Ushbu Kodeks suv, suv obyektlari, suv xo‘jaligi obyektlari va suv fondi yerlaridan oqilona foydalanish hamda ularni muhofaza qilish sohasidagi munosabatlarni tartibga soladi.

Ushbu Kodeksning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

aholini, iqtisodiyot tarmoqlarini va ekologik tizimlarni suv bilan barqaror ta’minlashga erishish hamda uni saqlab turish;

iqlim o‘zgarishini hisobga olgan holda suvlarni oqilona boshqarish va ulardan foydalanish hamda tejash;

suvlarni bulg‘alanish, ifloslanish va kamayib ketishdan muhofaza qilish;

suvlarning zararli ta’sirining oldini olish va uni bartaraf etish;

suv obyektlarining holatini yaxshilash;

suvga doir munosabatlar sohasida iqtisodiy mexanizmlarni, shu jumladan davlat-xususiy sheriklikni rivojlantirish;

yuridik va jismoniy shaxslarning suvga doir munosabatlar sohasidagi huquqlarini hamda qonuniy manfaatlarini himoya qilish;

suv masalalari bo‘yicha davlatlararo hamkorlikni rivojlantirish.

Suv to‘g‘risidagi qonunchilik ushbu Kodeks va boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir.

Agar O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida O‘zbekiston Respublikasining suv to‘g‘risidagi qonunchiligida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan bo‘lsa, xalqaro shartnoma qoidalari qo‘llaniladi.

Ushbu Kodeksda quyidagi asosiy tushunchalar qo‘llaniladi:

gidrotexnika inshootlari — suv omborlari to‘g‘onlari, daryolardagi, soylardagi, kanallardagi va kollektorlardagi to‘g‘onlar, daryolar o‘zanlaridagi to‘suvchi inshootlar, suv olish, suv o‘tkazish, suv tashlash hamda qirg‘oqlarni himoya qilish inshootlari, gidroelektrostansiyalar, nasos stansiyalari;

yer osti suvlari — yer osti suv obyektlarining suvlari;

yer usti suvlari — yer usti suv obyektlarining suvlari;

ichimlik suvi ta’minoti — ichimlik suvini ichimlik suvi ta’minoti tarmoqlari orqali va (yoki) transportda iste’molchilarga yetkazib berish;

kanallar — suv bilan manbadan suvdan foydalanuvchilarning chegarasiga qadar ta’minlash uchun mo‘ljallangan suv xo‘jaligi obyektlari;

kollektor-drenaj suvlari — yer osti sizot suvlari va tashlama suvlar;

kollektor-drenaj tarmog‘i — yer osti sizot suvlarini va tashlama suvlarni to‘plash hamda chiqarib yuborish uchun mo‘ljallangan suv xo‘jaligi obyekti;

mineral suvlar — tarkibida erigan tuzlar, mikroelementlar, shuningdek davolashda ijobiy ta’sir ko‘rsatadigan ba’zi biologik faol komponentlar mavjud bo‘lgan suvlar;

oqova suvlar — maishiy, ishlab chiqarish yoki boshqa ehtiyojlar uchun foydalanilgan hamda dastlabki kimyoviy tarkibi va fizik xossalarini o‘zgartirgan qo‘shimcha aralashmalar bilan ifloslangan suvlar, shuningdek atmosfera yog‘inlari yog‘ishi natijasida hosil bo‘lgan, aholi punktlari va sanoat korxonalari hududidan oqib chiquvchi suvlar;

sanitariya muhofazasi zonasi — ichimlik, maishiy va davolash-sog‘lomlashtirish maqsadlari uchun mo‘ljallangan, foydalanilayotgan, loyihalashtirilayotgan, qurilayotgan va rekonstruksiya qilinayotgan obyektlarga tutash bo‘lgan, ularning sanitariya-epidemiologik ishonchliligini ta’minlash uchun tashkil etiladigan, muhofaza rejimiga ega bo‘lgan hududlar;

sohil bo‘yi mintaqasi — suvni muhofaza qilish zonasi doirasida tabiiy yer usti suv obyektlari, shuningdek foydalanilayotgan, loyihalashtirilayotgan, qurilayotgan va rekonstruksiya qilinayotgan suv xo‘jaligi obyektlari suv obyekti bo‘ylab yoki ular atrofida ushbu suv xo‘jaligi obyektlaridan tegishli tarzda foydalanishni ta’minlash, ularni rekonstruksiya qilish, ta’mirlash va tiklash, shuningdek suv resurslarini oqilona boshqarish va ularning hisobini yuritish uchun tashkil etiladigan qat’iy rejimli hudud;

suv yetkazib beruvchi tashkilot — suv xo‘jaligi obyektlaridan foydalanish va ularga texnik xizmat ko‘rsatish uchun mas’ul bo‘lgan, o‘ziga shartnoma asosida suvdan foydalanuvchilarga suv olish va yetkazib berish huquqi berilgan suv xo‘jaligining foydalanuvchi tashkiloti va (yoki) boshqa yuridik shaxs;

suvlarning zararli ta’siri — suvlarning salbiy ta’siri natijasida sodir bo‘layotgan muayyan obyektlarning yuvilib ketishi, buzilishi, suv bosishi, zax bosishi, loyqa cho‘kishi, botqoqlanishi, sho‘rlanishi va boshqa hodisalar;

suvni muhofaza qilish zonasi — suvlarning sanitariya holatini zarur darajada saqlab turish, ularning bulg‘anishi va ifloslanishining, shuningdek suv obyektlarining tuproq eroziyasi mahsulotlari bilan loyqa cho‘kishining oldini olish, shuningdek qulay suv rejimini yaratish va saqlab turish maqsadida maxsus foydalanish va xo‘jalik faoliyati yuritish rejimi belgilanadigan, suv obyektlarining o‘zanlariga yoki akvatoriyalariga tutash bo‘lgan tabiiy hudud;

suv obyekti — suvlar doimiy ravishda yoki vaqtincha to‘planadigan va suv rejimining o‘ziga xos shakllari va belgilari mavjud bo‘lgan tabiiy (jilg‘alar, soylar, daryolar va boshqalar) hamda sun’iy (ochiq va yopiq kanallar, shuningdek kollektor-drenaj tarmoqlari) suv oqimlari, tabiiy (ko‘llar, dengizlar, yer osti suvlari konlari va suvli qatlamlari) va sun’iy (suv omborlari, sel-suv omborlari, hovuzlar va boshqalar) suv havzalari, shuningdek buloqlar va boshqa obyektlar;

suv olish kvotasi — suv yetkazib beruvchi tashkilotlarga va suvdan foydalanuvchilarga bir necha yil uchun ajratiladigan suv hajmi;

suv olish limiti — suv obyektlarining suvlilik darajasiga qarab suv yetkazib beruvchi tashkilotlarga va suvdan foydalanuvchilarga vegetatsiya va kuz-qish davrlari uchun ajratiladigan suv hajmi (suv olish kvotasidan foiz hisobida);

suv obyektlarini muhofaza qilish — suv obyektlarini saqlash va tiklashga qaratilgan tadbirlar tizimi;

suv rejimi — suv sifati, sathi, oqimi tezligi, sarfi va hajmining vaqt birligida o‘zgarishi;

suv resurslari — suv obyektlarining foydalanilayotgan yoki foydalanilishi mumkin bo‘lgan yer osti va yer usti suvlari;

suv servituti — suv obyektidan yoki uning bir qismidan, shu jumladan suvni muhofaza qilish zonalaridan cheklangan tarzda foydalanish huquqi;

sug‘orish tarmog‘i — suvdan foydalanuvchilarning sug‘oriladigan maydonlariga, shuningdek boshqa obyektlarga kanallardan va boshqa suv obyektlaridan suv yetkazib beriladigan, suvdan foydalanuvchilarga maqsadli foydalanish uchun berilgan suv xo‘jaligi obyekti;

suv fondi — suv obyektlarida to‘plangan barcha suvlar majmui;

suv fondi yerlari — yer usti suv obyektlari va suv xo‘jaligi obyektlari egallagan yerlar hamda suv obyektlarining qirg‘oqlari bo‘ylab ajratilgan mintaqalar;

suvdan foydalanuvchi — suv resurslaridan o‘z ehtiyojlari uchun foydalanadigan yuridik yoki jismoniy shaxs;

suvdan foydalanish — yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan o‘z ehtiyojlarini qanoatlantirish uchun suv resurslaridan foydalanilishi;

suv xo‘jaligi — suv resurslarini va suv obyektlarini o‘rganish, hisobga olish, boshqarish, ulardan foydalanish, ularni muhofaza qilish, shuningdek suvlarning zararli ta’siriga qarshi kurashishni qamrab oladigan iqtisodiyot tarmog‘i;

suv xo‘jaligi obyekti — gidrotexnika inshootlari, shuningdek ular bilan bog‘liq bo‘lgan yo‘llar, binolar, elektr uzatish liniyalari hamda suv xo‘jaligi faoliyatini amalga oshirish uchun mo‘ljallangan boshqa infratuzilma;

suv xo‘jaligi xizmati — suvdan foydalanuvchiga suv xo‘jaligi sohasida shartnoma asosida ko‘rsatiladigan xizmat;

suv xo‘jaligining foydalanuvchi tashkiloti — O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligining tashkiloti bo‘lib, uning zimmasiga suv xo‘jaligi obyektlariga texnik xizmat ko‘rsatish va ulardan foydalanish vazifalari yuklatilgan;

tashlama suvlar — kanallardan va sug‘orish tarmoqlaridan suv obyektlariga yoki joy relyefiga avariya holatida tashlanadigan suvlar, shuningdek sug‘oriladigan yerlardan nooqilona foydalanilishi natijasida ulardan tashlanadigan suvlar;

transchegaraviy suvlar — ikki va undan ortiq davlatlar chegaralarini kesib o‘tadigan yoki shunday chegaralarda joylashgan har qanday yer usti yoki yer osti suvlari;

transchegaraviy suv obyektlari — ikki va undan ortiq davlatlar chegaralarini kesib o‘tadigan yoki shunday chegaralarda joylashgan suv obyektlari;

transchegaraviy ta’sir — jismiy manbasi to‘liq yoki qisman u yoki bu sohil bo‘yi davlat yurisdiksiyasi ostidagi hududda joylashgan, transchegaraviy suvlar holati inson faoliyati ta’sirida o‘zgarishi natijasida yuzaga keladigan, boshqa sohil bo‘yi davlat yurisdiksiyasi ostidagi hududdagi atrof-muhitga bo‘lgan har qanday jiddiy zararli ta’sir oqibatlari.

Suvga doir munosabatlarning obyektlari quyidagilardan iborat:

suv obyektlari yoki ularning bir qismi yoxud suv resurslari;

suv xo‘jaligi obyektlari;

suv fondi yerlari.

Suvga doir munosabatlarning subyektlari quyidagilardan iborat:

maxsus vakolatli davlat organlari, shu jumladan respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari;

mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari;

suv xo‘jaligining foydalanuvchi tashkilotlari;

suv yetkazib beruvchi tashkilotlar;

suvdan foydalanuvchilar;

fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari va boshqa nodavlat tashkilotlari.

Suvga doir munosabatlar sohasidagi asosiy prinsiplar quyidagilardan iborat:

suv resurslaridan maqsadli va kompleks foydalanish hisobidan aholining, iqtisodiyot tarmoqlarining hamda ekotizimlarning suvga bo‘lgan ehtiyojlarini qanoatlantirish;

aholini ichimlik va xo‘jalik-maishiy ehtiyojlar uchun zarur miqdordagi va sifati kafolatlangan suv bilan birinchi navbatda ta’minlash;

suv obyektlaridan foydalanishda ularni muhofaza qilish ustuvorligi;

suv ekotizimlarining maqbul holati va aholi salomatligini muhofaza qilish uchun qulay shart-sharoitlarni ta’minlash;

suvga doir munosabatlar subyektlarining tengligi;

suvni tejash, undan oqilona foydalanish va uni saqlashni qo‘llab-quvvatlash;

suv resurslarini boshqarishga doir ekotizimli yondashuv;

suv resurslarini integratsiyalashgan holda boshqarish, yer usti, yer osti suvlarini va qaytarib tashlanadigan suvlarni muvofiqlashtirilgan holda boshqarish;

suv resurslarini boshqarish va ulardan foydalanishning havza hamda ma’muriy-hududiy prinsiplarini uyg‘unlashtirish;

suv xo‘jaligi sohasining iqlim o‘zgarishiga moslashishini ta’minlash;

suv ifloslanishining oldini olish, uni cheklash va kamaytirish;

suv xo‘jaligiga bozor iqtisodiyoti va davlat-xususiy sheriklik prinsiplarini joriy etish;

suv resurslarini boshqarish jarayonining ochiqligi, shaffofligini ta’minlash va ushbu jarayonga jamoatchilikni jalb etish;

suvga doir munosabatlarda ilmiy va innovatsion faoliyatni rag‘batlantirish;

suv to‘g‘risidagi qonunchilikni buzish oqibatida yetkazilgan zararning o‘rnini qoplash;

suvga doir munosabatlar subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish.

Suv obyektidan suv olish usuliga, suvning va suv obyektlarining holatiga ta’sir etishiga qarab, suvdan foydalanish umumiy va maxsus foydalanishga bo‘linadi.

Suv obyektlarining toifalari jumlasiga quyidagilar kiradi:

O‘zbekiston Respublikasining yer usti va yer osti suv obyektlari;

O‘zbekiston Respublikasida joylashgan va uning hududini kesib o‘tadigan transchegaraviy yer usti va yer osti suv obyektlari.

Yer usti suv obyektlari jumlasiga tabiiy va sun’iy suv oqimlari hamda hovuzlar, shuningdek buloqlar va boshqa obyektlar, ularning o‘zanlari, tubi va qirg‘oqlari kiradi.

Yer osti suv obyektlari jumlasiga quyidagilar kiradi:

yer osti suvlari konlari va suvli qatlamlari hamda ularning yer qa’risiga yoki yer yuzasiga sizib chiqish zonalari;

suv rejimi chegaralari va chiziqlariga ega bo‘lgan yer qa’ridagi suvlar to‘planishining boshqa shakllari.

Suv obyektlari tanho yoki birgalikda foydalanishda bo‘lishi mumkin.

Suv obyekti suv xo‘jaligining foydalanuvchi tashkilotlariga va suvdan foydalanuvchilarga nazarda tutilgan talablar va shartlarga rioya etilgan taqdirda bitta yoki bir nechta maqsadda foydalanishga beriladi.

Suv obyekti tegishliligi bo‘yicha suv xo‘jaligi organlari, sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi organlari, ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi organlari, tog‘-kon sanoati va geologiya organlari bilan kelishuvga ko‘ra qonunchilikda belgilangan tartibda foydalanishga beriladi.

Oqova suvlarni oqizish uchun suv obyektidan foydalanishga faqat ekologiya va sanitariya talablari hamda shartlariga rioya etilgan taqdirda yo‘l qo‘yiladi.

Suv obyektlari bitta yoki ayni bir vaqtda bir nechta maqsadda foydalanishga berilishi mumkin.

Suv obyektlari tanho foydalanish uchun yuridik va jismoniy shaxslarga O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi yoki boshqa vakolatli davlat organi tomonidan to‘liq yoki qisman beriladi.

Tanho foydalanishga berilmagan suv obyekti birgalikda foydalaniladigan suv obyektidir.

Suvdan foydalanuvchilar birgalikda foydalaniladigan suv obyektidan suv olishda o‘zaro manfaatlarni inobatga olishi, suvdan foydalanish huquqi amalga oshirilishini qiyinlashtirmasligi va bir-biriga zarar yetkazmasligi shart.

Muhofaza etiladigan tabiiy hududlarning suv obyektlari jumlasiga:

davlat qo‘riqxonalaridagi;

majmua (landshaft) buyurtma qo‘riqxonalaridagi;

tabiat bog‘laridagi;

davlat tabiat yodgorliklaridagi;

tabiiy obyektlar va majmualarni saqlab qolish, takror ko‘paytirish va tiklash uchun mo‘ljallangan hududlardagi;

muhofaza etiladigan landshaftlardagi;

ayrim tabiiy resurslarni boshqarish uchun mo‘ljallangan hududlardagi;

davlat biosfera rezervatlaridagi;

milliy bog‘lardagi;

davlatlararo muhofaza etiladigan tabiiy hududlardagi;

boshqa muhofaza qilinadigan tabiiy hududlardagi suv obyektlari kiradi.

