Hujjatga taklif yuborish
Audioni tinglash
Hujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирининг
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбуйруғи
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.06.06-23 «Бетон ва темир-бетон тўғонлар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларини тасдиқлаш тўғрисида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2024 йил 2 октябрда ҳисобга олинди, ҳисоб рақами 300]
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикасининг Шаҳарсозлик кодекси, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 13 мартдаги ПФ-5963-сон «Ўзбекистон Республикасининг қурилиш соҳасида ислоҳотларни чуқурлаштиришга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги ҳамда 2020 йил 27 ноябрдаги ПФ-6119-сон «Ўзбекистон Республикаси қурилиш тармоғини модернизация қилиш, жадал ва инновацион ривожлантиришнинг 2021 — 2025 йилларга мўлжалланган стратегиясини тасдиқлаш тўғрисида»ги фармонларига мувофиқ буюраман:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. ШНҚ 2.06.06-23 «Бетон ва темир-бетон тўғонлар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари иловага мувофиқ тасдиқлансин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Қуйидагилар ўз кучини йўқотган деб топилсин:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси давлат архитектура ва қурилиш қўмитаси раисининг 1998 йил 20 мартдаги 28-сон буйруғи билан тасдиқланган ҚМҚ 2.06.06-98 «Бетон ва темирбетон тўғонлар» қурилиш меъёрлари ва қоидалари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси давлат архитектура ва қурилиш қўмитаси раисининг 2002 йил 11 декабрдаги 73-сон буйруғи билан тасдиқланган ҚМҚ 2.06.06-98 «Бетон ва темирбетон тўғонлар» қурилиш меъёрлари ва қоидаларига киритилган 1-сонли ўзгартиришлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Мазкур буйруқ Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги, Фавқулодда вазиятлар вазирлиги, Фанлар академияси, Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги, Энергетика вазирлиги ҳамда Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитаси билан келишилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Ушбу буйруқ 2025 йил 1 августдан эътиборан кучга киради.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishВазир в.б. Ш. ХИДОЯТОВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТошкент ш.,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2024 йил 9 август,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish01/2-52-сон
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКелишилди:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭнергетика вазири Ж. МИРЗАМАҲМУДОВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2024 йил 26 июль
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФавқулодда вазиятлар вазири А. КУЛДАШЕВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2024 йил 29 июнь
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСоғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитаси раиси Б. ЮСУПАЛИЕВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2024 йил 27 июнь
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФанлар академиясининг президенти в.в.б. С. МИРЗАЕВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2024 йил 1 июль
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭкология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазири А. АБДУХАКИМОВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2024 йил 5 август
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСув хўжалиги вазири Ш. ХАМРАЕВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2024 йил 12 июль
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирининг 2024 йил 9 августдаги 01/2-52-сон буйруғига
ИЛОВА
ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.06.06-23 «Бетон ва темир-бетон тўғонлар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМазкур шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари (бундан буён матнда ШНҚ деб юритилади) бетон ва темир-бетон тўғонларни (бундан буён матнда тўғон деб юритилади) лойиҳалаш, қуриш ва реконструкция қилишга оид талабларни белгилайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-боб. Шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари ҳамда техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатларга ҳаволалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Мазкур ШНҚда қуйидаги шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари ҳамда техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатларга ҳаволалар келтирилган:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚМҚ 2.01.03-19 «Сейсмик ҳудудларда қурилиш»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚМҚ 2.02.02-98 «Гидротехника иншоотларининг заминлари»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.03.05-23 «Пўлат конструкциялар. Лойиҳалаш талаблари»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚМҚ 2.03.11-96 «Қурилиш конструкцияларини коррозиядан ҳимоя қилиш»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚМҚ 2.06.01-97 «Гидротехника иншоотлари. Лойиҳалаштиришнинг асосий низомлари»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.06.04-21 «Гидротехника иншоотларига юклар ва таъсирлар»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.06.05-21 «Грунт материалларидан тўғонлар»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.06.08-21 «Гидротехника иншоотларининг бетон ва темир-бетон тузилмалари»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.06.11-04 «Сейсмик туманларда қурилиш. Гидротехника иншоотлари»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 26633-15 «Оғир ва майда тўлдирувчили бетонлар. Техник шартлар» (расмий манба: ГОСТ 26633-15 — Бетоны тяжелые и мелкозернистые. Технические условия).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-боб. Атамалар ва таърифлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Ушбу ШНҚда қуйидаги атамалар ва уларнинг таърифлари қўлланилган:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбосим фронти — босимни қабул қиладиган сув тўсувчи иншоотлар тўплами;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбосим сатҳи — сув оқими тўсилиши натижасида ҳосил бўлган сув сатҳи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгидротехника иншоотининг асоси (иншоот асоси) — иншоот пойдевори, сув ўтказмайдиган элементлар ва дренаж қурилмалари тагида жойлашган ёки уни ўз ичига олган, тупроқнинг табиий ёки сунъий равишда ҳосил бўлган (техноген) қатлами;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсуффозия — грунт ичидаги филтрлаш оқими сабабли грунтнинг алоҳида зарраларининг ҳаракатланиши ёки уларнинг ювилиши ёки грунт таркибидаги сувда эрувчан тузилиш ҳосил қилувчи минералларнинг эриши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғон — сув сатҳини кўтариш учун сув оқимини ва унинг водийсини тўсиб қўядиган сувни тўсиб турувчи иншоот.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-боб. Умумий қоидалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Конструкцияси ва технологик мақсадидан келиб чиқиб тўғонлар мазкур ШНҚнинг 1-жадвалида келтирилган асосий турларга бўлинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГидроузел тирқишларида (створ) қуриладиган тўғонларнинг тури, конструкцияси ва ўрнашган жойи ҳамда уларни қуриш услублари вариантларини техник-иқтисодий жиҳатдан таққослаш асосида қуйидагиларни ҳисобга олган ҳолда танланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиншоотлар синфи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқурилиш ҳудудининг топографик, муҳандислик-геологик, гидротехнологик, геокриологик ва иқлимий шароитлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсувнинг қурилиш ва фойдаланиш сарфларини ўтказиш шартлари, ҳудуднинг сейсмик жиҳати, гидроузелнинг ўзаро жойлашиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғоннинг қирғоқ ва бошқа иншоотларга туташиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқурилиш муддатлари ва унинг ташкил этилиши (зинапоя);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмаҳаллий қурилиш материалларининг мавжудлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғонлар ва гидроузел иншоотларидан фойдаланиш шартлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэкологик талаблар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Қоя бўлмаган асосларда тўғонлар сувни чиқариб ташлаш иншооти сифатида лойиҳалаштирилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТегишли равишда асослашлар билан босим фронтининг ёпиқ қисмлари учун тўғонларни лойиҳалашга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishВ*) — асос бўйича тўғоннинг кенглиги,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishН — тўғоннинг баландлиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. Қояли асосларда кенг тирқиш (створ) бўлганда (lch /h≥10 бу ерда lch — тўғон юқори қирраси сатҳидаги хорда бўйича кенглик, h — тўғон баландлиги) бетонли, гравитацион ва контрфорсли тўғонлар лойиҳалаштириш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТирқиш (створ) тор (lch /h ≤ 5 бўлганда) шароитларда аркали ва аркали-гравитацион тўғонларни лойиҳалаш вариантлари кўриб чиқилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚоятошли асосларда 5<lch /h <10 бўлган шароитда тўғонларнинг гравитацион, контрфорс, аркали-гравитацион ва аркали турларини лойиҳалаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6. Тўғонларни лойиҳалашда атроф-муҳитга етказиладиган зарарни имкон қадар камайтирувчи тадбирларни ишлаб чиқилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7. Тўғонлар синфлари ҚМҚ 2.06.01-97 талабларига мувофиқ ўрнатилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғон синфини аниқлашда унинг баландлиги тирқишнинг (створ) энг чуқур қисмидан тўғон баландлигигача бўлган масофага тенг бўлиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8. Тўғоннинг юқори қиррасининг узунлиги қуйидагича қабул қилиниши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқоясиз асосда бўлган тўғонлар учун — бир бўлинма узунлигига тенг деб;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқояли асосда бўлган тўғонлар учун — бир бўлинма узунлигига ёки юқори қирраси бўйича тўғон узунлигининг 1/50 қисмига (кичик қиймат қабул қилинади).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғон баландлиги юқори қирра сатҳидан (панжара бундан мустасно) ва юқориги қирра остидаги иншоот туби орасидаги фарқи бўйича аниқланиши (йирик ёриқларни беркитиш учун асосдаги маҳаллий чуқурликларни, тиш ускуналари бундан мустасно) лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАгар устуннинг энг чуқур қисми тўғон учун асос бўлиб хизмат қилувчи яхлит тиқин (пробка) кўринишида бўлса, бунда унинг баландлиги тиқин устидан тўғоннинг юқори қирраси сатҳигача аниқланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБосим фронтининг айрим қисмлари турли кўринишдаги тўғонлардан ташкил топган бўлса, бунда уларнинг синфи тирқишнинг (створ) энг чуқур қисмида жойлашган тўғон синфига тенг деб қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-чизма. Қояли асослар устидаги тўғонларнинг асосий кўринишлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГравитацион: а — яхлит, б — кенг чоклар билан, в — асос ёнидаги узунасига текислик билан, г — босимли ён қиррадаги экран билан, д — асосдаги анкерлаш билан. Контрфорсли: ж — яхлит-контрфорсли, з — кўп аркали, и — босимли текис тўсиқ билан. Аркали: к — сиқилган товонли, л — контурли (периметрланган) чок билан, м — уч ёқлама шарнирли белбоғлардан, н — гравитацион устунлар билан, 1 — кенг чок, 2 — узунасига бўшлиқ, 3 — экран, 4 — олдиндан кучланган анкер, 5 — контрфорслар, 6 — яхлит каллаклар, 7 — аркали босимли тўсиқлар, 8 — текис босимли тўсиқлар, 9 — контурли (периметрли) чок, 10 — уч шарнирли бебоғлар, 11 — шарнирлар, 12 — гравитацион устунлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-чизма. Қоясиз асос устидаги ортиқча сувни чиқариб ташлайдиган тўғонларнинг асосий кўринишлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа — оқова ариқли, б — чуқур ортиқча сувни чиқариб ташлайдиганлар билан, в — икки қаватли
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9. I, II, III синф тўғонларда ҳамда уларнинг қирғоқларга туташ ерларида иншоотлар ва уларнинг асослари устидан қурилиш даврида бўлганидек фойдаланиш даврида ҳам дала кузатувлари ва тадқиқотлар олиб борилиши учун назорат-ўлчов ускуналари (НЎУ) ўрнатиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIV синфдаги тўғонлар ва уларнинг асослари учун НЎУ ускунани асосланган ҳолларда ўрнатишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10. Барча тўғонларни реконструкция қилиш учун қуйидагилар таъминланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиншоот ҳолатини тизимли кузатиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфойдаланиш даврида тўғон асосининг мустаҳкамлиги ва хавфсизлигини баҳолаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфавқулодда таъсирлар натижасида авария вазияти юзага келиши мумкинлигини ва аниқланган хавф даражасига мос келадиган чораларни кўришни енгиллаштириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқурилиш мобайнида зарур бўлганда ишлаб чиқариш шартларига тузатишлар киритиш ҳамда мазкур ШНҚнинг 8-бандига мувофиқ ташкил этилиши.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНазорат кузатувларининг ҳажми ушбу ШНҚ талабларига мувофиқ бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФойдаланиш давридаги тўғоннинг ҳолатини ўрганиш учун қуйидаги кўрсаткичлар бўйича назорат кузатув ишлари олиб борилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғонлар ва уларнинг асосларини вертикал чўкишлари, горизонтал букилишлари ва қия сурилишлари (фаол ва яқин алоқа зоналари атрофида);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбосим қаршилигини ва фильтрланиш сарфи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғонлар ва уларнинг асосларида кучланиш ва иссиқлик кучланишларининг ҳолати (бетонда, арматурада, тупроқда);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдоимий ва вақтинчалик чокларнинг очилиши (тўғонлар ва асоси ўртасидаги уланиш чоклари ортидаги арматура кучланишлари);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув ташлаш иншоотлари ва бьефлардаги оқим гидравликаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсейсмик ва бошқа динамик таъсирларда тўғонларнинг ҳолати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфильтрловчининг механик ва кимёвий таркиби.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11. Ҳисоблаш усулларини, моделли тадқиқотларни такомиллаштириш, бетоннинг асосий механик хусусиятларини аниқлаш учун тўғонларда махсус кузатишлар амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12. Дала кузатувлари қурилиш даврида, сув омборини тўлдириш ҳамда ундан фойдаланиш даврларида ўтказилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДала кузатувлар ва тадқиқотлар қуйидагиларни ўз ичига олиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғонларни қуриш ва фойдаланишнинг аниқ шартларини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғонларга максимал юк ва таъсирларда унинг мустаҳкамлигини лойиҳа бўйича нормал ҳолатига мос келишини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқурилаётган ва фойдаланилаётган тўғонлардаги ўлчанадиган миқдорлар хусусиятларининг таркиби ва назорат қийматларини ҳамда унинг қурилиши ва фойдаланилишининг турли босқичлари учун тўғонларнинг текширув бўйича талабларни.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13. Етти ва ундан ортиқ балли сейсмик ҳудудларда жойлашган I синф тўғонларни ҳамда 8 баллдан кам бўлмаган сейсмик ҳудудларда жойлашган II синф тўғонларни лойиҳалаштиришда қуйидагилар кўзда тутилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғонлар ва қирғоқ туташишларида (сейсмометрик мониторинг) муҳандислик-сейсмометрик кузатувлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув омборининг тўғон устуни яқинидаги ўзанида ва ёндош ҳудудларда (сейсмологик мониторинг) муҳандислик-сейсмологик кузатувлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСейсмологик кузатувлар зилзила таъсири натижасида авария ҳолати вужудга келиши эҳтимолини аниқлаши ва чоралар кўриш учун аниқланган хавфнинг мос даражасини белгилашни таъминлаши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish14. Муҳандислик сейсмометрик кузатувларни ўтказиш учун зилзилалар пайтида тўғонлар ҳолатни кузатиш пунктларида унинг ҳамда қирғоққа туташган ҳудудларининг кинематик хусусиятларини (силжишлар, чизиқли бурчак тезликлари ва тезланишлар) ўрганиш ҳамда олинган маълумотларни қайта ишлаш имконини берувчи автоматлаштирилган ускуналар бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСейсмометрик кузатув пунктларининг жойлашиш чизмаси тўғонларнинг динамик ҳисоблари ва моделга оид тадқиқотлар асосида ишлаб чиқилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғонларнинг конструкцияларига кўра, тўғон танасида 10÷15 унинг таянч контурида 6÷8 кузатув пунктлари жойлаштирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15. Тўғонлар яқинида ва сув омбори қирғоқларида муҳандислик-сейсмологик кузатувларни ўтказиш учун марказий маълумотни йиғиш ва қайта ишлаш пункти ҳамда ягона сейсмологик кузатув хизмати билан алоқа ўрнатилган автоном сейсмологик станцияларни бир-биридан 5 — 30 km масофада лойиҳалаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғонларнинг жойлашган ҳудуднинг муҳандислик-геологик ва сейсмотектоник шароитидан келиб чиқиб, иншоотлардан 50 — 100 km радиусли ҳудудда сейсмологик станциялар тармоғини лойиҳалашга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСейсмик тўлқинларнинг хусусиятларини аниқлаш, сув омборини тўлдиришдан олдин ва уни тўлдириш пайтида ҳудуднинг сейсмик фаоллигини кузатиш, шунингдек иншоот яқинида сейсмик тўлқинларнинг тарқалиш хусусияти ҳақидаги маълумотни олиш мақсадида сейсмологик кузатув пунктларини тўғонлардан 3 — 8 km узоқликда лойиҳалаштириш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСейсмологик станцияларнинг умумий сони 3 тадан кам бўлмаслиги лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish16. Тўғонлар ҳолатини баҳолашни лойиҳада белгиланган максимал йўл қўйилган кўрсаткичларни тўғонда жойлашган назорат-ўлчов асбоблари кўрсаткичлари билан таққослаш асосида амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМаксимал йўл қўйилган кўрсаткичлардан фойдаланган ҳолда тўғонларнинг ҳолатини ўрганиш билан бирга, тўғонларда ҳолати ва ишлашини даврий мажмуавий таҳлил қилишни, мунтазам кўз билан (визуал) ва ғаввослик кузатувларини олиб бориш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-боб. Қурилиш материалларига қўйиладиган талаблар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17. Тўғонлар ҳамда уларнинг элементлари учун қурилиш материаллари ШНҚ 2.06.08-21, ШНҚ 2.03.05-23 ва ушбу боб талабларига мувофиқ бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish18. Тўғонлар ва уларнинг элементларининг алоҳида қисмларида бетоннинг, фойдаланиш давридаги иш шароитларига кўра қуйидагиларга бўлиниши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishI — тўғонларнинг ташқи қисмлари ва уларнинг атмосфера таъсири остида бўлган, сув омборлари сув билан ювилмайдиган элементларига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishII — сув сатҳининг тебранишлари оралиғида жойлашган юқори ва қуйи бьефларнинг ташқи қисмлари, шунингдек вақти-вақти билан сув оқимининг таъсирига учрайдиган тўғонлар қисмлари ва уларнинг элементлари (ортиқча сувни чиқариб ташлаш иншооти, сув ўтказгичлар, тўғондан кейинги мустаҳкамланган қурилмалар).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-чизма. Тўғонларнинг танаси зоналари бўйича тақсимланиши
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа — ёпиқ тўғон, б — оқова сув чиқариш тўғони, I — IV — тўғонларнинг зоналари, III — ташқи ва тўғон қисми асосига туташган, юқори ва қуйи тўғонолди қисмлар сувидан минимал фойдаланиш сатҳларидан пастда жойлашган қисмлар; IV — тўғонларнинг ички қисми, I — III зоналар билан чегараланган ва тўғон ичидаги ёпиқ бўшлиқларга туташган бетон конструкциялар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish19. Тўғонларни лойиҳалашда барча синфлардаги турли зоналарнинг бетонларига қуйидаги 2-жадвалда келтирилган талабларни қўллаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
|
| 2-жадвал |
Тўғоннинг турлича зоналари учун бетонга бўлган талаблар | Тўғон зоналари | |
бетон | темир-бетон | |
Сиқилишга мустаҳкамлиги бўйича | I, II, III, IV | I, II, III |
Чўзилишга мустаҳкамлиги бўйича | I, II, III | I, II, III |
Сув ўтказмаслиги бўйича | II, III | II, III |
Совуққа бардошлилиги бўйича | I, II | I, II |
Чегаравий чўзилувчанлик бўйича | I, II, III, IV | татбиқ этилмайди |
Сувнинг зарарли таъсирига қарши бардошлиги бўйича | II, III | II, III |
Сувнинг зарарли таъсирларига қарши бардошлилиги бўйича муаллақ ва оқиб келувчи лойқалар бўлганда сув оқими орқали ишқаланиш қаршилиги, шунингдек бетон юзаси бўйича сувнинг 15 m/s ва ундан ортиқ тезлигидаги кавитацияга қарши турғунлиги | II | II |
Бетоннинг қотишида иссиқлик чиқариши бўйича | I, II, III, IV | Тегишли асослашда тақдим этилади |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ. IV синф тўғонлари учун чегаравий чўзилиш ва иссиқлик ажратиш бўйича бетонга бўлган талаб қўйилмаслигига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20. Тўғонлар ташқи зоналарининг қалинлиги тўғонларнинг кўринишини, кучланганлик ҳолатини, тўғонларнинг конструктив қисмлари ва элементларининг ўлчамларини, таъсир этувчи босимнинг катталигини, суткалик ҳарорат ўзгаришларининг кириб бориш чуқурлигини ҳисобга олган ҳолда белгиланиши, шунингдек уларнинг қалинлиги 1,5 m дан кам бўлмаслиги лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish21. Тўғонлар бетонига сиқилишига ва ўқ чўзилишига, сув ўтказмаслигига, совуққа чидамлилигига, қурилиш ва фойдаланиш даврида турли зоналарда бетоннинг ҳақиқий иш шароитларига мувофиқ дифференциал тарзда ўрнатилиши, бунда уларнинг баландлиги бўйича ички ва ташқи зоналар бетонига бўлган талаблар даражасидаги фарқни ҳисобга олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish22. Бетоннинг сиқилишга мустаҳкамлиги ва ўқ бўйлаб чўзилиши ҳамда сув ўтказмаслик бўйича маркасига мос келадиган бетоннинг ёшини (қотиши даври) сув омборини қуриш ва тўлдириш муддатини ҳисобга олган ҳолда ўрнатилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМустаҳкамлиги ва сув ўтказмаслиги бўйича синфига мувофиқ тўғон монолит бетонининг ёшини 180 d га тенг, совуққа бардошлилик бўйича ёшини эса 28 d га тенг деб қабул қилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаландлиги 60 m дан ортиқ ва бетон ҳажми 50 минг m3 дан ортиқ бетон тўғонлар учун мустаҳкамлик ва сув ўтказмаслик бўйича ёши бир йилга тенг деб қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish23. Сув ўтказмаслик бўйича бетон маркасини қуйидаги 3-жадвалга мувофиқ қабул қилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
|
|
|
| 3-жадвал |
Босимнинг градиентида сув ўтказмаслик бўйича бетоннинг русуми | ||||
5 гача | 5 — 10 | 10 — 15 | 15 — 20 | 20 — 30 |
W 2 | W 4 | W 6 | W 8 | W 10 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish24. Сув ўтказмаслик бўйича бетоннинг маркаси босим градиентларидан келиб чиқиб, ШНҚ 2.06.08-21 талабларига мувофиқ бўлиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish25. Босим қиррасини гидроизоляцияни (экран билан) лойиҳалашда сув ўтказмаслик бўйича бетоннинг маркаси экран орти градиентларига боғлиқ равишда қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish26. Даврий равишда сув билан ювиладиган тўғонларнинг қисмлари ва элементлари учун (II зона) бетоннинг сувга чидамлилик бўйича маркаси W4 дан кам бўлмаган ҳолда қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish27. Бетонга чўкиндили сув оқими таъсири ва бетоннинг кавитацияга қарши чидамлилиги талаблари қўйилганда, бетон маркасининг сувга чидамлилик даражаси камида W8 бўлиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish28. Зарарли сув муҳитида сув ўтказмаслик бўйича бетон маркасини ҚМҚ 2.03.11-96га мувофиқ ўрнатилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish29. Совуққа бардошлилик бўйича бетон маркасини тўғонлар қурилаётган ҳудуднинг иқлим шароитларидан келиб чиқиб ва йил давомида кетма-кет тарзда музлаш ва эриш даврларини ҳисобга олиб ҳамда ШНҚ 2.06.08-21 талабларига мувофиқ белгилаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish30. II зонанинг бетонга таъсир этувчи лойқали сув оқими билан ишқаланишига бўлган қаршилиги ёки кавитацияга қарши чидамлилиги, сув ўтказмаслик бўйича бетон маркаси W8 дан, совуққа бардошлилиги бўйича F300 дан, бетоннинг сиқилишга мустаҳкамлиги бўйича синфи эса B30 дан паст бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish31. Сиқилиш ва чўзилишга бўлган мустаҳкамлиги бўйича бетоннинг синфлари ШНҚ 2.06.08-21 талабларига мувофиқ тўғонларнинг ҳисобий қисмларидаги кучланиш даражасига кўра конструкцияларнинг амалий юкланиш вақтини ҳисобга олган ҳолда аниқланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғонлар қурилишининг ҳар бир босқичида бир вақтнинг ўзида бетоннинг тўрттадан кўп бўлмаган синфларидан фойдаланиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish32. Бетон ҳажми 1,0 mln.m3 дан ортиқ бўлган тўғонлар бетони учун ШНҚ 2.06.08-21да сиқиш мустаҳкамлиги бўйича ўрнатилган бетон синфлари билан бир қаторда синфларнинг оралиқ қийматлари қабул қилиниши, бунда бетонлар тавсифлари (ҳисобий ва норматив қаршиликлар, таранглик модули) интерполяция бўйича қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish33. Тўғонлар бетонининг 180 d марка ёшидаги ҳисобий қаршиликлари юкланиш вақтида талаб қилинувчи, бетоннинг ҳисобий қаршиликлари таъсирида бетонда мавжуд бўлувчи ёшини ҳамда тўғон барпо қилиниши шартларини ҳисобга олган ҳолда қуйидаги формулалар орқали аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсиқишга:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRb | = | Rb4 |
| (1) |
g tcgr |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRb,ser | = | Rbt,ser |
| (11) |
g tcgr |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчўзишга:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRbt | = | Rbtt |
