Respublika jamgʻarmasining mablagʻlaridan faqat ushbu Qonunning 14-moddasida nazarda tutilgan tartibda qabul qilingan Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qarorlari ijrosini taʼminlash maqsadida tegishincha Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashining, viloyatlar yoki Toshkent shahar hokimliklarining tashabbusiga koʻra yoki respublika davlat boshqaruvi organlarining tashabbusiga koʻra Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi, tegishli xalq deputatlari viloyat yoki Toshkent shahar Kengashi (bundan buyon matnda Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi, mahalliy Kengash deb yuritiladi) tomonidan kompensatsiya evaziga yer uchastkalarini jamoat ehtiyojlari uchun olib qoʻyish toʻgʻrisida qarorlar qabul qilinganligi munosabati bilan zararlarning oʻrnini jismoniy va yuridik shaxslarga qoplash uchun foydalaniladi.

Ushbu Qonunning 4-moddasi birinchi qismida belgilangan maqsadlarda loyiha va ishlarni amalga oshirish uchun maqbul boshqa yer uchastkasi mavjud boʻlmaganligi tufayli yer uchastkasini kompensatsiya evaziga jamoat ehtiyojlari uchun olib qoʻyishga (bundan buyon matnda yer uchastkasini olib qoʻyish deb yuritiladi) zarurat va asos mavjud boʻlgan taqdirda, tashabbuskor asoslantiruvchi materiallarni tayyorlaydi. Bunda yashash uchun yaroqsiz boʻlgan, shu jumladan jisman eskirganligi, avariya holatida ekanligi tufayli yashash uchun yaroqsiz boʻlgan uylar va turar joylar (bundan moddiy madaniy meros obyektlari mustasno), foydalanilmayotgan obyektlar (imoratlar, inshootlar) joylashgan yer uchastkalari birinchi navbatda aniqlanadi, bunday yer uchastkalari aniqlanmagan taqdirda esa boshqa yer uchastkalari tanlanadi.

Moddiy madaniy meros obyektlari joylashgan joylarda va ularga tutash hududlarda yer uchastkalarini olib qoʻyish “Madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining hamda boshqa qonunchilik hujjatlarining moddiy madaniy meros obyektlari joylashgan joylarda va ularga tutash hududlarda yer qazish, yer tuzish, qurilish, melioratsiya, xoʻjalik ishlarini va boshqa ishlarni, moddiy madaniy meros obyektlarini asrashga oid ishlarni, shuningdek moddiy madaniy meros obyektlarida ilmiy va ilmiy-texnik tadqiqotlarni olib borishga doir talablariga rioya etilgan holda amalga oshiriladi.

Ushbu Qonunning 4-moddasi birinchi qismida belgilangan maqsadlarda loyihalarning amalga oshirilishi munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorini qabul qilish, shuningdek yer uchastkalarini olib qoʻyish zarurati yuzaga kelgan taqdirda, loyihani amalga oshirish boʻyicha tegishli tashabbus va asoslantiruvchi materiallar manfaatdor davlat organlari tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga kiritiladi.

Ushbu Qonunning 4-moddasi birinchi qismida nazarda tutilgan maqsadlarda loyihaning amalga oshirilishi haqida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan qaror qabul qilinganligi munosabati bilan yer uchastkalarini olib qoʻyish zarurati yuzaga kelgan taqdirda, ushbu Qonun bilan tashabbuskorning zimmasiga yuklatilgan barcha majburiyatlar Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, tegishli viloyat yoki Toshkent shahar hokimliklari tomonidan bajariladi, yer uchastkalarini olib qoʻyish esa ushbu Qonunda nazarda tutilgan tartibda amalga oshiriladi.

Yer uchastkasini olib qoʻyish boʻyicha tashabbusning ushbu Qonunning 4-moddasida nazarda tutilgan jamoat ehtiyojlariga muvofiqligi hamda yer uchastkasini olib qoʻyish bilan bogʻliq kutilayotgan sarf-xarajatlarning oqilonaligi masalasi Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesining, mahalliy Kengashning asoslantiruvchi materiallar kiritilganidan keyin chaqiriladigan navbatdagi ochiq majlisida dastlabki tarzda koʻrib chiqiladi.

yer uchastkalarini olib qoʻyish boʻyicha tashabbusning ushbu Qonun 4-moddasining talablariga muvofiqligi haqidagi;

ushbu Qonunning 4-moddasi birinchi qismida belgilangan maqsadlarda loyiha va ishlarni amalga oshirish uchun maqbul boshqa yer uchastkasi mavjud emasligi toʻgʻrisidagi;

yer uchastkasini olib qoʻyish boʻyicha tashabbus ushbu Qonunning 4-moddasi talablariga muvofiq boʻlmaganda;

ushbu Qonunning 4-moddasi birinchi qismida belgilangan maqsadlarda loyiha va ishlarni amalga oshirish uchun maqbul boshqa yer uchastkasi mavjud boʻlganda;

agar olib qoʻyish uchun taklif etilayotgan yer uchastkalaridan tashqari ushbu modda birinchi qismining toʻrtinchi xatboshisida koʻrsatilgan yer uchastkalari aniqlangan boʻlsa;

Ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan kompensatsiyalarning miqdorini baholash standartlari Oʻzbekiston Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi tomonidan belgilanadi.

