Hujjatga taklif yuborish
Audioni tinglash
Hujjat elementidan havola olishЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ҚУРИЛИШ ВА УЙ-ЖОЙ КОММУНАЛ ХЎЖАЛИГИ ВАЗИРИНИНГ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБУЙРУҒИ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.06.05-21 «Грунт материалларидан тўғонлар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларини тасдиқлаш тўғрисида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2024 йил 29 февралда ҳисобга олинди, 236 ҳисоб рақами]
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикасининг Шаҳарсозлик кодексига мувофиқ буюраман:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. ШНҚ 2.06.05-21 «Грунт материалларидан тўғонлар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари иловага мувофиқ тасдиқлансин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Ўзбекистон Республикаси давлат архитектура ва қурилиш қўмитаси раисининг 1998 йил 20 мартдаги 28-сон буйруғи билан тасдиқланган ҚМҚ 2.06.05-98 «Тупроқ материалларидан бўлган тўғонлар» қурилиш меъёрлари ва қоидалари ўз кучини йўқотган деб топилсин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Мазкур буйруқ Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги, Фавқулодда вазиятлар вазирлиги ҳамда Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги билан келишилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Ушбу буйруқ расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishВазир Б. ЗАКИРОВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТошкент ш.,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2024 йил 25 январь,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish21-сон
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКелишилди:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСув хўжалиги вазири Ш. ХАМРАЕВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТошкент ш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2023 йил 12 декабрь
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФавқулодда вазиятлар вазири А. КУЛДАШЕВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТошкент ш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2023 йил 14 декабрь
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТоғ-кон саноати ва геология вазири Б. ИСЛАМОВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТошкент ш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2023 йил 29 декабрь
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирининг 2024 йил 25 январдаги 21-сон буйруғига
ИЛОВА
ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.06.05-21 «Грунт материалларидан тўғонлар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМазкур шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари (бундан буён матнда ШНҚ деб юритилади) гидротехника, сув транспорти йўллари, мелиорация, сув таъминоти, балиқ урчитиш ҳавзаларини қуриш учун грунт материалларидан (кўтармали, грунт тортувчи воситасида кўтарилувчи, тош-грунтли ва тош билан қурилувчи) янги тўғонларни лойиҳалаштириш ва мавжудларини қайта лойиҳалашга қўйилган талабларни белгилайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-боб. Шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари ҳамда техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатларга ҳаволалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Ушбу ШНҚда қуйидаги шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари ҳамда техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатларга ҳаволалар келтирилган:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 1.02.07-19 «Қурилиш учун муҳандислик-техник изланишлар»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚМҚ 2.06.01-97 «Гидротехника иншоотлари. Лойиҳалаштиришнинг асосий низомлари»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚМҚ 2.01.03-19 «Сейсмик ҳудудларда қурилиш»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚМҚ 2.01.14-98 «Ҳисобий гидрологик тавсифларни аниқлаш»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚМҚ 2.02.02-98 «Гидротехника иншоотларининг заминлари»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚМҚ 2.06.04-97 «Гидротехника иншоотларига юклар ва таъсирлар (тўлқин, муз ва кемалар)»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚМҚ 2.06.08-97 «Гидротехника иншоотларининг бетон ва темир-бетон тузилмалари»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 25100-2020 Грунтлар. Классификация (расмий манба: Грунты. Классификация);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 23457-86 «Ҳаракатни ташкил этишнинг техник воситалари (расмий манба: Технические средства организации дорожного движения).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-боб. Атамалар ва таърифлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Ушбу ШНҚда қуйидаги атамалар ва уларнинг таърифлари қўлланилган:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув босими — сув устунининг кўриб чиқилаётган баландлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбосим сатҳи — сув оқими тўсилиши натижасида ҳосил бўлган сув сатҳи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгидротехника — муҳандислик иншоотлари ёрдамида сув ресурсларидан фойдаланиш, уларни муҳофаза қилиш ва сувнинг зарарли таъсирига қарши курашни қамраб олувчи фан ва техника соҳаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгидротехника иншоотлари — сув омборлари тўғонлари, дарёлар, сойлар, каналлар ва коллекторлардаги тўғонлар, дарёларнинг ўзанларини тўсувчи иншоотлар, сув олиш, сув ўтказиш, сув ташлаш ҳамда қирғоқларни ҳимоя қилиш иншоотлари, гидроэлектростанциялар, насос станциялари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдренаж — фильтрланган ва ер ости сувларини йиғиш ва йўналтириш учун қурилма (зовур);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishжадал босим сатҳи (ЖБС) — гидротехника иншоотларининг фавқулодда вазиятларда, юқори бьефда босим сатҳининг вақтинчалик рухсат этилган нормасидан юқори кўтарилиш даражаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкўчки — турли хил табиий ва техноген омилларнинг таъсири туфайли грунт ёки тоғ жинслари массасининг силжиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмўътадил босим сатҳи (МБС) — гидротехника иншоотларининг мўътадил шароитда сақлай олиши мумкин бўлган юқори бьефнинг энг юқори босим сатҳи даражаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсуффозия — грунт ичидаги фильтрлаш оқими сабабли грунтнинг алоҳида зарралари ва минералларининг ҳаракатланиши ёки уларнинг ювилиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғон — сув сатҳини кўтариш учун сув оқимини ва унинг водийсини тўсиб қўядиган сувни тўсиб турувчи иншоот.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-боб. Умумий қоидалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Грунт материалларидан тўғонларни ҚМҚ 2.06.01-97 талабларига мувофиқ лойиҳалаштириш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Тўғонларнинг синфлари ҚМҚ 2.06.01-97 талабларига мувофиқ ўрнатилиши, бунда лойиҳада белгиланган шартлар ўзгарганда, иншоотларнинг синфлари улардан фойдаланиш жараёнида ўзгаришга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. Қуйидаги кўрсаткичлар мавжуд бўлган тўғонлар катта тўғонлар ҳисобланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаландлиги 10 — 15 m ортиқ бўлган;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғон узунлиги 500 m дан ортиқ бўлган;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув омбори ҳажми 100 минг m3 дан ортиқ бўлган;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув чиқариш сарфи 2000 m3/s дан ортиқ бўлган;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШунингдек, баландлигидан қатъи назар, ўта мураккаб муҳандислик-геология шароитларда (масалан, етиб бориш мураккаб бўлган ҳудудларда, мураккаб иқлим шароитларида) қурилувчи иншоотлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6. Мазкур ШНҚнинг 5-бандида келтирилган тўғонлар синфи ҚМҚ 2.06.01-97 бўйича аниқланганига нисбатан бир синфга кўтарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7. Грунт материалларидан тўғонларни лойиҳалаштириш ва қуриш учун муҳандислик изланишлар, шунингдек муҳандислик-геокриологик, муҳандислик-гидрометеорологик, муҳандислик-геологик ҳамда муҳандислик-геодезик изланишлар ШНҚ 1.02.07-19, ҚМҚ 2.01.14-98 талабларига мувофиқ бўлиши, гидротехника қурилишининг ўзига хослиги ва унга қўшимча равишда лойиҳалаштирилувчи объектнинг муайян шарт-шароитларини ҳисобга олувчи дастлабки маълумотлар аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8. Грунт материалларидан тўғонларнинг жисми ва фильтрланишга қарши ускуналари ҳамда қуриш усулларининг асосий турлари қуйидаги 1-жадвалда келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-жадвал | |