| (2) |
gtc · gr |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRb,ser | = | Rbtt, ser |
| (21) |
gtt · gr |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRb, Rbt, Rb,ser ва Rbt,ser — бетоннинг сиқиш ва чўзишга биринчи ва иккинчи гуруҳ чегаравий ҳолатлари учун 180 d (ёки 1 йил) марка ёшидаги ҳисобий қаршиликлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— биринчи ва иккинчи гуруҳ чегаравий ҳолатлари учун, тўғонларни фойдаланиш юкланишлари билан юклаш вақтига тўғонларни мустаҳкамликка бўлган ҳисоблар бўйича талаб қилинадиган ҳамда мазкур ШНҚнинг 8, 9, 10 ва 11-бобларига мувофиқ аниқланувчи бетоннинг сиқиш ва чўзишга бўлган ҳисобий қаршиликлари;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— ушбу ШНҚнинг 4-жадвали орқали аниқланадиган бетон ёшининг сиқилишида ва чўзилишида унинг мустаҳкамлигига таъсирини ҳисобга оладиган коэффициентлар;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishyr — бетоннинг назорат намуналарида ва тўғонлар мустаҳкамлигидаги тафовутларни ҳисобга олувчи ва қуйидагиларга тенг этиб қабул қилувчи коэффициент:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1,0 — бетон қоришмасини механизациялашган ҳолда тайёрлашда, етказиб бериш ва тарқатишда қўл вибраторлари билан тарқатиш ва зичлаштиришда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1,1 — бетон қоришмасини автоматлаштирилган ҳолда тайёрлаш, тўлиқ механизациялашган ҳолда етказиб бериш, ётқизиш ва зичлаштиришда.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
|
| 4-жадвал |
Иншоотни юкланиш вақтига бўлган бетоннинг ёши, йил | Ташқи ҳавонинг ўртача йиллик ҳарорати 0 °С ва ундан юқори бўлган ҳудудлар учун gtc коэффициент | gtt коэффициент |
0,5 1,0 2,0 3,0 ва ундан ортиқ | 1,0/0,9 1,1/1,0 1,15/1,10 1,20/1,15 | 1,0/0,9 1,05/1,0 1,10/1,05 1,15/1,1 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳлар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Суратда 180 d лик марка ёшидаги бетоннинг ytc ва yrt коэффициентлари қийматлари, махражда 360 суткалик ёшидагиси келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Секцияларга қирқишда yrc коэффициенти ташқи ҳавонинг ўртача йиллик ҳарорати 0°С ва ундан ортиқ бўлган ҳудудлар учун бўлгани каби қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3 I синф тўғонлар учун yrc ва yrt коэффициентларни қабул қилинган таркибли бетонлар билан тажрибавий тадқиқотлар ўтказиш орқали аниқланишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish34. Бетон ва бетон қоришмаси синфи, монолит ҳолга келтирилувчи тузилмалар бетони синфидан (В25 дан кам бўлмаса) паст бўлмаслиги, бошқа ҳолларда бетон ва бетон қоришмаси синфи монолит тузилма бетони синфидан бир поғона баланд бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish35. Тўғонларни қурилиши учун портландцемент, сульфатбардош портландцемент ва маъданли қўшимчалар қўшилган портландцемент қўлланилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБарча ҳолларда ҳам клинкердаги 3СаОА103 миқдори 8 фоиздан ортиқ бўлмаслиги лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғонларнинг сув усти ва сув ости зоналари учун (I ва III зона) портландцементнинг бошsа турларидан ҳам фойдаланишга йўл қўйилади ер ости (III зона) ва ички қисм учун (IV зона) эса шлакли портландцемент қўлланилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish36. I ва II синфдаги тўғонлар учун цементга бўлган махсус техник шартлар ишлаб чиқилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish200 ва ундан юқори маркали бетоннинг талаб қилинадиган совуққа чидамлилигини таъминлаш, шунингдек унинг зичлиги ва сувга чидамлилигини ҳамда унинг технологик хусусиятларини ошириш учун ҳаво чақирувчи (газ ҳосил қилувчи) ҳамда комплекс қўшимчалардан фойдаланиш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish37. Гравитацияли ва аркали-гравитацияли тўғонларнинг ички зоналари учун учувчи кул қўшилган паст цементли бетон қоришмалардан ҳамда бостириб зичлаштирилган (бостирилган бетон) қаттиқ бетон қоришмаларидан фойдаланиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-боб. Умумий конструктив талаблар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Асосий талаблар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish38. Тўғонлар кўринишини, қурилиш ишларини амалга ошириш шароитларини, фойдаланиш давомида чўққидан ўтиш йўли сифатида фойдаланиш шартларини ҳисобга олиб ёпиқ унинг чўққисининг кенглиги ва конструкцияси танланиши, бунда унинг чўққиси кенглиги 2 m дан кам бўлмаслиги зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish39. Ёпиқ тўғонлар чўққисини юқори бьеф сув сатҳидан кўтаришни ШНҚ 2.06.05-21га асосан аниқланиши, бунда уларнинг чўққиси кўтарилишининг захиравий қисмининг миқдори, а m (парапетни ҳисобга олган ҳолда) қуйидагича қабул қилиниши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishI синфли тўғонлар учун — 0,8;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishII синф учун — 0,7;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIII ва IV синфлар учун — 0,4.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish40. Сувни чиқариб ташловчи тўғонлар устунларининг ўлчамлари қуйидагиларга мувофиқ белгиланиши зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishзатворлар тури ва конструкциясига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсувни чиқариб ташлайдиганларнинг тешиклари ўлчамларига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфойдаланиш ва авария чиқиш бўйлама йўлакларига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкўприк оралиқ қурилмалар ўлчамлари ва конструкцияларига боғлиқ равишда.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғон устунининг ҳалқасимон ўйиқ бўйин қисмининг қалинлиги барча ҳолатларда камида 0,8 m бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish41. Юқори бьеф сув тўкиладиган тўғон устунлари чўққисининг сатҳини қуйидагиларни ҳисобга олган ҳолда аниқлаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishёпиқ тўғоннинг чўққиси сатҳини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishзатворларнинг турини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishзатворларни манёвр қилиш шартларини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкўтариш ва транспорт механизмларини, кўприк ўтиш жойининг мавжудлигини ва унинг баландлиги бўйича ўлчамларни.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғонлар устунларининг юқори сатҳида мазкур шартлар бўйича аниқланган энг катта кўрсаткич қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish42. Режада юқори бьефдан тўғонлар устунларининг кўриниши сувнинг сув чиқариб ташлаш иншоотига майин киришини ва оқимнинг минимал сиқилишини таъминлаши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМузни ўтказиб юбориш шартлари бўлганда, тўғонлар устунининг боши учли шаклда лойиҳалаштирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish43. Тўғонлар устунларининг режадаги кўриниши ва қуйи бьеф томонидан баландлиги мустаҳкамлик ва гидравлик шароитларни, кўприк конструкциялари ва бошқа иншоотларнинг жойлашишини ва улар устунларининг юқори қисмини сув босмаслигини ҳисобга олган ҳолда умумий конструктив талаблар асосида аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish44. Тўғонларнинг сув чиқариш иншоотлари чегараларида жойлашган ажратувчи ва қирғоқ таянчлари, тўғонлар устунларининг текисланган юзаларига қўйиладиган талабларни ҳисобга олган ҳолда лойиҳалаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish45. Гидроэлектростанцияларнинг босимли турбинали қувурларини, пастки қирралари бўйлаб жойлаштириш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБосимли турбинали қувурларини тўғонлар танасига жойлаштирилиши техник-иқтисодий ҳисоблаш билан асосланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish46. Тўғонларнинг алоҳида қисмларининг туташишида (ёпиқ ва станцияли сув чиқариб ташлаш қисмини) тўғоннинг бир қисмини иккинчисига нисбатан босимли қиррасини туртиб чиқишига йўл қўймаслик керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish47. Тўғонларнинг юқори қирраси бўйлаб бўйлама йўлакларга (галерея) чиқиш жойи мавжуд бўлган вертикал қудуқлар (дренажлар) кўринишида дренаж мосламасини кўзда тутиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГоризонтал дреналар бетонлар қаватларига тўғри келтирилган бўлиши, шунингдек кузатув шахталарида чиқиш жойига эга бўлиши, тўғоннинг секциялараро оралиқларида жойлашиши ва бу ечимлар лойиҳада махсус асосланган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish48. Вертикал дренаж қудуқларининг диаметри 10 — 30 cm, зовур ўқлари орасидаги масофа 2-3 m бўлиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўндаланг кесимлари майдони 400 — 800 cm2 бўлган горизонтал зовурларни тўғон баландлиги бўйича ҳар 2-3 m да жойлаштириш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish49. Бетон тўғонларнинг босим қиррасидан дренажнинг ўқигача бўлган масофа adr, шунингдек бўйлама йўлак (галерея) юқори қиррасигача бўлган масофа қуйидаги шартга асосан 2 m дан кам бўлмаган ҳолда тайинланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНdgn | ≤ | Icr,m |
|
adr | , |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНd — ҳисобий кесим устидаги босим;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIcr,m — тўғон бетони учун чегаравий (критик) босим градиенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishyn — иншоотнинг масъулияти бўйича, ушбу ШНҚнинг 113-бандига мувофиқ қабул қилинадиган ишончлилик коэффициенти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКритик градиент босимининг миқдори гравитацион ва массив-контрфорс тўғонлар учун — 25, аркали, аркали-гравитацион ва кўп аркали тўғонларнинг аркали босимли тўсиқлари учун — 50 деб қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЗарур ҳолларда тўғонларнинг асосида дренаж мосламалари лойиҳалаштирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish50. Дренаж мосламаларни фойдаланиш даврида ижобий ҳароратларга эга бўлган бетон ва темир бетон тўғонларнинг ва асосларнинг танаси зоналарида жойлаштириш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish51. Тўғонларнинг танасида кўндаланг ва бўйлама йўлаклар (галерея) бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғоннинг баландлиги бўйича йўлакларни ҳар 12¸25 m дан кейин жойлаштиришга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБўйлама йўлаклардан бирини тўғоннинг бутун устки қисмидан ўтувчи ўз оқими бўйича оқиб чиқиб кетишини таъминлаш учун пастки бьефнинг максимал сатҳидан юқорида жойлаштирилиши, пастда жойлашган йўлаклардан сувни тортиб чиқарилиши ҳамда барча ҳолатларда қуйи бьефга сув чиқариш, минимал сатҳдан пастда амалга оширилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish52. Сув йиғиш ва ўтказиш, тўғонлар бетони ва чокларини зичлаштириш, НЎУ ва турлича хилдаги коммуникацияларни жойлаштиришга мўлжалланган йўлакларнинг кенглиги 1,2 m дан ҳамда баландлиги 2,0 m дан кам бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСув йиғиш ва ўтказиш учун йўлаклар 1:40 дан катта бўлмаган нишаб остида сув оқиб тушувчи ариқча томонга лойиҳалаштирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish53. Бир нечта қават йўлакларига эга бўлган тўғонларда олиб чиқувчи зинапоялар ёки лифт мосламалари бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЙўлакларнинг пастда жойлашган қавати ўзидан юқорида жойлашган авария чиқишларга эга бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБўйлама йўлак бир-биридан 300 m дан кўп бўлмаган масофада жойлашган, камида иккита авария чиқиш жойларига эга бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish54. Тўғонларни лойиҳалашда ишлаб чиқариш қобилиятини ошириш мақсадида қуйидагилар амалга оширилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishташқи юзалари минимал майдонга эга бўлган тўғон профилларини қўллаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishшахталар, зинапоя ва потерналар минимал зарурий сони, шунингдек уларнинг йиғма темир-бетондан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғонларни йириклаштирилган қисмларга кесик-чоклар билан қирқиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishйиғма темир-бетон қўлланиши билан секциялараро чоклар ва кесик чоклар ўрнатиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсувни чиқариб ташлаш ва сув ўтказиш конструкцияларини бетон ётқизишнинг асосий ҳажмларидан ташқарида, четки қисмларда жойлаштириш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish55. Тўғонларда гидроизоляция мосламасини бўлиши, (асфальтли штукатуркали, қуйма асфальтли, шимдирилган битумли, штукатуркали маъданли, полимер бўяш билан ва полимер битумли) бунда бетоннинг сув ўтказмаслик бўйича маркаси ушбу ШНҚнинг 22-банди талабларини ҳисобга олган ҳолда аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish56. Йилнинг энг совуқ ойида ташқи ҳавонинг ўртача ойлик ҳарорати минус 25 °C дан паст бўлганда, сув сатҳи ўзгарувчан қисмларда бетон юзаси бўйлаб енгил асфальт-бетон, эпоксидли, тошли, кўмирли ва поливинилхлоридли пенопластларини ва бошқа (иссиқлик гидроизоляция сув ўтказгичдан ташқари) мосламаларни ўрнатиш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish57. Сувни ўтказиш ва сувни чиқариб ташлаш иншоотларининг едириладиган ва кавитацияга бардошли сирти қопламаларининг қалинлигини 1,0 — 2,0 m оралиқда олиниши, бунда сирт қопламасини бетонлаш билан бир вақтда тўғон танасига туташган ён қисмларга ҳам бетон ётқизиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish58. Атмосфера ёғинлари ва манфий-мусбат белгилари ўзгарувчан ҳароратлар таъсирига учрайдиган тўғонларнинг ташқи қисмлари учун ҳимоя зонасининг қалинлиги камида 1,0 m этиб тайинланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАгар тўғонларнинг ташқи қисмлари бетонига совуққа чидамлилиги 75 дан юқори бўлмаган талаблар қўйилган бўлса, ички қисм бетонининг совуққа чидамлилиги ушбу талабни қондириш шарти билан ҳимоя зонасини ажратмасликка йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Тўғонларнинг деформация чоклари ва уларни зичлаштириш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish59. Тўғонларни лойиҳалашда доимий ва вақтинчалик (қурилиш) деформация чоклари бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДоимий деформация чоклари икки боши очиқ (секциялараро) ҳамда икки боши ёпиқ бўлишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИкки боши ёпиқ бўлган чокларни шимолий қурилиш-иқлим зоналарида қуриладиган тўғонларда қўллашга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғонларнинг секциялари ва блокларини бетонлаш ўлчамлари қуйидагиларга боғлиқ равишда аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғоннинг кўриниши ва унинг баландлигига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГЭС биноси секциясининг ўлчамидан ҳамда тўғонларда сув ўтказувчи тешиклар, турбинали қувурларнинг жойлашишига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғон секциялари чоклари оралиғидаги бетон монолитлигини таъминланишини ҳисобга олиб қурилиш ҳудудини иқлим шароитларига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғонларни қуриш услубларига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўзаннинг кўндаланг кесими шакллари, тўғон асосини геологик ва геокриологик тузилиши ва деформацияланишига.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60. Деформация чокларини ва улар орасидаги масофаларни танлашда ШНҚ 2.06.08-21 талабларига риоя қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish61. Доимий деформация чокининг кенглиги тўғонларнинг ёндош секцияларининг деформациялари бўйича ҳисобий маълумотларни солиштириш, лойиҳадаги чоклар конструкциясини, материалнинг деформация хусусиятларини ва унинг тўлдирилиши ҳамда тўғонлар секцияларининг бир-бирига нисбатан мустақил силжишини таъминлаш асосида тайинланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish62. Доимий деформация чоклари конструкцияларини олдиндан белгиланишида уларнинг кенглиги қуйидагича бўлиши зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳароратли — 0,5 — 1 cm;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғонлар танаси ичида — 0,1 — 0,3 cm.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғонлар асосининг қоясиз ва ярим қояли тупроқларидаги тўғонларнинг ва ундан кейинги мустаҳкамланган қисми пойдевор плитаси чегараларида ҳарорат-чўкадиган чоклар — 1-2 cm узунликда бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish63. Тўғонларнинг қоясиз тупроқли асосида жойлашган пойдевор плитасидан 5 cm дан кам бўлмаган баландликда ўрнатилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish64. Доимий деформация чокларининг конструкцияларида қуйидагилар бўлиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув ўтказмасликни таъминловчи зичлаштириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishайланиб ўтиш орқали сувни чиқариб юбориш учун фильтрлаш дренаж ускунаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчокнинг ҳолатини кузатиш ва зичлаштиришни таъмирлаш учун кузатув шахталари ва йўлаклар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish65. Тўғонларнинг доимий деформация чокларини зичлаштиришда қуйидагиларга бўлиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчокда жойлашиши бўйича вертикал, горизонтал ва контурлилар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishконструкцияси ва материаллари бўйича металлдан, резинадан ва пластик массалардан тайёрланган диафрагмалар (ушбу ШНҚнинг 5-а расмида келтирилган);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishасфальтли материаллардан бўлган шпонкалар ва таглик (ушбу ШНҚнинг 5-б расмида келтирилган);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishинъекционли (цементлаш ва битумлаш) (ушбу ШНҚнинг 5-в расмида келтирилган);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбетон ва темир-бетондан чорқирралар ва плиталар (ушбу ШНҚнинг 5-г расмида келтирилган).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIII ва IV синфдаги тўғонлар учун ҳажм сатҳидан паст зоналаридаги сув таъсирига чидамли бўлган, ёғочдан тайёрланган антисептланган ёғоч элементлардан (УМО) тайёрланган зичлаштиришлар қўлланилишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish66. Тўғонларнинг деформация чокларининг зичлаштирилиш конструкцияларини лойиҳалашда қуйидаги шартларга риоя қилиниши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishзичлаштириш материали секциялар чокини ҳосил қилувчи бетонга бевосита туташиб туришига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкўриб чиқилаётган кесимдаги бетон билан асфальт материал зичлаш қисмидаги кучланишлар катталиги ўша кесимдаги сувнинг ташқи гидростатик босими катталигидан кам бўлмаслигига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбетон орқали зичлаштириш контури бўйича фильтрланиш босими ўртача градиентлари ушбу ШНҚнинг 44-бандида келтирилган катталикдан ортиқ бўлмаслигига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish67. Тўғонларнинг доимий чокларига таъсир кўрсатувчи ўртача босим градиентини аниқлашда фильтрланишнинг умумий йўли қуйидагиларга тенг қилиб олиниши зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбетон ҳароратини чоклар зонасидаги 6 °С гача ўзгаришида — диафрагма ва шпонкалар орасидаги чокларнинг цементланадиган ёки битумланган қисмлари узунлиги бўйлаб фильтрлаш йўлини ҳисобга олган ҳолда асфальт шпонкалар, металл ёки резина диафрагмаларни четлаб ўтувчи фильтрлаш йўлига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбетон ҳароратини чоклар зонасидаги 6 С дан ортиқ ўзгаришида — чокларнинг цементланадиган ёки битумланган қисмлари узунлиги бўйлаб фильтрлаш йўлини ҳисобга олмаган ҳолда асфальт шпонкалар, металл ёки резина диафрагмаларни четлаб ўтувчи фильтрлаш йўлига.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-чизма. Қояли (а, б) ва қоясиз (в, г) асослар устида бўлган тўғонлар доимий деформация чокларидаги зичлаштиришлар жойлашиш схемалари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1 — чок, t =0,5 — 1 cm, 2 — чок, t=0,1 — 0,3 cm, 3 — чок, t =1-2 cm, 4 — чок, t ≥5 cm, 5, 6, 7 — мувофиқ равишдаги вертикал, горизонтал ва контурли зичлашишлар, 8 — дренаж ускунаси, 9 — кузатиш шахтаси, 10 — кузатиш йўлаги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-чизма. Тўғонларнинг деформация чоклари асосий зичлаштиришлари схемалари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа — металлдан, резинадан ва пластик массалардан тайёрланган диафрагмалар; б — асфальт материаллардан тайёрланган шпонкалар ва прокладкалар; в — инъекцион (цементлаш ва битумлаш) зичлаштиришлар; г — бетон ва темир-бетондан бўлган чорқирралар ва плиталар; 1 — металл тунукалар; 2 — резина ёки синтетик материаллардан тайёрланган профилланган элементлар; 3 — асфальтли мастика; 4 — темир-бетон плита; 5 — цементлаш тизимини йиғилувчи қувурлари; 6 — цементлаш клапанлари; 7 — темир-бетон чорқирра; 8 — асфальтли гидроизоляцион таглик
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish68. Тўғон олдида сув сатҳи кўтарилишидан олдин вақтинчалик вертикал қурилиш чокларини бир бутун ҳолга келтириш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУстунлараро чокларни массивнинг бир бутун ҳолга келтириш лойиҳавий ҳароратидан келиб чиқиб тайинланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБосимли қирраси томонида бўлган вақтинчалик горизонтал чокларни (латундан, зангламайдиган пўлатдан бўлган) эни 15 — 20 cm ва қалинлиги 1,0÷1,5 mm текис металл тунукалар билан зичлаштириш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIII ва IV синф тўғонлар учун зичлаштиргич сифатида ёғочдан антисептланган чорқирралар ёки профилланган резинадан ёки синтетик материаллардан тайёрланган тасмаларни қўллашга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГоризонтал қурилиш чоклари секциялараро ва ҳароратли-чўкиш чоклар билан мустаҳкам туташтирилган бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish69. Тўғонларни лойиҳалашда бетон билан тўлдириладиган (туташувчи блоклар) вақтинчалик кенг чоклар ўрнатишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКенг чокларни бир бутун ҳолга келтиришнинг муддатлари бетон массивлари ва атроф-муҳит ўртасидаги ҳароратни тенглаштириш, чўкиндиларни барқарорлаштириш ва сув омборини тўлдиришни ҳисобга олган ҳолда белгиланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-§. Ортиқча сувни чиқариб ташлаш, сув тушириш ва сув ўтказиш иншоотлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish70. Тўғонларнинг ортиқча сувни чиқариш фронт узунлигини, юзаки ва қуйи сув чиқариш иншоотлари оралиқларининг ўлчамлари ҳамда сонини ҚМҚ 2.06.01-97га мувофиқ, асосий ҳисобий ҳолатнинг сувни чиқариб ташлаш сарфи тезлиги ва ушбу геологик шароитларда йўл қўйилган сув оқимининг тезлигига кўра вариантларнинг техник-иқтисодий кўрсаткичларини таққослаш асосида белгилаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОқимнинг дарё ўзанига ва гидроузелнинг бошқа иншоотларига таъсири, бьефларда ўзанли оқимнинг гидравлик тартиби ҳамда ўзан ва қирғоқларнинг деформациясини келтириб чиқарадиган қуйи бьефда сув сатҳининг ўзгаришини ҳисобга олган ҳолда қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishI, II, III тоифали тўғонлар учун ишлаб чиқилган вариантларнинг техник-иқтисодий кўрсаткичларини гидравлик ҳисоб-китоблар ва лаборатория тадқиқотлари натижаларига кўра таққослаш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIV синф тўғонлар учун вариантларни гидравлик ҳисоб-китоблар ва аналогларнинг натижалари билан таққослаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish71. Барча синфлардаги сув ташлайдиган тўғонларнинг каллакларининг асосий кесими, гидравлик ҳисоб-китоблар ёки тадқиқотлар орқали асосланганда, сув ташлайдиган қирра билан силлиқ ёки поғона билан боғланган вакуумсиз кесим сифатида қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПоғона билан бирлашганда ҳаво поғона остида берилиши таъминланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish72. Сув ташлайдиган қирранинг қиялиги ва унинг узунлиги тўғон профилининг конструктив хусусиятларидан келиб чиққан ҳолда тайинланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОстона устида 12 m гача босим бўлишида сув ташлайдиган тўғонларнинг каллакларининг кўриниши трапецеидал ёки тўғри тўртбурчакли шаклда бўлишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishВакуумли каллакларни ҳамда остона устида 12 m дан юқори босимдаги трапецеидал ёки тўғри тўртбурчакли каллаклар қўлланилиши, техник-иқтисодий ҳамда гидравлик ҳисоблар ва тажрибавий тадқиқотлар билан асосланган бўлиши, шунингдек кавитация вужудга келишини олдини олувчи вакуум қийматини таъминлаш лозим (босим пульсациясини ҳисобга олган ҳолда).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish73. 