Uy-joy to‘g‘risidagi qonunchilik ushbu Kodeksdan hamda boshqa qonunchilik hujjatlaridan iborat.

Agar uy-joy munosabatlari uy-joy to‘g‘risidagi qonunchilik bilan tartibga solinmagan bo‘lsa, yerga oid qonunchilik hamda arxitektura va shaharsozlik sohasidagi qonunchilikning ana shu munosabatlarni tartibga solishga taalluqli qismi qo‘llaniladi.

Agar O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida O‘zbekiston Respublikasining uy-joy to‘g‘risidagi qonunchiligidagidan boshqacha qoidalar belgilangan bo‘lsa, xalqaro shartnoma qoidalari qo‘llaniladi.

Uy-joy to‘g‘risidagi qonunchilik fuqarolar, yuridik shaxslar, respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari va mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining quyidagi masalalar bo‘yicha munosabatlarini tartibga soladi:

turar joylarga mulk huquqi, egalik qilish va foydalanish huquqining yuzaga kelishi, amalga oshirilishi, o‘zgarishi hamda bekor bo‘lishi;

uy-joy fondini hisobga olish;

uy-joy fondini saqlash, qarash va ta’mirlashni ta’minlash;

fuqarolarning uy-joy huquqlariga rioya etilishi va uy-joy fondidan maqsadli foydalanish ustidan nazorat qilish.

Uylarni qurish, turar joylarni qayta qurish va o‘zgartirish, muhandislik qurilmalaridan foydalanish, kommunal xizmatlar bilan ta’minlash bilan bog‘liq munosabatlar ushbu Kodeks va boshqa qonunchilik hujjatlari bilan tartibga solinadi.

Agar qonunda yoki O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida boshqacha tartib belgilangan bo‘lmasa, uy-joy to‘g‘risidagi qonunchilikning qoidalari chet el fuqarolari, fuqaroligi bo‘lmagan shaxslar, chet el yuridik shaxslari ishtirokidagi uy-joy munosabatlariga nisbatan qo‘llaniladi.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi uy-joy munosabatlarini tartibga solish sohasida:

uy-joy fondidan foydalanish va uning asralishini ta’minlash sohasidagi davlat siyosatini yuritadi, uy-joy sohasini rivojlantirishning davlat kompleks dasturlarini qabul qiladi;

uy-joy xo‘jaligi va kommunal xizmat ko‘rsatish bo‘yicha respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari faoliyatiga rahbarlik qiladi;

turar joylarni taqsimlash hamda arenda, ijara shartnomalari bo‘yicha fuqarolarga berish, shuningdek ularni almashtirish hamda sotish tartibini ishlab chiqadi va tasdiqlaydi;

uy-joy va kommunal xizmatlar uchun haq to‘lash tizimini tartibga soladi;

kompensatsiya, kredit hamda ssudalar berish tartibi va shartlarini tartibga soladi;

qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshiradi.

Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining uy-joy munosabatlarini tartibga solish sohasidagi vakolatlariga quyidagilar kiradi:

uy-joy to‘g‘risidagi qonunchilikning ijrosini ta’minlash;

uy-joy fondini va kommunal obyektlarni boshqarishni tashkil etish;

o‘z tasarrufidagi hududda kommunal xizmatlarga oid tarif siyosatini belgilangan tartibda shakllantirish;

uy-joy fondini hisobga olish;

davlat uy-joy fondidagi turar joylarni taqsimlash va fuqarolarga ijara shartnomasi shartlari asosida berish;

davlat uy-joy fondidagi turar joylarni ulardan belgilangan maqsadda foydalanish uchun yuridik shaxslarga arenda shartnomasi shartlari asosida berish;

uy-joy fondidan foydalanilishi va uning asralishi, aholiga ko‘rsatiladigan kommunal xizmatlar sifati ustidan nazoratni ta’minlash;

aholining ijtimoiy jihatdan himoyalanmagan va kam ta’minlangan toifalari orasidan uy-joy sharoitlarini yaxshilashga muhtoj bo‘lgan fuqarolarni hisobga olish hamda ularni aniq maqsadli kommunal uy-joy fondidan uy-joy bilan ta’minlash;

fuqarolarning ijtimoiy jihatdan himoyalanmagan va kam ta’minlangan toifalari uchun uy-joy qurish;

uy-joy quruvchilarga uy-joy qurish uchun, shuningdek uy-joy mulqdorlarining shirkatlariga doimiy foydalanishga belgilangan tartibda yer uchastkalari berish;

uy-joy fondiga xizmat ko‘rsatuvchi kommunal xizmat ko‘rsatish, ijtimoiy va transport infratuzilmasi obyektlarining lozim darajada saqlanishi hamda rivojlantirilishini ta’minlash;

davlat uy-joy fondining turar joylarini bronlashtirish va almashtirish;

qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshirish.

Fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari uy-joy munosabatlarini tartibga solish sohasida:

fuqarolarga uy-joy fondidan foydalanishda hamda uning saqlanishini ta’minlashda ko‘maklashadi;

kommunal xizmat ko‘rsatuvchi tashkilotlar tomonidan kommunal xizmatlar ko‘rsatish sifati, imoratlar qurish hamda hovlilar va uylar atrofidagi hududlarni saqlash qoidalariga rioya etilishi ustidan jamoatchilik nazoratini amalga oshiradi;

kam ta’minlangan oilalarning, yetim bolalarning, ota-onasi qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalarning, shuningdek tabiiy ofatlardan va texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardan jabr ko‘rgan fuqarolarning uy-joy, maishiy sharoitlarini yaxshilash to‘g‘risida tegishli davlat organlariga takliflar kiritadi;

qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshiradi.

Uy-joy fondi – inson yashashi uchun yaroqli bo‘lgan turar joydan, shu jumladan uylar, kvartiralar, xizmat turar joylari, maxsus uylardan (yotoqxonalar, vaqtinchalik uy-joy fondi uylari, nogironlar, faxriylar, yolg‘iz qariyalar uchun internat-uylar, shuningdek bolalar uylari va boshqa maxsus maqsadli uylardan) iborat bo‘lgan fond.

Uylarda joylashgan savdo, maishiy va nosanoat yo‘nalishidagi o‘zga ehtiyojlarga mo‘ljallangan, yashash uchun mo‘ljallanmagan joylar uy-joy fondiga kirmaydi.

Uy-joy fondi xususiy va davlat uy-joy fondlaridan iboratdir.

Xususiy uy-joy fondiga quyidagilar kiradi:

fuqarolar mulki bo‘lgan uy-joy fondi (yakka tartibda qurilgan uylar, xususiylashtirilgan, qurilgan hamda olingan kvartiralar va uylar, uy-joy qurish hamda uy-joy kooperativlariga qarashli uylardagi pay badallari to‘liq to‘langan kvartiralar, fuqarolar tomonidan qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa asoslarda mulk qilib olingan kvartiralar va uylar);

xo‘jalik shirkatlari va jamiyatlari, kooperativlar, jamoat birlashmalari, jamoat fondlari hamda boshqa nodavlat yuridik shaxslarning mulki bo‘lgan va ularning mablag‘lari hisobidan qurilgan yoki auksionda yoxud qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa asoslarda olingan uy-joy fondi.

Davlat uy-joy fondiga quyidagilar kiradi:

mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari ixtiyorida bo‘lgan, mahalliy budjetga tushgan soliqlar va boshqa majburiy to‘lovlar, shuningdek qonunchilikda nazarda tutilgan asoslar bo‘yicha boshqa tushumlar hisobidan barpo etilgan munitsipal uy-joy fondi;

davlat muassasalari va tashkilotlarining operativ boshqaruvida bo‘lgan idoraviy uy-joy fondi;

mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari ixtiyorida bo‘lgan, mahalliy budjet mablag‘lari hisobidan barpo etilgan, shuningdek xususiy, munitsipal, idoraviy uy-joy fondidan olib ularning balansiga berilgan, fuqarolarning ijtimoiy jihatdan himoyalanmagan, kam ta’minlangan toifalari uchun xususiylashtirish huquqisiz ijara shartlari asosida foydalanish uchun berilgan aniq maqsadli kommunal uy-joy fondi.

Fuqarolarning doimiy yashashiga mo‘ljallangan, belgilangan sanitariya, yong‘inga qarshi, texnik talablarga javob beradigan, shuningdek belgilangan tartibda maxsus uylar (yotoqxonalar, vaqtinchalik uy-joy fondi uylari, nogironlar, faxriylar, yolg‘iz qariyalar uchun internat-uylar, shuningdek bolalar uylari va boshqa maxsus maqsadli uylar) sifatida foydalanishga mo‘ljallangan joylar turar joy deb hisoblanadi.

Turar joy ko‘chmas mulk hisoblanadi.

Ko‘p kvartirali uylardagi turar joylarni sanoat ehtiyojlari uchun ishlatish, ijara yoki arendaga berish man etiladi. Ko‘p kvartirali uydagi turar joyga boshqa korxonalar, muassasalar va tashkilotlarni ushbu joy yashash uchun mo‘ljallanmagan joylar turkumiga belgilangan tartibda o‘tkazilganidan keyingina joylashtirish mumkin.

Belgilangan tartibda kasanachilik mehnati amalga oshirilayotgan turar joylarni yashash uchun mo‘ljallanmagan joylar toifasiga o‘tkazish talab etilmaydi.

Turar joylarga quyidagilar kiradi:

uylar;

ko‘p kvartirali uylardagi kvartiralar;

boshqa imoratlardagi yashash uchun mo‘ljallangan xonalar va o‘zga turar joylar.

Turar joy xususiy yoki davlat mulki bo‘lishi va qonunchilikda belgilangan tartibda mulkchilikning bir shaklidan boshqa shakliga o‘tishi mumkin.

Fuqarolar, yuridik shaxslar va davlat turar joyga bo‘lgan mulk huquqining subyektlaridir.

Turar joyga bo‘lgan mulk huquqi muddatsiz bo‘lib, fuqarolar va yuridik shaxslarning, davlatning huquqlarini hamda qonun bilan qo‘riqlanadigan manfaatlarini buzmagan holda shaxsning o‘ziga tegishli turar joyga o‘z xohishi va manfaatlariga ko‘ra egalik qilish, undan foydalanish va uni tasarruf etish, shuningdek o‘zining mulk huquqi buzilishini bartaraf etishni talab qilish huquqidan iboratdir. Turar joylarning tashqi ko‘rinishini o‘zgartirish, ularni qayta qurish yoki buzish shaharsozlik to‘g‘risidagi qonunchilikka muvofiq amalga oshiriladi.

Uylar, kvartiralar, uyning bir qismi, kvartiraning bir qismiga (bundan buyon matnda uylar, kvartiralar deb yuritiladi) bo‘lgan xususiy mulk miqdor, o‘lcham va qiymat jihatdan cheklanmaydi.

Hech kim sudning qarorisiz va qonunga zid tarzda uy-joyidan mahrum etilishi mumkin emas. Uy-joyidan mahrum etilgan mulkdorga uy-joyning qiymati hamda u ko‘rgan zararlarning o‘rni qonunda nazarda tutilgan hollarda va tartibda oldindan hamda teng qiymatda qoplanishi ta’minlanadi.

Turar joy faqat qonunda belgilangan hollarda va tartibda sudning qaroriga asosan majburiy tarzda olib qo‘yilishi mumkin.

Davlat muassasalari va tashkilotlari mulkchilikning boshqa shakliga o‘tganda yoki ular qayta tashkil etilganda ularning operativ boshqaruvida bo‘lgan uy-joy fondi ushbu muassasa va tashkilotlar huquqiy vorislariga (agar ular aniqlangan bo‘lsa), boshqa yuridik shaxslarga mulk qilib yoxud ularning operativ boshqaruviga yoxud belgilangan tartibda fuqarolarning barcha uy-joy huquqlarini, shu jumladan uy-joyni xususiylashtirish huquqini saqlagan holda mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining tasarrufiga o‘tkazilishi kerak. Bunda uy-joyning yangi mulkdori, egasi ilgari tuzilgan ijara shartnomasi shartlari asosida ijaraga beruvchi bo‘lib qoladi.

Turar joyga bo‘lgan mulk huquqi va boshqa ashyoviy huquqlar, bu huquqlarning vujudga kelishi, boshqaga o‘tishi, cheklanishi va bekor bo‘lishi davlat ro‘yxatidan o‘tkazilishi shart.

Turar joyga bo‘lgan mulk huquqi va boshqa ashyoviy huquqlarni hamda uy-joyga oid bitimlarni davlat ro‘yxatidan o‘tkazish ko‘chmas mulkka bo‘lgan huquqlarni va unga doir bitimlarni ro‘yxatdan o‘tkazuvchi organda amalga oshirilib, ushbu organ mulk huquqi, boshqa ashyoviy huquq yoki bitim ro‘yxatga olinganligi to‘g‘risida hujjat beradi yoxud ro‘yxatdan o‘tkazish uchun taqdim etilgan hujjatga ustxat yozib qo‘yadi.