Ushbu Qonunning 4-moddasi birinchi qismida nazarda tutilgan maqsadlarda loyihalar va ishlarni amalga oshirish uchun rejalashtirilgan yer uchastkasida (bundan aholi punkti yerlari toifasiga kirmaydigan yerlar, qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan yerlar va muhofaza etiladigan hududlarda joylashgan yer uchastkalari mustasno) joylashgan turar joyga nisbatan huquqni belgilovchi hujjatlari mavjud boʻlmagan, ushbu turar joyga oʻn besh yil (egalik qilish huquqini yuzaga keltiruvchi muddat) mobaynida xuddi oʻz mulkidek halol, oshkora va uzluksiz egalik qilgan shaxslarga, ushbu koʻchmas mulk obyektlari uchun soliqlar toʻlab kelinganligi tasdiqlangan taqdirda, mazkur koʻchmas mulk obyektlari qiymatining oʻrni qoplanadi.

Kompensatsiya ushbu Qonunning 8-moddasida nazarda tutilgan tartibda tegishli markazlashtirilgan jamgʻarma mablagʻlari va qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan beriladi.

Kompensatsiya kelishuvda koʻrsatilgan muddatlarda, biroq kelishuv tuzilgan kundan eʼtiboran olti oydan kechiktirmay, agar kelishuvda pul mablagʻlari tarzidagi kompensatsiya nazarda tutilgan boʻlsa, bunday kompensatsiya kelishuv tuzilgan sanadan eʼtiboran bir oydan kechiktirmay beriladi. Mazkur muddatlar ushbu Qonun 24-moddasining uchinchi qismida nazarda tutilgan muddatlarga nisbatan tatbiq etilmaydi.

Buziladigan koʻchmas mulk obyektlarini, shu jumladan koʻp yillik dov-daraxtlarni, shuningdek olib qoʻyilgan yer uchastkasiga boʻlgan huquqlarni baholash yer uchastkasini olib qoʻyish toʻgʻrisida ushbu Qonunning 21-moddasida nazarda tutilgan tartibda qaror qabul qilinganidan keyin va kelishuv tuzilguniga qadar amalga oshiriladi. Bunday holda koʻchmas mulk obyektlarining, shuningdek olib qoʻyilgan yer uchastkasiga boʻlgan huquqlarning qiymati yer uchastkasi olib qoʻyilishi tartib-taomili boshlanguniga qadar boʻlgan paytdagi yoki yer uchastkasi olib qoʻyilishi haqidagi xabar koʻchmas mulk obyektining qiymatiga, shuningdek olib qoʻyilgan yer uchastkasiga boʻlgan huquqlarga taʼsir koʻrsatilguniga qadar boʻlgan paytdagi holatga koʻra baholovchi tashkilot tomonidan belgilanadi.

Buziladigan koʻchmas mulk obyektini, shuningdek olib qoʻyilgan yer uchastkasiga boʻlgan huquqlarni baholash haqida hisobot tuzilgan paytdan eʼtiboran olti oy ichida takroran baholashdan oʻtkazishga yoʻl qoʻyilmaydi, bundan ushbu moddaning yettinchi qismida nazarda tutilgan hollar mustasno.

Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesining, mahalliy Kengashning qaroriga koʻra olib qoʻyilgan yer uchastkalaridan mazkur qarorda nazarda tutilmagan maqsadlarda foydalanilishi taqiqlanadi, bundan ushbu moddaning uchinchi qismida nazarda tutilgan hollar mustasno.

Olib qoʻyilgan yer uchastkasidan Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesining, mahalliy Kengashning yer uchastkasini olib qoʻyish toʻgʻrisidagi qarorida koʻrsatilgan maqsadlarda foydalanilishiga monelik qiladigan, tashabbuskor oldindan koʻra bilishi mumkin boʻlmagan holatlar yuzaga kelgan taqdirda, mazkur yer uchastkasidan ushbu Qonunning 4-moddasi birinchi qismida nazarda tutilgan maqsadlardan biri uchun Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesining, mahalliy Kengashning qaroriga koʻra foydalanilishi mumkin.

Agar yer uchastkalarini olib qoʻyish tartib-taomillari ushbu Qonun kuchga kirguniga qadar boshlangan, biroq yer uchastkasini olib qoʻyish toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Yer kodeksining 37-moddasi birinchi qismida nazarda tutilgan tartibga muvofiq qaror qabul qilinmagan boʻlsa, mazkur yer uchastkalariga nisbatan ushbu Qonunda nazarda tutilgan tartib-taomillar qoʻllaniladi.

Agar yer uchastkasini olib qoʻyish toʻgʻrisidagi qaror ushbu Qonun kuchga kirguniga qadar Oʻzbekiston Respublikasi Yer kodeksining 37-moddasi birinchi qismida nazarda tutilgan tartibga muvofiq qabul qilingan boʻlsa, mazkur yer uchastkalariga nisbatan kelishuv tuzish, kompensatsiya berish, buziladigan koʻchmas mulkni va olib qoʻyilayotgan yer uchastkasiga boʻlgan huquqlarni baholash, koʻchmas mulk obyektlarini buzish bilan bogʻliq masalalarni hal qilish chogʻida ushbu Qonunning 22 — 32-moddalarida nazarda tutilgan tartib-taomillar qoʻllaniladi.