15 m/s дан ортиқ тезликда кам қаршилик кўрсатадиган оқимлар билан тўғонларнинг сувни чиқариб ташлайдиган (сувни туширувчи, сувни чиқарувчи) иншоотларни, уларнинг механик ускуналарини ва пастки бьефини маҳкамлашларни лойиҳалашда иншоотларини кавитациядан ва кавитация эрозиясидан ҳимоя қилиш учун қуйидаги чоралар амалга оширилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishвакуум ҳосил бўлмайдиган ёки йўл қўйилган (босим пульсациясини ҳисобга олган ҳолда) қийматларини таъминлайдиган сиртларни силлиқ текислаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмаҳаллий нотекисликларни текислаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкавитация юзага келиши эҳтимоли бўлган зонада ҳаво етказиш (ўйиқ жойлар, дефлекторлар, аэратор-ўйиқчалар ва уларни транзит оқимининг тузилишини ҳамда унинг табиий ва деворолди қатламларини ҳаво билан тўйинишини таъминловчи ҳаво етказиш мосламалари ўрнатиш);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтирқишларни (затвор) ва камераларнинг эрозиясиз махсус конструкциялардан тайёрлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэнергия ўчирувчилар сифатида гидравлик сакрашини тўғондан кейинги мустаҳкамланган қисмидаги силлиқ сув ўзанида сўндириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув қудуғидан, сув деворида ёки эрозиясиз ўчирувчилардан фойдаланиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishюқори кавитацияга бардош бетонлардан, шунингдек полимер боғловчилар асосидаги махсус бетонлардан (полимер бетонларни), зарурий ҳолларда эса металл устки қопламалардан фойдаланиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishI, II, III синф тўғонлар учун гидравлик тадқиқотлар ва ҳисоблар натижаларини инобатга олган ҳолда бажарилган техник-иқтисодий ҳисоблар билан, IV синф тўғонлар учун эса ҳисоблар ва аналоглар билан солиштириш орқали асосланган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish74. Қуйи сув чиқариш иншооти оқимининг марказий ўқи тўғри чизиқли ҳолда лойиҳалаштирилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭгри чизиқли ўқ махсус гидравлик ҳисоблар ва тадқиқотлар ўтказилишини талаб қилган ҳолларда қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚуйи сув чиқариш иншооти кириш каллаги сатҳини унинг ўқининг қиялиги, профилнинг шакли ва сув чиқиш йўлидаги (тракт) гидравлик тартибини ҳисобга олган ҳолда қабул қилиниши зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғонларнинг конструктив хусусиятлари жиҳатидан ўзига хослигини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув чиқариб ташлаш иншоотини тугалланиш қисмини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқўлланиладиган механик ускуналарни;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув сарфларини ўтказиш тартибини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishюқори бьефда сув сатҳлари ўзгариш оралиғи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБосим тартибида ишлайдиган қуйи сув чиқариш иншоотларининг кириш кесимининг чеккалари силлиқ кўринишга эга бўлиши ва бундай иншоотларнинг ишчи кесимининг майдони (сув тўкишлар, сув чиқариб ташлаш жойлари) чиқиш кесимида камайтирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБошқа турдаги босимли қуйи сув чиқариш иншоотларини қўллаш техник-иқтисодий асосланган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЗатворларнинг камералари кириш каллагида ёки қуйи сув чиқариш иншооти трактининг ўрта қисмида жойлашганида, ҳаво таъминотини затвордан ташқарида ўрнатиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish75. Ер усти ва қуйи сув чиқариш иншоотлари охирги қисмларининг конструкциясини қуйидагиларни инобатга олган ҳолда лойиҳалаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсувнинг чиқиш жойидаги солиштирма сув сарфи қийматини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishасосидаги тупроқларнинг хусусиятларини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбьефларнинг асосий гидравлик тартиблари йиғиндисига қўйиладиган талабларни.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish76. Бьефларни сиртда бирлаштиришни лойиҳалашда, чиқарилган сув сарфларидан тўлқинлар ҳосил бўлишини ҳисобга олиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish77. Бьефларнинг тубда бирлашган жойида сувни чиқариб ташлаш юзасини силлиқ ёки унча катта бўлмаган ўйиқ билан туташиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСув оқими ва рисберма юзасининг баландлиги, уларнинг узунлиги ҳамда қалинлиги, қуйи бьефдаги гидравлик шароитларга таъсир қилувчи чора-тадбирлар мажмуасини ҳисобга олган ҳолда гидравлик тадқиқотлар ва вариантларни (затворлардан фойдаланиш учун қулай шароитлар яратиш, бетон рисбермасидан маҳкамланмаган ўзанга ўтиш) техник-иқтисодий таққослаш асосида танлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМаҳкамлаш элементларини қаттиқ материаллар (тошлар, металл) билан шикастланишини олдини олувчи тадбирларни амалга ошириш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЗарур ҳолларда бетон ва темир бетон тўғонлар қурилиши даврида сув ва майда муз парчаларини ўтказиш бўйича тадбирларни қўллаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish78. Бьефларни бирлашганда ингичка оқим отилишини лойиҳалашда сув ташлаш иншоотининг охирги қисмининг конструкциясини ингичка оқимни иншоотга хавфсиз узоқликка отилишини таъминловчи ва тор створларда оқимнинг қирғоқларга зарарли таъсир етказмаслигини таъминловчи-трамплин шаклида бажариш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСув пастга тушадиган жойда тўғон асосининг ёрилишларидан келиб чиқиб, гидравлик ҳисоб-китоблар ва тадқиқотлар асосида сув энергиясини сўндирилишини таъминлаш учун сув ўзанидаги энергия сўндирувчи қудуқ иншооти, сунъий ўнқир-чўнқир чуқурларнинг мосламаси, кўп қатламли трамплинлар, сочувчи трамплинлар, ажраткичлар ёрдамида тўкиладиган оқимни каттароқ майдонга тарқатиб юбориш каби махсус чоралар амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish79. Сув ўтказиш иншоотларининг механик ускуналарини ҚМҚ 2.06.01-97 га асосан лойиҳалаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСув ўтказиш иншоотларининг механик ускуналари таркибида асосий, авария-таъмирлаш ва таъмирланадиган затворлар бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТехник-иқтисодий асосланган ҳолларда авария-таъмирлаш ёки таъмирланадиган затворларни ўрнатмасликка йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЮзаки сувни чиқариш иншоотлари учун сувга чўктирилмайдиган таянч-юрадиган қисмларга эга бўлган затворлардан (масалан, сегментли затворлар) фойдаланишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСув чиқариб ташлайдиган иншоотларнинг барча иш тартибларида механик ускунанинг конструкцияси, ўйиқ конструкцияларнинг шакли ва ўрнатилган қисмлар минимал тебраниш билан кавитациясиз таъминлаши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАсосий затворлар учун механизмлар сифатида гидравлик кўтаргичларни асосан марказлаштирилган ёғ-босимли мослама ўрнатилган турларини қўллаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-§. Тўғонларнинг асос билан бирикиши
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish80. Тўғонларнинг мустаҳкамлиги ва барқарорлиги ҳисоблар билан асосланган ҳолларда уларнинг пойдеворидаги тупроқни минимал даражада олиб ташлашга (йиғиш) йўл қўйилиши, бунда пойдевор тупроғининг мустаҳкамлаш чора-тадбирларини амалга ошириш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish81. Бетон тўғонлари тош асосларининг алоқа юзаларини текислашга йўл қўйилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАркали, аркали-гравитация ва асосининг қиялик қисмлари билан фазовий ишлайдиган гравитация тўғонларнинг бириктириш токчаларсиз амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish82. Тўғонларнинг асоси тупроқларининг мустаҳкамлиги, деформацияси ва фильтрлаш хусусиятларини аниқлашда ҳамда уларнинг ҳисоблаш схемаларини танлашда тупроқ массивларида кўтарилган ва минераллашган тупроқларнинг мавжудлигига, шунингдек қуйидаги заифлашув зоналари мавжудлиги ҳисобга олиниши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқоясиз тупроқли асосларда — чўкма тупроқли жойлар, юмшоқ пластик ёки суюқ консистенцияли, юмшоқ тузилишли тупроқлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқояли тупроқли асосларда — кичик ва ўрта ёриқлар тизимлари (йирик ёриқлар ва парчалар, емирилган ва кучли емирилган юзалар).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish83. Тўғонлар асосларининг физик-механик (мустаҳкамлик, фильтрация) хусусиятларини ҚМҚ 2.02.02-98 га асосан аниқлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish84. Тўғонларни лойиҳалаш, қуриш ва фойдаланишда тупроқ хусусиятларини ҳамда геокриологик шароитларнинг ўзгаришини ҳисобга олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТупроқларнинг мустаҳкамлик, деформация ва фильтрация хусусиятларини яхшилаш учун қуйидаги чораларни амалга ошириш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishасосидаги тупроқларнинг бир қисмини цементловчи ёки бошқа боғловчи қоришмалар билан мустаҳкамлаш ва зичлаштириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмассивларнинг ён-бағирлари ва қияликларига тиргак деворлар ўрнатиш ҳамда турғун бўлмаган қояли массивларни анкерлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishйирик ёриқлар, қояли массивлардаги синиқликлар ва бўшлиқларни қазиб олиш ва уларни бетон ёки темир-бетон билан алоҳида беркитиш, шпонкалар, узунасига бўлган тасма ёки панжара кўринишида тўлдириш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish85. Тўғонларнинг асоси фильтрловчи кучсиз сувга чидамли ва тез эрувчи тупроқлардан иборат бўлган барча ҳолатларда, суффозия жараёнларини олдини олувчи ёки уларни камайтирувчи фильтрланишга қарши махсус тадбирлар амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКимёвий ва механик суффозияга қарши чидамли тупроқлар бўлганда, фильтрланишга қарши мосламалар техник-иқтисодий ҳисоблар билан асосланган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғонлар асосларидаги фильтрланишга қарши мосламалар, қирғоқлар ва уларга бирлашиб турувчи гидроузел иншоотларидаги ўхшаш мосламалар билан туташтирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish86. Филтрланишга қарши девор кучсиз сув ўтказувчи тупроқларгача бажарилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСувбардош мавжуд бўлмаганда девор чуқурлиги муҳандислик-геология шарт-шароитлари, тупроқларнинг ўтказишлари, бетон ва темир бетон тўғонлар асосидаги қарши босим миқдори, сув қочириш дренажининг мавжудлигини инобатга олган ҳолда ҳисоблар орқали аниқланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФилтрланишга қарши девор чуқурлигини ҳисобий асосланишида иншоотнинг геокриологик шароитлари ҳисобга олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish87. Тўғонларнинг асосида фильтрланишга қарши девор лойиҳалаштирилишида босимнинг критик градиентлари Icr,m деворда қуйидагича қабул қилиниши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқоясиз асос тупроқлари учун ушбу ШНҚнинг 173-бандига мувофиқ;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқояли асос тупроқлари учун
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIcr,m = Iad,myn ,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIad,m — ҚМҚ 2.02.02-98 га мувофиқ девордаги йўл қўйилган босим градиенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishyn — ушбу ШНҚнинг 118-бандига мувофиқ қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6-боб. Юкланишлар ва таъсирлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish88. Тўғонларга юкланишлар, таъсирлар ва уларни йиғиндиси ҚМҚ 2.06.01-97, ШНҚ 2.06.04-21, ҚМҚ 2.02.02-98, ҚМҚ 2.01.03-19 га ва ушбу бобга мувофиқ аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish89. Тўғонларнинг юкланишлар ва таъсирлар асосий мужассамлигига бўлган ҳисобларида қуйидагилар инобатга олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) доимий юкланишлар ва таъсирлар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиншоотнинг ўз оғирлиги, фойдаланиш жараёнида жойлашуви ўзгармайдиган доимий технологик ускуналарнинг оғирлиги (затворлар, кўтариш механизмлари);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishюқори бьефнинг мўътадил босим сатҳидаги сувнинг қуйи бьефга куч таъсири (иншоот орқали технологик ва экологик талабларга мувофиқ минимал сарф ўтказилиши ҳамда дренаж ва фильтрланишга қарши жиҳозлар нормада ишлаши кўзда тутилади);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғоннинг юқори ва қуйи қирраларига бўлган сув босими;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishюқори ва қуйи бьефлар томонидан асос юкланиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфильтрланувчи сувнинг куч билан таъсири;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбетон ва темир бетон тўғонлар билан бирга ҳаракатланувчи тупроқнинг оғирлиги ва юқори ҳамда қуйи бьефлар томонидан тупроқнинг ён томон босими;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) вақтинчалик давомий кучлар ва таъсирлар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғон олдида ётқизилган насосларнинг босими;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўртача узоқ муддатли иқлим хусусиятларида иншоотни қуриш ва фойдаланиш учун лойиҳа шартлари учун белгиланган ҳарорат таъсири;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув билан тўйинган ҳамда дренаж ва фильтрлашга қарши қурилмаларнинг нормал ишлаши пайтида кучли музли тупроқ эриётган даридаги ғовак босими;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishв) қисқа муддатли юкламалар ва таъсирлар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚМҚ 2.06.01-97 га мувофиқ асосий ҳисобий ҳолатда иншоот орқали ўтувчи оқимга мос келадиган, юқори ва қуйи бьефлар сатҳларидаги сув кучининг таъсири (дренаж ва фильтрлашга қарши қурилмаларнинг нормал ишлашида);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғоннинг юқориги ва пастки қирраларига бўладиган сув босими;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishюқориги ва пастки бьефлар томонидан асоснинг юкланиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфильтрловчи сувнинг куч билан таъсири;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтуширилаётган сувнинг оқимидан динамик юкланишлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishшамолнинг ўртача кўп йиллик тезлиги билан аниқланадиган тўлқин босими;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкўтариш, қайта юклаш ва транспорт қурилмалардан ҳамда бошқа конструкциялар ва механизмлардан (кўприкли ҳамда осилган кранлар) юкланишлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсузувчи жисмлардан тушадиган юкланишлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish90. Бетон ва темир бетон тўғонларни юкланиш ва таъсирнинг алоҳида йиғиндисини ҳисоблашда доимий, вақтинчалик, давомли, қисқа муддатли юкланиш ва таъсирлар ҳамда қуйидаги юкланишлардан бири ҳисобга олиниши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚМҚ 2.06.01-97 ҳамда дренаж ва фильтрланишга қарши мосламаларга ушбу бобнинг 89-бандига мувофиқ равишда ўрнатилувчи, иншоот орқали қиёсий ҳисобий ҳолат сарфини ўтказилишига тўғри келувчи, юқори бьеф жадаллашган тўсиқ сатҳида (ЖТС) қуйи бьеф сатҳидаги сувнинг кучли таъсири;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғоннинг юқори қуйи қирраларига бўладиган сув босими;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishюқори ва қуйи бьефлар томонидан асоснинг юкланиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфильтрланувчи сувнинг куч билан таъсири;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдинамик юкланишлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтехнологик ва экологик талаблар бўйича минимал сарфга мувофиқ келувчи, юқори бьефнинг ЖТС ва қуйи бьеф сатҳидаги фильтрланишга қарши мосламаларнинг бирини (цементацион парда, шпунт, понур) ҳисобий элемент узунлигининг ярмисига тўғри келадиган қисмини (тўғон секциясини ёки бутун тўғонни) ишдан чиқиши туфайли келиб чиқувчи сувнинг куч билан таъсири;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғонинг юқори ва қуйи қирраларига бўладиган сув босими;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishюқори ва қуйи бьефлар томонидан асоснинг юкланиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфильтрланувчи сувнинг куч билан таъсири;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсувга тўйинган асосдаги ғовакли босим;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтехнологик ва экологик талаблар бўйича минимал сарфига мувофиқ келувчи, юқори бьефнинг ЖТС ва қуйи бьеф сатҳидаги асос дренажининг ишдан чиқиши туфайли келиб чиқувчи куч билан бўлган сув босими;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғоннинг юқори ва қуйи қирраларига бўладиган сув босими;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishюқори ва қуйи бьефлар томонидан асоснинг юкланиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфильтрланувчи сувнинг куч билан бўладиган таъсири;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсувга тўйинган асос тупроғидаги ғовакли босими;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1 фоиз таъминланганлик билан музнинг кўп йиллик максимал қалинлиги бўйича аниқланувчи муз босими;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2 фоиз таъминланганлик билан шамолнинг кўп йиллик максимал тезлиги бўйича аниқланувчи тўлқин босими — I ва II синф иншоотлари учун — 2 фоиз ҳамда III ва IV синф иншоотлари учун — 4 фоиз;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсейсмик таъсирлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish91. Юкланиш ва таъсирларнинг асосий ва алоҳида мужассамликларига қисқа муддатли юкланишлар ва таъсирларнинг фақат бир вақтнинг ўзида амал қилувчилари киритилиши керак;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish92. Юқори ва қуйи бьефлардаги сув билан асоснинг юкланиш миқдорини аниқлашда асосдаги сув босимининг иншоотни барпо этилишигача ва барпо этилгандан сўнг сув босимининг фарқи ҳисобга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish93. Тўғоннинг қурилиш даври ва таъмирлаш ҳолати учун юкланиш ва таъсирлар асосий ва алоҳида мужассамликлар бўйича қабул қилиниши, бу юкланиш ва таъсирлар миқдори эса иншоотни барпо этиш ва таъмирлашнинг муайян шарт-шароитларидан келиб чиққан ҳолда аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish94. Юкланиш ва таъсирлар фойдаланиш ва қурилиш даврлари учун алоҳида энг ноқулай, бироқ бўлиши мумкин бўлган мужассамликларда қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish95. Тўғонларни ҳисоблашда юкланишлар бўйича ишончлилик коэффициенти ШНҚ 2.06.01-97 га мувофиқ қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish96. Тўғонларнинг умумий мустаҳкамлиги ва турғунлигини ҳисоблашда ҳарорат, намлик ва динамик таъсирлар учун юкланиш бўйича ишончлилик коэффициенти, шунингдек барча тупроқ юкланишлари учун KМK 2.02.02-98 га мувофиқ аниқланувчи тупроқлар тавсифлари ҳисобий қийматларида 
тенг деб олиниши лозим.
тенг деб олиниши лозим. Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish97. Бетон зичлиги I, II ва III синф тўғонлари учун танлаб олинган бетон таркибларидан тайёрланган намуналарни синаш натижалари асосида аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСовуқбардошликни таъминлаш шартлари бўйича 200 ва ундан ортиқ бетон маркаси кўзда тутилган тўғонларнинг ташқи зоналарининг бетони учун ГОСТ 26633-15 га мувофиқ бетон таркибига ҳаво тортувчи қўшимчалар қўшилиши сабабли бетон мустаҳкамлигини 4-5 фоизга камайиши ҳисобга олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБетон зичлиги IV синф бетон ва темир бетон тўғонлар учун барча ҳолларда, I, II ва III синф бетон ҳамда темир-бетон тўғонлар учун эса лойиҳалаштиришнинг дастлабки босқичларида мазкур ШНҚнинг 5-жадвали бўйича қабул қилинишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўлдирувчининг зичлиги тўғрисида маълумотлар мавжуд бўлмаганда бетон зичлиги тўлдирувчининг 2650 — 2700 kg/m3 миқдорда қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
|
|
| 5-жадвал |
Тўлдирувчининг зичлиги, kg/m3 | Тўлдирувчининг максимал йириклигидаги (mm) бетоннинг ўртача зичлиги, kg/m3 | ||
40 | 80 | 120 | |
2600-2650 2650-2700 2700-2750 | 2370 2400 2440 | 2410 2450 2490 | 2430 2470 2500 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish98. Тўғонларнинг ташқи қирраларига сув босими таъсирлари p'(1 - a2,d) га тенг этиб қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishp' — гидростатик босим, Па,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha2,d — ушбу ШНҚнинг 99-бандига мувофиқ аниқланувчи, бетон ва темир-бетон тўғон материалидаги қарши босимнинг самарали майдони коэффициенти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish99. Юқори ва қуйи бьефлардаги асоснинг эркин юзаларига бўлган сув босими таъсири (асоснинг юкланиши) p' (1 - a2,f) га тенг этиб қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha2,f — асос тупроғидаги қарши босимнинг самарали майдони.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚуйидаги тўғонлар турғунлик ва мустаҳкамлик ҳисобларида юқори ва қуйи бьефлардаги асос юкланиши инобатга олинмаслигига йўл қўйилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқояли асосда жойлашган, 60 m дан кам баландликка эга бўлган барча синф бетон ва темир бетон тўғонларда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқоясиз асосда жойлашган III ва IV синф бетон ва темир бетон тўғонларда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқояли асосда жойлашган, 60 m дан юқори баландликка эга бўлган I ва II синф тўғонлар лойиҳалаштиришнинг дастлабки босқичларида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқоясиз тупроқларда жойлашган I ва II синф тўғонлар лойиҳалаштиришнинг дастлабки босқичларида.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish100. Филтрланувчи сувнинг куч билан бўладиган босими қуйидаги кўринишда ҳисобга олиниши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) p (a2,f - a2,d) жадаллик билан тўғон пойдеворига нормал қўйилган (қарши босим) ташқи кучлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishp — ушбу ШНҚнинг 101-бандига мувофиқ аниқланувчи фильтрланувчи сув оқимидаги гидродинамик босим, Pа;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6-чизма. Сувнинг куч билан таъсири схемаси
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1 — тўғоннинг қуруқ қисми; 2 — тўғоннинг сувга тўйинган қисми; 3 — тўғон дренажи; 4 — асосининг дренажи; 5 — цементация девори; 6 — тўғоннинг юқори қиррасига босим; 7 — тўғоннинг пастки қиррасига босим; 8 — юқори бьеф томонидан асосини қўшимча юклаш; 9 — қуйи бьеф томонидан асосининг қўшимча юклаш; 10 — тўғон пойдевори бўйича қарши босим; 11 — тўғоннинг сувга тўйинган зоналарида сувни фильтрлашнинг ҳажмли кучлари; 12 — асосдаги фильтрланадиган сувни ҳажмли кучлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) тўғонларнинг асосидаги ҳажмий кучларни горизонтал qfx ва вертикал qfy вектор проекциялари 
бўлиб, у қуйидагига тенгдир:
бўлиб, у қуйидагига тенгдир:Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда, асоснинг тупроғи солиштирма оғирлиги сувга тўйинган ҳолатда қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha2,f=const бўлганда асосининг ҳисобий соҳасида ҳажмий кучлар жадаллиги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
га тенгHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда: 
— гидродинамик босим градиенти;
— гидродинамик босим градиенти;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishв) босимли қирралар ва сув қочириш дренажи орасида ҳамда тўғон пойдевори ва қуйи бьеф сатҳи орасида 
жадаллик билан, бунда горизонтал qdx ва вертикал qdy,
жадаллик билан, бунда горизонтал qdx ва вертикал qdy,Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishвекторнинг проекциялари жойлашган тўғон қисмларини ўз ичига олувчи, унинг сувга тўйинган зоналаридаги ҳажмий кучлари қуйидагиларга тенг бўлади:Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда, бетоннинг солиштирма оғирлиги сувга тўйинган ҳолатда қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha2,d=const бўлганда тўғоннинг сувга тўйинган зоналари ҳисобий соҳасида ҳажмий кучларнинг жадаллиги 
га тенг бўлиши лозим.
га тенг бўлиши лозим.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— гидродинамик босим градиенти.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФилтрланувчи сувнинг куч билан бўладиган таъсири тўлиқ ҳажмда қуйидаги ҳолатларда ҳисобга олиниши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқояли асосида жойлашган, босимли қирраси гидроизоляция экранисиз, баландлиги 60 m дан юқори бўлган I синф тўғонларини мустаҳкамлик ҳисобларида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфақат қарши босим кўринишида ва асосидаги ҳажмий кучларда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқояли асосда жойлашган, босимли қиррасининг гидроизоляция экрани бўлган, баландлиги 60 m дан юқори бўлган I синф тўғонларнинг мустаҳкамлик ва турғунлик ҳисобларида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқояли асосда жойлашган, баландлиги 60 m дан юқори бўлган II синф тўғонларнинг мустаҳкамлик ва турғунлик ҳисобларида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқоясиз асосда жойлашган II-III синф тўғонларнинг мустаҳкамлик ва турғунлик ҳисобларида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфақат қарши босим кўринишида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқояли асосда жойлашган баландлиги 60 m дан кичик бўлган барча синф тўғонларнинг мустаҳкамлик ва турғунлик ҳисобларида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқоясиз асосда жойлашган, III-IV синф тўғонларнинг мустаҳкамлик ва турғунлик ҳисобларида.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФилтранувчи сувнинг куч билан бўладиган босими, қояли асосда жойлашган баландлиги 60 m дан юқори бўлган I ва II синф тўғонлари ва қоясиз асосда жойлашган I ва II синф тўғонларни лойиҳалаштирилишининг дастлабки босқичларида фақат қарши босим кўринишида ҳисобга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish101. Тўғон ва асосининг сувга тўйинган қисмларида a2 коэффициенти қиймати a'2 қийматдан a''2 қийматгача ҳамда a'2 > a''2 ҳолда ўзгарадиган бўлса, бунда a2 нинг турли қийматларидаги қисмлар чегарасида a''2 қисм томонга p(a'2 -a''2 ) йўналтирилган қисмлар бўлиниш чизиғига мўътадил бўлган юза кучларини қўйиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish102. a2 коэффициентининг қиймати мазкур ШНҚнинг 6-жадвали бўйича қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚуйидаги ҳолатларда a2,d = 0 этиб олинади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбарча синф ва кўринишдаги тўғонларнинг турғунлик ҳисобларида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбосимли қиррада назорат қилинувчи гидроизоляцияловчи экранли барча синф тўғонларининг мустаҳкамлик ҳисобларида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкўп йиллик музлаган тупроқлар тарқалган ва йилнинг 8 ойидан ортиқ вақт давомида ҳаво билан туташиб турувчи ҳудудларда барпо этилувчи, тўғонларнинг ташқи қирраларига жипслашиб турувчи бетон учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқоясиз асосда жойлашган, барча синф тўғонларининг мустаҳкамлик ҳисобларида.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚояли асосда жойлашган II, III, IV синф тўғонларининг мустаҳкамлик ҳисобларида a2,d=0 этиб олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish103. Тўғон асосини ва жисмини фильтрланиш ҳисобий соҳаларида фильтрланувчи сув оқимидаги гидродинамик босим p ва унинг градиенти қийматлари ушбу ШНҚнинг 132 — 135-бандларига мувофиқ фильтрация ҳисоблари орқали аниқланиши лозим.