Тўғон тури | Фарқланувчи белгилари |
Грунт кўтармали | Лой грунтлидан тош-шағалли грунтлар қуруқлигича зичлаштириш ёки сувга ағдариш билан кўтариладиган |
Грунтли ювма тўғонлар | Лой-грунтлидан тош-шағаллигача бўлган грунтлар гидромеханизация воситалари орқали намлантириладиган |
Тош-грунтли | Грунт жисмлари лой-грунтлардан майда қумлигача йирик бўлакли фильтрланишга қарши ускуналардан |
Тош уюмли | Грунт жисмлари йирик бўлакли ногурунт материаллардан бўлган фильтрланишга қарши ускуналардан |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9. Тўғон тўсиғи вариантлари, техник-иқтисодий жиҳатдан солиштириш асосида гидроузелни жойлашиш тарзи билан ҳамда қурилиш майдонининг топографик, гидрологик, муҳандислик-геология ва муҳандислик-геокриологик шароитлари ҳамда табиий муҳитни муҳофаза қилиш талабларига мувофиқ танланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғон тўсиғи вариантларида қуйидагилар ҳисобга олиниши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув ўтказиш иншоотларининг жойлашишида қирғоқларни хавфли ювилишлари ва ҳарорат ўзгариши, қуйи тўғон олди қисмида сув чиқарилишида тўғоннинг тагидан ювилиб кетиши ва гидроузелдан фойдаланиш имкониятларини ёмонлаштирувчи оқиндилар билан тўсилиб қолишига имкон бермаслик;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғон қурилишида тўғон тўсиғи орқали сув ўтказиш имкони, шунингдек қурилиш ва тўғондан фойдаланиш даврида тўғон устидан ва унга олиб келувчи йўллар ўтказиш имкониятлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгидроузел қурилишида дарё ўзанини беркитиш учун вақтинча тўсиқ (банкетлар) бўлиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув оқими сарфи ва баландлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмуз, чўкинди, балиқ ўтказиш шартлари, шунингдек лойиҳалаштирилувчи объектга нисбатан бўлган бошқа махсус талаблар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10. Тўғонларнинг турлари мазкур ШНҚнинг 1-жадвалига мувофиқ асослар ва қирғоқлар топографик ва муҳандислик-геологик ёки муҳандислик геокриологик шароитлари, қурилиш ҳудудининг гидрологик ва иқлим шароитлари, сув босими миқдори, грунтли қурилиш материалларининг мавжудлиги, ҳудуднинг сейсмиклик жиҳати, қурилишни ташкил этишнинг умумий схемаси, қурилиш сув сарфи ўтказишни ўзига хослиги, тўғоннинг ишга туширилиш муддатлари ва ундан фойдаланиш шартларига боғланган ҳолда танланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11. Тўғонларнинг тури ва конструкцияси, қурилиш ишлари технологияси, шунингдек гидроузелнинг умумий нисбий жойлашишини ҳисобга олувчи вариантларни техник-иқтисодий жиҳатдан солиштириб танланиши, бунда солиштирилувчи вариантлар ишлаб чиқариш ва ишончлилиги жиҳатдан бир хил даражага эга бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12. Грунт материалларидан тўғонларни қуриш учун фойдали қазилма конлари ва карьерлардан олинадиган грунт ва тошлардан фойдаланишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13. Грунтли тўғонларни лойиҳалаштиришда қуйидагиларни назарда тутувчи иншоотларнинг турлари кўриб чиқилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгрунтли фильтрланишга қарши (ядро ва экранлар билан жиҳозланган тўғонлар);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгрунтсиз фильтрланишга қарши (экранлар ёки темирбетон диафрагмали, бостириб текисланган бетон, асфальтобетон, металл, полимер ва бошқа материаллар билан жиҳозланган тўғонлар);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishуйғунлашган фильтрланишга қарши (грунт ва инъекция ва бошқалар билан жиҳозланган тўғонлар);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмазкур ШНҚнинг 1-иловасида келтирилган тўғонлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСейсмик ҳудудларда қурилувчи тўғонларнинг конструкцияларини танлаш, шунингдек уларнинг сейсмик жиҳатини ошириш бўйича тадбирлар ҚМҚ 2.01.03-19 талабларига мувофиқ амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish14. Грунт материалларидан тўғонларни, пойдевори қоя тошли ёки қоя тош бўлмаган грунтларда қуришга ва лойиҳалашга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғонларни ушбу ШНҚнинг 40-бандида кўрсатилган миқдордан ортиқ сувда эрувчи аралашмалар бўлган қоятошсиз грунт асослар устида қурилишига фақат уларнинг қатламларга ажралиш ва тузларни суюқликда эриб ажралиш тезликлари ва бу жараёнларни фильтрланиш сарфини ҳамда иншоотнинг турғунлиги ва деформацияланишини ҳисобга олган ҳолда йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГрунт асосларда тузларни эриб ажралиб чиқиш ҳолатини олдини олиш учун чоралар кўрилиши (масалан, понур, тишлар, парда, тўғон асосида эритманинг тўйиниши) лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСерлойқа грунтларда тўғонларни лойиҳалаштиришга йўл қўйилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15. Асосида қоятош бўлмаган иншоотлар грунтларнинг сифатини баҳолашда, уларда қуйидагилар мавжудлиги инобатга олиниши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсуффозия ва иссиқлик таъсирида чўкувчи грунтлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғон қурилиши пайтида уларнинг консолидацияси туфайли ғовак босими ривожланиши мумкин бўлган грунтлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҒовакли босимни ҳисобга олиш шартлари мазкур ШНҚнинг 2-иловасида келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish16. Қоятошли асослар сифатини баҳолашда қуйидагилар инобатга олиниши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishювилиб кетувчи майда заррачали грунт билан тўлган, шунингдек тўлиқ ёки қисман муз билан тўлган ёриқлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтектоник бузилишлар (оқизиб юборадиган ва кўчкилар);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфильтрланиш таъсирида грунтнинг сувга тўйиниши натижасида бузилишлар содир бўлиши ва нотурғун бўлиб қолиши.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17. Грунт материалларидан тўғонларни лойиҳалаштиришда асосий ҳисоб-китоблар мазкур ШНҚнинг 8-бобида келтирилган талабларга мувофиқ бажарилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish18. Тўғонларнинг ҳар-бир элементи учун материални ҳисобга олган ҳолда, унинг қурилиши бўйича ишларни амалга ошириш усули, иқлим шароитлари, геокриологик ва бошқа маҳаллий шароитлар, шунингдек тўғонларнинг ишончли ишлашини таъминловчи ишлар сифати назоратини кўзда тутувчи техникавий шартлар ишлаб чиқарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚурилиш жараёнида техник шартлар ўзгариши ва аниқлаштирилишига йўл қўйилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish19. Тўғонларнинг фойдаланиш даврида унинг иши устидан амалий кузатишлар олиб бориш учун мазкур ШНҚнинг 3-иловасига мувофиқ назорат-ўлчов асбобларини ўрнатиш бўйича алоҳида лойиҳа кўзда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20. Грунт материалларидан тўғонларни қайта лойиҳалаштиришда қуйидагилар амалга оширилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув омборини бошқарувчи призмаларни ошириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиншоотнинг ишончлилиги ва ундан хавфсиз фойдаланиш талаблари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув йўқотилиши ва фойдаланишдаги сарфларни камайтириш ҳисобига иншоотнинг тежамкорлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғондан фойдаланиш жараёнида табиий муҳитни муҳофаза қилиш талабларини бажариш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish21. Тўғонларнинг реконструкция лойиҳаларида иншоотнинг кузатув натижалари ва унга туташган иншоотларни (сув туширувчи тўғонлар, ГЭС бинолари, шлюзлар, балиқ ўтказиш иншоотлари, дренажлар, коллектор тармоқлари ва бошқалар) ҳисобга олган ҳолда қайта қурилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish22. Тўғонларни лойиҳалашда ушбу ШНҚнинг 20-бандини ҳисобга олган ҳолда, улардан фойдаланишда қайта қуриш имкониятлари кўзда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғонларни лойиҳалашда хавфсизлик ва огоҳлантириш тизимлари кўзда тутилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-боб. Грунтларнинг физик-механик хусусиятлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish23. Тўғон ва дамбаларнинг жисмига териш учун мўлжалланган грунтнинг қуйидаги асосий кўрсаткичларини инобатга олиб лойиҳаланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдоначалар таркиби (сувга тўкиладиган лойгрунтлар учун кесакларнинг миқдорий таркиби);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгрунтнинг зичлиги p;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгрунт заррачалари зичлиги ps;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishнамлиги w = 0 бўлган қуруқ грунт зичлиги pd (сочилувчи грунтлар учун максимал зич pd, max ва максимал бўш pd, min ҳолат);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқуруқ грунтнинг энг мақбул намлиги wopt ва энг мақбул зичлиги d,opt, (лой грунтлар учун мазкур катталиклар грунт зичлантириш механизмларининг конкерт турини ҳисобга олган ҳолда аниқланади);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishлойгрунтлар учун қайишқоқлик чегараси (оқувчанлик wL ва ёйилиши wp), максимал молекуляр намлик сиғими wm;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгрунт заррачаларининг минерал таркиби (каолинит, монтморолинит, гидрослюда каби грунтминералларининг фоизли таркиби), эрувчан тузларни ва гипс қўшимчаларнинг таркиби;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмустаҳкамлиги ички ишқаланиш бурчаги , солиштирма тортишиши c, шунингдек бир ўқ бўйича чўзилиш мустаҳкамлиги t, (тўғон ва дамбалар грунтли фильтрланишга қарши жиҳозларининг ёрилишбардошлик хусусиятини текшириш);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфильтрланиш коэффициенти k;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгрунтларнинг фильтрланиш мустаҳкамлиги кўрсаткичлари босимнинг критик градиенти (ўпирилиш Jcr,u, суффозия Jcr,p ва туташиш ювилиши Jcr,c) ва фильтрланиш критик тезликлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishлой грунтли ерлар учун чўкиш кўрсаткичлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishлой грунтлар учун шишиш ва қисқариш кўрсаткичлари, шунингдек манфий ҳарорат таъсирида кўпчиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсейсмик таъсирларда грунтларни суюқланишга текшириш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШунингдек, грунтларда сувда эрувчи тузлар, органик аралашмалар миқдори ва уларнинг парчаланиш даражаси аниқланиши, бунда тош ва йирик бўлакли жинслар учун сув ютиш ва совуқбардошлилик хусусиятлари (музлаш доираларида ётқизиладиган бўлса) аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғон ва асослар грунтлари турлари ва уларнинг физик-механик тавсифлари ГОСТ 25100-2020 ва ҚМҚ 2.02.02-98 талабларига мувофиқ аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГрунтларнинг хусусиятлари (мустаҳкамлик, деформацияланиш, фильтрланиш) уларни тўғон қурилиши ва ундан фойдаланиш жараёнида тўғонда жойлашган жойидаги зичлик, намлик ва ҳарорати бўйича ҳолатларни ҳисобга олган ҳолда экспериментал тарзда аниқланиши лозим, бунда I синф тўғонлари учун барпо этиш кетма-кетлиги ва кучланиш деформация ҳамда ҳарорат-намлик ҳолатларини ҳисобга олган ҳолда аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish24. I ва II синф тўғонларини лойиҳалаштириш учун мазкур ШНҚнинг 23-бандида келтирилган талабларга қўшимча равишда қуйидагилар аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтош ва йирик бўлакли грунтлар учун сиқилишга бўлган ҳисобий қаршилиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishюмшаш коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдастлабки тоғ жинсининг нураш коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishювилган грунтларнинг анизотроп фильтрланиш ва мустаҳкамлик кўрсаткичлари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish25. Тўғон ва дамбаларнинг жисмига жойлаштиришга мўлжалланган грунтларнинг кўрсаткичлари ҳамда тўғон асосларининг грунтларини муҳандислик-геология ва геокриологик изланиш ва тадқиқотлари мазкур ШНҚнинг 23-банди талабларига мувофиқ бажарилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish26. Иншоотлар сунъий қоришмалар билан лойиҳалаш ҳамда уларнинг кўрсаткичлари мазкур ШНҚнинг 23-бандига мувофиқ махсус тадқиқотлар орқали аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish27. Турли таркибли чўкинди грунтлардан бўлган тўғонлар ушбу ШНҚнинг 214-бандига асосан ювма грунтларнинг физик-механик кўрсаткичлари алоҳида аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish28. Грунт хусусиятларининг меъёрий ва ҳисобий қийматлари (зичлик, деформацияланиш, фильтрланиш кўрсаткичлари) ҚМҚ 2.02.02-98 талабларига мувофиқ дала ва лаборатория шароитида аниқланган натижаларга статистик ишлов бериш орқали ўрнатилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish29. Ювма усулда қуриладиган тўғонлар қисмларини лойиҳалашда ювилиш сатҳидан юқори, қумли, тош-шағалли грунтлар чўкинди грунтнинг физик-механик хусусиятлари ушбу ШНҚнинг 2-жадвалида келтирилганлар бўйича, шунингдек ювишдан олинган тажрибавий намуналарга ишлов бериш натижаларига тузатишлар киритиш орқали қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish30. Ювма усулда қуриладиган тўғонларнинг сув билан ювилган қисмлари учун қуруқ грунтнинг зичлиги pd ўрта арифметик қиймати ва ювилган грунтнинг pd, min максимал бўш ҳолатдаги зичлиги қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish31. Йирик бўлакли грунтларни мустаҳкамлик хусусиятлари ва уларнинг таркибини моделлаштириш асосида аниқлаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-жадвал | |||
Грунт | Қуруқ грунтнинг зичлиги, pd, t/m3 | Сувга тўйинган грунтнинг ички ишқаланиш бурчаги Ψ, град | Фильтрланиш коэффициенти k, m/d |
Қум: | |||
чангсимон | 1,35-1,50 | 22-24 | 0,5-5 |
майда ва ўртача | 1,45-1,60 | 24-30 | 2-25 |
йирик | 1,55-1,65 | 30-32 | 5-35 |
шағалсимон | 1,60-1,75 | 32-34 | 10-50 |
шағалли 50 фоиз қум таркибли | 1,70-1,90 | 34-36 | 30 дан ортиқ |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳлар: мазкур жадвал зичлиги ρs=2,65-2,70 t/m3 бўлган грунт зарралари учун тааллуқли;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishзичлик pd ва фильтрланиш коэффициенти k катта қийматлари юмалоқланган шаклли грунтга, кичиклари эса, юмалоқланмаган шаклли грунтга ва доначали грунтга тааллуқлидир;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishушбу жадвалда белгиланган катта қийматлар ички ишқаланиш бурчаги ишлов берилган доначали грунтларга, кичиклари эса ишлов берилмаган доначали грунтга тааллуқлидир.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish32. Тўғон жисми қуруқ грунт зичлигининг ҳисобий қийматлари ρd бир томонлама ишончлилик эҳтимоли a = 0,95 қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish33. Грунт кўтармали, тош-грунтли ва тош уюмли тўғонларда грунт бостириш зичлиги қуйидагиларни ҳисобга олиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгрунт материалининг хоссаларини ҳамда уни тўғон жисмида (баландлиги бўйича кесим элементлари) жойлашишини текширишни;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishташқи юкланишларни;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкучланиш ва деформацияланиш ҳолатини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгрунт материалларини тўлдириш ва зичлаштириш усулини.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish34. Грунтни жойлаштиришдаги зичлиги тўғон баландлиги бўйича ўзгарувчан қилиб олиниши, бунда иншоотнинг қурилиш ва ундан фойдаланиш жараёнида унинг физик-механик хусусиятларининг ўзгаришини ҳисобга олган ҳолда, зичроқ бўлган грунтни тўғоннинг пастки қисмига ётқизилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish35. Сейсмик ҳудудларда қуриладиган тўғонлар, кесимининг юқори бьеф тарафдан жойлаштирилган юқори қисмидаги грунтнинг зичлиги бошқа қисмлардагига қараганда баландроқ бўлиши, шунингдек мазкур қисм ўлчамлари, тўғон тузилиши ҚМҚ 2.01.03-19 га мувофиқ ҳисоб-китоблар орқали аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-боб. Грунт кўтармали тўғонлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Асосий талаблар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish36. Грунт кўтармали тўғонлар жисмининг конструкцияси, жисмидаги ва асосдаги фильтрланишга қарши мосламалар ушбу ШНҚнинг 3-жадвали ҳамда 1-расмида келтирилган кўринишларга бўлинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish37. Бир нечта асосларда грунтли кўтарма тўғонларни лойиҳалашда бир турдаги тўғонлардек лойиҳаланиши ҳамда уларда фильтрланишга қарши ускуналар бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-жадвал | |
Тўғон элементлари | Тўғон кўриниши |
Тўғон жисми | бир турдаги (1-а расм) ҳар хил турдаги (1 б, в-расм) экранли грунтовкасиз материаллардан (1-г расм) грунт ядроси (вертикал ёки қия) (1-д расм) диафрагма билан грунтовкасиз (1-е расм) грунтовка экранли (1-ж расм) |
Тўғон асосидаги фильтрланишга қарши жиҳоз | тишли (1-г расм) инъекцияли (цементли ва бошқа) пардалар (1-д расм) шпунт деворли (1-в расм) понурли (1-ж расм) |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ. Фильтрланишга қарши грунтланган ускуналар бир турда бўлмаган катта қалинликдаги тўғонлар
.
