Ushbu Qonunning maqsadi aholini va hududlarni tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat.

Aholini va hududlarni tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish to‘g‘risidagi qonunchilik ushbu Qonun va boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir.

Agar O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida O‘zbekiston Respublikasining aholini va hududlarni tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish to‘g‘risidagi qonunchiligida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan bo‘lsa, xalqaro shartnoma qoidalari qo‘llaniladi.

Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qo‘llaniladi:

tabiiy ofatlar — iqlim o‘zgarishi bilan bog‘liq, shuningdek geologik (zilzila, yer va tosh ko‘chkilari, o‘pirilishlar), meteorologik (kuchli shamol, kuchli jala, do‘l, qor ko‘chkisi, qurg‘oqchilik) va gidrologik (sel, suv toshqinlari) ofatlar, tabiiy yong‘inlar (dasht va o‘rmon yong‘inlari);

tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlar (bundan buyon matnda favqulodda vaziyatlar deb yuritiladi) — muayyan hududda odamlar qurbon bo‘lishiga, odamlarning sog‘lig‘iga yoki atrof tabiiy muhitga zarar yetishiga, jiddiy moddiy talafotlarga hamda odamlarning hayot faoliyati sharoitlari buzilishiga olib kelishi mumkin bo‘lgan yoki olib kelgan avariya, halokat, xavfli tabiiy hodisa, tabiiy ofat yoxud boshqa ofat natijasida, karantinli va inson uchun xavfli bo‘lgan boshqa yuqumli kasalliklar tarqalishi natijasida yuzaga kelgan vaziyatlar;

favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish — favqulodda vaziyatlar ro‘y berganda o‘tkaziladigan hamda odamlarning hayotini asrab qolishga va sog‘lig‘ini saqlashga, atrof tabiiy muhitga yetkaziladigan zarar va moddiy talafotlar miqdorlarini kamaytirishga, shuningdek favqulodda vaziyatlar zonalarining kengayishiga yo‘l qo‘ymaslikka hamda xavfli omillar ta’sirini tugatishga qaratilgan qutqaruv ishlari va kechiktirib bo‘lmaydigan ishlar majmui;

favqulodda vaziyat zonasi — favqulodda vaziyat manbai yuzaga kelganligi oqibatida odamlar qurbon bo‘lishi, ularning sog‘lig‘iga yoki atrof tabiiy muhitga zarar yetishi xavfi mavjud bo‘lgan va (yoki) uning ta’sirida jiddiy moddiy talafotlar ko‘rilgan, shuningdek odamlarning hayot faoliyati sharoitlari buzilgan hudud;

favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish — favqulodda vaziyatlarning oldini olish va ularni bartaraf etish bo‘yicha tadbirlar majmui, vositalar hamda usullar tizimi;

favqulodda vaziyatlarning oldini olish — oldindan o‘tkaziladigan hamda favqulodda vaziyatlar ro‘y berishi xavfini imkon qadar kamaytirishga, bunday vaziyatlar ro‘y bergan taqdirda esa odamlarning hayotini asrab qolishga va sog‘lig‘ini saqlashga, atrof tabiiy muhitga yetkaziladigan zarar va moddiy talafotlar miqdorlarini kamaytirishga qaratilgan tadbirlar majmui.

Favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilishning asosiy prinsiplari quyidagilardan iborat:

qonuniylik;

insonparvarlik, inson hayoti va sog‘lig‘ining ustuvorligi;

oshkoralik;

axborotning o‘z vaqtida berilishi va ishonchliligi;

favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish choralarining oldindan ko‘rilishi.

Favqulodda vaziyatlar ro‘y berish manbaiga qarab tabiiy xususiyatli favqulodda vaziyatlarga hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlarga bo‘linadi.

Odamlar qurbon bo‘lishiga, ularning sog‘lig‘iga yoki atrof tabiiy muhitga zarar yetishiga, jiddiy moddiy talafotlarga, odamlarning hayot faoliyati sharoitlari buzilishiga olib kelishi mumkin bo‘lgan yoki olib kelgan tabiiy ofatlar, epidemiyalar, epizootiyalar, epifitotiyalar tabiiy xususiyatli favqulodda vaziyatlardir.

Odamlar qurbon bo‘lishiga, ularning sog‘lig‘iga yoki atrof tabiiy muhitga zarar yetishiga, jiddiy moddiy talafotlarga, odamlarning hayot faoliyati sharoitlari buzilishiga olib kelishi mumkin bo‘lgan yoki olib kelgan sanoatdagi, transportdagi avariyalar va boshqa texnogen avariyalar, yong‘inlar (portlashlar), kuchli ta’sir etuvchi zaharli, kimyoviy, radioaktiv hamda xavfli biologik moddalarning tarqalishi yoxud tarqalish xavfi bilan bog‘liq avariyalar, binolar va inshootlarning to‘satdan qulashi, to‘g‘onlarning, tozalash inshootlarining buzilishi, shuningdek odamlarning hayot faoliyatini ta’minlovchi kommunikatsiya tizimlaridagi avariyalar texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardir.

Favqulodda vaziyatlar jabrlangan odamlarning soniga, ko‘lamiga va yetkazilgan moddiy zararning miqdoriga qarab lokal, mahalliy, respublika miqyosida hamda transchegaraviy bo‘lishi mumkin.

Favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilishga rahbarlik qilish:

O‘zbekiston Respublikasining butun hududida — O‘zbekiston Respublikasi Bosh vaziri;

vazirliklarda, idoralarda va tashkilotlarda — ularning rahbarlari;

Qoraqalpog‘iston Respublikasida, viloyatlarda, Toshkent shahrida, tumanlarda, shaharlarda — Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisi, viloyatlar, Toshkent shahar, shuningdek tumanlar, shaharlar hokimlari tomonidan amalga oshiriladi.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:

favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasida yagona davlat siyosati amalga oshirilishini ta’minlaydi;

respublika ijro etuvchi hokimiyat organlarining, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining va boshqa tashkilotlarning favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasidagi faoliyati tartibini belgilaydi;

favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish uchun moliyaviy va moddiy resurslarning davlat zaxiralari yaratilishini ta’minlaydi hamda ulardan foydalanish tartibini belgilaydi;

favqulodda vaziyatlarning oldini olish hamda ularni bartaraf etish uchun jalb etiladigan kuchlar va vositalarning moliyaviy hamda moddiy jihatdan ta’minlanishini, ularning maxsus texnika va boshqa moddiy-texnika vositalari bilan jihozlanishini tashkil etadi;

favqulodda vaziyatlarning ro‘y berishi sabablarini (manbalarini), ko‘lamlarini, jabrlangan odamlarning sonini, moddiy zararning miqdorini hisobga olgan holda, favqulodda vaziyatlar tasnifini tasdiqlaydi, shuningdek ularni bartaraf etishda mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining ishtirok etish darajasini belgilaydi;

respublika ijro etuvchi hokimiyat organlarining, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining va boshqa tashkilotlarning favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasidagi faoliyati ustidan nazoratni amalga oshiradi;

favqulodda vaziyatlarda jabrlanganlarga moddiy yordam ko‘rsatish to‘g‘risida qarorlar qabul qiladi.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

O‘zbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasidagi maxsus vakolatli davlat organidir (bundan buyon matnda maxsus vakolatli davlat organi deb yuritiladi).