қийматлари ушбу ШНҚнинг 132 — 135-бандларига мувофиқ фильтрация ҳисоблари орқали аниқланиши лозим.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЮқори ва қуйи бьефлардаги асосининг эркин юзаларидаги ва тўғоннинг ташқи қирраларидаги p қийматлар гидростатик босим миқдори билан мос келиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғоннинг сувга тўйинган ҳамда қуруқ қисмини ажратиб турувчи чизиқда (депрессия эгри чизиғи), Р=0 деб қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғон пойдеворидаги гидродинамик босим, Па қуйидаги формула бўйича аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhv — қуйи бьефнинг ҳисобий (муаллақлаштирувчи таъсири остида кўриб чиқилувчи) нуқтасидаги пьезометрик босим ординатаси, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhf — қуйи бьефнинг ҳисобий босим Н таъсири остида фильтрланишда, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishyw — сувнинг солиштирма оғирлиги, Н/m3;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhv — қуйи бьефдаги сув сатҳи ва кўриб чиқилаётган нуқта айирмасига тенг қиймат;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhf — қиймат 132 — 135-бандларга мувофиқ аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7-чизма. Тўғон пойдевори бўйича пьезометрик босим эпюралари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishА — асосида цеметация деворли гравитацион тўғон; б — цементацион деворсиз гравитацион тўғон; в — асоси олдида бўлган бўйлама бўшлиқли гравитацион тўғон; г — кенгайтирилган чокли гравитацион тўғон ва массив контрофорс тўғон; д — текис деворли контрофорс тўғон; е — аркали тўғон
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
|
|
| 6-жадвал |
Т/р | Бетон, асос тупроқлари ва уларнинг кучланиш ҳолати тавсифлари | Лойиҳалаштириш босқичида | |
лойиҳа, ишчи лойиҳалаштириш | дастлабки босқич | ||
1. | Чўзилган қисмлар бетон, шунингдек очилган қурилиш чоклари | 1,0 | 1,0 |
2. | Бир ўқли ёки икки ўқли сиқиш шароитидаги бетон | тадқиқотлар натижалари бўйича | 0,40 |
3. | Ҳажмий сиқиш шароитидаги бетон | тадқиқотлар натижалари бўйича | Мазкур ШНҚнинг 1 ва 2-иловасига асосан |
4. | Музлаган бетон | 0,0 | 0,0 |
5. | Йирик бўлакли, қумли, ярим қояли кучли ёрилгансимон тупроқлар, шунингдек чўзилган қисмдаги қояли тупроқлар | 1,0 | 1,0 |
6. | Сиқилган қисмдаги ёриқсимон қояли тупроқлар | тадқиқотлар натижалари бўйича | 0,75 |
7. | Зич лойтупроқли ва қумоқ тупроқлар | тадқиқотлар натижалари бўйича | 0,60 |
8. | Сиқилган қисмдаги кучсиз ва ўртача ёриқсимон қояли тупроқлар | тадқиқотлар натижалари бўйича | 0,50 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ. Бетон ва асос тупроқлари учун коэффициентни аниқлаш бўйича тажрибавий тадқиқотлар, текширилаётган материалларнинг сув ўтказмаслик хусусияти, сув омборининг тўлдирилиш режими ва сув сатҳининг ўзгариб туриши, босимли қиррадаги фильтрланишга қарши жиҳозларнинг самарадорлиги, тўғон ва сос чокларини, туташ қирғоқларни ўз ичига олган ҳолда ўтказилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
|
|
| 7-жадвал |
Тўғон кўринишлари | Юкланишлар мужассамлигидаги Нas /Нd қийматлар | Юкланишларнинг барча мужассамликларидаги Нdr/Нd қийматлар | |
ФБС ва фильтрланишга қарши жиҳозларнинг мўътадил ишлашидаги асосий ва алоҳида | Филтрланишга қарши жиҳозларнинг мўътадил ишлашининг бузилиш ҳолатида алоҳида | ||
Асос олдида бўшлиқларсиз, гравитацион қуйидаги синф тўғонлари: |
|
|
|
I II III ва IV | 0,40 0,40 0,30 | 0,50 0,50 0,35 | 0,20 0,15 0,05 |
Асосида гравитацион узунасига бўшлиқ билан I — IV синфлар | 0,30 | 0,35 | 0,10 |
Гравитацион кенг чоклар билан ва массив-контрфорсли (7,г чизма) I — IV синфлар | 0,20 | 0,25 | 0,05 |
Аркали ва аркали-гравитацион тўғонлар (7е чизма) I — IV синфлар | 0,40 | 0,60 | 0,20 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ. Текис ёки аркали босимли девори бўлган контрфорс тўғонлар учун Нd ҳисобий босим таъсири остида фильтрланишда пьезометрик босим Нd эпюраси тўғоннинг юқориги понасининг (клин) қуйи қиррасида Нf ординатали учбурчак бўйича қабул қилинади (7, д чизма).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish104. Сув ташлашни амалга оширилишидаги динамик юкланишлар I ва II синф тўғонлари учун ҳисоблар ва тажрибавий тадқиқотлар натижалари бўйича, III ва IV синф тўғонлари учун эса ҳисоблар натижалари бўйича аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish105. Тупроқлардаги ғовак босимларнинг силжишга бўлган турғунликларини текширишда ва тўғонни ҚМҚ 2.02.02-98 га мувофиқ лойтупроқлар устида қурилишида тўғоннинг чўкиши ҳисобга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish106. Тўғонларнинг турғунлик ҳисобида чўкиндилар босимини Pws,кН, юқори бьеф томондан тўғоннинг 1 m узунлиги учун қуйидаги 4-формула орқали аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishyws — муаллақ ҳолатдаги чўкиндилар тупроғининг солиштирма оғирлиги, кН/m3;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhws — тўғон олдидаги чўкиндилар баландлиги, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфws — чўкиндилар тупроғи ички ишқаланиш бурчаги, град.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish107. Ҳарорат таъсирларини сув омборининг тўсиқ чизиғидаги асосининг тупроқлари ва ҳаво ҳарорати устидан бўладиган кўп йиллик кузатув маълумотлари бўйича қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғон асосида фильтрланувчи сувнинг ҳарорат таъсирлари сув омборининг қуйи қатламидаги юқори ва қуйи бьефлардаги фильтрланувчи сув ҳароратлари орасидаги чизиқли интерполяция асосида қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7-боб. Тўғонлар ҳисоблари бўйича асосий талаблар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Асосий талаблар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish108. Тўғонлар ҳисоблари ҚМҚ 2.06.01-97, ҚМҚ 2.02.02-98, ШНҚ 2.06.08-21 талабларига мувофиқ ҳамда ушбу боб талабларига асосан бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish109. Тўғонлар ҳисоби икки гуруҳ чегаравий ҳолатлар бўйича амалга оширилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбиринчи гуруҳ чегаравий ҳолатлари (фойдаланишга яроқсизлиги бўйича) — иншоотларнинг умумий мустаҳкамлик ва унинг элементлари турғунлиги ҳисоблари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиккинчи гуруҳ чегаравий ҳолатлари (нормал ҳолда фойдаланишга яроқсизлиги бўйича) — иншоотларни ёриқлар пайдо бўлиши ва деформациялар, шунингдек бетон ва темир-бетон конструкцияларда қурилиш чокларининг очилиши бўйича ҳисоблар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish110. Тўғонларнинг I ва II синфлари учун ҳисобларга қўшимча тарзда тажрибавий тадқиқотлар ўтказилиши лозим (тўғонларнинг III ва IV синфлари учун бундай тадқиқотлар тегишли асослашлар бўлганда амалга оширилади).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Тўғонларнинг мустаҳкамлик ва турғунлик ҳисоблари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish111. Деформациялар ва ёриқларни очилиши бўйича умумий мустаҳкамлик ва турғунлик ҳисоблари, шунингдек,тўғонларни барпо этиш навбатини инобатга олган ҳолда қурилиш чокларининг очилиши бўйича ҳисоблар амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ҳисоблар тўғоннинг умумий қисми, алоҳида қисмлари ёки устунлари бўйича алоҳида бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish112. Маҳаллий мустаҳкамлик ва ёриқлар пайдо бўлиши бўйича ҳисоблар иншоотнинг алоҳида конструктив элементлари учун амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБетон конструкциялар учун ёриқлар пайдо бўлиши бўйича ҳисоблар эса фақат қурилиш ва конструктив чоклари билан чекланган элементларга нисбатан бажарилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish113. Тўғонлар, уларнинг асослари ҳамда алоҳида элементларининг мустаҳкамлик ва турғунлик ҳисоблари тўғонларни барпо этиш тартиби, юкланиш кетма-кетлиги, ҳарорат режимларининг ўзгаришлари инобатга олинган ҳолда қурилиш ва фойдаланиш даврларининг энг ноқулай ҳисобий ҳолатлари учун амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish114. Лойиҳа бўйича гидроузелни барпо этиш ва фойдаланишга топшириш алоҳида навбатма-навбат кўзда тутилган бўлса, тўғон қисмлари мустаҳкамлик ва турғунлик ҳисоблари (ишга тушириш профили) ҳар бир қурилиш босқичи бўйича барча синфлар учун ўрнатилган юкланиш ва таъсирларни ҳисобга олган ҳолда бажарилиши лозим. Бунда, тўғонларнинг мустаҳкамлик шартлари вақтинчалик ва доимий фойдаланиш даврлари учун белгиланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish115. Қояли асослар устида барпо этиладиган I ва II синф тўғонларнинг мустаҳкамлик ҳисоблари иншоотдаги қурилиш чоклари ҳамда қояли асосдаги ёриқларнинг мумкин қадар очилишини ҳисобга олган ҳолда, геомеханика ва таранглик назарияси ҳисоблаш услублари асосида бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚоясиз асосда барпо этиладиган тўғонларнинг I ва II синфлари мустаҳкамлик ҳисоблари пойдевор плитаси ва конструкциянинг бошқа тутиб турувчи элементларининг фазовий ишлашини ҳисобга олган ҳолда бажарилиши, бунда ички кучланишлар бетонда ёриқ пайдо бўлиши сабабли келиб чиққан конструкциянинг таранг бўлмаган ҳолатини ҳисобга олган ҳолда ШНҚ 2.06.08-21 га мувофиқ кесимлар қаттиқлигини ўзгартириш билан аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғонларнинг III ва IV синфлари мустаҳкамлик ҳисоблари ҳамда I ва II синф тўғонларнинг дастлабки ҳисоблари қурилиш механикасининг соддалаштирилган услублари орқали бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish116. Сув тўсиш иншоотларидан фойдаланишдан сўнг уларнинг бузилиши инобатга олинган ҳолда, I ёки II синфли тўғонлар мустаҳкамлик ҳисобларини бажаришда қурилиш механикасининг соддалаштирилган усулларидан фойдаланишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish117. Тўғонлар ва асосларнинг кучланиш-деформацияланиш ҳолатларини таранглик ва геомеханика назарияси усуллари орқали аниқлашда қуйидагилар ҳисобга олиниши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғон ўқи бўйлаб йўналган бўшлиқлар (бўйлама йўлаклар, гидростанция машина зали хоналари) мавжудлиги, бўшлиқнинг кўндаланг кесимдаги максимал ташқи ўлчамлари тўғон пойдевори ҳисобий кесими кенглигининг 10 фоиздан ортиқ бўлмаган қисмини ташкил этиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishвертикал йўналишда ёки оқим бўйлаб йўналган бўшлиқлар (кенгайган чоклар, турбинали сув ўтказгичлар, кўндаланг йўлаклар) горизонтал кесими юзаси тўғоннинг горизонтал ҳисобий кесимининг 5 фоиздан ортиқ юзасини ташкил этиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғон ва асос материали мустаҳкамлик ҳамда деформация тавсифларининг фарқланиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпойдеворнинг бир жинсли эмаслиги, катта ёриқлар ва бўлинганликлар ҳамда фойдаланиш жараёнида эрийдиган кўп йиллик музлаган жинсларнинг (текис ёки оролнинг музлиги) мавжудлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқурилиш бўғинлари ва ёриқларни очиш имконияти ҳамда чўзилган зоналарда пойдевор текислигининг бузилиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқурилиш жараёнининг кетма-кетлиги ва тўғонларнинг яхлитланиш муддатлари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБетонни изотроп материал сифатида кўриб чиқишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish118. Иншоотда қурилиш чокларининг очилиши, ёриқлар пайдо бўлиши ва кенгайиши асосида чўзилган зоналарда текислик бузилиши мумкин бўлса, ҳосил бўладиган иккиламчи схемаларни инобатга олган ҳолда иншоотларни мустаҳкамликка ҳисоблаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИншоотнинг статик ишлашининг иккиламчи схемасини белгилашда унинг кучланиш-деформация ҳолати, ҳисоблашда қўлланилаётган материалларнинг мустаҳкамлик ва деформация хусусиятларининг ўртача статистик кўрсаткичлари инобатга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИккиламчи схема бўйича иншоотнинг мустаҳкамлиги мазкур ШНҚнинг 121-бандида келтирилган коэффициентлар ҳисобга олинган ҳолда, материаллар механик хусусиятларининг ҳисобланган қийматлари асосида аниқланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish119. Тўғоннинг қуйи қиррасидан устунлараро ва блоклараро чоклар, шунингдек узлуксиз тўғонлардаги кесмалараро чокларнинг очилиш зоналари ва ўлчамлари қуйидагиларни инобатга олинган ҳолда белгиланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғоннинг ўз оғирлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгидростатик босим ва ҳарорат таъсирини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбетоннинг дастлабки қотиб қолиш режими;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқурилиш чокларининг ёпилиш ҳароратини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғон деворининг ўртача узоқ муддатли иш ҳароратигача бўлган умумий совиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishташқи ҳаво ҳароратининг мавсумий тебранишлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқурилиш ва фойдаланиш даврларида сув омборидаги сув ҳароратининг мавсумий ўзгаришлари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish120. Сейсмик таъсирлар учун бетон тўғонларни ҳисоблаш ҚМҚ 2.01.03-19 ва ушбу ШНҚнинг 6, 7, 8-бобларига мувофиқ амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБарча синф тўғонларни ҳисоблаш чизиқли-спекториал назария асосида бажарилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСейсмиклиги 7 баллдан юқори бўлган ҳамда I ва II синфларга мансуб ҳудудларда жойлашган тўғонлар учун асоснинг базавий тезланишлари инструментал қайдлар ва синтезланган акселерограммалардан фойдаланган ҳолда ҳисоб-китоблар бажарилиши, бунда конструкцияда эгилувчан бўлмаган деформациялар пайдо бўлишини ҳисобга олиш ва динамик таъсирлар остида бетоннинг норматив қаршилиги учун тажриба қийматларидан фойдаланиш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish121. Тўғонларни ҳисоблашда қуйидаги коэффициентлар ҳисобга олиниши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиншоотнинг мақсадга мувофиқ ишончлилик коэффициенти yn ;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.06.01-97 га мувофиқ қабул қилинадиган юкланиш коэффициенти ylc;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishушбу ШНҚнинг 8-жадвалига асосан қабул қилинадиган иш шароитлари коэффициенти ycd.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish122. Тўғонларнинг умумий мустаҳкамлиги ва турғунлиги ҳамда алоҳида элементларининг маҳаллий мустаҳкамлиги ҳисобида қуйидаги шартлардан бирига риоя қилиниши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishyn, ylc, ycd — ушбу ШНҚнинг 121-бандига мувофиқ қабул қилинадиган коэффициентлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishF, R — умумлаштирилган куч билан таъсирлар ва иншоотнинг умумлашган тутиб туриш қобилиятига мувофиқ ҳисобий қийматлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— кучланишларнинг ҳисобий қийматлари;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФ — кўриниши тўғоннинг кучланиш-деформацияланган ҳолати тавсифига боғлиқ равишда аниқланувчи функция;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRs, Rc — ШНҚ 2.06.08-21 га асосан аниқланувчи, мувофиқ равишда арматура ва бетоннинг ҳисобий қаршиликлари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИншоот ҳажми ёки унинг қийматини аниқловчи ҳисобий ҳолатда, тенгсизликнинг ўнг қисми чап қисмидан кўпи билан 10 фоиз ортиқ бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
| 8-жадвал |
Тўғонлар ҳисоблари кўриниши ва иш шароитлари коэффициентлари киритилишини шарт қилиб қўйувчи омиллар | Иш шароитлари коэффициенти, gcd |
Яримқоя ва қоясиз асослардаги тўғонлар турғунлик ҳисоблари |
|
Қояли асослардаги гравитацион ва контрофорс тўғонлар турғунлик усти ҳисоблари: | 1 |
асос массивидаги ёриқлардан ўтувчи силжиш юзалари учун; | 1 |
бетон-қоя туташиши ҳамда асос массивидаги қисман ёриқлар, қисман бир бутун яхлитликдан ўтувчи силжиш юзалари учун. | 0,95 |
Бетон тўғонларнинг умумий ва маҳаллий мустаҳкамлиги ҳисоблари: |
|
чўзилганлик бўйича: |
|
юкланиш ва таъсирларнинг асосий мужассамлиги учун; | 0,90 |
юкланиш ва таъсирларнинг сейсмик таъсирларни ҳисобга олмаган ҳолда алоҳида мужассамликлари учун; | 1,00 |
сейсмик таъсирларни ҳисобга олган ҳолда; | 1,10 |
сиқилиш бўйича: |
|
юкланиш ва таъсирларнинг асосий мужассамлиги учун; | 1,00 |
юкланиш ва таъсирларнинг алоҳида мужассамлиги учун. | 1,10 |
Тўғонлар ва уларнинг элементлари умумий ҳамда маҳаллий мустаҳкамлик ҳисоблари қуйидаги конструкциялар учун бажарилиши лозим: |
|
темир-бетон плитали ҳамда плитаси қалинлиги (қовурға) 60 см ва ундан ортиқ бўлган қовурғалилар учун; | 1,15 |
темир-бетон плитали ҳамда плитаси қалинлиги (қовурға) 60 см дан кичик бўлган қовурғалилар учун; | 1,00 |
шунингдек, олдиндан зўриқтирилган арматурага эга бўлган ҳолатларда: |
|
темир-бетон элементлар; | 1,1 |
пўлат-темир-бетон конструкциялар. | 0,8 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Аркали ва арка-гравитацион тўғонларнинг мустаҳкамлиги ва турғунлик ҳисобларида ушбу жадвалга мувофиқ ишлаш шароитлари коэффициентларини мазкур ШНҚнинг 269-бандида келтирилган ycda коэффициентига кўпайтириш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Олдиндан зўриқтирилган арматура мустаҳкамлиги аниқланган ва тўғон элементларига кўп марта такрорланувчи юкланишлар ҳисобга олинган ҳолатларда, уларнинг барча кўринишлари бўйича умумий ва маҳаллий мустаҳкамлигини ҳисоблашда ишлаш шароитлари коэффициенти ШНҚ 2.06.08-21 га мувофиқ қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish123. Бетон тўғонларнинг умумий мустаҳкамлик ва деформацияларга бўлган ҳисобларида, чоклар мавжудлиги ҳисобга олинмаган тақдирда, тўғон бетон девори деформация модулининг ҳисобий қиймати Ebd, МPa, қуйидагича қабул қилиниши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) устунли массивлар ёки бетонлаш блокларини боғлаш тарзида барпо этилган тўғонлар учун:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) бетонлашнинг қатламли услуби орқали қуриладиган тўғонлар учун:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishEb — бетоннинг бошланғич эгилувчанлик модули, МPa;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishnj — тўғон пойдеворидаги бетонлашнинг вертикал чоклар сони;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishnjs — технологик сиқиш тадбирлари қўлланилган устунлараро ва секциялараро чоклар сони;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhbl — блокни бетонлашнинг баландлиги, m.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСтатистик ҳисобларда деформациянинг ҳисобий модули Еbd, МPa, 0,65Eb≤Ebd≤30000 чегараларида бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДинамик ҳисоб-китобларда бетон девор деформация модули ҚМҚ 2.01.03-19 га мувофиқ бўлиши, бунда Ebd қиймат 40000 МPa миқдор билан чегараланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish124. Чоклар мавжуд бўлганда бетон тўғонларнинг умумий мустаҳкамлик ва деформациялар бўйича ҳисобларида, ёриқларни ҳамда қурилиш чокларининг очилиши бўйича бетон тўғонларнинг термокучланишли ҳолати ҳисобларида ҳамда иншоотнинг кучланиш ҳолатига оид амалий кузатувлар маълумотларини таҳлил қилишда, бетон деворнинг деформация модули ҳисобий қиймати Еbd=Еb этиб сифатида ёки иншоотда аниқланган маълумотларга мувофиқ қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish125. Тўғонларнинг темир-бетон элементларининг мустаҳкамлик ҳисобларида деформация модули Еbd қиймати ШНҚ 2.06.08-21 бўйича қабул қилинадиган бетоннинг бошланғич таранглик модули Еb тенг этиб белгиланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish126. 180 d дан кам t ёшдаги бетоннинг бошланғич таранглик модули Еb, МPa тўғонларда қуйидаги 7-формула билан аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда, а — ушбу ШНҚнинг 9-жадвали бўйича қабул қилинувчи ўлчамсиз параметр.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБетоннинг 180 d ва ундан ортиқ ёшида бетон тўғонларининг бошланғич таранглик модули мазкур ШНҚнинг 10-жадвалига мувофиқ қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish127. Иншоот материалининг ҳажмий сиқилиш таъсирига учрайдиган зоналари учун бетоннинг ҳисобий қаршиликлари ШНҚ 2.06.08-21 га мувофиқ аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБир ишорали кучланишлар таъсиридаги текис кучланиш ҳолатида бетоннинг ҳисобий қаршиликлари бир ўқли юкланишдагидек қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИншоотга турли белгили кучланишлар таъсирида материал текис ёки ҳажмий кучланиш ҳолатида бўлса, бетоннинг сиқиш ва чўзишга бўлган ҳисобий қаршиликлари бир ўқли юкланишлар ҳисобига мувофиқ аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаландлиги 60 m дан ортиқ бетон тўғонлар учун мураккаб кучланиш ҳолатида бетоннинг мустаҳкамлик хусусиятлари тажрибавий тадқиқотлар асосида аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish128. Тўғонлар асосини ташкил этувчи тупроқ массивларида мустаҳкамлик, деформация ва фильтрация хусусиятларини аниқлаш ҳамда ҳисобий схемаларни танлашда қуйидаги бўшашган зоналар мавжудлигини инобатга олиш зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқоясиз тупроқли асосларда — чўкувчи ёки кўп йиллик музлаган тупроқлар, юмшоқ қайишқоқ, оқувчи консистенцияли, торфлашган тупроқлар, юмшоқ-ғовак тузилишли тупроқлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқояли тупроқлардан бўлган асосларда — майда ва ўрта ёриқлар тизимлари, якка ҳолда йирик ёриқлар ва синиқлар, нураган ҳамда кучли нураган қисмлар ва енгиллашган зоналар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-§. Тўғонларнинг фильтрланиш ҳисоблари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish129. Тўғонлар асослари тупроқларининг умумий фильтрланиш мустаҳкамлиги ҳисобларини, фильтрланиш ҳисобий соҳасидаги ўртача босим градиентларига ва ҚМҚ 2.02.02-98 га мувофиқ амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
|
|
|
|
|
|
|
| 9-жадвал | |
Бетон қоришмаси конусининг чўкиши, cm | Йирик тўлдирувчининг максимал ўлчами Dmax, макс, mm | Бетоннинг сиқилиш мустаҳкамлиги бўйича лойиҳавий синфидаги а параметр | |||||||
В5 | В7,5 | В10 | В12,5 | В15 | В20 | В25 | В30 | ||
< 4,0 | 40 80 120 | 27 32 37 | 37 44 52 | 45 56 66 | 54 66 77 | 62 77 90 | 77 98 116 | 90 116 139 | 106 133 162 |
4-8 | 40 80 120 | 20 25 29 | 28 37 40 | 35 42 50 | 41 50 60 | 47 58 68 | 58 71 86 | 68 86 102 | 80 102 116 |
> 8 | 40 80 120 | 12 14 17 | 15 19 23 | 18 24 29 | 22 29 35 | 26 33 40 | 35 42 50 | 42 52 60 | 50 60 68 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
|
|
|
|
|
|
|
| 10-жадвал | |
Бетон қоришмаси конусининг чўкиши, cm | Йирик тўлдирувчининг максимал ўлчами Dmax, макс, mm | Бетоннинг сиқиш ва чўзишдаги, бетоннинг сиқиш мустаҳкамлиги бўйича лойиҳавий синфидаги бошланғич таранглик модуллари Eb×10-3, МPa | |||||||
В5 | В7,5 | В10 | В12,5 | В15 | В20 | В25 | В30 | ||
< 4,0 | 40 80 120 | 23,5 26,0 28,0 | 28,0 30,5 33,0 | 31,0 34,0 36,5 | 33,5 36,5 38,5 | 35,5 38,5 40,5 | 38,5 41,5 43,5 | 40,5 43,5 45,5 | 42,5 45,0 47,0 |
4-8 | 40 80 120 | 19,5 22,5 24,5 | 24,0 28,0 29,0 | 27,0 30,0 32,0 | 29,5 32,5 35,0 | 31,5 34,5 37,0 | 34,5 37,5 40,0 | 37,0 40,0 42,0 | 39,0 42,0 43,5 |
> 8 | 40 80 120 | 13,0 15,0 17,5 | 16,0 19,0 21,5 | 18,0 22,0 24,5 | 21,0 24,5 27,0 | 23,0 26,5 29,0 | 27,0 30,0 32,5 | 30,0 33,0 35,0 | 32,5 35,0 37,0 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБарча ҳолларда умумий фильтрланиш мустаҳкамлиги ҳисоблари тўғонларнинг ер ости контурини ҳисобга олган ҳолда бажарилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish130. Тўғоннинг фильтрланишга қарши элементлари (понурлар, тишлар, инъекцион деворлар) ҳамда асос тупроғи мустаҳкамлик ҳисоблари ҚМҚ 2.02.02-98 га мувофиқ, босимнинг кескинлик градиентлари мавжуд бўлган қуйидаги қисмларда амалга оширилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфильтрланган оқимнинг қуйи бьеф ва дренаж ускуналарига чиқиш қисмида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтурли жинсли тупроқлар чегарасида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishйирик ёриқлар жойлашган жойларда.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish131. Ер ости сувларининг қияликлар бўйлаб сизиб чиқиши ҳамда иншоот атрофининг сув билан тошиши ҳолатлари юзага келмаслиги учун фильтрланиш оқими депрессия юзасининг ҳисобий ва йўл қўйилувчи сатҳларини солиштириш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМузлаган тупроқлар ҳолатида эса уларнинг эриши эҳтимолини инобатга олган ҳолда таҳлил амалга оширилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish132. Тўғонларнинг фильтрланиш ҳисоблари фильтрланиш чизиқли талабига бўйсунувчи ва фильтрланиш тартиби ўрнатилган деб ҳисобланган ҳолда бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБьефлардаги тез ўзгарувчи сув сатҳларида ўрнатилмаган фильтрланиш режими бўйича ҳисоблар бажарилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish133. Тўғонларнинг I, II ва III синфлари учун фильтрланиш оқими тавсифлари (сатҳлар, босимлар, босим градиентлари, сарфлар) ҳисоблаш машиналарида ЭГДА усули орқали қуйидагича аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғоннинг ўзанли қисмлари учун — икки ўлчамли вертикал кесимларда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқирғоқ қисмлар учун — режада оқим чизиқлари бўйича вертикал кесимларда икки ўлчамли ёки фазовий.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIV синфи тўғонлари учун ҳамда I, II ва III синф тўғонларининг дастлабки ҳисоблари учун фильтрланиш оқими тавсифлари яқинлаштирилган таҳлилий услублар орқали (қаршилик коэффициентлари, парчалар) аниқланишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish134. Филтрланиш оқими тавсифлари аниқланишида қуйидагиларнинг таъсири ҳисобга олиниши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдренаж ва фильтрланишга қарши мосламаларнинг;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғоннинг асос билан туташиш жойларидаги йўлаклар (потерна), бўшлиқлар ва кенг чокларнинг;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбетон ва қурилиш чокларининг сув ўтказмаслиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғон асоси ва жисмининг кучланиш-деформацияланган ҳолати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishер ости сувлари ҳарорати ва уларни маъданлашганлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishасоснинг ҳарорат режими ҳамда тупроқларнинг фильтрланиш тавсифларини ўзгариши.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish135. II ва III синфли тўғонлар фильтрланиш ҳисобларини фақат сув тўсувчи иншоотларнинг фойдаланиш даврида бузилиши оқибатларини ҳисобга олиб яқинлаштирилган таҳлилий усул орқали бажариш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-§. Тўғонларнинг гидравлик ҳисоблари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish136. Тўғонларнинг сув ташлаш, сув чиқариш ва сув тушириш иншоотларининг гидравлик ҳисоблари, қурилиш ва фойдаланиш сарфларини ўтказиш шартларига мувофиқ қуйидаги мақсадларда бажарилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўтказиш қобилиятини аниқлашда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтрактлар ва улардаги механик ускуналарнинг энг самарали кўринишлари, ўлчамлари ва конструкцияларини асослашда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishюқори ва қуйи бьефларнинг турли сатҳларида оқим тартибларини ўрнатишда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбьефларни туташтириш ва энергияни сўндириш усулларини асослашда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқуйи бьефда маромсиз оқимга қарши кураш усулларини асослашда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтракт элементлари ва механик ускуналарига бўладиган гидродинамик юкланишлар ва таъсирларни аниқлашда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмуз бўлаклари ва бошқа сузувчи жисмларни ўтказиш усулларини асослашда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбьефлардаги ўзанлар маҳаллий ва умумий деформацияларининг, (сув омборларини лойқа ва чўкиндилар билан тўлишини ҳисобга олиб) сув сатҳларини сув сарфига боғлиқ ҳолда ўзгаришига таъсирини аниқлашда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкавитация ва кавитациявий емирилиш тахминлари ҳамда улар билан курашиш тадбирларни асослашда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishзатворлардан фойдаланиш схемалари ва усулларини ишлаб чиқишда.