.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-расм. Грунтли тўғонлар кўринишлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1 — тўғон жисми, 2 — депрессия юзаси, 3 — дренаж; 4 — нишабликлар маҳкамлагичлари, 5 — юқори грунтли фильтрацияланишга қарши призма, 6 — диафрагма, 7 — юқори призма, 8 — қуйи призма, 9 — ўтиш қатламлари, 10 — грунтовкасиз экран, 11 — грунт ядроси, 12 — марказий грунтли фильтрланишга қарши призма, 13 — шпунт ёки деворча, 14 — понур, 15 — инъекция (цементли) парда (осма), 16 — тишли, 17 — грунтли экран, h — тўғон баландлиги, b — тўғоннинг ости бўйича кенглиги, bum — ости бўйича фильтрланишга қарши мосламанинг кенглиги, bup — юқори чўққиси бўйича тўғон кенглиги, mh — юқори нишаблик коэффициенти, mt — пастки нишаблик коэффициенти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish38. Бир ёки бир нечта тўғонлар қурилишида, уларни бир турдаги ёки турли турдаги фильтрланишга қарши юқори призма ёки экран билан лойиҳалаштирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish39. Грунтли кўтарма тўғонлар, дамбалар, босимли иншоотларнинг экранлар кўринишидаги фильтрланишга қарши мосламалари ядролар, понурлар ва сувга грунт тўкиш орқали қурилишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Материалларга бўлган талаблар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish40. Грунтли кўтарма тўғонларни қуйидагилар билан қуришга йўл қўйилмайди:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмасса бўйича таркибида 5 фоиз ва ундан ортиқ хлорид тузлари бўлган сувда эрувчи аралашмалар, шунингдек масса бўйича 10 фоиз ва ундан ортиқ сульфатли ёки сульфат-хлоридли тузлар бўлган грунтлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтаркибида охиригача парчаланмаган масса бўйича 5 фоиз ва ундан ортиқ органик моддалар (ўсимлик қолдиқлари) ёки парчаланган масса бўйича 8 фоиз ва ундан ортиқ аморф ҳолатидаги органик моддалар бўлган грунтлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish41. Тўғон жисми ва асосида грунтли фильтрланишга қарши мосламалар (экранлар, ядролар, понурлар, тишлар) қурилиши учун кучсиз сув ўтказувчи грунтлар қўлланилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМазкур грунтларни танлашда қуйидагилар ҳисобга олиниши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфильтрланишга қарши мосламаларни ҳосил қилиш учун фильтрланиш коэффициенти k < 0,1 m/d ва қайишқоқлик сони Ip >_ 0,05 (мувофиқ равишдаги асослашлар билан Ip >_ 0,03) бўлиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishлой грунтли қумли, йирик қумли ва бўлакли грунтларнинг таркибига сунъий грунт аралашмасини қўллашга йўл қуйилади, бунда техник-иқтисодий асослантириш мазкур ШНҚнинг 1-иловасига мувофиқ амалга оширилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish42. Қумлоқ грунтларни (майда заррачали, ўртача ва йирик заррачали) бир турдаги марказий ва юқори филтрланишга қарши призмали тўғонларда фойдаланишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish43. Қумлоқ ва йирик бўлакли грунтларни мустаҳкамлик, совуқбардошлик, сувбардошлиги ҳамда фильтрланишга қарши мослама ва асос билан уланиши таъминланганда қўллашга йўл қўйилади, бунда уларни тўғон жисмига ётқизиш имкониятлари фильтрланиш, иссиқлик, намлик ва кучланиш ҳолати билан аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБир жинсли грунтли кўтарма тўғонларни қуришда тажрибавий ишларни ҳисобга олган ҳолда техник-иқтисодий ҳисоб китоблар амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСувга тупроқ ағдариш усули орқали иншоотлар қурилиши учун исталган йириклик даражасидаги, доначалар таркиби бўйича бир турли бўлган кукунсимон ҳолатдан то механик майдалашга қийин берилувчи йирик кесакларгача бўлган тупроқлар ишлатилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСувда секин ивийдиган қаттиқ лой тупроқларни текислашда, йириклиги 10 cm дан катта бўлмаган 20 — 30 фоиздан майда кесакларни мавжудлиги таъминланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish44. Фильтрланишга қарши мосламаларни қуришда сувнинг кириш қаршилиги таъминланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда, лой грунтли заррачалари кўп қисмни ташкил этувчи қумоқ грунт ва лой грунтлардан фойдаланишга йўл қуйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish45. Грунтларни гранулометрик таркиби ва бошқа физик-механик хусусиятлари аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-§. Тўғон қияликлари ва чўққисининг контурига қўйилган талаблар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish46. Тўғон қияликларининг тиклиги ва уларнинг турғунлиги қуйидагиларни ҳисобга олган ҳолда таъминланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқияликлар ва асослар грунтларининг физик-механик кўрсаткичлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқияликка таъсир этувчи кучлар (капилляр босим, сейсмик, динамик, юқори қиррага ва қияликка бўлган ташқи юкланишлар);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғон баландлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқурилиш ишларини ташкил этиш ва фойдаланиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishматериаллар хусусиятларини, фильтрланишга қарши мосламанинг конструкциясини ва тўғон жисми таянч призмасининг грунтига таъсир этувчи кучлари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish47. Тўғон юқори қиялигида, тўғон жисми тупроқларнинг хусусиятларига нисбатан анча кам j ва c қийматда бўлган материалдан бажарилган экран мавжуд бўлганда, юқори қиялик тиклигини белгилашда бутун қиялик бузилишини, тўғон жисми билан туташ экран ва экран юзаси бўйича ҳимоя қатламининг силжишини ҳисобга олган ҳолда тайинланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish48. Тўғон чўққисининг кенглиги унинг қўлланилиши ва фойдаланилишига (қиррадан ўтиш жойи, йўлак) кўра аниқланиши, бунда унинг кенглиги (эни) 4,5 m дан кам бўлмаслиги лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish49. Тўғонлар чўққисининг кенглиги бошқа иншоотлар ёки қирғоқлар билан туташган жойларда майдончалар лойиҳалаштирилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish50. Тўғон чўққиси баландлиги сатҳи унинг ҳисобий сув сатҳидан кўтарилиб туришини аниқлаш асосида белгиланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish51. Тўғоннинг чўққиси юқори бьефдаги сув сатҳининг баландлиги қуйидаги учта ҳолатда аниқланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishасосий юкланишлар ва таъсирлар таркибига кирувчи мўътадил босим сатҳида (МБС) ёки юқори даражасида, максимал тошқин ўтказишида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishюкланиш ва таъсирларнинг асосий мужассамлигига кирувчи максимал тошқинни ўтказилишига мувофиқ келувчи юқори сатҳида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishжадал тўсиқ сатҳида (ЖТС), юкланиш ва таъсирларнинг алоҳида мужассамлашганлигига тааллуқли бўлган максимал тошқинларни ўтказилишида.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish52. Тўғон чўққисининг баландлиги hs қуйидаги формула бўйича аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhs = hset + hrun1% + a (1)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— юқори тўғонолди қисмда сувнинг шамол орқали ҳайдалиши;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhrun1% — шамол тўлқинларининг 1 фоиз таъминланиш билан қирғоққа урилиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha — тўғон юқори қирраси баландлиги захираси.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish53. 