Maxsus vakolatli davlat organi:

favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasida yagona davlat siyosatini amalga oshiradi;

aholini va hududlarni tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish to‘g‘risidagi qonunchilikning ijro etilishini ta’minlaydi;

favqulodda vaziyatlarning oldini olish, odamlarning hayoti va sog‘lig‘ini saqlash, moddiy va madaniy boyliklarni muhofaza qilish, shuningdek favqulodda vaziyatlar oqibatlarini bartaraf etish hamda zararni kamaytirish bo‘yicha chora-tadbirlar ishlab chiqadi va ularni amalga oshiradi;

O‘zbekiston Respublikasi hududida ro‘y berishi mumkin bo‘lgan favqulodda vaziyatlarni oldindan prognoz qiladi, favqulodda vaziyatlarning oldini olish va ularni bartaraf etishga doir rejalarni ishlab chiqadi;

favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasidagi maqsadli dasturlarning ishlab chiqilishini va ilmiy tadqiqotlarning amalga oshirilishini tashkil etadi, shuningdek ushbu sohaga oid ilm-fanning rivojlanishini, zamonaviy axborot-kommunikatsiya va innovatsion texnologiyalar joriy etilishini ta’minlaydi;

tashkiliy-huquqiy shakli va idoraviy mansubligidan qat’i nazar, barcha tashkilotlar hamda fuqarolar tomonidan bajarilishi shart bo‘lgan qarorlarni o‘z vakolatlari doirasida qabul qiladi;

favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish bo‘yicha harakatlar rejalarining, nizomlarning, qoidalarning va yo‘riqnomalarning kelishib olinishini amalga oshiradi;

respublika ijro etuvchi hokimiyat organlarining, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining va boshqa tashkilotlarning rahbarlarini, shuningdek favqulodda vaziyatlarning oldini olish hamda ularni bartaraf etish uchun jalb etiladigan kuchlarni favqulodda vaziyatlar sharoitlarida harakat qilishga tayyorlashni tashkil etadi;

favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish uchun kuchlar va vositalarni boshqarishni amalga oshiradi, boshqaruv punktlarini, xabar berish va aloqa tizimlarini tashkil etadi;

favqulodda vaziyatlar sharoitlarida qutqaruv ishlarini va kechiktirib bo‘lmaydigan boshqa ishlarni tashkil etadi hamda amalga oshiradi, yong‘inlarni bartaraf etadi;

yonish va portlash xavfi yuqori bo‘lgan kimyoviy moddalarni (mahsulotlarni) saqlash, tashish, ulardan foydalanish hamda ularni yo‘q qilish chog‘ida ro‘y beradigan favqulodda vaziyatlarning oldini olish, shuningdek ularning oqibatlarini bartaraf etish tadbirlarini qonunchilikka muvofiq amalga oshiradi;

tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish bo‘yicha respublika darajasida, hududiy va mahalliy darajada tadbirlarni belgilaydi hamda amalga oshiradi;

favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilishga doir tadbirlarning bajarilishi ustidan davlat nazoratini amalga oshiradi;

ishlab chiqarish obyektlari va ijtimoiy obyektlar bo‘yicha loyihalar hamda qarorlarning davlat ekspertizasini o‘tkazishda ishtirok etadi.

Maxsus vakolatli davlat organi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari:

favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasida qarorlar qabul qiladi;

aholini va hududlarni muhofaza qilish to‘g‘risidagi axborotni to‘plashni hamda almashishni, shuningdek favqulodda vaziyatlar ro‘y berishi xavfi to‘g‘risida yoki favqulodda vaziyatlar ro‘y berganligi haqida aholiga o‘z vaqtida xabar berishni va axborot uzatishni amalga oshiradi;

aholini xabardor qilish va aholiga axborot uzatishning maxsus texnik vositalarini o‘rnatish uchun joylar, shuningdek ommaviy axborot vositalarida efir vaqti ajratilishida maxsus vakolatli davlat organiga ko‘maklashadi;

mahalliy miqyosdagi favqulodda vaziyatlar ro‘y berganda O‘zbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlarning oldini olish va bunday vaziyatlarda harakat qilish davlat tizimining hududiy quyi tizimi uchun yuqori tayyorgarlik rejimini yoki favqulodda vaziyat rejimini joriy etish haqida, shuningdek aholini xavfsiz joylarga evakuatsiya qilishga doir tadbirlarni amalga oshirish to‘g‘risida qaror qabul qiladi;

favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish uchun moliyaviy va moddiy resurslar zaxiralarini yaratadi, favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilishga doir tadbirlarni moliyalashtirishni amalga oshiradi;

favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasidagi davlat dasturlarini amalga oshirishga ko‘maklashadi;

tabiiy ofatlar ro‘y berganda kechiktirib bo‘lmaydigan himoya tadbirlari va avariya-tiklash ishlari olib borilishini ta’minlaydi;

favqulodda vaziyatlar xavfi mavjud hududlarda joylashgan, evakuatsiya qilinishi lozim bo‘lgan aholini xavfsiz joylarga vaqtincha evakuatsiya qilish hamda, zaruratga ko‘ra, bosqichma-bosqich doimiy evakuatsiya qilish bo‘yicha kompleks choralarni ishlab chiqadi va amalga oshiradi, shuningdek xavfsiz hududlarga evakuatsiya qilingan aholi uchun zarur shart-sharoitlar yaratilishini ta’minlaydi;

favqulodda vaziyatlar oqibatida aholiga yetkazilgan zararning o‘rnini qoplash bo‘yicha choralar ko‘radi;

tashkiliy-huquqiy shakli va idoraviy mansubligidan qat’i nazar, barcha tashkilotlarning favqulodda vaziyatlarda ishlash barqarorligini oshirishga ko‘maklashadi;

favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish uchun kuchlarning shayligi ustidan nazoratni amalga oshiradi;

favqulodda vaziyat zonasida qutqaruv ishlarini va kechiktirib bo‘lmaydigan boshqa ishlarni amalga oshirish uchun avariya-qutqaruv kuchlarining (shu jumladan tezkor harakat bo‘linmalarining) va maxsus tuzilmalarning doimiy shayligini tashkil etadi;

qutqaruv ishlarini va kechiktirib bo‘lmaydigan boshqa ishlarni tashkil etadi hamda amalga oshiradi, shuningdek bunday ishlar o‘tkazilishi chog‘ida jamoat tartibi saqlanishini tashkil etishga ko‘maklashadi;

favqulodda vaziyatlar oqibatlarini bartaraf etish hamda aholini muhofaza qilish uchun barcha hududiy kuchlar va vositalarni ishga soladi.

Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

Respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari:

aholini va hududlarni tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish to‘g‘risidagi qonunchilikning ijro etilishini ta’minlaydi;

o‘z tasarrufidagi obyektlarda ro‘y berishi mumkin bo‘lgan favqulodda vaziyatlarning oldini olishga, shu jumladan odamlarning hayotiga va sog‘lig‘iga tahdid soluvchi kasalliklarning keng tarqalishiga yo‘l qo‘ymaslikka qaratilgan profilaktika tadbirlarini amalga oshiradi;

o‘z tasarrufidagi obyektlarning favqulodda vaziyatlar sharoitlarida harakat qilishga shayligini ta’minlaydi;

tarmoqning va o‘z tasarrufidagi obyektlarning favqulodda vaziyatlar sharoitlarida barqaror ishlashini oshirishga qaratilgan tadbirlarni ishlab chiqadi hamda amalga oshiradi;

o‘z tasarrufidagi obyektlarda favqulodda vaziyatlar ro‘y berishi xavfi to‘g‘risidagi yoki favqulodda vaziyatlar ro‘y berganligi haqidagi axborotni maxsus vakolatli davlat organiga tezkorlik bilan kiritadi;

favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish bo‘yicha harakatlar rejalarini, nizomlar, qoidalar va yo‘riqnomalarni kelishib olish uchun maxsus vakolatli davlat organiga taqdim etadi;

o‘z tasarrufidagi obyektlarning xodimlarini favqulodda vaziyatlardagi muhofazalanish usullariga va harakatlarga o‘rgatadi;

o‘z tasarrufidagi xavf darajasi yuqori bo‘lgan obyektlarda favqulodda vaziyatlar ro‘y berishi xavfi to‘g‘risida yoki favqulodda vaziyatlar ro‘y berganligi haqida aholiga xabar berishning va aholini xabardor qilishning ichki hamda obyektga oid avtomatlashtirilgan tizimlarini yaratadi va ularni doimiy shay holatda saqlab turadi;

aholining va hududlarning muhofaza qilinganlik holati to‘g‘risida axborot taqdim etadi, shuningdek aholiga va tarmoq xodimlariga favqulodda vaziyat ro‘y berishi xavfi to‘g‘risida yoki favqulodda vaziyat ro‘y berganligi haqida tezkorlik bilan xabar beradi;

favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish uchun moddiy va moliyaviy resurslar zaxiralarini yaratadi, ushbu maqsadlar uchun har yilgi ajratmalarni belgilaydi hamda markazlashtirilgan ta’minotni amalga oshiradi;

favqulodda vaziyatlarning oldini olish va ularni bartaraf etishga doir rejalarga muvofiq o‘z tasarrufidagi ishlab chiqarish obyektlarida va ijtimoiy obyektlarda, shuningdek ularga tutash hududlarda qutqaruv ishlarining hamda kechiktirib bo‘lmaydigan boshqa ishlarning tashkil etilishi, moliyalashtirilishi va amalga oshirilishini ta’minlaydi;

o‘ta muhim va toifalangan obyektlarni hamda ularning xodimlarini favqulodda vaziyatlar sharoitlarida o‘z faoliyatini davom ettirishi ta’minlanadigan punktlarga evakuatsiya qilish tadbirlarini amalga oshiradi;

favqulodda vaziyatlarning oldini olish va ularni bartaraf etish uchun jalb etiladigan maxsus kuchlar va vositalarning tashkil etilishini, tayyorgarligini hamda shay holatda saqlab turilishini ta’minlaydi;

o‘z tasarrufidagi obyektlarni loyihalashtirish, qurish va rekonstruksiya qilish chog‘ida favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish masalalariga doir talablarning bajarilishini nazorat qiladi;

favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish chog‘ida halok bo‘lgan yoki jabrlangan xodimlarga kompensatsiyalar to‘laydi;

boshqa respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari bilan favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish masalalari bo‘yicha hamkorlikni amalga oshiradi.

Respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

Respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari o‘z tasarrufidagi o‘ta muhim, toifalangan hamda potensial xavf manbai bo‘lgan obyektlarda favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish bo‘yicha mutaxassislarning shtat lavozimlarini joriy etadi. Boshqa obyektlarda mas’ul shaxslar tayinlanadi.

Tashkilotlar quyidagi huquqlarga ega:

ro‘y berishi mumkin bo‘lgan favqulodda vaziyatlar to‘g‘risida, ularning ro‘y berganligi, shuningdek zarur xavfsizlik va muhofaza choralari haqida xabardor bo‘lish;

respublika ijro etuvchi hokimiyat organlariga favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish masalalari yuzasidan murojaat etish va hamkorlik qilish;

zarur bo‘lganda, favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish uchun davlat organlaridan, shuningdek boshqa tashkilotlardan moliyaviy resurslarni hamda kuchlar va vositalar resurslarini so‘rab olish.

Tashkilotlar:

xodimlarni, ishlab chiqarish va ijtimoiy soha obyektlarini favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish bo‘yicha zarur choralarni rejalashtirishi, moliyalashtirishi va amalga oshirishi;

xavf darajasi yuqori bo‘lgan obyektlarning xavfsizlik deklaratsiyasini ishlab chiqishi va taqdim etishi;

xodimlarni favqulodda vaziyatlar sharoitlaridagi muhofazalanish usullariga va harakatlarga o‘rgatishi;

xabar berishning avtomatlashtirilgan ichki va obyekt tizimlarini yaratishi hamda doimiy shay holatda saqlab turishi va favqulodda vaziyatlar ro‘y berishi xavfi to‘g‘risida yoki favqulodda vaziyatlar ro‘y berganligi haqida xodimlarga o‘z vaqtida xabar berishi;

favqulodda vaziyatlar sharoitlarida obyektlarning barqaror faoliyat ko‘rsatishini va xodimlarning hayot faoliyatini ta’minlashi;

zarur bo‘lganda, muhandislik-himoya inshootlarining oldindan qurilishini ta’minlashi va ularni doimiy shay holatda saqlab turishi;

favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish uchun moliyaviy va moddiy resurslar zaxiralarini yaratishi;

favqulodda vaziyatlarning oldini olish va ularni bartaraf etish uchun jalb etiladigan kuchlar va vositalarni yaratishi, ularning tayyorgarligini hamda shay holatda saqlab turilishini ta’minlashi;

maxsus vakolatli davlat organining hududiy bo‘linmasini o‘z hududida favqulodda vaziyatlar ro‘y berishi xavfi to‘g‘risida yoki favqulodda vaziyatlar ro‘y berganligi haqida tezkorlik bilan xabardor qilishi;

favqulodda vaziyatlarning oldini olish va ularni bartaraf etish bo‘yicha harakatlar rejalariga muvofiq o‘z tasarrufidagi obyektlarda avariya-qutqaruv ishlari amalga oshirilishini ta’minlashi;

ixtisoslashtirilgan qutqaruv xizmatlarini va qutqaruv tuzilmalarini belgilangan tartibda tashkil etishi, ularni shaxsiy tarkib, texnika va mol-mulk bilan butlashi;

evakuatsiyaga oid tadbirlarni belgilangan tartibda amalga oshirishi va odamlarni joylashtirish uchun oldindan joylarni tayyorlashi;

favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasida axborot taqdim etishi;

favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish chog‘ida halok bo‘lgan yoki jabrlangan xodimlarga kompensatsiyalar to‘lashi shart.

Tashkilotlar qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega bo‘lishi va ularning zimmasida o‘zga majburiyatlar bo‘lishi mumkin.

Fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari:

favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasidagi vazifalarni hal qilishda mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlariga va boshqa tashkilotlarga ko‘maklashadi;

favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish tadbirlariga fuqarolarni jalb etadi;

aholini va hududlarni tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish to‘g‘risidagi qonunchilikka rioya etilishi ustidan jamoatchilik nazoratini amalga oshiradi.

Fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari qonunchilikka muvofiq boshqa tadbirlarda ham ishtirok etishi mumkin.

Nodavlat notijorat tashkilotlari:

favqulodda vaziyatlarning oldini olish va ularni bartaraf etishda ishtirok etishi;

aholini va hududlarni tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish to‘g‘risidagi qonunchilikka rioya etilishi ustidan jamoatchilik nazoratini amalga oshirishda ishtirok etishi;

favqulodda vaziyatlar manbalari hamda ularni bartaraf etish choralari to‘g‘risida respublika ijro etuvchi hokimiyat organlaridan, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlaridan, shuningdek boshqa tashkilotlardan axborot olishi mumkin.

Nodavlat notijorat tashkilotlari qonunchilikka muvofiq boshqa tadbirlarda ham ishtirok etishi mumkin.

Ommaviy axborot vositalari:

favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasidagi davlat dasturlarini va boshqa dasturlarni amalga oshirishda ishtirok etadi;

favqulodda vaziyatlarning oldini olish va ularni bartaraf etishga doir tadbirlarni yoritadi;

favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasidagi bilimlarni targ‘ib qilishda ishtirok etadi;

aholini va hududlarni tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish to‘g‘risidagi qonunchilikka rioya etilishi ustidan jamoatchilik nazoratini amalga oshiradi.

Ommaviy axborot vositalari qonunchilikka muvofiq boshqa tadbirlarda ham ishtirok etishi mumkin.

