, предусмотренных законом, также ответственности по договорам;
предпринимательский риск — риск неполучения ожидаемых доходов от предпринимательской деятельности из-за нарушения своих обязательств контрагентами предпринимателя или изменения условий этой деятельности по не зависящим от предпринимателя обстоятельствам.
Статья 916. Интересы, страхование которых не допускается
Страхование противоправных интересов не допускается.
Не допускается страхование убытков от участия в играх, лотереях и пари.
Не допускается страхование расходов, к которым лицо может быть принуждено в целях освобождения заложников.
Условия договоров страхования, противоречащие частям первой, второй и третьей настоящей статьи, ничтожны.
Статья 917. Страхование имущества
Имущество может быть застраховано по договору страхования в пользу лица (страхователя или выгодоприобретателя), имеющего основанный на законодательстве или договоре интерес в сохранении этого имущества, — в пользу его собственника, лица, имеющего на имущество иное вещное право, арендатора, подрядчика, хранителя, комиссионера и т. п.
Договор страхования имущества, заключенный при отсутствии у страхователя и выгодоприобретателя интереса в сохранении застрахованного имущества, недействителен.
Договор страхования имущества в пользу выгодоприобретателя может быть заключен без указания имени или наименования выгодоприобретателя. При заключении такого договора страхователю выдается страховой полис на предъявителя. При осуществлении прав по такому договору необходимо представление этого полиса страховщику.
Статья 918. Страхование ответственности за причинение вреда
По договору страхования риска ответственности по обязательствам, возникающим вследствие причинения вреда жизни, здоровью или имуществу других лиц, может быть застрахован риск ответственности самого страхователя или иного лица, на которое такая ответственность может быть возложена.
Лицо, риск ответственности которого за причинение вреда застрахован, должно быть названо в договоре страхования. Если это лицо в договоре не названо, считается застрахованным риск ответственности самого страхователя.
Договор страхования риска ответственности за причинение вреда считается заключенным в пользу лиц, которым может быть причинен вред (выгодоприобретателей), даже если договор заключен в пользу страхователя или иного лица, ответственных за причинение вреда, либо в договоре не сказано в чью пользу он заключен.
В случае, когда ответственность за причинение вреда застрахована в силу того, что ее страхование обязательно, а также в других случаях, предусмотренных законом или договором страхования такой ответственности, лицо, в пользу которого считается заключенным договор страхования, вправе предъявить непосредственно страховщику требование о возмещении вреда в пределах страховой суммы.
Статья 919. Страхование ответственности по договору
Страхование риска ответственности за нарушение договора допускается в случаях, предусмотренных законом.
По договору страхования риска ответственности за нарушение договора может быть застрахован только риск ответственности самого страхователя. Договор страхования, не соответствующий этому требованию, ничтожен.
Риск ответственности за нарушение договора считается застрахованным в пользу стороны, перед которой по условиям этого договора страхователь должен нести соответствующую ответственность, — выгодоприобретателя, даже если договор страхования заключен в пользу другого лица либо в нем не сказано, в чью пользу он заключен.
Статья 920. Страхование предпринимательского риска
По договору страхования предпринимательского риска может быть застрахован предпринимательский риск только самого страхователя и только в его пользу.
Договор страхования предпринимательского риска лица, не являющегося страхователем, ничтожен.
Договор страхования предпринимательского риска в пользу лица, не являющегося страхователем, считается заключенным в пользу страхователя.
Статья 921. Договор личного страхования
По договору личного страхования одна сторона (страховщик) обязуется за обусловленную договором плату (страховую премию), уплачиваемую другой стороной (страхователем), выплатить единовременно или выплачивать периодически обусловленную договором сумму (страховую сумму) в случае причинения вреда жизни или здоровью самого страхователя или другого названного в договоре гражданина (застрахованного лица), достижения им определенного возраста или наступления в его жизни иного, предусмотренного договором события (страхового случая).
Право на получение страховой суммы принадлежит лицу, в пользу которого заключен договор личного страхования.
Договор личного страхования считается заключенным в пользу застрахованного лица, если в договоре не названо в качестве выгодоприобретателя другое лицо. В случае смерти лица, застрахованного по договору, в котором не назван иной выгодоприобретатель, выгодоприобретателями признаются наследники застрахованного лица.
Договор личного страхования в пользу лица, не являющегося застрахованным лицом, в том числе в пользу не являющегося застрахованным лицом страхователя, может быть заключен лишь с письменного согласия застрахованного лица. При отсутствии такого согласия договор может быть признан недействительным по иску застрахованного лица, а в случае смерти этого лица –– по иску его наследников.
Статья 922. Обязательное страхование
Законом может быть установлена обязанность страховать:
жизнь, здоровье или имущество других определенных в законе лиц на случай причинения вреда их жизни, здоровью или имуществу;
риск своей гражданской ответственности, которая может наступить вследствие причинения вреда жизни, здоровью или имуществу других лиц или нарушения договоров с другими лицами.
Обязанность выступать в качестве страхователя возлагается законом на определенных в нем лиц.
Законом могут быть установлены и иные виды обязательного страхования.
Обязанность страховать свою жизнь или здоровье не может быть возложена на гражданина по закону.
См. предыдущую редакцию.
В случаях, предусмотренных законом или в установленном им порядке, на юридических лиц, имеющих в оперативном управлении имущество, являющееся государственной собственностью, может быть возложена обязанность страховать это имущество.
(часть пятая статьи 922 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 февраля 2025 года № ЗРУ-1025 — Национальная база данных законодательства, 07.02.2025 г., № 03/25/1025/0116. Дата вступления в силу — 8 мая 2025 года)
В случаях, когда обязанность страхования имущества не вытекает из закона, а основана на договоре с владельцем имущества или на учредительных документах юридического лица, являющегося собственником имущества, такое страхование не является обязательным в смысле настоящей статьи и не влечет последствий, предусмотренных статьей 924 настоящего Кодекса.
Статья 923. Осуществление обязательного страхования
Обязательное страхование осуществляется путем заключения договора страхования лицом, на которое возложена обязанность такого страхования (страхователем), со страховщиком.
Обязательное страхование осуществляется за счет страхователя, за исключением обязательного страхования пассажиров, которое в предусмотренных законом случаях может осуществляться за их счет.
Объекты, подлежащие обязательному страхованию, риски, от которых должны быть застрахованы, и минимальные размеры страховых сумм определяются законодательством.
Статья 924. Последствия нарушения правил об обязательном страховании
Лицо, в пользу которого по закону должно быть осуществлено обязательное страхование, вправе, если ему известно, что страхование не осуществлено, потребовать в судебном порядке его осуществления лицом, на которое возложена обязанность страхования в качестве страхователя.
Если лицо, на которое возложена в качестве страхователя обязанность страхования, не осуществило его или заключило договор страхования на условиях, ухудшающих положение выгодоприобретателя по сравнению с условиями, определенными законом, оно при наступлении страхового случая несет ответственность перед выгодоприобретателем на тех же условиях, на каких должно было бы быть выплачено страховое возмещение при надлежащем страховании.
Статья 925. Страховщик
В качестве страховщиков договоры страхования могут заключать юридические лица, являющиеся коммерческими организациями и имеющие лицензию на осуществление страхования соответствующего вида, если иное не предусмотрено законодательными актами.
Требования, которым должны отвечать страховые организации, порядок их лицензирования и осуществления государственного надзора за их деятельностью определяются законом.
Статья 926. Выполнение обязанностей по договору страхования страхователем и выгодоприобретателем
Заключение договора страхования в пользу выгодоприобретателя, в том числе и тогда, когда им является застрахованное лицо, не освобождает страхователя от выполнения обязанностей по этому договору, если только договором не предусмотрено иное либо обязанности, лежащие на страхователе, выполнены лицом, в пользу которого заключен договор.
При предъявлении выгодоприобретателем требования о выплате страхового возмещения по договору имущественного страхования либо страховой суммы по договору личного страхования страховщик вправе потребовать от него, в том числе и тогда, когда выгодоприобретателем является застрахованное лицо, выполнения обязанностей по договору страхования, включая обязанности, лежащие на страхователе, но не выполненные им. Риск последствий невыполнения или несвоевременного выполнения обязанностей, которые должны были быть выполнены ранее, несет выгодоприобретатель.
Статья 927. Форма договора страхования
Договор страхования должен быть заключен в письменной форме.
Несоблюдение этого требования влечет недействительность договора страхования.
Договор страхования может быть заключен путем составления одного документа либо вручения страховщиком страхователю на основании его письменного или устного заявления подписанного страховщиком страхового полиса (свидетельства, сертификата, квитанции), содержащего условия договора страхования. В этом случае согласие страхователя заключить договор на предложенных страховщиком условиях подтверждается принятием от страховщика указанных документов и уплатой страховой премии либо — при внесении страховой премии в рассрочку — уплатой первого взноса.
Страховщик при заключении договора вправе применять разработанные им стандартные формы договора страхования (страхового полиса) по отдельным видам страхования.
Статья 928. Страхование по генеральному полису
Систематическое страхование разных партий однородного имущества (товаров, грузов и т. п.) на сходных условиях в течение определенного срока может по соглашению страхователя со страховщиком осуществляться на основании одного договора страхования — генерального полиса.
Страхователь обязан в отношении каждой партии имущества, подпадающей под действие генерального полиса, сообщать страховщику обусловленные таким полисом сведения в предусмотренный им срок, а если он не предусмотрен — немедленно по их получении. Страхователь не освобождается от этой обязанности, даже если к моменту получения таких сведений возможность убытков, подлежащих возмещению страховщиком, уже миновала.
По требованию страхователя страховщик обязан выдавать страховые полисы по отдельным партиям имущества, подпадающим под действие генерального полиса.
В случае несоответствия содержания страхового полиса генеральному полису предпочтение отдается страховому полису.
Статья 929. Существенные условия договора страхования
При заключении договора имущественного страхования между страхователем и страховщиком должно быть достигнуто соглашение:
об определенном имуществе либо ином имущественном интересе, являющемся объектом страхования;
о характере события, на случай наступления которого производится страхование (страхового случая);
о размере страховой суммы;
о порядке определения размера страхового возмещения, если договором предусмотрена возможность его выплаты в размере меньшем, чем страховая сумма;
о размере страховой премии и сроке (сроках) ее уплаты;
о сроке действия договора.
При заключении договора личного страхования между страхователем и страховщиком должно быть достигнуто соглашение:
о застрахованном лице;
о характере события, на случай наступления которого в жизни застрахованного лица осуществляется страхование (страхового случая);
о размере страховой суммы;
о размере страховой премии и сроке (сроках) ее уплаты;
о сроке действия договора.
По соглашению сторон в договор могут быть включены иные условия. Если договор страхования содержит условия, ухудшающие положение гражданина, являющегося страхователем, застрахованным лицом или выгодоприобретателем, по сравнению с положениями, установленными законодательством, вместо этих условий договора применяются соответствующие положения законодательства.
Статья 930. Определение условий договора страхования в правилах страхования
Условия, на которых заключается договор страхования, могут быть определены в стандартных правилах страхования соответствующего вида, принятых, одобренных или утвержденных страховщиком либо объединением страховщиков (правилах страхования).
Условия, содержащиеся в правилах страхования и не включенные в текст договора страхования (полиса), обязательны для страхователя (выгодоприобретателя), если в договоре (полисе) прямо указывается на применение таких правил и сами правила изложены в одном документе с договором (полисом) или на его оборотной стороне либо приложены к нему. В последнем случае вручение страхователю при заключении договора правил страхования должно быть удостоверено записью в договоре.
При заключении договора страхования страхователь и страховщик могут договориться об изменении или исключении отдельных положений правил страхования и о включении в договор положений, отсутствующих в правилах.
Страхователь (выгодоприобретатель) вправе ссылаться в защиту своих интересов на правила страхования соответствующего вида, на которые имеется ссылка в договоре страхования (полисе), даже если эти правила в силу настоящей статьи для него необязательны.
Статья 931. Сведения, предоставляемые страхователем при заключении договора страхования
При заключении договора страхования страхователь обязан сообщить страховщику известные страхователю обстоятельства, имеющие существенное значение для определения вероятности наступления страхового случая и размера возможных убытков от его наступления (страхового риска).
Существенными признаются обстоятельства, определенно оговоренные страховщиком в стандартной форме договора страхования (полиса), переданных страхователю правилах страхования или письменном запросе.
Если договор страхования заключен при отсутствии ответов страхователя на какие-либо вопросы страховщика, страховщик не может впоследствии требовать расторжения договора либо признания его недействительным на том основании, что соответствующие обстоятельства не были сообщены страхователем.
Если после заключения договора страхования будет установлено, что страхователь сообщил страховщику заведомо ложные сведения об обстоятельствах, указанных в части пеpвой настоящей статьи, страховщик вправе потребовать признания договора недействительным и применения последствий, предусмотренных частью втоpой статьи 123 настоящего Кодекса.
Страховщик не может требовать признания договора страхования недействительным, если обстоятельства, о которых умолчал страхователь, уже отпали.
Статья 932. Право страховщика на оценку страхового риска
См. предыдущую редакцию.
При заключении договора страхования имущества страховщик вправе произвести осмотр страхуемого имущества, а при необходимости — организовать проведение оценки в целях установления его действительной стоимости.
(часть первая статьи 932 в редакции Закона Республики Узбекистан от 17 сентября 2010 г. № ЗРУ-257 — СЗ РУ, 2010 г., № 37, ст. 315)
При заключении договора личного страхования страховщик вправе произвести обследование страхуемого лица для оценки фактического состояния его здоровья.
Оценка страхового риска страховщиком на основании настоящей статьи необязательна для страхователя, который вправе доказывать иное.
Статья 933. Тайна страхования
Страховщик не вправе разглашать полученные им в результате своей профессиональной деятельности сведения о страхователе, застрахованном лице и выгодоприобретателе, состоянии их здоровья, а также об имущественном положении этих лиц. За нарушение тайны страхования страховщик, в зависимости от рода нарушенных прав и характера нарушения, несет ответственность в соответствии с правилами статей 985, 1021 и 1022 настоящего Кодекса.
Статья 934. Страховая сумма
Сумма, в пределах которой страховщик обязуется выплатить страховое возмещение по договору имущественного страхования или которую он обязуется выплатить по договору личного страхования (страховая сумма), определяется соглашением страхователя со страховщиком в соответствии с правилами настоящей статьи.
При страховании имущества или предпринимательского риска, если договором страхования не предусмотрено иное, страховая сумма не должна превышать их действительной стоимости (страховой стоимости), каковой считается:
для имущества — его действительная стоимость в месте его нахождения в день заключения договора страхования;
для предпринимательского риска — убытки от предпринимательской деятельности, которые страхователь, как можно ожидать, понес бы при наступлении страхового случая.
См. предыдущую редакцию.
В договорах личного страхования и договорах страхования гражданской ответственности страховая сумма определяется сторонами по их усмотрению, за исключением случаев, предусмотренных законом.
(часть третья статьи 934 в редакции Закона Республики Узбекистан от 21 апреля 2008 года № ЗРУ-156 — СЗ РУ, 2008 г., № 17, ст. 129)
Статья 935. Страховая стоимость имущества
Страховой стоимостью (страховой оценкой) признается стоимость имущества, с которым связывается страховой интерес, определяемая соглашением сторон на момент заключения договора страхования, если законодательством не предусмотрено иное.
Страховая стоимость имущества, указанная в договоре страхования, не может быть впоследствии оспорена, за исключением случая, когда страховщик, не воспользовавшийся до заключения договора своим правом на оценку страхового риска, был умышленно введен в заблуждение относительно этой стоимости.
Статья 936. Неполное имущественное страхование
Если в договоре страхования имущества или предпринимательского риска страховая сумма установлена ниже страховой стоимости, страховщик при наступлении страхового случая обязан возместить страхователю (выгодоприобретателю) понесенные последним убытки пропорционально отношению страховой суммы к страховой стоимости.
Статья 937. Дополнительное имущественное страхование
Если имущество или предпринимательский риск застрахованы лишь в части страховой стоимости, страхователь (выгодоприобретатель) вправе осуществить дополнительное страхование, в том числе у другого страховщика, но с тем, чтобы общая страховая сумма по всем договорам страхования не превышала страховой стоимости.
Несоблюдение положений части пеpвой настоящей статьи влечет последствия, предусмотренные статьей 938 настоящего Кодекса.
Статья 938. Последствия страхования сверх страховой стоимости
Если страховая сумма, указанная в договоре страхования имущества или предпринимательского риска, превышает страховую стоимость, договор является ничтожным в той части страховой суммы, которая превышает страховую стоимость.
Уплаченная излишне часть страховой премии возврату в этом случае не подлежит.
Если в соответствии с договором страхования страховая премия вносится в рассрочку и к моменту установления обстоятельств, указанных в части пеpвой настоящей статьи, она внесена не полностью, оставшиеся страховые взносы должны быть уплачены в размере, уменьшенном пропорционально уменьшению размера страховой суммы.
Если завышение страховой суммы в договоре страхования явилось следствием обмана со стороны страхователя, страховщик вправе требовать признания договора недействительным и возмещения причиненных ему убытков в размере, превышающем сумму полученной им от страхователя страховой премии.
Статья 939. Двойное страхование
Правила, предусмотренные в статье 938 настоящего Кодекса, соответственно применяются и в том случае, когда страховая сумма превысила страховую стоимость в результате страхования одного и того же имущества или предпринимательского риска у двух или нескольких страховщиков (двойное страхование).
При двойном страховании имущества или предпринимательского риска каждый страховщик несет обязанность выплатить страховое возмещение в пределах заключенного им договора, однако общая сумма страховых возмещений, полученная от всех страховщиков, не может превышать реального ущерба.
При этом страхователь (выгодоприобретатель) вправе получить страховое возмещение с любого страховщика в пределах страховой суммы, предусмотренной заключенным с ним договором. В случае, если полученное страховое возмещение не покрывает реального ущерба, страхователь (выгодоприобретатель) вправе получить недостающую сумму с другого страховщика.
Страховщик, полностью или частично освобожденный от уплаты страхового возмещения в силу того, что причиненный ущерб возмещен другими страховщиками, обязан вернуть страхователю соответствующую часть страховых платежей за вычетом понесенных расходов.
Правила настоящей статьи не применяются при двойном личном страховании, где каждый страховщик выполняет свои страховые обязательства перед страхователем, застрахованным лицом и выгодоприобретателем самостоятельно, независимо от выполнения обязательств другими страховщиками.
Статья 940. Имущественное страхование от разных страховых рисков
Имущество и предпринимательский риск могут быть застрахованы от разных страховых рисков как по одному, так и по отдельным договорам страхования, в том числе по договорам с разными страховщиками.
В этих случаях допускается превышение размера общей страховой суммы по всем договорам над страховой стоимостью и соответственно применяются правила статьи 939 настоящего Кодекса.
Статья 941. Сострахование
Объект страхования может быть застрахован по одному договору совместно несколькими страховщиками (сострахование). Если в таком договоре не определены права и обязанности каждого из страховщиков, они солидарно отвечают перед страхователем (выгодоприобретателем) за выплату страхового возмещения по договору имущественного страхования или страховой суммы по договору личного страхования.
Для совместного страхования крупных и особо крупных рисков состраховщики могут создавать на основе договора о совместной деятельности простые товарищества (страховые пулы).
При наличии соответствующего соглашения между состраховщиками один из них может представлять всех состраховщиков во взаимоотношениях со страхователем (выгодоприобретателем), оставаясь ответственным перед последним только в своей доле.
Статья 942. Страховая премия и страховые взносы
Под страховой премией понимается плата за страхование, которую страхователь (выгодоприобретатель) обязан уплатить страховщику в порядке и сроки, установленные договором страхования.
Страховщик при определении размера страховой премии, подлежащей уплате по договору страхования, вправе применять разработанные им страховые тарифы, определяющие премию, взимаемую с единицы страховой суммы, с учетом объекта страхования и характера страхового риска.
В предусмотренных законом случаях размер страховой премии определяется в соответствии со страховыми тарифами, установленными или регулируемыми органами государственного страхового надзора.
Если договором страхования предусмотрено внесение страховой премии в рассрочку, договором могут быть определены последствия неуплаты в установленные сроки очередных страховых взносов.
Если страховой случай наступил до уплаты очередного страхового взноса, внесение которого просрочено, страховщик вправе ограничить размер подлежащих выплате страхового возмещения по договору имущественного страхования или страховой суммы по договору личного страхования суммой, пропорциональной уплаченной ему части страховой премии, и зачесть сумму просроченного страхового взноса.
Статья 943. Недействительность договора страхования
Договор страхования является ничтожным в случаях, когда:
к моменту заключения договора объект страхования не существовал;
по договору имущественного страхования было застраховано имущество, добытое преступным путем, являвшееся предметом преступления или подлежавшее конфискации;
по договору застрахован противоправный интерес;
в качестве страхового случая в договоре страхования предусмотрено событие, лишенное признаков вероятности и случайности его наступления.
Договор страхования является ничтожным также в других случаях, предусмотренных настоящим Кодексом и иными законами.
Статья 944. Замена застрахованного лица
В случае, когда по договору страхования риска ответственности за причинение вреда застрахована ответственность лица иного, чем страхователь, последний вправе, поскольку иное не предусмотрено договором, в любое время до наступления страхового случая заменить это лицо другим, письменно уведомив об этом страховщика.
Застрахованное лицо, названное в договоре личного страхования, может быть заменено страхователем другим лицом лишь с согласия самого застрахованного лица и страховщика.
Статья 945. Замена выгодоприобретателя
Страхователь вправе заменить выгодоприобретателя, названного в договоре страхования, другим лицом, письменно уведомив об этом страховщика. Замена выгодоприобретателя по договору личного страхования, назначенного с согласия застрахованного лица, допускается лишь с согласия этого лица.
Выгодоприобретатель не может быть заменен другим лицом после того, как он выполнил какую-либо из обязанностей по договору страхования или предъявил страховщику требование о выплате страхового возмещения или страховой суммы.
Статья 946. Замена страхователя
В случае смерти страхователя, заключившего договор страхования имущества, права и обязанности страхователя переходят к лицу, принявшему это имущество в порядке наследования. В других случаях перехода права собственности права и обязанности страхователя переходят к новому собственнику с согласия страховщика, если договором или законодательством не установлено иное.
В случае смерти страхователя, заключившего договор личного страхования в пользу застрахованного, права и обязанности, определяемые этим договором, переходят к застрахованному с его согласия. При невозможности выполнения застрахованным обязанностей по договору страхования его права и обязанности могут перейти к лицам, осуществляющим в соответствии с законодательством обязанности по охране его прав и законных интересов.
Если в период действия договора страхования страхователь судом признан недееспособным либо ограничен в дееспособности, права и обязанности такого страхователя получает его опекун или попечитель. При этом страхование ответственности страхователя перед третьими лицами заканчивается с момента прекращения или ограничения его дееспособности.
При реорганизации страхователя, являющегося юридическим лицом, в период договора страхования его права и обязанности по этому договору переходят с согласия страховщика к соответствующему правопреемнику в порядке, определенном настоящим Кодексом.
Статья 947. Начало действия договора страхования
Договор страхования, если в нем не предусмотрено иное, вступает в силу в момент уплаты страховой премии или первого ее взноса.
Страхование, обусловленное договором, распространяется на страховые случаи, происшедшие после вступления договора страхования в силу, если в договоре не предусмотрен иной срок начала действия страхования.
Статья 948. Досрочное прекращение договора страхования
Договор страхования прекращается до наступления срока, на который он был заключен, если после его вступления в силу возможность наступления страхового случая отпала и существование страхового риска прекратилось по обстоятельствам иным, чем страховой случай. К таким обстоятельствам, в частности, относятся:
гибель застрахованного имущества по причинам иным, чем наступление страхового случая;
прекращение в установленном порядке предпринимательской деятельности лицом, застраховавшим предпринимательский риск или риск гражданской ответственности, связанной с этой деятельностью.
При досрочном прекращении договора страхования по обстоятельствам, указанным в части первой настоящей статьи, страховщик имеет право на часть страховой премии пропорционально времени, в течение которого действовало страхование.
Страхователь (выгодоприобретатель) вправе отказаться от исполнения договора страхования в любое время, если к моменту отказа возможность наступления страхового случая не отпала по обстоятельствам, указанным в части первой настоящей статьи.
При досрочном отказе страхователя (выгодоприобретателя) от договора страхования уплаченная страховщику страховая премия не подлежит возврату, если договором не предусмотрено иное.
Статья 949. Последствия увеличения страхового риска в период действия договора страхования
В период действия договора имущественного страхования страхователь (выгодоприобретатель) обязан незамедлительно сообщать страховщику о ставших ему известными значительных изменениях в обстоятельствах, сообщенных страховщику при заключении договора, если эти изменения могут существенно повлиять на увеличение страхового риска. Значительными признаются изменения, оговоренные в договоре страхования (страховом полисе) и в переданных страхователю правилах страхования.
Страховщик, уведомленный об обстоятельствах, влекущих увеличение страхового риска, вправе потребовать изменения условий договора страхования или уплаты дополнительной страховой премии соразмерно увеличению риска.
Если страхователь (выгодоприобретатель) возражает против изменения условий договора страхования или доплаты страховой премии, страховщик вправе потребовать расторжения договора в соответствии с правилами, предусмотренными главой 28 настоящего Кодекса.
При неисполнении страхователем либо выгодоприобретателем предусмотренной в части первой настоящей статьи обязанности страховщик вправе потребовать расторжения договора страхования и возмещения убытков, причиненных расторжением договора.
Страховщик не вправе требовать расторжения договора страхования, если обстоятельства, влекущие увеличение страхового риска, уже отпали.
При личном страховании последствия изменения страхового риска в период действия договора страхования, указанные в частях второй, третьей и четвертой настоящей статьи, могут наступить, только если они прямо предусмотрены в договоре.
Статья 950. Переход прав на застрахованное имущество к другому лицу
При переходе прав на застрахованное имущество от лица, в интересах которого был заключен договор страхования, к другому лицу права и обязанности по этому договору переходят к лицу, к которому перешли права на имущество, за исключением случаев принудительного изъятия имущества по основаниям, указанным в статьях 197 и 199 настоящего Кодекса.