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish137. Гидравлик ҳисоблар ва тажрибалар ҚМҚ 2.06.01-97 га мувофиқ асосий ва қиёсий ҳолатлар учун ўтказилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБошқа ҳисобий ҳолатлар техник ечимларни асослаш учун қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish138. Тўғонларнинг I ва II синфлари сув ўтказиш иншоотларини лойиҳалашда техник ечимларни асослаш учун ҳисобларга қўшимча равишда физик ва математик моделлардан иборат гидравлик тадқиқотлар ўтказилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғонларнинг III ва IV синфлари учун бундай тадқиқотлар тегишли асослашлар бўлган ҳолда бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8-боб. Қоясиз асослар устида бўлган тўғонлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Тўғонлар ва уларнинг элементларини лойиҳалаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish139. Сув ташлаш тўғонлари ва улар элементларини бир нечта асос устида лойиҳалаш ушбу ШНҚнинг 5-боби ҳамда ушбу боб талабларига асосан бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish140. Бир нечта асос устидаги сув ташлаш тўғонлари қуйидаги асосий элементларга бўлинади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфундаментли плиталар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкўприк устунлари ва сув ташлагичлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдеформация чоклари ва уларнинг зичлаштиргичлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув урилма ва рисберма;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфильтрланишга қарши мосламалар (понур, шпунтлар, бетонли бурғилаш қозиқлари ва деворлари, тишлар, фильтрланишга қарши деворлар);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдренаж мосламалари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish141. Қоясиз асос устидаги сув ташлаш тўғонлари ҳарорат-чўкиш чоклари орқали 1, 2, 3 ва ундан ортиқ сув ташлаш тешикларини ўз ичига олувчи қисмларга ажратилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғон қисмлари узунлиги асос тупроғига боғлиқ равишда вариантларни техник-иқтисодий жиҳатдан таққослаш орқали аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҲарорат-чўкиш чоклари кўприк устунининг ўқи бўйича жойлаштирилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАсоси бир жинсли бўлган тўғонларни баъзи ҳолларда қисмларга ажратмасдан, кесик-чоклар билан лойиҳалашга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish142. Тўғоннинг пойдевор плитасининг асос ичига кириш чуқурлигини, статик турғунлик талаблари, гидравлик ва фильтрланиш шартларини ҳисобга олган ҳолда белгилаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish143. Боғловчи тупроқлардан бўлган понурли тўғонларнинг пойдевор плитаси ён томони юқори бьеф томонга қия қилиб лойиҳалаштирилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish144. Тўғон қисми чегараларида кўприк тўғон устунларини пойдевор плитаси билан маҳкам бирлаштирилишини лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўприк устунларни ҳамда пойдевор плиталари чокларни кейинчалик бир бутун ҳолга келтиришни кўзда тутган ҳолда алоҳида барпо этиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish145. Тўғоннинг қирғоқ қисми таркибига кирувчи туташиш устунларини пойдевор плитаси устида умумий қирғоқ секцияси билан жойлаштирилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТуташиш устунларини тўсувчи девор кўринишида лойиҳаланиши, бунда сув туширгич ва пойдевор плитаси ораларидаги ҳарорат-чўкиш чокларида кўзда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish146. Понур, сув урилма ва рисберма чегараларидаги туташиш устунлари, оқим йўналтирувчи деворлар сифатида ҳам фойдаланишни ҳисобга олган ҳолда лойиҳалаштирилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8-чизма. Тошли бўлмаган пойдеворда анкер понурли сув тўкиш тўғонининг алоҳида қисмлари ва элементлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1 — пойдевор плитасини юқориги қисми; 2 — пойдевор плитасининг пастки қисми; 3 — дастлабки кўприк устуни; 4 — асосий затворнинг оғзи; 5 — таъмирланадиган затворнинг оғзи; 6 — сув тушириш; 7 — сув туширишнинг чўққиси; 8 — сув уриш (водобой); 9 — энергияни сўндирувчилар; 10 — рисберма; 11 — ўтувчи деформацияланадиган мустаҳкамлагич; 12 — ҳимоя қилувчи ковш; 13 — анкерли понур; 14 — анкерли понурнинг эгилувчан участкаси; 15 — понурни юклаш; 16 — юклашни мустаҳкамлаш; 17 — понурли шпунт; 18 — шпунт устидаги хода; 19 — юқориги тўғоности шпунти; 20 — понурнинг горизонтал дренажи; 21 — пойдевор плитасининг горизонтал дренажи; 22 — сув уриш ва рисбермани горизонтал дренажи; 23 — тескари фильтр; 24 — асосининг вертикал дренажи; 25 — дренаж йўли; 26 — дренаж қудуқлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish147. Тўғонларни лойиҳалашда, сув тушириш иншоотини қурилиш ҳудудининг, иқлимий, муҳандислик-геология ва геокриологик шароитларига боғлиқ ҳолда кўприк тўғон устунига қаттиқ маҳкамлашни ёки улар орасида ҳарорат чоклари бўлиши, бунда ҳарорат чоки кўприк тўғон устуни юза текислигидаги сув туширгични пойдевор плитаси юқори қисмидан тўғон чўққисигача кесиб ўтиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСув тушириш тешиклари оралиқлари 30 m дан ортиқ бўлганда сув туширгич танасида ҳарорат чоклари бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish148. Қоясиз асослардаги тўғонларнинг чуқур сув ташлагичлари берк темир-бетон ромлар кўринишида лойиҳалаштирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish149. Қоясиз асосларда сув ташлаш тўғонларини лойиҳалашда бьефларни асосий туташиш шакллари сифатида, гидравлик сакраш сўндирилган туб режим ҳамда энергия сўндирувчи ва оқимни тарқатувчиларни кўзда тутиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТегишли асослашлар бўлган ҳолда сувга ботмаган устки ёки сув ости гидравлик сакраш режими қабул қилинишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish150. Бьефлар туташиш туб режимида асосий энергия сўндиргич сифатида қуйидагилар қабул қилиниши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishяхлит сув урилма девори;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув урилма қудуғи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқуйи қисмида саёз сув қудуғи жойлашган сув урилиш девори;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкесувчи сув урилиш девори;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбир нечта қаторли шашка ёки пирслар кўринишидаги сўндиргичлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтехник-иқтисодий асосланганда, мазкур бандда келтирилган сўндиргич ва бошқа сўндиргичлардан иборат уйғунлашган сўндиргичлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСўндиргич конструкцияси энергия сўндириши билан бир қаторда оқим маромини таъминлаши ва маромсиз оқим вужудга келиши хавфини олдини олиши лозим. Оқимнинг сиқилган қисми кесимидан сўндиргичгача бўлган масофа 3,0 дан 4,5 гача сакраш баландлигига тенг қилиб олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСўндиргич конструкцияси энергияни сўндириши билан бирга оқим маромини таъминлаши ва маромсиз оқимнинг вужудга келиши хавфини олдини олиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОқимнинг сиқилган қисми кесими билан сўндиргичгача бўлган масофа сакраш баландлигига тенг қилиб, 3,0 дан 4,5 m олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКатта масофалар сўндиргичларнинг кавитацияга қарши хавфсизлигини ошириш ёки уларнинг емиришсиз шаклларидан фойдаланиш мақсадида қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish151. Бьефларни устки туташиш режимларида талаб этиладиган шакл сиқилган кесимдаги баландлиги оқим чуқурлигидан 3 поғонада энергия сўндиргичлар ёки уларсиз тўғон олдидаги мослама орқали таъминланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚуйи бьефдаги сув сатҳлари катта оралиқда ўзгариши натижасида оқимнинг маромда бўлишини таъминлаш учун қуйидаги мосламалар қўлланилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishяхлит сув урилма девори;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув урилма қудуғи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкелтирилган турлардан бўлган уйғунлик.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПоғонадан сўндиргичгача бўлган минимал масофа қуйи бьефда оқим чуқурлигининг камида 5 бараваридан кам бўлмаслиги лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish152. Бьефлар туташиши режимини техник-иқтисодий жиҳатдан солиштириш асосида белгилаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу жараёнда қуйи бьефдаги чуқурликлар, сув урилиш конструкциялари, рисбермалар ва ўтиш маҳкамланишлари, кавитациянинг юзага келиши шарт-шароитлари, оқимнинг маромсизлиги ҳамда затворларни бошқаришнинг турли босқичларида қуйи бьефдаги ўзан деформацияси тахминлари ҳисобга олиниши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish153. Рисбермалар узунлиги ва кесими ҳамда рисбермадан маҳкамланмаган ўзангача бўлган ўтиш маҳкамлагич конструкцияси гидроузел иншоотидан фойдаланиш ва қурилиш даврларида ювилиб кетишдан сақланишини таъминловчи вариантларни техник-иқтисодий жиҳатдан солиштириш орқали аниқлаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish154. Тўғонларнинг I, II ва III синфлари учун рисбермалар монолит бетон ёки темир-бетон кўринишида лойиҳалаштирилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғонларнинг IV синфи учун рисбермалар тош ташлаш, габион сим тўрлар, йиғма бетон ёки темир-бетон плиталар, ўзаро арматуралар билан бирлаштирилган, металл тўрлар кўринишида бўлишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish155. Сув урилиш ва рисберма плиталарининг қалинлиги уларнинг ағдарилиб кетиши ҳамда қалқиб чиқишга қарши турғунлигини таъминлаши, шунингдек ўртача ва тез-тез ўзгариб турувчи юкланишлар таъсирида мустаҳкамлиги ҳисобларидан келиб чиқиб белгиланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСув урилма ва рисберма плиталари ҳарорат-чўкиш чоклари орқали кесилишини ҳамда плитаости қисмида дренаж қудуқлари ўрнатилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish156. Сув урилма ва рисбермалар плитаости соҳаси дренаж зовури тури ва конструкцияси, дренаж қудуқлари ўлчамлари ва жойлашиши тўғон орқали турли хил сув ташлаш сарфларидаги гидродинамик босим катталиги ва тақсимланишига боғланган ҳолда танланиши лозим. Бунда дренаж мосламаларининг музлаши, плитаости соҳасида юқори босимининг пайдо бўлиши, тескари фильтр тупроқларида суффозия содир бўлиши ҳолатлари бартараф этилган бўлиши лозим. Бунинг учун сув урилманинг пьезометрик босимини турғунлик билан пасайиш юзаларида юксизлантирувчи тешиклар жиҳозланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСув урилиш ва рисбермалар плитаости соҳасидаги дренаж тури ва конструкцияси, дренаж қудуқлари ўлчамлари ҳамда жойлашиши тўғон орқали турли хил сув ташлаш шароитларидаги гидродинамик босимнинг катталиги ва тақсимланишига боғлиқ ҳолда танланиши, дренаж мосламаларининг музлаши, плитаости соҳасида юқори босим пайдо бўлиши ва тескари фильтр тупроқларида суффозия содир бўлиши ҳолатлари бартараф этилган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда, сув урилишнинг пьезометрик босими турғунлик билан пасайиш юзаларида юксизлантирувчи тешиклар билан жиҳозланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФилтрланувчи сув ёпиқ плитаости дренажлари туташиш устунлари, ажратувчи девор ёки кўприк тўғон устуни орқали чиқарилишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДренажлар паст босимли зоналарда, қуйи бьефнинг минимал сатҳидан пастда жойлашиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЙиғма плиталардан иборат бўлган рисбермаларда дренаж қудуқлари ўрнатилмаслигига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish157. Бетон маҳкамланишининг охирида вертикал девор, сақловчи ковш, деформацияланувчи ўтиш маҳкамланмаси ёки шу конструкцияларнинг йиғиндиси кўринишидаги мослама кўзда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish158. Рисберма ёки сув урилма турғунлигини таъминлаш мақсадида охиридаги вертикал деворлар (бетон, темир-бетон, шпунтли деворлар, ғовлар ёки тош тўлдирмалари) тупроқнинг ювилиб кетишининг максимал чуқурлиги ҳисобга олинган ҳолда лойиҳалаштирилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТупроқ ювилиши эҳтимоли мавжуд ҳудудларда жойлашган деворлар пойдевори сатҳи, девор ортидаги маҳкамлагичнинг деформация ҳолати ва унинг конструктив тузилмасини ҳисобга олган ҳолда белгиланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish159. Ўтувчи деформацияланувчи маҳкамланишлар қуйидаги турларда ёки уларнинг бирикмалари кўринишида лойиҳалаштирилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўзаро шарнирли ёки шунга ўхшаш боғланишли бетон ва темир-бетон плиталар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishшағалли ёки тош ташламалари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўзаро шарнир ёки шу каби боғланишли бетонли ва темир бетонли плиталар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishшағалли ёки тош ташламалари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгабионлар ёки тош-шағалли юкламалар билан тюфяк конструкциялари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМазкур маҳкамланишларнинг бирикмалар кўринишида лойиҳалаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМаҳкамланиш тури гидравлик шартлар, йўл қўйилувчи ювилиш чуқурлиги ва тупроқнинг криоген бўртиши ҳисобга олинган ҳолда ишлаб чиқилган вариантларни техник-иқтисодий солиштириш асосида белгиланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Ер ости контури
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish160. Қоясиз асослар устида қуриладиган тўғонларнинг ер ости контури муҳандислик-геология ва геокриологик шартларга мувофиқ равишда қуйидаги элементлардан ташкил топиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпонурлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтиш, шпунт ёки фильтрланишга қарши парда кўринишидаги вертикал тўсиқлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгоризонтал ёки вертикал дренаж.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish161. Ер ости контурининг қуйидаги асосий схемалари ўрганилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдренажсиз пойдевор плитаси ва понури;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпойдевор плитаси остидаги горизонтал дренажи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпойдевор плитаси ва понур остидаги горизонтал дренаж;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув ўтказувчи асоснинг бутун чуқурлиги бўйича кесиб ўтувчи вертикал тўсиқ;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishвертикал тўсиқ орқасида ўрнатилувчи, сув ўтказмайдиган қатламгача ва дренажгача етиб бормайдиган понур ҳамда вертикал тўсиқ бирикмаси.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАгар тўғон асосида ҳаракатланувчи қумли ва лойтупроқли қатламлар ҳамда босимли ер ости сувлари мавжуд бўлса, бунда тўғоннинг ер ости контурида чуқур дренаж қудуқларини лойиҳалаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish162. Тўғоннинг умумий турғунлиги фильтрланиш босимини пасайтириш тадбирларисиз таъминланса, асос тупроқларининг фильтрланиш турғунлиги шартлари бўйича эса узайтирилган ер ости контури талаб этилса, тўғонларни қумли тупроқлар устида ҳамда сув ўтказмайдиган қатламни чуқурликда (20 m дан ортиқ) ётиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАсосдаги лойтупроқлар иншоотнинг сурилишга қарши турғунлигини таъминлаш мақсадида анкерли понур қўллаш талаб қилинса, понур шпунти ёки тиш мосламасидан фойдаланиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғонларни қумли тупроқлар устида ҳамда сув ўтказмайдиган қатлам 20 m дан ортиқ бўлмаган чуқурликда ётса, бунда понур бўлмаслигига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-§. Понурлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish163. Понурлар конструкцияси бўйича қуйидагиларга бўлинади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқаттиқ бетон ва темир-бетон қопламаси кўринишида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқайишқоқ — деформацияланиш, сув ўтказмаслик, мустаҳкамлик, кимёвий таъсирга чидамлилик талабларига жавоб берувчи тупроқлар, асфальтли, полимер ва бошқа материаллардан тайёрланадиган;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқайишқоқ ва қаттиқ қисмлардан бўлган аралаш конструкцияли (анкерли понурлар).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish164. Понурнинг фильтрланиш коэффициенти асос тупроқларининг фильтрланиш коэффициентидан 50 марта кам ёки ундан кам бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАсоси тупроқлари лойтупроқ ёки қумоқ тупроқдан иборат бўлган сув ўтказмайдиган понурлар кўзда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКам сув ўтказувчи понурлар (К=10-3 m/сут фильтрланиш коэффициенти бўлган) қумли тупроқлар ва қумлоқ тупроқларда қўлланилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish165. Понур узунлиги асос тупроғи фильтрланиш мустаҳкамлиги ва тўғон турғунлиги ҳисоблари натижалари асосида белгиланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish166. Тупроқли понур қалинлиги ta:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishшартни қаноатлантириши, бироқ камида 0,5 m бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— ер ости контури бошидан бошлаб босим йўқотилиши (бьеф юқорисидан понурнинг кўриб чиқилаётган вертикал кесимигача);Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIcr,m — понур материали учун ШНҚ 2.06.05-21 га мувофиқ аниқланувчи кескин ўртача босим градиенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishyn — ушбу ШНҚнинг 121-бандида келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish167. Қайишқоқ сув ўтказмайдиган понурлар сезиларли ва нотекис деформацияланишга эга тупроқлар устида (лёс тупроқлари, муздан тушаётган ва кучли музлаган тупроқларда) тўғонлар барпо этилишида қўлланилиши ҳамда қуйидагича лойиҳалаштирилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқуйма ҳолда — арматураловчи ўрама шиша матоли кетма-кет сурилувчи қуйма гидроизоляция материалидан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishелимлаш ҳолатида — бир неча қаватдан иборат ўрама гидроизоляция материалидан, ҳар бир кейинги қават пастдаги қаватнинг туташ жойини қоплаш билан.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish168. Бетон понурлар босимли ётқи бўйлаб гидроизоляцияланган плиталар кўринишида, плиталар орасида ҳамда понур билан чегараловчи иншоот ўртасида зичлаштирувчи чоклар назарда тутилган ҳолда лойиҳалаштирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғонларнинг IV синфлари учун асоснинг бўш деформацияланувчи тупроқларида гидроизоляция қопламасисиз бетон понурлар қўлланилишига йўл қўйилиши, бунда понур қалинлиги кескин ўртача босим градиенти Icr,m=30 бўйича аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish169. Анкерли понур лойтупроқларда жойлашган тўғонлар учун қўлланилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАнкерли понурнинг қаттиқ қисмлари елимланган ёки қуйма гидроизоляция ва анкерланувчи иншоотга ўрнатилувчи арматуранинг чиққан ерлари бўлган темир-бетон плита кўринишида лойиҳалаштирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚайишқоқ қисм анкерланувчи иншоот билан туташиш жойида вужудга келувчи барча деформацияларни (сурилиш ва чўкиш) қабул қилиши ва тўлиқ сув ўтказмасликни сақлаб қолиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish170. Понурларнинг барча кўринишлари учун (бетонликлари бундан мустасно) ювилиб кетишдан сақловчилар бетон плиталари ёки тош ташламлари кўринишидаги маҳкамланишлар кўзда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish171. Понур ости учун асосни қуйидаги тарзда тайёрлаш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқумли ва қумлоқ тупроқли асослар бўлганда маҳаллий материаллардан бўлган понурлар учун — асос юзасини зичлаштириш билан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishасос тупроқлари йирик бўлакли бўлган ҳолларда қалинлиги камида 10 cm бўлган қумли ўтиш қатлами кўринишида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбетон ёки анкерли понур учун — асос юзасини текислаш ва 5 — 10 cm қалинликда бетон ётқизиш билан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishасфальтли ёки полимер материаллардан бўлган понурлар учун — битум шимдирилган шағал ёки майда тош ётқизиш ёки 5 — 10 cm қалинликда бетон ётқизиш йўли билан.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish172. Понурни тўғон, тўсувчи деворлар, ажратувчи устун ва понурли шпунт билан туташиш юзаларида ҳамда понурнинг айрим қисмларини ўзаро туташтиришда ушбу ШНҚнинг 56 — 60-бандларига мувофиқ зичлаштириш ишлари олиб борилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЗичлаштириш конструкцияларини танлашда бир-бири билан чегараланувчи иншоотларнинг бўлиши мумкин бўлган деформация миқдорлари ҳисобга олиниши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-§. Шпунтлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish173. Шпунтнинг тури (металл, темир-бетон ёки ёғоч) геологик шароитлар, ҳисобий босим ва сувга кўмилиш чуқурлигига кўра танланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish174. Шпунтни умумий сувга кўмилиш чуқурлиги камида 2,5 m, унинг сув ўтказмаслик қатлами ичига ботиш чуқурлиги эса камида 1 m бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish175. Куч юкланишлари иншоотдан фильтрланишга қарши шпунтларга ўтказилишига йўл қўйилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish176. Юқори бьеф тўғоностида понур мавжуд бўлмаганида шпунт бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЕр ости контурининг шпунтсиз схемаларини қўллашга қуйидаги ҳолатларда йўл қўйилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпонур мавжуд бўлганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдевор плитасининг юқори тиши сув ўтказмайдиган тупроққа кирганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпойдевор плитасининг пастки тиши билан асоснинг фильтрланиш мустаҳкамлиги таъминланганда.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish177. Тўғоннинг ер ости контурида осма (сув ўтказмайдигангача етиб бормайдиган) шпунтлар қўлланилса, уларнинг икки ёндош қаторлари орасидаги масофа сувга кўмилиш чуқурликлари йиғиндисидан кам бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-§. Тишлар ва фильтрланишга қарши деворлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish178. Қоясиз асослар устида тўғонларни лойиҳалаштиришда турғунлигини ошириш мақсадида юқори ва паст тўғоности тишлари бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФилтрланишга қарши бетон ва темир-бетон тишлар (тўсиқлар) муҳандислик-геологик ва геокриологик шартлар сабабли шпунт қўлланилиши мумкин бўлмаган ҳолатларда кўзда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish179. Тўғоннинг фильтрланишга қарши тиши ва пойдевор плитаси орасидаги ҳарорат деформация чоки тегишли асослашлар мавжуд бўлганда жиҳозланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish180. Асосларида қумли ва йирик бўлакли тупроқлар бўлган тўғоннинг юқориги қирраси олдида бетон ёки лойтупроқдан, бурғилаш йўли билан бажарилган фильтрланишга қарши бетон девори ёки тўсиқ бўлишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМузлаган ва муздан тушишда кучли сизиб ўтувчи тупроқлардаги инъекция фильтрлашга қарши деворлар асоснинг дастлабки муздан тушиш босқичида жойлаштирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТегишли асослаш мавжуд бўлган ҳолларда инъекция пардалар иншоотдан фойдаланиш даврида асоснинг муздан тушишида ўрнатилишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЁпиқ ўзаности жойларда музлаган жинсларнинг паст ҳароратларида фильтрланишга қарши девор тегишли асослашлар бўлганда ўрнатилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФилтрланишга қарши девор чуқурлиги ва сув ўтказмаслик хусусиятлари тўғонга бўлган босим, асос тупроғининг фильтрланиш ва суффозияланиш хоссалари ҳамда тўғон пойдеворига бўлган қарши босимни камайтириш талаблари асосида белгиланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish181. Филтрланишга қарши девор қалинлиги tc, қуйидаги шартга мувофиқ бўлиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— деворнинг берилган кесимида босим йўқотилиши;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishyn — ушбу ШНҚнинг 121-бандида келтирилган;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIcr,m — тупроқнинг туридан келиб чиқиб ҚМҚ 2.02.02-98 бўйича қабул қилинадиган девордаги кескин ўртача босим градиенти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6-§. Дренаж мосламалари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish182. Йирик доначали материаллар (шағал, тош), геотекстиль материаллар, ғовакли бетонлардан тайёрланган ҳамда тескари фильтрдан лойқаланишдан ҳимояланган горизонтал дренаж конструкцияси қуйидаги ҳолатларда кўзда тутилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishлойтупроқ асосли тўғонлар учун ҳамда қумли тупроқларда, тўғоннинг барқарорлигини таъминлаш мақсадида понур қурилмаси ёки вертикал фильтрга қарши тўсиқ етарли бўлмаганида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув урилма остида, рисберма остида, қияликларни маҳкамлаш плиталари остида, тўлқин таъсири зонасида ҳамда тўғон асосида ювилувчи тупроқлар мавжуд бўлганда.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМуздан тушаётган асосдаги дренаж мосламаси иссиқлик техникаси ва фильтрланиш ҳисоблари орқали асосланган бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish183. Тескари фильтр қатламлари сони ва доначалар таркиби ШНҚ 2.06.05-21 бўйича аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГоризонтал дренаж қатлами қалинлиги тўғон конструкцияси ва ишлаб чиқариш шароитларига боғлиқ равишда, бироқ 20 смдан кам бўлмаган қилиб белгиланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish184. Горизонтал дренаждан сув қуйи бьефдаги сув урилма дренажига ёки тўғон жисмидан ўтувчи дренаж тизими орқали туташувчи ёки ажратиш устуни билан қуйи бьефга тушиши кўзда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДренаж тизими чиқиш тешиклари сокин режимли оқим бўлган ерларда кўзда тутилиши ҳамда қуйи бьефнинг минимал сатҳидан пастда жойлаштирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7-§. Тўғонларнинг мустаҳкамлик ва турғунликка бўлган ҳисоб-китоблари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish185. Қоясиз асосли тўғонларнинг мустаҳкамлик ва турғунликка бўлган ҳисоблари мазкур ШНҚнинг 5-боби ва ушбу параграфда белгиланган талабларга мувофиқ амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish186. Қоясиз асосли тўғонлар пойдевори бўйича туташ кучланишлар миқдори, асослар мустаҳкамлигини аниқлаш мезонлари ва услублари ҚМҚ 2.02.02-98 ҳамда ушбу параграфнинг талабларига мувофиқ аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish187. Қумтупроқли асос устидаги тўғонларда кўприк тўғон устуни, устунлар ва пойдевор плиталарини алоҳида барпо этишда, тўлалигича барпо этилган иншоотнинг асосий кучланишлари (реакциялар) қурилиш давридаги юкланишлардан келиб чиққан кучланишлар асосида аниқланиши, иншоот бутун ҳолга келтирилгандан сўнг, ҳар бир элементга тушган кучланишлар ва уларнинг эпюралари асосида туташиш кучланишлари эпюралари қўшилиб ҳисобланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғоннинг лойтупроқли асоси учун туташ кучланишлар уларнинг вақт давомидаги ўзгаришларини, шунингдек тупроқларнинг силжиши ва фильтрланишини инобатга олган ҳолда махсус тадқиқотлар натижасида аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish188. Тўғонларнинг I ва II синфларига кирувчи бўлимлари умумий мустаҳкамлик нуқтаи назаридан, қурилиш механикаси ва таранглик назарияси усуллари асосида, ёриқлар пайдо бўлиши натижасида кучланишларнинг қайта тақсимланишини ҳисобга олган ҳолда, фазовий тузилмаларни таранг ҳолатдаги асос билан биргаликда ҳисоблаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғонларнинг I ва II синфлари дастлабки мустаҳкамлик ҳисобларини, III ва IV синф тўғонларининг эса барча ҳолатларини улар ишини алоҳида кўндаланг (оқим бўйича) ҳамда бўйлама (оқимга кўндаланг) йўналишларда ушбу ШНҚнинг 190-191-бандлари талабларига мувофиқ амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish189. Тўғоннинг умумий мустаҳкамлик бўйича ҳисоблаш схемасида, конструкциянинг алоҳида элементлари (пойдевор плитаси, кўприк тўғон устуни, сув туширгич) ишининг ўзига хос хусусиятлари ҳамда уларга маҳаллий юкланишлар таъсири ҳисобга олинмаган ҳолларда, мазкур элементлар қўшимча равишда маҳаллий мустаҳкамликка ҳисобланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҲисобий кучайишлар, кучланишлар ҳамда тўғоннинг турли кесимларидаги арматура миқдори, тўғон секцияларининг умумий мустаҳкамлиги билан бир қаторда, конструкциянинг алоҳида элементлари бўйича маҳаллий мустаҳкамлик ҳисоблари натижаларини ҳам ҳисобга олган ҳолда аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8-§. Тўғоннинг умумий мустаҳкамликка бўлган ҳисоб-китоблари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish190. Тўғоннинг кўндаланг йўналишдаги умумий мустаҳкамлик ҳисоб-китоблари қуйидаги конструктив схемалар асосида амалга оширилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув тушириш тўғонлари — кўприк тўғон устунлари ва ярим устунлари қаттиқлик қовурғалари вазифасини бажарадиган қовурғали конструкция сифатида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishикки қаватли тўғонлар ва чуқур сув тушириш тўғонлари — қутичасимон кўринишдаги (қутисимон) конструкциялар сифатида.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҲисобий кесимда кўприк тўғон устуни ва ярим кўприк тўғон устунларининг фақат белгиланган қисми, уларнинг баландлиги бўйича инобатга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу элементларнинг ҳисобий баландлиги, горизонтал текисликка 45° бурчак остида пойдевор плитаси билан туташиш нуқтасидан ўтувчи оғма текисликлар орқали чекланишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСув туширгичнинг ҳисобий кесими ҳам шу тарздаги баландлик билан чекланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish191. Тўғон секциясининг бўйлама йўналишдаги умумий мустаҳкамлик ҳисоб-китоби қуйидаги усуллар бўйича бажарилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув туширадиган тўғон — қаттиқ асос устидаги тўсинлар сифатида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishикки қаватли тўғон ва чуқур сув ташлагичли тўғон — қаттиқ асос устидаги рамали конструкция сифатида.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСув туширгичли тўғон секциясининг узунга йўналишдаги умумий мустаҳкамлик ҳисоб-китобларида сув туширгич массивининг ҳисобий кесимига фақат сув туширгич оралиғида ҳарорат чоклари мавжуд бўлмаган ҳолатдагина киритилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСув туширгич жисми билан кўприк тўғон устуни ёки ярим кўприк тўғон устуни ўртасида ҳарорат чоклари мавжуд бўлганда, ҳисобий кесимга чок асосидан горизонталга нисбатан 45° бурчак остида ўтувчи текисликлар билан чегараланган сув туширгичнинг тегишли қисми киритилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғон устунлари ва ярим кўприк тўғон устунлари, икки қаватли тўғон бўлинмалари бўйлама йўналишда, шунингдек тубли сув ташлагичли тўғоннинг пойдевор плитаси ва сув ташлагич оралиқ тузилмалари умумий мустаҳкамлик ҳисобларида ҳисобий кесимга тўлиқ ҳолда киритилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9-§. Анкерли понур ҳисоби
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish192. Анкерлар, понур ва тўғон орасидаги тўлиқ горизонтал сурувчи кучнинг тақсимланиши, асос тупроғининг туридан қатъи назар, уларнинг деформация хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПонур арматурасининг чўзилишини сурилиш коэффициенти усули ва таранг қатламнинг охирги чуқурлиги асосида аниқлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСурилиш коэффициенти услуби понурнинг барча узунлиги бўйича чегаравий мувозанат ҳолати мавжуд бўлмаган ҳолда қуйидаги шарт бажарилишида анкерли понур орқали қабул қилинувчи кучайишни аниқлашда қўлланилиши зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— понур остидаги энг катта уринма кучланиш, МPa;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— чегаравий мувозанат ҳолатига мос келувчи понур ости уринма кучланиши, МPa;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishPua — понурга бўлган вертикал кучланиш жадаллиги, МPa;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— асос тупроғининг мувофиқ равишдаги ички ишқаланиш бурчаги ҳисобий қиймати, ℃ ҳамда солиштирма илашиши МPa.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҲисобларда 
этиб олинишига йўл қўйилади.