Fuqarolar quyidagi huquqlarga ega:

favqulodda vaziyat ro‘y berganda hayoti, sog‘lig‘i va shaxsiy mol-mulkining muhofaza qilinishi;

umumiy va yakka muhofazalanish vositalaridan, respublika ijro etuvchi hokimiyat organlarining, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining va boshqa tashkilotlarning aholini favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish uchun mo‘ljallangan boshqa mol-mulkidan foydalanish;

mamlakat hududining muayyan joylarida bo‘lganda ular duch kelishi mumkin bo‘lgan xavf-xatar darajasi to‘g‘risida hamda zarur xavfsizlik choralari haqida xabardor bo‘lish;

favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish masalalari yuzasidan davlat organlariga murojaat etish;

favqulodda vaziyatlar zonalarida ishlaganligi uchun bepul tibbiy xizmat, kompensatsiyalar va boshqa imtiyozlar olish;

favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish jarayonida majburiyatlarini bajarish chog‘ida o‘z sog‘lig‘iga yetkazilgan zarar uchun kompensatsiyalar va imtiyozlar olish;

favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish majburiyatlarini bajarish chog‘ida orttirgan kasalligi munosabati bilan mehnat qobiliyatini yo‘qotgan taqdirda, nogironligi mehnatda mayib bo‘lish oqibatida kelib chiqqan xodimlar uchun belgilangan tartibda pensiya ta’minotini olish;

boquvchisini favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish majburiyatlarini bajarish chog‘ida orttirgan mayiblik yoki kasallikdan halok bo‘lganligi yoki vafot etganligi munosabati bilan yo‘qotganda, mehnatda mayib bo‘lish tufayli halok bo‘lgan shaxsning oila a’zolari uchun belgilangan tartibda pensiya ta’minotini olish.

Fuqarolar qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega bo‘lishi mumkin.

Davlat ijtimoiy sug‘urtasi tartibi va shartlari, kompensatsiyalar hamda imtiyozlarning turlari va miqdorlari qonunchilikda belgilanadi.

Fuqarolar:

xavfsizlik choralariga rioya etishi, ishlab chiqarish intizomining va texnologik intizomning, ekologik xavfsizlik talablarining favqulodda vaziyatlar ro‘y berishiga olib kelishi mumkin bo‘lgan buzilishlariga yo‘l qo‘ymasligi;

favqulodda vaziyatlardan muhofazalanishning asosiy usullarini, jabrlanganlarga birinchi tibbiy yordam ko‘rsatish yo‘llarini o‘rganishi hamda o‘z bilimlari va amaliy ko‘nikmalarini takomillashtirishi;

favqulodda vaziyatlar ro‘y berishiga olib kelishi mumkin bo‘lgan avariyalar, ofatlar, halokatlar va yong‘inlar xavfidan darak beruvchi aniqlangan alomatlar to‘g‘risida tegishli organlarni xabardor qilishi;

favqulodda vaziyatlar ro‘y berishi xavfi sharoitlaridagi va favqulodda vaziyatlar ro‘y bergan sharoitlardagi ogohlantirish signallarini, yurish-turish qoidalarini hamda harakat qilish tartibini, umumiy va yakka muhofazalanish vositalaridan foydalanish usullarini bilishi;

zarur bo‘lganda, qutqaruv ishlarini va kechiktirib bo‘lmaydigan boshqa ishlarni amalga oshirishga ko‘maklashishi shart.

Fuqarolarning zimmasida qonunchilikka muvofiq boshqa majburiyatlar ham bo‘lishi mumkin.

O‘zbekiston Respublikasi hududida turgan chet el fuqarolari va fuqaroligi bo‘lmagan shaxslar favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasida O‘zbekiston Respublikasi fuqarolari bilan teng huquqlarga ega bo‘ladi hamda ularning zimmasida majburiyatlar bo‘ladi.

Favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish O‘zbekiston Respublikasi favqulodda vaziyatlarning oldini olish va bunday vaziyatlarda harakat qilish davlat tizimi (bundan buyon matnda Favqulodda vaziyatlar davlat tizimi deb yuritiladi) tomonidan ta’minlanadi.

Favqulodda vaziyatlar davlat tizimi favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasida vakolatlarga ega bo‘lgan yoki zimmasida majburiyatlar bo‘lgan vazirliklarning, idoralarning, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashining, viloyatlar, Toshkent shahar, shuningdek tumanlar, shaharlar hokimliklarining hamda tashkilotlarning boshqaruv organlarini, kuchlari va vositalarini birlashtiradi.

Favqulodda vaziyatlar davlat tizimi hududiy, funksional va axborot-boshqaruv quyi tizimlaridan iborat, shuningdek respublika, mahalliy hamda obyekt darajalariga ega bo‘ladi.

Favqulodda vaziyatlar davlat tizimining tarkibi va faoliyati tartibi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Favqulodda vaziyatlar davlat tizimini boshqarish:

respublika darajasida — maxsus vakolatli davlat organi;

mahalliy darajada — maxsus vakolatli davlat organining hududiy bo‘linmalari;

obyekt darajasida — obyekt rahbari tomonidan amalga oshiriladi.

Prognoz qilingan yoki ro‘y bergan favqulodda vaziyatning ko‘lami va holatiga qarab muayyan hududda Favqulodda vaziyatlar davlat tizimining quyidagi rejimlari o‘rnatiladi:

kundalik rejim — muayyan hududda, obyektda favqulodda vaziyatlar ro‘y berishi xavfi mavjud bo‘lmaganda;

yuqori tayyorgarlik rejimi — favqulodda vaziyatlar ro‘y berishi xavfi mavjud bo‘lganda;

favqulodda vaziyat rejimi — favqulodda vaziyatlar ro‘y berganda va favqulodda vaziyatlar davrida.

Yuqori tayyorgarlik va favqulodda vaziyat rejimlari ro‘y bergan favqulodda vaziyatning turiga qarab O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashining, viloyatlar, Toshkent shahar, tumanlar va shaharlar hokimliklarining, shuningdek tegishli obyektlar rahbarlarining qarorlari bilan joriy etiladi.

Favqulodda vaziyatlar davlat tizimi tomonidan kundalik rejimda amalga oshiriladigan asosiy tadbirlar quyidagilardan iborat:

atrof tabiiy muhitning holati, xavf darajasi yuqori bo‘lgan obyektlardagi va ularga tutash hududlardagi vaziyat ustidan nazorat qilish hamda kuzatish, ro‘y berishi mumkin bo‘lgan favqulodda vaziyatlarni prognoz qilish, ularning ijtimoiy-iqtisodiy oqibatlarini baholash;

favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasidagi axborotni to‘plash, tahlil qilish va almashish;

favqulodda vaziyatlarning oldini olish bo‘yicha maqsadli va ilmiy-texnik dasturlar hamda tadbirlarni rejalashtirish va amalga oshirish;

aholini, moddiy va madaniy boyliklarni xavfsiz hududlarga evakuatsiya qilish, evakuatsiya qilingan aholi vaqtincha joylashtirilgan joylarda ularning hayot faoliyatini ta’minlash bo‘yicha tadbirlarni rejalashtirish, shuningdek tegishli tayyorgarlik tadbirlarini amalga oshirish;

favqulodda vaziyatlarda harakat qilishga doir tadbirlarni rejalashtirish;

aholini favqulodda vaziyatlarda harakat qilishga va muhofazalanish usullariga o‘rgatish;

aholiga xabar berishning va uni xabardor qilishning avtomatlashtirilgan tizimi shayligini ta’minlash hamda nazorat qilish;

favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish uchun moliyaviy va moddiy resurslar zaxiralarini yaratish hamda ularning o‘rnini to‘ldirib borish;

sug‘urtaning maqsadli turlarini amalga oshirish.