Turar joyga bo‘lgan mulk huquqini va boshqa ashyoviy huquqlarni hamda turar joyga oid bitimlarni davlat ro‘yxatidan o‘tkazishni rad etish yoxud ro‘yxatdan o‘tkazish muddatlari buzilishi ustidan sud tartibida shikoyat qilinishi mumkin.

Belgilangan tartibda ajratilgan yer uchastkasida yangi qurilayotgan uyga mulk huquqi uy davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan paytdan boshlab vujudga keladi.

Uyning, kvartiraning oldi-sotdi va ayirboshlash shartnomasi yozma shaklda, taraflar imzolaydigan bitta hujjatni tayyorlash yo‘li bilan tuziladi hamda u notarial tasdiqlanishi va davlat ro‘yxatidan o‘tkazilishi shart.

Uyning, kvartiraning oldi-sotdi shartnomasi shakliga rioya etmaslik uning haqiqiy emasligiga olib keladi. Sotib oluvchi sotib olganidan keyin qonunga muvofiq turar joydan foydalanish huquqini o‘zida saqlab qoladigan shaxslar yashab turgan shu uy, kvartirani oldi-sotdi shartnomasining muhim sharti – bu shaxslarning ro‘yxatini sotilayotgan turar joydan foydalanish huquqlari ko‘rsatilgan holda tuzishdan iboratdir.

Umrbod ta’minlash sharti bilan uyni, kvartirani boshqa shaxsga berish to‘g‘risidagi shartnoma O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining qoidalariga rioya etilgan holda notarial tasdiqlanishi kerak.

Turar joyni almashtirishga ushbu Kodeksda hamda boshqa qonunchilik hujjatlarida belgilangan shartlar va tartibda yo‘l qo‘yiladi.

Uyni, kvartirani hadya qilish shartnomasi notarial tasdiqlangan bo‘lishi hamda davlat ro‘yxatidan o‘tkazilishi shart.

Davlatga qarashli uyga, kvartiraga bo‘lgan mulk huquqi qonunchilikda nazarda tutilgan xususiylashtirish tartibida vujudga keladi.

Kooperativ uyga, kvartiraga bo‘lgan mulk huquqi uy-joy qurish va uy-joy kooperativlari a’zolari pay badallarini to‘liq to‘lab bo‘lganidan keyin vujudga keladi.

Uy-joy obligatsiyalarini olish va ularning qolgan qiymatini bank kreditlari hisobiga to‘lash yo‘li bilan qurilgan va olingan uyga, kvartiraga bo‘lgan mulk huquqi kredit to‘liq qaytarilgandan keyin vujudga keladi.

Xususiy mulkdagi uyga, kvartiraga bo‘lgan mulk huquqi qonunchilikda belgilangan tartibda davlat mulkiga o‘tkazilishi mumkin.

Uyga, kvartiraga bo‘lgan meros tariqasida o‘tadigan mulk huquqi O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksida nazarda tutilgan asoslarga ko‘ra vujudga keladi.

Yashash uchun yaroqli bo‘lgan turar joyni yashash uchun mo‘ljallanmagan joyga o‘tkazishga yo‘l qo‘yilmaydi. Alohida hollarda, turar joyni yashash uchun mo‘ljallanmagan joyga o‘tkazish mulkdorning yoki u vakolat bergan organning (shaxsning) arizasiga ko‘ra tumanlar va shaharlar hokimlarining qaroriga binoan, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Fuqarolar va yuridik shaxslar ko‘p kvartirali uylardagi yashash uchun mo‘ljallanmagan joylardan bevosita belgilangan maqsadda foydalanishlari shart.

Fuqarolar va yuridik shaxslar yashash uchun mo‘ljallanmagan joylarni, qurilmalarni hamda inventarni tegishli tartibda saqlashlari, zarur ta’mirlash ishlarini bajarishlari, sanitariya va yong‘inga qarshi qoidalarga rioya etishlari, yoqilg‘i-energetika resurslarini tejash choralarini ko‘rishlari shart.

Ko‘p kvartirali uylardagi yashash uchun mo‘ljallanmagan joylarga sanoat ishlab chiqarishini joylashtirishga yo‘l qo‘yilmaydi. Bunday joylarda amalga oshirilishi ruxsat etilgan faoliyat turlarining ro‘yxati O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Ko‘p kvartirali uylardagi yashash uchun mo‘ljallanmagan joylarga nosanoat yo‘nalishidagi korxona, muassasa, tashkilotlarni, ofislarni qonunchilikda belgilangan tartibda joylashtirishga yo‘l qo‘yiladi.

Ko‘p kvartirali uydagi yashash uchun mo‘ljallanmagan joyga nisbatan mulk huquqiga ega bo‘lgan fuqarolar yoki yuridik shaxslar ko‘p kvartirali uydagi yashash uchun mo‘ljallanmagan joylar mulkdorlari bo‘lishi mumkin.

Yashash uchun mo‘ljallanmagan joylar mulkdorlari ko‘p kvartirali uydagi umumiy mol-mulkka nisbatan ulushli mulk ishtirokchilaridir.

Ko‘p kvartirali uydagi yashash uchun mo‘ljallanmagan joylar mulkdorlari bunday joylarning asralishini, tegishli texnik va sanitariya holatini ta’minlashi, joylarni o‘z hisobidan joriy va kapital ta’mirlash ishlarini amalga oshirishi, ko‘p kvartirali uydagi umumiy mol-mulkni saqlash va ta’mirlash bo‘yicha umumiy xarajatlarni o‘z zimmasiga olishi shart.

Yashash uchun mo‘ljallanmagan joy mulkdorining ko‘p kvartirali uydagi umumiy mol-mulkni saqlash va ta’mirlash bo‘yicha umumiy xarajatlardagi ishtiroki ulushi uyning umumiy maydonidagi mulkdorga qarashli yashash uchun mo‘ljallanmagan joy maydoniga mutanosib ravishda belgilanadi.

Ko‘p kvartirali uydagi yashash uchun mo‘ljallanmagan joy mulkdori tegishli ruxsatnoma olmasdan o‘ziga qarashli joyni o‘zboshimchalik bilan qayta qurgan yoki o‘zgartirgan taqdirda, qonunchilikda belgilangan tartibda javobgar bo‘ladi hamda bu joyni o‘z hisobidan avvalgi holatiga keltirishi shart.

Bog‘dorchilik va boshqa yer uchastkalarida joylashgan hamda ushbu Kodeksning 9-moddasida nazarda tutilgan talablarga javob beradigan imoratlarga ega bo‘lgan shaxslar shu imoratlarni uylar sifatida rasmiylashtirishni talab qilishga haqlidirlar. Bu imoratlar qonunchilikda belgilangan tartibda ko‘chmas mulkka bo‘lgan huquqlarni va unga doir bitimlarni ro‘yxatdan o‘tkazuvchi organda davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan paytdan boshlab uylar deb tan olinadi.

Eskirganligi, avariya holatidaligi yoki boshqa asoslarga ko‘ra yashash uchun yaroqsiz bo‘lgan uylar va turar joylarni uy-joy fondidan chiqarish O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Yashash uchun yaroqsiz bo‘lgan uylar va turar joylar kelgusida boshqa maqsadlarda foydalanish uchun qonunchilikda belgilangan tartibda qayta qurilishi mumkin yoki bunday uylar Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimlarining qaroriga binoan buzib tashlanadi.

Turar joylari avariya holatida ekanligi yoki tabiiy ofatdan zarar ko‘rganligi belgilangan tartibda tan olingan fuqarolarga O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda tekinga uy-joy beriladi.

Uy-joy fondini davlat yo‘li bilan hisobga olish O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda yagona tizim bo‘yicha amalga oshiriladi.

Uy-joy fondidan foydalanish va uni saqlash, shuningdek turar joylardan foydalanish hamda ularni saqlashning normativ texnik talablarga muvofiqligi ustidan davlat nazorati mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari hamda vakolatli davlat organlari tomonidan amalga oshiriladi.

Fuqarolar va yuridik shaxslar quyidagi yo‘llar bilan turar joyni xususiy mulk qilib olish huquqiga ega:

yakka tartibda uy-joy qurish;

yakka tartibda quruvchilarning shirkatlari tomonidan uy-joy qurish;

uy-joy obligatsiyalarini olish;

uy-joy qurish va uy-joy kooperativlarida ishtirok etish;

oldi-sotdi, hadya va ayirboshlash;

umrbod ta’minlash sharti bilan uyni (kvartirani) boshqa shaxsga berish;

meros olish;

qonunda belgilangan tartibda xususiylashtirish.

Fuqarolar va yuridik shaxslar turar joylarni qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa asoslarga binoan ham xususiy mulk qilib olishlari mumkin.

Xususiy mulkida uyi, kvartirasi bo‘lgan fuqarolar ulardan o‘zlari va oila a’zolari yashashi uchun foydalanadilar. Ular uyiga, kvartirasiga boshqa fuqarolarni ko‘chirib kiritishga, shuningdek turar joylarni ushbu Kodeksda hamda o‘zga qonunchilik hujjatlarida belgilangan shartlarda va tartibda ijaraga berish shartnomasi asosida boshqa fuqarolarga yashash uchun berishga haqlidirlar.

Mulkida uyi, kvartirasi bo‘lgan fuqarolar ulardan boshqa fuqarolar hamda yuridik shaxslarning huquq va qonuniy manfaatlarini buzmagan holda boshqa maqsadlarda foydalanishga haqlidirlar.

Mulkida uyi, kvartirasi bo‘lgan yuridik shaxslar ularni ijaraga, arendaga berishga hamda ulardan uy-joy to‘g‘risidagi qonunchilikka zid kelmaydigan boshqa maqsadlarda foydalanishga haqlidirlar.

Ichki ishlar organlari tegishli hududda fuqarolar va yuridik shaxslarga xususiy mulk huquqi asosida tegishli bo‘lgan turar joylardan hamda yashash uchun mo‘ljallanmagan joylardan foydalanilishi, shu jumladan pasport rejimiga rioya etilishi, yashayotgan shaxslarning hisobga olinishi va tegishli shartnomalarning mavjudligi yuzasidan nazoratni fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari hamda uy-joy mulkdorlari shirkatlari bilan birgalikda amalga oshiradi.

Uy, kvartira mulkdori xususiy uy-joy fondini boshqarishda ishtirok etish, uyning texnik holati masalalarida davlat hokimiyati va boshqaruv organlariga murojaat etish, uy, kvartiraga xizmat ko‘rsatish hamda ularni ta’mirlash usulini tanlash huquqiga egadir.

Uy, kvartira mulkdori uy, kvartiraning asralishini, tegishli texnik va sanitariya holatini ta’minlashi, ularni o‘z hisobidan joriy va kapital ta’mirlash ishlarini amalga oshirishi shart.

Ko‘p kvartirali uydagi kvartira mulkdori o‘ziga qarashli joyga ko‘p kvartirali uyga xizmat ko‘rsatuvchi tashkilotlar yoki avariya-ta’mirlash xizmatlari vakillari umumiy mol-mulkning holatini nazorat qilish, unga xizmat ko‘rsatish va uni ta’mirlash maqsadida mulkdorni oldindan xabardor qilgach, uning borligida kirishlarini ta’minlashi shart.

Ko‘p kvartirali uydagi kvartira mulkdori avariya holati yuzaga kelgan taqdirda, avariyani bartaraf etish uchun tegishli avariya-ta’mirlash xizmatlari vakillari o‘ziga qarashli joyga kirishlarini darhol ta’minlashi shart. Kvartira mulkdori yo‘qligida avariyani bartaraf etish uchun bu joyga kirish ichki ishlar organlari va fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari vakillari ishtirokida tegishli avariya-ta’mirlash xizmati tomonidan amalga oshiriladi.

Ko‘p kvartirali uydagi kvartira mulkdori tegishli ruxsatnoma olmasdan o‘ziga qarashli joyni o‘zboshimchalik bilan qayta qurgan yoki o‘zgartirgan taqdirda, qonunchilikda belgilangan tartibda javobgar bo‘ladi hamda bu joyni o‘z hisobidan avvalgi holatiga keltirishi shart.

Uy, kvartira mulkdori o‘zi bilan birga yashayotgan voyaga yetgan oila a’zolarining roziligi bilan yoki yuridik shaxsning vakolatli organi qaroriga binoan uyni, kvartirani yoxud ularning bir qismini fuqarolarga va yuridik shaxslarga ijaraga yoki arendaga berishga haqlidir.