Лицо, к которому перешли права на застрахованное имущество, должно письменно уведомить об этом страховщика.
Статья 951. Уведомление страховщика о наступлении страхового случая
Страхователь по договору имущественного страхования после того, как ему стало известно о наступлении страхового случая, обязан незамедлительно уведомить о его наступлении страховщика или его представителя. Если договором предусмотрен срок и (или) способ уведомления, оно должно быть сделано в условленный срок и указанным в договоре способом. Такая же обязанность лежит на выгодоприобретателе, если он намерен воспользоваться правом на страховое возмещение по заключенному в его пользу договору.
Неисполнение обязанности, предусмотренной частью пеpвой настоящей статьи, дает страховщику право отказать в выплате страхового возмещения, если не будет доказано, что страховщик своевременно узнал о наступлении страхового случая либо, что отсутствие у страховщика сведений об этом не могло сказаться на его обязанности выплатить страховое возмещение.
Правила, предусмотренные настоящей статьей, соответственно применяются к договору личного страхования, если страховым случаем является смерть застрахованного лица или причинение вреда его здоровью. При этом устанавливаемый договором срок уведомления страховщика не может быть менее двадцати дней.
Статья 952. Уменьшение убытков от страхового случая
При наступлении страхового случая, предусмотренного договором имущественного страхования, страхователь обязан принять разумные и доступные меры, чтобы уменьшить возможные убытки. Принимая такие меры, страхователь должен следовать указаниям страховщика, если они сообщены страхователю.
Расходы, произведенные в целях уменьшения убытков, подлежащих возмещению страховщиком, если такие расходы были необходимы или были произведены для выполнения указаний страховщика, должны быть возмещены страховщиком, даже если соответствующие меры оказались безуспешными. Такие расходы возмещаются пропорционально отношению страховой суммы к страховой стоимости, независимо от того, что вместе с возмещением других убытков они могут превысить страховую сумму.
Страховщик освобождается от возмещения убытков, возникших вследствие того, что страхователь умышленно не принял мер, чтобы уменьшить возможные убытки.
Статья 953. Последствия наступления страхового случая по вине страхователя, выгодоприобретателя или застрахованного лица
Страховщик освобождается от выплаты страхового возмещения или страховой суммы, если страховой случай наступил вследствие умысла страхователя, выгодоприобретателя или застрахованного лица, за исключением, если умышленные действия были совершены ими в состоянии необходимой обороны или крайней необходимости, а также в случаях, предусмотренных частями третьей и четвертой настоящей статьи.
Законом могут быть предусмотрены случаи освобождения страховщика от выплаты страхового возмещения по договорам имущественного страхования или уменьшения размера возмещения при наступлении страхового случая вследствие грубой неосторожности страхователя или выгодоприобретателя.
Страховщик не освобождается от выплаты страхового возмещения по договору страхования гражданской ответственности за причинение вреда жизни или здоровью застрахованного лица, если вред причинен по вине ответственного за него лица.
Страховщик не освобождается от выплаты страховой суммы, которая по договору личного страхования подлежит уплате в случае смерти застрахованного лица, если его смерть наступила вследствие самоубийства и к этому времени договор страхования действовал уже не менее двух лет.
Статья 954. Основания освобождения страховщика от выплаты страхового возмещения и страховой суммы
Страховщик освобождается от выплаты страхового возмещения и страховой суммы, если законом или договором страхования не предусмотрено иное и страховой случай наступил вследствие:
воздействия ядерного взрыва, радиации или радиоактивного заражения;
военных действий, маневров или иных военных мероприятий.
Если договором имущественного страхования не предусмотрено иное, страховщик освобождается от выплаты страхового возмещения за убытки, возникшие вследствие изъятия, конфискации, реквизиции, ареста или уничтожения застрахованного имущества по распоряжению государственных органов.
Статья 955. Отказ в выплате страхового возмещения или страховой суммы
Страховщик вправе отказать страхователю (выгодоприобретателю) в выплате страхового возмещения по договору имущественного страхования или страховой суммы по договору личного страхования в случаях, когда:
действие договора страхования прекратилось до наступления страхового случая, в том числе по основаниям, указанным в статьях 948 и 950 настоящего Кодекса;
договор страхования является ничтожным по основаниям, предусмотренным настоящим Кодексом или иными законами;
страховщик освобождается от выплаты страхового возмещения или страховой суммы по основаниям, указанным в статьях 951 –– 954 настоящего Кодекса;
страховщиком предъявлен иск о признании договора страхования недействительным по основаниям, предусмотренным настоящим Кодексом или иными законами, либо о расторжении договора страхования вследствие того, что страхователь (выгодоприобретатель) воспрепятствовал расследованию обстоятельств страхового случая или определению размера причиненных убытков.
Решение страховщика об отказе в выплате страхового возмещения или страховой суммы должно быть сообщено страхователю (выгодоприобретателю) не позднее, чем в течение пятнадцати дней после их обращения за выплатой страхового возмещения или страховой суммы, и должно содержать мотивированное обоснование причин отказа.
Отказ страховщика выплатить страховое возмещение или страховую сумму может быть оспорен путем предъявления к нему иска в суде.
Статья 956. Выплата страховой суммы по договору личного страхования
Страховая сумма по договору личного страхования выплачивается лицу, в пользу которого заключен договор, независимо от сумм, причитающихся страхователю, застрахованному лицу или выгодоприобретателю по социальному страхованию, социальному обеспечению, по другим договорам страхования или в порядке возмещения вреда.
Страховая сумма по договору личного страхования, выплачиваемая наследникам застрахованного лица на основании части третьей статьи 921 настоящего Кодекса, не входит в состав наследства застрахованного лица.
Статья 957. Переход к страховщику прав страхователя на возмещение ущерба (суброгация)
Если договором имущественного страхования не предусмотрено иное, к страховщику, уплатившему страховое возмещение, переходит в пределах уплаченной суммы право требования, которое страхователь (выгодоприобретатель) имеет к лицу, ответственному за убытки, возмещенные в результате страхования. Однако условие договора, исключающее переход к страховщику права требования к лицу, умышленно причинившему убытки, ничтожно.
Перешедшее к страховщику право требования осуществляется им с соблюдением правил, регулирующих отношения между страхователем (выгодоприобретателем) и лицом, ответственным за убытки.
Страхователь (выгодоприобретатель) обязан передать страховщику все документы и доказательства и сообщить ему все сведения, необходимые для осуществления страховщиком перешедшего к нему права требования.
Если страхователь (выгодоприобретатель) отказался от своего права требования к лицу, ответственному за убытки, возмещенные страховщиком, или осуществление этого права стало невозможным по вине страхователя (выгодоприобретателя), страховщик освобождается от уплаты страхового возмещения полностью или в соответствующей части и вправе потребовать возврата излишне уплаченной суммы возмещения.
Статья 958. Передача страховщику прав на застрахованное имущество
При страховании имущества страхователь (выгодоприобретатель) после наступления страхового случая может с согласия страховщика передать ему свои права на застрахованное имущество и получить страховое возмещение в полном объеме страховой суммы.
Статья 959. Перестрахование
Риск выплаты страхового возмещения или страховой суммы, принятый на себя страховщиком по договору страхования, может быть им застрахован полностью или частично у другого страховщика (страховщиков) по заключенному с последним договору перестрахования.
К договору перестрахования применяются правила настоящей главы, подлежащие применению в отношении страхования предпринимательского риска, если иное не предусмотрено договором перестрахования. Страховщик по договору страхования (основному договору), заключивший договор перестрахования, считается в этом последнем договоре страхователем.
При перестраховании ответственным перед страхователем по основному договору страхования за выплату страхового возмещения или страховой суммы остается страховщик по этому договору.
Однако в случае ликвидации страховой организации, являющейся страховщиком по основному договору страхования, до наступления страхового случая его права и обязанности по этому договору в перестрахованной части переходят к страховщику по договору перестрахования.
Допускается последовательное заключение двух или нескольких договоров перестрахования. Каждый из таких договоров считается основным договором страхования в отношении следующего договора перестрахования.
Статья 960. Взаимное страхование
Граждане и юридические лица могут страховать свое имущество и иные имущественные интересы, указанные в части втоpой статьи 915 настоящего Кодекса, на взаимной основе путем объединения в обществах взаимного страхования необходимых для этого средств.
Общества взаимного страхования осуществляют страхование имущества и иных имущественных интересов своих членов и являются некоммерческими организациями.
Страхование обществами взаимного страхования имущества и имущественных интересов своих членов осуществляется непосредственно на основании членства, если учредительными документами общества не предусмотрено заключение в этих случаях договоров страхования.
Правила настоящей главы применяются к отношениям по страхованию между обществом взаимного страхования и его членами, поскольку иное не предусмотрено законом, учредительными документами соответствующего общества или установленными им правилами страхования.
Осуществление обязательного страхования путем взаимного страхования допускается лишь в случаях, предусмотренных законом.
Общество взаимного страхования может в качестве страховщика осуществлять страхование интересов лиц, не являющихся членами общества, если такая страховая деятельность предусмотрена его учредительными документами, само общество образовано в форме коммерческой организации, имеет лицензию на осуществление страхования соответствующего вида и отвечает другим требованиям, установленным законом.
Страхование интересов лиц, не являющихся членами общества взаимного страхования, осуществляется обществом по договорам страхования в соответствии с правилами настоящей главы.
Особенности правового положения обществ взаимного страхования и условия их деятельности определяются законодательством.
Статья 961. Обязательное государственное страхование
В целях обеспечения социальных интересов граждан и интересов государства законом может быть установлено обязательное государственное страхование жизни, здоровья и имущества.
Обязательное государственное страхование осуществляется за счет средств, выделяемых на эти цели из государственного бюджета.
Обязательное государственное страхование осуществляется непосpедственно на основании законодательства о страховании указанными в нем государственными страховыми или иными государственными организациями (страховщиками).
Правила настоящей главы применяются к обязательному государственному страхованию, если иное не предусмотрено законодательством о страховании и не вытекает из существа соответствующих отношений по страхованию.
Глава 53. Простое товарищество
Статья 962. Договор простого товарищества
По договору простого товарищества (договору о совместной деятельности) двое или более лиц, именуемых товарищами (участниками), обязуются соединить свои вклады и совместно действовать без образования юридического лица для извлечения прибыли или достижения иной цели, не противоречащей закону.
Сторонами договора простого товарищества, заключаемого для осуществления предпринимательской деятельности, могут быть только индивидуальные предприниматели и (или) коммерческие организации.
См. предыдущую редакцию.
Договор простого товарищества, заключенный двумя или более коммерческими юридическими лицами, является договором консорциума.
(статья 962 дополнена частью третьей Законом Республики Узбекистан от 7 февраля 2025 года № ЗРУ-1025 — Национальная база данных законодательства, 07.02.2025 г., № 03/25/1025/0116. Дата вступления в силу — 8 мая 2025 года)
Договор простого товарищества должен быть заключен в письменной форме.
См. предыдущую редакцию.
Статья 9621. Особенности договора консорциума
Объединение юридических лиц, созданное на основании договора консорциума, не имеет статуса обособленного юридического лица.
Товарищи (участники) договора консорциума могут участвовать в деятельности других консорциумов, с сохранением их самостоятельной хозяйственной деятельности.
Отношения между товарищами (участниками) консорциума регулируются договором консорциума, заключаемым в письменной форме.
Товарищам (участникам) консорциума запрещается искусственно завышать или снижать цены на товарном рынке, в том числе согласовывать действия, противоречащие требованиям Закона Республики Узбекистан «О конкуренции».
Объединение юридических лиц, созданное на основании договора консорциума, прекращает свою деятельность по завершению согласованных работ, связанных с коммерческой деятельностью, установленной в договоре консорциума или на основании решения его товарищей (участников).
К договору консорциума применяются правила настоящей главы, если иное не предусмотрено настоящей статьей.
(статья 9621 введена Законом Республики Узбекистан от 7 февраля 2025 года № ЗРУ-1025 — Национальная база данных законодательства, 07.02.2025 г., № 03/25/1025/0116. Дата вступления в силу — 8 мая 2025 года)
Статья 963. Вклады товарищей
Вкладом товарища признается все то, что он вносит в общее дело, в частности деньги, иное имущество, профессиональные и иные знания, навыки и умения, а также деловая репутация.
Вклады товарищей предполагаются равными по стоимости, если иное не следует из договора простого товарищества или фактических обстоятельств. Денежная оценка вклада товарища производится по соглашению между товарищами.
Статья 964. Общее имущество товарищей
Внесенное товарищами имущество, которым они обладали на праве собственности, а также произведенная в результате совместной деятельности продукция и полученные от такой деятельности плоды и доходы признаются их общей долевой собственностью, поскольку иное не установлено законом или договором простого товарищества либо не вытекает из существа обязательства.
Имущество, находящееся в общей долевой собственности товарищей, а также их общие требования и общие исключительные права образуют общее имущество товарищей. Общее имущество используется в интересах всех товарищей.
Ведение бухгалтерского учета общего имущества товарищей может быть поручено ими одному из участвующих в договоре простого товарищества юридических лиц.
Пользование общим имуществом товарищей осуществляется по их общему согласию, а при недостижении согласия –– в порядке, устанавливаемом судом.
Обязанности товарищей по содержанию общего имущества и порядок возмещения расходов, связанных с выполнением этих обязанностей, предусматриваются договором простого товарищества.
Статья 965. Ведение общих дел товарищей
Ведение общих дел участников договора простого товарищества осуществляется в порядке, предусмотренном договором.
При ведении общих дел каждый товарищ вправе действовать от имени всех товарищей, если договором простого товарищества не установлено, что ведение дел осуществляется отдельными участниками либо совместно всеми участниками договора.
При совместном ведении дел для совершения каждой сделки требуется согласие всех товарищей.
В отношениях с третьими лицами полномочие товарища совершать сделки от имени всех товарищей удостоверяется доверенностью, выданной ему остальными товарищами, или явствует из договора простого товарищества.
В отношениях с третьими лицами товарищи не могут ссылаться на ограничения прав по ведению общих дел товарища, совершившего сделку, за исключением случаев, когда они докажут, что в момент заключения сделки третье лицо знало или заведомо должно было знать о наличии таких ограничений.
Товарищ, совершивший от имени всех товарищей сделки, в отношении которых его право на ведение дел было ограничено, либо заключивший в интересах всех товарищей сделки от своего имени, имеет право на возмещение произведенных им из своих средств расходов, если имелись достаточные основания полагать, что эти сделки были необходимыми в интересах всех товарищей. Если такими сделками другим товарищам причинены убытки, они вправе требовать их возмещения.
Решения, касающиеся общих дел, принимаются товарищами по общему согласию, если иное не предусмотрено договором простого товарищества.
Участники договора, уполномоченные на ведение общих дел, имеют право на отдельное вознаграждение, если это предусмотрено договором простого товарищества.
Статья 966. Право товарища на информацию
Каждый товарищ независимо от того, уполномочен ли он вести общие дела товарищей, вправе знакомиться со всей документацией по ведению дел. Отказ от этого права или его ограничение, в том числе по соглашению товарищей, ничтожны.
Статья 967. Общие расходы, убытки и ответственность товарищей
Порядок покрытия расходов и убытков, связанных с совместной деятельностью товарищей, определяется их соглашением. При отсутствии такого соглашения каждый товарищ несет расходы и убытки пропорционально стоимости его вклада в общее дело.
Соглашение, полностью освобождающее кого-либо из товарищей от участия в покрытии общих расходов или убытков, ничтожно.
Если договор простого товарищества не связан с осуществлением его участниками предпринимательской деятельности, то по общим договорным обязательствам каждый товарищ отвечает всем своим имуществом пропорционально стоимости его вклада в общее дело.
По общим обязательствам, возникшим не из договора простого товарищества, товарищи отвечают солидарно.
Если договор простого товарищества связан с осуществлением его участниками предпринимательской деятельности, товарищи отвечают солидарно по всем общим обязательствам независимо от основания их возникновения.
Статья 968. Распределение прибыли
Прибыль, полученная товарищами в результате их совместной деятельности, распределяется пропорционально стоимости вкладов товарищей в общее дело, если иное не предусмотрено договором простого товарищества или иным соглашением товарищей. Соглашение об устранении кого-либо из товарищей от участия в прибыли ничтожно.
Статья 969. Выдел доли товарища по требованию его кредитора
Кредитор участника договора простого товарищества вправе предъявить требование о выделе его доли в общем имуществе в соответствии со статьей 227 настоящего Кодекса.
Статья 970. Основания прекращения договора простого товарищества
Договор простого товарищества прекращается вследствие:
объявления кого-либо из товарищей недееспособным, ограниченно дееспособным или безвестно отсутствующим, если договором простого товарищества или последующим соглашением не предусмотрено сохранение договора в отношениях между остальными товарищами;
объявления кого-либо из товарищей несостоятельным (банкротом), за изъятием, указанным в абзаце втором настоящей статьи;
смерти товарища или ликвидации либо реорганизации участвующего в договоре простого товарищества юридического лица, если договором или последующим соглашением не предусмотрено сохранение договора в отношениях между остальными товарищами либо замещение умершего товарища (ликвидированного или реорганизованного юридического лица) его наследниками (правопреемниками);
отказа кого-либо из товарищей от дальнейшего участия в бессрочном договоре простого товарищества, за изъятием, указанным в абзаце втором настоящей статьи;
расторжения договора простого товарищества, заключенного с указанием срока по требованию одного из товарищей в отношениях между ним и остальными товарищами, за изъятием, указанным в абзаце втором настоящей статьи;
истечения срока договора простого товарищества;
выдела доли товарища по требованию его кредитора, за изъятием, указанным в абзаце втором настоящей статьи;
других оснований, предусмотренных настоящим Кодексом или договором.
Статья 971. Последствия прекращения договора простого товарищества
При прекращении договора простого товарищества вещи, переданные в общее владение и (или) пользование товарищей, возвращаются предоставившим их товарищам без вознаграждения, если иное не предусмотрено соглашением сторон.
С момента прекращения договора простого товарищества его участники несут солидарную ответственность по неисполненным общим обязательствам в отношении третьих лиц.
Раздел имущества, находившегося в общей долевой собственности товарищей, и возникших у них общих прав требования, осуществляется в порядке, установленном статьей 223 настоящего Кодекса.
Товарищ, внесший в общую долевую собственность индивидуально определенную вещь, вправе при прекращении договора простого товарищества требовать возврата ему этой вещи, при условии соблюдения интересов остальных товарищей и кредиторов.
Статья 972. Отказ от бессрочного договора простого товарищества
Заявление об отказе лица от бессрочного договора простого товарищества должно быть сделано им не позднее, чем за три месяца до предполагаемого выхода из договора, если иной срок не установлен договором.
Соглашение об ограничении права на отказ от бессрочного договора простого товарищества ничтожно.
Статья 973. Расторжение договора простого товарищества по требованию стороны
Наряду с основанием, указанным в части втоpой статьи 382 настоящего Кодекса, сторона договора простого товарищества, заключенного с указанием срока или с указанием цели в качестве отменительного условия, вправе требовать расторжения договора в отношениях между собой и остальными товарищами по уважительной причине с возмещением остальным товарищам реального ущерба, причиненного расторжением договора.
Статья 974. Ответственность товарища, отказавшегося от участия в договоре или потребовавшего его расторжения
В случае, когда договор простого товарищества не был прекращен в результате заявления кого-либо из участников об отказе от дальнейшего в нем участия либо расторжения договора по требованию одного из товарищей, лицо, участие которого в договоре прекратилось, отвечает перед третьими лицами по общим обязательствам, возникшим в период его участия в договоре, так как если бы оно осталось участником договора простого товарищества.
Статья 975. Негласное товарищество
Договором простого товарищества может быть предусмотрено, что его существование не раскрывается для третьих лиц (негласное товарищество). К такому договору применяются правила настоящей главы, если иное не предусмотрено настоящей статьей или не вытекает из существа негласного товарищества.
В отношениях с третьими лицами каждый из участников негласного товарищества отвечает всем своим имуществом по сделкам, которые он заключил от своего имени в общих интересах товарищей.
В отношениях между товарищами обязательства, возникшие в процессе их совместной деятельности, считаются общими.
Глава 54. Публичный конкурс
Статья 976. Организация публичного конкурса
Лицо, объявившее публично о выплате денежного вознаграждения или выдаче иной награды (о выплате награды) за лучшее выполнение работы или достижение иных результатов (публичный конкурс), должно выплатить обусловленную награду тому, кто в соответствии с условиями проведения конкурса признан его победителем.
Публичный конкурс может быть открытым, когда предложение организатора конкурса принять участие в конкурсе обращено ко всем желающим путем объявления в печати и иных средствах массовой информации, или закрытым, когда предложение принять участие в конкурсе направляется определенному кругу лиц по выбору организатора конкурса.
Открытый конкурс может быть обусловлен предварительной квалификацией его участников, когда организатором конкурса проводится предварительный отбор лиц, пожелавших принять участие в конкурсе.
Объявление о публичном конкурсе должно содержать условия, предусматривающие существо задания, критерии и порядок оценки результатов работы или иных достижений, место, срок и порядок их представления, размер и форму награды, а также порядок и сроки объявления результатов.
К публичному конкурсу, содержащему обязательство заключить с победителем конкурса договор, пpавила настоящей главы применяются постольку, поскольку статьями 379 –– 381 настоящего Кодекса не предусмотрено иное.
Статья 977. Изменение условий и отмена публичного конкурса
Лицо, объявившее публичный конкурс, вправе изменить его условия или отменить конкурс только в течение первой половины установленного для представления работ срока.
Извещение об изменении условий или отмене конкурса должно быть сделано тем же способом, каким конкурс был объявлен.
В случае изменения условий конкурса или его отмены лицо, объявившее о конкурсе, должно возместить расходы, понесенные любым лицом, которое выполнило предусмотренную в объявлении работу до того, как ему стало или должно было стать известно об изменении условий конкурса или о его отмене.
Если при изменении условий конкурса или при его отмене были нарушены требования, указанные в частях первой или второй настоящей статьи, лицо, объявившее конкурс, должно выплатить награду тем, кто выполнил работу, удовлетворяющую указанным в объявлении условиям.
Лицо, объявившее конкурс, освобождается от обязанности возмещения расходов, если докажет, что указанная работа была выполнена не в связи с конкурсом, в частности, до объявления о конкурсе либо заведомо не соответствовало условиям конкурса.
Статья 978. Решение о выплате награды
Решение о выплате награды победителю конкурса должно быть вынесено и сообщено участникам публичного конкурса в порядке и в сроки, установленные в объявлении о конкурсе.
Если указанные в объявлении результаты достигнуты в работе, выполненной совместно двумя или более лицами, награда распределяется между ними в соответствии с их соглашением. Если такое соглашение не достигнуто, порядок распределения награды определяется судом.
Статья 979. Использование победивших на публичном конкурсе произведений науки, литературы и искусства
Если предмет публичного конкурса составляет произведение науки, литературы или искусства, лицо, объявившее конкурс, приобретает преимущественное право на заключение с автором произведения, удостоенного обусловленной награды, договора об использовании произведения с выплатой ему за это соответствующего вознаграждения, если иное не было предусмотрено условиями конкурса.
Статья 980. Возврат участникам публичного конкурса представленных работ
Лицо, объявившее публичный конкурс, обязано возвратить участникам конкурса работы, не удостоенные награды, если иное не предусмотрено объявлением о конкурсе и не вытекает из характера выполненной работы.
Глава 55. Публичное обещание награды
Статья 981. Обязанность выплаты награды
Лицо, объявившее публично о выплате денежного вознаграждения или о выдаче иной награды (о выплате награды) тому, кто совершит указанное в объявлении действие в указанный в нем срок, обязано выплатить обещанную награду любому, кто совершил соответствующее действие.
Обязанность выплаты награды возникает при условии, что обещание награды позволяет установить, кем обещана награда. Лицо, отозвавшееся на обещание, вправе потребовать письменного подтверждения обещания и несет риск последствий непредъявления этого требования, если окажется, что в действительности объявление о награде не было сделано указанным в нем лицом.
Если в публичном обещании награды не указан ее размер, он определяется по соглашению с лицом, обещавшим награду, а в случае спора — судом.
Обязанность выплаты награды возникает независимо от того, совершено ли соответствующее действие в связи со сделанным объявлением или независимо от него.
В случаях, когда действие, указанное в объявлении, совершили несколько лиц, право на получение награды приобретает тот из них, кто совершил соответствующее действие первым.
Если действие, указанное в объявлении, совершено двумя или более лицами и невозможно определить, кто из них совершил соответствующее действие первым, а также в случае, если действие совершено двумя и более лицами одновременно, награда между ними делится поровну или в ином предусмотренном соглашением между ними размере.
Если иное не предусмотрено в объявлении о награде или не вытекает из характера указанного в нем действия, соответствие выполненного действия содержащимся в объявлении требованиям определяется лицом, публично обещавшим награду, а в случае спора –– судом.
Статья 982. Отмена публичного обещания награды
Лицо, объявившее публично о выплате награды, вправе в такой же форме отказаться от данного обещания, кроме случаев, когда в самом объявлении предусмотрена или из него вытекает недопустимость отказа или дан определенный срок для совершения действия, за которое обещана награда, либо к моменту объявления об отказе одно или несколько отозвавшихся лиц уже выполнили указанное в объявлении действие.
Отмена публичного обещания награды не освобождает того, кто объявил о награде, от возмещения отозвавшемуся лицу расходов, понесенных им в связи с исполнением указанного в объявлении действия. Размер возмещения во всех случаях не может превышать указанной в объявлении награды.
См. предыдущую редакцию.
Глава 56. Проведение азартных и других основанных на риске игр
Статья 983. Требования, связанные с организацией азартных и других основанных на риске игр, и участием в них
Требования граждан и юридических лиц, связанные с организацией азартных и других основанных на риске игр, в том числе пари или с участием в них, не подлежат судебной защите, за исключением требований лиц, принявших в них участие под влиянием обмана, насилия, угрозы или злонамеренного соглашения их представителя с организатором этих игр и требований, вытекающих из отношений, указанных в статье 984 настоящего Кодекса.