этиб олинишига йўл қўйилади.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish193. Силжиш коэффициенти усули бўйича понур бўлинмаси томонидан қабул қилинувчи МН горизонтал куч, арматура кесим юзаси понур узунлиги бўйлаб тақсимланиш тавсифига кўра қуйидагича аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha) учбурчак бўйича тақсимланишда қуйидаги формула бўйича аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) тўғри тўртбурчак бўйича тақсимланишида қуйидаги формула бўйича аниқланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishв) трапеция бўйича тақсимланишида қуйидаги формула бўйича аниқланиши зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQ — тўғон бўлинмасига таъсир этувчи тўлиқ силжитувчи куч, МН;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKx , K1,x — асос тупроқлар учун понур ва тўғонга мувофиқ ҳолда силжишдаги тўшама коэффициентлар, МН/m3;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishla, b — мос равишда понур узунлиги ва тўғон кенглиги, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishI0, I1 — Бессель функцияларининг фаразий аргументи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAls, Ais — мос равишда понурнинг охири ва бошланишидаги (тўғонга туташ жойида) арматуранинг кесим юзаси, m2;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— понур ва унинг асосининг таранглик хусусиятларини тавсифловчи катталик бўлиб, қуйидаги формула орқали аниқланиши зарур:Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishEs — ШНҚ 2.06.08-21 га мувофиқ қабул қилинувчи, арматуранинг таранглик модули, МPa;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbda — тўғон секциясига тенг этиб олинувчи, понурнинг ҳисобий кесими кенглиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўшаманинг силжишдаги коэффициенти, МН/m3, қуйидаги формула бўйича аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKy — тўшаманинг силжишдаги коэффициенти, МН/m3
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— тупроқнинг Пуассон коэффициенти;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— пойдевор асоси томонининг (понурни ёки тўғонни) силжиш кучи таъсири йўналиши бўйича тўғон секцияси узунлиги нисбатига боғлиқ бўлган ҳамда ушбу ШНҚнинг 11-жадвали бўйича қабул қилинадиган коэффициент.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСиқишдаги тўшама коэффициенти миқдори Ky дала кузатувларини ҳисобга олган ҳолда аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish194. Понур орқали қабул қилинувчи горизонтал куч миқдори, тўғонни силжишга бўлган турғунлиги ҳисобларида умумлаштирилган чегаравий қаршилик кучининг ҳисобий қийматини аниқлашдаги текширилишида ҳисобга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
| 11-жадвал |
Пойдевор асоси томонлари нисбати | Коэффициент y |
0,10 | 0,73 |
0,20 | 0,68 |
0,33 | 0,63 |
0,50 | 0,59 |
1,0 | 0,50 |
2,0 | 0,41 |
3,0 | 0,37 |
5,0 | 0,32 |
10,0 | 0,27 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9-боб. Қояли асослар устида бўлган гравитацион тўғонлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Гравитацион тўғонлар ва уларнинг элементларини лойиҳалаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish195. Гравитацион тўғонлар ва уларнинг элементларини лойиҳалашда ушбу ШНҚнинг 6-боби талаблари ва ушбу параграф талаблари бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish196. Қояли асос устида лойиҳалаштирилаётган гравитацион тўғонларда массив тўғонлар билан бир қаторда, мазкур ШНҚнинг 1-б-д чизмасида келтирилган енгиллаштирилган кўринишдаги гравитацион тўғонларни қўллашнинг техник имкониятлари ва иқтисодий мақсадга мувофиқлиги ҳам кўриб чиқилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМассив гравитацион тўғонлар ички зоналари учун кам цементли қаттиқ бетон ҳамда юмалатиш билан зичлантирилувчи бетон қўлланилиши кўриб чиқилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish197. lch /h ≤ 5 (бу ерда: lch — тўғоннинг юқори қирраси сатҳидаги хорда бўйича йўлак кенглиги, h — тўғон баландлиги) бўлган устунлар учун доимий ҳарорат чокларига эга бўлган (кесимли) тўғонлар билан бир қаторда, қисман ёки тўлиқ ҳолда кўндаланг ҳарорат чоклари билан бир бутун қилиб боғланган ёки умуман чоксиз (кесимсиз) тўғонларни қўллашнинг мақсадга мувофиқлиги ҳам кўриб чиқилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9-чизма. Қояли асос устида бўлган гравитацион тўғонларнинг алоҳида қисмлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа — берк тўғон; б — сув туширгичли тўғон; 1 — юқориги қирра; 2 — босимли ёқи; 3 — қуйи ёқи; 4 — фильтрланишга қарши девор; 5 — асоснинг дренаж қудуқлари; 6 — тўғон учун дренлар; 7 — цементацион йўлак; 9 — кузатиш йўлаклари; 10 — ҳарорат чоклари; 11 — фильтрланишга қарши зичлаштирилишлар; 12 — сув туширгич юқори қирраси; 13 — сув тушириш ёқи; 14 — товон — трамплин; 15 — сув туширгичли тўғоннинг оралиқ кўприги; 16 — асосий затворнинг ариқчаси; 17 — таъмирланадиган (аварияда таъмирланадиган) затворнинг ариқчаси; 18 — тушириш бўшлиғи; 19 — пойдевор асоси
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish198. Гравитацион тўғоннинг бошланғич кўндаланг кесимига кўра юқори бьефдаги сув мўътадил босим сатҳи билан учбурчак шаклига эга бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish199. Бетон гравитацион тўғонларининг сейсмик жиҳатдан турғунлигини таъминлаш учун қуйидагилар бўлиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпастки чегаранинг катта (1:0,70 дан ортиқ) нишаби;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishюқори чегаранинг унинг пастки қисми нишаби ҳисобига асос билан туташиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishнисбатан катта бўлмаган каллак ёки енгиллаштирилган каллаги (қутичасимон, контрфорс);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғонларни бетонлаш блоклари бўлинмаларига ажратиш билан қирқиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкўндаланг ҳарорат чокларини қисман ёки тўла ҳолда бир бутунлаш ёки чоксиз тўғонларни қўллаш (қирқимсиз тўғонлар);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғон кенглиги бўйича бетонни зоналарга тақсимлаш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish200. Гравитацион тўғонларда фильтрацияга қарши босимни пасайтириш учун асос дренажини ўрнатиш, зарур ҳолларда эса тўғон пойдевори асосида маҳаллий тушириш бўшлиқларини ташкил этиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish201. Тўғон асосига фильтрланиш ўртача коэффициенти k ≥0,1 m/d бўлган тупроқлар мавжуд бўлса, тўғоннинг ер ости контури қисмида фильтрацияга қарши мосламалар (цементация девори, понур) ва дренаж бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда, агар ер ости контури фақат цементация девори ва дренаждан иборат бўлса, тўғоннинг босимли ёнбошидан цементация девори ўқигача бўлган масофа (0,05÷0,25) b (бу ерда b — тўғон пойдевори асоси кенглиги) бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДренажлар ва цементация қудуқлари орасидаги масофа цементация радиусидан катта ва 4 m кам бўлмаслиги лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПонур ва цементация деворининг бир вақтда қўлланилиши фильтрланиш бўйича тажрибалар ҳамда мустаҳкамлик ҳисоб-китоблари асосида асослантирилган бўлиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСув ўтказмас (ёки кам сув ўтказувчи, K<0,1 m/сут), асос тупроқларида ер ости контури учун дренаж билан бирга цементация деворини қўллаш фильтрация тажриба натижаларига асосланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАгар цементация девори ўрнатилмаса, тўғоннинг асос билан туташиш қисмида маҳкамлаш цементациясини амалга ошириш кўриб чиқилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish202. Қояли асосдаги йирик бузилишларни тўғрилаш чуқурлигини аниқлашда тўғон кучланиш ҳолати ҳисоблари, асоснинг бир жинсли эмаслиги (мустаҳкамлик шартлари бажарилиши лозим) ҳамда махсус тадқиқотлар натижалари ҳисобга олиниши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish203. Ярим қояли тупроқлардан иборат асослар устида қуриладиган гравитацион тўғонлар, қояли тупроқ асослар устидаги тўғонлар каби лойиҳаланиши, бунда ҳисобларга ярим қояли тупроқларнинг физик-механик тавсифлари инобатга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish204. Сув ташлагичли гравитацион тўғонларда бьефларни туташтириш усули қуйидагилар асосида белгиланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув оқимини товон-трамплинлар орқали ташлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтубдаги гидравлик сакраш ёки сувга кўмилмаган юзаки сакраш усуллари орқали;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиншоотнинг баландлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishустуннинг кенглиги, умумий ва солиштирма сув ташлаш сарфи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўзан ёки тўғонолди гидротехника иншоотларининг ўлчамлари ҳамда туб ва қуйи бьефдаги қирғоқ тупроқларининг физик-механик хусусиятлари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСув ташлагичли I ва II синф тўғонлар учун бьефлар туташтирилиши ҳамда қуйи бьефдаги иншоотлар конструкцияларини танлаш гидравлик ҳисоблар ва тажрибавий тадқиқотлар асосида асослантирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish205. Бьефларни туб гидравлик сакраш орқали туташтиришда, баландлиги 25 m ортиқ бўлган I, II ва III синф тўғонлар учун қувват сўндиргичлар сифатида сув урилма қудуқлари, сув урилмали деворлар ёки эрозияга чидамли сўндиргичлар қўлланилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОқим тезлиги 25÷30 m/s дан ошувчи баланд тўғонлар учун сув урилма қудуғи тубини полимербетон билан қопланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаландлиги 25 m дан кам бўлган барча синф тўғонлари учун ушбу ШНҚнинг 150-бандида келтирилган сўндиргичлар ҳамда тегишли асослашлар бўлганда бошқа турдаги сўндиргичларни лойиҳалаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСув урилгич плиталарининг қалинлигини камайтириш учун қуйидагилар амалга оширилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishплиталарнинг асосга анкерли маҳкамланиши (тўғон баландлигидан қатъий назар);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПлиталарда дренаж қудуқлари мосламалари ўрнатилиши (баландлиги 25 m гача бўлган тўғонларда, гидравлик жиҳатдан асосланганда эса баландлиги 40 m гача бўлган тўғонларда ушбу ШНҚнинг 156, 184-бандларидаги талабларни ҳисобга олган ҳолда).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish206. Тўғон ва асоснинг туташиш қисмидаги кучланиш ҳолатини яхшилаш ҳамда ҳароратли ёриқларнинг пайдо бўлишини олдини олиш мақсадида юқори томонидан чокларга зичлаштиришлар ўрнатилиши ҳамда бир ёки бир неча горизонтал қирқимлар орқали ажратиш усули қўлланилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Тўғонларнинг мустаҳкамлик ва турғунлик ҳисоблари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish207. Тўғонлар ва улар элементларининг мустаҳкамлик, турғунлик ва ёриқбардошлилик ҳисоблари, шунингдек уларнинг темир-бетон конструкцияларининг ёриқлар очилишига бўлган ҳисоблари ШНҚ 2.06.08-21, ҚМҚ 2.02.02-98 ва мазкур ШНҚнинг 7-боби ҳамда ушбу параграф талабларига мувофиқ бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish208. Текис доимий кўндаланг чокларга эга бўлган қирқимли конструкцияли гравитацион тўғонларнинг мустаҳкамлик ва турғунлик ҳисоблари алоҳида бир секцияси ёки шартли равишда 1 m кенгликда қирқилган тўғон қисми учун, текис вазифа схемаси асосида амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғоннинг кучланиш ҳолати ҳар бир секция (берк, сув туширгичли, стационар) учун алоҳида тартибда, уларнинг барпо этилиш хусусиятлари ва статик иш режимлари ҳисобга олинган ҳолда аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚирқимсиз тўғонларнинг турғунлик ҳисоблари иншоот учун бутунлигича ўтказилишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚирқимсиз тўғонларнинг мустаҳкамлик ҳисоблари амалдаги ШНҚнинг 8-боби талабларига мувофиқ равишда, шунингдек таранглик назарияси доирасида ҳажмий масалаларни ечиш усуллари асосида, аркали тўғонлар ҳисоблаш услубига ўхшаш тарзда амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМураккаб муҳандислик-геология, геокриологик ва фазовий шароитларда ишловчи қирқимсиз тўғонларнинг кучланиш ҳолати (тирқишлар таъсиридаги юкланишлар, асос реакцияси ва қирғоқ таянчларининг носимметриклиги) фазовий масалаларга хос бўлган тажрибавий ёки ҳисоблаш усуллари орқали аниқланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish209. Бетон гравитацион тўғонлар умумий мустаҳкамлик ҳисоблари юкланиш ва таъсирларнинг асосий ҳамда алоҳида бирикмаларининг тўла ҳолдаги таркибига бажарилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаландлиги 60 m дан катта бўлган тўғонларни лойиҳалашнинг бошланғич босқичларида, баландлиги 60 m дан кам бўлган тўғонларнинг эса барча лойиҳалаш босқичларида юклар ҳамда таъсирларнинг асосий ва алоҳида бирикмалари таркибини қисқартириб ҳисоблашга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish210. Тўғонларга юкланиш ва таъсирларни тўлиқ ҳисобга олишда ушбу ШНҚнинг 89 — 92-бандлари талабларига мувофиқ равишда қуйидаги омиллар инобатга олиниши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳарорат таъсирлари сифатида асоснинг бошланғич ва лойиҳавий фойдаланиш ҳарорат ҳолати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбетоннинг қотиш режими;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқурилиш чокларининг охирги ҳарорати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбетон девор кўтармасининг тўғоннинг лойиҳавий фойдаланиш ҳолатигача совиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув омборидаги сув ва ташқи ҳаво ҳароратининг мавсумий ўзгариши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиншоот фойдаланиш жараёнида иситилиш ёки совитилиш имконияти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиншоотни фойдаланиш даврида иситиш ёки совитилишининг бузилиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиншоотнинг ҳарорат режими лойиҳавий ҳолатдан табиий ҳолатга ўтиши муносабати билан юзага келадиган ҳарорат ҳолатининг ўзгариши.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғон жисми ва асосидаги фильтрланувчи сувнинг механик таъсири ШНҚнинг 97-бандига мувофиқ равишда ҳажмий ва устки кучлар кўринишида ҳисобга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИншоотнинг статик таъсирлари ҳисобларини схемалаштиришга мувофиқ равишда, сейсмик таъсирлар ҚМҚ 2.01.03-19 талабларига асосан икки ёки уч ўлчамли ҳисоб схемалари орқали аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФойдаланиш давридаги юкланиш ва таъсирларни тўлиқ асослашда, шунингдек асосий ва алоҳида бирикмаларни ҳисоблашда, тўғоннинг юқори қиррасида бетоннинг бўкиши (намланиши) таъсирлари ҳам инобатга олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish211. Тўғонларда юкланиш ва таъсирларнинг тўлиқ таркиби бўйича умумий мустаҳкамлик ҳисоблари қуйидаги ҳолатлар учун амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқуриб битказилган тўғондан фойдаланишнинг бошланғич даври учун (тўғон ҳали ўртача кўп йиллик фойдаланиш ҳароратигача тўла совимаган ҳолатда);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиншоотдан фойдаланишнинг барқарорлашган даври учун (тўла равишда ўртача кўп йиллик ҳароратларгача совиган ҳолатда).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғонларнинг умумий мустаҳкамлик шартлари, қоида тариқасида, ҳар иккала ҳолатда ҳам февраль ва август ойларида текширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish212. Тўғонларнинг фойдаланиш давридаги тўлиқ таркибли юкланиш ва таъсирларга оид ҳисоб-китоблар иншоотнинг қуйи қисмида қурилиш чокларининг очилиш эҳтимолини инобатга олган ҳолда таранглик назарияси усуллари орқали бажарилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚуйи ёқдаги чокларнинг очилиш чуқурлиги ушбу ШНҚнинг 119-банди талабларига мувофиқ ҳисоб-китоблар орқали аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғоннинг юқори қирраси олдидаги ва иншоот асосидаги материаллар шартли равишда яхлит деб қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғоннинг юқори қиррасидаги чокларнинг очилиш эҳтимоллари, туташиш кесишишлари ҳамда тортишиш зоналари чегаравий чуқурликлари аниқлангандан сўнг, улар мустаҳкамлик мезонларида қисман ҳисобга олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish213. Фойдаланиш даври тўла таркибли юкланиш ва таъсирларга ҳисобланувчи, гравитацион тўғонлар мустаҳкамлик шартлари ушбу ШНҚнинг 12-жадвали бўйича аниқланади, бунда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishyn , ylc , ycd — ушбу ШНҚнинг 122-бандига мувофиқ қабул қилинувчи коэффициентлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— бош максимал сиқувчи кучланиш, МPa;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— иншоотни фойдаланиш юкланишлари билан юклантириш вақтига талаб этилувчи, бетоннинг сиқишга бўлган ҳисобий қаршилиги, МPa;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishb — тўғоннинг асос бўйича кенглиги, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbd — ҳисобий горизонтал кесим кенглиги, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdt — тўғоннинг юқори қирраси олдида бетонни тортилишга тахмин этилишида аниқланувчи, тўғон жисмининг горизонтал кесимларида ва туташ кесимларидаги тортилиш зонаси чуқурлиги, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisht — тўғон ўқи йўналишидаги бўлинма ўлчами, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisht1 — кенгайган чоклар чегарасидаги (контрофорслар қалинлиги) бўлинмалар деворлари қалинлиги, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbh — ён томон кесими бўйича кенгайган чоклар билан бўлинма каллаги қалинлиги, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha1 — юқори қиррадан тўғон танасидаги дренажгача бўлган масофа, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha2 — тўғоннинг юқори қиррасидан цементацияли деворгача бўлган масофа, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha3 — тўғоннинг юқори қиррасидан асосдаги дренаж қудуқларининг биринчи қаторигача бўлган масофа, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ўлчамсиз коэффициент.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish214. Юкланиш ва таъсирларнинг қисқартирилган таркибига асосланган тўғонларнинг мустаҳкамлик ҳисобларида ҳарорат таъсирлари ҳисобланмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСейсмик таъсирлар ҚМҚ 2.01.03-19 талабларига мувофиқ, иншоотнинг бир ўлчамли (консолли) схема бўйича ҳисобланган ҳолати учун чизиқли-спекториал назария асосида аниқланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФилтрланувчи сувнинг куч билан бўлган таъсири эса фақат бетон-қоя туташувига қўйилган қарши босим кучлари шаклида ҳисобга олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАгар тўғон жойлашган туманда ташқи ҳаво ҳароратининг мавсумий ўзгариш амплитудаси 17 °С дан ошса, тўғон жисми ҳисобий горизонтал кесимлари кенглиги ёки унинг пойдевори бўйича ҳаво ҳароратининг ушбу ўзгаришлари таъсирида қуйи ёқ олдидаги қурилиш чокларининг очилиши ҳисобига камайиши инобатга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ:* Қуйи ёқ олдидаги мустаҳкамлик текширилишида s3 қийматнинг кенглиги 4,0 m бўлган ҳисобий горизонтал кесим қисмида қийматларни ўрталаштирилишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish** Кенг чокларсиз бўлган гравитацион тўғонлар учун кўрсатилган шартлар бажарилмаган тақдирда ушбу ШНҚнинг 217-банди талаблари асосида амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish*** Тўғоннинг ер ости контурида цементацияли девори бўлмаган ҳолларда кенг чоксиз тўғонлар учун a2 ўрнига a3, ва кенг чокли тўғонлар учун bh қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10-чизма. Тўғоннинг мустаҳкамликка бўлган ҳисобларига белгилашлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа — массивли; б — кенгайтирилган чоклар билан ва контрфорс; h — тўғон баландлиги; b — асос бўйича тўғон баландлиги; t — бўлинма узунлиги; t1 — кенгайтирилган чоклар чегарасидаги секция қалинлиги (контрфорс қалинлиги); bh — каллакнинг ён кесими қалинлиги; а1 — тўғон жисми дренажидан бўлган масофа; а2 — цементация пардаси ўқидан юқориги қиррагача бўлган масофа; а3 — асос дренажидан юқориги қиррагача бўлган масофа; Нd — ҳисобий кесимдан юқоридаги босим; bd — ҳисобий кесим кенглиги; 
— мувофиқ равишдаги, юқориги ёқ олдидаги горизонтал майдончалар бўйича, қуйи ёққа тик бўлган майдончалар бўйича, тўғоннинг юқориги қирра олдида асос билан туташ кесишиш майдончалари бўйича норматив кучланишлар; mu ва mt — юқориги ва қуйи ёқларга мувофиқ равишдаги, тўғон ёқлари нишаблари
— мувофиқ равишдаги, юқориги ёқ олдидаги горизонтал майдончалар бўйича, қуйи ёққа тик бўлган майдончалар бўйича, тўғоннинг юқориги қирра олдида асос билан туташ кесишиш майдончалари бўйича норматив кучланишлар; mu ва mt — юқориги ва қуйи ёқларга мувофиқ равишдаги, тўғон ёқлари нишаблариHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish215. Тўғонларнинг фойдаланиш даври юкланиш ва таъсирлар қисқартирилган таркибига бўлган мустаҳкамлик ҳисобларида кучланишлар материаллар қаршилиги услублари орқали, шунингдек иншоотнинг юқориги ва қуйи ёқларидаги кучланишлар қийматлари, МPa ушбу ШНҚнинг 10-чизмаси ҳамда қуйидаги формулалар орқали аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— юқориги ва қуйи қирралар олдидаги мувофиқ равишдаги горизонтал ва вертикал майдончалар бўйича норматив кучланишлар, МPa;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— мос равишдаги юқориги ва қуйи қирралар олдидаги горизонтал ҳамда вертикал майдончалар бўйича уринма кучланишлар, МPa;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— мувофиқ равишдаги тўғон юқориги ва қуйи қирралар олдидаги максимал тортилувчи ва максимал сиқилувчи бош кучланишлар, МPa;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— юқориги қирра олдидаги туташ кесими майдонлари бўйича таъсир этувчи норматив кучланишлар, МPa;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishM — тўғонга ҳисобий кесимдан юқорида шу кесимнинг оғирлик марказига нисбатан қўйилган кучлар моменти, МН∙m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishN — тўғонга ҳисобий кесимдан юқорида таъсир этувчи барча кучлар ҳисобий кесимига бўлган нормал проекциялар йиғиндисига тенг бўлган норматив куч, МН;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbd — ҳисобий кесим кенглиги, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishyw — сувнинг солиштирма оғирлиги, МН/m3;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНdu, Нdt, h — юқори ва қуйи бьефлар томонидан мувофиқ равишдаги ҳисобий кесим устидаги босимлар ҳамда юқори бьеф томонидан юқориги қирра олдидаги туташиш кесими тагидаги босим, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmn, mt — юқориги ва қуйи қирраларни ҳисобий кесим сатҳидаги мувофиқ равишдаги нишабликлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— тўғоннинг босим ёғи ва вертикал текислик орасидаги бурчак, град;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— тўғон пойдевори текислиги ва горизонтал текислик орасидаги бурчак, град.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМазкур формулаларда мўътадил тортувчи кучлар ва кучланишлар мусбат ишора билан, сиқувчилар эса манфий ишора билан қабул қилинган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСоат мили бўйича эгувчи момент мусбат ишора билан, соат милига тескариси эса манфий ишора билан қабул қилинган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish216. Фойдаланиш даври қисқартирилган таркибли юкланиш ва таъсирларига ҳисобланувчи, гравитацион тўғонлар мустаҳкамлик шартлари мазкур ШНҚнинг 13-жадвали бўйича қабул қилиниши бунда gn, glc, gcd, , Rb, b, bd , dt, t, t1, bh , a2, a3, 
— 205-бандида келтирилган 
— 204-бандида келтирилган.