Taraflarning huquq va majburiyatlari, ijara yoki arenda shartnomasi tuzilayotgan muddat, to‘lov haqi miqdori va boshqa shartlar, agar qonunchilikda boshqacha tartib belgilanmagan bo‘lsa, taraflarning kelishuviga binoan belgilanadi.

Turar joy ijarasi yoki arendasi shartnomasi yozma shaklda tuziladi hamda qonunchilikda belgilangan tartibda hisobga olinishi (ro‘yxatdan o‘tkazilishi) lozim.

Turar joy ijarasi yoki arendasi shartnomasiga nisbatan ushbu Kodeks qoidalari qo‘llaniladi. Turar joy ijarasi yoki arendasi shartnomasining ushbu Kodeks bilan tartibga solinmagan munosabatlari fuqarolik qonunchiligi bilan tartibga solinadi.

Mulkida uyi, kvartirasi bo‘lgan fuqarolar barcha voyaga yetgan oila a’zolarining, shu jumladan vaqtincha bo‘lmagan oila a’zolarining yozma roziligiga binoan o‘zlari egallab turgan turar joyni boshqa turar joy mulkdori yoki uy-joy qurish yoxud uy-joy kooperativining a’zosi bilan, shu jumladan boshqa aholi punktida yashayotganlar bilan almashtirishga haqlidirlar. Bunda oilaning voyaga yetmagan a’zolari roziligi ota-onalar tomonidan, ular bo‘lmagan taqdirda esa – vasiylik va homiylik organlari tomonidan tasdiqlanadi.

Mulkida uyi, kvartirasi bo‘lgan yuridik shaxslar uni boshqa turar joy mulkdori yoki uy-joy qurish yoxud uy-joy kooperativi a’zosi bilan almashtirishga haqlidirlar.

Yer uchastkalari davlat yoki jamiyat ehtiyojlari uchun olib qo‘yilishi munosabati bilan fuqarolar mulkida bo‘lgan uylar (kvartiralar) buzilgan taqdirda, mulkdorlarga ularning tanlovi bo‘yicha va taraflar kelishuviga ko‘ra, uy-joy maydonining ijtimoiy normasidan kam bo‘lmagan sahndagi, barcha qulayliklari bo‘lgan, avvalgisiga teng qimmatli boshqa turar joy mulk qilib beriladi hamda dov-daraxtlarning bozor qiymati to‘lanadi yoxud buzilayotgan uy (kvartira), boshqa imoratlar, inshootlar va dov-daraxtlarning bozor qiymati, shuningdek yer uchastkasiga bo‘lgan huquqning bozor qiymati to‘liq hajmda to‘lanadi. Buzilayotgan uyning (kvartiraning) yoki yer uchastkasiga bo‘lgan huquqning bozor qiymati berilayotgan uy-joyning yoki yer uchastkasiga bo‘lgan huquqning bozor qiymatidan ortiq bo‘lgan taqdirda, bu farq mulkdorga kompensatsiya qilinishi lozim, berilayotgan uy-joyning yoki yer uchastkasiga bo‘lgan huquqning bozor qiymati buzilayotgan uyning (kvartiraning) yoki yer uchastkasiga bo‘lgan huquqning bozor qiymatidan ortiq bo‘lgan taqdirda esa, ushbu farq mulkdor tomonidan qaytarilishi talab etilmaydi.

Buzilayotgan uylar o‘rniga turar joyni mulk qilib berish va uylar, boshqa imoratlar, inshootlar hamda dov-daraxtlar qiymatini to‘lash O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Yer uchastkalari davlat yoki jamiyat ehtiyojlari uchun olib qo‘yilishi munosabati bilan fuqarolar mulkida bo‘lgan uylar (kvartiralar) buzilgan taqdirda, mulkdorlarga ularning tanlovi bo‘yicha yakka tartibda uy-joy qurish uchun belgilangan norma doirasida yer uchastkasi beriladi. Bunda yer uchastkasini o‘zlashtirish davriga uch yilgacha muddat bilan ijara shartnomasi asosida vaqtincha uy-joy berilib, buzilayotgan uylarning (kvartiralarning), imoratlarning, inshootlarning va ko‘chirib tashlangan dov-daraxtlarning bozor qiymati, shuningdek olib qo‘yilayotgan yer uchastkasiga bo‘lgan huquqning bozor qiymati berilayotgan yer uchastkasiga bo‘lgan huquqning bozor qiymatidan ortiq bo‘lgan taqdirda yer uchastkalariga bo‘lgan huquqlarning bozor qiymatlari o‘rtasidagi farqlar to‘liq hajmda qoplanadi.

Yuridik shaxsga mulk huquqi asosida tegishli bo‘lgan uy, boshqa imoratlar, inshootlar, dov-daraxtlar joylashgan yer uchastkasi olib qo‘yilgan holda unga avvalgisiga teng qiymatli mol-mulk beriladi va yetkazilgan boshqa zararlar o‘rni qoplanadi yoxud davlat yoki jamoat ehtiyojlari uchun yer uchastkasi olib qo‘yilishi oqibatida yetkazilgan zarar to‘laligicha qoplanadi.

Fuqarolar va yuridik shaxslarning xohishiga ko‘ra ularga mulk huquqi asosida tegishli bo‘lgan, buzilishi lozim bo‘lgan uylar, imoratlar hamda inshootlar ko‘chirilishi va yangi joyda tiklanishi mumkin.

Uylar, imoratlar va inshootlarni ko‘chirish tartibi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Uylari (kvartiralari) buzilishi lozim bo‘lgan fuqarolar va yuridik shaxslar uchun ularning tanlovi bo‘yicha yangi joyda teng qimmatli uylar, imoratlar barpo etiladi hamda ularga mulk qilib beriladi. Bunda ko‘chirib tashlanayotgan dov-daraxtlarning bozor qiymati, shuningdek olib qo‘yilayotgan yer uchastkasiga bo‘lgan huquqning bozor qiymati berilayotgan yer uchastkasiga bo‘lgan huquqning bozor qiymatidan ortiq bo‘lgan taqdirda berilayotgan va olib qo‘yilayotgan yer uchastkalariga bo‘lgan huquqlarning bozor qiymatlari o‘rtasidagi farq pul bilan to‘liq hajmda qoplanadi.

Uy, kvartira mulkdorining oila a’zolari, shuningdek u bilan doimiy yashayotgan fuqarolar, agar ularni ko‘chirib kelgan paytda yozma ravishda boshqa hol qayd etilgan bo‘lmasa, uydagi, kvartiradagi xonalardan mulkdor bilan teng foydalanishga haqlidirlar. Ular mulkdor bergan turar joyga o‘zlarining voyaga yetmagan farzandlarini ko‘chirib kiritishga haqlidirlar, oilaning boshqa a’zolarini esa, uy, kvartira mulkdorining roziligi bilangina ko‘chirib kiritishlari mumkin. Bu shaxslar uy, kvartiraning mulkdori bilan oilaviy munosabatlarni tugatgan taqdirda ham ularda turar joydan foydalanish huquqi saqlanib qoladi. Uy, kvartiraning mulkdori bilan uning sobiq oila a’zolari, shuningdek u bilan doimiy yashayotgan fuqarolar o‘rtasida turar joydan foydalanish tartibi taraflar kelishuvi bilan belgilanadi.

Turar joy mulkdorining oila a’zolari deb u bilan doimiy birga yashayotgan xotini (eri) va ularning farzandlari tan olinadi. Er-xotinning ota-onasi, shuningdek mulkdor bilan doimiy birga yashayotgan oilali farzandlari va ularning er-xotini, agar ular ilgari bu huquqqa ega bo‘lmagan bo‘lsa, faqat o‘zaro kelishuvga binoan mulkdorning oila a’zolari deb tan olinishi mumkin.

Mehnatga qobiliyatsiz boqimandalar, shuningdek mulkdor bilan doimiy birga yashayotgan fuqarolar, agar ular mulkdor bilan umumiy xo‘jalik yuritayotgan va uning turar joyida ro‘yxatdan o‘tgan bo‘lsalar, uning oila a’zosi deb topilishlari mumkin.

Mulkdorning voyaga yetmagan oila a’zolari yashayotgan turar joyni, ularning ota-onasi bo‘lmagan taqdirda, vasiylik va homiylik organining roziligi bilan boshqa shaxsga berish mumkin.

Xususiylashtirilgan kvartira yoki uy mulkdorining voyaga yetgan oila a’zolari va uy-joyning xususiylashtirilishiga rozilik bergan shaxslar ham ularning umumiy mulki bo‘lmish xususiylashtirilgan kvartira yoki uyga nisbatan qonunda belgilangan tartibda teng huquqlarga ega bo‘ladilar va teng majburiyatlarni bajaradilar.

Xususiylashtirilgan kvartirani yoki uyni sotish, ayirboshlash, hadya qilish yoki ijaraga, arendaga berish kvartira yoki uy mulkdorining voyaga yetgan oila a’zolarining va kvartirani yoki uyni xususiylashtirish uchun rozilik bergan shaxslarning roziligi bilan amalga oshiriladi. Uy-joyni xususiylashtirishga rozilik bergan shaxsning turar joydan foydalanish huquqi uning vafotidan keyin ochiladigan meros tarkibiga kirmaydi. Xususiylashtirilgan uy-joy mulkdorining voyaga yetmagan oila a’zolari manfaatlarini ularning ota-onasi, ular bo‘lmagan taqdirda esa vasiylik va homiylik organlari ifodalaydi.

Xususiylashtirilgan bir kvartira yoki uyda turar joy mulkdorlari yashay olmaydigan holda, sudning qaroriga binoan mulkdorlardan biri ko‘chirilib, boshqasining zimmasiga kvartira yoki uyning tegishli qismi uchun ko‘chirilgan mulkdorga sud ishni ko‘rib chiqqan kundagi bozor bahosida pulini to‘lash yoki uning umumiy mulkdagi ulushiga mos keladigan boshqa turar joyni sotib olib berish majburiyati yuklanishi mumkin.

Uy yoki kvartiraning mulkdori, uning oila a’zolari, u bilan doimiy yashayotgan fuqarolar va sobiq oila a’zosi o‘rtasidagi turar joydan foydalanish hamda qilingan xarajatlardagi ulush miqdori haqidagi nizolar sud tartibida hal etiladi. Turar joydan foydalanish haqidagi nizolar ko‘rib chiqilayotganda sud taraflarning kelishuviga asosan mulkdorning tashabbusiga ko‘ra turar joyga majburiy tartibda kiritilayotgan tarafni mulkdorga tegishli mutanosib sharoitlarga ega bo‘lgan boshqa turar joyga kiritish yoki ijaraga olingan turar joy uchun ijara haqini to‘lash majburiyatini mulkdorning zimmasiga yuklatishi mumkin.

Fuqaroga mulk huquqi asosida tegishli bo‘lgan uydan, kvartiradan turar joyni ijaraga, arendaga oluvchi o‘zi ijaraga, arendaga olgan xonaga uy, kvartira mulkdorining roziligidan qat’i nazar, voyaga yetmagan farzandlarini, agar u alohida xonani egallayotgan bo‘lsa va ijaraga yoki arendaga berish shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo‘lmasa, shuningdek eri (xotini) va mehnatga qobiliyatsiz voyaga yetgan farzandlari hamda ota-onasini ko‘chirib kiritish huquqiga ega. Fuqaroga mulk huquqi asosida tegishli bo‘lgan uy, kvartiradagi turar joyni ijaraga, arendaga oluvchi bilan birga yashayotgan oila a’zolari ijaraga yoki arendaga berish shartnomasidan kelib chiqadigan huquq va majburiyatlarga ijaraga, arendaga oluvchining o‘zi bilan teng ravishda ega bo‘ladilar.

Boshqa fuqarolarni faqat uy mulkdorining roziligi bilan ko‘chirib kiritish mumkin va ijaraga, arendaga oluvchi tomonidan o‘z oila a’zosi sifatida ko‘chirib kiritilgan ushbu fuqarolar, agar ko‘chirib kiritishda ular o‘rtasida boshqacha kelishuv bo‘lmagan bo‘lsa, ijaraga, arendaga oluvchi hamda uning boshqa oila a’zolari bilan turar joydan foydalanishda teng huquqqa ega bo‘ladilar.

Ijaraga, arendaga oluvchi ijaraga, arendaga beruvchining (mulkdorning) roziligi bilan egallab turgan turar joyini almashtirishga haqlidir. Ijaraga beruvchi — fuqaroning rad javobi ustidan nizolashib bo‘lmaydi. Ijaraga beruvchi — yuridik shaxsning rad javobi ustidan sud tartibida nizolashish mumkin.

Turar joyni ijaraga yoki arendaga berish shartnomasini bekor qilish ushbu Kodeksning 69 va 93-moddalarida nazarda tutilgan qoidalarga muvofiq amalga oshiriladi.