Статья 984. Особенности проведения лотерей, игр, основанных на риске, во всемирной информационной сети Интернет и букмекерских пари
Отношения между организаторами лотерей, игр, основанных на риске, во всемирной информационной сети Интернет и букмекерских пари (далее — игры), получившими от уполномоченного государственного органа лицензию, и участниками игр регулируются актами законодательства и основаны на договоре. Договор между организатором и участником игр оформляется выдачей билета, квитанции или иным предусмотренным правилами организации игр способом, и признается заключенным с момента оплаты участником стоимости билета или ввода им денег в игру.
Законодательными актами отдельным категориям лиц может быть запрещено участвовать в играх.
Предложение о заключении договора, предусмотренного частью первой настоящей статьи, должно включать условия о сроке проведения игр, порядке определения выигрыша и его размере.
В случае отказа организатора игр от их проведения в установленный срок участники игр вправе требовать от их организатора возмещения понесенного из-за отмены игр или переноса их срока реального ущерба.
Лицам, которые в соответствии с условиями проведения игр признаются выигравшими, должен быть выплачен организатором игр выигрыш в предусмотренных условиями проведения игр размере, форме (денежной или в натуре) и срок, а если срок в этих условиях не указан, не позднее десяти дней с момента определения результатов игр либо в иной срок, установленный актами законодательства.
В случае неисполнения организатором игр указанной в части пятой настоящей статьи обязанности участник, выигравший в игре, вправе требовать от организатора игр выплаты выигрыша, а также возмещения убытков, причиненных нарушением договора со стороны организатора игр.
Глава 57. Обязательства вследствие причинения вреда
§ 1. Общие положения
Статья 985. Общие основания ответственности за причинение вреда
См. предыдущую редакцию.
Вред, причиненный неправомерными действиями (бездействием) личности или имуществу гражданина, а также вред, причиненный юридическому лицу, подлежит возмещению лицом, причинившим вред, в полном объеме включая упущенную выгоду.
(часть первая статьи 985 в редакции Закона Республики Узбекистан от 15 декабря 2000 г. №175-II — Ведомости Олий Мажлиса, 2001 г., № 1-2, ст. 23)
Законом может быть возложена обязанность возмещения вреда на лицо, не являющееся причинителем вреда.
Законодательством или договором может быть установлена обязанность выплатить потерпевшим компенсацию сверх возмещения вреда.
Причинивший вред освобождается от возмещения вреда, если докажет, что вред причинен не по его вине. Законом может быть предусмотрено возмещение вреда и при отсутствии вины причинителя.
Вред, причиненный правомерными действиями, подлежит возмещению в случаях, предусмотренных законом.
В возмещении вреда может быть отказано, если вред причинен по просьбе или с согласия потерпевшего, а действия причинителя не нарушают нравственные принципы общества.
Статья 986. Предупреждение причинения вреда
Опасность причинения вреда в будущем может явиться основанием к иску о запрещении деятельности, создающей такую опасность.
Если причиненный вред является последствием эксплуатации предприятия, сооружения либо иной производственной деятельности, которая продолжает причинять вред или угрожает новым вредом, суд вправе обязать ответчика, помимо возмещения вреда, приостановить или прекратить соответствующую деятельность.
Суд может отказать в иске о приостановлении или прекращении соответствующей деятельности, лишь в случае если ее приостановление или прекращение противоречит общественным интересам. Отказ в приостановлении или прекращении такой деятельности не лишает потерпевших права на возмещение вреда, причиненного этой деятельностью.
Статья 987. Причинение вреда в состоянии необходимой обороны
Не подлежит возмещению вред, причиненный в состоянии необходимой обороны, если при этом не были превышены ее пределы.
Если при защите от противоправного нападения обороняющийся причинил вред третьему лицу, он должен быть возмещен нападавшим.
Не подлежит возмещению вред, причиненный лицу в связи с пресечением его преступных действий либо его задержанием и доставлением соответствующим органам.
Статья 988. Причинение вреда в состоянии крайней необходимости
См. предыдущую редакцию.
Вред, причиненный в состоянии крайней необходимости, то есть для устранения опасности, угрожающей самому причинителю вреда или другим лицам, если эта опасность при данных обстоятельствах не могла быть устранена иными средствами, должен быть возмещен лицом, причинившим вред за исключением случаев, предусмотренных законом.
(часть первая статьи 988 в редакции Закона Республики Узбекистан от 10 августа 2015 года № ЗРУ-389 — СЗ РУ, 2015 г., № 32, ст. 425)
Учитывая обстоятельства, при которых был причинен такой вред, суд может возложить обязанность его возмещения на третье лицо, в интересах которого действовал причинивший вред, либо освободить от возмещения вреда полностью или частично как это третье лицо, так и причинившего вред.
Статья 989. Ответственность юридического лица или гражданина за вред, причиненный его работником
Юридическое лицо либо гражданин возмещает вред, причиненный его работником при исполнении им своих трудовых (служебных, должностных) обязанностей.
Применительно к положениям настоящей главы работниками признаются граждане, выполняющие работу на основании трудового договора, а также на основании гражданско-правового договора, если при этом они действовали или должны были действовать по заданию и под контролем соответствующего юридического лица или гражданина за безопасным ведением работ.
Хозяйственные товарищества и общества, производственные кооперативы возмещают вред, причиненный их участниками (членами) при осуществлении последними предпринимательской, производственной или иной деятельности товарищества и общества или кооператива.
Статья 990. Ответственность за вред, причиненный государственными органами, органами самоуправления граждан, а также их должностными лицами
См. предыдущую редакцию.
Вред, причиненный гражданину или юридическому лицу в результате незаконных решений государственных органов, органов самоуправления граждан, подлежит возмещению на основании решения суда, независимо от вины их должностных лиц.
Вред, причиненный гражданину или юридическому лицу в результате незаконных действий (бездействия) должностных лиц государственных органов, органов самоуправления граждан, подлежит возмещению на основании решения суда.
Вред возмещается в порядке, предусмотренном статьей 15 настоящего Кодекса.
(текст статьи 990 в редакции Закона Республики Узбекистан от 15 декабря 2000 г. № 175-II — Ведомости Олий Мажлиса, 2001 г., № 1-2, ст. 23)
См. предыдущую редакцию.
Статья 991. Ответственность за вред, причиненный незаконными действиями органов, осуществляющих доследственную проверку, органов дознания, предварительного следствия, прокуратуры и суда
(наименование статьи 991 в редакции Закона Республики Узбекистан от 23 мая 2019 года № ЗРУ-542 — Национальная база данных законодательства, 24.05.2019 г., № 03/19/542/317)
См. предыдущую редакцию.
Вред, причиненный гражданину в результате незаконного осуждения, незаконного привлечения к уголовной ответственности, незаконного применения в качестве меры пресечения заключения под стражу или подписки о надлежащем поведении, незаконного наложения административного взыскания в виде ареста, а также любого применения пыток и других жестоких, бесчеловечных или унижающих достоинство видов обращения и наказания возмещается государством в полном объеме независимо от вины должностных лиц органов, осуществляющих доследственную проверку, органов дознания, предварительного следствия, прокуратуры и суда, в порядке, установленном законом. Решением суда возмещение вреда может быть возложено на должностных лиц, по вине которых причинен вред.
(часть первая статьи 991 в редакции Закона Республики Узбекистан от 29 марта 2022 года № ЗРУ-761 — Национальная база данных законодательства, 30.03.2022 г., № 03/22/761/0250)
См. предыдущую редакцию.
Вред, причиненный гражданину или юридическому лицу в результате иной незаконной деятельности органов, осуществляющих доследственную проверку, органов дознания, предварительного следствия, прокуратуры и суда, возмещается на общих основаниях, если иное не предусмотрено законом.
(часть вторая статьи 991 в редакции Закона Республики Узбекистан от 23 мая 2019 года № ЗРУ-542 — Национальная база данных законодательства, 24.05.2019 г., № 03/19/542/317)
Статья 992. Возмещение вреда лицом, застраховавшим свою ответственность
Юридическое лицо или гражданин, застраховавшие свою ответственность в порядке добровольного или обязательного страхования в пользу потерпевшего, при недостаточности страховой суммы для полного возмещения причиненного вреда, возмещают разницу между страховой суммой и фактическим размером ущерба.
Статья 993. Ответственность за вред, причиненный несовершеннолетними, не достигшими четырнадцати лет
За вред, причиненный несовершеннолетним, не достигшим четырнадцати лет (малолетним), отвечают его родители (усыновители) или опекуны, если не докажут, что вред возник не по их вине.
Если малолетний, нуждающийся в опеке, находился в соответствующем воспитательном, лечебном учреждении, учреждении социальной защиты населения или другом аналогичном учреждении, которое в силу закона является его опекуном, то это учреждение обязано возместить вред, причиненный малолетним, если не докажет, что вред возник не по вине учреждения.
Если малолетний причинил вред в то время, когда находился под надзором учебного заведения, воспитательного, лечебного или иного учреждения, обязанного осуществлять за ним надзор, а также лица, осуществлявшего надзор на основании договора, эти учреждения и лица отвечают за вред, если не докажут, что вред возник не по их вине в осуществлении надзора.
Обязанность родителей (усыновителей), опекунов, учебных заведений, воспитательных, лечебных и иных учреждений по возмещению вреда, причиненного малолетним, не прекращается с достижением малолетним совершеннолетия или получением им имущества, достаточного для возмещения вреда.
Если родители (усыновители), опекуны, а также другие граждане, указанные в части тpетьей настоящей статьи, умерли или они не имеют достаточных средств для возмещения вреда, а сам причинитель вреда, ставший полностью дееспособным, располагает такими средствами, суд, с учетом имущественного положения сторон, а также других обстоятельств, вправе принять решение о возмещении вреда полностью или частично за счет имущества самого причинителя вреда.
Статья 994. Ответственность за вред, причиненный несовершеннолетними в возрасте от четырнадцати до восемнадцати лет
Несовершеннолетние в возрасте от четырнадцати до восемнадцати лет самостоятельно несут ответственность за причиненный вред на общих основаниях.
В случае, когда у несовершеннолетнего в возрасте от четырнадцати до восемнадцати лет нет имущества или иных источников доходов, достаточных для возмещения вреда, вред должен быть возмещен полностью или в недостающей части его родителями (усыновителями) или попечителем, если они не докажут, что вред возник не по их вине.
Если несовершеннолетний в возрасте от четырнадцати до восемнадцати лет, нуждающийся в попечении, находился в соответствующем воспитательном, лечебном учреждении, учреждении социальной защиты населения или в другом аналогичном учреждении, которое в силу закона является его попечителем, эти учреждения обязаны возместить вред полностью или в недостающей части, если не докажут, что вред возник не по их вине.
Обязанность родителей (усыновителей), попечителя и соответствующего учреждения по возмещению вреда прекращается по достижении причинившим вред совершеннолетия либо когда у него до достижения совершеннолетия появилось имущество или иные источники доходов, достаточные для возмещения вреда, либо когда он до достижения совершеннолетия приобрел дееспособность.
Статья 995. Ответственность родителей, лишенных родительских прав, за вред, причиненный несовершеннолетними
На родителя, лишенного родительских прав, суд может возложить ответственность за вред, причиненный его несовершеннолетними детьми в течение трех лет после лишения родителя родительских прав, если поведение ребенка, повлекшее причинение вреда, явилось следствием ненадлежащего осуществления им обязанностей по воспитанию ребенка.
Статья 996. Ответственность за вред, причиненный гражданином, признанным недееспособным
Вред, причиненный гражданином, признанным недееспособным, возмещает его опекун или организация, обязанная осуществлять за ним надзор, если они не докажут, что вред возник не по их вине.
Обязанность опекуна или организации по возмещению вреда, причиненного гражданином, признанным недееспособным, не прекращается и в случае восстановления его дееспособности.
Если опекун умер либо не имеет достаточных средств для возмещения вреда, а сам причинитель вреда располагает такими средствами, суд с учетом имущественного положения потерпевшего и причинителя, а также других обстоятельств вправе принять решение о возмещении вреда полностью или частично за счет имущества самого причинителя.
Статья 997. Ответственность за вред, причиненный гражданином, признанным ограниченно дееспособным
Вред, причиненный гражданином, признанным ограниченно дееспособным вследствие злоупотребления спиртными напитками или наркотическими средствами, возмещается самим причинителем вреда на общих основаниях.
Статья 998. Ответственность за вред, причиненный гражданином, не способным понимать значение своих действий
Дееспособный гражданин, а также несовершеннолетний в возрасте от четырнадцати до восемнадцати лет, причинивший вред в таком состоянии, когда он не мог понимать значение своих действий или руководить ими, не отвечает за причиненный им вред.
Если вред причинен жизни или здоровью потерпевшего, суд может с учетом имущественного положения потерпевшего и причинителя, а также других обстоятельств возложить обязанность по возмещению вреда полностью или частично на причинителя вреда.
Причинитель вреда не освобождается от ответственности, если сам привел себя в такое состояние употреблением спиртных напитков, наркотических средств или иным способом.
Если вред причинен лицом, который не мог понимать значения своих действий или руководить ими вследствие психического расстройства (душевной болезни или слабоумия), обязанность возместить вред может быть возложена судом на проживающих совместно с этим лицом его трудоспособных супруга, родителей, совершеннолетних детей, которые знали о таком состоянии причинителя вреда, но не ставили вопрос о признании его недееспособным и учреждении над ним опеки.
Статья 999. Ответственность за вред, причиненный деятельностью, создающей повышенную опасность для окружающих
Юридические лица и граждане, деятельность которых связана с повышенной опасностью для окружающих (транспортные организации, промышленные предприятия, стройки, владельцы транспортных средств и др.) обязаны возместить вред, причиненный источником повышенной опасности, если не докажут, что вред возник вследствие непреодолимой силы или умысла потерпевшего.
См. предыдущую редакцию.
Обязанность возмещения вреда возлагается на юридическое лицо или гражданина, которые владеют источником повышенной опасности на праве собственности, праве оперативного управления либо на любом другом законном основании (договоре имущественного найма, доверенности на право управления транспортным средством, в силу распоряжения соответствующего органа о передаче ему источника повышенной опасности и т. п.).
(часть вторая статьи 999 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 февраля 2025 года № ЗРУ-1025 — Национальная база данных законодательства, 07.02.2025 г., № 03/25/1025/0116. Дата вступления в силу — 8 мая 2025 года)
Владельцы источников повышенной опасности несут солидарную ответственность за вред, причиненный в результате взаимодействия этих источников (столкновения транспортных средств и т. п.) третьим лицам по основаниям, предусмотренным частями пеpвой и второй настоящей статьи.
Вред, причиненный в результате взаимодействия источников повышенной опасности их владельцам, возмещается на общих основаниях. При этом вред, причиненный по вине одной стороны, возмещается в полном объеме этой стороной, а вред, причиненный по вине обеих или нескольких сторон, возмещается соразмерно степени вины каждой из них. При невозможности установить степень вины каждой из сторон ответственность распределяется между ними поровну. При отсутствии вины сторон в причинении вреда ни одна из них не имеет права требовать возмещения вреда. Каждая из сторон несет в таком случае риск понесенных ею убытков.
Владелец источника повышенной опасности не отвечает за вред, причиненный этим источником, если докажет, что источник выбыл из обладания владельца в результате противоправных действий (бездействий) других лиц. Ответственность за вред, причиненный источником повышенной опасности, в таких случаях несут лица, противоправно завладевшие источником. При наличии вины владельца в противоправном изъятии этого источника из его обладания, ответственность может быть возложена как на владельца, так и на лиц, завладевших источником повышенной опасности.
Статья 1000. Ответственность за совместно причиненный вред
Лица, совместно причинившие вред, отвечают перед потерпевшим солидарно.
По заявлению потерпевшего и в его интересах суд вправе возложить на лиц, совместно причинивших вред, долевую ответственность.
Статья 1001. Право регресса к лицу, причинившему вред
Возместивший вред, причиненный другим лицом (работником при исполнении им трудовых обязанностей, лицом, управляющим транспортным средством, и т. п.), имеет право обратного требования (регресса) к этому лицу в размере выплаченного возмещения, если иной размер не установлен законом.
Причинитель вреда, возместивший совместно причиненный вред, вправе требовать с каждого из причинителей долю выплаченного потерпевшему возмещения в размере, соответствующем степени вины каждого причинителя. При невозможности определить степень вины доли признаются равными.
См. предыдущую редакцию.
Государство, возместившее вред, причиненный должностными лицами органов, осуществляющих доследственную проверку, органов дознания, предварительного следствия, прокуратуры и суда, имеет право регресса к этим лицам в случаях, когда вина таких лиц установлена приговором суда, вступившим в законную силу.
(часть третья статьи 1001 в редакции Закона Республики Узбекистан от 23 мая 2019 года № ЗРУ-542 — Национальная база данных законодательства, 24.05.2019 г., № 03/19/542/317)
См. предыдущую редакцию.
Государство, возместившее вред, причиненный в результате проведения антитеррористической операции, имеет право обратного требования (регресса) к лицу, виновными действиями которого вызвано проведение антитеррористической операции, в размере выплаченного возмещения.
(статья 1001 дополнена частью четвертой Законом Республики Узбекистан от 10 августа 2015 года № ЗРУ-389 — СЗ РУ, 2015 г., № 32, ст. 425)
Лица, возместившие вред по основаниям, указанным в статьях 993 –– 996, 998 настоящего Кодекса, не имеют права обратного требования (регресса) к лицу, причинившему вред.
Статья 1002. Ответственность за вред, причиненный домашними животными
За вред, причиненный домашним животным, ответственность на общих основаниях несет собственник либо лицо, во владении и пользовании которого находилось это животное.
Статья 1003. Способы возмещения вреда
Удовлетворяя требование о возмещении вреда, суд в соответствии с обстоятельствами дела обязывает лицо, ответственное за причиненный вред, возместить вред в натуре (предоставить вещь того же рода и качества, исправить поврежденную вещь и т. п.) или возместить причиненные убытки.
Статья 1004. Учет вины потерпевшего и имущественного положения лица, причинившего вред
Вред, возникший вследствие умысла потерпевшего, возмещению не подлежит.
Если грубая неосторожность самого потерпевшего содействовала возникновению или увеличению вреда, то в зависимости от степени вины потерпевшего и причинителя вреда размер возмещения должен быть уменьшен.
При грубой неосторожности потерпевшего и отсутствии вины причинителя вреда в случаях, когда его ответственность наступает независимо от вины, размер возмещения должен быть уменьшен или в возмещении вреда может быть отказано, если законом не предусмотрено иное. При причинении вреда жизни или здоровью гражданина отказ в возмещении не допускается.
Вина потерпевшего не учитывается при возмещении дополнительных расходов, при возмещении вреда в связи со смертью кормильца, а также при возмещении расходов на погребение.
Суд может уменьшить размер возмещения вреда, причиненного гражданином, с учетом его имущественного положения, за исключением случаев, когда вред причинен действиями (бездействиями), совершенными умышленно.
§ 2. Возмещение вреда, причиненного жизни и здоровью гражданина
Статья 1005. Возмещение вреда, причиненного жизни или здоровью гражданина при исполнении договорных или иных обязательств
Вред, причиненный жизни или здоровью гражданина при исполнении договорных обязательств, а также при исполнении обязанностей военной службы, службы в органах внутренних дел и других соответствующих обязанностей возмещается по правилам настоящей главы, если законом или договором не предусмотрен более высокий размер ответственности.
Статья 1006. Объем и характер возмещения вреда, причиненного повреждением здоровья
При причинении гражданину увечья или иного повреждения здоровья возмещению подлежит утраченный потерпевшим заработок (доходы), который он имел либо определенно мог иметь, а также дополнительно понесенные расходы, вызванные повреждением здоровья, в том числе на лечение, дополнительное питание, приобретение лекарств, протезирование, посторонний уход, санаторно-курортное лечение, приобретение специальных транспортных средств, подготовку к другой профессии, если установлено, что потерпевший нуждается в этих видах помощи и ухода и не имеет прав на их бесплатное получение.
При определении утраченного заработка (доходов) пенсия по инвалидности, назначенная потерпевшему в связи с увечьем или иным повреждением здоровья, а равно другие виды пенсий, пособия и иные подобные выплаты, как до, так и после причинения вреда здоровью, не принимаются во внимание и не влекут уменьшения размера возмещения вреда (не засчитываются в счет возмещения вреда). В счет возмещения вреда не засчитывается также заработок (доход), получаемый потерпевшим после повреждения здоровья.
Законодательством или договором может быть увеличен объем и размер возмещения, причитающегося потерпевшему в соответствии с настоящей статьей.
Статья 1007. Определение заработка (дохода), утраченного в результате повреждения здоровья
Размер подлежащего возмещению утраченного заработка (дохода) определяется в процентах к среднему месячному заработку (доходу) до увечья или иного повреждения здоровья либо до наступления утраты трудоспособности, соответствующих степени утраты потерпевшим профессиональной трудоспособности, а при отсутствии ее — общей трудоспособности.
См. предыдущую редакцию.
В состав утраченного заработка (дохода) потерпевшего включаются все виды оплаты его труда по трудовым и гражданско-правовым договорам как по месту основной работы, так и по совместительству, облагаемые налогом на доходы физических лиц. Не учитываются выплаты единовременного характера (денежные компенсации за неиспользованный отпуск, выходное пособие при прекращении трудового договора). За период временной нетрудоспособности и отпуска по беременности и родам учитывается выплаченное пособие. Доходы от предпринимательской деятельности, а также авторский гонорар включаются в состав утраченного заработка (дохода), при этом доходы от предпринимательской деятельности включаются на основании данных налоговой инспекции.
(часть вторая статьи 1007 в редакции Закона Республики Узбекистан от 31 декабря 2008 года № ЗРУ-197 — СЗ РУ, 2008 г., № 52, ст. 513)
Все виды заработка (дохода) учитываются в суммах, начисленных до удержания налогов.
Среднемесячный заработок (доход) подсчитывается путем деления общей суммы заработка (дохода) за двенадцать месяцев работы, предшествовавших повреждению здоровья, на двенадцать. В случае, когда потерпевший на момент причинения вреда работал менее двенадцати месяцев, средний заработок (доход) подсчитывается путем деления общей суммы заработка (дохода) за фактически проработанное число месяцев, предшествовавших повреждению здоровья, на число этих месяцев.
Не полностью проработанные потерпевшим месяцы по его желанию заменяются предшествующими полностью проработанными месяцами или исключаются из подсчета при невозможности их замены.
См. предыдущую редакцию.
В случае, когда потерпевший на момент причинения вреда не работал, учитывается по его желанию заработок (доход) до прекращения трудового договора либо обычный размер вознаграждения работника его квалификации в данной местности, но не менее пятикратной базовой расчетной величины, установленной законодательством.
(часть шестая статьи 1007 в редакции Закона Республики Узбекистан от 3 декабря 2019 года № ЗРУ-586 — Национальная база данных законодательства, 04.12.2019 г., № 03/19/586/4106)
Если в заработке (доходах) потерпевшего до причинения ему увечья или иного повреждения здоровья произошли устойчивые изменения, улучшающие его имущественное положение (повышена заработная плата по занимаемой должности, переведен на более высоко оплачиваемую работу, поступил на работу после окончания учебного заведения по очной форме обучения) и в других случаях, когда доказана устойчивость изменения или возможности изменения оплаты труда потерпевшего, при определении его среднемесячного заработка учитывается только заработок (доход), который он получил или должен был получить после соответствующего изменения.
Статья 1008. Возмещение вреда при повреждении здоровья лица, не достигшего совершеннолетия
В случае увечья или иного повреждения здоровья несовершеннолетнего, не достигшего четырнадцати лет и не имеющего заработка (дохода), лицо, ответственное за причиненный вред, обязано возместить расходы, вызванные повреждением здоровья.
См. предыдущую редакцию.
По достижении потерпевшим четырнадцати лет, а также в случае причинения вреда несовершеннолетнему от четырнадцати до восемнадцати лет, не имеющему заработка (дохода), лицо, ответственное за причиненный вред, обязано возместить потерпевшему, помимо расходов, вызванных повреждением здоровья, также вред, связанный с утратой или уменьшением его трудоспособности, исходя из пятикратного размера базовой расчетной величины, установленной законодательством.
(часть вторая статьи 1008 в редакции Закона Республики Узбекистан от 3 декабря 2019 года № ЗРУ-586 — Национальная база данных законодательства, 04.12.2019 г., № 03/19/586/4106)
См. предыдущую редакцию.
Если ко времени повреждения его здоровья несовершеннолетний имел заработок (доход), то вред возмещается, исходя из размера этого заработка (дохода), но не ниже пятикратного размера базовой расчетной величины, установленной законодательством.
(часть третья статьи 1008 в редакции Закона Республики Узбекистан от 3 декабря 2019 года № ЗРУ-586 — Национальная база данных законодательства, 04.12.2019 г., № 03/19/586/4106)
После начала трудовой деятельности несовершеннолетний, здоровью которого был ранее причинен вред, вправе требовать увеличения возмещения вреда, исходя из получаемого им заработка (дохода) либо из размера вознаграждения, установленного по занимаемой им должности или заработка (дохода) работника той же квалификации по месту его работы.
Статья 1009. Возмещение вреда лицам, понесшим ущерб в результате смерти кормильца
В случае смерти кормильца право на возмещение вреда имеют:
нетрудоспособные лица, состоявшие на иждивении умершего или имевшие ко дню его смерти право на получение от него содержания;
ребенок умершего, родившийся после его смерти;
один из родителей, супруг либо другой член семьи, независимо от трудоспособности, который не работает и занят уходом за находившимися на иждивении умершего его детьми, внуками, братьями и сестрами, не достигшими четырнадцати лет либо хотя и достигшими указанного возраста, но по заключению медицинских учреждений нуждающимися по состоянию здоровья в постороннем уходе;
лица, состоявшие на иждивении умершего и ставшие нетрудоспособными в течение пяти лет после его смерти.