Suv umummilliy boylikdir, undan oqilona foydalanish lozim va u davlat tomonidan muhofaza qilinadi.

O‘zbekiston Respublikasi hududida joylashgan suv obyektlari O‘zbekiston Respublikasining mulkidir, bundan ushbu Kodeksda va boshqa qonunlarda, shuningdek xalqaro shartnomalarda nazarda tutilgan hollar mustasno.

Daryolar o‘zanlarining va boshqa suv oqimlarining tabiiy o‘zgarishi O‘zbekiston Respublikasining ushbu suv obyektlariga bo‘lgan mulk huquqi bekor qilinishiga sabab bo‘lmaydi.

Davlat organlari va mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari o‘z vakolatlari doirasida O‘zbekiston Respublikasi nomidan suv obyektlariga bo‘lgan mulk huquqini amalga oshiradi.

Suv xo‘jaligi obyektlari davlat mulkida (respublika, munitsipal mulkida) yoki xususiy mulkda (fuqarolar, fermer va dehqon xo‘jaliklari, shuningdek davlatga qarashli bo‘lmagan boshqa yuridik shaxslar mulkida) bo‘lishi mumkin.

O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga muvofiq boshqa davlatlar hududida joylashgan O‘zbekiston Respublikasining suv xo‘jaligi obyektlari O‘zbekiston Respublikasining mulkidir.

Suv xo‘jaligi obyektlariga bo‘lgan xususiy mulk huquqi bilan bog‘liq munosabatlar O‘zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi bilan tartibga solinadi.

Suv xo‘jaligi obyektlariga bo‘lgan mulk huquqi qonunchilikda belgilangan tartibda majburiy davlat ro‘yxatidan o‘tkazilishi shart.

Suv xo‘jaligi obyektini davlat-xususiy sheriklik shartlari asosida berish davlat-xususiy sheriklik to‘g‘risidagi qonunchilikka asosan amalga oshiriladi.

Suv fondi yerlari doimiy foydalanish huquqi asosida quyidagilarga beriladi:

sun’iy suv obyektlari va suv xo‘jaligi obyektlari bo‘yicha — tegishliligiga ko‘ra tegishli tashkilotlarga;

tabiiy suv obyektlari bo‘yicha — O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligining tegishli tashkilotlariga.

Suv fondi yerlari jamoat ehtiyojlari uchun kompensatsiya evaziga qonunda belgilangan tartibda olib qo‘yilishi mumkin.

Suv fondi yerlarida suv obyektlariga salbiy ta’sir ko‘rsatadigan xo‘jalik faoliyatini va qurilish ishlarini olib borish taqiqlanadi.

Suv fondi yerlaridan foydalanish tartibi ushbu Kodeks va boshqa qonunchilik hujjatlari bilan belgilanadi.

Suv resurslarini boshqarish havzaviy, gidrografik prinsip bo‘yicha yoki ulardan oqilona foydalanishni ta’minlaydigan boshqa shartlarni hisobga olgan holda amalga oshiriladi.

Suv resurslarini boshqarishda quyidagilar maxsus vakolatli organlardir:

yer usti suvlarini boshqarish bo‘yicha O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi va uning O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadigan organlari;

yer osti suvlarini boshqarish bo‘yicha O‘zbekiston Respublikasi Tog‘-kon sanoati va geologiya vazirligi.

Suv resurslarini boshqarishda shaffoflikni ta’minlash va manfaatdor taraflar vakillarini jalb etgan holda tegishli qarorlar qabul qilish maqsadida respublika va havzalar, zarur hollarda esa hududlar darajasida kollegial-maslahat organi shaklidagi suv kengashlari tashkil etiladi.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzurida Respublika suv kengashi tashkil etiladi.

Respublika suv kengashining tarkibiga suv resurslaridan foydalanish va ularni muhofaza qilish sohasidagi vakolatli vazirliklar va idoralarning rahbarlari kiradi. Respublika suv kengashining tarkibiga nodavlat tashkilotlar vakillari, ayrim ekspertlar va olimlar ham kiritilishi mumkin.

O‘zbekiston Respublikasining Bosh vaziri Respublika suv kengashi raisidir.

O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi Respublika suv kengashining ishchi organidir.

Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi va viloyatlar hokimliklari huzurida havza (yoki hududiy) suv kengashlari tashkil etiladi.

Havza (yoki hududiy) suv kengashining tarkibiga suv resurslaridan foydalanish va ularni muhofaza qilish sohasidagi vakolatli vazirliklar va idoralarning hududiy tashkilotlari rahbarlari kiradi. Havza (yoki hududiy) suv kengashining tarkibiga nodavlat tashkilotlar vakillari, ayrim ekspertlar va olimlar ham kiritilishi mumkin.

Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisi, viloyatlar hokimlari havza (yoki hududiy) suv kengashlarining raislaridir.

Qoraqalpog‘iston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi, irrigatsiya tizimlarining havza boshqarmalari havza (yoki hududiy) suv kengashlarining ishchi organlaridir.

Tumanlar (Quvasoy shahri) hokimliklari huzurida tumanlar suv kengashlari tashkil etiladi.

Tumanlar suv kengashlarining tarkibiga suv resurslaridan foydalanish va ularni muhofaza qilish sohasidagi vakolatli vazirliklar va idoralarning tuman tashkilotlari rahbarlari kiradi. Tumanlar suv kengashlarining tarkibiga nodavlat tashkilotlar vakillari, ayrim ekspertlar va olimlar ham kiritilishi mumkin.

Tegishli tuman (Quvasoy shahri) hokimi tuman suv kengashining raisidir.

O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligining tuman tashkiloti yoki tumanning suv xo‘jaligi obyektlarini boshqarishni amalga oshiruvchi tashkilot tuman suv kengashining ishchi organidir.

Respublika, havza, hududiy suv kengashi to‘g‘risidagi nizom va ish reglamenti tegishli Kengash yig‘ilishida tasdiqlanadi.

Davlat tashkilotlariga operativ boshqaruv huquqi asosida berilgan suv xo‘jaligi obyektlari davlat suv xo‘jaligi obyektlaridir.

Davlat suv xo‘jaligi obyektlari foydalanuvchi tashkilotlar tomonidan boshqariladi.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining yoki O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlariga asosan davlat suv xo‘jaligi obyektlari:

davlat-xususiy sheriklik to‘g‘risidagi bitimga asosan xususiy sektor boshqaruviga berilishi;

kim oshdi savdosini o‘tkazish orqali vertikal sug‘orish quduqlari va ayrim kichik nasos stansiyalari (suv chiqarish quvvati sekundiga 1 kub metrgacha) xususiy sektorga realizatsiya qilinishi mumkin.

Faqat bitta suvdan foydalanuvchiga (qishloq xo‘jaligi yer uchastkasi ijarachisiga) xizmat ko‘rsatadigan suv xo‘jaligi obyektlari Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashining yoki viloyat hokimligining tegishli qarori bilan mazkur suvdan foydalanuvchiga operativ boshqaruv huquqi asosida tanho foydalanishga to‘lovsiz beriladi.

Ikki va undan ortiq suvdan foydalanuvchilarga (qishloq xo‘jaligi yer uchastkalari ijarachilariga) xizmat ko‘rsatadigan suv xo‘jaligi obyektlari O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining tegishli qarori bilan suv yetkazib beruvchi tashkilotlarga operativ boshqaruv huquqi asosida tanho foydalanishga to‘lovsiz beriladi.

Foydalanishga berilgan suv xo‘jaligi obyektlarini saqlash tegishligiga ko‘ra suvdan foydalanuvchilarning va suv yetkazib beruvchi tashkilotlarning mablag‘lari hisobidan amalga oshiriladi.

Suvdan foydalanuvchilarning o‘z mablag‘lari hisobidan qurilgan suv xo‘jaligi obyektlari xususiy mulk hisoblanadi.

Yuridik shaxslar, nodavlat notijorat tashkilotlari bo‘lgan suvdan foydalanuvchilar o‘z ta’sis hujjatlariga muvofiq, shuningdek fuqarolar suv resurslarini boshqarishda, suvdan va suv obyektlaridan oqilona foydalanish, ularni muhofaza qilish tadbirlarini amalga oshirishda ishtirok etish huquqiga ega.

Suv xo‘jaligining foydalanuvchi tashkilotlari va suv yetkazib beruvchi tashkilotlar suv resurslarini boshqarishda, suvdan va suv obyektlaridan oqilona foydalanish hamda ularni muhofaza qilish tadbirlarini amalga oshirishda suvdan foydalanuvchilarning, nodavlat notijorat tashkilotlari hamda fuqarolarning, shu jumladan aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlarining takliflarini hisobga oladi.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining suvga doir munosabatlarni tartibga solish sohasidagi vakolatlari jumlasiga quyidagilar kiradi:

suvdan va suv obyektlaridan kompleks hamda oqilona foydalanish, ularni boshqarish va muhofaza qilish sohasida yagona davlat siyosatini amalga oshirish;

suvni va suv obyektlarini oqilona boshqarish tizimini takomillashtirish bo‘yicha choralar ko‘rish;

suvdan va suv obyektlaridan kompleks hamda oqilona foydalanish, ularni boshqarish va muhofaza qilish, shuningdek suvlarning zararli ta’sirining oldini olish va ularni bartaraf etish sohasida vazirliklarning, idoralarning, boshqa yuridik shaxslarning faoliyatini muvofiqlashtirish;

Respublika suv kengashining faoliyatini tashkil etish;

suv fondini tashkil etish va undan foydalanish, suvdan foydalanish normalarini, suv olish kvotalarini va suv olish limitlarini tasdiqlash tartibini belgilash;

suvlarning davlat tomonidan hisobga olib borilishini hamda ulardan foydalanish va ularni muhofaza qilish ustidan davlat nazoratini ta’minlash, davlat suv kadastrini hamda suv monitoringini yuritish;

yirik avariyalarning, falokatlarning, ekologik inqirozlarning va suvlarning zararli ta’sirining oldini olish hamda ularni bartaraf etish bo‘yicha chora-tadbirlar ishlab chiqish;

suv resurslaridan foydalanganlik uchun soliqni hisoblash hamda suv obyektlarini bulg‘atganlik, ifloslantirganlik va quritib qo‘yganlik uchun kompensatsiya to‘lovlari tartibini belgilash;

suv xo‘jaligi sohasida davlatlararo munosabatlarni rivojlantirish yo‘nalishlarini belgilash;

suv xo‘jaligi sohasini rivojlantirishga, suvdan va suv obyektlaridan oqilona va samarali foydalanishga, suv tanqisligining salbiy oqibatlarini yumshatishga qaratilgan qarorlar va dasturlar qabul qilish, suv va suvdan foydalanishga doir boshqa dasturlarni tasdiqlash;

suvni tejaydigan texnologiyalar joriy etilishini davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash tartibini tasdiqlash.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining suvga doir munosabatlarni tartibga solish sohasidagi vakolatlari jumlasiga quyidagilar kiradi:

o‘z hududidagi suv resurslaridan foydalanish va ularni muhofaza qilishning asosiy yo‘nalishlarini belgilash;

o‘z hududidagi suv resurslaridan foydalanilishini tartibga solish va ularni muhofaza qilishga doir talablarga rioya etilishini ta’minlash;

suvdan va suv resurslaridan kompleks hamda oqilona foydalanish, ularni boshqarish, hisobga olish va muhofaza qilish, shuningdek suvlarning zararli ta’sirining oldini olish va ularni bartaraf etish sohasida vazirliklar, idoralar hududiy organlarining, boshqa yuridik shaxslarning faoliyatini muvofiqlashtirish;

tegishli havza (yoki hududiy) suv kengashlarining yoki tumanlar suv kengashlarining faoliyatini samarali tashkil etish;

suvni tejaydigan sug‘orish texnologiyalarini joriy etish bo‘yicha aniq manzilli ro‘yxatlarni shakllantirish va tasdiqlashda, shuningdek ularni amalga oshirishda ko‘maklashish;

suvdan foydalanuvchilarning va suv yetkazib beruvchi tashkilotlarning huquqlari hamda qonuniy manfaatlariga rioya etilishini ta’minlash;

sug‘orish va kollektor-drenaj tarmoqlarini ta’mirlash hamda tiklash va shaxsiy tomorqa yer uchastkalariga suv yetkazib berish tadbirlarini amalga oshirishda ko‘maklashish;

suv obyektlarini saqlash va ularning holatini yaxshilash, suvlarning zararli ta’sirining, shuningdek bulg‘anishining oldini olish hamda uni bartaraf etish tadbirlarini amalga oshirish, avariyalar, toshqinlar, sellar va tabiiy ofatlar natijasida vayron bo‘lgan obyektlarni qayta tiklash;

suv fondi yerlaridan samarali foydalanish masalalarida ko‘maklashish;

suv xo‘jaligining foydalanuvchi tashkilotlarini saqlash xarajatlarini qonunchilikka binoan moliyalashtirish;

suv xo‘jaligining foydalanuvchi tashkilotlariga suv resurslarini boshqarishda ko‘maklashish.

Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining vakolatlari jumlasiga qonunchilikka muvofiq boshqa masalalar ham kiritilishi mumkin.

O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi suvga doir munosabatlarni tartibga solish sohasidagi maxsus vakolatli davlat organidir.

O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligining suvga doir munosabatlarni tartibga solish sohasidagi vakolatlari jumlasiga quyidagilar kiradi:

suv resurslarini boshqarish sohasida yagona davlat siyosatini amalga oshirish, suvning hisobini va uning hisobotini yuritish;

suvdan va suv obyektlaridan oqilona foydalanish hamda ularni muhofaza qilish, shuningdek suvlarning zararli ta’sirining oldini olish hamda uni bartaraf etish sohasida davlat organlarining va boshqa tashkilotlarning faoliyatini muvofiqlashtirishni tashkil etish;

davlat suv kadastrini umumlashtirish va yuritish;

O‘zbekiston Respublikasining suv to‘g‘risidagi qonunchiligini takomillashtirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqish;

manfaatdor davlat organlari ishtirokida suv xo‘jaligi sohasida davlat dasturlari, strategiyalar va konsepsiyalar loyihalarini ishlab chiqish;

suv xo‘jaligi balansini yuritish, irrigatsiya tizimlarining havza boshqarmalari, iqtisodiyot tarmoqlari va hududlar uchun suv olish kvotalari va limitlarini belgilash;

yerlarning meliorativ holatini, yer usti va yer osti suvlarining minerallashuvini hamda kollektor-drenaj tarmoqlarining texnik holatini monitoring qilish va ularni yaxshilash bo‘yicha choralar ko‘rish;

suv obyektlaridagi suvlarni va suvdan foydalanishni davlat tomonidan hisobga olish;

transchegaraviy suv resurslarini boshqarish va ulardan foydalanish bo‘yicha davlatlararo munosabatlarni rivojlantirish, shuningdek xalqaro tashkilotlarning suv xo‘jaligi sohasidagi faoliyatida ishtirok etish;

Respublika suv kengashining ishchi organi funksiyasini bajarish;

tegishliligi bo‘yicha suv va suv xo‘jaligi obyektlarining xavfsizligini va ulardan foydalanishni ta’minlash;

suvdan foydalanish va uni muhofaza qilish ustidan davlat nazoratini amalga oshirish;

belgilangan suv olish limitlari asosida suvdan foydalanuvchilarga suv yetkazib berilishini ta’minlash;

suvdan maxsus foydalanish uchun ruxsatnomalarni kelishish;

suv resurslarini hisobga olishning va suv xo‘jaligida elektr energiyasi iste’molining shaffofligini va to‘liqligini ta’minlash;

sug‘oriladigan yerlarning meliorativ holatini yaxshilash, tuproq eroziyasining, sho‘rlanishining va yuvilib ketishining oldini olish bo‘yicha zarur choralar ko‘rish;

suv xo‘jaligi obyektlarini loyihalashtirish, qurish va rekonstruksiya qilish.

O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligining vakolatlari jumlasiga qonunchilikka muvofiq boshqa masalalar ham kiritilishi mumkin.