1-формуладаги дастлабки икки қўшилувчиларни аниқлашда юклар ва таъсирларнинг асосий жамламаси (МБС да) бўйича тўлқин элементларини (накат ва нагон) ҳисоблаш учун шамол тезлигининг таъминланганлик эҳтимоли (белгиланган миқдордан ошиб кетиш эҳтимоли) ҚМҚ 2.06.04-97 бўйича қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШунингдек, юклар ва таъсирларнинг асосий жамламаси (ЖТС да) учун юқоридаги таъминланганлик эҳтимоли I-II-синфга мансуб бўлган иншоотлари учун 20 фоизга, III-синф иншоотлари учун 30 фоизга, IV-синф иншоотлари учун 50 фоизга тенг қилиб олиниши, бунда барча синфларга мансуб бўлган тўғонлар учун захира қийматини камида 0.5 м қилиб белгиланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғонда асфальтбетон диафрагма кўринишидаги фильтрланишга қарши мослама ўрнатилган бўлса, катталикни белгилашда диафрагманинг вақт бўйлаб ёйилиб кетиши ҳисобига диафрагма чўққиси сатҳининг пасайиши ҳисобга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish54. Ҳисоб орқали олинган икки натижадан тўғон чўққисининг юқорироқ сатҳи танланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish55. Тўғонларнинг сейсмик ҳудудларда қурилишида унинг чўққиси сатҳини ҚМҚ 2.01.03-19 талабларига мувофиқ ҳамда зилзила натижасида сув омборида сейсмотектоник деформациялар вужудга келган тақдирда юзага келувчи гравитация тўлқинини ҳисобга олган ҳолда аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish56. Тўғон чўққисининг сатҳи қурилиш баландлигини ҳисобга олган ҳолда мазкур ШНҚнинг 52-банди бўйича лойиҳаланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish57. Тўғон юқори қиррасида панжара кўтарма мавжуд бўлган тақдирда, унинг баландлиги юқори тўғонолди қисми сатҳидан кўтарилганлиги ушбу ШНҚнинг 1-формуласи асосида аниқланган қийматдан кам бўлмаслиги, бунда тўғон чўққиси баландлиги МБС дан 0,3 m баланд ёки МДС белгисида бўлиши ҳамда улардан юқориси қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish58. Тўғон чўққисида автомобил йўли жойлашганда, тўсиқлар ва йўналтирувчи жиҳозлар ГОСТ 23457-86 талабларига мувофиқ амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish59. Тўғон чўққиси ёки унинг қияликлари лой грунтлардан ётқизилганда, уларни мавсумий музлашлардан қумлоқ тошли ёки шағалли грунт қатлами билан ҳимоя қилиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-§. Қияликларни маҳкамлашга қўйилган талаблар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60. Грунт кўтармали тўғонлар қияликларини иқлимий тўлқинлар, муз, сув оқимлари, сув сатҳининг ўзгариши, атмосфера ёғинлари, шамол ҳамда қияликларни вайрон бўлишига олиб келувчи (ер кавлаб кирувчи ҳайвонлар ўтиши, қиш даврида лой грунтларни шишиши ва бошқалар) таъсирларни ҳисобга олиб, махсус маҳкамлагичлар орқали ҳимоя қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish61. Юқори қияликни хавфсизлигини таъминлаш учун қуйидаги кўринишдаги маҳкамлагичлар қўлланилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтошлардан (тўшама);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмонолит бетонли, йиғма темир-бетон, оддий ва олдиндан зўриқтирилган арматура билан монолит;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishасфальтбетон;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбиологик;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқуйма асфальт билан қуйилган тошли грунт-цементли.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish62. Техник-иқтисодий асослантирилган ҳолларда юқори қиялик маҳкамлагичларини бошқа кўринишларини (масалан, тош-шағалли, грунт-цементли ва бошқалар) қўллашга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish63. Маҳкамлагичлар кўриниши, вариантларни техник-иқтисодий асослардан келиб чиққан ҳолда, механизация воситаларини ва маҳаллий материалларни тўғоннинг жисми ва асоси тупроғи, сувнинг агрессивлиги, маҳкамлагич чидамлилиги, архитектура талабларини ҳисобга олиб ўрнатилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish64. Тўғон юқори қиялиги асосий, фойдаланишда максимал шамоллар, музлар таъсирини ва асосий маҳкамлагичнинг пастки енгиллаштирилган турларга бўлинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЮқори қирранинг сатҳини тўғон чўққисининг баландлиги сифатида ҳисобланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЮқори қирранинг ҳисобий сув сатҳидан сезиларли баландлашувида, асосий маҳкамлагични юқори қиррадан пастда қирғоққа урилувчи тўлқин белгисида hrun тугатилиб, сўнг енгиллаштирилган маҳкамлагич юқори қиррагача етказилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish65. Асосий маҳкамлагичнинг пастки чегараси сув омбори минимал ишланиш сатҳидан қуйидагича чуқурликда аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishh = 2 h1% (2)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАсосий маҳкамлагич пастки чегараси сув омбори ишланиш минимал сатҳидан энг камида 1,5t га пастда бўлиши лозим, бунда t — муз қопламининг ҳисобий қалинлиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЕнгиллаштирилган маҳкамлагич тўғон асоси ёки берма билан туташган (тошдан ёки бетондан бўлган таянч мосламаси билан) бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИншоот олдидаги туб маҳкамлагичи жиҳозланган бўлса, тўғоннинг қиялик маҳкамлагичи у билан туташган бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish66. Асосий ва енгиллаштирилган маҳкамлагичлар туташишида конструктив тартибига оид чоралар тош ёки бетондан таянч кўринишидаги мослама кўзда тутилиши, таянч ўлчамлари қиялик тиклиги, шунингдек маҳкамлагич ва таянчнинг қиялик тупроғи ишқаланиш коэффициентига боғлиқ равишда тайинланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish67. Қияликларни тош ташлаш, асфальт солиш билан маҳкамлаш учун сараланмаган тош (тоғ массаси) қўлланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish68. Қияликларни маҳкамлашда солинувчи алоҳида тошларни масса ва ўлчамлари, ҳисобий ўлчамдан кичик бўлган тошлар сони, шунингдек ташланган тошлар қалинлиги ҚМҚ 2.06.04-97 талабларига мувофиқ аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish69. Ташланадиган тошлар қалинлиги тўлқин таъсирида йирик тошлар сурилишини инобатга олган ҳолда, маҳкамланувчи материал зичлаштирилиши, шунингдек ўхшаш бўлган камида 3ds,85 дан кам бўлмаган маҳкамлагичлардан фойдаланилиши, тош ташланма таркибидан қисман майда бўлакчаларни чиқариб ташлаш имкониятини ҳисобга олган ҳолда қабул қилиниши, бунда 3ds,85 массаси майдароқ бўлган фракция массаси билан биргаликда бутун маҳкамлаш учун солинган тош массанинг 85 фоизини ташкил этувчи тош диаметри 3ds,85 — кон шароитларидаги ҳажм бўйича аниқланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish70. Қияликларни маҳкамлаш учун керакли бўлган тош материаллари мустаҳкамлик, совуқбардошлик ва сувбардошликка эга бўлган чўкинди ва метамарфоз жинсларидан фойдаланиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish71. Қияликларни яхлит темир-бетон билан маҳкамланишини лойиҳалаштириш ўлчами кўпи билан 45х45 m бўлган, бир биридан кўндаланг ва узунасига чўкма ҳарорат чоклари орқали ажратилган бўлак кўринишида амалга оширилиши, бунда маҳкамлагич бўлимлари алоҳида плиталардан ташкил топадиган қилиб лойиҳалаштирилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(3)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПлиталар томонларининг нисбати тўғри тўртбурчак шаклида қабул қилинади, бунда bsl — сув сатҳига тик йўналган кичик томони, bsl ўлчам 0,4
га тенг этиб тайинланади, — кўпи билан 20 m бўлган ҳисобий тўлқин узунлиги.
га тенг этиб тайинланади, — кўпи билан 20 m бўлган ҳисобий тўлқин узунлиги.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБўлимлар узунлигини оширишда техник-иқтисодий асосланишлар бўлганда йўл қўйилади, бунда ҳар қайси бўлим арматураланиши узлуксиз бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish72. Асфальт материаллари асосидаги (асфальтобетон қуйма асфальт билан қуйилган тошдан) қияликлар эгилувчан чоксиз маҳкамлагичлари уларни қияликдаги турғунлиги ва тўлқин, муз, шунингдек такрорланувчи таъсирларда, қиш пайтидаги ҳавонинг манфий ҳарорати остида ҳам бутунлигини (ёрилишга бардошликлигини) сақлаб қолиши, улар остидаги грунтнинг уларга бўладиган зарб (динамик) таъсирларини ҳисобга олган ҳолда ҳисобланиши ва лойиҳаланилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish73. Маҳкамланувчи қияликларни йиғма темир-бетон плиталардан фойдаланиб лойиҳалашда уларнинг секцияларини монолитлаш усули билан амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish74. Тўғон жисмларидан грунт чиқиб кетишига йўл қўйилмаса, маҳкамлагичлар учун монолит бўлмаган очиқ чокли плита конструкциялари қўллашга рухсат этилади, бунда улар техник-иқтисодий асосланган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish75. Плиталарнинг максимал ўлчамлари уларни қияликка ётқизиш ва ташиш шароитларидан келиб чиққан ҳолда ўрнатилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish76. Монолит ва йиғма темир-бетон маҳкамлагичларнинг қалинлиги ҚМҚ 2.06.04-97 талабларига мувофиқ ҳисобланиши, шунингдек техник-иқтисодий асослантирилган ҳолларда, мавжудларига ўхшашларини қўллаш орқали аниқланишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish77. Тўғонларнинг ётиқ ҳолдаги қияликлари (1:7 — 1:12) ва тўлқин баландлиги кўпи билан 1 m бўлганда, йирик бўлакли грунт кўринишидаги енгиллаштирилган маҳкамлагичлар қўлланилиши, уларнинг заррачалари йириклиги ва қалинлиги ҳисобий ёки тадқиқотлар билан аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish78. Қуйи призмасининг пастида қуриладиган қуйи қиялик маҳкамлагични атмосфера таъсирлари ва кемирувчилар орқали бўладиган бузилишлардан ҳимоя қилиш мақсадида, уни қуриш учун ишлатиладиган материалларга боғлиқ ҳолда танланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish79. Қуйи қияликни қумлоқ ёки лой грунтлар билан маҳкамланишида ўсимлик ўсиш қатлами бўйлаб 0,2-0,3 m қалинликда ўт уруғларини сепиш, 0,2 m қалинлик остида шағал ва тош тўкиш каби бошқа кўринишдаги енгиллаштирилган қопламалар қўлланилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish80. Қуйи қиялик тўғонолди қисмига пастки бьеф томонидан музлар ва тўлқинлар таъсир қилганда улар юқори қиялик каби ҳисобланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish81. Қиялик маҳкамлагичининг остидаги тош ташланиши кўринишида очиқ чокли плиталар ёки очиқ тешиклардан тайёрланган тескари фильтр, бир қатламли турли донадор ёки икки қатламли ҳар хил катталикдаги материаллардан, шунингдек сувга қарши сунъий материаллардан (шиша толали, минерал пахтали ва бошқалар) бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish82. Тескари фильтр учун материаллар, қатламлар сони ва уларнинг қалинлиги, қиялик грунтининг турлари, таркибида маҳаллий материал мавжудлиги ва вариантлар техник-иқтисодий асослантирилгандан кейин танланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish83. Лойли, майда донадор қумлоқ ёки динамик юкланишлар таъсирида бўшашувчи грунтлардан қурилган қияликликларнинг тескари фильтр остида қалинлиги тадқиқотлар ва ҳисоб китоблар натижасида ўрнатиладиган қумли босиб турувчи қатлам ётқизилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish84. Монолит ёки йиғма темир-бетон плиталардан бўлган маҳкамлагичлар остига (зичлаштирилган чок ёки бўлимлар ҳолида яхлитлаштирилган) уларнинг қумли ёки лой грунтли қияликларда бир қатламли тескари фильтр ётқизилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish85. Маҳкамланмаган, тўлқинга бардошли қиялик тиклиги (крутизна), ҳисобий тўлқин таъсирига мувофиқ қабул қилиниши, бунда қияликлар контури динамик мувозанат кесимини ҳисобга олган ҳолда қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish86. Маҳкамланмаган қияликларни қўлланилиши тадқиқотлар ҳамда техник-иқтисодий асослантирилган бўлиши ва маҳкамланган қияликларнинг вариантларини мазкур ШНҚнинг 5-иловасига мувофиқ солиштириш орқали қўлланилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-§. Фильтрланишга қарши жиҳозлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish87. Фильтрланишга қарши қуйидаги жиҳозлардан фойдаланиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкам сув ўтказувчи грунтлардан (лой-грунтли ва майда доначали қумоқ, грунт-бетон, шунингдек торфдан);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishюқори ёки марказий фильтрланишга қарши призма;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэкран;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдиафрагма;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishядро;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдевор нишаби;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishшпунт;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгрунтли девор усули орқали қуриладиган девор;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishцементацияланган ва бошқа тўсиқлар грунт бўлмаган материаллардан (бетон, темир-бетон, полимер, битумли материаллар ва бошқалар).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish88. Фильтрланишга қарши жиҳозларни техник-иқтисодий асослантирилганда уйғунлашган конструкция кўринишидаги грунт ва грунт бўлмаган материаллардан бажарилишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish89. Қурилиш муддатлари ва иш ҳажмини сезиларли даражада қисқартириш мақсадида иншоотларни вақтинчалик тўсиқсиз барпо этиш учун уйғунлашган (комбинированный) фильтрланишга қарши мосламаларни қўллашга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish90. Уйғунлашган (комбинированный) фильтрланишга қарши мосламалар ушбу ШНҚнинг 2-расмига мувофиқ қуйидаги фрагментлардан ташкил топиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгрунтли ядро ва инъекцион диафрагма;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishюпқа пардали ва инъекцион диафрагма;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishасфальтобетон ва инъекцион диафрагма;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгрунтли ядро ва грунтдаги девор инъекцион диафрагма.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish91. Фильтрланишга қарши мосламалар грунтли тўғон кўриниши, унинг жисми ва асоснинг грунтлари хусусиятлари, зарурий грунтлар ёки тўғон баландлигининг фильтрланишга қарши тузилмалари учун ногрунт материаллар, сув таянч асоси ҳолати ва ишларни амалга ошириш шарт-шароитлари, вариантларни техник-иқтисодий солиштириш натижаларига боғлиқ ҳолда танланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish92. Грунтли экран ёки тўғон ядросининг қалинлиги юқоридан пастга қараб кенгайиб бориши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish93. Экран ёки ядронинг минимал қалинлиги бўйича ишларни амалга ошириш ишлаб чиқариш шароитларидан келиб чиқиб белгиланиши, бунда ушбу қалинлик 0,8 m дан кам бўлмаслиги, пастки қисмида эса лой грунт, грунт бетон, ва қумоқ грунт учун қабул қилинган фильтрланувчи оқимнинг босим градиенти фильтрланиш мустаҳкамлиги талабларини бажариши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish94. Ядро, экран, девордаги нишаб қисмлари ҳамда уларнинг сув оқимининг сезиларли тезликлари оқибатида музлаши ва ювилиши ҳолатида ҳимоя қавати билан ёпилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish95. Грунт экрани қирраси (тўғоннинг тўла-тўкис чўкишидан кейин) мазкур ШНҚнинг 50-бандига мувофиқ тўлқин баландлиги ва сув чиқариш сатҳини ҳисобга олган ҳолда юқори тўғонолди қисмдаги жадал сув сатҳидан баланд бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЯдронинг юқори қирраси, мазкур ШНҚнинг 50-бандига мувофиқ тўлқин баландлигини (нагон) ҳисобга олган ҳолда, қирғоққа урилувчи тўлқинни (накат) ҳисобга олмаган ҳолда сувнинг жадал босим сатҳидан баланд бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish96. Сув таянчи чуқур жойлашишида, экран конструкциясида (ядрода) нишаб ёки тўсиқ мосламаси бўлиши, понур материали ҳам экран каби (ядрода) материалдан бажарилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-расм. Уйғунлашган фильтрланишга қарши мосламалар билан бўлган тўғонлар конструкциялари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1 — 5 — юқори ва пастки призмалар, 2 — юқориги нишаблик маҳкамланиши, 3 — грунтли ядро, 4 — ўтиш қаватлари (тескари фильтрлар), 6 — туташтирувчи элемент, 7 — инъекцион парда, 8 — пленкали диафрагма, 9 — асфальтобетон диафрагма-грунтли девор, 10 — грунтли-девор асфальтобетон диафрагма.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish97. Понур узунлигини белгилашда рухсат этилган фильтрланиш сарфлари ҳамда тўғон асоси грунтнинг хавфли фильтрланиш деформацияларига йўл қўйилмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish98. Понур қалинлиги унинг фильтрланиш мустаҳкамлиги таъминлаган бўлиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish99. Грунтли понурнинг энг кам конструктив қалинлиги камида 0,5 m бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish100. Экран остида йирик донодор тўғон жисми жойлашганда экран ва ушбу грунт орасида тескари фильтр (асос грунти йирик донадор бўлган понур лойиҳалашда) ётқизилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish101. Тўғон қурилаётган жойда фильтрланишга қарши қурилмалар учун яроқли бўлган грунтлар мавжуд бўлмаганда ёки ноқулай иқлим шароитларида, асфальтобетон, темир-бетон, полимер материаллардан грунт бўлмаган фильтрланишга қарши мосламалар ёки инъекцион диафрагма назарда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish102. Асфальтобетон экранлар гидротехник асфальтобетон ёки полимер асфальтобетондан қурилиш конструкцияларининг кўрсаткичлари ва физик-механик хусусиятларига мувофиқ бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish103. Экранларни қуриш учун асфальтобетон хусусияти, унинг қиялик устидаги турғунлиги, ҳавонинг манфий ҳароратларида ёрилишга бардошлилиги, тўлқин юкланишларига мустаҳкамлиги ва қаттиқлиги шарт-шароитларидан келиб чиққан ҳолда тайинланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish104. Асфальтобетон экран ва нишабнинг ҳисобий фильтрланиш коэффициенти сифатида 1,10-9 сm/s га тенг бўлган коэффициент қабул қилинишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish105. Асфальтобетон экран қалинлиги ва унинг конструкцияси тўлқин, муз ва ҳарорат таъсирлари остида бутунлиги ва мустаҳкамлигини сақлаб қолиш шартларини бажарган ҳолда тайинланиши, бунда экран ости тайёрлаш қатлами, ўтувчи қатлам тамойили бўйича бажарилиши ва унинг конструкцияси экран остида босимга қарши бўлган ҳолатни пайдо бўлишига йўл қўймаслиги лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish106. Қуйма асфальтдан бўлган тошли экран фақат тош ташлаш билан бўладиган тўғонларда бажарилиши, уларни ҳисоблаш ва бажаришга бўлган талаблар, асфальтбетонли экранларга қўйилган талаблардан фарқ қилади, бунда уларни манфий ҳароратлар остидаги ёрилишга бардошлилиги экран материалининг эмас, балки қўйилувчи асфальт массаси ёрилишга бардошлилиги билан аниқланган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish107. Қуйма асфальтдан бўлган экран қалинлиги ва унинг конструкцияси, тўлқин, муз ва транспорт таъсирларида ва чўкишларда, шунингдек турли таркибли асослар устида жойлашган қияликлардаги мустаҳкамлик ва турғунликни сақлаб қолиш шарт-шароитларидан келиб чиққан ҳолда ўрнатилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish108. Асфальтобетон диафрагмалар қуйма, қайишқоқ ва зичлашувчи иссиқ асфальтобетондан бажарилиши, бунда диафрагма қуриш учун керакли асфальтобетон тури ва таркиби материалнинг мустаҳкамлик хусусияти, технологик ва иқтисодий ҳисоблардан ёки ушбу ШНҚнинг 4-иловасида белгиланган талаблардан келиб чиққан ҳолда танланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish109. Диафрагма конструкцияси учун асосий талаб унинг тўғон жисмидаги грунт билан сиқилган ҳолатда ишлашини таъминлаши, бунда диафрагмадаги кучланиш ва деформациялар берилган диафрагма учун танланган асфальтобетон таркиби ҳисобий миқдорлардан ошиб кетмаслиги лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish110. Ўтиш қатламлари грунти таркибини лойиҳалаштиришда унинг ғовакларига диафрагма асфальтобетоннинг киришига йўл қўймаслиги ҳамда унинг тўғон жисми грунтининг ғовакларига тўкилмаслиги инобатга олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish111. Асфальтобетон диафрагмасининг асос ва бетон иншоотларига туташиш конструкцияси унинг туташиш юзасида сирпаниш имкониятини таъминлаши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish112. Асфальт материаллари туташиш жойларида сиқилган ҳолатда ишлаши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish113. Асфальтобетон диафрагмаси қалинлиги, юк кўтариш қобилияти, унинг бутунлиги, бут сақланиши, қурилиш ва фойдаланиш шароитдан келиб чиқиб ҳисоб китоблар орқали аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАсфальтобетон диафрагмасининг дастлабки қалинлиги қуйидаги формула орқали аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisht= a + 0,008Н (4)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishН — диафрагманинг кўриб чиқилаётган кесимидаги босим;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha = 0,4 — 0,5 m — тўғон юқори қиррасидаги диафрагма қалинлиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАсфальтобетон диафрагмалар тўғон жисмидаги катта деформацияларида қўлланилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish114. Кўтарма грунт тўғонлардаги темирбетон экранлар техник-иқтисодий асосларга мувофиқ равишда қўлланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish115. Бетон ва темир-бетон (йиғма ва монолит) диафрагмалар ҚМҚ 2.06.08-97 талабларига мувофиқ лойиҳалаштирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish116. Диафрагмалар чўкиш ва ҳарорат деформацияларига йўл қўйиладиган ҳамда мувофиқ зичлаштиришлар билан вертикал ва горизонтал чокларга кесилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish117. Полимер материалларидан фойдаланилганда (масалан, полиэтилен, бутилкаучук парда ва бошқалар) фильтрланишга қарши тузилмаларни қуриш, мосламаларни барпо этиш ва мазкур мосламаларнинг конструкциялари ҳамда қурилиш технологияси уларни қуёш радиациясини механик шикастланишлардан ҳимоя қилинишини таъминлаши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish118. Йўл қўйиладиган фильтрланиш йўқотишлари миқдори ва материалга боғлиқ ҳолда полимер элементларининг ўзаро бирлашиши пайвандланган, елимланган ёки механик кўринишида бўлиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish119. Полимер материалдан бўлган фильтрланишга қарши мослама қалинлиги қуйидагилардан келиб чиққан ҳолда ҳисоб китоблар билан аниқланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishматериалдаги максимал тортишувчи кучланишлар миқдори талаб этилувчи чидамлилик орқали аниқланувчи, йўл қўйилган тортишувчи кучланиш миқдоридан ошмаслиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтуташтирувчи грунтнинг доначалар таркиби полимер материалнинг шикастланмаслигини таъминлаши.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish120. Техник иқтисодий асосланган ҳолларда диафрагманинг мустаҳкамлигини ошириш учун уни қайишқоқ материалнинг икки қатлами кўринишида ҳамда уларнинг орасида антификцион мойлаш бажарилган ҳолларда йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish121. Полимер материалларидан бўлган фильтрланишга қарши тузилмалар III ва IV синф тўғонлари учун фойдаланилиши, шунингдек техник асосланган ҳолларда 60 m баландликкача бўлган I ва II синф тўғонлари учун ҳам қўллашга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish122. Тўғондаги инъекцион диафрагмани тўғон жисми тупроғи ғовакларига турли хил таркибли ва турли консистенцияда махсус зичлаштирувчи эритмани қуйиш (нагнетания) йўли орқали ҳосил қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish123. Инъекцион эритмаларни қуйиш (нагнетания) технологияси ва эритмалар таркиби тажриба ва тадқиқотлар олиб бориш орқали асосланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАсосдаги инъекцион диафрагма қалинлиги тўғонга бўладиган босимнинг камида 1/10 га тенг қилиб олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИнъекцион диафрагма тўғоннинг узоққа чидамлилигини таъминловчи зарурий фильтрланиш мустаҳкамлигига эга бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6-§. Дренаж мосламалари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish124. Грунтли тўғонлар жисмида дренаж мосламаси қуйидаги мақсадларда лойиҳалаштирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғон асоси ва унинг жисмини фильтрланадиган сувни пастки бьефига чиқаришни ташкил этилганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфильтрацияланган оқимни пастки қиялик ва музлашга дучор бўладиган зоналарда чиқишини бартараф этишда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпастки қиялик турғунлигини ошириш учун (ички дренаж) депрессия юзанинг пасайишини иқтисодий асосланганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув омборининг тез сийқалланишидаги юқори қиялик турғунлигини ошириш, шунингдек сейсмик таъсирлар остида юзага келувчи ғовак босимини кетказишда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэкран, ядро орқали фильтрланган сувни чиқариб юборишда.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish125. Тўғоннинг пастки призмаси сувни заиф ўтказувчи материалдан ташкил топган дава пастки ўтиш қатлами бўлганда, сувни чиқариб юбориш тўғоннинг пастки призмаси дренаж билан бирлаштирилган асос юзасидаги махсус дренаж қатлами орқали амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish126. Қумоқ грунт ёки қумлоқ грунтдан бажарилган баланд тўғонларда, йиғилиб бирлашишни ҳамда ғовак босими таъсирини йўқотиш учун тўғон жисмининг пастки ва марказий қисмининг қалинлик қатламида горизонтал ва вертикал сув чиқариш йўллари бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish127. Консилдация жараёнини тезлаштириш бўйича тадбирлар деформациялар ҳисоблари ва дала тадқиқотлари асосида амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish128. Дренаж мосламаларини лойиҳалаштиришда тўғон жинси ва асоси грунтларининг физик хусусиятлари, суффозияланиши ва дренажда фильтрацияланиш шароитларини ҳисобга олиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish129. Дренаж мосламалари ўлчамлари ҳар бир аниқ ҳолат учун дренажнинг фильтрацион ҳолатидан келиб чиқиб, грунтнинг дренажга кольматаж бўлишига йўл қўйилмаслигини инобатга олиб аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish130. Тўғоннинг пастки қисми дренаж мосламасининг тузилиши мазкур ШНҚнинг 3-расмида келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish131. Дренажнинг тескари фильтр мосламаси учун ноқовушқоқ табиий ёки майдаланиб олинадиган грунтлар, шунингдек сунъий ғовакли материаллар, ғовакли бетон мазкур ШНҚнинг 172-бандига мувофиқ қўлланилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish132. Дренаж коллектори тошдан, бетон, темир-бетон, асбест-цементли, сопол қувурлар сувнинг агрессивлигини ҳисобга олган ҳолда лойиҳалаштирилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish133. Дренаж банкетини мазкур ШНҚнинг 3-а расмига мувофиқ тўғоннинг ўзан қисмларида тўғонни тўсиқларсиз