Fuqaroga mulk huquqi asosida tegishli bo‘lgan turar joyni ijaraga, arendaga berish haqi taraflar kelishuviga binoan shartnomada belgilanib qo‘yiladi.

Davlat uy-joy fondining (bundan buyon matnda munitsipal, idoraviy uy-joy fondi va aniq maqsadli kommunal uy-joy fondi deb yuritiladi) uylaridagi turar joyni ijaraga berish shartnomasiga binoan bir taraf – turar joyning mulkdori yoki u vakolat bergan shaxs (ijaraga beruvchi) boshqa taraf (ijaraga oluvchi)ga turar joyda yashash uchun uni haq evaziga egalik qilish va foydalanishga topshirish majburiyatini oladi. Ijara shartnomasida taraflarning huquq va majburiyatlari hamda fuqarolik qonunchiligida nazarda tutilgan boshqa shartlar belgilab qo‘yiladi. Ijara shartnomasida ijaraga oluvchi bilan doimiy yashayotgan fuqarolar ko‘rsatilgan bo‘lishi kerak. Shartnomada ana shunday ko‘rsatmalar bo‘lmagan taqdirda, bunday shaxslarni ko‘chirib kiritish fuqarolik qonunchiligida va ushbu Kodeksning 51-moddasida nazarda tutilgan qoidalarga muvofiq amalga oshiriladi.

Munitsipal, idoraviy uy-joy fondining va aniq maqsadli kommunal uy-joy fondining uylaridagi doimiy yashash uchun yaroqli bo‘lgan alohida turar joy (uy, kvartira) turar joyni ijaraga berish shartnomasi obyekti bo‘ladi.

Xonaning bir qismi yoki bitta umumiy kirish joyi orqali boshqa xona bilan bog‘langan xona (tutash xonalar), shuningdek yordamchi xonalar (oshxona, yo‘lak, hujra va shu kabilar) ijara shartnomasining mustaqil obyekti bo‘la olmaydi.

Ko‘p kvartirali uydagi turar joyni ijaraga oluvchi turar joydan foydalanish bilan bir qatorda shu uyning umumiy foydalanishdagi mol-mulkidan (uyning umumiy joylari, tayanch va to‘siq konstruksiyalar, kvartiralar oralig‘idagi ihotalangan (o‘ralma) pillapoyalar, zinapoyalar, liftlar, liftning shaxtalari va boshqa shaxtalar, dahlizlar, texnik qavatlar, yerto‘lalar, cherdaklar va tomlar, uy ichidagi muhandislik tarmoqlari va kommunikatsiyalari, joylar tashqarisida yoki ichida joylashgan va bittadan ortiq joyga xizmat ko‘rsatadigan mexanik, elektr, sanitariya-texnika uskunalari va qurilmalari hamda boshqa uskunalar va qurilmalar, shu uyga tutash, obodonlashtirish elementlari bo‘lgan yer uchastkasi, shuningdek ko‘p kvartirali uydagi ko‘chmas mulkning yagona majmuiga xizmat ko‘rsatish uchun mo‘ljallangan boshqa obyektlardan) belgilangan tartibda foydalanish huquqiga egadir.

Turar joyni ijaraga berish shartnomasi mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari, davlat muassasalari, tashkilotlari yoki ular vakolat bergan organlar bilan turar joyni olayotgan fuqarolar o‘rtasida yozma shaklda, qonunchilikda belgilangan tartibda tuziladi. Turar joyni ijaraga berish shartnomasining yozma shaklda bo‘lishiga rioya etmaslik shartnomaning haqiqiy emasligiga sabab bo‘ladi.

Ijara shartnomasi bo‘yicha egallab turilgan turar joyga bo‘lgan mulk huquqining boshqa shaxsga o‘tishi shartnomaning o‘zgarishiga yoki bekor bo‘lishiga olib kelmaydi. Bunda yangi mulkdor ilgari tuzilgan turar joyni ijaraga berish shartnomasi shartlari asosida ijaraga beruvchi bo‘lib qoladi.

Munitsipal, idoraviy uy-joy fondi va aniq maqsadli kommunal uy-joy fondining uylaridagi turar joyni ijaraga berishning namunaviy shartnomasi to‘g‘risidagi nizomlar O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi.

Munitsipal, idoraviy uy-joy fondi va aniq maqsadli kommunal uy-joy fondining uylaridagi turar joyni ijaraga berish shartnomasi besh yildan ortiq bo‘lmagan muddatga tuziladi. Agar shartnomada muddat ko‘rsatilmagan bo‘lsa, u besh yilga tuzilgan deb hisoblanadi.

Bir yilgacha muddatga tuzilgan turar joyni ijaraga berish (qisqa muddatli ijara) shartnomasiga nisbatan O‘zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi qoidalari qo‘llaniladi.

Yangi muddatga shartnoma tuzishda ijaraga oluvchi imtiyozli huquqqa ega bo‘ladi.

Ijaraga beruvchi tomonidan e’tiroz bo‘lmagan taqdirda, ijaraga oluvchi shartnoma muddati tugaganidan keyin ham turar joydan foydalanishni davom ettirsa, shartnoma avvalgi shartlarda qayta tuzilgan deb hisoblanadi.

Davlat uy-joy fondidan ijaraga beruvchi, agar turar joyni ijaraga bermaslikka qaror qilgan bo‘lsa, bu haqda ijaraga oluvchini kamida bir yil oldin xabardor etib, yangi muddatga shartnoma tuzishdan voz kechishi mumkin, aniq maqsadli kommunal uy-joy fondi bundan mustasno.

Turar joyni ijaraga berish shartnomasining ijaraga oluvchining holatini qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilganiga nisbatan yomonlashtiruvchi shartlari haqiqiy emas.

Fuqarolarni munitsipal, idoraviy uy-joy fondi va aniq maqsadli kommunal uy-joy fondida uy-joy sharoitlarini yaxshilashga muhtoj deb topish asoslari, shuningdek turar joy berish tartibi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Fuqarolar o‘n sakkiz yoshga to‘lgach, o‘n sakkiz yoshga to‘lmasdan nikoh tuzganlar, emansipatsiya qilinganlar yoki ishga kirganlar esa qonunda nazarda tutilgan hollarda – tegishli ravishda nikoh tuzgan, emansipatsiya qilingan yoxud ishga kirgan vaqtidan boshlab munitsipal, idoraviy uy-joy fondi va aniq maqsadli kommunal uy-joy fondidan turar joy olish huquqiga ega bo‘ladilar.

Aniq maqsadli kommunal uy-joy fondidan turar joy olish huquqiga uy-joy sharoitlarini yaxshilashga muhtoj va turar joy olish uchun hisobda turgan ijtimoiy jihatdan himoyalanmagan, kam ta’minlangan fuqarolar egadirlar. Aniq maqsadli kommunal uy-joy fondidan turar joy olish huquqiga ega bo‘lgan fuqarolar toifalari O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Ushbu moddaning birinchi qismida ko‘rsatilgan fuqarolar aniq maqsadli kommunal uy-joy fondidan bir marta turar joy olishga haqlidirlar.

Munitsipal va idoraviy uy-joy fondi uylaridagi turar joyni ijaraga yoki arendaga berish shartnomasida ijaraga, arendaga oluvchining o‘zi egallab turgan, arendaga olgan turar joyni sotib olish huquqi nazarda tutilishi mumkin. Munitsipal va idoraviy uy-joy fondidagi bunday turar joylarni sotib olish tartibi qonunchilikda belgilanadi.

Munitsipal, idoraviy uy-joy fondi va aniq maqsadli kommunal uy-joy fondidan turar joylar fuqarolarga uy-joy maydonining ijtimoiy normasiga muvofiq beriladi.

Uy-joy maydonining ijtimoiy normasi Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari tomonidan bir kishi hisobiga o‘n olti kvadrat metrdan kam bo‘lmagan umumiy maydon hajmida, kreslo-aravachada harakatlanadigan nogironlar uchun esa – yigirma uch kvadrat metrdan kam bo‘lmagan hajmda belgilanadi.

Er-xotindan tashqari turli jinsga mansub shaxslar bir xonaga yoki bir xonali kvartiraga joylashtirilishiga yo‘l qo‘ymaslik maqsadida munitsipal, idoraviy uy-joy fondi va aniq maqsadli kommunal uy-joy fondidan uy-joy maydonining ijtimoiy normasidan ortiqcha turar joy berilishi mumkin.

Fuqarolarning ayrim toifalariga uy-joy maydonining ijtimoiy normasidan ortiqcha qo‘shimcha uy-joy maydoni bir xona tarzida yoki o‘n sakkiz kvadrat metrli umumiy maydon miqdorida beriladi. Ayrim surunkali kasalliklarning og‘ir turlari bilan kasallangan fuqarolarga, O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi tasdiqlagan ro‘yxat bo‘yicha, shuningdek bajarayotgan ish sharoitlari va xususiyatiga ko‘ra qo‘shimcha maydon zarur bo‘lgan fuqarolarga bunday maydon miqdori ko‘paytirilishi mumkin.

Qo‘shimcha uy-joy maydoni olish huquqiga ega bo‘lgan fuqarolar toifalarining ro‘yxati, qo‘shimcha maydonni berish tartibi va shartlari qonunchilik bilan belgilanadi.

Korxonalar, muassasalar, tashkilotlar tomonidan mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlariga berilgan munitsipal va idoraviy uy-joy fondi uylarida bo‘shayotgan turar joylar, shuningdek korxonalar, muassasalar, tashkilotlarning ulushli ishtirok etish tartibida topshirilgan mablag‘lariga qurilgan uylarda bo‘shayotgan turar joylar birinchi navbatda ushbu korxonalar, muassasalar, tashkilotlarning uy-joy sharoitlarini yaxshilashga muhtoj bo‘lgan xodimlariga ko‘chib kirish uchun beriladi. Bunday ko‘chib kirish tartibi, uy berilgan yoki qurilish tugallangan vaqtidan qat’i nazar, qo‘llanadi.

Agar munitsipal, idoraviy uy-joy fondi va aniq maqsadli kommunal uy-joy fondining uyidan ikki va undan ortiq ijaraga oluvchi yashaydigan kvartirada boshqa turar joydan alohida bo‘lmagan va shu turar joyga tutash xona bo‘shab qolsa, bu xona foydalanish uchun tutash xonani ijaraga oluvchiga berilishi kerak.

Agar kvartiradagi alohida xona bo‘shasa, u belgilangan norma bo‘yicha uy-joy maydoni bilan ta’minlanmagan ijaraga oluvchiga beriladi. Agar kvartirada belgilangan norma bo‘yicha uy-joy maydoni bilan ta’minlanmagan bir necha ijaraga oluvchi bo‘lsa, oilasi uy-joy sharoitlarini yaxshilashga eng ko‘p muhtoj bo‘lgan ijaraga oluvchi bo‘shagan xonani olishda imtiyozli huquqqa ega bo‘ladi.

Ijaraga oluvchi (ijaraga oluvchilar) bo‘shagan xonaga joylashishni rad etgan taqdirda, u umumiy tartibda beriladi.

Munitsipal, idoraviy uy-joy fondi va aniq maqsadli kommunal uy-joy fondining uylaridan turar joy berish to‘g‘risidagi qaror asosida mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organi fuqaroga berilgan turar joyga ko‘chib kirish uchun asos bo‘ladigan yagona namunadagi hujjat (order) beradi.

Hujjat (order) faqat bo‘sh turgan alohida turar joyga, yangi qurilgan uylarda esa, davlat komissiyasining uyni foydalanishga qabul qilish to‘g‘risidagi dalolatnomasi tasdiqlanganidan keyingina tuman, shahar (shahar tarkibiga kiruvchi tuman) hokimi qarori bilan berilishi mumkin.

Order shakli O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Fuqarolar tomonidan uy-joy sharoitlarini yaxshilashga muhtojlik to‘g‘risida haqiqatga to‘g‘ri kelmaydigan ma’lumotlar taqdim etilganda, boshqa fuqarolar yoki yuridik shaxslarning hujjatda (orderda) ko‘rsatilgan turar joyga bo‘lgan huquqlari buzilganda, turar joy berish to‘g‘risidagi masalani hal etishda mansabdor shaxslar tomonidan g‘ayriqonuniy harakatlar qilinganda, shuningdek turar joy berish tartibi va shartlarining boshqacha buzilishlari sodir etilgan hollarda munitsipal, idoraviy uy-joy fondi va aniq maqsadli kommunal uy-joy fondining uylaridagi turar joyga berilgan hujjat (order) sud tartibida haqiqiy emas deb topilishi mumkin.

Hujjatni (orderni) haqiqiy emas deb topish to‘g‘risidagi talab hujjat (order) berilgan kundan boshlab uch yil mobaynida qo‘zg‘atilishi mumkin.