Один из родителей, супруг либо другой член семьи, неработающий и занятый уходом за указанными в части пеpвой настоящей статьи детьми, внуками, братьями и сестрами умершего и ставший нетрудоспособным в период осуществления ухода сохраняет право на возмещение вреда после окончания ухода за этими лицами.
Вред возмещается:
несовершеннолетним — до достижения восемнадцати лет;
учащимся старше восемнадцати лет — до окончания учебы по очной фоpме обучения, но не более, чем до двадцати трех лет;
женщинам старше пятидесяти пяти лет и мужчинам старше шестидесяти лет — пожизненно;
См. предыдущую редакцию.
лицам с инвалидностью — на срок инвалидности;
(абзац пятый части третьей статьи 1009 в редакции Закона Республики Узбекистан от 17 мая 2022 года № ЗРУ-770 — Национальная база данных законодательства, 18.05.2022 г., № 03/22/770/0424)
одному из родителей, супругу либо другому члену семьи, занятому уходом за находившимися на иждивении умершего его детьми, внуками, братьями и сестрами — до достижения ими четырнадцати лет.
Статья 1010. Размер возмещения вреда, понесенного в случае смерти кормильца
Лицам, имеющим право на возмещение вреда в связи со смертью кормильца, вред возмещается в размере той доли заработка (дохода) умершего, определенного по правилам статьи 1007 настоящего Кодекса, которую они получали или имели право получать на свое содержание при его жизни. При определении возмещения вреда этим лицам в состав доходов умершего наряду с заработком (доходом) включаются получаемые им при жизни пенсия, пожизненное содержание и другие аналогичные выплаты.
При определении размера возмещения вреда пенсии, назначенные лицам в связи со смертью кормильца, а равно другие виды пенсий, назначенные как до, так и после смерти кормильца, а также заработок (доход), стипендия в счет возмещения не засчитываются.
Установленный каждому из имеющих право на возмещение вреда в связи со смертью кормильца размер возмещения не подлежит дальнейшему перерасчету, кроме случаев:
рождения ребенка после смерти кормильца;
назначения или прекращения выплаты возмещения лицам, занятым уходом за детьми, внуками, братьями и сестрами умершего кормильца.
Законодательством или договором может быть предусмотрено увеличение размера возмещения.
Статья 1011. Возмещение вреда наследниками лица, причинившего вред
Обязанность по возмещению вреда, причиненного гражданином, после его смерти переходит к наследникам, принявшим наследство. Последние отвечают перед потерпевшим в пределах действительной стоимости перешедшего к ним наследственного имущества. На таких же основаниях отвечает государство или орган самоуправления граждан, к которому поступило выморочное имущество.
Статья 1012. Изменение размера возмещения вреда
Потерпевший, частично утративший трудоспособность, вправе в любое время потребовать от лица, на которое возложена обязанность возмещения вреда, соответствующего увеличения размера возмещения, если его трудоспособность снизилась в связи с причиненным повреждением здоровья по сравнению с той, которая оставалась у него к моменту присуждения ему возмещения вреда.
Лицо, на которое возложена обязанность возмещения вреда, причиненного здоровью потерпевшего, вправе потребовать соответствующего уменьшения размера возмещения, если трудоспособность потерпевшего возросла по сравнению с той, которая была у него к моменту присуждения возмещения вреда.
Потерпевший вправе требовать увеличения размера возмещения вреда, если имущественное положение гражданина, на которого возложена обязанность возмещения вреда, улучшилось, а размер возмещения был снижен в соответствии с частью пятой статьи 1004 настоящего Кодекса.
Суд может по требованию гражданина, причинившего вред, уменьшить размер возмещения вреда, если его имущественное положение в связи с инвалидностью либо достижением пенсионного возраста ухудшилось по сравнению с тем, которое было на момент присуждения возмещения вреда, за исключением случаев, когда вред был причинен умышленно.
См. предыдущую редакцию.
Статья 1013. Увеличение возмещения вреда в связи с повышением стоимости жизни и увеличением размера базовой расчетной величины, установленной законодательством
При повышении в установленном законодательством порядке размера базовой расчетной величины суммы возмещения утраченного заработка (дохода), иных платежей, присужденных в связи с повреждением здоровья и смертью потерпевшего, увеличиваются пропорционально повышению размера базовой расчетной величины, установленной законодательством.
(статья 1013 в редакции Закона Республики Узбекистан от 3 декабря 2019 года № ЗРУ-586 — Национальная база данных законодательства, 04.12.2019 г., № 03/19/586/4106)
Статья 1014. Платежи по возмещению вреда
Возмещение вреда, связанного со снижением трудоспособности или смертью потерпевшего, производится ежемесячными платежами.
При наличии уважительных причин суд с учетом возможностей причинителя вреда может по требованию гражданина, имеющего право на возмещение, присудить ему причитающиеся платежи единовременно, но не более, чем за три года.
Взыскание дополнительных расходов может быть произведено на будущее время в пределах сроков, определяемых на основе заключения медицинской экспертизы, а также при необходимости предварительной оплаты стоимости соответствующих услуг и имущества (приобретение путевки, оплата проезда, оплата специальных транспортных средств и т. п.).
В случаях, когда потерпевший в соответствии с законом вправе потребовать прекращения или досрочного исполнения обязательства, такое требование удовлетворяется путем капитализации соответствующих повременных платежей.
Статья 1015. Возмещение вреда в случае прекращения юридического лица
В случае реорганизации юридического лица, признанного в установленном порядке ответственным за вред, причиненный жизни и здоровью, обязанность по выплате соответствующих платежей несет его правопреемник. К нему же предъявляются требования о возмещении вреда.
См. предыдущую редакцию.
При отсутствии или недостаточности средств у реорганизуемого юридического лица производителя товарной сельскохозяйственной продукции, ответственного за вред, причиненный жизни и здоровью работника в связи с исполнением им трудовых обязанностей, присужденные суммы выплачиваются государством в порядке, предусмотренном законодательством. Указанные суммы выплачиваются государством и в иных случаях, предусмотренных законом.
(статья 1015 дополнена частью второй Законом Республики Узбекистан от 12 декабря 2003 г. № 568-II — газета «Народное слово» от 13 февраля 2004 г. № 30 (3383))
В случае ликвидации юридического лица, признанного в установленном порядке ответственным за вред, причиненный жизни и здоровью, соответствующие платежи должны быть капитализированы для выплаты их потерпевшему по правилам, установленным законодательством.
См. предыдущую редакцию.
В случаях, когда капитализация платежей не может быть произведена ввиду отсутствия или недостаточности имущества у ликвидируемого юридического лица, присужденные суммы выплачиваются потерпевшему государством в порядке, предусмотренном законодательством.
(часть третья статьи 1015 в редакции Закона Республики Узбекистан от 30 августа 2001 г. № 271-II — Ведомости Олий Мажлиса, 2001 г., № 9-10, ст. 182)
Статья 1016. Возмещение расходов на погребение
Лица, ответственные за вред, вызванный смертью потерпевшего, обязаны возместить необходимые расходы на погребение лицу, понесшему эти расходы.
Пособие на погребение, полученное гражданами, понесшими эти расходы, в счет возмещения вреда не засчитывается.
§ 3. Возмещение вреда, причиненного вследствие недостатков товаров, работ, услуг
Статья 1017. Основания возмещения вреда, причиненного вследствие недостатков товара, работы, услуги
Вред, причиненный жизни, здоровью или имуществу гражданина либо имуществу юридического лица вследствие конструктивных, рецептурных или иных недостатков товара (работы, услуги), а также вследствие недостоверной или недостаточной информации о товаре (работе, услуге) подлежит возмещению продавцом или изготовителем (исполнителем) независимо от их вины и от того, состоял ли потерпевший с ними в договорных отношениях или не состоял.
Правила, предусмотренные настоящей статьей, применяются лишь в случаях приобретения товара (выполнения работы, оказания услуги) в потребительских целях, а не для использования в предпринимательской деятельности.
Статья 1018. Лица, ответственные за вред, причиненный вследствие недостатков товара, работы, услуги
Вред, причиненный вследствие недостатков товара, подлежит возмещению по выбору потерпевшего продавцом или изготовителем товара.
Вред, причиненный вследствие недостатка работы (услуги), подлежит возмещению лицом, выполнившим работы или оказавшим услуги (исполнителем).
Вред, причиненный вследствие непредоставления полной или достоверной информации о товаре (работе, услуге), подлежит возмещению в соответствии с правилами настоящей статьи.
См. предыдущую редакцию.
В случае причинения вреда жизни и здоровью гражданина в результате нарушения правил оценки соответствия, орган по оценке соответствия несет солидарную ответственность наряду с продавцом, изготовителем (исполнителем) товара (работы, услуги) по возмещению причиненного ущерба.
Статья 1019. Сроки возмещения вреда, причиненного в результате недостатков товара, работы, услуги
Вред, причиненный вследствии недостатков товара (работы, услуги), подлежит возмещению, если он причинен в течение установленных сроков годности товара (работы, услуги), а если срок годности не установлен — в течение десяти лет со дня изготовления товара (принятия работы, услуги).
За пределами сроков, указанных в части первой настоящей статьи, вред подлежит возмещению, если:
в нарушение требований закона срок годности не установлен;
лицо, которому был продан товар, для которого выполнена работа или которому была оказана услуга, не было предупреждено о необходимых действиях по истечении срока годности и о возможных последствиях при невыполнении указанных действий.
Статья 1020. Основания освобождения от ответственности за вред, причиненный вследствие недостатков товара, работы, услуги
Продавец или изготовитель товара, исполнитель работы (услуги) освобождается от ответственности в случаях, если докажет, что вред возник вследствие непреодолимой силы или нарушения потребителем установленных правил хранения или пользования товара (результатами работы, услуги).
§ 4. Компенсация морального вреда
Статья 1021. Общие положения
Моральный вред компенсируется причинителем при наличии вины причинителя, за исключением случаев, предусмотренных частью втоpой настоящей статьи.
Моральный вред компенсируется независимо от вины причинителя в случаях, если:
вред причинен жизни и здоровью гражданина источником повышенной опасности;
См. предыдущую редакцию.
вред причинен гражданину в результате его незаконного осуждения, незаконного привлечения к уголовной ответственности, незаконного применения в качестве меры пресечения заключения под стражу или подписки о надлежащем поведении, незаконного пpименения административного взыскания и незаконного задержания, а также любого применения пыток и других жестоких, бесчеловечных или унижающих достоинство видов обращения и наказания;
(абзац третий части второй статьи 1021 в редакции Закона Республики Узбекистан от 29 марта 2022 года № ЗРУ-761 — Национальная база данных законодательства, 30.03.2022 г., № 03/22/761/0250)
вред причинен распространением сведений, порочащих честь, достоинство и деловую репутацию;
в иных случаях, предусмотренных законом.
Статья 1022. Способ и размер компенсации морального вреда
Моральный вред компенсируется в денежной форме.
Размер компенсации морального вреда определяется судом в зависимости от характера причиненных потерпевшему физических и нравственных страданий, а также степени вины причинителя в случаях, когда вина является основанием компенсации. При определении размера компенсации вреда должны учитываться требования разумности и справедливости.
Характер физических и нравственных страданий оценивается судом с учетом фактических обстоятельств, при которых был причинен моральный вред, и индивидуальных особенностей потерпевшего.
Моральный вред компенсируется независимо от подлежащего возмещению имущественного вреда.
Глава 58. Обязательства вследствие неосновательного обогащения
Статья 1023. Обязанность возвратить неосновательное обогащение
Лицо, которое без установленных законодательством или сделкой оснований приобрело или сберегло имущество (приобретатель) за счет другого лица (потерпевшего), обязано возвратить последнему неосновательно приобретенное или сбереженное имущество (неосновательное обогащение), за исключением случаев, предусмотренных статьей 1030 настоящего Кодекса.
Обязанность, установленная частью пеpвой настоящей статьи, возникает также, если основание по которому приобретено или сбережено имущество, отпало впоследствии.
Правила настоящей главы применяются независимо от того, явилось ли неосновательное обогащение результатом поведения приобретателя имущества, самого потерпевшего, третьих лиц или произошло помимо их воли.
Статья 1024. Соотношение требований о возврате неосновательного обогащения с другими требованиями о защите гражданских прав
Если иное не установлено законодательством и не вытекает из существа соответствующих отношений, правила настоящей главы подлежат применению также к требованиям:
о возврате исполненного по недействительной сделке;
об истребовании имущества собственником из чужого незаконного владения;
одной стороны в обязательстве к другой о возврате в связи с этими обязательствами;
о возмещении вреда, в том числе, причиненного недобросовестным поведением обогатившегося лица.
Статья 1025. Возвращение неосновательного обогащения в натуре
Имущество, составляющее неосновательное обогащение приобретателя, должно быть возвращено потерпевшему в натуре.
Приобретатель отвечает перед потерпевшим за всякую, в том числе и за случайную недостачу или ухудшение неосновательно приобретенного или сбереженного имущества, происшедшие после того как он узнал или должен был узнать о неосновательности обогащения. До этого момента он отвечает лишь за умысел и грубую неосторожность.
Статья 1026. Возмещение стоимости неосновательного обогащения
В случае невозможности возвратить в натуре неосновательно полученное или сбереженное имущество приобретатель должен возместить потерпевшему действительную стоимость этого имущества на момент его приобретения, а также возместить убытки, вызванные последующим изменением стоимости имущества, если приобретатель не возместил его стоимость немедленно после того, как узнал о неосновательности обогащения.
Лицо, неосновательно временно пользовавшееся чужим имуществом без намерения его приобрести либо чужими услугами, должно возместить потерпевшему то, что сберегло вследствие такого пользования, по цене, существовавшей во время, когда закончилось пользование, и в том месте, где оно происходило.
Статья 1027. Последствия неосновательной передачи права другому лицу
Лицо, передавшее путем уступки требования или иным образом принадлежащее ему право другому лицу на основании несуществующего или недействительного обязательства, вправе требовать восстановления прежнего положения, в том числе, возвращения ему документов, удостоверяющих переданное право.
Статья 1028. Возмещение потерпевшему неполученных доходов
Лицо, которое неосновательно получило или сберегло имущество, обязано возвратить или возместить потерпевшему все доходы, которые оно извлекло или должно было извлечь из этого имущества с того времени, когда узнало или должно было узнать о неосновательности обогащения.
На сумму неосновательного денежного обогащения подлежат начислению проценты за пользование чужими средствами с того времени, когда приобретатель узнал или должен был узнать о неосновательности получения или сбережения денежных средств.
Статья 1029. Возмещение затрат на имущество, подлежащее возврату
При возврате неосновательно полученного или сбереженного имущества или возмещении его стоимости приобретатель вправе требовать от потерпевшего возмещения понесенных необходимых затрат на содержание и сохранение имущества с того времени, с которого он обязан возвратить доходы, с зачетом полученных им выгод. Право на возмещение затрат утрачивается в случаях, когда приобретатель умышленно удерживал имущество, подлежавшее возврату.
Статья 1030. Неосновательное обогащение, не подлежащее возврату
Не подлежит возврату в качестве неосновательного обогащения:
имущество, переданное во исполнение обязательства до наступления срока исполнения, если обязательством не предусмотрено иное;
имущество, переданное во исполнение обязательства по истечении срока исковой давности;
заработная плата и приравненные к ней платежи, пенсии, пособия, стипендии, возмещение вреда, причиненного жизни или здоровью, алименты и иные денежные суммы, предоставленные гражданину в качестве средства к существованию, при отсутствии недобросовестности с его стороны и счетной ошибки;
денежные суммы и иное имущество, предоставленные во исполнение несуществующего обязательства, если приобретатель докажет, что лицо, требующее возврата имущества, знало об отсутствии обязательства либо предоставило имущество в целях благотворительности.
Раздел IV. ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНАЯ СОБСТВЕННОСТЬ
Глава 59. Общие положения
Статья 1031. Объекты интеллектуальной собственности
К объектам интеллектуальной собственности относятся:
1) результаты интеллектуальной деятельности:
произведения науки, литературы и искусства;
См. предыдущую редакцию.
исполнения, фонограммы, передачи организаций эфирного или кабельного вещания;
программы для электронных вычислительных машин (далее — ЭВМ) и базы данных;
(абзацы третий и четвертый пункта 1 статьи 1031 в редакции Закона Республики Узбекистан от 16 января 2007 года № ЗРУ-79 — СЗ РУ, 2007 г., № 3, ст. 21)
изобретения, полезные модели, промышленные образцы;
селекционные достижения;
нераскрытая информация, в том числе секреты производства (ноу-хау);
2) средства индивидуализации участников гражданского оборота, товаров, работ и услуг:
фирменные наименования;
товарные знаки (знаки обслуживания);
См. предыдущую редакцию.
географические указания;
(пункт 2 статьи 1031 дополнен абзацем четвертым Законом Республики Узбекистан от 15 ноября 2023 года № ЗРУ-878 — Национальная база данных законодательства, 16.11.2023 г., № 03/23/878/0852 — Вступает в силу с 17 февраля 2024 года)
наименования мест происхождения товаров;
3) другие результаты интеллектуальной деятельности и средства индивидуализации участников гражданского оборота, товаров, работ и услуг в случаях, предусмотренных настоящим Кодексом или иными законами.
Статья 1032. Правовая охрана объектов интеллектуальной собственности
Правовая охрана объектов интеллектуальной собственности возникает в силу факта их создания либо вследствие предоставления правовой охраны уполномоченным государственным органом в случаях и в порядке, предусмотренных настоящим Кодексом или дpугими законами.
Условия предоставления правовой охраны нераскрытой информации определяются законом.
Статья 1033. Личные неимущественные и имущественные права на объекты интеллектуальной собственности
Авторам результатов интеллектуальной деятельности принадлежат в отношении этих результатов личные неимущественные и имущественные права.
Личные неимущественные права принадлежат автору независимо от его имущественных прав и сохраняются за ним в случае перехода его имущественных прав на результаты интеллектуальной деятельности к другому лицу.
Обладателям права на средства индивидуализации участников гражданского оборота, товаров, работ или услуг (далее –– средства индивидуализации) принадлежат в отношении этих средств имущественные права.
Право авторства (право признаваться автором результата интеллектуальной деятельности) является личным неимущественным правом и может принадлежать только лицу, творческим трудом которого создан результат интеллектуальной деятельности.
Право авторства неотчуждаемо и непередаваемо.
Если результат создан совместным творческим трудом двух или более лиц, они признаются соавторами. В отношении отдельных объектов интеллектуальной собственности законом может быть ограничен круг лиц, которые признаются соавторами произведения в целом.
Статья 1034. Исключительные права на объекты интеллектуальной собственности
Обладателю имущественных прав на результат интеллектуальной деятельности или средство индивидуализации принадлежит исключительное право правомерного использования этого объекта интеллектуальной собственности по своему усмотрению в любой форме и любым способом.
См. предыдущую редакцию.
Использование другими лицами объектов интеллектуальной собственности, в отношении которых их правообладателю принадлежит исключительное право, допускается только с разрешения правообладателя.
(часть вторая статьи 1034 в редакции Закона Республики Узбекистан от 16 января 2007 года № ЗРУ-79 — СЗ РУ, 2007 г., № 3, ст. 21)
Обладатель исключительного права на объект интеллектуальной собственности вправе передать это право другому лицу полностью или частично, разрешить другому лицу использовать объект интеллектуальной собственности и вправе распорядиться им иным образом, если это не противоречит правилам настоящего Кодекса и других законов.
Ограничения исключительных прав, в том числе, путем предоставления возможности использования объекта интеллектуальной собственности другим лицам, признание этих прав недействительными и их прекращение (аннулирование) допускаются в случаях, пределах и порядке, установленных настоящим Кодексом и другими законами.
См. предыдущую редакцию.
Ограничения исключительных прав применяются при условии, что такое ограничение не наносит неоправданного ущерба нормальному использованию объекта интеллектуальной собственности и не ущемляет необоснованным образом законные интересы правообладателей.
(часть пятая статьи 1034 в редакции Закона Республики Узбекистан от 16 января 2007 года № ЗРУ-79 — СЗ РУ, 2007 г., № 3, ст. 21)
Статья 1035. Переход исключительных прав к другому лицу
Имущественные права, принадлежащие обладателю исключительных прав на объект интеллектуальной собственности, если иное не предусмотрено настоящим Кодексом или другим законом, могут быть переданы правообладателем полностью или частично другому лицу по договору, а также переходят по наследству и в порядке правопреемства при реорганизации юридического лица — правообладателя.
Передача имущественных прав по договору либо их переход в порядке универсального правопреемства не влечет передачу или ограничение права авторства и других неотчуждаемых и непередаваемых исключительных прав. Условия договора о передаче или ограничении таких прав ничтожны.
Исключительные права, которые передаются по договору, должны быть в нем определены. Права, которые не указаны в договоре в качестве отчуждаемых, предполагаются непереданными, поскольку не доказано иное.
К договору, предусматривающему предоставление исключительного права в период его действия другому лицу на ограниченное время, применяются правила о лицензионном договоре.
Статья 1036. Лицензионный договор
По лицензионному договору сторона, обладающая исключительным правом на результат интеллектуальной деятельности или на средство индивидуализации (лицензиар) предоставляет другой стороне (лицензиату) разрешение использовать соответствующий объект интеллектуальной собственности.
Лицензионный договор должен определять предоставляемые права, пределы и сроки использования.
Лицензионный договор предполагается возмездным.
Лицензионный договор может предусматривать предоставление лицензиату:
права использования объекта интеллектуальной собственности с сохранением за лицензиаром права его использования и права выдачи лицензии другим лицам (простая неисключительная лицензия);
права использования объекта интеллектуальной собственности с сохранением за лицензиаром права его использования, но без права выдачи лицензии другим лицам (исключительная лицензия);
других видов лицензии, допускаемых законом.
Если в лицензионном договоре не предусмотрено иное, лицензия предполагается простой (неисключительной).
Договор о предоставлении лицензиатом права использования объекта интеллектуальной собственности другому лицу признается сублицензионным договором. Лицензиат вправе заключать сублицензионный договор лишь в случаях, предусмотренных лицензионным договором.
Ответственность перед лицензиаром за действия сублицензиата несет лицензиат, если лицензионным договором не предусмотрено иное.
Статья 1037. Договор о создании и использовании результатов интеллектуальной деятельности
Автор может принять на себя по договору о создании и использовании результатов интеллектуальной деятельности обязательство создать в будущем произведение, изобретение или иной результат интеллектуальной деятельности и предоставить заказчику, не являющемуся его работодателем, исключительные права на использование этого результата.
Договор, предусмотренный в части пеpвой настоящей статьи, должен определять характер подлежащего созданию результата интеллектуальной деятельности, а также цели либо способы его использования.
Договор, обязывающий автора предоставить какому-либо лицу исключительные права на использование любых результатов интеллектуальной деятельности, которые этот автор создаст в будущем, ничтожен.
Условия договора о создании и использовании результатов интеллектуальной деятельности, ограничивающие автора в создании в будущем результатов интеллектуальной деятельности определенного рода либо в определенной области, ничтожны.
Статья 1038. Исключительное право и право собственности
Исключительное право на результат интеллектуальной деятельности или средство индивидуализации существует независимо от права собственности на материальный объект, в котором такой результат или средство индивидуализации выражены.
Статья 1039. Срок действия исключительного права на объекты интеллектуальной собственности
Исключительное право на объекты интеллектуальной собственности действует в течение срока, предусмотренного настоящим Кодексом или другими законами.
Личные неимущественные права в отношении объектов интеллектуальной собственности действуют бессрочно.
В случаях, предусмотренных законом, действие исключительного права на объекты интеллектуальной собственности может прекращаться вследствие неиспользования его в течение определенного времени.
Статья 1040. Способы защиты исключительных прав на объекты интеллектуальной собственности
Защита исключительных прав на объекты интеллектуальной собственности осуществляется способами, предусмотренными статьей 11 настоящего Кодекса. Защита исключительных прав может осуществляться также:
изъятием материальных объектов, с помощью которых нарушены исключительные права, и материальных объектов, созданных в результате такого нарушения;
обязательной публикацией о допущенном нарушении, с включением в нее сведений о том, кому принадлежит нарушенное право;
иными способами, предусмотренными законом.
При нарушении договора о создании и использовании результатов интеллектуальной деятельности и средств индивидуализации применяются общие правила об ответственности за нарушение обязательств.
Глава 60. Авторское право
См. предыдущую редакцию.
Статья 1041. Объект авторского права
Авторское право распространяется на произведения науки, литературы и искусства, являющиеся результатом творческой деятельности, независимо от назначения и достоинства произведения, а также от способа его выражения.
Авторское право распространяется как на обнародованные, так и на необнародованные произведения, находящиеся в какой-либо объективной форме:
письменной (рукопись, машинопись, нотная запись и т. д.);
устной (публичное произнесение, публичное исполнение и т. д.);
звуко- или видеозаписи (механической, магнитной, цифровой, оптической и т. д.);
изображения (рисунок, эскиз, картина, план, чертеж, кино-, теле-, видео- или фотокадр и т. д.);
объемно-пространственной (скульптура, модель, макет, сооружение и т. д.);
других формах.
Авторское право распространяется на форму выражения, а не на идеи, принципы, методы, процессы, системы, способы или концепции как таковые.
(статья 1041 в редакции Закона Республики Узбекистан от 16 января 2007 года № ЗРУ-79 — СЗ РУ, 2007 г., № 3, ст. 21)
Статья 1042. Виды объектов авторского права
К объектам авторского права относятся:
литературные произведения (литературно-художественные, научные, учебные, публицистические и т. п.);
драматические и сценарные произведения;
музыкальные произведения с текстом и без текста;
музыкально-драматические произведения;
хореографические произведения и пантомимы;
См. предыдущую редакцию.