O‘zbekiston Respublikasi Tog‘-kon sanoati va geologiya vazirligining suvga doir munosabatlarni tartibga solish sohasidagi vakolatlari jumlasiga quyidagilar kiradi:

yer osti suvlarining resurslari va zaxiralarini aniqlash uchun geologiya-qidiruv ishlarini amalga oshirish, ulardan oqilona foydalanish, ularni ifloslanishdan va kamayib ketishdan muhofaza qilish bo‘yicha asoslantirilgan takliflar ishlab chiqish;

yer osti suvlaridan oqilona foydalanilishi, yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan yer osti suvlaridan foydalanish hamda ularni muhofaza qilish sohasidagi qonunchilik va normativ hujjatlar talablariga rioya etilishi ustidan davlat nazoratini amalga oshirish;

yer osti suvlarining davlat zaxiralari balansi va muhofaza etiladigan tabiiy hududlar davlat kadastri, yer osti chuchuk suvlari konlari hosil bo‘ladigan zonalar to‘g‘risidagi axborotni tuzish;

manfaatdor vazirliklar va idoralar, mahalliy davlat hokimiyati organlari bilan birgalikda yer osti suvlarining davlat monitoringini yuritish;

yer osti suvlaridan oqilona foydalanilishi ustidan o‘z vakolatlari doirasida nazorat va hisobni amalga oshirish;

yer osti suvlarining ifloslanishi manbalari monitoringini yuritish;

manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda yer osti suvlaridan kompleks foydalanish hamda ularni muhofaza qilish sxemalarini ishlab chiqish;

yer osti suvlarini chiqarish uchun quduqlarni burg‘ilash faoliyatiga va suvdan maxsus foydalanishga doir ruxsatnomalar berish;

yer osti suvlarining holati to‘g‘risida gidrogeologik xulosa berish;

yer osti suvlaridan samarali foydalanish, ularning aniq hisobini yuritish va ularni muhofaza qilish uchun investitsiyalarni jalb qilish;

yer osti suvlarining holatiga ta’sir ko‘rsatadigan korxonalar, inshootlar va boshqa obyektlarning joylashtirilishi, loyihalashtirilishi, qurilishi, rekonstruksiya qilinishi, ta’mirlanishi hamda foydalanishga topshirilishida o‘z vakolatlari doirasida ishtirok etish va buni kelishish;

Respublika suv kengashining faoliyatida ishtirok etish, yer osti suvlari, ulardan foydalanish holati, mavjud muammolar va ularni hal etish yo‘llari yuzasidan takliflar kiritish.

O‘zbekiston Respublikasi Tog‘-kon sanoati va geologiya vazirligining vakolatlari jumlasiga qonunchilikka muvofiq boshqa masalalar ham kiritilishi mumkin.

O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligining suvga doir munosabatlarni tartibga solish sohasidagi vakolatlari jumlasiga quyidagilar kiradi:

suv resurslarini muhofaza qilish ustidan davlat nazoratini amalga oshirish;

suv muhitining qulay ekologik holatini ta’minlash;

suv muhiti obyektlarining kamayib ketishi va ifloslanishining oldini olish maqsadida antropogen omilning suv muhitiga ta’sirini tahlil qilish, shuningdek sanitariya va ekologiya maqsadlarida suv omborlaridan suv chiqarib turishga rioya etilishini monitoring qilish;

ekologik ekspertiza o‘tkazish uchun tashkilotlar tomonidan ishlab chiqiladigan yer usti suv obyektlariga va yerning relfiga ifloslantiruvchi moddalarning yo‘l qo‘yiladigan chegaraviy tashlamalarining ekologik normativlari loyihalarini tasdiqlash, yer usti tabiiy suv oqimlaridan suv olish uchun suvdan maxsus foydalanishga doir ruxsatnomalarni belgilangan tartibda berish;

suv muhitini ifloslantirganlik uchun kompensatsiya to‘lovlarini undirish va ulardan belgilangan tartibda foydalanish;

tegishli loyihalarni belgilangan tartibda davlat ekologik ekspertizasidan o‘tkazish;

yer usti suvlarining ifloslanishi manbalari (emissiyalar) monitoringini yuritish;

vazirliklar, idoralar va boshqa manfaatdor organlar bilan birgalikda atrof-muhitning ifloslanishi darajasi hamda unga boshqa zararli ta’sirlar, shuningdek tabiiy resurslardan foydalanish to‘g‘risidagi ma’lumotlarning respublika yagona ekologik axborot bazasini shakllantirish va yuritish;

yuridik va jismoniy shaxslardan suv resurslarini yoki suv obyektlarini muhofaza qilishga, ulardan foydalanishga hamda ularni monitoring qilishga taalluqli bo‘lgan zarur axborotni bepul olish;

Respublika suv kengashining faoliyatida ishtirok etish, tabiiy yer usti suv resurslaridan foydalanilishi holati, ularning ifloslanishi darajasi va manbalari, mavjud muammolar va ularni hal etish yo‘llari yuzasidan kengashga takliflar kiritish.

O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligining vakolatlari jumlasiga qonunchilikka muvofiq boshqa masalalar ham kiritilishi mumkin.

O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi huzuridagi Gidrometeorologiya xizmati agentligining (bundan buyon matnda Gidrometeorologiya xizmati agentligi deb yuritiladi) suvga doir munosabatlarni tartibga solish sohasidagi vakolatlari jumlasiga quyidagilar kiradi:

gidrometeorologik kuzatuvlar davlat tizimini rivojlantirish va takomillashtirish, iqtisodiyot tarmoqlari va aholini gidrometeorologik ma’lumotlar bilan ta’minlash;

tegishliligi bo‘yicha gidrologik postlarda yer usti suvlarining monitoringini yuritish;

manfaatdor respublika ijro etuvchi hokimiyat organlarini va mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarini, tashkilotlar va fuqarolarni haqiqiy hamda kutilayotgan gidrometeorologik sharoitlar, iqlim o‘zgarishlari, suvning va suv obyektlarining, tabiiy muhitning ifloslanishi darajasi haqidagi axborot bilan, shuningdek suv omillari bilan bog‘liq bo‘lgan xavfli va (yoki) tabiiy gidrometeorologik hodisalar to‘g‘risidagi tezkor axborot bilan ta’minlash;

suv muhiti ifloslanishi to‘g‘risidagi ma’lumotlarning davlat fondini shakllantirish va yuritish, davlat suv kadastrining “Yer usti suvlari” bo‘limini yuritish;

suv omillari va yer usti suvlarining ifloslanishi bilan bog‘liq bo‘lgan tabiiy gidrometeorologik hodisalarning yuzaga kelishi hamda rivojlanishi ustidan muntazam kuzatuvlarni amalga oshirish;

iqlim o‘zgarishi sharoitlarida daryolarning suvliligini qisqa muddatli va uzoq muddatli prognoz qilish tizimini yaxshilashga doir ilmiy-tadqiqot ishlarini olib borish;

gidrometeorologiya sohasida davlatlararo va xalqaro munosabatlarni rivojlantirishda o‘z vakolatlari doirasida ishtirok etish;

Respublika suv kengashining faoliyatida ishtirok etish, mavjud suv resurslari va ularning prognozlari, suv kadastrini yuritish holati, mavjud muammolar va ularni hal etish yo‘llari to‘g‘risida kengashga takliflar kiritish.

Gidrometeorologiya xizmati agentligining vakolatlari jumlasiga qonunchilikka muvofiq boshqa masalalar ham kiritilishi mumkin.

O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasining (bundan buyon matnda Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasi deb yuritiladi) suvga doir munosabatlarni tartibga solish sohasidagi vakolatlari jumlasiga quyidagilar kiradi:

yer usti va yer osti suvlaridan foydalanishda hamda ularni muhofaza qilishda sanitariya normalari, qoidalari va gigiyena normativlariga rioya etilishi ustidan sanitariya-epidemiologiya nazoratini amalga oshirish, shuningdek sanitariya-gigiyena va epidemiyaga qarshi tadbirlar bajarilishi ustidan davlat nazoratini amalga oshirish;

sanitariya-gigiyena monitoringini yuritish;

ichimlik va xo‘jalik-maishiy suv ta’minoti manbalarini baholash va tanlashda ishtirok etish;

yer osti suvlarining holatiga ta’sir ko‘rsatadigan ichimlik va xo‘jalik-maishiy suv ta’minoti hamda oqova suvlarini chiqarib yuborish obyektlarining, korxonalar, inshootlar va boshqa obyektlarning joylashtirilishi, loyihalashtirilishi, qurilishi, rekonstruksiya qilinishi hamda ishga tushirilishini kelishish;

yer usti va yer osti suvlarini inson organizmiga zararli ta’sir ko‘rsatishiga yo‘l qo‘ymaslik maqsadida davlat tomonidan sanitariya-epidemiologik jihatdan normalashtirish;

Respublika suv kengashining faoliyatida ishtirok etish, yer usti va yer osti suvlaridan foydalanishda sanitariya normalari, qoidalari hamda gigiyena normativlariga rioya etilishi, mavjud muammolar va ularni hal etish yo‘llari masalalari yuzasidan kengashga takliflar kiritish.

Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasining vakolatlari jumlasiga qonunchilikka muvofiq boshqa masalalar ham kiritilishi mumkin.

Suvdan foydalanish va uni muhofaza qilish ustidan davlat nazoratining vazifasi barcha vazirliklar, idoralar, muassasalar, tashkilotlar, fermer va dehqon xo‘jaliklari hamda boshqa yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan suvdan foydalanishning belgilangan tartibiga rioya etilishini, suvni muhofaza qilish, suvning zararli ta’sirining oldini olish va uni bartaraf etish majburiyatlarining, suv hisobi va hisobotini yuritish qoidalarining, shuningdek suv to‘g‘risidagi qonunchilikda belgilangan boshqa qoidalarning bajarilishini ta’minlashdan iborat.

Suvdan foydalanish va uni muhofaza qilish ustidan davlat nazoratini mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari, O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi, Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi, Tog‘-kon sanoati va geologiya vazirligi, Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasi suvga doir munosabatlarni tartibga solish sohasidagi o‘z vakolatlari doirasida qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiradi.

Suvdan foydalanishni va uni muhofaza qilishni rejalashtirish birinchi navbatda aholining ichimlik hamda maishiy ehtiyojlari qanoatlantirilishini, suvning muhofaza qilinishini va uning zararli ta’sirining oldi olinishini hisobga olgan holda suvning suvdan foydalanuvchilar o‘rtasida ilmiy asoslangan tarzda taqsimlanishini ta’minlashi kerak.

Suvdan foydalanish ishlarini rejalashtirishda davlat suv kadastrining va suv resurslari bo‘yicha milliy axborot tizimlarining atrof tabiiy muhit monitoringi tizimining yagona geoaxborot ma’lumotlar bazasining ma’lumotlari, suv xo‘jaligi balanslari, suvdan kompleks foydalanish va uni muhofaza qilish sxemalari, shuningdek aholini ichimlik suvi bilan ta’minlash rejalari hisobga olinadi.

Davlat strategik suv xo‘jaligi dasturlari (suv xo‘jaligini rivojlantirish konsepsiyalari va ularni amalga oshirish strategiyalari) O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi tomonidan manfaatdor vazirlik va idoralar, shuningdek Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi hamda viloyatlar hokimliklari bilan birgalikda iqlim o‘zgarishi sharoitlarida suv xavfsizligini ta’minlash va barqaror rivojlanishiga erishish bo‘yicha chora-tadbirlar majmuini belgilash uchun o‘rta muddatga (10 yilgacha) va uzoq muddatga (50 yilgacha) ishlab chiqiladi.

Davlat strategik suv xo‘jaligi dasturlari O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlanadi.

Suvdan va suv obyektlaridan foydalanish hamda ularni muhofaza qilishning havza yoki hududiy rejalari suv resurslari havzasining xususiyatlarini hisobga olgan holda quyidagilar asosida tuziladi:

suvdan kompleks foydalanish va uni muhofaza qilish sxemalari;

davlat strategik suv xo‘jaligi dasturlari;

suv va suv obyektlari monitoringi ma’lumotlari;

davlat suv kadastri;

suv xo‘jaligi balanslari;

boshqa ma’lumotlar.

Suvdan va suv obyektlaridan foydalanish hamda ularni muhofaza qilishning havza yoki hududiy rejalarida quyidagilar aks ettiriladi:

suv resurslari havzasining tavsifi (iqlim o‘zgarishining potensial ta’siri, suv tanqisligi, qurg‘oqchilik, toshqin va sellar, shuningdek suv resurslari bilan bog‘liq boshqa favqulodda vaziyatlarning boshlanishi, suvning va suv obyektlarining tashqi manbalaridan ifloslanishi, shu jumladan transchegaraviy ifloslanishi xavfini baholash);

suv obyektlarining va ichimlik suvi ta’minotining muhofaza zonalari tavsifi, shuningdek ushbu zonalarda taqiqlanishi yoki cheklanishi lozim bo‘lgan xo‘jalik va boshqa faoliyat turlari ro‘yxati;

havza yoki hudud chegarasidagi suv resurslarini manbalar va iqtisodiyot tarmoqlari hamda aholi tomonidan suvdan foydalanish hajmlari bo‘yicha miqdor va sifat jihatidan baholash;

atrof-muhitning ehtiyojlarini hisobga olgan holda suv resurslarining qo‘shimcha zaxiralari;

investitsiyaviy va moliyaviy ehtiyojlarni qoplash mumkin bo‘lgan manbalarni aniqlagan holda ularni baholash;

suvdan va suv obyektlaridan foydalanish ustuvorliklari hamda uni normalashtirish, suvdan foydalanish huquqini cheklash doiralari;

suv bilan ta’minlanganlikni va iqlim o‘zgarishiga doir chidamlilikni oshirish, suv resurslari bilan bog‘liq favqulodda vaziyatlarning oldini olish va ularni bartaraf etish, bunday vaziyatlar yuz bergan taqdirda ularning oqibatlarini yumshatish va bartaraf etish tadbirlari, ushbu tadbirlarni amalga oshirish uchun xarajatlar.

Suvdan va suv obyektlaridan foydalanish hamda ularni muhofaza qilishning havza yoki hududiy rejalari amalga oshirilishi havzani yoki hududni barqaror rivojlantirishga imkon beradigan boshqa qoidalarni ham o‘z ichiga olishi mumkin.

Suvdan va suv obyektlaridan foydalanish hamda ularni muhofaza qilishning havza (yoki hududiy) rejalari O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligining tegishli bo‘linmalari tomonidan boshqa manfaatdor taraflar bilan birgalikda ishlab chiqiladi va tegishli havza (yoki hududiy) suv kengashi tomonidan tasdiqlanadi.

Suvdan va suv obyektlaridan foydalanish hamda ularni muhofaza qilishning havza (yoki hududiy) rejalari har o‘n yillik davr uchun tuziladi va tegishli havza (yoki hududiy) suv kengashlari tomonidan har uch yilda qayta ko‘rib chiqiladi (tuzatiladi).

Suvdan va suv obyektlaridan foydalanish hamda ularni muhofaza qilishning havza (yoki hududiy) rejalarini amalga oshirish uchun O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi, boshqa vakolatli organlar va suvdan foydalanuvchilar mas’uldir.

Qishloq xo‘jaligi ehtiyojlari uchun suvdan foydalanish suv olish kvotasi va kutilayotgan suv ta’minoti prognozidan kelib chiqqan holda ajratilgan suv olish limiti doirasida amalga oshiriladi.

Kollektor-drenaj tarmog‘i suvidan foydalanishni rejalashtirish yerlarning meliorativ holatini va kollektor-drenaj suvining sifatini, shuningdek suv ta’minoti darajasini hisobga olgan holda amalga oshiriladi.

Suvdan foydalanuvchi o‘ziga ajratilgan suv olish limiti doirasida suvdan foydalanish jadvalini ishlab chiqadi va uni tegishli suv yetkazib beruvchi tashkilot bilan kelishadi.

Suv obyektlaridan suv olish faqat suv yetkazib beruvchi tashkilotlar bilan kelishilgan, belgilangan tartibda ro‘yxatdan o‘tkazilgan suv olish joyidan suvdan foydalanish to‘g‘risidagi shartnoma mavjud bo‘lgan taqdirda amalga oshiriladi.