Munitsipal, idoraviy uy-joy fondi va aniq maqsadli kommunal uy-joy fondining turar joyiga berilgan hujjat (order) haqiqiy emas deb topilgan holda g‘ayriqonuniy harakatlari oqibatida hujjatni (orderni) olgan shaxslar ularga boshqa turar joy bermasdan ko‘chiriladi. Agar hujjatda (orderda) ko‘rsatilgan fuqarolar ilgari davlat uy-joy fondining uyidagi turar joydan foydalanib kelgan bo‘lsalar, ularga ilgari egallab turgan turar joyi qaytarilishi yoki boshqa turar joy berilishi kerak.

Agar hujjat (order) boshqa asoslarga ko‘ra haqiqiy emas deb topilsa, hujjatda (orderda) ko‘rsatilgan fuqarolar ularga boshqa turar joy yoki ilgari o‘zlari egallab turgan turar joy berilgan holda ko‘chiriladilar.

Ijaraga berish shartnomasi bo‘yicha munitsipal, idoraviy uy-joy fondi va aniq maqsadli kommunal uy-joy fondining uylaridagi turar joydan foydalanayotgan ijaraga oluvchi undan belgilangan maqsadda va shartnoma shartlariga muvofiq foydalanishi shart.

Agar ijaraga oluvchi ijaraga beruvchining yozma ogohlantirishiga qaramay, turar joydan belgilangan maqsadga va ijaraga berish shartnomasi shartlariga nomuvofiq foydalansa, ijaraga beruvchi shartnomani bekor qilishni va zararni qoplashni talab qilishga haqlidir.

Ijaraga beruvchi ijaraga oluvchiga munitsipal, idoraviy uy-joy fondi va aniq maqsadli kommunal uy-joy fondining uylaridagi bo‘sh turar joyni doimiy yashash uchun yaroqli holatda berishi shart.

Ijaraga beruvchi ijaraga berilgan turar joy joylashgan uy lozim darajada saqlanishini amalga oshirishi, ijaraga oluvchiga haq evaziga zarur kommunal xizmatlar ko‘rsatishi yoki xizmatlar ko‘rsatilishini ta’minlashi, ko‘p kvartirali uyning umumiy foydalanishdagi mol-mulki ta’mirlanishini ta’minlashi shart.

Munitsipal, idoraviy uy-joy fondi va aniq maqsadli kommunal uy-joy fondining uylaridagi turar joyni ijaraga oluvchi oila a’zolari va o‘zi bilan doimiy yashayotgan fuqarolarning turar joyni ijaraga berish shartnomasi shartlarini buzganliklari uchun ijaraga beruvchi oldida javobgar bo‘ladi.

Ushbu Kodeks 32-moddasining ikkinchi va uchinchi qismlarida ko‘rsatilgan shaxslar turar joyni ijaraga oluvchining oila a’zolari deb tan olinadi.

Turar joyni ijaraga berish shartnomasiga boshqa fuqarolarni kiritish munitsipal, idoraviy uy-joy fondi va aniq maqsadli kommunal uy-joy fondining uylaridagi turar joyni ijaraga berishning namunaviy shartnomasi to‘g‘risidagi nizomlarga muvofiq amalga oshiriladi. Agar boshqa fuqarolarning ijara shartnomasiga kiritilishi bu yerda yashayotganlarning uy-joy sharoitini yaxshilashga muhtoj deb tan olinishiga olib kelsa, shuningdek mulk huquqi asosida turar joyi bo‘lgan shaxslar uy-joy maydonining ijtimoiy normasidan kam bo‘lmagan maydonga ega bo‘lsa, bunday fuqarolarni ijaraga berish shartnomasiga kiritish mumkin emas.

Oila tarkibining o‘zgarishi ijara shartnomasi tegishli qismining o‘zgarishiga olib keladi.

Ijaraga oluvchining oila a’zolari va u bilan doimiy yashayotgan fuqarolar turar joydan foydalanishda ijaraga oluvchi bilan teng huquqlarga egadirlar.

Ijaraga oluvchining voyaga yetgan oila a’zolari hamda u bilan doimiy yashayotgan fuqarolar ijaraga beruvchini xabardor qilgan holda turar joyda doimiy yashayotgan barcha fuqarolar ijaraga beruvchi oldida ijaraga oluvchi bilan solidar javobgar ekanliklari to‘g‘risida ijaraga oluvchi bilan shartnoma tuzishlari mumkin. Bunday hollarda ijaraga oluvchining oila a’zolari va u bilan doimiy yashayotgan fuqarolar sherik ijaraga oluvchi deb hisoblanadilar.

Ijaraga oluvchining sobiq oila a’zolari egallab turgan turar joyda yashashni davom ettirsalar, ular ijaraga oluvchi ega bo‘lgan huquq va majburiyatlarni saqlab qoladilar.

Ijaraga oluvchi, ijaraga oluvchining oila a’zolari va u bilan doimiy yashayotgan fuqarolar:

ko‘p kvartirali uyning turar joylaridan, umumiy foydalanishdagi mol-mulkidan belgilangan maqsadda, boshqa fuqarolar va yuridik shaxslarning uy-joy huquqi, o‘zga huquqlarini kamsitmagan holda foydalanishi;

turar joylarning asralishini ta’minlashi, shuningdek ularni tegishli texnik hamda sanitariya holatida saqlab turishi;

avariya yuz bergan taqdirda, o‘zlari egallab turgan turar joyga tegishli avariya-ta’mirlash xizmatlari vakillari kirishlarini ta’minlashi;

qonunchilikda nazarda tutilgan texnik, sanitariya, ekologik va yong‘inga qarshi talablarni bajarishi;

ijara shartnomasi bo‘yicha turar joylar haqini va kommunal xizmatlar haqini o‘z vaqtida to‘lashi shart.

Ijaraga oluvchi belgilangan tartibda ijaraga beruvchining roziligi bilan oila a’zolarini, oilaning voyaga yetgan barcha a’zolarining bergan yozma roziligiga binoan esa, munitsipal, idoraviy uy-joy fondi va aniq maqsadli kommunal uy-joy fondining uyidagi ijaraga olingan turar joyga boshqa fuqarolarni ko‘chirib kiritishga haqlidir. Oilaning voyaga yetmagan a’zolarini ko‘chirib kiritish uchun bunday rozilik talab etilmaydi.

Turar joyga boshqa shaxslarni ko‘chirib kiritishga qonunchilikning har bir kishiga mo‘ljallangan uy-joy maydonining ijtimoiy normasi to‘g‘risidagi talablariga rioya etilgan holda yo‘l qo‘yiladi, voyaga yetmagan bolalarni va mehnatga qobiliyatsiz yolg‘iz ota-onalarni ko‘chirib kiritish hollari bundan mustasno.

Turar joyga ijaraga oluvchining oila a’zosi sifatida ko‘chib kelgan va ijara shartnomasiga kiritilgan fuqarolar, agar ular ko‘chib kirayotganda bu shaxslar, ijaraga oluvchi va u bilan birga yashovchi oila a’zolari o‘rtasida turar joydan foydalanish tartibi to‘g‘risida boshqacha kelishuv tuzilmagan bo‘lsa, boshqa oila a’zolari bilan turar joydan foydalanishda teng huquqlarga ega bo‘ladilar.

Ijaraga oluvchining turar joyiga vasiy yoki homiy sifatida ko‘chib kirgan fuqarolar, shuningdek ijara shartnomasiga kiritilmagan boshqa shaxslar bu turar joyga nisbatan mustaqil huquqqa ega bo‘lmaydilar.

Munitsipal, idoraviy uy-joy fondi va aniq maqsadli kommunal uy-joy fondining uylaridagi turar joyni ijaraga oluvchi, uning oila a’zolari yoki ijaraga oluvchi bilan doimiy yashayotgan fuqarolar vaqtincha bo‘lmaganida turar joy olti oy muddat davomida ularning hisobida saqlanib turadi.

Vaqtincha bo‘lmaganida fuqarolarning turar joyi quyidagi hollarda olti oydan ortiq muddatga saqlanib turadi:

harbiy xizmatga chaqirilganda – chaqiruv bo‘yicha harbiy xizmatni o‘tashning butun davri mobaynida;

kontrakt bo‘yicha harbiy xizmatga kirilganda – kontrakt bo‘yicha harbiy xizmatni o‘tashning butun davri mobaynida;

ish sharoitlari va xususiyati bo‘yicha (kema ekipaji, geologiya, qidiruv partiyalarining, ekspeditsiyalarining xodimlari va hokazolar), chet elga xizmat safarida bo‘lish yoki ta’lim olishi munosabati bilan (studentlar, doktorantlar va boshqalar) doimiy yashash joyidan vaqtincha jo‘nab ketilganda – ushbu ishni bajarish, xizmat safarida bo‘lish yoki ta’lim olishning butun davri mobaynida;

bolalar tarbiyalash uchun bolalar muassasasiga, qarindoshlarga yoki homiylarga, vasiylarga topshirilganda – ular ushbu muassasada, qarindoshlar yoki homiylar, vasiylar qaramog‘ida bo‘ladigan butun davr mobaynida, agar bolalar chiqib ketgan turar joyda oilaning boshqa a’zolari yashash uchun qolgan bo‘lsa. Agar bolalar chiqib ketgan turar joyda ularning oila a’zolari yashash uchun qolmagan bo‘lsa, ushbu xona bolalarning muassasada bo‘lishi muddati tugaguncha yoki qarindoshlar yoxud homiylar, vasiylar qaramog‘idan qaytib kelgan bolalar voyaga yetguncha, shuningdek tegishli hollarda umumiy o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar va oliy ta’lim muassasalarida o‘qish tugaguncha yoxud mamlakat Qurolli Kuchlaridagi harbiy xizmat muddati tamom bo‘lguncha ushbu turar joy ijara shartnomasi asosida boshqa fuqarolarga berib turilishi mumkin;

homiy, vasiy vazifasini bajarish munosabati bilan jo‘nab ketilganda – ushbu vazifalarni bajarishning butun davri mobaynida;

davolanish uchun davolash-profilaktika muassasalariga jo‘nab ketilganda – davolanishda bo‘lgan butun davr mobaynida;

qamalganda yoki ushbu turar joyda yashash imkoniyatini istisno etuvchi ozodlikdan mahrum etish yoki boshqa jazo chorasiga mahkum etilganda – qamoqda bo‘lishning yoki jazoni o‘tashning butun davri mobaynida, agar turar joyda oilaning boshqa a’zolari yashash uchun qolgan bo‘lsa. Agar ko‘rsatilgan fuqarolar chiqib ketgan turar joyda ularning oila a’zolari yashash uchun qolmagan bo‘lsa, bunday fuqarolar qamoqdan ozod bo‘lguncha yoki jazoni o‘tab kelguncha bo‘lgan muddatga ushbu xona ijara shartnomasi asosida boshqa shaxslarga berib turilishi mumkin.

Vaqtincha bo‘lmaganida shaxsning turar joydan foydalanish huquqi ushbu moddaning ikkinchi qismida ko‘rsatilgan muddatlar tugagan kundan boshlab olti oy mobaynida saqlanib qoladi.

Agar ijaraga oluvchi, uning oila a’zolari yoki ijaraga oluvchi bilan doimiy yashayotgan fuqarolar uzrli sabablarga ko‘ra turar joyda olti oydan ortiq muddat bo‘lishmasa, bu muddat shu shaxslarning arizasiga binoan ijaraga beruvchi tomonidan, nizoli hollarda esa, sud tomonidan uzaytirib berilishi mumkin.

Vaqtincha bo‘lmaganida fuqarolarning munitsipal, idoraviy uy-joy fondi va aniq maqsadli kommunal uy-joy fondining uylaridagi turar joyi saqlanishi muddatlari ijaraga oluvchi va ijaraga beruvchining o‘zaro kelishuvi bilan qisqartirilishi mumkin emas.

Fuqarolarni belgilangan muddatdan ortiq bo‘lmaganlari oqibatida munitsipal, idoraviy uy-joy fondi va aniq maqsadli kommunal uy-joy fondining uylaridagi turar joydan foydalanish huquqini yo‘qotgan deb topish ijaraga beruvchining yoki ushbu turar joyda yashab qolgan boshqa doimiy foydalanuvchilarning da’vo arizasiga binoan sud tartibida amalga oshiriladi.

Agar turar joyni ijaraga oluvchi vaqtincha bo‘lmasa, munitsipal, idoraviy uy-joy fondi va aniq maqsadli kommunal uy-joy fondining uylaridagi turar joyda yashovchi oila a’zolari o‘zlari egallab turgan barcha turar joylardan avvalgi shartlar asosida foydalanishga haqlidirlar. Bunda ular ushbu turar joyni ijaraga berish shartnomasi bo‘yicha huquq va majburiyatlarga ega bo‘ladilar. Vaqtincha bo‘lmagan fuqaroning foydalanish huquqi saqlanadigan uy-joy maydoni ortiqcha uy-joy maydoni deb hisoblanmaydi.