Favqulodda vaziyatlar davlat tizimi tomonidan yuqori tayyorgarlik rejimida amalga oshiriladigan asosiy tadbirlar quyidagilardan iborat:

favqulodda vaziyatlar ro‘y berishi xavfi to‘g‘risida yoki favqulodda vaziyatlar ro‘y berganligi haqida respublika ijro etuvchi hokimiyat organlariga, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlariga va boshqa tashkilotlarga xabar berish, shuningdek aholini xabardor qilish;

atrof tabiiy muhitning holati, xavf darajasi yuqori bo‘lgan obyektlardagi va ularga tutash hududlardagi vaziyat ustidan monitoringni kuchaytirish, favqulodda vaziyatlarning ro‘y berishi ehtimolini, ko‘lamlari hamda oqibatlarini prognoz qilish;

favqulodda vaziyatlar ro‘y berishi mumkin bo‘lgan hududlarda ularning ro‘y berishi xavfini baholash uchun tezkor guruhlarni tashkil etish, tahdid soluvchi omillarni bartaraf etish bo‘yicha takliflar ishlab chiqish;

ro‘y berishi mumkin bo‘lgan favqulodda vaziyatlarning oldini olish bo‘yicha tezkor tadbirlarni va, zarur bo‘lganda, aholini xavfsiz hududlarga evakuatsiya qilishni amalga oshirish;

favqulodda vaziyatlar sharoitlarida aholini va atrof tabiiy muhitni muhofaza qilish, shuningdek turar joy binolarining, hayot ta’minoti tizimlarining, obyektlar hamda iqtisodiyot tarmoqlarining barqaror faoliyat ko‘rsatishini ta’minlash choralarini ko‘rish;

Favqulodda vaziyatlar davlat tizimiga kiradigan respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari va tashkilotlar rahbarlarining kecha-kunduz navbatchiligini tashkil etish;

Favqulodda vaziyatlar davlat tizimiga kiradigan respublika ijro etuvchi hokimiyat organlarining va tashkilotlarning tezkor boshqaruv bo‘linmalari o‘rtasida axborot almashinuvini kuchaytirish;

Favqulodda vaziyatlar davlat tizimining kuchlari va vositalarini shay holatga keltirish, faoliyatni yuqori tayyorgarlik rejimiga o‘tkazish, ularning harakatlari rejalarini aniqlashtirish hamda zarur bo‘lganda, ularni favqulodda vaziyatlar ro‘y berishi mumkinligi taxmin qilinayotgan hududga yo‘naltirish.

Favqulodda vaziyatlar davlat tizimi tomonidan favqulodda vaziyat rejimida amalga oshiriladigan asosiy tadbirlar quyidagilardan iborat:

favqulodda vaziyatlar ro‘y berganligi haqida respublika ijro etuvchi hokimiyat organlariga, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlariga va boshqa tashkilotlarga xabar berish, shuningdek aholini xabardor qilish;

favqulodda vaziyatlarning oldini olish va ularni bartaraf etishga doir rejalarni amalga kiritish;

aholining, moddiy va madaniy qimmatliklarning xavfsiz hududlarga evakuatsiya qilinishini tashkil etish;

favqulodda vaziyat zonasining chegaralarini belgilash, o‘rab olish (to‘sib qo‘yish), unga kirish-chiqish rejimini va unda harakatlanish rejimini belgilash;

favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish uchun kuchlarni jalb etish, mazkur tuzilmalar tomonidan favqulodda vaziyatlarning kengayishiga yo‘l qo‘ymaslikka va ularning birlamchi sabablarini bartaraf etishga doir ishlarni, qutqaruv ishlarini hamda kechiktirib bo‘lmaydigan boshqa ishlarni amalga oshirish;

iqtisodiyot obyektlarining barqaror faoliyat ko‘rsatishini, shuningdek jabrlangan aholining hayot faoliyati sharoitlarini ta’minlash ishlarini tashkil etish;

favqulodda vaziyatlar zonalarida atrof tabiiy muhitning holati, avariya obyektlaridagi va ularga tutash hududlardagi vaziyat yuzasidan monitoring olib borish;

evakuatsiya qilingan aholini vaqtinchalik joylashtirish va uning hayot faoliyatini ta’minlash, tibbiy yordam ko‘rsatilishini tashkil etish hamda aholining vaqtincha bandligini ta’minlash bo‘yicha choralar ko‘rish;

favqulodda vaziyatlar zonalarida epidemiyaga qarshi va sanitariya-gigiyena tadbirlarini bajarish;

infratuzilma obyektlarini tiklash, ijtimoiy ahamiyatga molik obyektlarning faoliyatini yo‘lga qo‘yish;

jabrlangan aholiga moddiy yordam ko‘rsatish, jismoniy va yuridik shaxslarga yetkazilgan zararni kompensatsiya qilish bo‘yicha tadbirlarni amalga oshirish.

Aholini maktabgacha, umumiy o‘rta, o‘rta maxsus, professional va oliy ta’lim tashkilotlarida, ishlab chiqarishda hamda yashash joyida favqulodda vaziyatlarda harakat qilishga o‘rgatish umumiy va majburiydir.

Favqulodda vaziyatlar davlat tizimining rahbarlarini va mutaxassislarini tayyorlash hamda qayta tayyorlash o‘rta maxsus, professional va oliy ta’lim tashkilotlarida, malaka oshirish muassasalarida, kurslarda, maxsus o‘quv-uslubiyat markazlarida hamda ish joyida amalga oshiriladi.

Aholini favqulodda vaziyatlarda harakat qilishga tayyorlashga doir tadbirlarga uslubiy rahbarlik va ularni nazorat qilish maxsus vakolatli davlat organi tomonidan amalga oshiriladi.

Aholini va mutaxassislarni favqulodda vaziyatlarda harakat qilishga tayyorlash tartibi qonunchilikda belgilanadi.

Favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasidagi bilimlarni targ‘ib etish, tashkiliy-huquqiy shakli va idoraviy mansubligidan qat’i nazar, barcha tashkilotlar tomonidan ta’minlanadi.

Favqulodda vaziyatlar monitoringi va ularni oldindan prognoz qilish Favqulodda vaziyatlar monitoringi, axborot almashish va prognoz qilishning yagona tizimiga kiruvchi respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari hamda tashkilotlar tomonidan amalga oshiriladi.

Favqulodda vaziyatlar monitoringining va ushbu vaziyatlarni oldindan prognoz qilishning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

favqulodda vaziyatlarga olib keluvchi potensial manbalarni barvaqt aniqlash, ular ustidan tizimli kuzatuv va nazoratni tashkil etish hamda amalga oshirish;

favqulodda vaziyatlar monitoringiga va ularni prognoz qilishga doir axborotni, shuningdek ularning ro‘y berishi hamda oqibatlari to‘g‘risidagi ma’lumotlarni doimiy ravishda va avtomatlashtirilgan tarzda almashishni ta’minlash;

favqulodda vaziyatlarga olib keluvchi xavfli tabiiy, texnogen va ekologik jarayonlarning rivojlanish ehtimolini, xususiyatlari hamda ko‘lamini oldindan prognoz qilish;

favqulodda vaziyatlarning oldini olish va ularni bartaraf etishga, shuningdek ularning oqibatlarini kamaytirishga oid tavsiyalarni ishlab chiqish.

Favqulodda vaziyatlarning prognozlari, ularning ro‘y berishi va oqibatlari, tegishli hududlardagi radiatsiyaviy, kimyoviy, tibbiy-biologik, yong‘in-portlash, seysmik va ekologik xavfsizlik to‘g‘risidagi, shuningdek favqulodda vaziyatlar ro‘y berishiga olib kelishi mumkin bo‘lgan boshqa omillar haqidagi ma’lumotlar favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasidagi axborotni tashkil etadi.

Agar qonunda boshqacha qoida nazarda tutilmagan bo‘lsa, favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasidagi axborot ochiqdir.

Favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasidagi axborotni yashirish, o‘z vaqtida taqdim etmaslik yoki bila turib yolg‘on axborot taqdim etish taqiqlanadi.

Favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasidagi axborot bilan ta’minlash tartibi qonunchilikda belgilanadi.

Respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari va boshqa tashkilotlar favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish holati, aholining xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha ko‘rilayotgan choralar, prognoz qilinayotgan yoki ro‘y bergan favqulodda vaziyatlar, ulardan muhofazalanish usullari to‘g‘risida ommaviy axborot vositalari, shu jumladan maxsus texnika vositalari orqali aholini o‘z vaqtida va ishonchli tarzda xabardor qilishi shart.

Aholi favqulodda vaziyat ro‘y berishi xavfi to‘g‘risida yoki favqulodda vaziyat ro‘y berganligi haqida darhol xabardor qilinadi. Axborotda fuqarolarga bunday vaziyatlarda harakat qilish va zarur muhofaza choralarini bajarish tartibi yetkaziladi.