Suv olish hajmi kamaytirilgan yoki to‘xtatilgan taqdirda suvdan foydalanuvchilar bu haqda tegishli suv yetkazib beruvchi tashkilotga yoki uning vakolatli shaxsiga yozma ravishda (avariya holatlarida — telefon yoki boshqa aloqa vositalari orqali) xabar qilishi shart.

Suv obyektlaridan suv olish faqat suvdan foydalanuvchilarning yozma yoki elektron buyurtmanomalari bo‘yicha (bundan ichimlik va xo‘jalik-maishiy suv ta’minoti tizimidan, shuningdek yer osti suv havzalaridan o‘z hisobidan sug‘orish quduqlari orqali suv olish hollari mustasno), ularning suvdan foydalanishga tayyorligiga ko‘ra, belgilangan mavsumiy suv olish kvotasi va suv olish limiti doirasida amalga oshiriladi.

Suv olish uchun buyurtmanomalar suvdan foydalanuvchilar tomonidan suv yetkazib beruvchi tashkilotlarga yoki ularning vakolatli shaxslariga mo‘ljallanilayotgan suv olish boshlanishidan o‘n kun oldin, suv olishning aniq joyi va muddatlari (suv olishning boshlanishi va tugashi), shuningdek suv olish hajmlari hamda belgilangan maqsadi ko‘rsatilgan holda O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi tomonidan tasdiqlanadigan shaklda beriladi.

Suv olish uchun buyurtmanomada ko‘rsatilgan suv hajmi belgilangan suv olish kvotasidan va suv olish limitidan ortiq bo‘lmasligi kerak.

Suv yetkazib beruvchi tashkilotlar ikki kunlik muddatda xizmat ko‘rsatilayotgan hududdagi barcha suvdan foydalanuvchilarning yozma buyurtmanomalarini umumlashtirib va tahlil qilib, keyinchalik yozma buyurtmanomalarni tumanlararo ahamiyatga molik suv xo‘jaligi obyektlaridan suv olish uchun tegishliligi bo‘yicha Qoraqalpog‘iston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligiga hamda irrigatsiya tizimlari havza boshqarmalariga yuboradi.

Qoraqalpog‘iston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi hamda irrigatsiya tizimlari havza boshqarmalari tegishliligi bo‘yicha buyurtmanomalarni bir kun ichida umumlashtiradi va tahlil qiladi, tumanlararo va transchegaraviy ahamiyatga molik daryolardan, magistral kanallardan (tizimlardan), xavf darajasi yuqori bo‘lgan suv obyektlaridan suv olishga nisbatan esa yozma buyurtmanomalarni O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligiga taqdim etadi.

O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi Qoraqalpog‘iston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligiga hamda irrigatsiya tizimlari havza boshqarmalariga ajratilgan suv olish kvotalari va suv olish limitlaridan, shuningdek suv manbasining suvlilik darajasidan kelib chiqqan holda bir kun ichida buyurtmanomalarni umumlashtiradi va tahlil qiladi hamda xabarnoma shaklida suv olishga ruxsat beradi yoki buni rad etadi.

Qoraqalpog‘iston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi va irrigatsiya tizimlari havza boshqarmalari bir kun ichida suv yetkazib beruvchi tashkilotlarga ajratilgan suv olish limitlaridan, shuningdek suv manbasining suvlilik darajasidan kelib chiqqan holda xabarnoma shaklida suv olishga ruxsat beradi yoki buni rad etadi.

Suv yetkazib beruvchi tashkilotlar o‘z navbatida bir kunlik muddatda suvdan foydalanuvchilarga ajratilgan suv olish limitlaridan, shuningdek suv manbasining suvlilik darajasidan kelib chiqqan holda xabarnoma shaklida suv olishga ruxsat beradi yoki buni rad etadi.

Suvdan va suv obyektlaridan foydalanish hamda ularni muhofaza qilishni normalashtirishda quyidagilar nazarda tutiladi:

tabiiy aylanmada suvning zarur miqdorini saqlash, uning normativ tozaligini ta’minlash, suv florasi va faunasini saqlash, suv havzalarining ifloslanishiga yo‘l qo‘ymaslik, ularda ekologik muvozanatni saqlash va landshaftning tarkibiy qismi sifatida suv havzasiga zarar yetkazilishiga yo‘l qo‘ymaslik shartlarini hisobga olgan holda suv olishning, oqova va kollektor-drenaj suvlarini oqizishning normativ ko‘rsatkichlarini belgilash;

suvdan foydalanish va uni muhofaza qilish sohasida standartlashtirish, sertifikatlash hamda normativlarga mos keladigan metrologik jihatdan ta’minlash;

suvdan foydalanish va uni muhofaza qilish sohasida boshqa normativlar (ekologik cheklovlar, suv sifati va boshqalar) va qoidalarni belgilash.

Suvdan va suv obyektlaridan foydalanish hamda ularni muhofaza qilishni normalashtirish maxsus vakolatli davlat organi tomonidan suv to‘g‘risidagi qonunchilik talablariga muvofiq amalga oshiriladi.

Suvdan va suv obyektlaridan foydalanish hamda ularni muhofaza qilishni normalashtirishning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

ekologik xavfsizlikni suvdan va suv obyektlaridan hamda ular bilan bog‘liq suvga doir va boshqa ekotizimlardan foydalanishga oid qismida ta’minlash;

yer usti va yer osti suvlarini qaytarmasdan olishning yo‘l qo‘yiladigan cheklangan hajmi oshirilishiga yo‘l qo‘ymaslik;

suvni va suv obyektlarini ekologik normativlarga (atrof-muhit sifati, unga bo‘lgan zararli ta’sirning yo‘l qo‘yiladigan chegaralari, suv, muhofaza, sanitariya hamda boshqa zonalaridan foydalanish va boshqalar) muvofiq saqlash.

Suvga va suv obyektlariga doir yo‘l qo‘yiladigan cheklangan zararli ta’sirning normativlari yer usti va yer osti suvlarini ekologik, sanitariya, texnik hamda boshqa normalarga javob beradigan holatda saqlash uchun belgilangan talablarga, shuningdek suv va tabiatni muhofaza qilish to‘g‘risidagi qonunchilikka muvofiq belgilanadi.

Suvga va suv obyektlariga doir yo‘l qo‘yiladigan cheklangan ta’sirning normativlarini belgilashda quyidagi omillar hisobga olinadi:

antropogen og‘irlikning yo‘l qo‘yiladigan cheklangan darajasi uzoq vaqt ta’sir etishi suv obyekti ekotizimining o‘zgarishiga olib kelmasligi kerak;

zararli moddalarning suv obyektiga va (yoki) uning suv to‘planadigan maydoniga tushishi mumkin bo‘lgan yo‘l qo‘yiladigan cheklangan massasi suv hamda suv obyekti holatining salbiy o‘zgarishlariga olib kelmasligi kerak;

suv obyektlariga zararli moddalarning yo‘l qo‘yiladigan cheklangan oqizilishining belgilangan normativlarini oshirmaslik;

zararli ta’sirlar oqibatida suvda va suv obyektlarida favqulodda vaziyatlar yuzaga kelishi xavfini kamaytirish bo‘yicha oldindan choralar ko‘rish;

suvning va suv obyektlarining holatini yomonlashtirishga olib kelishi mumkin bo‘lgan boshqa omillar.

Xo‘jalik yurituvchi subyekt normativlar yo‘qligi yoki ularning oshib ketishi uchun qonunchilikda belgilangan tartibda javobgar bo‘ladi.

Suvdan va suv obyektlaridan foydalanish hamda ularni muhofaza qilish sohasidagi sanitariya-epidemiologik normalashtirish sanitariya normalari, qoidalari hamda gigiyena normativlari ishlab chiqilishini nazarda tutadi.

Xo‘jalik yurituvchi subyektlar tomonidan suvdan va suv obyektlaridan foydalanish hamda ularni muhofaza qilish sohasidagi sanitariya-epidemiologik normalar talablariga rioya etilmasligi aholining sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi to‘g‘risidagi qonunchilikda belgilangan tartibda choralar ko‘rish uchun asosdir.

Suvdan va suv obyektlaridan foydalanish hamda ularni muhofaza qilish sohasidagi metrologik normalashtirish metrologik ta’minlash talablarini belgilaydigan normalar hamda qoidalar ishlab chiqilishini nazarda tutadi.

Suvdan va suv obyektlaridan foydalanish hamda ularni muhofaza qilish sohasida foydalaniladigan o‘lchash vositalari va o‘lchovlarni bajarish uslubiyatlari metrologiya to‘g‘risidagi qonunchilik talablariga muvofiq bo‘lishi kerak.

Suvdan va suv obyektlaridan foydalanish hamda ularni muhofaza qilish sohasida foydalaniladigan o‘lchash vositalari natijalarni belgilangan aniqlik ko‘rsatkichlari bilan ta’minlashi kerak.

Belgilangan metrologiya talablariga muvofiq bo‘lmagan hamda belgilangan tartibda o‘lchovlarni bajarish uslubiyatlari bilan attestatsiyadan o‘tkazilmagan o‘lchash vositalaridan foydalangan holda olingan, suvdan va suv obyektlaridan foydalanish hamda ularni muhofaza qilish sohasidagi o‘lchash natijalari ishonchsiz hisoblanadi hamda bekor qilinishi lozim.

Suvni davlat tomonidan hisobga olish suvdan va suv obyektlaridan foydalanish hamda ularni muhofaza qilishni joriy va istiqbolda rejalashtirishdan, shuningdek jamoatchilikni xabardor qilish uchun muayyan hududda yer usti va yer osti suvlarining hamda oqova suvlarning miqdori va sifatini aniqlashdan iborat.

Suvni davlat tomonidan hisobga olish va ulardan foydalanish quyidagi maqsadlarda amalga oshiriladi:

davlat suv fondini tashkil etuvchi suvning miqdor va sifat jihatidan tarkibini belgilash;

suv xo‘jaligi balansini tuzish;

aholi va iqtisodiyot tarmoqlari ehtiyojlari uchun suvdan foydalanilishi to‘g‘risidagi ma’lumotlarni to‘plash hamda yangilab borish;

suv resurslaridan foydalanganlik uchun va ko‘rsatilgan suv xo‘jaligi xizmatlari uchun soliq bazasini belgilash.

Suv resurslari standart gidrometrik asboblar bilan ularning sifat va miqdor jihatdan tarkibi bo‘yicha muntazam hisobga olinishi, standart uslublar bilan qayta ishlanishi hamda havzalar (hududlar) yillik va ko‘p yillik hisoblashda baholanishi lozim.

Suv obyektlarining soni va holatini hisobga olish mazkur obyektlarning hajmlari, holati hamda o‘rganilganlik darajasidan kelib chiqib va geoaxborot texnologiyalaridan foydalangan holda kartografiya, gidrogeologiya va geodeziya uslublari bilan amalga oshiriladi.

O‘zbekiston Respublikasida suvni davlat tomonidan hisobga olish yagona tizim bo‘yicha amalga oshiriladi hamda suvdan foydalanuvchilarni xabardor qilish uchun yer usti va yer osti suvlaridan foydalanish to‘g‘risidagi hisobga olish ma’lumotlariga hamda suvning va suv obyektlarining davlat monitoringi ma’lumotlariga asoslanadi. Yer usti va yer osti suvlari ma’muriy va gidrografik chegaralar doirasida, shuningdek suvdan foydalanuvchilar doirasida hisobga olinadi.

O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi tomonidan quyidagilar bo‘yicha rasmiy statistika yuritiladi:

suvdan foydalanish;

yalpi ichki mahsulot birligini ishlab chiqarish uchun suvning sarflanishi.

Davlat suv kadastri O‘zbekiston Respublikasi Davlat kadastrlari yagona tizimining tarkibiy qismidir.

Davlat suv kadastri yagona davlat suv fondini tashkil etuvchi suv obyektlari, suv resurslari, suv rejimi, suvning sifati va undan foydalanish haqidagi, shuningdek suvdan foydalanuvchilar va suv xo‘jaligi obyektlari, suvni muhofaza qilish zonalari, sohil bo‘yi mintaqasi va sanitariya muhofazasi zonasi, ichimlik, oqova va kollektor-drenaj suvlari to‘g‘risidagi tizimlashtirilgan, doimiy to‘ldirib boriladigan va zarurat bo‘lganda aniqlashtiriladigan ma’lumotlar to‘plamini ifodalaydi.

Suv obyektlarini, suvdan foydalanuvchilarni va suv xo‘jaligi obyektlarini ro‘yxatdan o‘tkazish, suvning miqdori va sifatini hisobga olish, suv resurslarini va ulardan foydalanishni baholash davlat suv kadastrining tarkibiy qismlaridir.

Davlat suv kadastri mahalliy davlat hokimiyati organlarini, yuridik va jismoniy shaxslarni suv obyektlari hamda suv xo‘jaligi obyektlari, suv resurslari, suv rejimi, suvning sifati va undan foydalanish, shuningdek suvdan foydalanuvchilar to‘g‘risidagi zarur ma’lumotlar bilan ta’minlash uchun mo‘ljallangan.

Belgilangan tartibda qabul qilingan davlat suv kadastri suv va suv xo‘jaligi munosabatlarini tartibga solishda, suvdan foydalanish bilan bog‘liq ijtimoiy, iqtisodiy va ekologik vazifalarni hal etishda majburiy yuridik kuchga ega bo‘ladi.

Yer usti va yer osti suv obyektlari hamda ularning resurslari Davlat suv kadastrining obyektlaridir.

Suvning miqdor va sifat ko‘rsatkichlari bo‘yicha foydalanishni har tomonlama o‘rganish va baholash, suvdan foydalanish huquqini va suvdan xo‘jalik maqsadlarida foydalanishni ro‘yxatdan o‘tkazish Davlat suv kadastrining predmetidir.

Davlat suv kadastrining ma’lumotlari quyidagilar chog‘ida foydalanish uchun mo‘ljallangan:

suvdan foydalanishni joriy va istiqbolli rejalashtirishda hamda suvni muhofaza qilish tadbirlarini amalga oshirishda;

mamlakat hududida ishlab chiqarish kuchlarini joylashtirishda;

suvdan kompleks foydalanish va uni muhofaza qilish sxemalarini hamda suv xo‘jaligi balanslarini tuzishda;

suvdan foydalanish bilan bog‘liq bo‘lgan suv xo‘jaligi, transport, sanoat tuzilmalarini, boshqa korxonalar va inshootlarni loyihalashtirishda;

gidrologik va gidrogeologik sharoitlar, daryolar suvining hajmi va sifati o‘zgarishlarini prognoz qilishda;

suv xo‘jaligi tizimlarining ish samaradorligini oshirish tadbirlarini ishlab chiqishda;

suv olishni va suv chiqarib yuborishni, shuningdek suv sifati ko‘rsatkichlarini normalashtirishda;

suvning zararli ta’sirining oldini olish va uni bartaraf etish tadbirlarini ishlab chiqishda;

suvdan oqilona foydalanish va uni muhofaza qilish tadbirlari o‘tkazilishi ustidan davlat nazoratini belgilashda;

suvdan foydalanuvchilar o‘rtasidagi, shuningdek suvdan foydalanuvchilar hamda boshqa manfaatdor yuridik va jismoniy shaxslar o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlarni tartibga solishda;

suvdan foydalanish va uni muhofaza qilish bilan bog‘liq boshqa masalalarni hal etishda.

Davlat suv kadastri quyidagi bo‘limlardan iborat:

yer usti suvlari;

yer osti suvlari;

suvdan foydalanish;

ichimlik suvi va oqova suvlar.

Davlat suv kadastri ma’lumotlari umuman O‘zbekiston Respublikasi, Qoraqalpog‘iston Respublikasi hududi va viloyatlar, daryolar havzalari, havza irrigatsiya tizimlari bo‘yicha, yer osti suvlari bo‘limi yuzasidan esa gidrogeologiya mintaqalari bo‘yicha ham yuritiladi.

Yer usti suvlarining resurslari, ularning sifati va xo‘jalik faoliyati ta’siridagi o‘zgarishi to‘g‘risidagi ma’lumotlar umuman Qoraqalpog‘iston Respublikasining, viloyatlarning hamda O‘zbekiston Respublikasining suv obyektlari va ularning uchastkalari, daryolar havzalari, havza irrigatsiya tizimlari bo‘yicha umumlashtiriladi.