Munitsipal, idoraviy uy-joy fondi va aniq maqsadli kommunal uy-joy fondining uylaridagi turar joyni ijaraga oluvchi, agar belgilangan normadan ortiqcha turar joy maydoniga ega bo‘lsa, voyaga yetgan oila a’zolarining roziligiga binoan mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlariga yoki turar joyni bergan korxona, muassasa, tashkilotga belgilangan tartibda murojaat etib, egallab turgan turar joyini kichikroq hajmdagi turar joyga almashtirishni so‘rashi mumkin.

Munitsipal va idoraviy uy-joy fondining uylaridagi turar joyni ijaraga oluvchi ijaraga beruvchining roziligi bilan hamda o‘zi bilan birga yashayotgan voyaga yetgan oila a’zolarining, o‘zi bilan doimiy yashayotgan fuqarolarning roziligi bilan ushbu Kodeksda belgilangan hollarda va tartibda turar joyni ikkilamchi ijaraga berishga haqlidir. Ijaraga oluvchi o‘zi egallab turgan turar joyning bir qismini, vaqtincha ko‘chib ketayotganda esa — barchasini (uning foydalanish huquqi saqlanadigan butun davr uchun) ikkilamchi ijaraga topshirishi mumkin, bunda ijaraga berish shartnomasi bo‘yicha ijaraga oluvchi ijaraga beruvchi oldida javobgar bo‘lib qoladi.

Ijaraga oluvchining turar joyida ikkilamchi ijaraga berish shartnomasi asosida yashayotgan shaxslar ushbu turar joyga nisbatan mustaqil huquqqa ega bo‘lmaydilar.

Turar joyni ikkilamchi ijaraga berish shartnomasining muddati turar joyni ijaraga berish shartnomasining muddatidan ortiq bo‘lishi mumkin emas.

Turar joyni ijaraga berish shartnomasi muddatidan oldin bekor qilingan taqdirda u bilan bir vaqtda turar joyni ikkilamchi ijaraga berish shartnomasi ham bekor bo‘ladi.

Yangi muddatga shartnoma tuzishga bo‘lgan imtiyozli huquq to‘g‘risidagi qoida turar joyni ikkilamchi ijaraga berish shartnomasiga nisbatan tatbiq etilmaydi.

Munitsipal va idoraviy uy-joy fondidagi uylarda turar joyni ikkilamchi ijaraga berish qoidalari qonunchilik bilan belgilab qo‘yiladi.

Aniq maqsadli kommunal uy-joy fondining uylaridagi turar joylarni ikkilamchi ijaraga berishga yo‘l qo‘yilmaydi.

Munitsipal va idoraviy uy-joy fondining uylaridagi turar joyni ikkilamchi ijaraga berishga quyidagi hollarda yo‘l qo‘yilmaydi:

agar ikkilamchi ijaraga oluvchining ko‘chib kirishi oqibatida har bir yashovchiga to‘g‘ri keladigan umumiy maydon belgilangan normadan kamayib ketsa;

agar unda O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi tomonidan tasdiqlangan ro‘yxatdagi ayrim surunkali kasalliklarning og‘ir turlari bilan kasallangan shaxslar yashayotgan bo‘lsa;

ijaraga beruvchining roziligi bo‘lmasa;

ijaraga oluvchining. uning voyaga yetgan oila a’zolarining, u bilan doimiy yashayotgan fuqarolarning roziligi bo‘lmasa;

turar joyni ikkilamchi ijaraga berish qoidalarida belgilangan boshqa hollarda.

Munitsipal va idoraviy uy-joy fondining uylaridagi turar joylardan ikkilamchi ijaraga berish shartnomasi bo‘yicha foydalanganlik va kommunal xizmatlar uchun to‘lanadigan haq miqdori taraflar kelishuviga muvofiq belgilanadi, lekin uning miqdori shu joy uchun ijaraga oluvchi tomonidan to‘lanayotgan haq hamda kommunal xizmatlar haqidan oshib ketmasligi kerak.

Munitsipal va idoraviy uy-joy fondining uylaridagi turar joyni ikkilamchi ijaraga berish shartnomasining muddati tugagandan so‘ng ikkilamchi ijaraga oluvchi shartnomani qayta tiklashni talab qilishga haqli emas va u egallab turgan turar joyni ijaraga oluvchining talabidan keyin ham bo‘shatib bermasa, unga boshqa turar joy berilmagan holda sud tartibida ko‘chiriladi. Ijaraga berish shartnomasi bekor qilingan hollarda ham ikkilamchi ijaraga oluvchi unga boshqa turar joy berilmagan holda xuddi shu tartibda ko‘chiriladi.

Agar ikkilamchi ijaraga berish shartnomasi muddati ko‘rsatilmay tuzilgan bo‘lsa, ijaraga oluvchi ikkilamchi ijaraga berish shartnomasi bekor qilinishi haqida ikkilamchi ijaraga oluvchini uch oy oldin ogohlantirishi shart.

Ikkilamchi ijaraga berish shartnomasi, shuningdek ushbu Kodeksning 69-moddasi hamda 119-moddasining ikkinchi qismida nazarda tutilgan asoslarga ko‘ra ham bekor qilinishi mumkin.

Munitsipal, idoraviy uy-joy fondi va aniq maqsadli kommunal uy-joy fondining uylaridagi ijaraga oluvchi, uning oila a’zolari va u bilan doimiy yashayotgan fuqarolar o‘zaro kelishuvga binoan va ijaraga beruvchini oldindan xabardor qilgan holda vaqtincha yashovchilarga (foydalanuvchilarga) turar joyda tekin yashab turishlari uchun ruxsat etishga haqlidirlar. Vaqtincha yashovchilarning yashab turish muddati olti oydan oshmasligi kerak.

Vaqtincha yashovchilar turar joydan foydalanishda mustaqil huquqqa ega bo‘lmaydilar. Ularning xatti-harakatlari uchun ijaraga beruvchi oldida ijaraga oluvchi javobgardir.

Vaqtincha yashovchilar ular bilan kelishilgan yashab turish muddati o‘tganidan keyin, agarda bunday muddat kelishilmagan bo‘lsa, ijaraga oluvchi, uning oila a’zosi yoki u bilan doimiy yashayotgan fuqaro tomonidan tegishli talab qo‘yilgan kundan e’tiboran ko‘pi bilan yetti kun ichida turar joyni bo‘shatishlari shart. Talab rad etilgan taqdirda vaqtincha yashovchilar sud tartibida boshqa turar joy bermasdan ko‘chirilishlari lozim.

Bir kishi hisobiga to‘g‘ri keladigan uy-joy maydoni ijtimoiy normasi haqidagi qonunchilik talablariga rioya etilmasa, ijaraga beruvchi vaqtincha yashovchilarning yashab turishlarini taqiqlab qo‘yishi mumkin.

Munitsipal, idoraviy uy-joy fondi va aniq maqsadli kommunal uy-joy fondining uylaridagi ijaraga berilgan turar joyni ta’mirlash, agar turar joyni ijaraga berish shartnomasida boshqacha tartib belgilanmagan bo‘lsa, ijaraga oluvchining majburiyatiga kiradi.

Ijaraga berilgan turar joyni kapital ta’mirlash, agar shu turar joyni ijaraga berish shartnomasida boshqacha tartib belgilanmagan bo‘lsa, ijaraga beruvchining majburiyatiga kiradi.

Ijaraga berilgan turar joyni ijaraga oluvchining roziligisiz qayta qurishga, o‘zgartirishga, agar bunday qayta qurish va o‘zgartirish uy-joydan foydalanish sharoitlarini tubdan o‘zgartirsa, yo‘l qo‘yilmaydi.

Munitsipal, idoraviy uy-joy fondi va aniq maqsadli kommunal uy-joy fondining uylaridagi turar joy kapital ta’mirlanayotganda, ta’mirlashni ijaraga oluvchini ko‘chirmasdan amalga oshirish mumkin bo‘lmasa, ijaraga beruvchi ta’mirlanayotgan turar joyni ijaraga berish shartnomasini bekor qilmagan holda ijaraga oluvchiga, uning oila a’zolariga va u bilan doimiy yashayotgan fuqarolarga kapital ta’mirlash o‘tkazish vaqtida boshqa turar joy berishi shart. Ijaraga oluvchi bu turar joyga ko‘chib kirishni rad etgan taqdirda ijaraga beruvchi uning ko‘chib o‘tishini sud tartibida talab qilishi mumkin.

Kapital ta’mirlash vaqtida beriladigan turar joy sanitariya, yong‘inga qarshi, texnik talablarga javob berishi hamda shu aholi punkti chegarasi doirasida joylashgan bo‘lishi kerak.

Ijaraga oluvchini, uning oila a’zolarini va u bilan doimiy yashayotgan fuqarolarni ular egallab turgan turar joydan boshqa turar joy maydoniga ko‘chib o‘tishi va (ta’mirlash tugagach) ilgarigi joyiga qayta ko‘chib o‘tishi ta’mirlanishi kerak bo‘lgan turar joy tasarrufida bo‘lgan ijaraga beruvchining mablag‘lari hisobidan amalga oshiriladi.

Ijaraga oluvchi kapital ta’mirlash munosabati bilan boshqa turar joyda yashagan davrda u foydalanish va kommunal xizmatlar uchun kapital ta’mirlash vaqtiga berilgan turar joy uchun haq to‘laydi.

Kapital ta’mirlash davrida vaqtinchalik turar joy berish o‘rniga ijaraga oluvchiga, uning oila a’zolariga va u bilan doimiy yashayotgan fuqarolarga ularning roziligi bilan doimiy foydalanish uchun boshqa obod turar joy berilishi mumkin.

Turar joy ta’mirlab bo‘lingach, ijaraga beruvchi turar joyni ijaraga oluvchiga qaytarishdan bosh tortgan holda ijaraga oluvchi sudga murojaat etishga haqlidir.

Ijaraga oluvchi, uning oila a’zolari va u bilan doimiy yashayotgan fuqarolar egallab turgan munitsipal, idoraviy uy-joy fondi va aniq maqsadli kommunal uy-joy fondining uylaridagi turar joyni rekonstruksiya yoxud kapital ta’mirlash natijasida saqlab qolish mumkin bo‘lmaganda yoki u tubdan kengayganda, torayganda ijaraga oluvchiga va uning oila a’zolariga, shuningdek u bilan doimiy yashayotgan fuqarolarga kapital ta’mirlash boshlangunga qadar shu aholi punkti chegarasi doirasida boshqa obod turar joy berilishi kerak.

Munitsipal va idoraviy uy-joy fondidagi turar joyni hamda yordamchi xonalarni qayta qurish, o‘zgartirish kvartirani yanada obod qilish maqsadida amalga oshirilishi mumkin va bunga ijaraga oluvchining, uning voyaga yetgan oila a’zolarining, u bilan doimiy yashayotgan fuqarolarning, ijaraga beruvchining roziligi bilangina yo‘l qo‘yiladi.

Ijaraga beruvchining, ijaraga oluvchining, uning voyaga yetgan oila a’zolarining yoki u bilan doimiy yashayotgan fuqarolarning turar joyni va yordamchi xonalarni qayta qurish yoki o‘zgartirishni rad etishi bilan bog‘liq nizolar sud tartibida hal etiladi.

Turar joy va yordamchi xonalarni ijaraga beruvchining ruxsatisiz o‘zboshimchalik bilan qayta qurgan yoki o‘zgartirgan ijaraga oluvchi qonunchilikda belgilangan tartibda javobgar bo‘ladi.

Aniq maqsadli kommunal uy-joy fondining uylaridagi turar joylarni va yordamchi xonalarni qayta qurish hamda o‘zgartirish man etiladi.

Munitsipal, idoraviy uy-joy fondi va aniq maqsadli kommunal uy-joy fondining uylaridagi turar joyni ijaraga berish shartnomasi faqat ijaraga oluvchi, uning voyaga yetgan oila a’zolari, u bilan doimiy yashayotgan fuqarolar hamda ijaraga beruvchining roziligi bilan o‘zgartirilishi mumkin.

Ijaraga oluvchi, uning voyaga yetgan oila a’zolari va u bilan doimiy yashayotgan fuqarolarning talabi bo‘yicha shartnoma voyaga yetgan oila a’zolaridan biri bilan tuzilishi mumkin. Ijaraga oluvchi turar joydan ko‘chib ketgan yoki u vafot etgan taqdirda shartnoma ushbu turar joyda yashayotgan voyaga yetgan oila a’zolaridan biri bilan tuziladi.

Oila a’zosining ijaraga oluvchi deb tan olinishi munosabati bilan yuzaga keladigan nizolar sud tartibida hal etiladi.