аудиовизуальные произведения;
(абзац седьмой статьи 1042 в редакции Закона Республики Узбекистан от 16 января 2007 года № ЗРУ-79 — СЗ РУ, 2007 г., № 3, ст. 21)
произведения живописи, скульптуры, графики, дизайна и другие произведения изобразительного искусства;
произведения декоративно-прикладного и сценографического искусства;
произведения архитектуры, градостроительства и садово-паркового искусства;
фотографические произведения и произведения, полученные способами, аналогичными фотографии;
географические, геологические и другие карты, планы, эскизы и произведения, относящиеся к географии, топографии и другим наукам;
программы для электронно-вычислительных машин (ЭВМ) всех видов, включая прикладные программы и операционные системы;
другие произведения, отвечающие требованиям, установленным статьей 1041 настоящего Кодекса.
См. предыдущую редакцию.
Статья 1043. Части произведения, производные и составные произведения, являющиеся объектами авторского права
Объектами авторского права являются отвечающие требованиям, установленным статьей 1041 настоящего Кодекса:
части произведения (включая его название), которые могут использоваться самостоятельно;
производные произведения (переводы, обработки, аннотации, рефераты, резюме, обзоры, инсценировки, аранжировки, адаптации и другие переработки произведений науки, литературы и искусства);
сборники (энциклопедии, антологии, базы данных) и другие составные произведения, представляющие собой по подбору или расположению материалов результат творческого труда.
Производные и составные произведения охраняются авторским правом независимо от того, являются ли произведения, на которых они основаны или которые они включают, объектами авторского права.
Статья 1044. Материалы, не являющиеся объектами авторского права
Не являются объектами авторского права:
официальные документы (законы, решения и т. п.), а также их официальные переводы;
официальные символы и знаки (флаги, гербы, ордена, денежные знаки и т. п.);
произведения народного творчества;
сообщения о новостях дня или сообщения о текущих событиях, имеющие характер обычной пресс-информации;
результаты, полученные с помощью технических средств, предназначенных для производства определенного рода, без осуществления человеком творческой деятельности, непосредственно направленной на создание индивидуального произведения.
(статьи 1043—1044 в редакции Закона Республики Узбекистан от 16 января 2007 года № ЗРУ-79 — СЗ РУ, 2007 г., № 3, ст. 21)
Статья 1045. Права на проекты официальных документов, символов и знаков
Право авторства на проект официального документа, символа или знака принадлежит лицу, создавшему проект (разработчику).
Разработчики проектов официальных документов, символов и знаков вправе публиковать такие проекты, если это не запрещено органом, по поручению которого разрабатывался проект. При публикации проекта разработчики вправе указывать свое имя.
Проект может быть использован компетентным органом для подготовки официального документа без согласия разработчика, если проект им опубликован или направлен соответствующему органу.
При подготовке официальных документов, символов и знаков на основе проекта в него могут вноситься дополнения и изменения по усмотрению органа, осуществляющего подготовку официального документа, символа или знака.
После одобрения проекта компетентным органом он может использоваться без указания имени разработчика.
См. предыдущую редакцию.
Статья 1046. Автор произведения. Возникновение авторского права. Презумпция авторства
Автором произведения признается гражданин, творческим трудом которого оно создано.
Авторское право на произведение науки, литературы и искусства возникает в силу факта его создания. Для возникновения и осуществления авторского права не требуется регистрации произведения или соблюдения каких-либо иных формальностей.
Лицо, обозначенное в качестве автора на оригинале или экземпляре произведения, считается его автором, если не доказано иное.
При опубликовании произведения анонимно или под псевдонимом (за исключением случая, когда псевдоним автора не оставляет сомнения в его личности) издатель, осуществивший опубликование, имя или наименование которого обозначено на произведении, при отсутствии доказательств иного считается представителем автора и имеет право защищать права автора и обеспечивать их осуществление. Это положение действует до тех пор, пока автор такого произведения не раскроет свою личность и не заявит о своем авторстве.
(статья 1046 в редакции Закона Республики Узбекистан от 16 января 2007 года № ЗРУ-79 — СЗ РУ, 2007 г., № 3, ст. 21)
Статья 1047. Соавторство
Авторское право на произведение, созданное совместным творческим трудом двух или более граждан, принадлежит соавторам совместно, независимо от того, образует ли такое произведение одно неразрывное целое или состоит из частей, каждая из которых имеет также самостоятельное значение.
Часть произведения признается имеющей самостоятельное значение, если она может быть использована независимо от других частей этого произведения.
Каждый из соавторов вправе использовать созданную им часть произведения, имеющую самостоятельное значение, по своему усмотрению, если иное не предусмотрено соглашением между ними.
Отношения между соавторами определяются, как правило, на основе соглашения. При отсутствии такого соглашения авторское право на произведение осуществляется всеми авторами совместно, а вознаграждение распределяется между ними поровну.
Если произведение соавторов образует одно неразрывное целое, то ни один из соавторов не вправе без достаточных к тому оснований запретить использование произведения.
См. предыдущую редакцию.
Статья 1048. Авторское право на производное произведение
Автору производного произведения принадлежит авторское право на осуществленную им переработку произведения науки, литературы и искусства.
Автор производного произведения пользуется авторским правом на созданное им произведение при условии соблюдения им прав автора произведения, подвергшегося переработке.
Авторское право автора производного произведения не препятствует другим лицам осуществлять свои переработки произведения, ставшего основой для переработки.
(статья 1048 в редакции Закона Республики Узбекистан от 16 января 2007 года № ЗРУ-79 — СЗ РУ, 2007 г., № 3, ст. 21)
Статья 1049. Права лиц, организующих создание произведений
См. предыдущую редакцию.
Лица, организующие создание произведений (изготовители аудиовизуальных произведений, издатели энциклопедий, продюсеры и т. п.), не признаются авторами соответствующих произведений. Однако в случаях, предусмотренных настоящим Кодексом или иными законами, такие лица приобретают исключительные права на использование этих произведений.
Изготовитель аудиовизуального произведения вправе при использовании данного произведения указывать свое имя или наименование либо требовать такого указания.
Издателю энциклопедий, энциклопедических словарей, периодических и продолжающихся сборников научных трудов, газет, журналов и других периодических изданий принадлежат исключительные права на использование таких изданий. Издатель вправе при любом использовании таких изданий указывать свое имя или наименование либо требовать такого указания. Авторы произведений, включенных в такие издания, сохраняют исключительные права на использование своих произведений независимо от издания в целом, если иное не предусмотрено авторским договором.
(текст статьи 1049 в редакции Закона Республики Узбекистан от 16 января 2007 года № ЗРУ-79 — СЗ РУ, 2007 г., № 3, ст. 21)
Статья 1050. Знаки охраны авторского права
Обладатель исключительного авторского права может для оповещения о своих правах использовать знак охраны авторского права, который помещается на каждом экземпляре произведения и состоит из трех элементов:
латинской буквы «С» в окружности;
имени (наименования) обладателя исключительных авторских прав;
года первого опубликования произведения.
Если не доказано иное, правообладателем считается лицо, обозначенное в знаке охраны авторского права.
Статья 1051. Личные неимущественные права автора
См. предыдущую редакцию.
Автору произведения принадлежат следующие личные неимущественные права:
право признаваться автором произведения (право авторства);
право использовать или разрешать использовать произведение под подлинным именем автора, псевдонимом либо без обозначения имени, то есть анонимно (право на авторское имя);
право обнародовать или разрешать обнародовать произведение в любой форме (право на обнародование), включая право на отзыв;
право на защиту произведения, включая его название, от всякого искажения или любого иного посягательства, способного нанести ущерб чести и достоинству автора (право на защиту репутации автора).
Автор имеет право отказаться от ранее принятого решения об обнародовании произведения (право на отзыв) при условии возмещения лицам, получившим право использовать произведение, причиненных таким решением убытков, включая упущенную выгоду. Если произведение уже было обнародовано, автор обязан публично оповестить об его отзыве. При этом он вправе изъять за свой счет из обращения ранее изготовленные экземпляры произведения. Эти положения не применяются к служебным произведениям, если иное не предусмотрено в договоре с автором.
При издании, публичном исполнении или ином использовании произведения внесение каких бы то ни было изменений в само произведение, в его название и в обозначение имени автора допускается только с согласия автора.
Воспрещается без согласия автора снабжать его произведение при издании иллюстрациями, предисловием, послесловием, комментариями или какими бы то ни было пояснениями.
Личные неимущественные права принадлежат автору независимо от его имущественных прав и сохраняются за ним в случае передачи исключительных прав на использование произведения.
Соглашение автора с кем-либо и заявление автора об отказе от осуществления личных неимущественных прав ничтожны.
(текст статьи 1051 в редакции Закона Республики Узбекистан от 16 января 2007 года № 79 — СЗ РУ, 2007 г., № 3, ст. 21)
См. предыдущую редакцию.
(статьи 1052, 1053, 1054 и 1055 утратили силу в соответствии с Законом Республики Узбекистан от 16 января 2007 года № ЗРУ-79 — СЗ РУ, 2007 г., № 3, ст. 21)
См. предыдущую редакцию.
Статья 1056. Имущественные права автора
Автору принадлежат исключительные права на использование произведения в любой форме и любым способом.
Юридические и физические лица, кроме случаев, предусмотренных настоящим Кодексом и другими законами, могут использовать произведение только по договору с правообладателем или иным уполномоченным лицом, в том числе по договору с организациями, управляющими имущественными правами на коллективной основе, либо, в случае их отсутствия, — по договору с организацией, исполняющей функции и обязанности этих организаций.
Исключительные права автора на использование произведения означают право осуществлять или разрешать следующие действия:
воспроизводить произведение (право на воспроизведение);
распространять оригинал или экземпляры произведения путем продажи или иной передачи права собственности (право на распространение);
доводить произведение до всеобщего сведения (право на доведение до всеобщего сведения);
сдавать в прокат оригинал или экземпляры произведения (право на сдачу в прокат);
импортировать экземпляры произведения в целях распространения, включая экземпляры, изготовленные с разрешения обладателя исключительных авторских прав (право на импорт);
сообщать произведение для всеобщего сведения путем передачи по проводам (кабелю) или с помощью иных аналогичных средств (право на сообщение по кабелю);
переделывать, аранжировать или другим образом перерабатывать произведение (право на переработку);
публично показывать произведение (право на публичный показ);
публично исполнять произведение (право на публичное исполнение);
сообщать произведение для всеобщего сведения путем передачи с помощью беспроводных средств (право на передачу в эфир);
переводить произведение (право на перевод);
повторно сообщать произведение для всеобщего сведения, если такое сообщение осуществляется другой организацией, а не организацией, первоначально осуществившей сообщение (право на повторное сообщение для всеобщего сведения).
Автор имеет право на получение вознаграждения за каждый вид использования его произведения (право на вознаграждение).
Если экземпляры опубликованного произведения правомерно введены в гражданский оборот посредством их продажи или иной передачи права собственности, то допускается их дальнейшее распространение без согласия автора и без выплаты ему вознаграждения, за исключением случаев, предусмотренных законом.
Произведение считается использованным независимо от того, использовано оно с целью извлечения дохода либо его использование не направлено на это.
Практическое применение положений, составляющих содержание произведения (изобретений, иных технических, экономических, организационных и тому подобных решений), не считается использованием произведения в смысле авторского права.
(статья 1056 в редакции Закона Республики Узбекистан от 16 января 2007 года № ЗРУ-79 — СЗ РУ, 2007 г., № 3, ст. 21)
См. предыдущую редакцию.
(статья 1057 утратила силу в соответствии с Законом Республики Узбекистан от 16 января 2007 года № ЗРУ-79 — СЗ РУ, 2007 г., № 3, ст. 21)
Статья 1058. Ограничения авторских прав
См. предыдущую редакцию.
Ограничение исключительных прав автора и других лиц на использование произведения допускается только в случаях, предусмотренных статьями 1059—1062 настоящего Кодекса или другими законами. Указанные ограничения применяются при условии, что это не наносит неоправданного ущерба нормальному использованию произведения и не ущемляет необоснованным образом законные интересы автора.
(статья 1058 в редакции Закона Республики Узбекистан от 16 января 2007 года № ЗРУ-79 — СЗ РУ, 2007 г., № 3, ст. 21)
См. предыдущую редакцию.
Статья 1059. Воспроизведение произведений в личных целях без согласия автора и без выплаты вознаграждения
Допускается без согласия автора или иного правообладателя и без выплаты вознаграждения воспроизведение обнародованного произведения в личных целях, за исключением случаев, предусмотренных законом.
Правила части первой настоящей статьи не применяются в отношении:
воспроизведения произведений архитектуры в форме зданий и сооружений;
воспроизведения баз данных или существенных их частей;
воспроизведения программ для ЭВМ, за исключением случаев, предусмотренных законом;
репрографического воспроизведения книг (в целом) и нотных текстов.
(текст статьи 1059 в редакции Закона Республики Узбекистан от 16 января 2007 года № ЗРУ-79 — СЗ РУ, 2007 г., № 3, ст. 21)
Статья 1060. Свободное публичное исполнение произведений
См. предыдущую редакцию.
Допускается без согласия автора или иного правообладателя и без выплаты вознаграждения публичное исполнение опубликованных музыкальных произведений во время официальных, религиозных и погребальных церемоний в объеме, оправданном характером таких церемоний.
(текст статьи 1060 в редакции Закона Республики Узбекистан от 16 января 2007 года № ЗРУ-79 — СЗ РУ, 2007 г., № 3, ст. 21)
См. предыдущую редакцию.
См. предыдущую редакцию.
Статья 1061. Использование произведений для целей производства доследственной проверки, дознания, предварительного следствия, административного и судебного производства
(наименование статьи 1061 в редакции Закона Республики Узбекистан от 23 мая 2019 года № ЗРУ-542 — Национальная база данных законодательства, 24.05.2019 г., № 03/19/542/317)
См. предыдущую редакцию.
Допускается без согласия автора или иного правообладателя и без выплаты вознаграждения использование произведений для целей производства доследственной проверки, дознания, предварительного следствия, административного и судебного производства в объеме, оправданном целью использования.
(текст статьи 1061 в редакции Закона Республики Узбекистан от 23 мая 2019 года № ЗРУ-542 — Национальная база данных законодательства, 24.05.2019 г., № 03/19/542/317)
Статья 1062. Авторское право на служебное произведение
Личные неимущественные права автора на произведение, созданное в порядке выполнения служебных обязанностей или служебного задания (служебное произведение), сохраняются за автором произведения.
Исключительные права на использование служебного произведения принадлежат работодателю, если иное не предусмотрено в договоре между ним и автором.
Размер вознаграждения за каждый вид использования служебного произведения и порядок его выплаты устанавливаются договором между автором и работодателем. По истечении десяти лет с момента обнародования произведения, а при согласии работодателя — и ранее автор приобретает в полном объеме право на использование произведения и получение вознаграждения, независимо от договора, заключенного с работодателем.
Право автора использовать служебное произведение способом, не обусловленным целью задания, не ограничивается.
Работодатель вправе при любом использовании служебного произведения указывать свое наименование либо требовать такого указания.
На создание в порядке выполнения служебных обязанностей или служебного задания работодателя энциклопедий, энциклопедических словарей, периодических и продолжающихся сборников научных трудов, газет, журналов и других периодических изданий, предусмотренных частью третьей статьи 1049 настоящего Кодекса, положения настоящей статьи не распространяются.
Статья 1063. Сфера действия авторского права
В соответствии с настоящим Кодексом авторское право распространяется:
на произведения авторов или иных первоначальных обладателей авторского права, являющихся гражданами Республики Узбекистан или имеющих постоянное место пребывания на территории Республики Узбекистан;
на произведения, впервые опубликованные в Республике Узбекистан, независимо от гражданства и постоянного места пребывания их авторов;
на произведения, охраняемые в Республике Узбекистан в соответствии с международными договорами Республики Узбекистан.
Произведение также считается впервые опубликованным в Республике Узбекистан, если в течение тридцати дней после даты первого опубликования за пределами Республики Узбекистан оно было опубликовано на территории Республики Узбекистан.
При предоставлении на территории Республики Узбекистан охраны произведению в соответствии с международными договорами Республики Узбекистан автор произведения определяется по закону государства, на территории которого имел место юридический факт, послуживший основанием для обладания авторским правом.
(статьи 1061, 1062 и 1063 в редакции Закона Республики Узбекистан от 16 января 2007 года № ЗРУ-79 — СЗ РУ, 2007 г., № 3, ст. 21)
См. предыдущую редакцию.
(1064 утратил силу в соответсвии с Законом Республики Узбекистан от 16 января 2007 года № ЗРУ-79 — СЗ РУ, 2007 г., № 3, ст. 21)
Статья 1065. Срок действия авторского права
См. предыдущую редакцию.
См. предыдущую редакцию.
Авторское право действует в течение всей жизни автора и семидесяти лет после его смерти, кроме случаев, предусмотренных настоящей статьей и другими законами.
Авторское право на произведение, созданное в соавторстве, действует в течение всей жизни соавторов и семидесяти лет после смерти последнего из авторов, пережившего других соавторов.
(части первая и вторая статьи 1065 в редакции Закона Республики Узбекистан от 20 августа 2021 года № ЗРУ-709 — Национальная база данных законодательства, 21.08.2021 г., № 03/21/709/0808)
Авторское право на произведение, правомерно обнародованное под псевдонимом или анонимно, действует в течение пятидесяти лет после его обнародования. Если в течение указанного срока псевдоним или аноним раскроет свою личность или его личность не будет далее оставлять сомнений, то применяются сроки, указанные в части первой настоящей статьи.
См. предыдущую редакцию.
Авторское право на произведение, впервые выпущенное в свет после смерти автора, действует в течение семидесяти лет после его выпуска в свет.
(часть четвертая статьи 1065 в редакции Закона Республики Узбекистан от 20 августа 2021 года № ЗРУ-709 — Национальная база данных законодательства, 21.08.2021 г., № 03/21/709/0808)
Право авторства, право на авторское имя и право на защиту репутации автора охраняются бессрочно.
При предоставлении охраны произведению в соответствии с международными договорами Республики Узбекистан срок действия авторского права на территории Республики Узбекистан определяется в соответствии с настоящей статьей. Но этот срок не может превышать срока действия авторского права, установленного в стране происхождения произведения.
Исчисление сроков, предусмотренных в настоящей статье, начинается с первого января, следующего за годом, в котором имел место юридический факт, являющийся основанием для начала течения срока.
(текст статьи 1065 в редакции Закона Республики Узбекистан от 16 января 2007 года № ЗРУ-79 — СЗ РУ, 2007 г., № 3, ст. 21)
Статья 1066. Переход произведения в общественное достояние
См. предыдущую редакцию.
Истечение срока действия авторского права на произведения означает их переход в общественное достояние.
См. предыдущую редакцию.
(часть второя статьи 1066 исключена Законом Республики Узбекистан от 7 октября 2013 года № ЗРУ-355 — СЗ РУ, 2013 г., № 41, ст. 543)
Произведения, являющиеся общественным достоянием, могут свободно использоваться любым лицом без выплаты вознаграждения. При этом должны соблюдаться личные неимущественные права автора.
(текст статьи 1066 в редакции Закона Республики Узбекистан от 16 января 2007 года № ЗРУ-79 — СЗ РУ, 2007 г., № 3, ст. 21)
Статья 1067. Авторский договор
См. предыдущую редакцию.
Имущественные права, предусмотренные частью третьей статьи 1056 настоящего Кодекса, могут передаваться правообладателем другому лицу только путем заключения авторского договора, за исключением случаев, установленных настоящим Кодексом и другими законами.
Передача имущественных прав автора может осуществляться на основе авторского договора о передаче исключительных прав или на основе авторского договора о передаче неисключительных прав.
Авторский договор о передаче исключительных прав разрешает использование произведения определенным способом и в установленных договором пределах только лицу, которому эти права передаются.
Авторский договор о передаче неисключительных прав разрешает пользователю использование произведения наравне с обладателем исключительных прав, передавшим такие права, и (или) другим лицам, получившим разрешение на использование этого произведения таким же способом.
Права, передаваемые по авторскому договору, считаются неисключительными, если иное прямо не предусмотрено в договоре.
Авторское право на произведение не связано с правом собственности на материальный объект, в котором произведение выражено.
Передача права собственности на материальный объект или права владения материальным объектом сама по себе не влечет передачи каких-либо авторских прав на произведение, выраженное в этом объекте.
(текст статьи 1067 в редакции Закона Республики Узбекистан от 16 января 2007 года № ЗРУ-79 — СЗ РУ, 2007 г., № 3, ст. 21)
Статья 1068. Условия авторского договора
См. предыдущую редакцию.
Авторский договор должен предусматривать:
способы использования произведения (конкретные права, передаваемые по данному договору);
размер вознаграждения и (или) порядок определения размера вознаграждения за каждый способ использования произведения, порядок и сроки его выплаты.
Авторский договор может предусматривать и другие условия, которые стороны сочтут необходимыми.
При отсутствии в авторском договоре условия о сроке, на который передается право на использование произведения, договор может быть расторгнут автором по истечении пяти лет с даты его заключения, если пользователь будет письменно уведомлен об этом за шесть месяцев до расторжения договора.
При отсутствии в авторском договоре условия о территории, в пределах которой действует право использования произведения, действие передаваемого по договору права ограничивается территорией Республики Узбекистан.
Права на использование произведения, прямо не предусмотренные к передаче авторским договором, считаются не переданными.
Предметом авторского договора не могут быть права на использование произведения, неизвестные на момент заключения договора.
Вознаграждение определяется в авторском договоре в виде процента от дохода за соответствующий способ использования произведения или, если это невозможно осуществить в связи с характером произведения или особенностями его использования, в виде зафиксированной в договоре суммы либо иным образом. Минимальные размеры данного вознаграждения устанавливаются Кабинетом Министров Республики Узбекистан.
Если в авторском договоре об издании или об ином использовании произведения вознаграждение определяется в виде фиксированной суммы, то в договоре должен быть установлен максимальный тираж произведения.
Права, переданные по авторскому договору, могут передаваться полностью или частично другим лицам лишь в случае, когда это прямо предусмотрено таким договором.
Условие авторского договора, ограничивающее автора в создании в будущем произведений на данную тему или в данной области, является ничтожным.
Условия авторского договора, противоречащие требованиям настоящего Кодекса или других законов, являются недействительными.
(текст статьи 1068 в редакции Закона Республики Узбекистан от 16 января 2007 года № ЗРУ-79 — СЗ РУ, 2007 г., № 3, ст. 21)
Статья 1069. Форма авторского договора
Авторский договор должен быть заключен в письменной форме, за исключением случаев, предусмотренных законом.
Статья 1070. Ответственность по авторскому договору
Сторона, не исполнившая или ненадлежащим образом исполнившая обязательства по авторскому договору, обязана возместить убытки, причиненные другой стороне, включая упущенную выгоду.
См. предыдущую редакцию.
(статьи 1071-1072 утратили силу в соответствии с Законом Республики Узбекистан от 16 января 2007 года № ЗРУ-79 — СЗ РУ, 2007 г., № 3, ст. 21)
Статья 1073. Правовое регулирование авторских отношений
Авторские отношения регулируются настоящим Кодексом и другим законодательством.
Глава 61. Смежные права
См. предыдущую редакцию.
Статья 1074. Объекты смежных прав
К объектам смежных прав относятся исполнения, фонограммы, передачи организации эфирного или кабельного вещания.
Статья 1075. Субъекты смежных прав
Субъектами смежных прав являются исполнители, изготовители фонограмм, организации эфирного или кабельного вещания.
Для возникновения и осуществления смежных прав не требуется регистрации объекта смежных прав или соблюдения каких-либо иных формальностей.
Юридические и физические лица, в том числе осуществляющие передачу в эфир и сообщение по кабелю (включая ретрансляцию), кроме случаев, предусмотренных настоящим Кодексом и другими законами, могут использовать произведение, исполнение, фонограмму или передачу организации эфирного или кабельного вещания только по договору с правообладателем или иным уполномоченным лицом. Ретрансляция должна осуществляться с соблюдением прав авторов, исполнителей, изготовителей фонограмм и иных правообладателей на передачу в эфир, сообщение по кабелю, доведение до всеобщего сведения.
Статья 1076. Знаки охраны смежных прав
Обладатели исключительных прав на фонограмму и (или) исполнение, записанное на такой фонограмме, могут для оповещения о своих правах использовать знак охраны смежных прав, который помещается на каждом экземпляре фонограммы и (или) на каждом содержащем ее футляре и состоит из трех элементов:
латинской буквы «Р» в окружности;
имени (наименования) обладателя исключительных смежных прав;
года первого опубликования фонограммы.
Если не доказано иное, изготовителем фонограммы признается юридическое или физическое лицо, наименование или имя которого обозначено на этой фонограмме и (или) на содержащем ее футляре обычным образом.
(статьи 1074, 1075 и 1076 в редакции Закона Республики Узбекистан от 16 января 2007 года № ЗРУ-79 — СЗ РУ, 2007 г., № 3, ст. 21)
Статья 1077. Права исполнителя
См. предыдущую редакцию.
Исполнителю принадлежат следующие права:
право на имя;
право на защиту исполнения от всякого искажения или любого иного посягательства, способного нанести ущерб чести и достоинству исполнителя;
исключительные права на использование исполнения в любой форме, включая право на получение вознаграждения за каждый вид использования его исполнения.
Исключительные права исполнителя на использование исполнения означают право осуществлять или разрешать следующие действия:
воспроизводить запись исполнения (право на воспроизведение);
распространять оригинал или экземпляры записи исполнения путем продажи или иной передачи права собственности (право на распространение);
доводить запись исполнения до всеобщего сведения (право на доведение до всеобщего сведения);
сдавать в прокат оригинал или экземпляры записи исполнения, даже после их распространения с согласия исполнителя и независимо от права собственности на оригинал и экземпляры (право на сдачу в прокат);
записывать ранее не записанные исполнения (право на запись);
передавать в эфир или сообщать по кабелю исполнения, если используемое для такой передачи исполнение не было ранее передано в эфир или не осуществляется с использованием записи (право на передачу в эфир или сообщение по кабелю незаписанного исполнения);
передавать в эфир или сообщать по кабелю запись исполнения, если первоначально эта запись была изготовлена не для коммерческих целей (право на передачу в эфир или сообщение по кабелю записи исполнения).