Yer osti suvlarining resurslari, ularning sifati va xo‘jalik faoliyati ta’siridagi o‘zgarishi to‘g‘risidagi ma’lumotlar Qoraqalpog‘iston Respublikasining, viloyatlarning va O‘zbekiston Respublikasining suv konlari, daryolar havzalari bo‘yicha umumlashtiriladi.

Suvdan foydalanish to‘g‘risidagi ma’lumotlar umuman Qoraqalpog‘iston Respublikasining, viloyatlarning va O‘zbekiston Respublikasining daryolar havzalari, havza irrigatsiya tizimlari, xavf darajasi yuqori bo‘lgan suv xo‘jaligi obyektlari bo‘yicha, shuningdek suvdan foydalanish turlari va iqtisodiyot tarmoqlari bo‘yicha umumlashtiriladi.

Davlat suv kadastrining avtomatlashtirilgan axborot tizimi ma’lumotlari O‘zbekiston Respublikasi Milliy geoaxborot tizimiga uyg‘unlashtirilgan holda shakllantiriladi.

Davlat suv kadastri:

Gidrometeorologiya xizmati agentligi tomonidan — yer usti suvlari bo‘limi bo‘yicha;

O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi tomonidan — suvdan foydalanish bo‘limi bo‘yicha;

O‘zbekiston Respublikasi Tog‘-kon sanoati va geologiya vazirligi tomonidan — yer osti suvlari bo‘limi bo‘yicha;

O‘zbekiston Respublikasi Qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi vazirligi tomonidan — ichimlik suvi va oqova suvlari bo‘limi bo‘yicha yuritiladi.

O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi Davlat suv kadastri ma’lumotlarini umumlashtiradi.

Davlat suv kadastrining ma’lumotlari tarkibi va nashrlari O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi, Gidrometeorologiya xizmati agentligi hamda O‘zbekiston Respublikasi Tog‘-kon sanoati va geologiya vazirligi tomonidan tasdiqlanadi.

Davlat suv kadastriga doir axborot davlat organlariga bepul, yuridik va jismoniy shaxslarga esa pulli asosda taqdim etiladi.

So‘rov bo‘yicha taqdim etiladigan Davlat suv kadastridagi axborot turlari, uni berish tartibi hamda uning to‘lov miqdorlari Davlat suv kadastrini yuritish bo‘yicha vakolatli organlar tomonidan belgilanadi.

Suvning mavjud hajmini va undan foydalanish darajasini baholash uchun daryolar havzalari, havza irrigatsiya tizimlari hamda iqtisodiy mintaqalar bo‘yicha suv xo‘jaligi balanslari tuziladi.

Suv xo‘jaligi balanslari suvga doir munosabatlarni tartibga solish sohasidagi maxsus vakolatli respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari va mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari tomonidan ularning vakolatlari doirasida tuziladi hamda O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi tomonidan umumlashtiriladi.

Suv xo‘jaligi balansi kalendar yil uchun tuziladi va rejalashtirish davridan oldingi yilning 1-dekabridan kechiktirmay tasdiqlanadi.

Suvdan, shu jumladan ekotizim ehtiyojlari uchun yetkazib beriladigan yoki ajratiladigan suvlardan kompleks foydalanish va ularni muhofaza qilishning bosh va havza (yoki hududiy) sxemalari, aholining hamda iqtisodiyot tarmoqlarining suvga bo‘lgan istiqboldagi ehtiyojlarini qanoatlantirish, shuningdek suvlarni muhofaza qilish, ularning zararli ta’sirining oldini olish va uni bartaraf etish uchun zarur bo‘lgan asosiy suv xo‘jaligi tadbirlarini hamda boshqa tadbirlarni belgilab beradi.

Suv resurslaridan kompleks foydalanish va ularni muhofaza qilish sxemalari asosida suv resurslarini boshqarishning havza (yoki hududiy) rejalari ishlab chiqiladi.

Suvdan kompleks foydalanish va uni muhofaza qilishning bosh hamda havza (yoki hududiy) sxemalari davlat ekologik ekspertizasining majburiy obyektlaridir.

Suvning va suv obyektlarining davlat monitoringi:

suvning va suv obyektlarining holatini, suvning miqdori va sifatini muntazam ravishda kuzatib borish, ma’lumotlarni to‘plash, saqlash, to‘ldirish va ularga ishlov berish, suv va suv obyektlari holatining o‘zgarishlarini baholash hamda prognoz qilish maqsadida amalga oshiriladi;

atrof tabiiy muhit davlat monitoringi tizimining tarkibiy qismidir;

gidrologik, gidrokimyoviy va gidrobiologik ko‘rsatkichlar bo‘yicha amalga oshiriladi.

Suvning va suv obyektlarining davlat monitoringi, shu jumladan masofadan zondlash sun’iy yo‘ldoshlar, uchuvchisiz uchish apparatlari, samolyotlar, vertolyotlar hamda geoaxborot tizimlari kabi zamonaviy texnologiyalardan foydalangan holda amalga oshiriladi.

Suvning va suv obyektlarining davlat monitoringi natijalari:

atrof tabiiy muhit monitoringi tizimining Yagona geoaxborot ma’lumotlar bazasiga kiritiladi;

tegishli qarorlar qabul qilish uchun suvga doir munosabatlarni tartibga solish sohasidagi maxsus vakolatli respublika ijro etuvchi hokimiyat organlariga bepul taqdim etiladi.

Suvdan foydalanuvchilar suvdan maxsus foydalanishda suvdan foydalanishning hisobi va hisobotini belgilangan tartibda yuritadi.

Suv resurslarining hisobi suvdan foydalanuvchilarning suv olish joylarida yuritiladi.

Suvdan foydalanuvchilarning suv olish joylari pasportga ega bo‘lishi, tegishli suv xo‘jaligining foydalanuvchi tashkilotida ro‘yxatdan o‘tkazilgan, suvni boshqarish (darvoza yoki suv oqimining ochilishi va yopilishini ta’minlovchi boshqa qurilma) va hisobga olish (shu jumladan “onlayn” rejimda ishlaydigan raqamli qurilmalar) vositalari bilan jihozlangan hamda belgilangan tartibda attestatsiyadan o‘tkazilgan bo‘lishi kerak.

Suvdan foydalanuvchilarning suv olish joylarini “onlayn” rejimda ishlaydigan raqamli qurilmalar bilan jihozlash va ma’lumotlarni uzatish bo‘yicha dasturiy ta’minot bilan ta’minlash qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Suvdan foydalanuvchilar tomonidan qishloq xo‘jaligi ehtiyojlari uchun olinadigan suvni hisobga olish suv olish joylari suvni hisobga olish vositalari bilan jihozlanguniga qadar, haqiqiy sug‘oriladigan maydonlarning o‘lchamidan, sug‘orishlar sonidan, qishloq xo‘jaligi ekinlarini sug‘orish rejimidan, suv olish davomiyligi va boshqa omillardan kelib chiqqan holda hajmiy, hisoblash va boshqa uslublarda amalga oshirilishi mumkin.

Suvdan foydalanuvchilarning suv olish va suv tashlash joylarining pasportlarini ro‘yxatdan o‘tkazish, shuningdek suvni hisobga olish vositalarini attestatsiyadan o‘tkazish tartibi:

O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi tomonidan yer usti sun’iy suv obyektlaridan suv olishda va O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi bilan kelishgan holda yer usti tabiiy suv obyektlaridan suv olishda;

O‘zbekiston Respublikasi Tog‘-kon sanoati va geologiya vazirligi tomonidan yer osti suv obyektlaridan suv olishda belgilanadi.

Suvdan foydalanishning hisobi va hisobotini yuritish maqsadida har bir suv olish joyida suv yetkazib beruvchi tashkilot va suvdan foydalanuvchi o‘rtasida belgilangan shakl bo‘yicha suvning har kungi hisobga olish elektron jurnali maxsus axborot tizimida yuritiladi.

Suvning har kungi hisobga olish jurnali O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi huzuridagi Suv xo‘jaligi obyektlari xavfsizligini va suvdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasining hududiy bo‘linmalari tomonidan maxsus axborot tizimida belgilangan tartibda ro‘yxatdan o‘tkaziladi.

Suv yetkazib beruvchi tashkilot suvdan foydalanuvchilar tomonidan har kuni suvdan foydalanilishi to‘g‘risidagi axborot dasturiy ta’minotga o‘z vaqtida va to‘g‘ri kiritilishini kuzatib boradi.

O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi va uning hududiy bo‘linmalari, shuningdek suv yetkazib beruvchi tashkilotlar dasturiy ta’minotning doimiy va uzluksiz ishlashini ta’minlaydi.

Har oyning yakunlari bo‘yicha suvdan foydalanuvchi va suv yetkazib beruvchi tashkilot o‘rtasida belgilangan shakl bo‘yicha keyingi oyning 5-sanasiga qadar maxsus axborot tizimida ikki tomonlama elektron dalolatnoma rasmiylashtiriladi.

Ikki tomonlama dalolatnomada keltirilgan ma’lumotlar suvdan foydalanish bo‘yicha rasmiy statistika axborotini tayyorlash uchun asos bo‘lib xizmat qiladi.

Suvdan foydalanuvchilarning soliq bazasini aniqlash maqsadida hisobot davri mobaynida suvdan foydalanuvchilar tomonidan har bir faoliyat turi bo‘yicha foydalanilgan suvning hajmi to‘g‘risidagi axborot O‘zbekiston Respublikasining Soliq kodeksida belgilangan muddatlarda soliq organlarining va suvdan foydalanuvchilarning e’tiboriga yetkaziladi.

Suv yetkazib beruvchi tashkilotlar vegetatsiya davri (1-aprel — 30-sentabr) tugaganidan keyin 15-oktabrga qadar va kuz-qish davrining (1-oktabr — 31-mart) yakunida 15-aprelga qadar belgilangan tartibda Qoraqalpog‘iston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligiga hamda irrigatsiya tizimlari havza boshqarmalariga suvdan foydalanish to‘g‘risidagi elektron hisobotni taqdim etadi.

Qoraqalpog‘iston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi va irrigatsiya tizimlari havza boshqarmalari vegetatsiya davri tugaganidan keyin 1-noyabrga qadar hamda kuz-qish davri tugaganidan keyin 1-mayga qadar O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligiga suvdan foydalanish to‘g‘risidagi hisobotni elektron tarzda taqdim etadi.

O‘zbekiston Respublikasi Tog‘-kon sanoati va geologiya vazirligiga:

O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi tomonidan o‘z tizimidagi sug‘orish va drenaj quduqlaridan foydalanilgan yer osti suvlari to‘g‘risidagi hisobot vegetatsiya davri tugaganidan keyin 1-noyabrga qadar va kuz-qish davri tugaganidan keyin 1-mayga qadar;

boshqa suvdan foydalanuvchilar, shu jumladan ichimlik suvidan foydalanuvchilar tomonidan yer osti suvlaridan foydalanilganligi to‘g‘risidagi hisobot belgilangan tartibda hisobot choragidagi oydan keyingi oyning 5-sanasidan kechiktirmay elektron tarzda taqdim etiladi.

Suv resurslari bo‘yicha axborot, dalolatnomalar, hisob va hisobotlar tegishli idoraviy statistika hisobotini tayyorlash hamda Davlat suv kadastrini ishlab chiqish, shuningdek suv resurslaridan foydalanganlik uchun soliq bo‘yicha soliq bazasini hisoblash uchun asos bo‘lib xizmat qiladi.

Hisobga olish jurnalining, yetkazib berilgan suvni rasmiylashtirish dalolatnomasining, joriy axborotni taqdim etish shakllari O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligining tegishli buyrug‘i bilan tasdiqlanadi.

Suv resurslarini kompleks boshqarish hamda ulardan foydalanishni va ularni muhofaza qilishni ta’minlash uchun axborotni to‘plash, saqlash, qayta ishlash va taqdim etish, suv xo‘jaligi sohasidagi davlat siyosatini, rivojlanish dasturlarini, havza rejalarini, loyihalar va tadbirlarni ishlab chiqish, suv bilan ta’minlanganlikni prognoz qilish, istiqbolli va tezkor qarorlar qabul qilish, shuningdek jamoatchilikni xabardor qilish maqsadida “Raqamli suv xo‘jaligi” yagona axborot tizimi yaratiladi.

Yagona axborot tizimini boshqarish O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi tomonidan Davlat budjeti mablag‘lari, shuningdek qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan amalga oshiriladi.

Barcha suvdan foydalanuvchilar, aloqador bo‘lgan vazirlik va idoralar belgilangan shakllar bo‘yicha axborotning to‘planishini, unga ishlov berilishini hamda uning Suv resurslari bo‘yicha milliy axborot tizimiga “Elektron hukumat” tizimi orqali bepul taqdim etilishini ta’minlaydi.

Yuridik va jismoniy shaxslar suvdan va suv obyektlaridan quyidagi maqsadlarda foydalanishi mumkin:

ichimlik, xo‘jalik-maishiy, rekreatsiya, davolash va boshqa ehtiyojlarini qanoatlantirish uchun;

qishloq, o‘rmon, va ovchilik xo‘jaliklarining ehtiyojlarini qanoatlantirish uchun;

sanoat, energetika, transport va boshqa davlat yoki jamoat ehtiyojlarini qanoatlantirish uchun;

oqova suvlarni oqizish uchun.

Suv va suv obyektlari bir yoki bir necha maqsadlar uchun foydalanishga berilishi mumkin.

Ushbu Kodeks bilan suvdan foydalanishning quyidagi ustuvor yo‘nalishlari belgilanadi:

ichimlik va xo‘jalik-maishiy ehtiyojlari, shuningdek aholining davolanish ehtiyojlari;

sanitariya va ekologik maqsadlar;

sanoat, energetika va xizmatlar sohasi;

qishloq xo‘jaligi, baliqchilik, chorvachilik, parrandachilik, shaxsiy tomorqa yer uchastkalari, bunda suvni tejaydigan sug‘orish texnologiyalari joriy etilgan maydonlarni suv bilan ta’minlash ustuvordir.

Suvdan foydalanishda gidroenergetikaning suv resurslariga bo‘lgan ehtiyojlarini ta’minlash ustuvorlik bo‘yicha qishloq xo‘jaligi ehtiyojlarini suv resurslari bilan ta’minlashga tenglashtiriladi.

Suv obyektlari va suv xo‘jaligi obyektlari doimiy yoki vaqtincha foydalanishga, shu jumladan davlat-xususiy sheriklik to‘g‘risidagi bitimlarga asosan foydalanishga beriladi.

Muddati belgilanmagan holda suvdan foydalanish suv obyektlaridan va suv xo‘jaligi obyektlaridan doimiy foydalanish deb e’tirof etiladi.

Suv obyektidan va suv xo‘jaligi obyektidan vaqtincha foydalanish muddati uch yildan kam bo‘lmasligi va qirq to‘qqiz yildan oshmasligi kerak.

Suv obyektlaridan vaqtincha foydalanish muddatlari manfaatdor bo‘lgan suvdan foydalanuvchilarning iltimosnomasiga ko‘ra suv obyektini tanho foydalanishga berish to‘g‘risida qaror qabul qilgan yoki suvdan maxsus foydalanish uchun ruxsatnoma bergan davlat organlari tomonidan uzaytirilishi mumkin.

Suvdan umumiy foydalanish jumlasiga quyidagilar kiradi:

o‘zining ichimlik va xo‘jalik-maishiy ehtiyojlari uchun suv olish;

cho‘milish;

baydarkada va motorsiz qayiqda suzish;

chorva mollarini sug‘orish;

sport va havaskorlik yo‘li bilan baliq ovlash.

Suvdan umumiy foydalanish ushbu Kodeksda va boshqa qonun hujjatlarida belgilangan tartibda ruxsatsiz va cheklovlarsiz amalga oshiriladi.

Tanho foydalanishga berilgan suv obyektlarida suvdan umumiy foydalanishga va suv iste’moliga ushbu suv obyektlaridan foydalanuvchi tashkilotlar tomonidan suv xo‘jaligi organlari, ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi organlari bilan kelishilgan holda (ichki sug‘orish va kollektor-drenaj tarmoqlariga oid qismida) belgilangan shartlarga ko‘ra yo‘l qo‘yiladi, zarur bo‘lganda esa bunday suvdan foydalanish qonunchilikka muvofiq taqiqlanishi mumkin.