Munitsipal, idoraviy uy-joy fondi va aniq maqsadli kommunal uy-joy fondi uylaridagi ijaraga oluvchining oila a’zosi, agar oilaning boshqa a’zolari, u bilan doimiy yashayotgan fuqarolar rozi bo‘lsa hamda uning ulushiga to‘g‘ri keladigan turar joy maydoniga muvofiq yoxud turar joydan foydalanish tartibi to‘g‘risida tuzilgan kelishuvni hisobga olgan holda unga ushbu Kodeksning 9-moddasi talablariga javob beradigan turar joy ajratilishi mumkin bo‘lsa, o‘zi bilan alohida ijara shartnomasi tuzilishini talab qilishga haqlidir.

Alohida ijara shartnomasi tuzish talab qilinishi munosabati bilan yuzaga keladigan nizolar sud tartibida hal etiladi.

Munitsipal, idoraviy uy-joy fondi va aniq maqsadli kommunal uy-joy fondining uylarida alohida ijara shartnomalariga binoan yashayotgan fuqarolar bir oilaga birlashganlari taqdirda o‘zlari egallab turgan barcha turar joy uchun ulardan birortasi bilan yagona ijara shartnomasi tuzilishini talab qilishga haqlidirlar.

Ijaraga beruvchining yagona ijara shartnomasi tuzishni rad etganligi ustidan sud tartibida shikoyat qilinishi mumkin.

Munitsipal, idoraviy uy-joy fondi va aniq maqsadli kommunal uy-joy fondi uylaridagi turar joyni ijaraga berish shartnomasini bekor qilish taraflarning kelishuvi bo‘yicha amalga oshiriladi.

Turar joyni ijaraga oluvchi oila a’zolarining hamda o‘zi bilan doimiy yashayotgan fuqarolarning roziligi bilan istalgan vaqtda ijaraga beruvchini uch oy oldin yozma ravishda ogohlantirib, ijara shartnomasini bekor qilishi mumkin. Ana shunday ogohlantirishsiz shartnoma bekor qilingan taqdirda ijaraga oluvchi keyingi uch oy uchun turar joy haqini to‘lashi shart.

Ijaraga oluvchi, uning oila a’zolari hamda u bilan doimiy yashayotgan fuqarolar boshqa aholi punktiga doimiy yashash uchun jo‘nab ketganlarida yoki shu aholi punktidagi boshqa turar joyga ko‘chib o‘tganlarida turar joyni ijaraga berish shartnomasi jo‘nab ketgan yoki ko‘chib o‘tgan kundan boshlab bekor qilingan deb hisoblanadi.

Turar joyni ijaraga berish shartnomasi istalgan tarafning talabi bo‘yicha:

agar turar joy doimiy yashash uchun yaroqsiz bo‘lib qolsa, shuningdek u avariya holatida bo‘lsa;

agar turar joy joylashgan uy buzilishi kerak bo‘lsa;

uy-joy to‘g‘risidagi qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa hollarda sud tartibida bekor qilinishi mumkin.

Ijaraga berish shartnomasi ijaraga beruvchining talabi bo‘yicha quyidagi hollarda sud tartibida bekor qilinishi mumkin:

agar shartnomada uzoqroq muddat belgilangan bo‘lmasa, ijaraga oluvchi olti oy ortiq muddat uchun turar joy haqini to‘lamasa, qisqa muddatli ijarada esa, shartnomada belgilangan to‘lov muddatini o‘tkazib ikki martadan ortiq to‘lamasa;

ijaraga oluvchi yoki xatti-harakatlari uchun ijaraga oluvchi javob beradigan fuqarolar turar joyni buzsa yoxud shikastlantirsa. Agar turar joyni ijaraga oluvchi yoki xatti-harakatlari uchun ijaraga oluvchi javob beradigan boshqa fuqarolar turar joydan o‘z maqsadi bo‘yicha foydalanmayotgan bo‘lsa, yoxud turmush qoidalarini muntazam buzayotgan bo‘lsa, ijaraga beruvchi ijaraga oluvchini ogohlantirishi mumkin va bu talablar bajarilmaganda turar joyni ijaraga berish shartnomasini sud tartibida bekor qilishga haqlidir.

Turar joyni ijaraga berish shartnomasini bekor qilish uchun asos bo‘lib xizmat qilgan holatlarni bartaraf etish tartibi va muddatlari qonun bilan belgilanadi.

Munitsipal, idoraviy uy-joy fondi va aniq maqsadli kommunal uy-joy fondining uylaridagi egallab turilgan turar joydan ko‘chirishga ushbu Kodeksda belgilangan asoslar bo‘yicha yo‘l qo‘yiladi.

Ko‘chirish sud tartibida amalga oshiriladi.

Turar joylarni o‘zboshimchalik bilan egallab olgan yoki avariya holatida deb topilgan uylarda yashayotgan shaxslar prokuror sanksiyasi asosida ma’muriy tartibda ko‘chiriladilar.

Ma’muriy tartibda ko‘chirish to‘g‘risidagi prokuror qarori ustidan sud tartibida shikoyat qilinishi mumkin.

Fuqarolarga boshqa obod turar joy bergan holda ular munitsipal, idoraviy uy-joy fondi va aniq maqsadli kommunal uy-joy fondining uylaridagi turar joylardan quyidagi hollarda ko‘chiriladi:

agar turar joy joylashgan uy buzilishi kerak bo‘lsa;

turar joy belgilangan tartibda avariya holatida yoki yashash uchun yaroqsiz deb topilgan bo‘lsa;

turar joy yashash uchun mo‘ljallanmagan joyga o‘tkazilayotgan bo‘lsa.

Turar joylar joylashgan munitsipal, idoraviy uy-joy fondi va aniq maqsadli kommunal uy-joy fondining uyi davlat yoki jamoat ehtiyojlari uchun yer uchastkasi ajratilishi munosabati bilan buzilishi kerak bo‘lsa yoxud turar joy yashash uchun mo‘ljallanmagan joyga o‘tkazilishi lozim bo‘lsa, ushbu turar joydan ko‘chirilayotgan fuqarolarga boshqa obod turar joy beriladi va bu turar joy yer uchastkasi ajratilayotgan yoki yashash uchun mo‘ljallanmagan joyga o‘tkazilishi lozim bo‘lgan turar joy berilayotgan korxona, muassasa, tashkilotlar tomonidan beriladi.

Agar turar joy avariya holatida yoki yashash uchun yaroqsiz deb topilgan bo‘lsa, ushbu turar joydan ko‘chirilayotgan fuqarolarga mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organi qonunchilikda belgilangan tartibda boshqa obod turar joy beradi.

Ko‘chirilishi munosabati bilan fuqarolarga berilayotgan boshqa obod turar joy ushbu Kodeksning 9-moddasida belgilangan turar joylarga nisbatan qo‘yiladigan talablarga javob berishi, shu aholi punkti chegarasi doirasida bo‘lishi va maydoni ilgari egallab turilgan maydondan kichik bo‘lmasligi kerak.

Agar ijaraga oluvchi alohida kvartirani yoki bittadan ortiq xonani egallab turgan bo‘lsa, unga tegishligicha alohida kvartira yoxud xuddi shuncha xonali turar joy berilishi lozim.

Agar ijaraga oluvchi ortiqcha uy-joy maydoniga ega bo‘lgan bo‘lsa, turar joy bir kishi hisobiga uy-joy maydonining belgilangan ijtimoiy normasidan kam bo‘lmagan hajmda, qo‘shimcha uy-joy maydoni olish huquqiga ega bo‘lgan va amalda undan foydalanib kelgan ijaraga oluvchiga yoki uning oila a’zolariga – qo‘shimcha uy-joy maydoni normasi hisobga olingan holda beriladi.

Ko‘chirilayotgan shaxsga berilayotgan turar joy ijaraga oluvchini ko‘chirish to‘g‘risidagi sud qarorida, ma’muriy tartibda ko‘chirilayotganda esa, prokuror qarorida ko‘rsatilgan bo‘lishi shart.

O‘zbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligiga va Milliy gvardiyasiga qarashli turar joylarni hisobga olish, berish, ulardan foydalanish, ularni bronlashtirish, almashtirish, ularga takroran ko‘chib kirish ushbu Kodeksga va boshqa qonunchilik hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi.

Harbiy xizmatdan rezervga bo‘shatilgan yoki iste’foga chiqqan harbiy xizmatchilar hamda ularga tenglashtirilgan shaxslar, shuningdek ular bilan yashovchi shaxslar harbiy shaharchalardagi o‘zlari egallab turgan turar joydan boshqa obod turar joy berilgan holda ko‘chirilishlari mumkin. Harbiy tashkilotlar bilan aloqasini uzgan boshqa shaxslar ham harbiy shaharchalardan xuddi shu tartibda ko‘chiriladilar.

Agar munitsipal, idoraviy uy-joy fondi va aniq maqsadli kommunal uy-joy fondining uylaridagi turar joyni ijaraga oluvchi, uning oila a’zolari yoki u bilan doimiy yashayotgan fuqarolar turar joyni buzayotgan yoxud shikastlantirayotgan yoki undan o‘z maqsadi bo‘yicha foydalanmayotgan yoxud turmush qoidalarini muntazam buzib boshqalarning u bilan bir kvartira yoki bir uyda yashash imkonini bermayotgan bo‘lsalar, bunda ogohlantirishlar va jamoat ta’sir choralari natija bermagan bo‘lsa, shuningdek shartnomada uzoqroq muddat belgilanmagani holda ijaraga oluvchi turar joy haqini olti oy to‘lamagan bo‘lsa, qisqa muddatli ijarada esa shartnomada belgilangan to‘lov muddati o‘tganidan so‘ng ikki martadan ortiq to‘lanmagan holda ijaraga beruvchi yoki o‘zga manfaatdor shaxslarning talabi bo‘yicha aybdorlarni ko‘chirish boshqa turar joy bermasdan amalga oshiriladi. Shuningdek ota-onalik huquqidan mahrum etilgan shaxslar, ota-onalik huquqidan mahrum bo‘lganliklari uchun o‘z farzandlari bilan birga yashashi mumkin emas deb topilsa, ular boshqa turar joy bermasdan ko‘chirilishlari mumkin.

Birga yashash imkoni bo‘lmaganligi sababli boshqa turar joy bermasdan ko‘chirilishi lozim bo‘lgan shaxslar o‘zlari egallab turgan turar joydan ko‘chirilish o‘rniga uni almashtirishdan manfaatdor taraf ko‘rsatgan boshqa turar joyga almashtirishga sud tomonidan majbur etilishlari mumkin.

Turar joyni o‘zboshimchalik bilan egallab olgan shaxslar boshqa turar joy bermasdan ushbu Kodeks 70-moddasining uchinchi qismida nazarda tutilgan tartibda ko‘chiriladilar.

Xususiy, munitsipal, idoraviy uy-joy fondi yoki aniq maqsadli kommunal uy-joy fondining uylarida joylashgan, o‘z mehnat munosabatlari xususiyatiga ko‘ra ish joyiga bevosita yaqin yerda yashashi kerak bo‘lgan fuqarolar ko‘chib kirishiga mo‘ljallangan turar joylar xizmat turar joylari deb hisoblanadi.

Saylab qo‘yiladigan lavozimlarni egallab turgan, mehnat shartnomalari bo‘yicha ishlayotgan shaxslarga, harbiy xizmatchilarning ayrim toifalariga, shuningdek qonunchilikda belgilangan ro‘yxatdagi boshqa shaxslarga beriladigan turar joylar ham xizmat turar joylariga kiritilishi mumkin.

Belgilangan tartibda oilaviy bolalar uyi tashkil etilganda tarbiyasiga olingan bolalar bilan birgalikda yashashi uchun tarbiyachi – ota-ona etib tayinlangan fuqarolarga xizmat uyi yoki xizmat kvartirasi beriladi.

Xizmat turar joylaridan o‘z maqsadida foydalaniladi.

Xizmat turar joylari mehnat shartnomasining amal qilish muddatiga yoki xizmat davriga, saylab qo‘yiladigan lavozim muddati tugagunga qadar beriladi.

Xizmat turar joylarini berish tartibi, shuningdek ularni olish huquqiga ega bo‘lgan xodimlar toifalari ro‘yxati O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Xizmat turar joyi ijara shartnomasi shu turar joy mulkdori yoki u vakil qilgan organ bilan ish, xizmat vaqtida undan foydalanish uchun topshirilayotgan shaxs o‘rtasida tuziladi.

Xizmat turar joyi ijara shartnomasi yozma shaklda tuziladi.

Xizmat turar joylaridan foydalanish munitsipal, idoraviy uy-joy fondi va aniq maqsadli kommunal uy-joy fondidagi turar joylardan foydalanish qoidalariga muvofiq amalga oshiriladi.

Xizmat turar joyi ijara shartnomasi mehnat, xizmat munosabatlari tugatilishi bilan bir vaqtda bekor bo‘ladi.