Если экземпляры записи исполнения правомерно введены в гражданский оборот посредством их продажи или иной передачи права собственности, то допускается их дальнейшее распространение без согласия исполнителя и без выплаты ему вознаграждения.
К исполнениям, осуществленным в порядке выполнения служебных обязанностей или служебного задания работодателя, соответственно применяются положения статьи 1062 настоящего Кодекса.
Исполнители должны осуществлять свои права с соблюдением прав авторов исполняемых произведений.
Запись исполнения считается использованной независимо от того, использована она с целью извлечения дохода либо ее использование не направлено на это.
(текст статьи 1077 в редакции Закона Республики Узбекистан от 16 января 2007 года № ЗРУ-79 — СЗ РУ, 2007 г., № 3, ст. 21)
См. предыдущую редакцию.
Статья 1078. Права изготовителя фонограммы
Изготовителю фонограммы принадлежат исключительные права на использование этой фонограммы в соответствии с настоящим Кодексом и другими законами.
Исключительные права изготовителя фонограммы на использование фонограммы означают право осуществлять или разрешать следующие действия:
воспроизводить фонограмму (право на воспроизведение);
распространять оригинал или экземпляры фонограммы путем продажи или иной передачи права собственности (право на распространение);
доводить фонограмму до всеобщего сведения (право на доведение до всеобщего сведения);
сдавать в прокат оригинал или экземпляры фонограммы даже после их распространения, осуществленного изготовителем фонограммы или с его согласия, и независимо от права собственности на оригинал и экземпляры (право на сдачу в прокат);
импортировать оригинал или экземпляры фонограммы в целях распространения, включая экземпляры, изготовленные с разрешения обладателя исключительных прав на фонограмму (право на импорт);
передавать в эфир или сообщать по кабелю фонограмму (право на передачу в эфир или сообщение по кабелю);
переделывать или иным способом перерабатывать фонограмму (право на переработку).
Изготовитель фонограммы имеет право на получение вознаграждения за каждый вид использования его фонограммы.
Если экземпляры опубликованной фонограммы правомерно введены в гражданский оборот посредством их продажи или иной передачи права собственности, то допускается их дальнейшее распространение без согласия изготовителя фонограммы и без выплаты ему вознаграждения.
Исключительные права изготовителя фонограммы, предусмотренные частью второй настоящей статьи, могут передаваться по договору другим лицам. К такому договору соответственно применяются положения статей 1067, 1068 и 1069 настоящего Кодекса.
Изготовители фонограмм должны осуществлять свои права с соблюдением прав авторов и исполнителей используемых произведений и исполнений.
Фонограмма считается использованной независимо от того, использована она с целью извлечения дохода либо ее использование не направлено на это.
Статья 1079. Права организации эфирного или кабельного вещания
Организации эфирного или кабельного вещания принадлежат исключительные права на использование ее передачи в соответствии с настоящим Кодексом и другими законами.
Исключительные права организации эфирного или кабельного вещания на использование ее передачи означают право осуществлять или разрешать следующие действия:
воспроизводить запись передачи (право на воспроизведение);
распространять оригинал или экземпляры записи передачи путем продажи или иной передачи права собственности (право на распространение);
доводить запись передачи до всеобщего сведения (право на доведение до всеобщего сведения);
записывать передачу (право на запись);
сообщать передачу для всеобщего сведения в местах с платным входом (право на сообщение для всеобщего сведения в местах с платным входом);
ретранслировать передачу (право на ретрансляцию);
сообщать передачу для всеобщего сведения по кабелю или передавать передачу в эфир (право на сообщение по кабелю или передачу в эфир).
Организация эфирного или кабельного вещания имеет право на получение вознаграждения за каждый вид использования ее передачи.
Исключительные права организации эфирного или кабельного вещания, предусмотренные частью второй настоящей статьи, могут передаваться по договору другим лицам. К такому договору соответственно применяются положения статей 1067, 1068 и 1069 настоящего Кодекса.
Организации эфирного или кабельного вещания должны осуществлять свои права с соблюдением прав авторов и исполнителей используемых произведений и исполнений, а в надлежащих случаях — прав изготовителей фонограмм и организаций эфирного или кабельного вещания.
Передача организации эфирного или кабельного вещания считается использованной независимо от того, использована она с целью извлечения дохода либо ее использование не направлено на это.
(статьи 1078—1079 в редакции Закона Республики Узбекистан от 16 января 2007 года № ЗРУ-79 — СЗ РУ, 2007 г., № 3, ст. 21)
См. предыдущую редакцию.
(статьи 1080—1081 утратили силу в соответствии с Законом Республики Узбекистан от 16 января 2007 года № ЗРУ-79 — СЗ РУ, 2007 г., № 3, ст. 21)
Глава 62. Право на промышленную собственность (право на изобретение, полезную модель, промышленный образец)
Статья 1082. Правовая охрана изобретения, полезной модели, промышленного образца
Право на изобретение, полезную модель и промышленный образец охраняется при условии выдачи патента.
См. предыдущую редакцию.
Требования, предъявляемые к изобретению, полезной модели, промышленному образцу, при которых возникает право на получение патента, и порядок его выдачи уполномоченным государственным органом устанавливаются законом.
(часть вторая статьи 1082 в редакции Закона Республики Узбекистан от 5 октября 2020 года № ЗРУ-640 — Национальная база данных законодательства, 05.10.2020 г., № 03/20/640/1348)
Статья 1083. Право использования изобретения, полезной модели, промышленного образца
Патентообладателю принадлежит исключительное право использования защищенного патентом изобретения, полезной модели, промышленного образца по своему усмотрению, включая право производить продукт с применением защищенных решений, применять защищенные патентом технологические процессы в собственном производстве, продавать или предлагать к продаже изделия, содержащие защищенные решения, импортировать соответствующие изделия.
Другие лица, иные, чем патентообладатель, не вправе использовать изобретение, полезную модель, промышленный образец без его разрешения, за исключением случаев, когда такое использование в соответствии с настоящим Кодексом или другим законом не является нарушением прав патентообладателя.
Нарушением исключительного права патентообладателя признается несанкционированное изготовление, применение, импорт, предложение к продаже, продажа, иное введение в гражданский оборот или хранение с этой целью изделия, изготовленного с применением запатентованного изобретения, полезной модели или промышленного образца, а также применение способа, охраняемого патентом на изобретение, или введение в гражданский оборот либо хранение с этой целью изделия, изготовленного непосредственно способом, охраняемым патентом на изобретение.
Изделие считается изготовленным запатентованным способом, пока не доказано иное.
Статья 1084. Распоряжение правом на патент
Право на получение патента, права, вытекающие из регистрации заявки, право на владение патентом, и права, вытекающие из патента, могут быть переданы полностью или частично другому лицу.
Статья 1085. Право авторства
Автору изобретения, полезной модели, промышленного образца принадлежит право авторства и право присвоения изобретению, полезной модели, промышленному образцу специального наименования.
Право авторства и другие личные права на изобретение, полезную модель, промышленный образец возникают с момента возникновения прав, основанных на патенте.
За автором изобретения, полезной модели, промышленного образца закон может закреплять специальные права, льготы и преимущества социального характера.
Лицо, указанное в заявке в качестве автора, считается автором, пока не доказано иное. В качестве доказательств могут привлекаться лишь факты и обстоятельства, существовавшие до возникновения права.
Статья 1086. Соавторы изобретения, полезной модели, промышленного образца
Взаимоотношения соавторов изобретения, полезной модели, промышленного образца определяются соглашением между ними.
Нетворческое содействие созданию изобретения, полезной модели, промышленного образца (техническая, организационная или математическая помощь, содействие оформлению прав и т. п.) не влечет за собой соавторства.
Статья 1087. Служебные изобретения, полезные модели, промышленные образцы
Право на получение патента на изобретение, полезную модель, промышленный образец, созданные работником при выполнении им своих служебных обязанностей или конкретного задания работодателя (служебное изобретение), принадлежит работодателю, если это предусмотрено в договоре между ними.
Размер, условия и порядок выплаты вознаграждения автору за служебное изобретение, полезную модель, промышленный образец определяются соглашением между ним и работодателем. В случае недостижения соглашения решение принимается судом. Если невозможно соразмерить вклад автора и работодателя в создание служебного изобретения, полезной модели или промышленного образца, за автором признается право на половину выгоды, которую получил или должен был получить работодатель.
Статья 1088. Форма договора о передаче права на патент
См. предыдущую редакцию.
Договор о передаче права на патент (об уступке патента) должен быть заключен в письменной форме и подлежит регистрации в уполномоченном государственном органе. Несоблюдение письменной формы или требования о регистрации влечет недействительность договора.
(текст статьи 1088 в редакции Закона Республики Узбекистан от 5 октября 2020 года № ЗРУ-640 — Национальная база данных законодательства, 05.10.2020 г., № 03/20/640/1348)
Статья 1089. Форма разрешения (лицензии) на использование изобретения, полезной модели, промышленного образца
См. предыдущую редакцию.
Лицензионный договор и сублицензионный договор заключаются в письменной форме и подлежат регистрации в уполномоченном государственном органе. Несоблюдение письменной формы или требования о регистрации влечет недействительность договора.
(текст статьи 1089 в редакции Закона Республики Узбекистан от 5 октября 2020 года № ЗРУ-640 — Национальная база данных законодательства, 05.10.2020 г., № 03/20/640/1348)
Статья 1090. Ответственность за нарушение патента
См. предыдущую редакцию.
По требованию патентообладателя нарушение патента должно быть прекращено, а нарушитель обязан возместить патентообладателю понесенные им убытки. Вместо возмещения убытков патентообладатель вправе потребовать от нарушителя выплаты компенсации в размере и порядке, установленных законом.
(текст статьи 1090 в редакции Закона Республики Узбекистан от 10 сентября 2024 года № ЗРУ-959 — Национальная база данных законодательства, 11.09.2024 г., № 03/24/959/0698 — Вступает в силу с 12 декабря 2024 года)
Глава 63. Права на новые сорта растений и новые породы животных
Статья 1091. Охрана прав на новые сорта растений и новые породы животных
Права на новые сорта растений и новые породы животных (селекционные достижения) охраняются при условии выдачи патента.
Требования, при которых возникает право на получения патента, и порядок выдачи патента на селекционные достижения устанавливаются законом.
К отношениям, связанным с правами на селекционные достижения и охраной этих прав, соответственно применяются правила статей 1084 –– 1090 настоящего Кодекса, если правилами настоящей главы и законом не предусмотрено иное.
Статья 1092. Права автора селекционного достижения на вознаграждение
Автор селекционного достижения, не являющийся патентообладателем, имеет в течение срока действия патента право на получение вознаграждения от патентообладателя за использование селекционного достижения.
Размер и условия выплаты вознаграждения автору селекционного достижения определяются договором, заключенным между ним и патентообладателем.
Статья 1093. Права патентообладателя
Обладателю патента на селекционное достижение принадлежит исключительное право на использование этого достижения в пределах, установленных законом.
Статья 1094. Обязанности патентообладателя
Обладатель патента на селекционное достижение обязан поддерживать соответствующий сорт растения или соответствующую породу животных в течение срока действия патента таким образом, чтобы сохранялись признаки, указанные в описании сорта или породы, составленном при их регистрации.
Глава 64. Защита нераскрытой информации от незаконного использования
Статья 1095. Право на защиту нераскрытой информации
Лицо, правомерно обладающее технической, организационной или коммерческой информацией, в том числе секретами производства (ноу-хау), неизвестной третьим лицам (нераскрытая информация), имеет право на защиту этой информации от незаконного использования, если соблюдены условия, установленные статьей 98 настоящего Кодекса.
Право на защиту нераскрытой информации от незаконного использования возникает независимо от выполнения в отношении этой информации каких-либо формальностей (ее регистрации, получения свидетельств и т. п.).
Правила о защите нераскрытой информации не применяются в отношении сведений, которые в соответствии с законом не могут составлять служебную или коммерческую тайну (сведения о юридических лицах, правах на имущество и сделках с ним, подлежащие государственной регистрации, сведения, подлежащие представлению в качестве государственной статистической отчетности и др.).
Право на защиту нераскрытой информации действует до тех пор, пока сохраняются условия, предусмотренные статьей 98 настоящего Кодекса.
Статья 1096. Ответственность за незаконное использование нераскрытой информации
Лицо, без законных оснований получившее или распространившее нераскрытую информацию либо использующее ее, обязано возместить тому, кто правомерно обладает этой информацией, убытки, причиненные ее незаконным использованием.
Если лицо, незаконно использующее нераскрытую информацию, получило ее от лица, которое не имело право ее распространять, о чем приобретатель информации не знал и не должен был знать (добросовестный приобретатель), правомерный обладатель нераскрытой информации вправе потребовать от него возмещения убытков, причиненных использованием нераскрытой информации после того, как добросовестный приобретатель узнал, что ее использование незаконно.
Лицо, правомерно обладающее нераскрытой информацией, вправе потребовать от того, кто ее незаконно использует, немедленного прекращения ее использования. Однако суд с учетом средств, израсходованных добросовестным приобретателем нераскрытой информации на ее использование, может разрешить ее дальнейшее использование на условиях возмездной исключительной лицензии.
Лицо, самостоятельно и правомерно получившее сведения, составляющие содержание нераскрытой информации, вправе использовать эти сведения независимо от прав обладателя соответствующей нераскрытой информации и не отвечает перед ним за такое использование.
Статья 1097. Переход права на защиту нераскрытой информации от незаконного использования
Лицо, обладающее нераскрытой информацией, может передать все или часть сведений, составляющих содержание этой информации, другому лицу по лицензионному договору.
Лицензиат обязан принимать надлежащие меры к охране конфиденциальности информации, полученной по договору, и имеет те же права на ее защиту от незаконного использования третьими лицами, что и лицензиар. Поскольку в договоре не предусмотрено иное, обязанность сохранять конфиденциальность информации лежит на лицензиате и после прекращения лицензионного договора, если соответствующие сведения продолжают оставаться нераскрытой информацией.
Глава 65. Средства индивидуализации участников гражданского оборота, товаров, работ и услуг
§ 1. Фирменное наименование
Статья 1098. Право на фирменное наименование
Юридическое лицо имеет исключительное право использовать фирменное наименование на товарах, их упаковке, в рекламе, вывесках, проспектах, счетах, печатных изданиях, официальных бланках и иной документации, связанной с его деятельностью, а также при демонстрации товаров на выставках и ярмарках, которые проводятся на территории Республики Узбекистан.
См. предыдущую редакцию.
Фирменное наименование юридического лица указывается в его учредительных документах. Право на фирменное наименование возникает с момента государственной регистрации юридического лица.
(часть вторая статьи 1098 в редакции Закона Республики Узбекистан Олий Мажлиса Республики Узбекистан от 18 сентября 2006 года № ЗРУ-52 — СЗ РУ, 2006 г., № 37-38, ст. 371 )
Не может быть зарегистрировано фирменное наименование юридического лица, похожее на уже зарегистрированное настолько, что это может привести к отождествлению соответствующих юридических лиц.
Статья 1099. Использование фирменного наименования юридического лица в товарном знаке
Фирменное наименование юридического лица может быть использовано в принадлежащем ему товарном знаке.
Статья 1100. Действие права на фирменное наименование
На территории Республики Узбекистан действует исключительное право на наименование, зарегистрированное в Республике Узбекистан в качестве обозначения юридического лица.
На наименование, зарегистрированное или общепризнанное в иностранном государстве, исключительное право на территории Республики Узбекистан, действует в случаях, предусмотренных законом.
Действие права на фирменное наименование прекращается с ликвидацией юридического лица или с изменением его фирменного наименования.
Статья 1101. Отчуждение права на фирменное наименование
Отчуждение и переход права на фирменное наименование юридического лица допускаются только в случаях реорганизации юридического лица и отчуждения предприятия в целом.
Обладатель права на фирменное наименование может разрешить другому лицу использование своего наименования (выдать лицензию). Однако при этом в лицензионном договоре должны быть обусловлены меры, исключающие введение потребителя в заблуждение.
§ 2. Товарный знак (знак обслуживания)
Статья 1102. Правовая охрана товарного знака
Правовая охрана товарного знака (знака обслуживания) предоставляется на основании его регистрации.
См. предыдущую редакцию.
Право на товарный знак удостоверяется свидетельством о регистрации товарного знака (знака обслуживания).
(часть вторая статьи 1102 в редакции Закона Республики Узбекистан от 15 декабря 2000 г. № 175-II — Ведомости Олий Мажлиса, 2001 г., № 1-2, ст. 23)
См. предыдущую редакцию.
Статья 1103. Право пользования и неприкосновенности товарного знака
Обладатель права на товарный знак имеет исключительное право пользования и распоряжения принадлежащим ему знаком. Обладателю права на товарный знак принадлежит также исключительное право на внесение изменений и дополнений в товарный знак.
Использованием товарного знака считается любое введение его в оборот в порядке, установленном законом.
При издании, публичном исполнении или ином использовании товарного знака внесение каких бы то ни было изменений как в сам товарный знак, так и в его обозначение допускается только с согласия обладателя права на товарный знак.
Право на неприкосновенность товарного знака принадлежит обладателю права на товарный знак.
(статья 1103 в редакции Закона Республики Узбекистан от 15 декабря 2000 г. № 175-II — Ведомости Олий Мажлиса, 2001 г., № 1-2, ст. 23)
Статья 1104. Последствия неиспользования товарного знака
См. предыдущую редакцию.
При неиспользовании товарного знака на территории Республики Узбекистан без уважительной причины непрерывно в течение последних трех лет его регистрация может быть аннулирована на основании решения суда по требованию любого заинтересованного лица.
(часть первая статьи 1104 в редакции Закона Республики Узбекистан от 5 октября 2020 года № ЗРУ-640 — Национальная база данных законодательства, 05.10.2020 г., № 03/20/640/1348)
Выдача лицензии на пользование товарным знаком считается его использованием.
Статья 1105. Переход права на товарный знак
Право на товарный знак в отношении всех указанных в свидетельстве классов товаров, работ и услуг либо их части может быть передано правообладателем другому лицу по договору.
Передача права на товарный знак не допускается, если она может явиться причиной введения в заблуждение относительно товара или его изготовителя.
См. предыдущую редакцию.
Переход права на товарный знак, в том числе его передача по договору или в порядке правопреемства, должен быть зарегистрирован в уполномоченном государственном органе.
(часть третья статьи 1105 в редакции Закона Республики Узбекистан от 5 октября 2020 года № ЗРУ-640 — Национальная база данных законодательства, 05.10.2020 г., № 03/20/640/1348)
Статья 1106. Форма договора о передаче права на товарный знак
См. предыдущую редакцию.
Договор о передаче права на товарный знак или о предоставлении лицензии должен быть заключен в письменной форме и зарегистрирован в уполномоченном государственном органе.
(часть первая статьи 1106 в редакции Закона Республики Узбекистан от 5 октября 2020 года № ЗРУ-640 — Национальная база данных законодательства, 05.10.2020 г., № 03/20/640/1348)
Несоблюдение письменной формы и требования о регистрации влечет за собой недействительность договора.
Статья 1107. Ответственность за нарушение права на товарный знак
См. предыдущую редакцию.
Лицо, неправомерно использующее товарный знак, обязано прекратить нарушение и возместить владельцу товарного знака понесенные им убытки. Владелец товарного знака вправе вместо возмещения убытков потребовать от лица, неправомерно использующего товарный знак, выплаты компенсации в размере и порядке, установленных законом.
(часть первая статьи 1107 в редакции Закона Республики Узбекистан от 10 сентября 2024 года № ЗРУ-959 — Национальная база данных законодательства, 11.09.2024 г., № 03/24/959/0698 — Вступает в силу с 12 декабря 2024 года)
См. предыдущую редакцию.
Товары, произведенные с незаконным использованием товарного знака, а также упаковки и этикетки таких товаров подлежат изъятию и уничтожению за счет правонарушителя.
См. предыдущую редакцию.
(дата исключения части третий статьи 1107 на основании Закона Республики Узбекистан от 8 августа 2025 года № ЗРУ-1080 — 10 ноября 2025 года)
См. предыдущую редакцию.
Статья 11071. Исчерпание исключительного права на товарный знак
Не является нарушением исключительного права на товарный знак использование этого товарного знака другими лицами в отношении товаров, которые были правомерно введены в гражданский оборот непосредственно владельцем товарного знака или с его согласия.
(статья 11071 введена Законом Республики Узбекистан от 18 апреля 2017 года № ЗРУ-429 — СЗ РУ, 2017 г., № 16, ст. 265)
§ 3. Наименование места происхождения товара
Статья 1108. Правовая охрана наименования места происхождения товара
Правовая охрана наименования места происхождения товара предоставляется на основании его регистрации.
Наименование места происхождения (указанием происхождения) товара признается название страны, населенного пункта, местности или другого географического объекта, используемое для обозначения товара, особые свойства которого исключительно или главным образом определяются характерными для этого географического объекта природными условиями или иными факторами либо сочетанием природных условий и этих факторов.
Наименованием места происхождения товара может быть историческое название географического объекта.
Не признается наименованием места происхождения товара и не подлежит регистрации для целей его правовой охраны в соответствии с правилами настоящего параграфа обозначение, хотя и представляющее собой или содержащее название географического объекта, но вошедшее в Республике Узбекистан во всеобщее употребление как обозначение товара определенного вида, не связанное с местом его изготовления. Это, однако, не лишает лицо, чьи права нарушены недобросовестным использованием такого наименования, возможности их защиты иными способами, предусмотренными законом.
См. предыдущую редакцию.
Регистрация наименования места происхождения товара осуществляется уполномоченным государственным органом.
(часть пятая статьи 1108 в редакции Закона Республики Узбекистан от 5 октября 2020 года № ЗРУ-640 — Национальная база данных законодательства, 05.10.2020 г., № 03/20/640/1348)
На основании регистрации выдается свидетельство о праве пользования наименованием места происхождения товара.
Порядок и условия регистрации, выдачи свидетельств, признания недействительными и прекращения действия регистрации и свидетельств определяются законом.
Статья 1109. Право пользования наименованием места происхождения товара
Лицо, обладающее правом пользования наименованием места происхождения товара, вправе помещать это наименование на товаре, упаковке, рекламе, проспектах, счетах и использовать его иным образом в связи с введением данного товара в гражданский оборот.
Наименование места происхождения товара может быть зарегистрировано несколькими лицами как совместно, так и независимо друг от друга, для обозначения товара, отвечающего требованиям, указанным в частях первой, второй и третьей статьи 1108 настоящего Кодекса. Право пользования наименованием места происхождения товара принадлежит каждому из таких лиц.
Отчуждение, иные сделки об уступке права пользования наименованием места происхождения товара и предоставление пользования им на основании лицензии не допускаются.
Статья 1110. Сфера действия правовой охраны наименования места происхождения товара
В Республике Узбекистан предоставляется правовая охрана наименований мест происхождения товаров, находящихся на территории Республики Узбекистан.
См. предыдущую редакцию.
Правовая охрана находящегося в другом государстве наименования места происхождения товара предоставляется в Республике Узбекистан, если это наименование зарегистрировано в стране происхождения товара, а также в уполномоченном государственном органе в соответствии с настоящим Кодексом.
(часть вторая статьи 1110 в редакции Закона Республики Узбекистан от 5 октября 2020 года № ЗРУ-640 — Национальная база данных законодательства, 05.10.2020 г., № 03/20/640/1348)
Статья 1111. Ответственность за неправомерное пользование наименованием места происхождения товара
Лицо, имеющее право пользования наименованием места происхождения товара, а также организации по защите прав потребителей могут потребовать от того, кто незаконно использует это наименование, прекращения его использования, удаления с товара, его упаковки, бланков и другой документации незаконно используемого наименования или обозначения, сходного с ним до степени смешения, уничтожения изготовленных изображений наименования или обозначения, сходного с ним до степени смешения, а если это невозможно — изъятия и уничтожения товара и (или) упаковки.
Лицо, обладающее правом пользования наименованием места происхождения товара, вправе потребовать от нарушителя этого права возмещения понесенных убытков.
Раздел V. НАСЛЕДСТВЕННОЕ ПРАВО
Глава 66. Общие положения о наследовании
Статья 1112. Основания наследования
Наследование осуществляется по завещанию и закону.
Наследование по закону имеет место, когда завещание отсутствует либо определяет судьбу не всего наследства, а также в иных случаях, установленных настоящим Кодексом.
Статья 1113. Состав наследства
В состав наследства входят все права и обязанности, принадлежащие наследодателю на момент открытия наследства, существование которых не прекращается с его смертью.
Не входят в состав наследства права и обязанности, неразрывно связанные с личностью наследодателя:
права членства, участия в коммерческих и других организациях, являющихся юридическими лицами, если иное не установлено законом или договором;
право на возмещение вреда, причиненного жизни или здоровью;
права и обязанности, возникшие в алиментных обязательствах;
права на пенсию, пособия и другие выплаты на основании законодательства о труде и социальном обеспечении;
личные неимущественные права, не связанные с имущественными.
Личные неимущественные права и другие нематериальные блага, принадлежавшие наследодателю, могут осуществляться и защищаться наследниками.
Статья 1114. Наследование имущества, являющегося общей совместной собственностью
Смерть участника общей совместной собственности является основанием для определения его доли в праве на общее имущество и раздела общего имущества либо выдела из него доли умершего участника в порядке, установленном статьей 226 настоящего Кодекса. В этом случае наследство открывается в отношении общего имущества, приходящегося на долю умершего участника, а при невозможности раздела имущества в натуре — в отношении стоимости такой доли.
Участник общей совместной собственности вправе завещать свою долю в праве на общее имущество, которая будет определена после его смерти в соответствии с частью пеpвой настоящей статьи.
См. предыдущую редакцию.
Статья 1115. Наследование права на земельный участок
Наследование права на земельный участок регулируется правилами настоящего Кодекса, если иное не установлено законом.
(статья 1115 в редакции Закона Республики Узбекистан от 6 июня 2022 года № ЗРУ-775 — Национальная база данных законодательства, 07.06.2022 г., № 03/22/775/0477)
Статья 1116. Открытие наследства
Наследство открывается вследствие смерти гражданина или объявления его судом умершим.