Suvdan maxsus foydalanish jumlasiga quyidagilar kiradi:

to‘suvchi inshootlardan, nasoslardan, nasos stansiyalaridan, sifonlar va suv ko‘taruvchi boshqa qurilmalardan foydalangan holda suv olish;

suv transportida suzish;

gidroelektrostansiyalar uchun suvdan foydalanish;

oqova suvlarni suv obyektlariga oqizish.

Suvdan maxsus foydalanish ushbu Kodeksning 56-moddasida belgilangan hollarda ruxsatnoma asosida amalga oshiriladi.

Quyidagi hollarda suvdan maxsus foydalanish ruxsatnoma asosida amalga oshiriladi:

suv olish inshootlaridan foydalangan holda suv obyektlaridan bir sutkada 5 kub metrdan ortiq suv olishda;

oqova va kollektor-drenaj suvlarini suv obyektlariga hamda joy relyefiga oqizishda.

Suvdan maxsus foydalanish uchun ruxsatnoma:

yer usti tabiiy suv obyektlaridan suv olishda — Qoraqalpog‘iston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi va irrigatsiya tizimlari havza boshqarmalari bilan kelishilgan holda O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligining hududiy organlari tomonidan;

yer osti, mineral va termal suvlarni olishda — O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligining hududiy organlari bilan kelishilgan holda O‘zbekiston Respublikasi Tog‘-kon sanoati va geologiya vazirligining tegishli organlari tomonidan beriladi.

Sun’iy suv havzalaridagi suvdan foydalanilganda suvdan maxsus foydalanish uchun ruxsatnoma talab etilmaydi.

Suvdan maxsus foydalanish uchun ruxsatnoma berish tartibi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Yer usti suvlaridan va yer osti suvlaridan foydalanishga loyiq tasdiqlangan zaxiralaridan foydalanishda suvdan maxsus foydalanish uchun ruxsatnoma besh yil muddatga beriladi.

Yer osti suvlaridan maxsus foydalanish uchun ruxsatnoma olgan yuridik va jismoniy shaxslar uning amal qilish muddati davrida ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish bo‘yicha hududiy organlar hamda hududiy gidrogeologik stansiyalar vakillari ishtirokida tegishli hujjatlar bilan rasmiylashtiriladigan foydalaniladigan quduqlarni konservatsiya qilishni va qayta ishga tushirishni amalga oshirish huquqiga ega.

Tasdiqlanmagan zaxiralardagi foydalanishga yaroqli bo‘lgan yer osti suvlaridan foydalanishda guruhli suv olish inshootlari uchun suvdan maxsus foydalanish uchun ruxsatnoma ikki yildan ko‘p bo‘lmagan muddatga beriladi.

Suvdan foydalanuvchi ruxsatnomaning amal qilish muddati tugashidan kamida bir oy oldin ruxsatnoma beradigan organga avval berilgan ruxsatnomaning amal qilish muddatini uzaytirish to‘g‘risidagi iltimos bilan murojaat qilishga haqli.

Suvdan maxsus foydalanish uchun ruxsatnomaning amal qilish muddati ruxsatnomani berish kelishilgan organlardan suv ta’minoti manbasida, ruxsatnomada ko‘rsatilgan suvdan foydalanish maqsadida va boshqa shartlarida o‘zgarishlar mavjud emasligi haqida xulosa olinganidan keyin ruxsatnomani bergan organ tomonidan besh yilga uzaytiriladi.

Suvdan foydalanuvchi suvdan maxsus foydalanish uchun ruxsatnomaning amal qilish muddati tugaganidan keyin yoki ruxsatnomada ko‘rsatilgan suvdan foydalanish manbalari, maqsadi va boshqa shartlari o‘zgarganda, belgilangan tartibda yangi ruxsatnoma olishi shart.

Obyektlarni qurish yoki rekonstruksiya qilish davrida suvdan maxsus foydalanilganda suvdan maxsus foydalanish uchun ruxsatnoma ushbu ishlarni amalga oshirish davriga rasmiylashtiriladi. Obyekt ishga tushirilgach, suvdan foydalanuvchi belgilangan tartibda yangi ruxsatnoma olishi shart.

Suvdan maxsus foydalanish uchun ruxsatnomaning amal qilishini to‘xtatib turish, tugatish va uni bekor qilish “Litsenziyalash, ruxsat berish va xabardor qilish tartib-taomillari to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonunida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Yuridik va jismoniy shaxslarga suv xo‘jaligi tadbirlarini (suv xo‘jaligi obyektlarini qurish, rekonstruksiya qilish va ta’mirlash-tiklash ishlarini va boshqalarni) o‘tkazish, suvlardan nooqilona foydalanish, ularni bulg‘atish, ifloslantirish, kamaytirish, shuningdek suvdan foydalanish shartlarini qonunga xilof ravishda bekor qilish yoki o‘zgartirish natijasida yetkazilgan zararning o‘rni qonunchilikda belgilangan hollarda va tartibda qoplanishi lozim.

Suv obyektlarining sohil bo‘yi mintaqalarida va sanitariya muhofazasi zonalarida qonunga xilof ravishda qurilgan obyektlarda hamda qonunga xilof ravishda o‘zlashtirilgan yer uchastkalarida suv xo‘jaligi tadbirlarini o‘tkazish chog‘ida yetkazilgan zararning o‘rni qoplanmaydi.

Suv servituti quyidagi maqsadlarda belgilanishi mumkin:

suvdan umumiy foydalanish;

fuqarolar va transport vositalarining o‘tishi;

hayvonlarni sug‘orish va chorva mollarini haydab o‘tish;

suv obyektlaridan kichik hajmli kemalar uchun suv yo‘llari sifatida foydalanish;

sohil bo‘yi zonalaridan erkin foydalanishni, shu jumladan undan o‘tishni ta’minlash.

Suv servituti qonunchilikka muvofiq boshqa maqsadlarda ham belgilanishi mumkin.

Suv servituti ommaviy suv servituti va xususiy suv servituti shaklida bo‘lishi mumkin.

Ommaviy suv servituti suvdan umumiy foydalanish huquqiga tenglashtiriladi hamda davlat va fuqarolar o‘zini o‘zi boshqarish organlarining, mahalliy aholining manfaatlarini ta’minlash uchun jamoat manfaatlari inobatga olingan holda belgilanadi.

Xususiy suv servituti tanho foydalanishga berilgan suv obyektlariga nisbatan belgilanadi.

Ommaviy suv servituti suv obyektlariga yoki ularning qismlariga nisbatan, shu jumladan lotokli va boshqa usti qoplangan sug‘orish tarmog‘iga nisbatan qo‘llaniladi.

Ommaviy suv servituti suv servitutining belgilanishiga ehtiyoji bo‘lgan shaxslar hamda suv obyekti yoki uning bir qismi va sohil bo‘yi mintaqasi joylashgan yer uchastkasining egasi, undan foydalanuvchi, uning ijarachisi o‘rtasida kelishuv mavjudligi-mavjud emasligidan qat’i nazar, agar ushbu shaxslar bunday huquqdan yer uchastkasi boshqa shaxsga mulk qilib berilguniga qadar foydalangan bo‘lsa, belgilanadi.

Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari ommaviy suv servituti belgilanishini ta’minlashi shart.

Boshqa hollarda, suv servituti kimlarning manfaatlarini ko‘zlab suv servituti belgilanayotgan bo‘lsa, o‘sha shaxslar hamda suv obyekti yoki uning bir qismi joylashgan yer uchastkasining egasi, undan foydalanuvchi, uning ijarachisi o‘rtasidagi kelishuv bo‘yicha, kelishuvga erishish imkoni bo‘lmagan taqdirda esa sudning qaroriga ko‘ra belgilanadi.

Suv servitutlarining rejimi suv fondi yerlariga nisbatan ham tatbiq etiladi.

Suv servituti suv obyekti yoki uning bir qismi joylashgan yer uchastkasiga bo‘lgan huquq boshqa shaxsga o‘tgan taqdirda ham saqlab qolinadi.

Suv servitutlarini amalga oshirish uchun suvdan maxsus foydalanish uchun ruxsatnomani olish talab etilmaydi.

Suv servitutining belgilanishi tanho foydalanish uchun berilgan suv obyekti egasini ushbu suv obyektiga egalik qilish, undan foydalanish va uni tasarruf etish huquqidan mahrum etmaydi.

Suv servituti belgilangan suv obyektining egasi, agar qonunchilikda boshqacha qoida nazarda tutilmagan bo‘lsa, suv servituti kimning manfaatlarini ko‘zlab belgilangan bo‘lsa, o‘sha shaxsdan ushbu suv obyektidan yoki uning bir qismidan foydalanganlik uchun mutanosib haq talab qilishga haqlidir.

Fuqarolik va yer to‘g‘risidagi qonunchilikda nazarda tutilgan suv servitutlari haqidagi qoidalar suv servitutlariga nisbatan ushbu Kodeks talablariga zid bo‘lmagan qismida qo‘llaniladi.

Suv olish kvotalari manbalar, hududlar va iqtisodiyot tarmoqlari bo‘yicha quyidagilar tomonidan ajratiladi:

O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi tomonidan Qoraqalpog‘iston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligiga va irrigatsiya tizimlari havza boshqarmalariga;

Qoraqalpog‘iston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi va irrigatsiya tizimlari havza boshqarmalari tomonidan suv yetkazib beruvchi tashkilotlarga;

xalq deputatlari tuman (shahar) Kengashlari — suvdan foydalanuvchilarga.

Suvdan maxsus foydalanish uchun tabiiy suv havzalaridan suv olish kvotalari ushbu Kodeksning 56-moddasiga muvofiq vakolatli organlar ruxsatnomalarida belgilanadi.

Ajratilgan suv olish kvotasi uning amal qilish muddati davomida qayta ko‘rib chiqilmaydi, bundan iste’mol qilinadigan suvning hajmiga ta’sir ko‘rsatadigan sug‘oriladigan uchastka maydoni, ishlab chiqarish quvvatlari o‘zgartirilgan hollar mustasno.

Suv olish kvotalarini ajratishda sanitariya va ekologik maqsadlar uchun suvni chiqarib yuborish talablari hisobga olinadi.

Ichimlik suvi ta’minoti tashkilotlariga ular tomonidan me’yoriy ehtiyojlar va kelajakda aholining o‘sishi prognozlaridan kelib chiqqan holda, ichimlik suvi bilan ta’minlash uchun suv olish kvotasi ajratiladi.

Sug‘oriladigan yerlar uchun suv olish kvotasi sug‘oriladigan yer uchastkasi maydonini bir gektar sug‘oriladigan yer maydoni uchun suv olish kvotasini ajratish normativlariga ko‘paytirish orqali hisob-kitob qilinadi.

Gidrografik zonadagi bir gektar sug‘oriladigan yer maydoni uchun suv olish kvotasini ajratish normativlari mazkur gidrografik zonadagi sug‘oriladigan yerlarda keyingi o‘n gidrologik yil uchun amaldagi o‘rtacha suv olish hajmlarini mazkur gidrografik zonadagi sug‘oriladigan yerlarning umumiy maydoniga bo‘lish orqali hisob-kitob qilinadi. Bunda tuproqning mexanik tarkibi, joylashgan joyining relyefi, sizot suvlarning sathi, iqlim sharoitlari, ko‘p yillik suv ta’minoti va boshqa omillar ham inobatga olinadi.

Bir gektar sug‘oriladigan yer maydoni uchun suv olish kvotasini ajratish normativi suv xo‘jaligi organlari tomonidan hisob-kitob qilinadi va bir yilda ko‘pi bilan bir marta qayta ko‘rib chiqilishi mumkin.

Sug‘oriladigan yerlar bilan bog‘liq bo‘lmagan suvga bo‘lgan ehtiyojlarning texnologik normalaridan kelib chiqqan holda, yer usti suvlariga nisbatan suv xo‘jaligi organlari tomonidan va yer osti suvlariga nisbatan tog‘-kon sanoati va geologiya organlari tomonidan suv olish kvotalari ajratiladi.

Suv olish kvotasining amal qilish muddati:

suvni qishloq xo‘jaligi ekinlarini yetishtirish maqsadida oladigan va yer uchastkasini ijara shartnomasi asosida tasarruf etadigan suvdan foydalanuvchilar uchun — ijara shartnomasi amal qiladigan muddatga, ammo 10 yildan ko‘p bo‘lmagan muddatga;

suvni qishloq xo‘jaligi ekinlarini yetishtirish bilan bog‘liq bo‘lmagan maqsadlarda oladigan suvdan foydalanuvchilar uchun — 10 yilgacha bo‘lgan muddatga;

ichimlik suvi ta’minoti tashkilotlaridan tashqari, suvni suvdan maxsus foydalanishga doir ruxsatnoma asosida oluvchi jismoniy va yuridik shaxslar uchun — maxsus suvdan foydalanish ruxsatnomasining amal qilish muddati tugaguniga qadar belgilanadi.

Ichimlik suvi ta’minoti tashkilotlariga suv olish kvotasining amal qilish muddati cheklanmaydi.

Suv olish kvotalarini ajratishda sanitariya va ekologik maqsadlar uchun suvni chiqarib yuborish bo‘yicha talablarga rioya etilishi inobatga olinadi.

Muayyan gidrologik zonada keyingi o‘n gidrologik yil davomida amalda olingan suvning o‘rtacha yillik hajmidan besh va undan ortiq foiz ko‘p miqdorda kvota ajratish to‘g‘risidagi talabnoma faoliyat yuritayotgan suvdan foydalanuvchilarning manfaatlariga jiddiy ta’sir ko‘rsatuvchi talabnoma deb e’tirof etiladi.

Suvdan foydalanuvchilar uchun talab etiladigan qo‘shimcha suv miqdori tegishli suv kengashlarining qaroriga muvofiq ajratiladi.

Ichimlik suvi ta’minoti uchun suv olish kvotasi ajratilishini rad etishga yo‘l qo‘yilmaydi.

Suvdan foydalanuvchilar o‘ziga tegishli bo‘lgan suv olish kvotasining bir qismini shartnoma asosida ayni shu gidrografik zonadagi boshqa suvdan foydalanuvchiga, ularga xizmat ko‘rsatuvchi suv yetkazib beruvchi tashkilot bilan kelishilgan holda sotishi mumkin.

Suvdan foydalanish suv yetkazib beruvchi tashkilot va suvdan foydalanuvchi o‘rtasida tuziladigan suvdan foydalanish to‘g‘risidagi shartnomaga asosan amalga oshiriladi.

Suv yetkazib beruvchi tashkilot suvdan foydalanuvchilardan so‘rovnoma olganda, agar ular xizmat ko‘rsatish hududida joylashgan va suv olish kvotasiga ega bo‘lsa, ular bilan suvdan foydalanish to‘g‘risida shartnoma tuzishi shart.

Suvdan foydalanish to‘g‘risidagi shartnomada suv olish kvotalari, yetkazib beriladigan suv hajmlarini suv olishning har yillik yoki mavsumiy limitlari, suvni yetkazib berganlik uchun to‘lovning miqdorlari va mexanizmlari, suv yetkazib berishning boshqa shartlari, shuningdek taraflarning huquq va majburiyatlariga qarab o‘zgartirish mexanizmlari shartlashib olinadi.

Suvdan foydalanish to‘g‘risidagi shartnomaning namunaviy shakllari O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi tomonidan (bundan ichimlik va xo‘jalik-maishiy suv ta’minoti mustasno) O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi (suvni tabiiy suv obyektlaridan olishda), O‘zbekiston Respublikasi Tog‘-kon sanoati va geologiya vazirligi (suvni yer osti suvlaridan olishda), shuningdek O‘zbekiston Respublikasi Raqobatni rivojlantirish va iste’molchilar huquqlarini himoya qilish qo‘mitasi bilan kelishilgan holda tasdiqlanadi.

Suvdan foydalanish to‘g‘risidagi shartnomani tuzishda suv olish kvotasining mavjudligi majburiy talab hisoblanadi.

Taraflarning huquqlari, majburiyatlari va javobgarligi ushbu Kodeks hamda boshqa qonunchilik hujjatlari talablariga binoan suvdan foydalanish to‘g‘risidagi shartnomada belgilanadi.