— 205-бандида келтирилган — 204-бандида келтирилган.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish217. Гравитацион тўғонларнинг умумий мустаҳкамлигини тўғоннинг юқориги қирраси олдидаги чўзилган зона чуқурлиги dt унинг чегаравий қийматидан ортиқ, яъни 0,286bd га тенг бўлганда, сейсмик таъсирларни ўз ичига олувчи юкланишларни алоҳида бирикмаларини ҳисоблашда қуйидагиларни инобатга олиш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish0,286bd <dt< 0,320bd бўлганда — иншоот мустаҳкамлигини кесимда 
шарти бўйича кучланишлар қийматини тўғоннинг юқориги қирраси олдида бетонни чўзилишга ишлашини ҳисобга олмаган ҳолда аниқлаш билан баҳолаш;
шарти бўйича кучланишлар қийматини тўғоннинг юқориги қирраси олдида бетонни чўзилишга ишлашини ҳисобга олмаган ҳолда аниқлаш билан баҳолаш;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdt ³ 0,320bd бўлганда — тўғон жисми кесими темир-бетон каби, сиқилган зонада бетон мустаҳкамлигини таъминлаш билан қуйидаги шарт бўйича кўриб чиққан ҳолда, тўғоннинг юқориги қирраси арматураланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish* Агар босим қиррасининг баъзи қисмида ушбу мустаҳкамлик шарти бажарилмаса, бунда юқори қирранинг ушбу қисмида қурилиш бўғинларининг ёки гидроизоляциянинг қабул қилиниши мумкин бўлмаган очилишига йўл қўймаслик учун қўшимча чоралар кўриш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish** Кенг бўғинларсиз гравитацион тўғонлари учун бу шарт бажарилмаса, ушбу ШНҚнинг 217-банди талабларига амал қилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish*** Тўғоннинг ер ости контурида цементацияли девори бўлмаган ҳолларда, a2 ўрнига a3 — кенг бўғинларсиз тўғонлар ва bh — кенг бўғинли тўғонлар учун олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМатериаллар қаршилиги услублари орқали юкланиш ва таъсирларни қисқартирилган таркибга ҳисобланувчи тўғонлар учун, иншоотнинг қуйи ёғидаги максимал сиқувчи кучланиш, чўзилган зона бетонини ишдан чиққан ҳолатида қуйидаги формула бўйича аниқланишига йўл қўйилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— ушбу ШНҚнинг 212-бандида келтирилган.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСейсмик таъсирлар остида тўғоннинг кучланган ҳолатини енгиллаштириш ҳамда иншоотнинг юқори қисмидаги арматура сонини камайтириш учун конструкциялаш жараёнида тўғон каллаги массасини камайтириш бўйича чора-тадбирлар амалга оширилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish218. Юқори қиррасида гидроизоляцион экран ёки тўғоннинг юқори қиррасини асос билан туташиши гидроизоляция билан таъминланган тўғонларни лойиҳалашда, иншоотлар мустаҳкамлик мезонларига мувофиқ техник шартлар ишлаб чиқилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда, тўғонларнинг умумий мустаҳкамлик ҳисобларида юқори қиррада гидроизоляция қуйидаги ҳолларда ўрнатилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгидроизоляцияли экран ташқи механик шикастланишлардан ҳимоя қилиниши ёки уни таъмирлаш имконияти таъминланганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғон танасидаги дренаж бевосита экран ортида жойлаштирилганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТуташиш гидроизоляциясининг ҳисобга олиниши қуйидаги шартларда амалга оширилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпонур 0,166h дан кам бўлмаган узунликка эга бўлса;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғон босими понур орқали туташган ҳолда пойдевордан камида 0,166b ва 2a2 бўлган баландликка туташган фильтрланишга қарши экран билан ҳимояланган бўлса.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish219. Тўғон жисмидаги тешиклар чуқурлар ва бўшлиқлар атрофларидаги маҳаллий кучланишлар таранглик назарияси усуллари ёки тажрибавий-амалий тадқиқотлар натижаларига асосланиб аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЧуқурларнинг кириш бурчакларидаги кучланишлар концентрацияси, тўғон жисми мустаҳкамлигини баҳолашда ва арматура сонини ўрнатишда ҳисобга олинмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish220. Тўғонларнинг устки ва чуқурликдаги сув ташлаш туйнукларини лойиҳалаштиришда затворлар тиргак конструкциялари мустаҳкамлигини ҳисоблари бажарилиши лозим (ботиқлар, консоллар).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу конструкцияларнинг мустаҳкамлик ҳисоблари пўлат таянчли деталлар ва бетон асоснинг биргаликдаги ишини ҳисобга олган ҳолда таранглик назарияси усуллари орқали бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎйиқликнинг таянч рельсига бўлган юкланиш жадаллиги 2500 кН/ m дан ортиқ бўлганда, ўйиқлик конструкциялари мустаҳкамлик ҳисобларидан ташқари, ушбу конструкциялар моделларида тажрибавий-амалий тадқиқотлар ўтказилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish221. Гравитацион тўғонларнинг силжишга бўлган турғунлик ҳисоблари ҚМҚ 2.02.02-98 га мувофиқ амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғон турғунлиги иншоотнинг асос билан туташиши жиҳатидан баҳоланиши, шунингдек тўғон пойдеворидан пастда тўла ёки қисман ўтувчи, асосдаги бўш қатламлар билан боғлиқ қуйидаги ҳолатлар ҳам ҳисобга олиниши зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбўшлиқли тушиб кетувчи ёриқлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishювилиб кетиш доиралари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмузли бўртма тупроқлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмуздан тушган ва музлаган тупроқлар туташиши,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқуйи беъфдаги иншоотларнинг жойлашиши ва бошқа ҳисобий силжиш юзалари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСилжишга бўлган турғунлик ҳисоби билан бир қаторда, тўғоннинг қуйи ёғи зонасида асосни вайрон бўлиши билан чегаравий бурилиш схемаси бўйича турғунлиги кўриб чиқилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish222. Тўғон турғунлигини текширишда, ГЭС биноси ёки қуйи беъф томонидан тўғонга бевосита туташувчи бошқа массив иншоотларнинг силжишга бўлган биргаликдаги таъсири ҳисобга олиниши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСтанция биноси ёки бошқа иншоотга тўғри келадиган умумий силжитиш кучланганлик фоизи тўғон ва унга туташувчи иншоотнинг туташиш кучланишли ҳолати ҳисоб-китоблари асосида аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСтанция биноси учун силжитувчи кучланганликни аниқлаш бўйича бўладиган ҳисобий схемада станция биносини тўғоннинг қуйи қирраси билан туташиш конструкциясини ҳисобга олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаландлиги 60 m дан ортиқ бўлган иншоотларнинг I ва II синфлари учун мураккаб муҳандислик-геологик шароитларда ҳисобга қўшимча равишда моделларда тадқиқотлар ўтказилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish223. Қирқимсиз тўғонлар турғунлик ҳисоблари бутун иншоот учун тўла ҳолда бажарилгани каби, асосдаги муҳандислик-геологик шароитларнинг бир хил бўлмаганлиги ҳамда тўғон конструкциялари ва барпо этилиш шароитларининг ўзига хослигига кўра унинг алоҳида қисмлари учун ҳам алоҳида бажарилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҲисобларда иншоот билан бирга қояли асос қисмларини силжиши ва қирғоқ таянчлари таъсири ҳисобга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish224. Тўғонларнинг қурилиш даврида юкланиш ва таъсирларга бўлган ҳисобларида, тўғон жисмининг барча нуқталарида мустаҳкамлик шартлари бажарилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishyn, ylc, ycd — ушбу ШНҚнинг 118-банди талабларига мувофиқ аниқланувчи коэффициентлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
, Rb — ушбу ШНҚнинг 210-бандида келтирилган;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— максимал бош чўзувчи кучланиш, МPa;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— иншоотни фойдаланиш юкланишлари билан юклантириш вақтига талаб қилинувчи, бетонни чўзилишга бўлган ҳисобий қаршилиги.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚурилишнинг барча босқичларида тўғоннинг ШНҚ 2.06.08-21 ва ҚМҚ 2.02.02-98 талабларига мувофиқ алоҳида элементларини (устунларни) силжишга бўлган мустаҳкамлиги ва турғунлиги таъминланган бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғонни навбатлар билан барпо этишда, тўғон ва унинг элементлари мустаҳкамлиги сақланиши, шунингдек навбатлар оралиғида қурилиш чокларини бир бутун ҳолга келтирилмаган ҳолда таъминланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish225. Тўғонларнинг барча синфлари учун ёриқлар пайдо бўлиш эҳтимолига оид ҳисоб-китоблар фойдаланиш даврида ташқи ҳаво ҳарорати таъсирида қоладиган барча бетон юзалар ва қурилиш даврида ҳарорат таъсирига дуч келадиган бетонлаш блоклари учун бажарилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЁриқбардошлик ҳисоблари мўрт ҳолда бузилиш механика услубларини қўллаш ҳамда йирик масштабли намуналарни синаш йўли орқали олинган бетон тавсифларидан фойдаланилган ҳолда бажарилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғонларнинг I ва II синфлари учун лойиҳалаштиришнинг бошланғич босқичларида, III ва IV синф тўғонлари учун эса лойиҳалаштиришнинг барча босқичларида ҳарорат таъсирлари остида бетон конструкциялар ёриқбардошлигини баҳолаш ШНҚ 2.06.08-21 га мувофиқ амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғоннинг қуйи ёғидаги чокларнинг очилиш чуқурлигини аниқлашдаги ҳисобларда музлаган бетон учун бўлган чизиқли кенгайиш коэффициенти қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10-боб. Қояли асослар устида бўлган контрфорс тўғонлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Тўғонларни ва уларнинг элементларини лойиҳалаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish226. Контрфорс тўғонлар ва улар элементларини конструкциялаш ушбу ШНҚнинг 5-боби ҳамда ушбу боб талабларига мувофиқ амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish227. Контрфорс тўғонини танлашда массив-контрфорс тўғонлардан фойдаланиш тавсия этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish228. Массив-контрфорс тўғонларнинг юқори каллак қисми, қоида тариқасида, босим ёғининг шаклига мос равишда айланали ёки полигонал шаклда лойиҳаланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАсослаш асосида, каллак қисмида босим ёғи томони текис шаклда бажарилишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКаллак қисмида сув ўтказувчанликни ва гидростатик босимни камайтириш мақсадида тегишли дренаж тизими (дренаж тешиклари ёки каналлар) лойиҳалаштирилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўп аркали тўғонларнинг босимли ёпилмалари, осма шифт кўринишида қирқимсиз, контрфорс каллаги билан қаттиқ бирлашган ҳолда лойиҳалаштирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАсослашда ошиқ-мошиқли ёки конструктив чок воситасида аркасимон ёпилмаларни контрфорслар билан бирлаштирилишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБосимли текис ёпилмалар, плиталар кўринишида контрфорс каллакларига эркин таянган ҳолда лойиҳалаштирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКонтрфорс тўғонлар босимли ёпилмасининг қалинлигини мустаҳкамликни таъминлаш, фильтрланиш оқимини босим градиентини рухсат этилган чегара билан чеклаш, фильтрланишга қарши мосламаларни жойлаштириш шартларидан келиб чиққан ҳолда аниқланиши лозим. Бунда босимли ёпилма қалинлиги баландлик бўйича ўзгарувчан ҳолда юқориги қирранинг узлуксиз шаклини сақлаган ҳолда қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКонтрфорс тўғонларнинг босимли ёпилмасининг қалинлиги мустаҳкамликни таъминлаш, фильтрланиш оқимининг босим градиентини йўл қўйилган чегаралар доирасида чеклаш ҳамда фильтрланишга қарши мосламаларни жойлаштириш шартларидан келиб чиқиб аниқланиши, бунда ёпилма қалинлиги баландлик бўйича ўзгарувчан ҳолатда қабул қилиниши ва юқори қирранинг узлуксиз шаклини сақлаши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11-чизма. Массив-контрфорс тўғонинг алоҳида қисмлари ва элементлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1 — чўққи; 2 — контрфорс; 3 — массивли каллак (босимли ёпилма); 4 — қуйи ёпилма; 5 — тўғон дренажи; 6 — фильтрланишга қарши (одатда цементацион) девор; 7 — асос дренажи; 8 — цементацион йўлак; 9 — дренаж йўлаги; 10 — кўздан кечириш йўлаклари; 11 — фильтрланишга қарши зичлаштирилишлар; 12 — бўшлиқлар; 13 — бўшлиқларнинг горизонтал ёпилмалари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish229. Устки сув туширилиши лойиҳаланиши лозим бўлса, контрфорслар орасидаги бўшлиқларни ёпиш мосламаси лойиҳаланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБосимли турбинали сув ўтказгичларни тутиб туриш учун қуйи тўсиқлардан фойдаланишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish230. Иншоот бўшлиқларида фойдаланиш лойиҳавий шартлари, мустаҳкамлик ва ишончлиликни таъминлаш мақсадида зарур бўлган ҳарорат режими тутиб турилиши талаб қилинганда, бўшлиқлар горизонтал ёпилмалар билан ёпилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғон бўшлиқларида ҳавони сунъий равишда иситиш назарда тутилган ҳолларда, қуйи ёпилма мосламаси ёки иссиқлик изоляцияси девори ўрнатилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚуйи ёпилма ёки иссиқлик изоляцияси девори конструкцияси ҳамда иншоотнинг ҳарорат ҳолатини бошқариш бўйича тадбирлар қуйидаги талаблар асосида лойиҳаланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishконтрфорс массивли каллаги дренаж ишини самарали таъминлаши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғон бўшлиқларида мавсумий ҳаво ҳароратлари фарқини лойиҳада белгиланган рухсат этиладиган чегараларда чеклаб туриши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдоимий ишоратдаги йиллик ҳарорат ҳолатини сақлаб туриш шартларидан келиб чиқиб қабул қилиниши.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish231. Контрфорслар қалинлиги t1 қуйидагича бўлиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) массив-контрфорс тўғонлар учун:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisht1=(0,25-0,50)t,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisht — тўғон ўқи йўналишидаги секцияси ўлчами;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) аркасимон ёки текис ёпилмалари бўлган тўғонлар учун:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisht1= (0,15-0,25)t
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбироқ, 0,06acd дан кам эмас,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishacd — тўғон чўққисидан бошлаб ҳисобий кесим масофаси.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМазкур бандда белгиланган талаблар бажарилишида бўйлама эгилишга бўлган контрфорслар турғунлиги ҳисоби амалга оширилмаслигига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish232. Сейсмик туманларда жойлашувчи контрфорс тўғонлар учун, маҳаллий шароитларга боғлиқ ҳолда иншоотнинг қаттиқлигини оширувчи, оқимга кўндаланг бўлган йўналишда амалга оширилувчи конструктив ечимлар: тўсинлар ва қаттиқлик қовурғалари, контрфорсларни жуфт ҳолдан бир бутун ҳолатга келтириш бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish233. Контрфорс тўғонлар асоси ўртача фильтрланиш коэффициентига К≥0,1 m/d бўлганда асосда цементация девори лойиҳалаштириш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАгар асосни ташкил қилувчи жинслар амалда сув ўтказмайдиган ёки паст сув ўтказадиган (К < 0,1 m/ d) бўлса, цементация девори фақат махсус асослаш бўлганидагина лойиҳалаштирилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЦементация девор мосламасидан воз кечилган ҳолатда иншоотнинг юқориги қирраси доирасидаги тўғон билан асос туташишини цементациялаш бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКонтрфорсли тўғон ер ости контури таркибига асос дренажи киритилиши фильтрланишга оид тажрибалар билан асосланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish234. Тўғонларнинг I ва II синфларида фильтрланиш девори мосламаси учун босимли ёпилманинг пастки қисмида цементация йўлаги бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIII ва IV синф тўғонлари, баъзи ҳолларда эса II синф тўғонлари лойиҳаларида цементация йўлак мосламасиз контрфорслар оралиқларидаги бўшлиқлардан цементация деворлари бажарилиши имконияти кўзда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish235. Тўғон контрфорсларини қурилиш чоклари орқали қирқилишини лойиҳалаштиришда цементланувчи бўлганидек, ҳажмли бетонланувчи чоклар қўлланилиши имконияти кўриб чиқилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish236. Контрфорс тўғонлар учун сув ташлагичлар ушбу ШНҚнинг 203-бандига мувофиқ гравитацион тўғонлар учун бьефлар туташишлари схемаси бўйича лойиҳалаштирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКонтрфорслар чегарасида жойлашган сув ташлагичлар учун, бьефларни оқим ташлаш билан туташишларида, товон-трамплинлари конструкциялари қуйи бьефдаги ўзан майдони бўйича оқимлар тақсимланишини таъминлашлари лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЙиғилган сарфларни ўтказиш учун фойдаланилувчи контрфорс тўғонлар қуйи ёпилмалари қуйилиб келаётган оқимдан бўладиган кавитацион таъсирлар ҳамда ўзгариб турувчи юкланишларни ҳисобга олган ҳолда лойиҳалаштирилишлари лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish237. Контрфорс тўғонлар сув қурилмалари конструкцияларини лойиҳалаштириш ушбу ШНҚнинг 201-бандига мувофиқ бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish238. Сув иншоотларини қуришда асосни ташкил этувчи қояли тупроқларнинг қаттиқлигига боғлиқ равишда контрфорслар орасидаги бўшлиқдан сув ўтказиш мўлжалланганда, мазкур оралиқдаги асос юзасини бетон билан маҳкамлаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда, ушбу ШНҚнинг 154, 156 ва 204-бандлари талабларини ҳисобга олган ҳолда жойлашган бетон маҳкамлагич бўшатиш тешиклари ёки дренаж тешиклари бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Тўғонларнинг мустаҳкамлик ва турғунликка бўлган ҳисоблари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish239. Тўғонлар ва улар элементларини мустаҳкамлик, турғунлик ва ёриқбардошлиликка ҳамда темир-бетон конструкцияларини ёриқлар очилишига бўлган ҳисоблари ШНҚ 2.06.08-21, ҚМҚ 2.02.02-98 ҳамда ушбу ШНҚнинг 7-боби ва мазкур боб талабларига мувофиқ бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish240. Контрфорс тўғонларни лойиҳалашда контрфорсларнинг оқим бўйича ва унга кўндаланг равишдаги иши ва босимли ёпилмалар, умумий мустаҳкамликка ҳисобланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish241. Контрфорсларни текисликда, оқим бўйича умумий мустаҳкамликка доир ҳисоб-китобларда қуйидагиларни инобатга олиш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмассив контрфорс тўғонлар учун — ҳар бир секция алоҳида турган ҳолда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқирқими бўлмаган босимли ёпилмали тўғонлар учун — контрфорс билан оралиқни ярми чегарасида контрфорснинг ҳар қайси томони орқали унга босимли ёпилманинг бир қисми билан туташувчи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқирқилган босимли ёпилмаси бўлган тўғонлар учун — алоҳида турган контрфорс.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12-чизма. Контрфорсларни оқим бўйича мустаҳкамлик ҳисобларига бўлган схемалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа — массив-контрфорс тўғонлар учун; б — қирқимсиз аркали босим ёпилмалари бўлган тўғонлар учун; в — қирқимли босимли ёпилмалари бўлган тўғонлар учун; t1 — контрфорс қалинлиги; t — бўлинма узунлиги; bd — ҳисобий кесим кенглиги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish242. Контрфорслар умумий мустаҳкамлиги ҳисоблари, тўла таркибли юкланиш ва таъсирларнинг асосий ва алоҳида бирикмаларига бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаландлиги 60 m ортиқ бўлган тўғонлар контрфорсларини лойиҳалашнинг бошланғич босқичларида, шунингдек баландлиги 60 m кам бўлган тўғонлар учун лойиҳалашнинг барча босқичларида юкланиш ва таъсирларнинг асосий ҳамда алоҳида бирикмалари қисқартирилган таркибда ҳисоблашга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish243. Тўла таркиби бўйича ҳисоблашларда назарда тутилувчи юкланиш ва таъсирлар ушбу ШНҚнинг 89 — 92-бандларига мувофиқ аниқланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда, ҳарорат таъсирлари ушбу ШНҚнинг 211-бандига мувофиқ аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish244. Фойдаланиш даврида тўла таркибли юкланишларга бўлган контрфорслар ҳисоби ушбу ШНҚнинг 21 1 ва 212-бандларига мувофиқ бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКонтрфорслар мустаҳкамлиги шартлари мазкур ШНҚнинг 14-жадвали бўйича қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish245. Қисқартирилган таркиб бўйича олиб бориладиган ҳисобларда ҳисобга олиниши лозим бўлган юкланиш ва таъсирлар ушбу ШНҚнинг 214-бандига мувофиқ аниқланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда, контрфорснинг ҳисобий горизонтал кесимлари кенглигининг камайиши ёки пойдевор бўйича тўғоннинг мавсумий ўзгарувчанлик амплитудаси ҳамда ташқи ҳаво ҳарорати 17 °C дан юқори бўладиган мавсумий амплитудага эга туманларда жойлашган барча синфдаги тўғонлар тўла таркибдаги юкланиш ва таъсирлар асосида, таранглик назарияси усулларидан фойдаланилган ҳолда ушбу ШНҚнинг 14-жадвалида келтирилган мустаҳкамлик шартлари бажарилиши таъминланган ҳолда ҳисобланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish246. Контрфорс мустаҳкамлигини қисқартирилган таркибли юкланиш ва таъсирларига бўлган ҳисобларда кучланишлар материаллар қаршилиги услублари орқали аниқланиши, бунда юқориги ва қуйи қирралардаги контрфорснинг горизонтал кесимларидаги нормали кучланишлар қийматлари Мpa 
тўғоннинг алоҳида қисмларидаги бетоннинг таранглик модули миқдорини ҳисобга олган ҳолда қуйидаги формулалар бўйича аниқланиши лозим:
тўғоннинг алоҳида қисмларидаги бетоннинг таранглик модули миқдорини ҳисобга олган ҳолда қуйидаги формулалар бўйича аниқланиши лозим:Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishJred, Ared — мувофиқ равишда контрфорснинг келтирилган горизонтал кесими майдони, m2, инерция моменти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishм4; xn, xt — мувофиқ равишда контрфорснинг келтирилган кесими оғирлик марказидан юқориги ва қуйи қирраларигача бўлган масофалар, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishEb1, Eb2, Eb3 — юқориги ва қуйи каллаклар контрфорсига бетоннинг таранглик модули, МPa бўлиб, ушбу ШНҚнинг 125 ва 126-бандларига мувофиқ қабул қилинади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishN, M — ушбу ШНҚнинг 215-бандида келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish* Қуйи қирраси олдидаги мустаҳкамликни текширишда қийматни эни 4 m бўлган ҳисобий горизонтал кесим қисмида ўрталаштирилишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish**Тўғоннинг ер ости контурида цементация девори мавжуд бўлмаган ҳолларда, a2 ўрнига bh қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКонтрфорснинг келтирилган кесими ўлчамлари қуйидаги шартлардан қабул қилинади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13-чизма. Контрфорснинг келтирилган кесими ўлчамларини аниқлаш схемалари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1 — каллаклар кесимлари бетони таранглик модулларини Eb2 ва Eb3 , контрфорс бетони таранглигига Eb1 келтирилишида каллакларнинг келтирилган кесимлари контури
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishконтрфорснинг оқим йўналишига кўндаланг бўлган келтирилган кесими tired, m қуйидаги формула орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда, ti ва Ebi — контрфорснинг алоҳида қисмларида бўлган бетоннинг қалинлиги, m ва таранглик модули, МPa 25 ва 26-формулаларида мўътадил чўзувчи кучлар ва кучланишлар мусбат ишора билан сиқувчилар эса манфий ишора билан қабул қилинган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish247. Фойдаланиш даврида қисқартирилган таркибли юкланиш ва таъсирларга ҳисобланувчи, тўғонлар контрфорсларининг мустаҳкамлик шартлари мазкур ШНҚнинг 15-жадвалида келтирилган бўлиб, бу жадвалда: yn, ylc, ycd, 
— ушбу ШНҚнинг 216-бандида келтирилган.