Временем открытия наследства пpизнается день (по необходимости и момент) смерти наследодателя, а при объявлении его умершим — день вступления в силу судебного решения об объявлении гражданина умершим, если в решении суда не указан иной день.
Если в течение одних календарных суток (двадцать четыре часа) умерли лица, которые вправе были наследовать один после другого, они признаются умершими одновременно, наследование открывается после каждого из них и к наследованию призываются наследники каждого из них.
Статья 1117. Место открытия наследства
Местом открытия наследства является последнее постоянное место жительства наследодателя. Если последнее место жительства наследодателя неизвестно, местом открытия наследства признается место нахождения принадлежавшего наследодателю недвижимого имущества или его основной части, а при отсутствии недвижимого имущества — место нахождения основной части движимого имущества.
Статья 1118. Наследники
Наследниками по завещанию и закону могут быть граждане, находящиеся в живых в момент открытия наследства, а также дети, зачатые при жизни наследодателя и родившиеся живыми после открытия наследства.
Наследниками по завещанию могут быть также юридические лица, которые являлись созданными в момент открытия наследства, государство и органы самоуправления граждан.
Статья 1119. Устранение от наследства недостойных наследников
Лица, умышленно лишившие жизни наследодателя или кого-либо из возможных наследников или совершившие покушение на их жизнь, не имеют права наследовать ни по завещанию, ни по закону. Исключение составляют лица, в отношении которых завещатель составил завещание уже после совершения покушения на его жизнь.
Не имеют права наследовать ни по завещанию, ни по закону лица, которые умышленно препятствовали осуществлению наследодателем последней воли и этим способствовали призванию их самих или близких им лиц к наследованию либо увеличению причитающейся им доли наследства.
Не имеют права наследовать по закону родители после детей в отношении которых они были лишены родительских прав и не были восстановлены в этих правах к моменту открытия наследства, а также родители (усыновители) и совершеннолетние дети (усыновленные), уклонявшиеся от выполнения возложенных на них в силу закона обязанностей по содержанию наследодателя.
Обстоятельства, служащие основанием для устранения от наследования недостойных наследников, устанавливаются судом, по иску лица, для которого такое отстранение порождает связанные с наследованием имущественные последствия.
Правила настоящей статьи применяются также и к завещательному отказу.
Правила настоящей статьи распространяются на любых наследников, в том числе и на имеющих право на обязательную долю.
Глава 67. Наследование по завещанию
Статья 1120. Общие положения
Завещанием признается волеизъявление гражданина по распоряжению принадлежащим ему имуществом или пpавом на него на случай смерти.
Завещание должно быть совершено лично. Совершение завещания через представителя не допускается.
Гражданин может завещать все свое имущество или часть его одному либо нескольким лицам, как входящим, так и не входящим в круг наследников по закону, а также юридическим лицам, государству или органам самоуправления граждан.
Завещатель вправе без объяснения лишить наследства одного, нескольких или всех наследников по закону. Лишение наследника по закону наследства не распространяется на его потомков, наследующих по праву представления, если из завещания не вытекает иное.
Наследодатель вправе совершить завещание, содержащее распоряжение о любом имуществе.
Наследодатель вправе совершить завещание, содержащее распоряжение об имуществе, которое в момент совершения завещания ему не принадлежит. Если в момент открытия наследства такое имущество будет ему принадлежать, соответствующее распоряжение является действительным.
Наследодатель свободен отменять и изменять составленное завещание в любой момент после его совершения и не обязан при этом указывать причины отмены или изменения.
Наследодатель не вправе возложить на лиц, назначенных им наследниками в завещании, обязанность в свою очередь распорядиться определенным образом завещанным им имуществом на случай их смерти.
Статья 1121. Завещание с условием
Завещатель вправе обусловить получение наследства определенным правомерным условием относительно характера поведения наследника.
Противоправные условия, включенные в распоряжение о назначении наследника или лишении права наследования, недействительны.
Включенное в завещание условие, которое невыполнимо для наследника по состоянию его здоровья или в силу иных объективных причин, может быть признано недействительным по иску наследника.
Статья 1122. Подназначение наследников
Завещатель может на случай, если указанный в завещании наследник умрет до открытия наследства, не примет его либо откажется от него или будет устранен от наследования как недостойный наследник в порядке статьи 1119 настоящего Кодекса, а также на случай невыполнения наследником по завещанию правомерных условий наследодателя, назначить другого наследника (подназначение наследника).
Подназначенным наследником может быть любое лицо, которое в соответствии с настоящим Кодексом может быть наследником.
Отказ наследника по завещанию не в пользу подназначенного наследника не допускается.
Статья 1123. Наследование части имущества, оставшейся незавещанной
Часть имущества, оставшаяся незавещанной, распределяется между наследниками по закону, призываемыми к наследованию в порядке статей 1134 –– 1143 настоящего Кодекса.
В число этих наследников входят и те наследники по закону, которым другая часть имущества была оставлена по завещанию.
Статья 1124. Общие правила о форме завещания
Завещание должно быть совершено в письменной форме с указанием места и времени его составления.
Завещаниями, совершенными в письменной форме, признаются:
нотариально удостоверенные завещания;
завещания, приравниваемые к нотариально удостоверенным.
Завещание в письменной форме должно быть собственноручно подписано завещателем.
Если завещатель в силу физических недостатков, болезни или неграмотности не может собственноручно подписать завещание, оно по его просьбе может быть подписано в присутствии нотариуса или иного лица, удостоверяющего завещание в соответствии с законом, другим лицом с указанием причин, в силу которых завещатель не мог подписать завещание собственноручно.
Не могут подписывать завещание вместо завещателя:
нотариус или иное лицо, удостоверяющее завещание;
лицо, в пользу которого составлено завещание или сделан завещательный отказ, супруг такого лица, его дети, родители, внуки и правнуки, а также наследники завещателя по закону;
граждане, не обладающие дееспособностью в полном объеме;
неграмотные и другие лица, не способные прочитать завещание;
лица, ранее судимые за лжесвидетельство.
Статья 1125. Нотариально удостоверенное завещание
Нотариально удостоверенное завещание должно быть написано завещателем либо записано с его слов нотариусом. При записи завещания со слов завещателя нотариусом, могут быть использованы общепринятые технические средства (пишущая машинка, персональный компьютер и т.д.).
Завещание, записанное нотариусом со слов завещателя, должно быть полностью прочитано завещателем в присутствии нотариуса до подписания завещания.
Если завещатель в силу физических недостатков, болезни или неграмотности не в состоянии лично прочитать завещание, его текст оглашается для него нотариусом, о чем в завещании делается соответствующая запись с указанием причин, по которым завещатель не смог лично прочитать завещание.
По желанию завещателя завещание удостоверяется нотариусом без ознакомления с его содержанием (секретное завещание).
Секретное завещание, под страхом его недействительности, должно быть собственноручно написано и подписано завещателем. Завещание в присутствии двух свидетелей и нотариуса должно быть заклеено в конверт, на котором свидетели ставят свои подписи, с указанием фамилии, имени, отчества и постоянного места жительства. Конверт, подписанный свидетелями, запечатывается в присутствии свидетелей и нотариуса в другой конверт, на котором нотариус учиняет удостоверительную надпись.
Статья 1126. Завещания, приравниваемые к нотариально удостоверенным
Приравниваются к нотариально удостоверенным завещаниям:
См. предыдущую редакцию.
завещания граждан, находящихся на излечении в больницах, госпиталях, других стационарных лечебных учреждениях или проживающих в домах-интернатах для престарелых и лиц с инвалидностью, удостоверенные главными врачами, их заместителями по медицинской части или дежурными врачами этих больниц, госпиталей и других лечебных учреждений, а также начальниками госпиталей, директорами или главными врачами домов-интернатов для престарелых и лиц с инвалидностью;
(абзац второй части первой статьи 1126 в редакции Закона Республики Узбекистан от 17 мая 2022 года № ЗРУ-770 — Национальная база данных законодательства, 18.05.2022 г., № 03/22/770/0424)
завещания граждан, находящихся во время плавания на судах, ходящих под флагом Республики Узбекистан, удостоверенные капитанами этих судов;
завещания граждан, находящихся в разведочных или других подобных экспедициях, удостоверенные начальниками этих экспедиций;
завещания военнослужащих, а в пунктах дислокации воинских частей, где нет нотариусов, также завещания работающих в этих частях гражданских лиц, членов их семей и членов семей военнослужащих, удостоверенные командирами воинских частей;
завещания лиц, находящихся в местах лишения свободы или содержащихся под стражей, удостоверенные начальниками соответствующих учреждений;
завещания лиц, проживающих в населенных пунктах, где нет нотариуса, удостоверенные должностными лицами, имеющими право совершать нотариальные действия в соответствии с законом.
К завещаниям, предусмотренным в части пеpвой настоящей статьи, применяются правила статьи 1125 настоящего Кодекса, за исключением требования о нотариальном удостоверении завещания.
Статья 1127. Отмена и изменение завещания
Завещатель вправе в любое время отменить сделанное им завещание в целом либо изменить его путем отмены, изменения или дополнения отдельных содержащихся в нем завещательных распоряжений, сделав новое завещание.
Завещание может быть отменено путем уничтожения всех его экземпляров завещателем или нотариусом либо другими должностными лицами по письменному распоряжению завещателя.
Завещание, составленное ранее, отменяется последующим завещанием полностью или в части, в которой оно ему противоречит.
Ранее сделанное завещание, отмененное полностью или частично последующим завещанием, не восстанавливается, если последнее будет в свою очередь отменено или изменено завещателем.
Статья 1128. Тайна завещания
Нотариус, другое должностное лицо, удостоверяющее завещание, а также гражданин, подписывающий завещание вместо завещателя, не вправе до открытия наследства разглашать сведения, касающиеся содержания завещания, его составления, отмены или изменения.
Статья 1129. Толкование завещания
При толковании завещания нотариусом, исполнителем завещания или судом принимается во внимание буквальное значение содержащихся в нем слов и выражений. При неясности буквального смысла какого-либо положения завещания он устанавливается путем сопоставления этого положения с другими положениями и смыслом завещания в целом.
Статья 1130. Недействительность завещания
Завещание, совершенное в ненадлежащей форме, недействительно. Недействительность завещания основывается также на правилах настоящего Кодекса о недействительности сделок.
Завещание может быть признано недействительным вследствие нарушения порядка составления, подписания и удостоверения завещания, установленного настоящим Кодексом, по иску лица, для которого признание завещания недействительным имеет имущественные последствия.
Недействительность отдельных содержащихся в завещании распоряжений не затрагивает действительности остальной части завещания.
В случае признания завещания недействительным наследник, который по этому завещанию был лишен наследства, получает право наследовать на общих основаниях.
Статья 1131. Исполнение завещания
Завещатель может поручить исполнение завещания указанному им в завещании лицу, не являющемуся наследником (исполнителю завещания). Согласие этого лица быть исполнителем завещания должно быть выражено им либо в его собственноручной надписи на самом завещании, либо в заявлении, приложенном к завещанию.
По соглашению между собой наследники вправе поручить исполнение завещания одному из наследников либо другому лицу. При недостижении такого соглашения исполнитель завещания может быть назначен судом по требованию одного или нескольких наследников.
Исполнитель завещания имеет право в любое время отказаться от исполнения возложенных на него завещателем обязанностей, заранее известив об этом наследников по завещанию. Освобождение исполнителя завещания от его обязанностей возможно также по решению суда согласно заявлению наследников.
Исполнитель завещания должен:
осуществлять охрану наследства и управление им;
принять все возможные меры, чтобы известить всех наследников и отказополучателей об открытии наследства и о завещательных отказах в их пользу;
получить причитавшиеся наследодателю суммы;
выдать наследникам причитающееся им имущество в соответствии с волей наследодателя и законом;
обеспечить исполнение наследниками возложенных на них завещательных отказов;
исполнить завещательные возложения либо требовать от наследников по завещанию исполнения завещательного возложения.
Исполнитель завещания вправе вступать от своего имени в судебные и другие дела, связанные с управлением наследством и исполнением завещания, а также может привлекаться к участию в таких делах.
Исполнитель завещания осуществляет свои функции в течение срока, разумно необходимого для освобождения наследства от долгов, взыскания причитавшихся наследодателю сумм и вступления всех наследников во владение наследством. В любом случае, указанный срок не может быть более одного года со дня открытия наследства.
Исполнитель завещания имеет право на возмещение за счет наследства необходимых расходов по управлению наследством и исполнению завещания. В завещании может быть предусмотрена выплата исполнителю завещания за счет наследства вознаграждения.
По исполнении завещания исполнитель завещания обязан предоставить наследникам по их требованию отчет.
Статья 1132. Завещательный отказ
Завещатель вправе возложить на наследника по завещанию исполнение за счет наследства какого-либо обязательства (завещательный отказ) в пользу одного или нескольких лиц (отказополучателей), которые приобретают право требовать исполнения завещательного отказа.
Отказополучателями могут быть лица как входящие, так и не входящие в число наследников по закону.
Предметом завещательного отказа может быть передача отказополучателю в собственность или в иное вещное право вещи, входящей в состав наследства, приобретение и передача ему имущества, не входящего в состав наследства, выполнение для него определенной работы, оказание ему определенной услуги и т. п.
Наследник, на которого завещателем возложено исполнение завещательного отказа, должен исполнить его лишь в пределах действительной стоимости перешедшего к нему наследства, за вычетом падающей на него части долгов наследодателя.
Если наследник, на которого возложен завещательный отказ, имеет право на обязательную долю в наследстве, его обязанность исполнить отказ ограничивается пределами стоимости перешедшего к нему наследства, которая превышает размер его обязательной доли.
В случаях, когда завещательный отказ возложен на всех или нескольких наследников, отказ обременяет каждого из них соразмерно его доле в наследстве, если завещанием не предусмотрено иное.
На наследника, к которому переходит жилой дом, квартира или иное жилое помещение, завещатель вправе возложить обязательство предоставить другому лицу пожизненное пользование этим помещением или определенной его частью. При последующем переходе права собственности на жилое помещение право пожизненного пользования сохраняет силу.
Право пожизненного пользования жилым помещением неотчуждаемо, непередаваемо и не переходит к наследникам отказополучателя.
Право пожизненного пользования жилым помещением, предоставленное отказополучателю, не является основанием для проживания членов его семьи, если в завещании не указано иное.
В случае смерти наследника, на которого был возложен завещательный отказ или в случае непринятия им наследства исполнение завещательного отказа переходит на других наследников, получивших его долю, либо к государству или органу самоуправления граждан, если имущество стало выморочным.
Завещательный отказ не исполняется в случае смерти отказополучателя до открытия наследства или после открытия наследства, но до того момента, когда наследник по завещанию успел принять его.
Отказополучатель не отвечает за долги наследодателя.
Статья 1133. Возложение обязанности
Завещатель может возложить на наследника по завещанию обязанность совершить какое-либо действие или воздержаться от него, не предоставляя никому права требовать в качестве кредитора исполнения этой обязанности. Для осуществления общеполезной цели такая же обязанность может быть возложена на исполнителя завещания с выделением наследодателем части имущества для исполнения возложения.
К возложению, предметом которого являются действия, имеющие имущественный характер, соответственно применяются правила, содержащиеся в статье 1132 настоящего Кодекса.
Обязанность исполнить возложение прекращается, если в соответствии с настоящим Кодексом доля наследства, причитавшаяся или принадлежавшая наследнику, на котором лежала обязанность исполнить возложение, переходит к другим наследникам.
Глава 68. Наследование по закону
Статья 1134. Общие положения
Наследники по закону призываются к наследованию в порядке очередности, предусмотренной статьями 1135 –– 1141 настоящего Кодекса.
При наследовании по закону усыновленный и его потомство, с одной стороны, усыновитель и его родственники с другой, приравниваются к кровным родственникам.
Усыновленные и их потомство не наследуют по закону после смерти родителей усыновленного, других его кровных родственников по восходящей линии.
Родители усыновленного и другие его кровные родственники по восходящей линии не наследуют по закону после смерти усыновленного и его потомства.
Каждая последующая очередь наследников по закону получает право на наследование в случае отсутствия наследников предыдущей очереди, устранения их от наследства, непринятия ими наследства либо отказа от него.
Статья 1135. Первая очередь наследников по закону
В первую очередь право на наследование по закону получают в равных долях дети наследодателя (в том числе усыновленные), супруг и родители (усыновители) наследодателя. К числу наследников первой очереди относятся также дети наследодателя, родившиеся после его смерти.
Статья 1136. Вторая очередь наследников по закону
Во вторую очередь право на наследование по закону получают в равных долях родные полнородные, неполнородные братья и сестры наследодателя, а также его дед и бабка как со стороны отца, так и со стороны матери.
Статья 1137. Третья очередь наследников по закону
В третью очередь право на наследование по закону получают в равных долях родные дяди и тети наследодателя.
Статья 1138. Четвертая очередь наследников по закону
В четвертую очередь право на наследование по закону получают другие родственники наследодателя до шестой степени родства включительно, причем родственники более близкой степени родства имеют преимущественное право на наследство относительно родственников более далекой степени родства.
Призываемые к наследованию наследники четвертой очереди наследуют в равных долях.
Статья 1139. Пятая очередь наследников по закону
В пятую очередь право на наследование по закону получают нетрудоспособные иждивенцы наследодателя, если они не наследуют на основании статьи 1141 настоящего Кодекса.
Статья 1140. Наследование по праву представления
Наследование по праву представления предполагает переход доли наследника по закону к его потомкам в случае его смерти до открытия наследства, причем доля делится поровну между потомками, находящимися с представляемым наследником по закону в одинаковой степени родства.
При наследовании по прямой нисходящей линии право представления действует без ограничения степеней родства, а при наследовании по боковой линии право представления получают соответственно племянники (племянницы) наследодателя, представляя его родных братьев (сестер), либо двоюродные братья и сестры наследодателя, представляя его родных дядю или тетю.
См. предыдущую редакцию.
Статья 11401. Переход права на принятие наследства (наследственная трансмиссия)
Если наследник, призванный к наследованию по завещанию или по закону, умер после открытия наследства, не успев его принять, право на принятие причитавшегося ему наследства переходит к его наследникам по закону, а если все наследственное имущество было завещано — к его наследникам по завещанию (наследственная трансмиссия). Право на принятие наследства в порядке наследственной трансмиссии не входит в состав наследства, открывшегося после смерти такого наследника.
Право на принятие наследства, принадлежавшее умершему наследнику, может быть осуществлено его наследниками на общих основаниях.
Право наследника принять часть наследства в качестве обязательной доли, предусмотренное статьей 1142 настоящего Кодекса, не переходит к его наследникам.
(статья 11401 введена Законом Республики Узбекистан от 14 сентября 2010 г. № ЗРУ-255 — СЗ РУ, 2010 г., № 37, ст. 313)
Статья 1141. Нетрудоспособные иждивенцы наследодателя
К числу наследников по закону относятся нетрудоспособные лица, которые не менее одного года до смерти наследодателя находились на его иждивении и проживали совместно с ним. При наличии других наследников по закону они наследуют вместе с наследниками той очереди, которая призывается к наследованию.
Нетрудоспособные лица, относящиеся к числу наследников по закону, указанных в статьях 1136 –– 1138 настоящего Кодекса, но не входящие в круг наследников той очереди, которая призывается к наследованию, наследуют вместе с наследниками этой очереди, если не менее года до смерти наследодателя находились на его иждивении, независимо от того, проживали ли они совместно с наследодателем.
Лица, призываемые к наследованию на основании настоящей статьи, при наличии других наследников по закону наследуют вместе не более одной четвертой части наследства.
Статья 1142. Право на обязательную долю в наследстве
Несовершеннолетние или нетрудоспособные дети наследодателя, в том числе усыновленные, а также его нетрудоспособные супруг и родители, в том числе усыновители наследуют, независимо от содержания завещания, не менее половины доли, которая причиталась бы каждому из них при наследовании по закону (обязательная доля).
В обязательную долю зачитывается все, что наследник, имеющий право на такую долю, получает из наследства по какому-либо основанию, в том числе стоимость имущества, состоящего из предметов обычной домашней обстановки и обихода, и стоимость установленного в пользу такого наследника завещательного отказа.
Любые ограничения и обременения, установленные в завещании для наследника, имеющего право на обязательную долю в наследстве, действительны лишь в отношении той части переходящего к нему наследства, которая превышает обязательную долю.
Статья 1143. Права супруга при наследовании
Принадлежащее супругу в силу завещания или закона право наследования не затрагивает других его имущественных прав, связанных с состоянием в браке с наследодателем, в том числе права собственности на часть имущества, совместно нажитого в браке.
См. предыдущую редакцию.
(часть вторая статьи 1143 исключена Законом Республики Узбекистан от 27 августа 2004 г. № 671-II — Собрание законодательства Республики Узбекистан, 2004 г., № 37, ст. 408)
Статья 1144. Охрана наследства и управление им при наследовании по закону
В случае, если часть имущества наследуется по завещанию, исполнитель завещания, назначенный наследодателем, осуществляет охрану всего наследства и управление им, включая и ту часть наследства, которая переходит в порядке наследования по закону.
Исполнитель завещания, назначенный в соответствии со статьей 1131 настоящего Кодекса наследниками по завещанию или судом, осуществляет функции по охране всего наследства в целом и управлению им, если наследники по закону не потребуют назначения управляющего наследством для исполнения указанных функций применительно к части наследства, переходящей в порядке наследования по закону.
Управляющий наследством назначается нотариусом по месту открытия наследства по просьбе одного или нескольких наследников по закону. Наследник по закону, не согласный с назначением управляющего наследством или его выбором, вправе оспорить назначение управляющего наследством в суде.
См. предыдущую редакцию.
Если наследники по закону отсутствуют либо неизвестны, орган исполнительной власти на местах или орган самоуправления граждан должны обратиться к нотариусу с просьбой о назначении управляющего наследством. В случае явки наследников по закону управляющий наследством может быть отозван по их требованию с возмещением ему необходимых расходов и выплатой разумного вознаграждения за счет наследства.
Управляющий наследством осуществляет полномочия, предусмотренные статьей 1131 настоящего Кодекса применительно к исполнителю завещания, поскольку иное не вытекает из особенностей наследования по закону.
Управляющий наследством имеет право на возмещение за счет наследства необходимых расходов по охране наследства и управлению им, а если иное не предусмотрено его соглашением с наследниками, — и на вознаграждение.
Глава 69. Приобретение наследства
Статья 1145. Общие положения
Наследник приобретает право на причитающееся ему наследство или его часть (долю) со времени открытия наследства, если он впоследствии не откажется от наследства, не будет лишен права наследовать и не утратит право наследовать вследствие признания недействительным завещательного распоряжения о назначении его наследником.
Статья 1146. Выдача свидетельства о праве на наследство
Нотариус по месту открытия наследства по просьбе наследника обязан выдать ему свидетельство о праве на наследство.
Свидетельство о праве на наследство выдается по истечении шести месяцев со дня открытия наследства.
При наследовании как по закону, так и по завещанию свидетельство может быть выдано до истечения указанного срока, если у нотариуса имеются данные о том, что кроме лиц, обратившихся за выдачей свидетельства, других наследников в отношении соответствующего имущества либо всего наследства не имеется.
Статья 1147. Право отказаться от наследства
См. предыдущую редакцию.
Наследник вправе отказаться от наследства в любое время со дня открытия наследства.
(часть первая статьи 1147 в редакции Закона Республики Узбекистан от 14 сентября 2010 г. № ЗРУ-255 — СЗ РУ, 2010 г., № 37, ст. 313)
Отказ от наследства совершается подачей наследником заявления нотариусу по месту открытия наследства.
Отказ от наследства через представителя возможен, если в доверенности специально предусмотрено полномочие на такой отказ.
Отказ от наследства не может быть впоследствии отменен или взят обратно.
См. предыдущую редакцию.
(часть пятая статьи 1147 исключена Законом Республики Узбекистан от 14 сентября 2010 г. № ЗРУ-255 — СЗ РУ, 2010 г., № 37, ст. 313)
Статья 1148. Ограничения права отказаться от наследства
Если наследник призывается к наследованию и по завещанию, и по закону, он вправе отказаться от наследства, причитающегося ему по одному из этих оснований или по обоим основаниям.
Наследник вправе отказаться от наследства, причитающегося ему по праву приращения, независимо от наследования остальной части наследства.
При отказе от наследства наследник вправе указать, что он отказывается от него в пользу других лиц из числа наследников по завещанию или по закону.
За исключением случаев, предусмотренных в настоящей статье, отказ от части наследства, отказ от наследства с оговорками или под условием не допускается.
Статья 1149. Право отказаться от получения завещательного отказа
Отказополучатель вправе отказаться от завещательного отказа. Частичный отказ, отказ с оговорками, под условием или в пользу другого лица не допускается.
Право, предусмотренное настоящей статьей, не зависит от права отказополучателя, являющегося одновременно наследником, на отказ от наследства.
Если отказополучатель воспользовался правом, предусмотренным настоящей статьей, наследник, обремененный завещательным отказом, освобождается от обязанности его исполнения.
Статья 1150. Раздел наследства
Любой из наследников по закону, принявших наследство, вправе потребовать раздела наследства.
Раздел наследства производится по соглашению наследников в соответствии с причитающимися им долями, а при недостижении соглашения — в судебном порядке.
Правила настоящей статьи применяются к разделу наследства между наследниками по завещанию в случаях, когда все наследство или часть его завещаны наследникам в долях без указания конкретного имущества.
Статья 1151. Права отсутствующих наследников
Если среди наследников имеются лица, местонахождение которых неизвестно, остальные наследники, исполнитель завещания (управляющий наследством) и нотариус обязаны принять необходимые меры к установлению их местонахождения и призванию их к наследованию.
См. предыдущую редакцию.