Suvdan foydalanish to‘g‘risidagi shartnomalar maxsus axborot tizimida elektron shaklda:

viloyatlararo va transchegaraviy ahamiyatga ega bo‘lgan, shuningdek yirik va alohida muhim suv xo‘jaligi obyektlaridan foydalanuvchi ayrim tashkilotlar bilan tuzilgan shartnomalar — O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi tomonidan;

Qoraqalpog‘iston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi va irrigatsiya tizimlari havza boshqarmasi tarkibiga kiradigan foydalanuvchi tashkilotlar bilan tuzilgan shartnomalar — tegishliligi bo‘yicha Qoraqalpog‘iston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi va irrigatsiya tizimlari havza boshqarmalari tomonidan;

suv yetkazib beruvchi tashkilotlar tomonidan fermer va dehqon xo‘jaliklari, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari, xizmat ko‘rsatish hududidagi boshqa suvdan foydalanuvchilar bilan tuzilgan shartnomalar — tumanlar qishloq xo‘jaligi bo‘limlari (Quvasoy shahar bo‘limi) tomonidan ro‘yxatdan o‘tkaziladi.

Suvdan foydalanish to‘g‘risida belgilangan tartibda tuzilgan shartnomalar ro‘yxatdan o‘tkazilgan paytdan e’tiboran kuchga kiradi.

O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi va irrigatsiya tizimlari havza boshqarmalari, tumanlar qishloq xo‘jaligi bo‘limlarida (Quvasoy shahar bo‘limida) ro‘yxatdan o‘tkazilishi lozim bo‘lgan suvdan foydalanish to‘g‘risidagi shartnomalarning ro‘yxati O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi tomonidan tasdiqlanadi.

Suvdan foydalanish to‘g‘risidagi shartnomalar reyestri O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi huzuridagi Suv xo‘jaligi obyektlari xavfsizligini va suvdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasiga va uning hududiy bo‘linmalariga (sun’iy suv obyektlaridagi suvdan foydalanilganda), shuningdek O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligining tegishli organlariga (tabiiy suv obyektlaridagi suvdan foydalanilganda) belgilangan tartibda nazoratni ta’minlash uchun beriladi.

Suv olish limitlari:

suv manbalarining keyingi gidrologik yildagi suvliligi prognozi;

suvdan foydalanish turlarining (iqtisodiyot tarmoqlarining) ustuvorligi;

ajratilayotgan suv olish kvotasining prognoz qilinayotgan hajmi inobatga olingan holda belgilanadi.

Ichimlik va xo‘jalik-maishiy, shuningdek davolash ehtiyojlari uchun suv olish limitlari ajratilgan suv olish kvotasidan kam bo‘lishi mumkin emas.

Suv olish limitlari tegishli gidrografik zonadagi boshqa suvdan foydalanuvchilar uchun suv olish kvotalariga nisbatan teng foizda belgilanadi.

Suv olish limitlari suv manbalari, hududlar va iqtisodiyot tarmoqlari bo‘yicha:

O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi tomonidan — yiliga ikki marta vegetatsiya davri uchun 20-martgacha (1-aprel — 30-sentabr) va kuz-qish davri uchun 20-sentabrgacha (1-oktabr — 30-mart) bo‘lgan muddatda — Qoraqalpog‘iston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi va irrigatsiya tizimlari havza boshqarmalariga, viloyatlararo va transchegaraviy ahamiyatga ega bo‘lgan magistral kanallar (tizimlar) boshqarmalariga, energetika, ichimlik va xo‘jalik-maishiy suv ta’minoti obyektlaridan foydalanuvchi alohida korxonalar va tashkilotlarga;

Qoraqalpog‘iston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi va irrigatsiya tizimlari havza boshqarmalari tomonidan — yiliga ikki marta vegetatsiya davri uchun 25-martgacha va kuz-qish davri uchun — 25-sentabrgacha bo‘lgan muddatda irrigatsiya tizimlari boshqarmalariga, suv yetkazib beruvchi tashkilotlarga, shuningdek boshqa alohida ahamiyatga ega bo‘lgan suvdan foydalanuvchilarga;

xalq deputatlari tuman (shahar) Kengashlari tomonidan — vegetatsiya davri uchun 28-martgacha va kuz-qish davri uchun 28-sentabrgacha bo‘lgan muddatda — suvdan foydalanuvchilarga va fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlariga (shaxsiy tomorqa yer uchastkalarini sug‘orish uchun), shuningdek boshqa suvdan foydalanuvchilarga belgilanadi.

Yer ostidan suv olish limiti suvdan maxsus foydalanishga doir ruxsatnomalarda ko‘rsatiladi hamda rasmiylashtirish chog‘ida ruxsatnomaning amal qiladigan muddatiga belgilanadi.

Suv manbalarining suvliligi kamaygan yoki ko‘paygan hollarda suv olish limitlariga tuzatishlar kiritilishi mumkin.

Suvdan foydalanishning belgilangan davri tugaganidan keyin ikki oylik muddatda maxsus vakolatli organlar tomonidan manbalarning amaldagi suvliligi hisobga olingan holda, o‘tgan davr uchun suv olishning uzil-kesil limitlari tasdiqlanadi.

Suv olish limitlari:

O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligining buyrug‘i bilan Gidrometeorologiya xizmati agentligining prognozi asosida;

Qoraqalpog‘iston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi va irrigatsiya tizimlari havza boshqarmalarining buyruqlari bilan;

xalq deputatlari tuman (shahar) Kengashlarining qarorlari bilan tuman qishloq xo‘jaligi bo‘limi (Quvasoy shahri bo‘limi) bilan kelishilgan holda tasdiqlanadi.

Qishloq xo‘jaligi ekinlarini yetishtirish uchun suv olish limitini belgilash uchun suvdan foydalanuvchilar vegetatsiya va kuz-qish davrlari boshlanguniga qadar bir oy oldin, sug‘oriladigan dehqonchilikdan tashqari boshqa ehtiyojlar uchun esa — har yili 1-sentabrga qadar — ularga xizmat ko‘rsatadigan suv yetkazib beruvchi tashkilotlarga yozma yoki elektron shaklda murojaat qilishi va quyidagi hujjatlarni taqdim etishi kerak:

suvdan maxsus foydalanishga doir ruxsatnomalar (tabiiy suv manbalaridan suv olinganda);

belgilangan tartibda tasdiqlangan suv yetkazib berish jadvallari (bundan suv quvurlari — ichimlik va xo‘jalik-maishiy suv ta’minoti tizimining suvidan foydalanuvchilar mustasno).

Suv olish limitlari suv olishning ruxsat etilgan suv manbalari (daryo, soy, buloq, suv havzasi, irrigatsiya tizimi, magistral kanal (tizim), sug‘orish va kollektor tarmog‘i, yer osti suvlari va boshqa suv manbalari) bo‘yicha umumiy hajmini aks ettirishi hamda har o‘n kunda aniq suv olish joylari bo‘yicha taqsimlangan bo‘lishi kerak.

Suv olish limitlarini belgilashda iqtisodiyot tarmog‘ining ustuvorligiga hamda barcha suvdan foydalanuvchilarning alohida suv manbalari va irrigatsiya tizimlari bo‘yicha kutilayotgan suvlilik hisobga olingan holda, suv bilan teng barobarda ta’minlanishiga rioya etilishi kerak.

Suvdan foydalanuvchi o‘ziga ajratilgan suv olish limiti doirasida tejab qolingan suvni yoki suvga bo‘lgan ehtiyoj qisqarganligi natijasida tejab qolingan suvni ayni shu gidrografik zonadagi boshqa suvdan foydalanuvchiga shartnoma asosida berishi mumkin. Suv yetkazib beruvchi tashkilot suvdan foydalanuvchilar o‘ziga ajratilgan suv olish limitlari doirasida iqtisod qilingan suvdan voz kechganligi yoxud suvga bo‘lgan ehtiyoj qisqarganligi munosabati bilan paydo bo‘lgan ortiqcha suvni boshqa talabgor foydalanuvchiga yetkazib berishi mumkin.

Suvdan foydalanuvchining suv olish limitlari suv yetkazib beruvchi tashkilot hamda suvdan foydalanuvchi tomonidan suvdan foydalanuvchilarning mavsumiy ehtiyojlari va suvni boshqa suvdan foydalanuvchiga yetkazib berish majburiyatlari inobatga olingan holda imzolanadigan, suv yetkazib berish to‘g‘risidagi shartnomaning ilovasi bo‘lgan suv yetkazib berish jadvaliga kiritiladi.

Suvdan foydalanuvchilar quyidagi huquqlarga ega:

suv obyektlaridan ular qanday maqsadda berilgan bo‘lsa, o‘sha maqsadlarda foydalanish;

suvdan foydalanishni amalga oshirish uchun qonunchilikda belgilangan tartibda inshootlarni, qurilmalarni hamda boshqa obyektlarni qurish va rekonstruksiya qilish;

berilayotgan suvning miqdori va sifatini tekshirish;

suv resurslarini boshqarishga doir qarorlar qabul qilinishida qonunchilikda belgilangan tartibda ishtirok etish;

suv manbasining taxmin qilingan va haqiqiy suvliligidan kelib chiqqan holda suv olish limitlarini o‘zgartirish bo‘yicha takliflar kiritish;

o‘z huquqlari va qonuniy manfaatlari buzilganligi, shu jumladan belgilangan suv olish limitlariga va suv berish rejimiga muvofiq suv olish huquqi buzilganligi tufayli yetkazilgan zararning o‘rni qonunchilikda belgilangan tartibda qoplanishini talab qilish;

suvdan foydalanuvchilar uyushmalarini va boshqa birlashmalarni qonunchilikda belgilangan tartibda tashkil etish.

Suvdan foydalanuvchilar qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega bo‘lishi mumkin.

Suvdan foydalanuvchilarning huquqlari qonun bilan himoya qilinadi.

Suvdan foydalanuvchilarning buzilgan huquqlari qonunchilikda nazarda tutilgan tartibda tiklanishi lozim.

Suvdan foydalanuvchilarning huquqlari qonunchilikda nazarda tutilgan hollarda, aholining sog‘lig‘ini saqlash, atrof-muhitni muhofaza qilish, milliy xavfsizlikni ta’minlash maqsadida, shuningdek suv tanqisligida, tabiiy va texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlarda cheklanishi mumkin. Bunda aholining ichimlik va xo‘jalik-maishiy ehtiyojlari uchun suv obyektlaridan foydalanish shart-sharoitlari yomonlashmasligi kerak.

Suvdan foydalanuvchilarning suvdan tanho holda foydalanish huquqlari mazkur suv obyektini tanho foydalanishga bergan vakolatli organ tomonidan, suvdan maxsus foydalanish huquqlari esa suvdan maxsus foydalanishga doir ruxsatnomani bergan vakolatli organlar tomonidan qonunchilikda belgilangan tartibda cheklanishi mumkin.

Suvdan foydalanuvchilar:

o‘ziga berilgan suv resurslarini oqilona boshqarishi va ulardan foydalanishi, suvdan maqsadsiz foydalanilishiga yo‘l qo‘ymasligi, suvni tejab sarflash, uning sifatini tiklash va yaxshilash choralarini ko‘rishi;

belgilangan suv olish limitlariga va suvdan foydalanish qoidalariga rioya etishi;

suv obyektlaridan belgilangan maqsadlarda foydalanishi;

suvdan maxsus foydalanishda suvdan maxsus foydalanishga doir ruxsatnomani rasmiylashtirishi;

suvdan foydalanish to‘g‘risida shartnoma tuzishi, suv olish uchun o‘z vaqtida talabnoma berishi;

tarkibida ifloslantiruvchi moddalar mavjud bo‘lgan suvlarning suv obyektlariga oqizilishini to‘liq to‘xtatish choralarini ko‘rishi;

boshqa suvdan foydalanuvchilarning huquqlari hamda qonuniy manfaatlari buzilishiga, shuningdek suv xo‘jaligi obyektlariga va tabiiy resurslarga (yerlarga, o‘simlik va hayvonot dunyosiga, foydali qazilmalarga va boshqalarga) zarar yetkazilishiga yo‘l qo‘ymasligi;

suv olish joylarini suvni boshqarish va hisobga olish vositalari bilan jihozlashi, o‘ziga tegishli suv xo‘jaligi obyektlari va ulardagi inshootlarni texnik jihatdan soz holatda saqlashi, ulardan foydalanishning belgilangan qoidalariga rioya etishi;

oqova suvlar suv obyektlariga va joy relyefiga oqiziladigan joylarni avtomatik ravishda monitoring qilish vositalari bilan jihozlashi;

olinadigan suv miqdorining hamda suv obyektlariga va joy relyefiga oqiziladigan oqova suvlar hajmining hisobini yuritishi hamda zarur axborotni suvdan maxsus foydalanishga doir ruxsatnomani bergan vakolatli organlarga, shuningdek suv yetkazib beruvchi tashkilotlarga taqdim etishi;

suv resurslaridan foydalanganlik, shuningdek suv yetkazib beruvchi tashkilotlarning xizmatlari va shartnoma asosida ko‘rsatilgan boshqa suv xo‘jaligi xizmatlari uchun to‘lovlarni, shuningdek suv obyektlariga hamda joy relyefiga ifloslantiruvchi moddalarni oqizganlik uchun kompensatsiya to‘lovlarini o‘z vaqtida to‘lashi;

suvni tejash va raqamli texnologiyalarni joriy etish choralarini ko‘rishi;

suvlarning ifloslanishi, bulg‘anishi va kamayib ketishining oldini olish hamda ularni bartaraf etish, suv obyektlariga suvlarning zararli ta’sirini bartaraf etish choralarini ko‘rishi, shuningdek yer usti va yer osti suvlari to‘planadigan maydonlarning ifloslanishiga yo‘l qo‘ymasligi;

suv obyektlarining suvni muhofaza qilish zonalarini, sohil bo‘yi mintaqalarini va sanitariya muhofazasi zonalarini saqlashning belgilangan rejimiga rioya qilishi;

o‘zining suv xo‘jaligi obyektlariga suvlardan foydalanish va ularni muhofaza qilish ustidan davlat nazoratini amalga oshiruvchi organlarning vakillarini belgilangan tartibda kiritishi hamda ularga zarur axborotni taqdim etishi;

suvlarning va suv obyektlarining holatiga ta’sir etadigan avariyalar hamda boshqa tabiiy va texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlar yuzaga kelganligi to‘g‘risida o‘ziga xizmat ko‘rsatadigan suv yetkazib beruvchi tashkilotlarni, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarini o‘z vaqtida xabardor qilishi hamda ularning oqibatlarini bartaraf etish bo‘yicha ishlarni amalga oshirishda, shuningdek suv obyektlaridagi ta’mirlash-tiklash ishlarida qonunchilikda belgilangan tartibda ishtirok etishi;

baliqlarni, boshqa suv florasi va faunasini muhofaza qilish tadbirlarini amalga oshirishi shart.

Suvdan foydalanuvchilarning zimmasida qonunchilikka muvofiq boshqa majburiyatlar ham bo‘lishi mumkin.

O‘z balansida vertikal sug‘orish qudug‘iga ega bo‘lgan suvdan foydalanuvchi tashkilotlar va jismoniy shaxslar mazkur sug‘orish qudug‘iga bevosita tutash bo‘lgan yer uchastkasi uchun suv xo‘jaligi xizmatlari to‘lovidan ozod etiladi.

Suv resurslaridan qishloq xo‘jaligi ehtiyojlari uchun foydalanuvchi suvdan foydalanuvchilar ushbu Kodeksning 75-moddasida nazarda tutilgan majburiyatlardan tashqari:

qishloq xo‘jaligi ekinlari va dov-daraxtlarini sug‘orish, shuningdek yaylovlarga suv chiqarishning qulay rejimini saqlashi;

suvni tejaydigan sug‘orish texnologiyalarini va ilg‘or sug‘orish texnikasini joriy etish orqali sug‘orish vositalari va uslublarini takomillashtirishi;

qishloq xo‘jaligi ehtiyojlari uchun foydalaniladigan suvlarning monitoringi asosida salbiy jarayonlarning sabablari va oqibatlarini bartaraf etishi;

qishloq xo‘jaligi ekinlarini sug‘orishning, shuningdek yaylovlarga suv chiqarishning qulay rejimini saqlab turish;

suvni tejash imkonini beradigan agrotexnika tadbirlarini amalga oshirishi;

tuproq unumdorligini saqlash imkonini beradigan melioratsiya tadbirlarini amalga oshirishi;

agar suvlarning oqizib yuborilishi texnologik jarayonda nazarda tutilmagan bo‘lsa, sug‘orish uchun berilgan suvlarning kollektor-drenaj tarmog‘iga, suv obyektlariga va joy relyefiga oqizib yuborilishiga yo‘l qo‘ymasligi;

tegishliligi bo‘yicha suv xo‘jaligi obyektlarini qurish, rekonstruksiya qilish, ta’mirlash va tiklash ishlarida qonunchilikda belgilangan tartibda ishtirok etishi shart.