— ушбу ШНҚнинг 216-бандида келтирилган.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— ушбу ШНҚнинг 218-бандида келтирилган.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish248. Контрфорсли тўғонларнинг синфи ва баландлигига боғлиқ босимли ёпилмаларни мустаҳкамлик ҳисоб-китоблари ҳам контрфорс мустаҳкамлиги ҳисобидаги каби, ўша кучланиш ва таъсирларга ҳамда уларнинг ўзаро мужассамлигига асосланган ҳолда бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМассив-контрфорс тўғонларнинг юқори каллагини мустаҳкамлик ҳисобида материаллар қаршилиги усули орқали ҳисоблашда, каллагининг контрфорсга туташиш қисмига, унга таъсир этувчи ташқи юкланишни мувозанатловчи бир текисда тақсимланган мўътадил кучлар қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТаранглик назарияси усули орқали ҳисоблашда эса каллаглар контрфорс жисмига қаттиқ сиқиб қўйилган деб ҳисобланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАркасимон босимли ёпилманинг мустаҳкамлик ҳисобларида материаллар қаршилиги усули орқали бир оралиқли арка сифатида, таранглик назарияси усули орқали эса бир оралиқли цилиндрик қобиқ деб қаралади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҲисоблар аркасимон босимли ёпилманинг контрфорсларга таяниш ҳақиқий схемасини инобатга олган ҳолда бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТекис босимли ёпилмаларни мустаҳкамлик ҳисоблашда материаллар қаршилиги усули орқали бир оралиқли, контрфорсларга эркин таянган тўсин сифатида, таранглик назарияси усули орқали эса эркин таянган бир оралиқли плита сифатида қараш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish249. Массив контрфорс тўғонлар каллакларини мустаҳкамлик ҳисобларида, иншоотнинг баландлигига қарамасдан, каллакнинг барча нуқталарида мустаҳкамлик шартлари бажарилиши талаб этилади. Бунда, сейсмик таъсирларни инобатга олмайдиган юкланиш ва таъсирларнинг асосий, алоҳида бирикмалари ҳамда қуйидаги формулалар ҳисобга олинади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсейсмик таъсирларни ўз ичига олмайдиган юкланиш ва таъсирларнинг алоҳида бирикмалари ҳисобларида:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— вертикал майдончалар бўйича амал қилувчи, тўғоннинг узуна ўқига тик бўлган норматив кучланиш, МPa;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— ушбу ШНҚнинг 213-бандида келтирилган;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— ушбу ШНҚнинг 224-бандида келтирилган.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАркасимон ва текис ёпилмаларнинг мустаҳкамлик шартлари ШНҚ 2.06.08-21 га мувофиқ қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМассив-контрфорс тўғоннинг тўғон ўқи бўйича чўзиладиган каллаги қисмларида, конструктив арматуралаш кўзда тутилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish250. Тўғон контрфорслари оралиқларида сув ташлагичлар жойлашадиган бўлса, оқимга кўндаланг йўналишида сейсмик таъсирларга ҳамда гидростатик юкланишга контрофорс ҳисоби бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКонтрфорслар асосга сиқиб қўйилган вертикал плита каби ҳисобланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКонтрфорсларни сейсмик таъсирларни ўз ичига олмаган ҳолдаги юкланиш ва таъсирларнинг асосий ҳам алоҳида мужассамликлари бўйича ҳисоблашда плитанинг юқори ва қуйи ёқлари эркин деб қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСейсмик таъсирларни инобатга олган ҳолда юкланишларнинг алоҳида мужассамликлари бўйича ҳисоблашда, юқори қирра ва қуйи ёпилмалар мавжуд бўлса, плитанинг қуйи қирраси ҳам эркин таянган деб қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish* Агар тўғоннинг босим чегарасининг баъзи қисмларида берилган мустаҳкамлик шартлари бажарилмайдиган бўлса, бунда юқориги чегаранинг бу қисмида гидроизоляция бўйича қўшимча тадбирлар кўзда тутилиши ва қурилиш чокларининг йўл қўйиб бўлмайдиган очилишини олдини олувчи чоралар кўрилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОқимга кўндаланг ҳолдаги текисликда контрфорслар мустаҳкамлиги ҳисобида, иншоотнинг синфи ва баландлигидан қатъи назар, контрфорсларнинг ён қирралари учун қуйидаги мустаҳкамлик шартларига риоя қилиниши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishюкланиш ва таъсирларнинг асосий ва алоҳида бирикмалари ҳисобида, сейсмик таъсирларни ўз ичига олмаган ҳолда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishюкланиш ва таъсирларнинг алоҳида бирикмалари ҳисобларида, сейсмик таъсирларни ўз ичига олган ҳолда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— контрфорс мустаҳкамлиги ҳисоблари орқали оқим бўйича бўлган текисликда ҳамда оқимга кўндаланг бўлган текисликда аниқланган, горизонтал майдончалар бўйича жами норматив кучланишлар;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdt — контрфорснинг ён қирраси олдидаги чўзувчи кучланишлар амал қилиш зонаси чуқурлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisht1 — контрфорс қалинлиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКонтрфорсларни оқимга кўндаланг ҳолда эгишга бўлган ҳисоб схемаларида, сув ташловчи иншоотлар ва шу йўналишда иншоот қаттиқлигини кўтарувчи бошқа элементлар тузилмаларини ҳисобга олиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish251. Контрфорсли тўғон элементларининг маҳаллий мустаҳкамлик ҳисоблари, тўғоннинг умумий мустаҳкамлиги ҳисобида қўлланиладиган юкланиш ва таъсирлар бирикмаларига нисбатан амалга оширилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСув туширгич пастидаги кўтарма, кўприк-тўғон устуни, ажратувчи ва бўлувчи деворлар, турбинали сув ўтказгичлар, сув қабул қилиш конструкциялари ва қурилиш ҳамда фойдаланиш давридаги сув туширгувчиларнинг маҳаллий мустаҳкамлик ҳисоблари, туйнуклар атрофидаги маҳаллий кучланишларни аниқлаш ва контрфорслардаги бошқа зарур ҳисоб-китоблар ушбу ШНҚнинг 219-бандига мувофиқ бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАркасимон ва текис ёпилмали тўғонлар контрфорслари консолли туртиб чиққан жойлари ҳисоблари ҳамда қуйи ёпилма плиталари ҳисоби ШНҚ 2.06.08-21 га мувофиқ амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish252. Контрфорс тўғонлар турғунлик ҳисоблари ушбу ШНҚнинг 221 ва 222-бандларига мувофиқ амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМассив-контрфорс тўғонларда алоҳида турган секциялари турғунлиги ҳисоблари, аркасимон ва текис ёпилмали тўғонларда алоҳида турган контрфорслар турғунлик ҳисоблари бажарилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish253. Қояли асосдаги йирик бузилган ёриқларни қўйиб тўғрилаш чуқурлиги тўғоннинг кучланган ҳолати ҳисоби натижалари бўйича, асоснинг бир жинсли эмаслигини ҳисобга олган ҳолда қояли асос билан бирга аниқланиши, бунда ушбу ШНҚнинг 225-бандидаги мустаҳкамлик шартлари бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish254. Контрфорс тўғонлар ва улар элементларининг қурилиш даврида мустаҳкамлик ҳисоблари мазкур ШНҚнинг 224-бандига мувофиқ бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish255. Контрфорс тўғонлар барча синфлари бетон конструкциялари, иншоотлар баландлигидан қатъи назар, ҳарорат таъсирлари остида ёриқлар пайдо бўлиши бўйича ушбу ШНҚнинг 225-бандига мувофиқ ҳисобланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11-боб. Аркали ва аркали-гравитацион тўғонлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Тўғонлар ва уларнинг элементларини тузилма ҳолига келтириш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish256. Аркали ва аркали-гравитацион тўғонлари ва уларнинг элементларини тузилма ҳолига келтириш мазкур ШНҚнинг 6-боби ҳамда ушбу боб талабларига мувофиқ бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish257. Аркали ёки аркали-гравитацион тўғонларни танлашда техник-иқтисодий жиҳатдан солиштириш асосида харажатларни минималлаштиришга эътибор берилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish258. Аркали ёки аркали-гравитацион тўғоннинг асос билан туташиши унинг туташмаларини қирғоқларга ўйиб киритиш ҳамда тўғон контурига равон кўриниш бериш йўли билан амалга оширилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎйиб киритиш чуқурлиги мақсадга мувофиқлиги, қирғоқ таянчларининг турғунлигини таъминлаши ҳамда тўғон жисми ва қоятош туташишларидаги ижобий кучланиш ҳолати инобатга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБутун тўғон-асос мажмуаси бўйича сарф-харажатлар жамланмаси ва таннархи минимал бўлиши асосида ўзгарувчанликлар аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish259. Тўғон конструкцияси ва шаклларини танлаш лойиҳалашнинг бошланғич босқичларида тахминий ҳисоблар ҳамда айни ўхшашликлар усули асосида амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғон қоя массивининг горизонтал юзасига мос туширилган ҳолда жойлаштирилиши ва бу жараёнда тўғоннинг барча геометрик параметрларининг узлуксизлиги ҳамда туташиш юзаларининг силлиқлиги тамойилларига риоя қилиниши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish260. Тўғоннинг вертикал эгриликлари иншоотда ижобий кучланиш ҳолатини таъминлаш шартларидан келиб чиққан ҳолда белгиланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЗарур ҳолларда тўғонни барпо этиш схемаси, секциялараро чокларнинг конструкциялари, уларни бир бутун ҳолатга келтириш муддатлари ҳамда сув сатҳининг кўтарилишини чекловчи тузилмалардан фойдаланиш имкониятлари инобатга олинган ҳолда, қурилиш даврида алоҳида турган устунлар ва секцияларнинг барқарорлигини таъминлаш мақсадида тегишли тузатишлар киритилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish261. Аркали ва аркали-гравитацион тўғонларни қуйидаги ҳолларда лойиҳалашга йўл қўйилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishlch/h<2 бўлганда, (бунда, lch — тўғри юқори қирраси бўйича арка хордаси узунлиги, h — тўғон баландлиги) ҳамда даранинг учбурчак шаклида доимий қалинликдаги айланасимон шаклга эга аркалар билан ёки оёқ томонида маҳаллий кенгайишлар билан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2≤lch/h≤3 бўлганда, дара шакли трапециясимон ёки унга яқин иккиланган эгри шаклда бўлганда ўзгарувчан қалинликдаги ва эгриликдаги аркалар билан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishlch/h>3 бўлганда, иккиланган эгрили симметрик тирқишларда (створ), аркалар билан доимий қалинлик ва эгриликдаги, бунда эгрилик вертикал йўналишда тўғоннинг энг мақбул кучланиш ҳолатига келтириш шартларидан келиб чиққан ҳолда танланади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishносимметрик устунларда ва турли жинсли асосларда ўзгарувчан қалинликдаги айлана шаклида бўлмаган аркалар кўринишидаги аркалар билан.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish262. Ҳарорат ўзгариши натижасида пайдо бўладиган ёриқлар ва нотекис чўкишларга қарши кураш мақсадида тўғоннинг кўндаланг (секциялараро) чоклари кесилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУшбу чоклар сув омбори тўлдирилишидан аввал бир бутун ҳолга келтирилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаланд бўлмаган, цилиндрсимон шаклга яқин тўғонлар учун секциялараро чоклар текис вертикал ҳолда лойиҳалаштирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАркали тўғонларда секциялараро чокларни лойиҳалаштириш қуйидаги конструктив ва мустаҳкамлик талаблари асосида амалга оширилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчок юзасини горизонтал аркалар билан кесишиш чизиқлари чок юзасида чизиқсимон (геликодал) шакл ҳосил қилиб, горизонтал аркалар ўқларига нисбатан ортогонал ҳолда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғоннинг ўрта юзасида чоклар траекторияси максимал равишда вертикалга яқин келтирилган ҳолда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчок юзасининг вертикал текисликдан узоқлашуви минимал ҳолда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчокларнинг ўрта чизиқлари асос билан туташиш юзасидаги ўрта чизиқ билан кесишиш бурчаклари (периметрал чок) мумкин қадар тўғри бурчакка яқин ҳолда.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish263. Чокларни бир бутун ҳолга келтириш кетма-кетлиги ҳамда чоклар туташиш ҳароратлари тўғоннинг кучланиш ҳолатлари ҳисобга олинган ҳолда, очилган чокларни цементациялаш миқдори ҳамда бетон девор қурилмасини қабул қилинган туташиш ҳароратигача совитиш тадбирлари техник-иқтисодий жиҳатдан мақсадга мувофиқ бўлиши таъминланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЛойиҳада ўртача ҳароратларни бошқариш, балки туташишдаги ҳарорат градиентларини ҳам бошқариш мақсадга мувофиқлиги кўриб чиқилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish264. Тўғонни асос билан туташишида зарурий ҳолларда қуйидагилар кўзда тутилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиниқликлар, узилмалар, йирик ёриқлар ва бўшлиқларни бартараф этиш мақсадида бетон ёки темир-бетон панжаралар, тиқинлар, шпонкалар, буткул бетон массивлар ҳамда цементлаш ускуналарини қўллаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishюқори мустаҳкамликка эга конструкция элементлари орқали тўғондан қоя массиви ичига кучланишни самарали узатишни таъминлаш мақсадида ерости темир-бетон деворлари, контрфорслар, устун-қозиқлар ва синиқлардан фойдаланиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдастлаб кучланган ёки кучланмаган анкерлар, бетон плита ва босим деворлари ёки уларнинг бирикмаларини қўллаш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish265. Тўғоннинг асосга таянишида тўғон арка ўқларига мўътадил юзалар бўйича бирикиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда, зарурий ҳолатларда таяниш шароитларини яхшиловчи конструкциялар кўзда тутилиши (қирғоқ устунлари, эгар, тиқин, тўғоннинг қирғоқолди секциялари юқори қисмидаги бир бутун ҳолга келтирилмаган қурилиш чоклари) лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАрка таянчи кўринишини эгри чизиқли ёки полигонал шаклда қабул қилинишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғоннинг асос билан туташишидаги кучланишларни камайтириш учун тўғонни таянч контури бўйича маҳаллий йўғонлашувини кўриб чиқиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғоннинг аркали қисми даранинг энг тор тирқишсимон қисмида жойлашган тўсиқдан конструктив чок билан ажратилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish266. Тўғонни асос билан туташишини лойиҳалаш жараёнида, унинг асос билан туташиш қисмида чўзувчи кучланишлар юзага келиши мумкин бўлган ҳолатларда, юқори қирра зонасида қуйидаги конструктив мосламаларни назарда тутиш зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishюқори бьеф оралиқ сатҳида асослашлар билан цементланувчи чок-қирқим;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғон олдидаги асосда тўғон баландлигининг (5 — 10 фоиз) чуқурлигида вертикал тирқиш (кесик) мосламаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчиқарилувчи цементация девори, гидроизоляцияли қисқа бетон понур (уни тўғон босим ёғи билан туташиши ушбу ШНҚнинг 172-банди талабларига мувофиқ амалга оширилиши лозим).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish267. Аркали ва аркали-гравитацион тўғонлар сув туширгич мосламаларини ушбу ШНҚнинг 65, 7, 136 — 138, 203 ва 204-бандларини ҳисобга олган ҳолда лойиҳалаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАркали тўғонлар сув туширгичларини лойиҳалашда, тушаётган сув дара қияликларига қуйи бьеф сув сатҳидан юқори бўлган ҳолда тўпланишига йўл қўйилмаслиги (фақат сув сачратмалари ва сув чанги тушишига йўл қўйилади) лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Тўғонларниг мустаҳкамлик ва турғунлик ҳисоблари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish269. Кучланиш-деформацияланган ҳолат, тўғондан асосга узатилувчи кучланганлик миқдори ва йўналиши, тўғоннинг мустаҳкамлиги ҳамда турғунлиги ҳисоблари, моделларда ўтказилувчи амалий-тажрибавий тадқиқотлар орқали аниқланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаландлиги 60 m дан юқори бўлган тўғонларнинг I ва II синфлари учун, шунингдек 60 m гача бўлган тўғонларнинг барча синфлари учун мураккаб муҳандислик-геологик шароитларда ҳамда фойдаланишда синалмаган янги тузилмавий ечимларни қўллашда, амалий-тажрибавий тадқиқотлар ўтказилиши мажбурий ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЛойиҳалаштирилишнинг дастлабки босқичларида иншоотнинг қулай шаклларини ҳамда тузилмавий ечимларини танлаш учун кичик таранг моделларда тадқиқотлар ўтказилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЛойиҳа босқичида фойдаланиш даврида тўғоннинг кучланиш-деформацияланиш ҳолатини аниқлаш мақсадида, чоклар очилиш эҳтимоллари ва ёриқлар пайдо бўлиши, материалнинг тарангсиз ишлаши, барпо этиш босқичланиши самараси, шунингдек иншоотнинг вайрон қилувчи юкланиши бўйича мустаҳкамлик захирасини баҳоланишини ҳисобга олган ҳолда мустаҳкамлик моделларини қўллаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЛойиҳалаштиришнинг тугалланиш босқичларида тўғон-асос тизимининг ушлаб туриш лаёқатини баҳолаш учун геомеханик моделлардан фойдаланиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish270. Аркали ва аркали-гравитацион тўғонларнинг кучланиш-деформацияланган ҳолатини аниқлаш бўйича ҳисоблашлар қуйидагиларни инобатга олган ҳолда амалга оширилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғон қурилишининг технологик кетма-кетлиги (барпо этиш босқичлари);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқатламлар ва чокларни бир бутун ҳолатга келтириш ҳамда сув омборини тўлдириш жараёнлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishуч ўлчамли шароитларда охирги элементлар услуби асосида ҳисоблаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishуч кўринишдаги арка ва консолларни силжишини ўсишидаги намунавий юкланишлар услуби;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсупер-элементлар услуби;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўртача қалинликдаги қобиқлар назариясига асосланган рақамли услубларни қўллаш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғонларнинг III-IV синфлари ҳисоблари ҳамда барча синф тўғонлари дастлабки ҳисоблари соддалаштирилган услублар орқали бажарилишига (арка-марказий консол услуби, тажрибавий юкланишлар қисқартирилган услуби, юпқа қобиқлар назарияси бўйича) йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЗарур ҳолларда ҳисоб-китоблар қуйидагиларни инобатга олган ҳолда амалга оширилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчокларнинг очилиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishюқори бьеф томонидан тўғоннинг асос билан туташишида қоя жинсларининг бўшашиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғон жисмида қурилиш чоклари очилиши ва ёриқлар юзага келиши.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish271. Қурилиш чокларини очилиши ва ёриқларни ҳисобга олган ҳолдаги аркали ҳамда аркали-гравитацион тўғонлар ҳисобларида, иншоот мустаҳкамлигини баҳолаш сиқилган зонадаги бетон мустаҳкамлиги бўйича амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМустаҳкамликни баҳолаш ШНҚ 2.06.08-21 га мувофиқ барча тарафдан сиқилган бетоннинг ҳисобий қаршилигини ортишини ҳисобга олган ҳолда амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish272. Тўғонларни сейсмик таъсирларга бўлган мустаҳкамлик ва турғунлик ҳисоблари ушбу ШНҚнинг 210 ва 214-бандларига мувофиқ шу таъсирларнинг энг ноқулай йўналишлари учун амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғонларни сейсмик таъсирларга лойиҳалаштирилишида мустаҳкамлик ҳисоблари қурилиш чокларини ва ёриқларни очилишини ҳисобга олган ҳолда бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish273. Аркали ва аркали-гравитацион тўғонлар учун қирғоқ қояли таянчларнинг турғунлиги ҳисобларини, таянчларни тўғон билан биргаликдаги ишидаги, уларни кучланиш деформацияланган ҳолатини ҳисобга олган ҳолда бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКенг устунли тўғонлар учун (lch / h > 3 бўлганда) қояли асос билан биргаликдаги тўғоннинг умумий турғунлик ҳисоби бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБарча ҳолларда тўғон асосидаги маҳаллий мустаҳкамлик (турғунлик) ҳисобига бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish274. Қирғоқ таянчлари турғунлиги ҳамда тўғон асосининг кучланиш-деформацияланиш ҳолати ҳисобида, тўғондан узатилувчи зўриқиш, қояли блокнинг ўз оғирлиги, фильтрланиш ва сейсмик таъсирлар ҳисобга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish275. Қирғоқ таянчларининг турғунлик ҳисоблари муҳандислик-геологик, геокриологик ва топографик шарт-шароитларни ҳисобга олган ҳолда ажратилувчи алоҳида қояли блокларнинг чегаравий ҳолатининг ташхис қилинишидан келиб чиққан ҳолда амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚирғоқ таянчи турғунлиги энг оз турғунликка эга бўлган қояли блок ҳисоби натижалари бўйича аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish276. Аркали ва аркали-гравитацион тўғоннинг умумий турғунлик ҳисоби, тўғонни асос билан бирга чегаравий ҳолатда силжиши бўйича энг катта эҳтимолликка эга бўлган кинематик схемасидан келиб чиққан ҳолда амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАркали тўғон турғунлигини йўқотиш кинематик схемаси кучнинг виртуал силжиши жараёнида силжишга бўлган қаршилик кўпаймаслиги лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу шартни қояли асос ва қирғоқ таянчларидаги силжиш ҳисобий юзалари (аркалар хордасининг виртуал силжишида қисқармайдиган) қаноатлантиради.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish277. Аркали ва аркали-гравитацион тўғонлар мустаҳкамлиги ва турғунлиги ҳисобларида ушбу ШНҚнинг 8-жадвалида келтирилган иш шартлари коэффициентларидан ташқари, 16-жадвалда келтирилган иш шароитлари коэффициенти ҳисобга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish278. Тўғонлар ҳисобида унинг тутиб туриш лаёқатига тўғон жисмида жойлашган сув қабул қилиш ва сув ташлаш иншоотларининг таъсири ҳисобга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАркали ва аркали-гравитацион тўғонини алоҳида элементларнинг ишлашини ўзига хослигини ҳисобга олмаган ҳолдаги умумий мустаҳкамликка бўлган ҳисобларида (кўприк-тўғон кўприги, сув туширгич, сув қабул қилгич элементлари, босимли сув ўтказгичлар ) кўрсатилган элементлар маҳаллий мустаҳкамликка ҳисобланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБир вақтнинг ўзида амал қилувчи бир неча омиллар мавжудлигида, иш шартларининг мувофиқ равишдаги коэффициентларининг кўпайтмалари ҳисобга киритилади (масалан, сейсмик таъсирларни ҳисобга олган ҳолдаги кенг устунлардаги тўғонлар умумий турғунликлари ҳисобларида ycda,2=1,1‧1,1=1,21)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish279. Аркали ва аркали-гравитацион тўғонларнинг I ва II синфлари асосларининг кучланиш-деформацияланиш ҳолати, маҳаллий мустаҳкамлик ҳисоблари ҚМҚ 2.02.02-98 га мувофиқ амалга оширилиши, бунда тўғоннинг қирғоқ туташишларида пластик деформациялар соҳалари ҳосил бўлиш имкониятлари ҳисобга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАгар қоя массивининг бўшашган юзалари учун мустаҳкамлик шартлари бажарилмаса, ушбу ШНҚнинг 264-бандига мувофиқ зарур тадбирлар кўрилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.06.06-23 «Бетон ва темир-бетон тўғонлар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
1-ИЛОВА
1-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.06.06-23 «Бетон ва темир-бетон тўғонлар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
2-ИЛОВА
2-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДала кузатувларнинг таркиби ва мазмуни
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Дала кузатувлари лойиҳаси иншоотнинг синфи, муҳандислик-геологик шароитлари, қурилиш ва фойдаланиш шароитларига кўра қуйидагиларни ўз ичига олиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқурилиш ва фойдаланиш даврида кузатувларнинг мақсади, вазифалари, таркиби, ҳажми ва даврийлигининг кузатув дастурини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishназорат ўлчов ускуналарини (НЎУ) ўрнатиш ва монтаж қилиш, бошқарув панелларини жиҳозлаш, кабель линияларини ётқизиш бўйича кўрсатмаларни;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНЎУларини, алоқа линияларини, коммутациялайдиган мосламаларни умумий жойлаштириш схемаларини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтурларини, НЎУларини паспорт маълумотларини ҳамда уларнинг градуировка хусусиятларини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНЎУни ўрнатиш учун ўрнатилган деталлар ва монтаж мосламаларининг ишчи чизмаларини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishасбобларга, қўшимча ускуналарга, кабель маҳсулотларига, кузатувлар ўтказишга, натижаларни қайта ишлашга ва таҳлилига сметаларни.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Барча синфдаги тўғонларни ҳисоб-китоб қилишда, ҳақиқий кузатувлар билан назорат қилинадиган иншоотларнинг ва уларнинг асосларини ҳолатини йўл қўйилган чегаравий-рухсат берилган кўрсаткичлари ўрнатилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Алоҳида жадвал кўринишидаги чегаравий-рухсат берилган қийматларини лойиҳага киритиш лозим.