Если призванный к наследованию отсутствующий наследник, местонахождение которого установлено, не отказался от наследства, остальные наследники обязаны известить его о своем намерении произвести раздел наследства. Если в течение трех месяцев с момента такого извещения отсутствующий наследник не уведомит остальных наследников о своем желании участвовать в соглашении о разделе наследства, остальные наследники вправе произвести раздел по соглашению между собой, выделив долю, причитающуюся отсутствующему наследнику.
(часть вторая статьи 1151 в редакции Закона Республики Узбекистан от 14 сентября 2010 г. № ЗРУ-255 — СЗ РУ, 2010 г., № 37, ст. 313)
Если в течение одного года со дня открытия наследства местонахождение отсутствующего наследника не установлено, и нет сведений о его отказе от наследства, остальные наследники вправе произвести раздел по правилам части второй настоящей статьи.
При наличии зачатого, но еще не родившегося наследника раздел наследства может быть произведен лишь после рождения такого наследника.
Если зачатый, но еще не родившийся наследник родится живым, то остальные наследники вправе произвести раздел наследства только с выделом причитающейся ему наследственной доли. Для охраны интересов новорожденного к участию в разделе должен быть приглашен представитель органа опеки и попечительства.
Статья 1152. Наследование предприятия
Если иное не установлено соглашением всех принявших наследство наследников, предприятие, входящее в состав наследства, разделу в натуре не подлежит и поступает в общую долевую собственность наследников в соответствии с причитающимися им долями.
Статья 1153. Преимущественное право отдельных наследников на имущество, входящее в наследство
При разделе наследства наследники, в течение трех лет до открытия наследства проживавшие совместно с наследодателем, имеют преимущественное право на получение из состава наследства жилого дома, квартиры или иного жилого помещения, а также домашней утвари и предметов домашнего обихода.
При разделе наследства наследники, обладавшие вместе с наследодателем правом общей собственности на имущество, имеют преимущественное право на получение в натуре из состава наследства имущества, находившегося в общей собственности.
При осуществлении преимущественных прав, указанных в частях пеpвой и втоpой настоящей статьи, должны быть соблюдены имущественные интересы других наследников, участвующих в разделе. Если в результате осуществления этих прав имущество, образующее наследство, недостаточно для предоставления другим наследникам причитающихся им долей, наследник, осуществляющий преимущественное право, должен предоставить им соответствующую денежную или имущественную компенсацию.
Статья 1154. Приращение наследственных долей
В случаях отказа наследника от наследства либо его отпадения по обстоятельствам, указанным в статье 1119 настоящего Кодекса, часть наследства, которая причиталась бы такому наследнику, поступает к наследникам по закону, призванным к наследованию, и распределяется между ними пропорционально их наследственным долям.
Если наследодатель завещал все имущество назначенным им наследникам, часть наследства, причитавшаяся отказавшемуся от наследства или отпавшему наследнику, поступает к остальным наследникам по завещанию и распределяется между ними пропорционально их наследственным долям, поскольку иное не предусмотрено завещанием.
Правила, содержащиеся в части пеpвой настоящей статьи, не применяются:
если отказавшемуся или отпавшему наследнику подназначен наследник;
при отказе наследника от наследства в пользу определенного лица;
в случаях, когда при наследовании по закону отказ или отпадение наследника влечет призвание к наследованию наследников следующей очереди.
Статья 1155. Расходы, подлежащие оплате за счет наследства
За счет наследства до его распределения между наследниками подлежат удовлетворению требования о возмещении необходимых расходов, вызванных предсмертной болезнью наследодателя, расходов на погребение наследодателя, расходов, связанных с приобретением наследства, его охраной, управлением им и исполнением завещания, а также выплатой вознаграждения исполнителю завещания или управляющему наследством. Эти требования подлежат удовлетворению из стоимости наследства преимущественно перед всеми другими требованиями, в том числе и обеспеченными ипотекой или иным залогом.
Статья 1156. Взыскание долгов наследодателя кредиторами
Кредиторы наследодателя вправе предъявить свои требования, вытекающие из обязательств наследодателя, к исполнителю завещания (управляющему наследством) или к наследникам. В этом случае наследники отвечают как солидарные должники в пределах стоимости имущества, перешедшего к каждому наследнику.
Статья 1157. Выморочное имущество
Если нет наследников ни по закону, ни по завещанию либо никто из наследников не имеет права наследовать, либо все они отказались от наследства, наследственное имущество признается выморочным.
См. предыдущую редакцию.
Наследственное имущество признается выморочным на основании решения суда по заявлению органа исполнительной власти на местах или органа самоуправления граждан по месту открытия наследства по истечении трех лет со дня открытия наследства. Наследственное имущество может быть признано выморочным до истечения указанного срока, если расходы, связанные с охраной наследства и управлением им превысили его стоимость.
Выморочное имущество переходит в собственность органа самоуправления граждан по месту нахождения соответствующего имущества, а в случае его отказа от имущества, в собственность государства.
Охрана выморочного имущества и управление им осуществляются в соответствии со статьей 1144 настоящего Кодекса.
Раздел VI. ПРИМЕНЕНИЕ НОРМ МЕЖДУНАРОДНОГО ЧАСТНОГО ПРАВА К ГРАЖДАНСКО-ПРАВОВЫМ ОТНОШЕНИЯМ
Глава 70. Общие положения
Статья 1158. Определение права, подлежащего применению к гражданско-правовым отношениям, осложненным иностранным элементом
Право, подлежащее применению к гражданско-правовым отношениям с участием иностранных граждан или иностранных юридических лиц либо осложненным иным иностранным элементом, определяется на основании настоящего Кодекса, иных законов, международных договоров и признаваемых международных обычаев, а также на основании соглашения сторон.
Соглашение сторон о выборе права должно быть явно выражено или прямо вытекать из условий договора и обстоятельств дела, рассматриваемых в их совокупности.
Если в соответствии с частью пеpвой настоящей статьи невозможно определить право, подлежащее применению, применяется право, наиболее тесно связанное с гражданско-правовыми отношениями, осложненными иностранным элементом.
Применение нормы иностранного права не может быть ограничено лишь на том основании, что данная норма имеет публично-правовой характер.
Статья 1159. Правовая квалификация
Правовая квалификация судом или иным государственным органом юридических понятий основывается на их толковании в соответствии с правом Республики Узбекистан как страны места рассмотрения спора, если иное не предусмотрено законом.
Если юридические понятия не известны праву Республики Узбекистан как страны места рассмотрения спора или известны под другим названием или с другим содержанием и не могут быть определены путем толкования по праву Республики Узбекистан, то при их правовой квалификации может также применяться право иностранного государства.
Статья 1160. Установление содержания норм иностранного права
При применении иностранного права суд или иной государственный орган устанавливает содержание его норм в соответствии с их официальным толкованием, практикой применения и доктриной в соответствующем иностранном государстве.
В целях установления содержания норм иностранного права суд или иной государственный орган может обратиться в установленном порядке за содействием и разъяснением к Министерству юстиции и иным национальным компетентным органам и учреждениям, в том числе находящимся за границей, либо привлечь экспертов.
Лица, участвующие в деле, вправе представлять документы, подтверждающие содержание норм иностранного права, на которые они ссылаются в обоснование своих требований или возражений, и иным образом содействовать суду или иному государственному органу в установлении содержания этих норм.
Если содержание норм иностранного права, несмотря на предпринятые в соответствии с настоящей статьей меры, в разумные сроки не установлено, применяется право Республики Узбекистан.
Статья 1161. Обратная отсылка и отсылка к праву третьей страны
Любая отсылка к иностранному праву в соответствии с правилами настоящего раздела, кроме случаев, предусмотренных настоящей статьей, должна рассматриваться как отсылка к материальному, а не коллизионному праву соответствующей страны.
Обратная отсылка к праву Республики Узбекистан и отсылка к праву третьей страны принимаются в случаях применения иностранного права согласно статье 1168, частям пеpвой, тpетьей и пятой статьи 1169, статьям 1171 и 1174 настоящего Кодекса.
Статья 1162. Последствия обхода закона
Недействительны соглашения и иные действия участников отношений, регулируемых настоящим Кодексом, направленные на то, чтобы в обход правил настоящего раздела о подлежащем применению праве подчинить соответствующие отношения иному праву. В этом случае применяется право соответствующего государства, подлежащее применению в соответствии с настоящим разделом.
Статья 1163. Взаимность
Суд или иной государственный орган применяют иностранное право независимо от того, применяется ли в соответствующем иностранном государстве к аналогичным отношениям право Республики Узбекистан, за исключением случаев, когда применение иностранного права на началах взаимности предусмотрено законом Республики Узбекистан.
Если применение иностранного права зависит от взаимности, предполагается, что она существует, поскольку не доказано иное.
Статья 1164. Оговорка о публичном порядке
Иностранное право не применяется в случаях, когда его применение противоречило бы основам правопорядка (публичному порядку) Республики Узбекистан. В этих случаях применяется право Республики Узбекистан.
Отказ в применении иностранного права не может быть основан лишь на отличии правовой, политической или экономической системы соответствующего иностранного государства от правовой, политической или экономической системы Республики Узбекистан.
Статья 1165. Применение императивных норм
Правила настоящего раздела не затрагивают действия императивных норм права Республики Узбекистан, регулирующих соответствующие отношения независимо от подлежащего применению права.
При применении права какой-либо страны согласно правилам настоящего раздела, суд может применить императивные нормы права другой страны, имеющего тесную связь с отношением, если согласно праву этой страны такие нормы должны регулировать соответствующие отношения независимо от подлежащего применению права. При этом суд должен принимать во внимание назначение и характер таких норм, а также последствия их применения.
Статья 1166. Применение права страны с множественностью правовых систем
В случаях, когда подлежит применению право страны, в которой действуют несколько территориальных или иных правовых систем, применяется правовая система в соответствии с правом этой страны.
Статья 1167. Реторсии
Правительством Республики Узбекистан могут быть установлены ответные ограничения (реторсии) в отношении прав граждан и юридических лиц тех государств, в которых имеются специальные ограничения прав граждан и юридических лиц Республики Узбекистан.
Глава 71. Коллизионные нормы
§ 1. Лица
Статья 1168. Личный закон физического лица
Личным законом физического лица считается право страны, гражданство которой это лицо имеет. При наличии у лица двух или более гражданств личным законом считается право страны, с которой лицо наиболее тесно связано.
Личным законом лица без гражданства считается право страны, в которой это лицо постоянно проживает.
Личным законом беженца считается право страны, предоставившей убежище.
Статья 1169. Правоспособность и дееспособность физического лица
Правоспособность и дееспособность физического лица определяются его личным законом.
Иностранные граждане и лица без гражданства пользуются в Республике Узбекистан гражданской правоспособностью наравне с гражданами Республики Узбекистан, кроме случаев, установленных законами или международными договорами Республики Узбекистан.
Гражданская дееспособность физического лица в отношении сделок и обязательств, возникающих вследствие причинения вреда, определяется по праву страны места совершения сделок или возникновения обязательств из причинения вреда.
Способность физического лица быть индивидуальным предпринимателем и иметь связанные с этим права и обязанности определяется по праву страны, где физическое лицо зарегистрировано в качестве индивидуального предпринимателя. При отсутствии страны регистрации применяется право страны основного места осуществления индивидуальной предпринимательской деятельности.
Признание физического лица недееспособным или ограниченно дееспособным подчиняется праву страны суда.
Статья 1170. Признание физического лица безвестно отсутствующим и объявление его умершим
Признание физического лица безвестно отсутствующим и объявление его умершим подчиняется праву страны суда.
Статья 1171. Имя физического лица
Права физического лица на имя, его использование и защиту определяются его личным законом, поскольку иное не вытекает из правил, предусмотренных частями четвертой и седьмой статьи 19, статьями 1179 и 1180 настоящего Кодекса.
Статья 1172. Регистрация актов гражданского состояния граждан Республики Узбекистан вне пределов Республики Узбекистан
Регистрация актов гражданского состояния граждан Республики Узбекистан, проживающих вне пределов Республики Узбекистан, осуществляется в консульских учреждениях Республики Узбекистан. При этом применяется законодательство Республики Узбекистан.
Статья 1173. Признание документов, выданных органами иностранного государства в удостоверение актов гражданского состояния
См. предыдущую редакцию.
Документы, выданные компетентными органами иностранных государств в удостоверение актов гражданского состояния, совершенных вне пределов Республики Узбекистан по законам соответствующих государств в отношении граждан Республики Узбекистан, иностранных граждан и лиц без гражданства, признаются действительными в Республике Узбекистан при наличии легализации или апостиля.
(текст статьи 1173 в редакции Закона Республики Узбекистан от 10 апреля 2012 года № ЗРУ-322 — СЗ РУ, 2012 г., № 15, ст. 164)
Статья 1174. Опека и попечительство
Опека или попечительство над несовершеннолетними, недееспособными или ограниченными в дееспособности совершеннолетними лицами устанавливается и отменяется по праву страны суда.
Обязанность опекуна (попечителя) принять опекунство (попечительство) определяется по личному закону лица, назначаемого опекуном (попечителем).
Правоотношения между опекуном (попечителем) и лицом, находящимся под опекой (попечительством), определяются по праву страны, учреждение которой назначило опекуна (попечителя). Однако, если лицо, находящееся под опекой (попечительством), проживает в Республике Узбекистан, применяется право Республики Узбекистан, если оно более благоприятно для этого лица.
Опека (попечительство), установленная над гражданами Республики Узбекистан, проживающими вне пределов Республики Узбекистан, признается действительной в Республике Узбекистан, если против установления опеки (попечительства) или против ее признания нет основанных на законе возражений соответствующего консульского учреждения Республики Узбекистан.
Статья 1175. Закон юридического лица
Законом юридического лица считается право страны, где это юридическое лицо учреждено.
Статья 1176. Правоспособность юридического лица
Гражданская правоспособность юридического лица определяется законом юридического лица.
Иностранное юридическое лицо не может ссылаться на ограничение полномочий его органа или представителя на совершение сделки, не известное праву страны, в которой орган или представитель иностранного юридического лица совершил сделку.
Статья 1177. Национальный режим деятельности иностранных юридических лиц в Республике Узбекистан
Иностранные юридические лица осуществляют в Республике Узбекистан предпринимательскую и иную деятельность, регулируемую гражданским законодательством, если законом Республики Узбекистан для иностранных юридических лиц не предусмотрено иное.
Статья 1178. Участие государства в гражданско-правовых отношениях с иностранным элементом
К гражданско-правовым отношениям с иностранным элементом с участием государства правила настоящего раздела применяются на общих основаниях, если иное не предусмотрено законом.
§ 2. Личные неимущественные права. Интеллектуальная собственность
Статья 1179. Защита личных неимущественных прав
К личным неимущественным правам применяется право страны, где имело место действие или иное обстоятельство, послужившее основанием для требования о защите таких прав.
Статья 1180. Права на интеллектуальную собственность
К правам на интеллектуальную собственность применяется право страны, где испрашивается защита этих прав.
Договоры, имеющие своим предметом права на интеллектуальную собственность, регулируются правом, определяемым согласно положениям настоящего раздела о договорных обязательствах.
§ 3. Сделки. Представительство. Исковая давность
Статья 1181. Форма сделки
Форма сделки подчиняется праву места ее совершения. Однако сделка, совершенная за границей, не может быть признана недействительной вследствие несоблюдения формы, если соблюдены требования права Республики Узбекистан.
Внешнеэкономическая сделка, хотя бы одним из участников которой является юридическое лицо Республики Узбекистан или гражданин Республики Узбекистан, совершается, независимо от места заключения сделки, в письменной форме.
Форма сделки в отношении недвижимого имущества подчиняется праву страны, где находится это имущество, а в отношении недвижимого имущества, которое внесено в государственный реестр в Республике Узбекистан, — праву Республики Узбекистан.
Статья 1182. Доверенность
Форма и срок действия доверенности определяются по праву страны, где выдана доверенность. Однако доверенность не может быть признана недействительной вследствие несоблюдения формы, если соблюдены требования права Республики Узбекистан.
Статья 1183. Исковая давность
Исковая давность определяется по праву страны, применяемому для регулирования соответствующего отношения.
Требования, на которые исковая давность не распространяется, определяются по праву Республики Узбекистан, если хотя бы один из участников соответствующего отношения является гражданином Республики Узбекистан или юридическим лицом Республики Узбекистан.
§ 4. Вещные права
Статья 1184. Общие положения о праве, применимом к вещным правам
Право собственности и другие вещные права на недвижимое и движимое имущество определяются по праву страны, где это имущество находится, если иное не предусмотрено законом.
Принадлежность имущества к недвижимым или движимым вещам, а также иная юридическая квалификация имущества определяется по праву страны, где это имущество находится.
Статья 1185. Возникновение и прекращение вещных прав
Возникновение и прекращение вещных прав на имущество определяется по праву страны, где это имущество находилось в момент, когда имело место действие или иное обстоятельство, послужившее основанием для возникновения либо прекращения вещных прав, если иное не предусмотрено законами Республики Узбекистан.
Возникновение и прекращение вещных прав на имущество, являющееся предметом сделки, определяется по праву страны, которому подчинена данная сделка, если иное не установлено соглашением сторон.
Возникновение права собственности на имущество вследствие приобретательной давности определяется правом страны, где имущество находилось в момент окончания срока приобретательной давности.
Статья 1186. Вещные права на транспортные средства и иное имущество, подлежащие внесению в государственные реестры
Вещные права на транспортные средства и иное имущество, подлежащие внесению в государственные реестры, определяются по праву страны, где эти транспортные средства или имущество зарегистрированы.
Статья 1187. Вещные права на движимое имущество в пути
Право собственности и другие вещные права на движимое имущество, находящееся в пути по сделке, определяются по праву страны, из которой это имущество отправлено, если иное не установлено соглашением сторон.
Статья 1188. Защита вещных прав
К защите права собственности и иных вещных прав применяется по выбору заявителя право страны, где имущество находится, или право страны суда.
К защите права собственности и иных вещных прав на недвижимое имущество применяется право страны, в которой это имущество находится. В отношении имущества, которое внесено в государственный реестр Республики Узбекистан, применяется право Республики Узбекистан.
§ 5. Договорные обязательства
Статья 1189. Выбор права соглашением сторон договора
Договор регулируется правом страны, выбранным соглашением сторон, если иное не предусмотрено законом.
Стороны договора могут избрать применимое право как для договора в целом, так и для отдельных его частей.
Выбор применимого права может быть сделан сторонами договора в любое время, как при заключении договора, так и в последующем. Стороны могут также в любое время договориться об изменении применимого к договору права.
Статья 1190. Право, применяемое к договору при отсутствии соглашения сторон
При отсутствии соглашения сторон договора о подлежащем применению праве к этому договору применяется право страны, где учреждена, имеет место жительства или основное место деятельности сторона, являющаяся:
продавцом — в договоре купли-продажи;
дарителем — в договоре дарения;
арендодателем или наймодателем — в договоре аренды (имущественного найма);
ссудодателем — в договоре безвозмездного пользования имуществом;
подрядчиком — в договоре подряда;
перевозчиком — в договоре перевозки;
экспедитором — в договоре транспортной экспедиции;
кредитором — в договоре займа или ином кредитном договоре;
поверенным — в договоре поручения;
комиссионером — в договоре комиссии;
хранителем — в договоре хранения;
страховщиком — в договоре страхования;
поручителем — в договоре поручительства;
залогодателем — в договоре залога;
См. предыдущую редакцию.
клиентом — в договоре финансирования под уступку денежного требования (факторинга);
лицензиаром — в лицензионном договоре о пользовании исключительными правами.
При отсутствии соглашения сторон договора о подлежащем применению праве применяется независимо от положений части первой настоящей статьи:
к договору о недвижимом имуществе — право страны, где это имущество находится;
к договору о совместной деятельности и договору строительного подряда — право страны, где такая деятельность осуществляется или создаются предусмотренные договором результаты;
к договору, заключенному на аукционе, по конкурсу или на бирже, — право страны, где проводится аукцион, конкурс или находится биржа.
К договорам, не перечисленным в частях пеpвой и втоpой настоящей статьи, при отсутствии соглашения сторон о подлежащем применению праве, применяется право страны, где учреждена, имеет место жительства или основное место деятельности сторона, которая осуществляет исполнение, имеющее решающее значение для содержания такого договора. При невозможности определить исполнение, имеющее решающее значение для содержания договора, применяется право страны, с которой договор наиболее тесно связан.
Статья 1191. Право, применяемое к договору о создании юридического лица с иностранным участием
К договору о создании юридического лица с иностранным участием применяется право страны, где учреждено юридическое лицо.
Статья 1192. Сфера действия применимого права
Право, применяемое к договору в силу положений настоящего параграфа, охватывает, в частности:
толкование договора;
права и обязанности сторон;
исполнение договора;
последствия неисполнения или ненадлежащего исполнения договора;
прекращение договора;
последствия ничтожности или недействительности договора;
уступку требований и перевод долга в связи с договором.
В отношении способов и процедуры исполнения, а также мер, которые должны быть приняты в случае ненадлежащего исполнения, кроме применимого права принимается во внимание и право страны, в которой происходит исполнение.
§ 6. Внедоговорные обязательства
Статья 1193. Обязательства из односторонних действий
К обязательствам из односторонних действий (публичное обещание награды, деятельность в чужом интересе без поручения и другие) применяются правила параграфа 4 настоящего раздела.
Статья 1194. Обязательства вследствие причинения вреда
Права и обязанности по обязательствам, возникающим вследствие причинения вреда, определяются по праву страны, где имело место действие или иное обстоятельство, послужившее основанием для требования о возмещении вреда.
Права и обязанности по обязательствам, возникающим вследствие причинения вреда за границей, если стороны являются гражданами или юридическими лицами одного и того же государства, определяются по праву этого государства.
Иностранное право не применяется, если действие или иное обстоятельство, служащее основанием для требования о возмещении вреда, по законодательству Республики Узбекистан не является противоправным.
Статья 1195. Ответственность за ущерб, причиненный потребителю
К требованию о возмещении ущерба, возникшего у потребителя в связи с покупкой товара, выполнением работы или оказанием услуги, по выбору потребителя применяется:
право страны, где находится место жительства потребителя;
право страны, где находится место жительства или место нахождения производителя или лица, выполнившего работу, оказавшего услугу;
право страны, где потребитель приобрел товар, принял результат работы или ему была оказана услуга.
Статья 1196. Неосновательное обогащение
К обязательствам, возникающим вследствие неосновательного обогащения, применяется право страны, где обогащение имело место.
Если неосновательное обогащение возникает вследствие отпадения основания, по которому приобретено или сбережено имущество, применимое право определяется по праву страны, которому было подчинено это основание. Понятие неосновательного обогащения определяется по праву Республики Узбекистан.
§ 7. Наследственное право
Статья 1197. Отношения по наследованию
Отношения по наследованию определяются по праву страны, где наследодатель имел последнее постоянное место жительства, поскольку иное не предусмотрено статьями 1198 и 1199 настоящего Кодекса, если наследодателем не избрано в завещании право страны, гражданином которой он является.
Статья 1198. Способность лиц к составлению и отмене завещания, форма завещания и акта его отмены
Способность лица к составлению и отмене завещания, а также форма завещания и акта его отмены определяются по праву страны, где наследодатель имел постоянное место жительства в момент составления акта, если наследодателем не избрано в завещании право страны, гражданином которой он является. Однако завещание или его отмена не могут быть признаны недействительными вследствие несоблюдения формы, если последняя удовлетворяет требованиям права места составления акта или требованиям Республики Узбекистан.
Статья 1199. Наследование недвижимого имущества и имущества, подлежащего внесению в государственный реестр
Наследование недвижимого имущества определяется по праву страны, где находится это имущество, а имущество, которое внесено в государственный реестр в Республике Узбекистан, — по праву Республики Узбекистан.
(Ведомости Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 1996 г., № 11-12, ст. 1; 1997 г., № 9, ст. 241; 1998 г., № 5-6, ст. 102; 1999 г., № 9, ст. 229; 2001 г., № 1-2, ст. 23, № 9-10, ст. 182; 2002 г., № 1, ст. 20; 2002 г., № 9, ст. 165; 2003 г., № 1, ст. 8; 2004 г., № 1-2, ст. 18; Собрание законодательства Республики Узбекистан, 2004 г., № 37, ст. 408; 2006 г., № 37-38, ст. 371, № 39, ст. 385; 2007 г., № 3, ст. 21, № 37-38, ст. 377, № 52, ст. 533; 2008 г., № 17, ст. 129, № 52, ст. 513; 2009 г., № 39, ст. 423; 2010 г., № 37, ст.ст. 313, 315; 2011 г., № 51, ст. 542, № 52, ст. 555, № 52, ст. 556; 2012 г., № 15, ст. 164, № 16, ст. 176; 2013 г., № 1, ст. 1, № 41, ст. 543; 2015 г., № 32, ст. 425; № 33, ст. 439; 2016 г., № 17, ст. 173; 2017 г., № 16, ст. 265; Национальная база данных законодательства, 27.07.2018 г., № 03/18/488/1579, 12.10.2018 г., № 03/18/497/2044; 21.03.2019 г., № 03/19/531/2799, 24.05.2019 г., № 03/19/542/317, 23.10.2019 г., № 03/19/572/3943, 04.12.2019 г., № 03/19/586/4106; 15.01.2020 г., № 03/20/602/0052, 05.10.2020 г., № 03/20/640/1348; 21.08.2021 г., № 03/21/709/0808; 10.02.2022 г., № 03/22/752/0113; 30.03.2022 г., № 03/22/761/0250; 21.04.2022 г., № 03/22/765/0332; 18.05.2022 г., № 03/22/770/0424, 07.06.2022 г., № 03/22/775/0477; 04.11.2022 г., № 03/22/800/0990; 16.11.2023 г., № 03/23/878/0852; 22.02.2024 г., № 03/24/911/0142; 28.02.2024 г., № 03/24/914/0161; 11.09.2024 г., № 03/24/959/0698; 07.02.2025 г., № 03/25/1025/0116; 07.03.2025 г., № 03/25/1044/0224)
Марказ ҳақида
Сайт янгиликлари
Сайтда реклама
RSS
© Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги қошидаги “Адолат” миллий ҳуқуқий ахборот маркази давлат муассасаси