Aholini favqulodda vaziyat ro‘y berishi xavfi to‘g‘risida yoki favqulodda vaziyat ro‘y berganligi haqida xabar berish va xabardor qilishning avtomatlashtirilgan tizimi, shuningdek ommaviy axborot vositalari orqali amalga oshiriladi.

Favqulodda vaziyat ro‘y berishi xavfi to‘g‘risidagi yoki favqulodda vaziyat ro‘y berganligi haqidagi axborot respublika va mahalliy televideniye hamda radio kanallari orqali darhol xabar qilinadi.

Xavf darajasi yuqori bo‘lgan obyektlar, texnik jihatdan murakkab va noyob obyektlar loyiha hujjatlarining favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish talablariga rioya etilishi nuqtai nazaridan davlat ekspertizasi maxsus vakolatli davlat organi tomonidan amalga oshiriladi.

Favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish uchun moliyaviy va moddiy resurslar zaxiralari ulardan favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish uchun shoshilinch tarzda foydalanish maqsadida oldindan yaratiladi.

Favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish uchun moliyaviy va moddiy resurslar zaxiralari ro‘y berishi mumkin bo‘lgan favqulodda vaziyatlarning prognozidan, favqulodda vaziyatlarning ko‘lamidan, shuningdek hududning tabiiy, iqtisodiy va boshqa o‘ziga xos xususiyatlaridan kelib chiqqan holda respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari va boshqa tashkilotlar tomonidan yaratiladi.

Favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish uchun moliyaviy va moddiy resurslar zaxiralari favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga mo‘ljallangan oziq-ovqat mahsulotlarining maxsus zaxiralarini, kiyim-kechaklarni, dori vositalarini, tibbiy buyumlarni, tibbiy texnikani, qurilish materiallarini, neft mahsulotlarini, umumiy va yakka muhofazalanish vositalarini hamda boshqa moddiy resurslarni, shuningdek favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish chog‘idagi kutilmagan xarajatlarning o‘rnini to‘ldirish uchun mo‘ljallangan pul mablag‘larini o‘z ichiga oladi.

Favqulodda vaziyatlarni e’lon qilish:

mahalliy miqyosdagi favqulodda vaziyatlarda — Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisining, viloyatlar, Toshkent shahar, shuningdek tumanlar, shaharlar hokimlarining tegishli qarorlari;

respublika miqyosidagi va transchegaraviy favqulodda vaziyatlarda — O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan amalga oshiriladi.

Favqulodda vaziyatni e’lon qilish maxsus vakolatli davlat organi va uning hududiy bo‘linmalari tomonidan tegishincha O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga hamda mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlariga ro‘y bergan favqulodda vaziyatlar to‘g‘risida taqdim etiladigan axborot asosida amalga oshiriladi.

Favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga doir ishlarga rahbarlik qilish:

lokal favqulodda vaziyatlarda — hududida favqulodda vaziyat ro‘y bergan tashkilotning rahbari belgilagan mas’ul xodim tomonidan;

mahalliy miqyosdagi favqulodda vaziyatlarda — maxsus vakolatli davlat organi hududiy bo‘linmasining rahbari yoki ro‘y bergan favqulodda vaziyatning xususiyatiga qarab, tegishli sohada davlat boshqaruvini amalga oshiruvchi vazirlikning va idoraning hududiy bo‘linmasi rahbari tomonidan Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisining, viloyatlar, Toshkent shahar, shuningdek tumanlar, shaharlar hokimlarining qarori asosida;

respublika miqyosidagi va transchegaraviy favqulodda vaziyatlarda — maxsus vakolatli davlat organining rahbari yoki ro‘y bergan favqulodda vaziyatning xususiyatiga qarab, tegishli sohada davlat boshqaruvini amalga oshiruvchi vazirlikning va idoraning rahbari tomonidan O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori asosida amalga oshiriladi.

Ushbu moddaning birinchi qismida ko‘rsatilgan shaxslar favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga doir ishlarga rahbarlik qiluvchi shaxslardir.

Favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish uchun jalb qilingan barcha kuchlar va vositalarni boshqarish, shuningdek ularning birgalikdagi harakatlarini tashkil etish favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga doir ishlarga rahbarlik qiluvchi shaxslar tomonidan amalga oshiriladi.

Favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga doir ishlarga rahbarlik qiluvchi shaxslarning vakolatlari:

lokal favqulodda vaziyatlarda — hududida favqulodda vaziyat ro‘y bergan tashkilotning rahbari tomonidan;

mahalliy miqyosdagi favqulodda vaziyatlarda — mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari tomonidan;

respublika miqyosidagi va transchegaraviy favqulodda vaziyatlarda — O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Favqulodda vaziyatlar zonasiga birinchi bo‘lib yetib kelgan qutqaruv xizmatlari va qutqaruv tuzilmalarining rahbarlari favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga doir ishlarga rahbarlik qiluvchi shaxslarning vakolatlarini o‘z zimmasiga oladi hamda ushbu rahbarlik qiluvchi shaxslar yetib kelguniga qadar mazkur vakolatlarni amalga oshiradi.

Favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga doir ishlarga rahbarlik qiluvchi shaxslar odamlarning hayoti va sog‘lig‘iga bevosita tahdid bo‘lganda quyidagi qarorlarni mustaqil ravishda qabul qilishga haqli:

evakuatsiya tadbirlarini o‘tkazish to‘g‘risida;

favqulodda vaziyatlar zonalaridagi obyektlarda va hududlarda qutqaruv ishlarini olib borish haqida;

favqulodda vaziyatlar zonalariga kirishni, shuningdek ularda harakatlanishni cheklash to‘g‘risida;

favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish uchun favqulodda vaziyatlar zonalaridagi tashkilotlarning moddiy-texnika resurslaridan foydalanish haqida;

shtatdan tashqari qutqaruv tuzilmalari va jamoat qutqaruv tuzilmalarini, shuningdek qutqaruv ishlarini amalga oshirishga bo‘lgan huquqlarini tasdiqlaydigan hujjatlari mavjud bo‘lgan taqdirda, mazkur tuzilmalar tarkibiga kirmaydigan qutqaruvchilarni favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga doir ishlarni amalga oshirishga jalb etish to‘g‘risida;

favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga doir kechiktirib bo‘lmaydigan ishlarni amalga oshirish uchun voyaga yetgan fuqarolarni ixtiyoriylik asosida jalb etish haqida;

favqulodda vaziyatlar ko‘lamining kengayib borishi va ularni bartaraf etishga doir ishlarning borishi bilan bog‘liq holda boshqa zarur choralarni ko‘rish to‘g‘risida.

Favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga doir ishlarga rahbarlik qiluvchi shaxslarning favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga qaratilgan qarorlari, agar qonunda boshqacha qoida nazarda tutilmagan bo‘lsa, favqulodda vaziyatlar zonalaridagi barcha yuridik va jismoniy shaxslar uchun majburiydir.

Favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga doir ishlarga rahbarlik qiluvchi shaxslarning faoliyatiga ularni o‘z majburiyatlarini bajarishdan chetlashtirmasdan va rahbarlikni zimmasiga olmasdan yoki boshqa mansabdor shaxsni tayinlamasdan turib aralashishga hech kim haqli emas.

Odamlarning hayoti va sog‘lig‘iga bevosita tahdid bo‘lgan taqdirda, favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga doir ishlarga rahbarlik qiluvchi shaxslar o‘zi qabul qilgan qarorlar to‘g‘risida tegishli respublika ijro etuvchi hokimiyat organlarini, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarini, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlarini va boshqa tashkilotlarni darhol xabardor qilish yuzasidan barcha choralarni ko‘rishi shart.

Favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga doir ishlarga rahbarlik qiluvchi shaxslar, qutqaruv xizmatlarining va qutqaruv tuzilmalarining rahbarlari favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga doir ishlarni tashkil etish uchun zarur bo‘lgan favqulodda vaziyatlar to‘g‘risidagi to‘liq va ishonchli axborotni olish huquqiga ega.

Qutqaruv ishlarini to‘liq hajmda olib borish texnologik jihatdan mumkin bo‘lmagan taqdirda, favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga doir ishlarga rahbarlik qiluvchi shaxslar birinchi navbatda favqulodda vaziyatlar zonalaridagi odamlarni qutqarish bo‘yicha barcha mumkin bo‘lgan choralarni ko‘rgach, qutqaruv ishlarini to‘liq yoki qisman to‘xtatib turish to‘g‘risida qaror qabul qilishi mumkin.

Favqulodda vaziyat zonasining chegaralari favqulodda vaziyatlar turlariga muvofiq favqulodda vaziyatni bartaraf etishga doir ishlarga rahbarlik qiluvchi shaxs tomonidan aniqlanadi hamda ushbu Qonunning 7-moddasida nazarda tutilgan favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish bo‘yicha tegishli rahbarlarning qarorlari bilan belgilanadi.

Favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish uchun kuchlar maxsus vakolatli davlat organining harbiy, ixtisoslashtirilgan yong‘in-qutqaruv bo‘linmalaridan, Favqulodda vaziyatlar davlat tizimi tarkibiga kiruvchi respublika ijro etuvchi hokimiyat organlarining va boshqa tashkilotlarning tegishli tuzilmalari hamda bo‘linmalaridan iboratdir.

O‘zbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish chog‘ida jamoat tartibi va xavfsizligini ta’minlashda ishtirok etish;

favqulodda vaziyatlar zonalarida jismoniy va yuridik shaxslarning huquqlari, erkinliklari hamda qonuniy manfaatlarini himoya qilish, shuningdek obyektlar, hududlar, moddiy va madaniy qimmatliklarning qo‘riqlanishini hamda muhofaza qilinishini ta’minlash.

O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

favqulodda vaziyat zonasida fuqarolarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish, jamoat tartibi va xavfsizligini ta’minlash, huquqbuzarliklar profilaktikasini amalga oshirish;

aholini xabardor qilish, hududdagi zarur uchastkalarni o‘rab olish (to‘sib qo‘yish) bo‘yicha choralar ko‘rish, qarovsiz qolgan mol-mulkni qo‘riqlash;

sog‘liqni saqlash organlari bilan birgalikda favqulodda vaziyatlarda halok bo‘lgan odamlarning hisobini yuritish;

maxsus vakolatli davlat organi uchun zarur bo‘lgan hollarda favqulodda vaziyatlarni hamkorlikda bartaraf etish uchun yuridik va jismoniy shaxslarga tegishli bo‘lgan transport vositalarini hamda boshqa vositalarni ushbu shaxslarning roziligi bilan jalb etishga ko‘maklashish;

yonish va portlash xavfi yuqori bo‘lgan kimyoviy moddalar (mahsulotlar) tegishli manzilga xavfsiz yetkazilishi (tashilishi) uchun kuzatib borishni qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshirish.

O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

favqulodda vaziyatlarda jabrlanganlarga shoshilinch tibbiy yordam ko‘rsatish, shuningdek favqulodda vaziyat zonasiga dori vositalari, tibbiy buyumlar va tibbiy texnika tezkor yetkazib berilishini ta’minlash;

epidemiyalar va pandemiyalar sharoitlarida karantin tadbirlarini tashkil etish, tibbiy, sanitariya-gigiyena va epidemiyaga qarshi tadbirlarni amalga oshirish;

favqulodda vaziyatlar zonasidagi atrof-muhitning radioaktiv, kimyoviy, zaharlovchi moddalar va bakterial (biologik) vositalar bilan ifloslanishini nazorat qilish.

O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

transchegaraviy favqulodda vaziyatlar ro‘y berishi xavfi bo‘lganda yoki favqulodda vaziyatlar ro‘y berganda, shu jumladan epidemiyalar va pandemiyalarda O‘zbekiston Respublikasining vakolatli organlari bilan birgalikda chegaradosh davlat hududida turgan O‘zbekiston Respublikasi fuqarolarining xavfsizligini ta’minlash choralarini ko‘rish;

transchegaraviy favqulodda vaziyatlar ro‘y berishi xavfi bo‘lganda yoki favqulodda vaziyatlar ro‘y berganda O‘zbekiston Respublikasining vakolatli organlari bilan birgalikda chegaradosh davlat hududida turgan O‘zbekiston Respublikasi fuqarolarining xavfsiz joylarga evakuatsiya qilinishini tashkil etish yoki ularni O‘zbekiston Respublikasiga qaytarish, shuningdek halok bo‘lgan O‘zbekiston Respublikasi fuqarolarining jasadlarini O‘zbekiston Respublikasiga jo‘natish choralarini ko‘rish;

favqulodda vaziyatlar ro‘y berishi xavfi bo‘lganda yoki favqulodda vaziyatlar ro‘y berganda O‘zbekiston Respublikasining tegishli organlari bilan birgalikda O‘zbekiston Respublikasi hududida turgan chet el fuqarolariga yordam ko‘rsatishni tashkil etish;

transchegaraviy favqulodda vaziyatlar ro‘y berishi xavfi bo‘lganda yoki favqulodda vaziyatlar ro‘y berganda tegishincha ularning oldini olish yoki ularni bartaraf etish masalalarini hal etish bo‘yicha siyosiy-diplomatik choralar ko‘rish.

O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

favqulodda vaziyat zonasidagi aholini va evakuatsiya qilingan aholini qishloq xo‘jaligi mahsulotlari hamda oziq-ovqat bilan ta’minlashni tashkil etish;

favqulodda vaziyatlar zonasidagi qishloq xo‘jaligi o‘simliklarini himoya qilish, o‘simliklar orasida yuqumli kasalliklar (epifitotiyalar) tarqalishining oldini olish bo‘yicha tadbirlarni tashkil etish va amalga oshirish.

O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

aholini hamda tegishli tashkilotlarni suv omborlarida va boshqa gidrotexnika inshootlarida favqulodda vaziyatlar ro‘y berishi xavfi to‘g‘risida yoki favqulodda vaziyatlar ro‘y berganligi haqida xabardor qilish;

favqulodda vaziyatlar zonalaridagi gidrotexnika inshootlarini, irrigatsiya va melioratsiya tizimlarini tiklash, toshqin suvlarining xavfsiz o‘tkazib yuborilishini ta’minlash.

O‘zbekiston Respublikasi Qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi vazirligining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

favqulodda vaziyatlar oqibatida binolar va inshootlarga yetkazilgan zararni baholash, shuningdek ularning mustahkamlik holatini tekshirish;

favqulodda vaziyatlarning ta’siriga uchragan joylarda va aholi punktlarida shaharsozlik faoliyatini alohida tartibga solish;

favqulodda vaziyatlar oqibatida shikastlangan uy-joy kommunal xo‘jaligi obyektlarini, ichimlik suvi ta’minoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimlarini tiklash hamda ularning barqaror faoliyat olib borishini ta’minlash.

O‘zbekiston mahallalari uyushmasi:

aholini favqulodda vaziyat zonasidan xavfsiz joylarga evakuatsiya qilishni tashkil etishda ishtirok etadi;

evakuatsiya qilingan aholini hisobga olishda va vaqtinchalik joylashtirishda ishtirok etadi;

favqulodda vaziyatlardan jabr ko‘rgan aholining moddiy, uy-joy va maishiy sharoitlarini yaxshilash to‘g‘risida tegishli davlat organlariga takliflar kiritadi.

O‘zbekiston Respublikasi Kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vazirligining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

favqulodda vaziyatlarning oqibatlarini bartaraf etish chog‘ida hayot faoliyatini tiklashga doir ishlarni bajarishga band bo‘lmagan aholini jalb etish;

evakuatsiya qilingan aholini vaqtinchalik ish bilan ta’minlash choralarini ko‘rish.