Agar mehnat, xizmat munosabatlari tiklansa, xizmat turar joyini ijaraga oluvchi xizmat turar joyi ijara shartnomasi muddati tugagandan keyin ham ijara shartnomasini qayta tiklashda imtiyozli huquqni saqlab qoladi.

Korxona, muassasa, tashkilot bilan mehnat munosabatlarini uzgan xodimlar, shuningdek saylab qo‘yiladigan lavozimlarni egallab turgan shaxslar, harbiy xizmatchilar qonunchilikda nazarda tutilgan hollarda ular bilan birga yashayotgan barcha shaxslar bilan birgalikda boshqa turar joy bermasdan xizmat turar joyidan ko‘chiriladilar.

Agar xizmat turar joyi ijara shartnomasi muddati tugagach, ijaraga oluvchi, uning oila a’zolari va u bilan doimiy yashayotgan fuqarolar shu turar joyni bo‘shatib berishdan bosh tortsalar, ular boshqa turar joy bermasdan sud tartibida ko‘chiriladilar, ushbu Kodeksning 80-moddasida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.

Boshqa turar joy bergan holda xizmat turar joylaridan quyidagilar ko‘chiriladilar:

I va II guruh nogironlari;

1941 — 1945-yillardagi urush faxriylari va baynalmilalchi jangchilar;

harbiy xizmatni o‘tayotganida halok bo‘lgan yoki bedarak yo‘qolgan harbiy xizmatchilarning oilalari;

nogiron farzandlari bo‘lgan oilalar;

tarbiyachi-ota-onalar, oilaviy bolalar uyi tugatilgan taqdirda;

xizmat turar joyi bergan tashkilotlarda kamida o‘n yil ishlagan (xizmat qilgan) shaxslar;

egallab turgan lavozimi munosabati bilan turar joy berilgan bo‘lib, lavozimidan bo‘shagan, lekin turar joyni bergan korxona, muassasa, tashkilot bilan mehnat munosabatlarini uzmagan shaxslar;

xodimlar soni (shtati) yoki ish xususiyatining o‘zgarishi yoxud korxona, muassasa, tashkilot tugatilishi munosabati bilan mehnat shartnomasi bekor qilingan shaxslar;

o‘zi ishlagan korxona, muassasa, tashkilotdan pensiyaga chiqqan xodimlar;

xizmat turar joyi berilgan shaxs vafot etganda uning oila a’zolari;

voyaga yetmagan farzandlari bilan birga yashayotgan yolg‘iz shaxslar.

Ushbu moddaning birinchi qismida ko‘rsatib o‘tilgan fuqarolarga shu Kodeksning 9-moddasida belgilangan talablarga javob beradigan hamda ushbu aholi punkti chegarasi doirasida bo‘lgan turar joy beriladi.

Maxsus uylar fuqarolarning ayrim toifalari qonunchilikda belgilangan tartibda va shartlarda yashashi uchun mo‘ljallangandir.

Maxsus uylar jumlasiga quyidagilar kiradi:

yotoqxonalar;

vaqtinchalik uy-joy fondi uylari;

nogironlar, faxriylar, yolg‘iz qariyalar uchun internat-uylar;

bolalar uylari va boshqa maxsus maqsadli uylar.

Xodimlar, xizmatchilar, studentlar, o‘quvchilar, shuningdek boshqa fuqarolarga ishlash, xizmat yoki o‘qish davrida yashash uchun yotoqxonalar berilishi mumkin. Maxsus qurilgan yoki shu yotoqxonalar uchun qayta jihozlangan uylar yotoqxonalar sifatida beriladi. Yotoqxonalar ularda yashaydigan fuqarolarning istiqomat qilishlari, shug‘ullanishlari va dam olishlari uchun zarur bo‘lgan mebel, boshqa uy-ro‘zg‘or asboblari va madaniy-maishiy buyumlar bilan ta’minlangan bo‘ladi.

Yotoqxonalardan joy berish va ulardan foydalanish tartibi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Uylarni yotoqxonalarga o‘tkazish, shuningdek yotoqxonalarga uylar maqomini berish uy-joy fondining mulkdorlari tomonidan mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari bilan kelishilgan holda amalga oshiriladi.

Vaqtinchalik uy-joy fondi tegishli uy-joy fondining mulkdori yoki u vakolat bergan organning qarori bo‘yicha tashkil qilinishi mumkin. Vaqtinchalik uy-joy fondi turar joylari ijaraga berish shartnomasi asosida fuqarolar egallab turgan turar joylar kapital ta’mirlanishi, rekonstruksiya, modernizatsiya qilinishi munosabati bilan hamda qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa hollarda ularning vaqtincha yashab turishiga mo‘ljallangan bo‘lib, sanitariya, yong‘inga qarshi va texnik talablarga javob berishi lozim.

Vaqtinchalik uy-joy fondidan turar joylar fuqarolarga turar joyi kapital ta’mirlanishi lozim bo‘lgan, lekin unda yashab turgan fuqarolarni ko‘chirmasdan ta’mirlashning imkoni bo‘lmagan turar joyning ijaraga beruvchisi tomonidan beriladi.

Vaqtinchalik uy-joy fondi turar joylarini berish va ulardan foydalanish tartibi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Nogironlar, faxriylar, yolg‘iz qariyalar uchun internat-uylardan, bolalar uylaridan hamda boshqa maxsus maqsadli uylardan, ularni tuzgan organ qaroriga binoan turar joylar beriladi.

Maxsus uylardan ko‘chirish ushbu Kodeksda hamda boshqa qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan tartibda va shartlarda amalga oshiriladi.

Mehnat, xizmat munosabatlarini tugatgan fuqarolar, shuningdek o‘quv yurtlarida o‘qishni tamomlagan shaxslar ularga ishi, xizmati yoki o‘qishi munosabati bilan berilgan yotoqxonadan boshqa turar joy bermasdan ko‘chiriladilar.

Ushbu Kodeksning 80-moddasida qayd etib o‘tilgan fuqarolar boshqa turar joy bermasdan yotoqxonadan ko‘chirilishlari mumkin emas.

Vaqtinchalik uy-joy fondi turar joylaridan va boshqa maxsus uylardan ko‘chirish ushbu turar joy berilishiga olib kelgan sabablar bartaraf etilganligi (kapital ta’mirlash tugaganligi, boshqa turar joy berilganligi yoki olinganligi va hokazo) munosabati bilan, shuningdek ushbu Kodeksda va o‘zga qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa asoslar bo‘yicha ham amalga oshiriladi.

Turar joy fuqarolar va yuridik shaxslarga egalik qilish va foydalanish uchun arenda shartnomasi asosida berilishi mumkin. Yuridik shaxs turar joydan faqat fuqarolar yashashi uchun foydalanishi mumkin.

Turar joy arendasi shartnomasi yozma shaklda tuzilishi hamda qonunchilikda belgilangan tartibda hisobga olinishi (ro‘yxatdan o‘tkazilishi) lozim.

Turar joy arendasi shartnomasi quyidagilarni o‘z ichiga olishi kerak:

turar-joyni arendaga berish tartibi va uning qiymati;

turar joy arendasining muddatlari;

turar joyni arendaga berish shartlari va arenda haqi miqdori, uni to‘lash muddatlari;

arendaga beruvchi arendaga berayotgan turar joyning, muhandislik qurilmalarining holati to‘g‘risidagi ma’lumotlar;

shartnoma muddati o‘tishi bilan turar joyni arendaga beruvchiga qaytarish tartibi;

arendaga berilgan turar joyga qarash, xizmat ko‘rsatish va uni ta’mirlash bo‘yicha taraflarning majburiyatlari;

arendaga berilgan turar joyni ijaraga berish yoki ikkilamchi arendaga berish imkoniyatlari, shartlari va tartibi;

taraflarning javobgarligi.

Turar joy arendasi shartnomasiga taraflarning kelishuvi bo‘yicha qonunchilikka muvofiq boshqa shartlar ham kiritilishi mumkin.

Arendaga beruvchi turar joyni arendaga oluvchiga yashash uchun yaroqli holatda hamda ushbu Kodeksning 9-moddasiga binoan turar joylarga nisbatan qo‘yiladigan talablarga javob beradigan holatda arendaga berishi shart.

Arendaga beruvchi arendaga berilayotgan turar joyning muhandislik qurilmalari va konstruksiyalaridagi shartnoma tuzilayotgan paytda aniqlangan yoki aniqlanmagan barcha nuqsonlar, nosozliklar uchun javobgar bo‘ladi.

Arendaga oluvchi arendaga beruvchining roziligi bilan arendaga berilgan turar joyni ikkilamchi arendaga (ijaraga) berishga va arenda shartnomasi bo‘yicha o‘z huquq va majburiyatlarini boshqa shaxsga o‘tkazishga (qayta ijara), arendaga berilgan turar joyni tekin foydalanishga berishga haqlidir. Bunday hollarda arendaga oluvchi arendaga beruvchi oldida shartnoma bo‘yicha javobgar bo‘lib qoladi.

Turar joyni ikkilamchi arendaga (ijaraga) berish shartnomasi arenda shartnomasi amal qiladigan muddatdan uzoqroq muddatga tuzilishi mumkin emas.

Arendaga oluvchi arendaga beruvchining roziligi bilan arendaga berilgan turar joyni to‘laligicha yoki qisman sotib olishi mumkin. Arendaga berilgan turar joyni sotib olish qonunchilikka muvofiq amalga oshiriladi.

Turar joyni arendaga berish va sotib olish shartnomasi tuzilayotgan, o‘zgartirilayotgan, bekor qilinayotganda yuzaga keladigan nizolar sud tartibida ko‘rib chiqiladi.

Arenda haqini to‘lash tartibi, shartlari va muddatlari turar joy arendasi shartnomasida belgilab qo‘yiladi.

Turar joy arenda haqining miqdori taraflarning kelishuviga ko‘ra qonunchilikda nazarda tutilgan tartibda o‘zgartirilishi mumkin.

Turar joyni arendaga oluvchi shaxs, agar arenda shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo‘lmasa, arendaga beruvchining roziligi bilan hamda qonunchilikda belgilangan tartibda o‘z mablag‘lari hisobidan turar joylarda yashash sharoitini yaxshilovchi o‘zgartishlar qilish, rekonstruksiyalash, kengaytirish, texnik qayta jihozlash ishlarini amalga oshirish huquqiga ega.

Agar arendaga berilgan turar joyning sifati arendaga beruvchining roziligi bilan yaxshilansa, shartnoma muddati o‘tganidan keyin yoki shartnoma bekor qilinganda, basharti arenda shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo‘lmasa, arendaga oluvchi ushbu maqsadda qilgan barcha xarajatlari ijaraga beruvchi tomonidan qoplanishini talab qilish huquqiga ega.

Arendaga berilgan turar joyni yaxshilash uchun arendaga oluvchi tomonidan arendaga beruvchi bilan kelishilmagan holda qilingan xarajatlar qiymati, agar qonunda boshqacha tartib nazarda tutilgan bo‘lmasa, qoplanmaydi.

Arendaga berilgan turar joyga nisbatan mulk huquqi yoki boshqa ashyoviy huquqning o‘zga shaxsga o‘tishi arenda shartnomasining o‘zgarishi yoki bekor qilinishi uchun asos bo‘lmaydi.

Turar joy arendasi shartnomasi, agar shartnomada yoki qonunda boshqacha tartib nazarda tutilgan bo‘lmasa, taraflar kelishuvi bo‘yicha o‘zgartirilishi yoki bekor qilinishi mumkin. Shartnoma shartlari bir tarafning aybi bilan buzilganda, shuningdek shartnomada yoki qonunda nazarda tutilgan boshqa hollarda turar joy arendasi shartnomasi ikkinchi tarafning talabiga binoan sud qaroriga ko‘ra o‘zgartirilishi yoki bekor qilinishi mumkin.

Agar turar joyning arenda haqi shartnomada belgilangan muddat o‘tganidan so‘ng ketma-ket ikki martadan ortiq to‘lanmayotgan bo‘lsa, arenda shartnomasi sud tartibida bekor qilinishi mumkin va arendaga oluvchi arendaga berilgan turar joydan boshqa turar joy berilmasdan ko‘chirilishi kerak.

Turar joy arendasi shartnomasining muddatidan ilgari bekor qilinishi, agar turar joy arendasi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo‘lmasa, unga muvofiq tuzilgan ikkilamchi arendaga (ijaraga) berish shartnomasining ham bekor bo‘lishiga olib keladi.

Agar turar joy arendasi shartnomasi O‘zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksida nazarda tutilgan asoslarga binoan haqiqiy emas deb topilsa, unga muvofiq tuzilgan ikkilamchi arendaga (ijaraga) berish shartnomasi ham haqiqiy emas deb topiladi.