Baliqchilik xo‘jaligi suv havzalari yoki baliq ovlash uchastkalari o‘ziga foydalanish uchun berilgan korxonalar, muassasalar va tashkilotlar ushbu Kodeksning 75-moddasida nazarda tutilgan majburiyatlardan tashqari, belgilangan tartibda:

baliq zaxiralarining urchib ko‘payishi uchun shart-sharoitlarni ta’minlashi;

baliqchilik xo‘jaligi suv havzalarida yoki baliq ovlash uchastkalarida irrigatsiya-melioratsiya tarmoqlarini va boshqa inshootlarini qurish, rekonstruksiya qilish, tiklash ishlarini amalga oshirishi, shuningdek ularni texnik jihatdan soz holatda saqlashi;

zarur melioratsiya ishlarini olib borishi hamda ushbu korxonalar, muassasalar va tashkilotlar joylashgan joylardagi sohil bo‘yi uchastkalarini lozim darajada sanitariya holatida saqlashi shart.

Alohida davlat ahamiyatiga yoxud alohida ilmiy yoki madaniy qimmatga ega bo‘lgan suv obyektlaridan foydalanish qonunchilikda belgilangan tartibda qisman yoki batamom taqiqlanishi mumkin.

Suvdan foydalanuvchilarning suv yetkazib beruvchi tashkilotlar bilan kelishilmagan holda, suv uzatilishini ko‘paytirish yoki kamaytirish maqsadida suv obyektlaridagi gidrotexnika inshootlarini o‘zboshimchalik bilan o‘zgartirishi, shuningdek ularga muvaqqat to‘siqlarni, nasos stansiyalarini, nasoslarni, suvni ko‘taradigan va suv oladigan boshqa inshootlarni o‘rnatishi taqiqlanadi.

O‘zboshimchalik bilan suv olish taqiqlanadi.

Kanallar, boshqa sun’iy suv obyektlari, gidrotexnika inshootlari va boshqa suv xo‘jaligi obyektlari orqali ushbu maqsadlar uchun mo‘ljallanmagan joylardan qishloq xo‘jaligi mashinalarining (traktorlar va boshqalarning), avtomobillarning hamda boshqa transport vositalarining o‘tishi, shuningdek chorva mollarining haydab o‘tilishi va sug‘orilishi taqiqlanadi.

Suv obyektlarida chorva mollarini sug‘orishga, shuningdek ularni cho‘miltirishga ushbu maqsadlar uchun maxsus jihozlangan joylarda ruxsat etiladi.

Suv yetkazib beruvchi tashkilot quyidagi huquqlarga ega:

suvdan foydalanishni amalga oshirish uchun qonunchilikda belgilangan tartibda inshootlar, qurilmalarni hamda boshqa obyektlarni qurish va rekonstruksiya qilishni amalga oshirish;

berilayotgan suvning miqdori va sifatini tekshirishni amalga oshirish;

ko‘rsatilgan xizmatlar uchun o‘z vaqtida haq to‘lanishini talab qilish;

suvdan foydalanuvchilarga suv yetkazib berishni suvdan foydalanish qoidalari buzilganda, suvdan maqsadsiz foydalanilganda, suv olish limitlari oshirib yuborilganda, shuningdek suv yetkazib berganlik uchun va ko‘rsatilgan boshqa suv xo‘jaligi xizmatlari uchun o‘z vaqtida haq to‘lanmagan hollarda, aniqlangan shartnoma shartlarining buzilishlari bartaraf etilguniga qadar to‘xtatib turish;

o‘z huquqlari va qonuniy manfaatlari buzilganligi, shu jumladan belgilangan suv olish limitlariga va suv berish rejimiga muvofiq suv olish huquqining buzilganligi tufayli yetkazilgan zararning o‘rni qonunchilikda belgilangan tartibda qoplanishini talab qilish.

Suv yetkazib beruvchi tashkilot qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega bo‘lishi mumkin.

Suv yetkazib beruvchi tashkilot:

suv resurslaridan oqilona va samarali foydalanishi, ulardan maqsadsiz foydalanilishiga yo‘l qo‘ymasligi, suvdan tejamkor ravishda foydalanishi, suvning sifatini tiklashi va yaxshilashi;

belgilangan suv olish limitlariga va suvdan foydalanish tartibiga rioya etishi;

suv obyektlari qanday maqsadlar uchun foydalanishga berilgan bo‘lsa, ulardan faqat shu maqsadlarda foydalanishi;

tashlama suvlar hajmining ko‘payishi hollarining oldini olishi;

suv yetkazib berish to‘g‘risida shartnomalar tuzishi va belgilangan sifatdagi suvning belgilangan miqdorda o‘z vaqtida yetkazib berilishini ta’minlashi;

suv yetkazib berish to‘g‘risidagi shartnoma bo‘yicha oxirigacha olinmagan suvning o‘rnini qoplashi, bundan qonunchilikda nazarda tutilgan hollar mustasno;

tarkibida belgilangan normadan ortiq ifloslantiruvchi moddalar mavjud bo‘lgan oqova suvlarni suv obyektlariga oqizib yuborishni tugatish choralarini ko‘rishi;

suvdan foydalanuvchilarning huquqlari va qonuniy manfaatlari buzilishiga, shuningdek suv obyektlariga, xo‘jalik obyektlariga va tabiiy resurslarga (yerlarga, o‘simlik va hayvonot dunyosiga, foydali qazilmalarga va boshqalarga) zarar yetkazilishiga yo‘l qo‘ymasligi;

suv olish joylarini suvni boshqarish va hisobga olish vositalari bilan jihozlashi, suv xo‘jaligi obyektlarini va ulardagi inshootlarni texnik jihatdan soz holatda saqlashi, ulardan maqsadli foydalanishning belgilangan qoidalariga rioya etishi;

olinadigan suvning hamda suv obyektlariga va joy relyefiga oqizib yuboriladigan oqova suvlar hajmining hisobini yuritishi hamda vakolatli organlarga va o‘ziga xizmat ko‘rsatiladigan suvdan foydalanuvchilarga zarur axborotni taqdim etishi;

suvni tejash va suvni tejaydigan sug‘orish texnologiyalarini joriy etish, suvni yetkazib berishdagi yo‘qotishlarni qisqartirish choralarini ko‘rishi, suvni qonunga xilof ravishda olishning nazorat qilinishini ta’minlashi;

suvlarning ifloslanishi, bulg‘anishi va kamayib ketishining oldini olish hamda ularni bartaraf etish chora-tadbirlarini amalga oshirishda ishtirok etishi, shuningdek yer usti va yer osti suvlari to‘planadigan maydonlarning ifloslanishiga yo‘l qo‘ymasligi;

suv obyektlarining suvni muhofaza qilish zonalari, sohil bo‘yi mintaqalari va sanitariya muhofazasi zonalarini muhofaza qilish hamda ulardan foydalanish tartibi va shartlariga rioya etishi;

suvlardan foydalanilishi va ularning muhofaza qilinishi ustidan davlat nazoratini amalga oshiruvchi organlarning vakillarini o‘zining suv xo‘jaligi obyektlariga belgilangan tartibda kiritishi hamda ularga zarur axborot taqdim etishi;

suvlarning va suv obyektlarining holatiga ta’sir etadigan avariyalar hamda boshqa tabiiy va texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlar yuzaga kelganligi to‘g‘risida suvdan foydalanuvchilarni, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarini o‘z vaqtida xabardor qilishi, shuningdek ularning oqibatlarini bartaraf etish bo‘yicha ishlarni amalga oshirishda ishtirok etishi;

baliqlarni, boshqa suv florasi va faunasini muhofaza qilish tadbirlarini amalga oshirishi shart.

Suv yetkazib beruvchi tashkilotning zimmasida qonunchilikka muvofiq boshqa majburiyatlar ham bo‘lishi mumkin.

Suvdan foydalanuvchilar suvga doir munosabatlarni tartibga solish sohasidagi faoliyatini muvofiqlashtirish, shuningdek o‘z huquqlari va manfaatlarini himoya qilish maqsadida nodavlat tashkilotlari bo‘lgan uyushmalar, ittifoqlar va boshqa birlashmalarni tashkil etishi mumkin.

Suvdan foydalanuvchilar uyushmalari quyidagi huquqlarga ega:

uyushma a’zolarining huquqlarini va qonuniy manfaatlarini ifoda etish hamda himoya qilish;

xizmat ko‘rsatuvchi suv yetkazib beruvchi tashkilotdan suvdan foydalanuvchilar o‘rtasida suvning adolatli ravishda taqsimlanishi va berilishini talab qilish;

sug‘orish va kollektor-drenaj tarmoqlarini hamda boshqa suv xo‘jaligi obyektlarini ta’mirlash va rekonstruksiya qilish rejalarini ishlab chiqishda, bosh suv olish joylarini suvni boshqarish va hisobga olish vositalari bilan jihozlash tadbirlari rejalarini ishlab chiqishda takliflar bilan ishtirok etish;

respublika ijro etuvchi hokimiyat organlariga va mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlariga takliflar kiritish, ularning qarorlarini tayyorlashda qonunchilikda belgilangan tartibda ishtirok etish;

uyushmalar faoliyatini muvofiqlashtirish, huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish uchun ittifoqlarga a’zo bo‘lib kirish.

Suvdan foydalanuvchilar uyushmasi qonunchilikka va suvdan foydalanuvchilar uyushmasining ustavlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega bo‘lishi mumkin.

Suvdan foydalanuvchilar uyushmasi:

suv to‘g‘risidagi qonunchilik talablariga rioya etishi;

suvdan foydalanuvchilar uyushmasining mol-mulkidan va mablag‘laridan foydalanilishi to‘g‘risidagi axborotning o‘z a’zolari uchun ochiqligini va undan foydalanishini ta’minlashi;

ro‘yxatga oluvchi organga, soliq organlariga va davlat statistika organlariga belgilangan tartibda o‘z faoliyati to‘g‘risida hisobotlar taqdim etishi shart.

Suvdan foydalanuvchilar uyushmalarining zimmasida qonunchilikka va suvdan foydalanuvchilar uyushmasining ustavlariga muvofiq boshqa majburiyatlar ham bo‘lishi mumkin.

Suv omborlarini suvga to‘ldirish va ulardan suv chiqarish rejimi, suv sathining o‘zgarish rejimi, gidrotexnika inshootlari orqali suvning o‘tish rejimi, kemalarning moneliksiz va xavfsiz o‘tishi, shuningdek baliqlarning urug‘ tashlaydigan joylarga o‘ta olishini ta’minlash suv omborlaridan foydalanish qoidalari bilan belgilanadi.

Suv omborlaridagi to‘g‘onlar, dambalardan, suv o‘tkazadigan va suv oladigan inshootlardan, gidroenergetika majmualaridan hamda boshqa inshootlardan foydalanuvchi tashkilotlar foydalanish qoidalari hamda suv omborlarining ta’sir zonalarida joylashgan suvdan foydalanuvchilarning, yer uchastkalari mulkdorlarining, yer egalarining va yerdan foydalanuvchilarning manfaatlari, shuningdek ekologik maqsadlar hisobga olingan holda belgilangan suv omborlarini suvga to‘ldirish va ulardan suv chiqarish rejimiga rioya etishi, shu jumladan suvni ekologik maqsadlarda chiqarib yuborish rejimiga rioya etishi shart.

Suv omborlaridan foydalanish tartibi O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi huzuridagi Suv xo‘jaligi obyektlari xavfsizligini va suvdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasi hamda boshqa manfaatdor organlar bilan kelishilgan holda, O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi tomonidan har bir suv ombori uchun tasdiqlanadigan qoidalarda belgilanadi.

Suv omborlarining texnik holatini va obodonlashtirilishini ta’minlaydigan tadbirlarni tashkil etish hamda muvofiqlashtirish tegishli suv xo‘jaligining foydalanuvchi tashkilotlari tomonidan amalga oshiriladi.

Ko‘llardan va boshqa suv havzalaridan suv omborlari sifatida foydalanish ushbu Kodeksning 84 va 85-moddalari qoidalari, shuningdek ularning maqomi (rekreatsiya jihatidan ahamiyati, muhofaza etiladigan tabiiy hududlar) hisobga olingan holda, ushbu Kodeksda va boshqa qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan tartibda amalga oshiriladi.

Suv xo‘jaligining foydalanuvchi tashkilotlari tomonidan foydalaniladigan gidrotexnika inshootlari davlat mulki bo‘lib, ulardan belgilangan tartibda foydalaniladi.

Davlat-xususiy sheriklik prinsiplari asosida xususiy sektorga boshqarishga berilgan gidrotexnika inshootlari davlat-xususiy sheriklik to‘g‘risidagi bitimda, shuningdek qonunchilikda belgilangan tartibda foydalaniladi.

Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisining va viloyatlar hokimlarining qarorlariga ko‘ra qishloq xo‘jaligi ishlab chiqaruvchilariga berilgan gidrotexnika inshootlaridan ular tomonidan belgilangan maqsadga ko‘ra foydalaniladi.

Suvdan foydalanuvchilarning o‘z mablag‘lari hisobidan qurilgan gidrotexnika inshootlaridan ularning tegishliligi bo‘yicha foydalaniladi.

Suv xo‘jaligi organlari suvdan foydalanuvchilar bilan shartnomaviy asosda suv xo‘jaligi obyektidagi gidrotexnika inshootlariga texnik xizmat ko‘rsatishni amalga oshirishi mumkin.

Suv obyektlari birinchi navbatda aholining ichimlik va xo‘jalik-maishiy ehtiyojlarini qanoatlantirish uchun foydalanishga beriladi.

Aholining ichimlik, xo‘jalik-maishiy suv ta’minoti va boshqa ehtiyojlari uchun beriladigan suv obyektlari suvining sifati belgilangan sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlariga, shuningdek milliy standartlarga muvofiq bo‘lishi kerak.

Ichimlik va xo‘jalik-maishiy suv ta’minoti uchun berilgan suv obyektlaridan foydalanish ushbu Kodeksga muvofiq amalga oshiriladi.

Yer osti chuchuk suvlaridan ichimlik va xo‘jalik-maishiy suv ta’minoti bilan bog‘liq bo‘lmagan ehtiyojlar uchun foydalanishga yo‘l qo‘yilmaydi, bundan ushbu moddaning ikkinchi qismida nazarda tutilgan hollar mustasno.

Zarur bo‘lgan yer usti suv manbalari bo‘lmagan hamda yer osti chuchuk suvlarining yetarli zaxiralari bo‘lgan hududlarda tasdiqlangan limitlarga muvofiq tog‘-kon sanoati va geologiya organlari ushbu suvlardan ichimlik va xo‘jalik-maishiy suv ta’minoti bilan bog‘liq bo‘lmagan maqsadlar uchun foydalanishga ruxsat berishi mumkin.

Yer osti suvlarining davlat monitoringi natijalari bo‘yicha yer osti chuchuk suvlari sathining tizimli kamayishi belgilangan hududlarda quduqlarni qazish, gidrogeologik xulosa va suvdan maxsus foydalanish uchun ruxsatnoma berish cheklanishi, to‘xtatib turilishi yoki taqiqlanishi mumkin.

Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari, yuridik shaxslar mulkchilik shaklidan qat’i nazar va jismoniy shaxslar ichimlik hamda xo‘jalik-maishiy suv ta’minoti uchun foydalaniladigan suv manbalarida sanitariya qoidalari, normalari, gigiyena normativlari va milliy standartlar talablariga muvofiq suvning sifatini saqlashi shart.