O‘zbekiston Respublikasi Energetika vazirligining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

favqulodda vaziyatlar natijasida shikastlangan energetika tizimlarini tiklash va ularni ta’mirlashni amalga oshirish;

favqulodda vaziyatlar zonasidagi aholini, ishlab chiqarishga oid hamda ijtimoiy obyektlarni elektr energiyasi va tabiiy gaz bilan uzluksiz ta’minlashni tashkil etish;

qutqaruv va avariya-tiklash ishlari uchun yetarli miqdorda yoqilg‘i-energetika resurslarini ajratish.

O‘zbekiston Respublikasi Transport vazirligining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish va evakuatsiya tadbirlarini amalga oshirish uchun zarur bo‘lgan qutqaruv tuzilmalarining, kuchlar va vositalarning, harbiy bo‘linmalarning, maxsus texnikaning hamda moddiy resurslarning birinchi navbatda tashilishini ta’minlash;

favqulodda vaziyatlardagi evakuatsiya tadbirlari davrida tashishlarni amalga oshirish uchun evakuatsiya poyezdlari, avtotransport vositalari ajratilishini tashkil etish, buzilgan avtomobil yo‘llarini, shuningdek transport infratuzilmasi obyektlarini tiklash.

O‘zbekiston Respublikasi Raqamli texnologiyalar vazirligining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga doir tadbirlarni amalga oshirish chog‘ida kommunikatsiyani va axborot almashishni ta’minlash;

aholiga favqulodda vaziyatlar ro‘y berishi xavfi to‘g‘risida yoki favqulodda vaziyatlar ro‘y berganligi haqida o‘z vaqtida xabar berish uchun mobil aloqa operatorlari orqali axborot (ma’lumot) yetkazilishini tashkil etish.

O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi favqulodda vaziyatlar zonasida ochiq suv havzalaridagi suvning ifloslanishi, sanoat obyektlari hamda boshqa obyektlar tomonidan zararli moddalarning atrof tabiiy muhitga chiqarib tashlanishi va chiqindilarning joylashtirilishi yuzasidan monitoringni amalga oshiradi.

O‘zbekiston Respublikasi Tog‘-kon sanoati va geologiya vazirligining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

xavfli geologik jarayonlar prognozini tayyorlash;

favqulodda vaziyatni bartaraf etishga rahbarlik qiluvchi shaxsni favqulodda vaziyat ro‘y bergan joydagi xavfli geologik jarayonlar to‘g‘risidagi axborot bilan ta’minlash.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qo‘mitasining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

favqulodda vaziyat zonasida va yaqin hududdagi xavfli ishlab chiqarish obyektlarida sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha nazorat o‘rnatish;

xavfli ishlab chiqarish obyektlarida yonish va portlash xavfi yuqori bo‘lgan kimyoviy moddalar (mahsulotlar) bilan bog‘liq favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishda sanoat xavfsizligiga rioya qilinishini ta’minlash.

O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi huzuridagi Veterinariya va chorvachilikni rivojlantirish qo‘mitasi favqulodda vaziyatlar sharoitlarida hayvonlar orasida yuqumli kasalliklar (epizootiyalar) ommaviy ravishda tarqalishining oldini olishga doir tadbirlarni tashkil etadi hamda amalga oshiradi, shuningdek epizootiyalarni bartaraf etish bo‘yicha choralar ko‘radi.

O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Kadastr agentligining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

favqulodda vaziyat ro‘y bergan joylar hamda favqulodda vaziyat ta’siriga tushuvchi hududlar relyefining kompyuter modullarini ishlab chiqish;

favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga rahbarlik qiluvchi shaxsni favqulodda vaziyat ro‘y bergan hudud to‘g‘risidagi geodezik va kartografik axborot, shuningdek yer-kadastr xaritalari bilan ta’minlash.

O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi huzuridagi Gidrometeorologiya xizmati agentligining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

favqulodda vaziyatni bartaraf etishga rahbarlik qiluvchi shaxsni favqulodda vaziyat ro‘y bergan joydagi gidrometeorologik sharoitlar to‘g‘risidagi axborot bilan ta’minlash;

xavfli gidrometeorologik hodisalar prognozini tayyorlash.

O‘zbekiston Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi favqulodda vaziyatlar natijasida jismoniy va yuridik shaxslarga yetkazilgan zarar miqdorini baholashga ko‘maklashadi.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

aholining ommaviy axborot vositalari orqali favqulodda vaziyat ro‘y berishi xavfi to‘g‘risida yoki favqulodda vaziyat ro‘y berganligi haqida xabardor qilinishini maxsus vakolatli davlat organi bilan birgalikda tashkil etish;

aholining favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish bo‘yicha amalga oshirilayotgan ishlar haqida muntazam ravishda xabardor qilinishini ta’minlash.

Favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish uchun O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qaroriga ko‘ra O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining kuchlari va vositalari jalb etilishi mumkin.

Favqulodda vaziyat natijasida yetkazilgan zararni baholash Favqulodda vaziyatlarning oldini olish va ularni bartaraf etish bo‘yicha Hukumat komissiyasi va hududiy komissiyalar tomonidan tashkil etiladi.

Favqulodda vaziyat natijasida yetkazilgan zararni baholashga doir ishlar O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga doir ishlar favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga rahbarlik qiluvchi shaxsning taqdimnomasi asosida, favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish bo‘yicha tegishli rahbarning qarori bilan tugatiladi.

Favqulodda vaziyat bartaraf etilganidan keyin respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari va boshqa tashkilotlar fuqarolarning hayot faoliyatini, ishlab chiqarish va ijtimoiy soha obyektlarining faoliyat ko‘rsatishini tiklash hamda atrof tabiiy muhitni sog‘lomlashtirish tadbirlarini amalga oshirishi shart.

Aholini va hududlarni tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish to‘g‘risidagi qonunchilikni buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar bo‘ladi.

Quyidagilar o‘z kuchini yo‘qotgan deb topilsin:

1) O‘zbekiston Respublikasining 1999-yil 20-avgustda qabul qilingan “Aholini va hududlarni tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish to‘g‘risida”gi 824-I-sonli Qonuni (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1999-yil, № 9, 221-modda);

2) O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining 1999-yil 20-avgustda qabul qilingan “Aholini va hududlarni tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonunini amalga kiritish haqida”gi 825-I-sonli Qarori (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1999-yil, № 9, 222-modda);

3) O‘zbekiston Respublikasining 2010-yil 17-sentabrda qabul qilingan “Aholini va hududlarni tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuniga o‘zgartishlar kiritish haqida”gi O‘RQ-258-sonli Qonuni (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2010-yil, № 9, 338-modda);

4) O‘zbekiston Respublikasining 2014-yil 20-yanvarda qabul qilingan “O‘zbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida”gi O‘RQ-365-sonli Qonunining (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2014-yil, № 1, 2-modda) 20-moddasi;

5) O‘zbekiston Respublikasining 2019-yil 24-dekabrda qabul qilingan “Ba’zi davlat organlarining faoliyati takomillashtirilishi munosabati bilan O‘zbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida”gi O‘RQ-597-sonli Qonunining (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2019-yil, № 12, 891-modda) 8-moddasi;

6) O‘zbekiston Respublikasining 2021-yil 21-aprelda qabul qilingan “O‘zbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga o‘zgartishlar kiritish to‘g‘risida”gi O‘RQ-683-sonli Qonunining (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2021-yil, № 4-songa ilova) 111-moddasi.

O‘zbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi va boshqa manfaatdor tashkilotlar ushbu Qonunning ijrosini, ijrochilarga yetkazilishini hamda mohiyati va ahamiyati aholi o‘rtasida tushuntirilishini ta’minlasin.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:

hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin;

respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari ushbu Qonunga zid bo‘lgan o‘z normativ-huquqiy hujjatlarini qayta ko‘rib chiqishlari va bekor qilishlarini ta’minlasin.

Ushbu Qonun rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran uch oy o‘tgach kuchga kiradi.