кўтаришда ҳамда дарёга тошни ташлаш билан тўсишда қўлланилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish134. Ушбу ШНҚнинг 3-а, б-расмига кўра дренаж грунт кўтармаси чўққисининг hs (қопланувчи дренаж мавжуд бўлмаганда) қуйи тўғонолди қисмининг максимал сатҳидан баландлиги мазкур ШНҚнинг 37-бандига мувофиқ тўлқинланишга қўшимча захирани ҳисобга олган ҳолда, камида 0,5 m этиб ўрнатилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish135. Грунт кўтарма усти кенглигини қурилиш ишларини ташкил этиш шарт-шароитларидан келиб чиққан ҳолда камида 1 m этиб қабул қилиниши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish136. Тўғон жисмининг дренаж кўтармаси билан туташиш ҳолатида бу туташишнинг грунт кўтарманинг ички қиялиги бўйича тескари фильтр тузилиши ҳисобига фильтрация мустаҳкамлиги таъминланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish137. Асосда майда доначали грунтнинг ҳамда дренаж грунт кўтармаси остида босимнинг катта чиқиш градиентлари мавжуд бўлганда, горизонтал тескари фильтр кўзда тутилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish138. Дренаж грунт кўтармасининг юқори қирраси устки оқимлар орқали ифлосланишидан ҳимояланган бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish139. Қояли дренаж мазкур ШНҚнинг 3-б-расмига мувофиқ сув босувчи қайирларни (поймаларни) қамраб олган тўғон қисмларида, шунингдек қурилиш жойида етарли миқдордаги тошлар мавжуд бўлмаганда бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish140. Тескари фильтр мавжуд қия ётқизилган дренаж қалинлиги қурилиш ишларини ташкил этиш шароитларидан келиб чиққан ҳолда, бироқ қуйидаги миқдордан кам бўлмаган ҳолда белгиланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisht = 5ds,85 + tf (5)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishds,85 — заррачалар диаметри, бунда улар массаси ўзидан майдароқ бўлган фракциялар массаси билан барча дренаж қатламини, массанинг 85 фоизни ташкил этиши керак;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtf — тескари фильтр қалинлиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish141. Қопламали дренаж иншооти материали, тескари фильтр материали билан туташиши ҳамда пастки қияликни қуйи тўғонолди қисми тўлқинлари таъсиридан, айрим ҳолларда эса музлашлардан ҳимоя қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish142. Қопламали сув қочириш иншооти юқори қисми hs қуйи тўғонолди қисми максимал сатҳдан ортиши, дренаж грунт кўтармаси каби бўлиши мазкур ШНҚнинг 133 — 138-бандларига мувофиқ фильтрланувчи оқимни тўғоннинг пастки қиялигидан чиқиш баландлиги ва музлаш чуқурлигини ҳисобга олган ҳолда қабул қилиниши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish143. Қувурли дренаж мазкур ШНҚнинг 3-в расмига мувофиқ тўғоннинг фойдаланишда қуйи тўғон қисмида сув бўладиган ёки қисқа вақт мавжуд бўладиган қисмларида қўлланилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish144. Қувурли дренаж бетон, асбестоцементли ёки полиэтилен қувурларидан (перфорирланган) беркитилган ёки беркитилмаган уланиш жойлари ҳамда тескари фильтр билан ёпилган ҳолда бўлиши, бунда полиэтилен қувурлари деворларининг қалинлиги грунтдан вертикал юкни ҳисобга олиб аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-расм. Дренаж жиҳозининг асосий кўринишлари схемаси
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўзанда: а — қувурли дренаж жиҳози, б — қиялама дренаж жиҳози.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқирғоқда: в — қувурсимон дренаж жиҳози, г — горизонтал дренаж жиҳози, д-ж — уйғунлашган дренаж жиҳозлари, 1 — дренаж жиҳози банкети, 2 — депрессия юзаси, 3 — тескари фильтр, 4 — қиялама дренаж жиҳози, 5 — қувур, 6 — дренаж жиҳози тасмаси, 7 — олиб кетиш қувури, 8 — олиб кетувчи ариқ, df — музлашнинг максимал чуқурлиги, mt — қуйи нишаблик коэффициенти, bb — банкетнинг юқорилик бўйича кенглиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish145. Дренаж қувурларни кўндаланг кесими гидравлик ҳисоб-китоблар орқали аниқланиши, бунда дренаж қувури диаметрини камида 200 mm этиб қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚувурда тўлганлик кўрсаткичи 0,8dтр дан кам бўлиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish146. Қувурли дренаж иншооти узунлиги бўйлаб жойнинг рельефини ва талаб қилинувчи нишабларни ҳисобга олган ҳолда жойлашадиган кузатиш қудуқлари ва сув чиқаришлар кўзда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish147. Тўғон ёнида қувурли дренаж тизимидаги кузатиш қувурлари йўналишини, нишабини ва диаметрини кескин ўзгариш жойларида бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish148. Қувурларнинг диаметридан келиб чиқиб, тўғри участкаларда, кузатиш қудуқлар орасидаги масофани 50 дан 200 m гача, қийшиқ линияли участкаларда 50 m гача қабул қилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish149. Қувурли дренаж узунлиги бўйлаб сув чиқариш жойлари орасидаги масофа 400 — 700 метр атрофида олинган рельеф ва максимал сарфларга қараб белгиланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish150. Горизонтал дренажни мазкур ШНҚнинг 3-г расмига мувофиқ узлуксиз дренаж қатлами ёки алоҳида горизонтал кўндаланг ёки бўйлама дренаж ленталари шаклида йирик донали материалдан тайёрланган ва тескари фильтр билан ҳимояланган ҳолда ишлаб чиқилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish151. Уйғунлашган дренаж мазкур ШНҚнинг 3-д-ж расмида ҳамда мазкур ШНҚнинг 133 — 150-бандларда келтирилган дренаж иншоотларининг вариантлари орасида уйғунлаштирилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУйғунлашган дренаж банкети юқори қисми сатҳи мазкур ШНҚнинг 3-д расмига мувофиқ дарё ўзанининг тўсилиш шароитларини ҳисобга олган ҳолда белгиланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish152. Ясси-текис ёки тасма кўринишидаги дренаж мосламалари ўлчамлари гидравлик ва фильтрация ҳисоб-китоблари билан дренаж қурилишини ҳисобга олган ҳолда аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish153. Дренаж мосламалари кўриниши тўғоннинг турли хил қисмларида ўзгариши ва уларнинг конструкцияларини вариантларни техник-иқтисодий жиҳатдан солиштириш асосида қуйидагиларга боғлиқ ҳолда танлаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғонларнинг кўриниши, асоси ва қирғоқларнинг муҳандислик-геологик ва гидрогеологик шарт-шароитларига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдренаж иншоотлари учун грунтларнинг физик-механик тавсифларига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқурилиш ишларини амалга ошириш шарт-шароитларига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқурилиш ҳудудининг иқлим шароитларига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиншоотдан фойдаланиш шартлари ва ҳарорат режимларига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсувнинг агрессивлик даражасига.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish154. Тўғон жисмига дренаж иншоотлари қуйидаги ҳолатларда ўрнатилмайди:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғонларни сув ўтказувчи асослар устида қурилишига, бунда таъсирли (депрессион) юза дренаж мосламасисиз етарли даражада пастки қияликдан узоқликда жойлашган бўлиб, музлаш зонасига кирмаслигида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэкранлар, ядролар ва диафрагмалар билан бўлган тўғоннинг пастки қисмида, фильтрланувчи сувни чиқариб ташлашни таъминлаши, шунингдек призмалар материали ўзининг параметрлари билан тескари фильтрга бўлган талабларни бажарилганда.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish155. Грунтли тўғон бетонли тўғон билан бирлашганда, уларнинг дренаж иншоотлари ўзаро боғланган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish156. Тўғоннинг қуйи тўғонолди қисм сатҳидан юқорида жойлашган қирғоқ қисмларига туташган ерларида тўғон орқали фильтрланувчи (масалан, горизонтал сув қочириш иншооти) сув чиқариб ташланиши кўзда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish157. Сувга тўйинган грунтлар устида грунт кўтармали тўғонлар қурилишида босим остида асос мустаҳкамлигини бузадиган ва тўғонни барпо этиш жадаллигини пасайтириш ҳисобига камайтирилиши мумкин бўлмаган ғовак босим вужудга келганда, тўғоннинг пастки қисми доирасидаги асос юзасини горизонтал дренаж билан қопланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish158. Асос грунтидан сиқилиб чиққан сувни қочириш учун эса қўшимча равишда вертикал дренаж амалга оширилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда, дренаж иншоотининг зарурлиги ва унинг ўлчамлари ҳамда вертикал дренаж иншоотлари орасидаги масофалар тўғоннинг қуриш жадаллиги ва ғовак босими миқдорини назоратини ҳисобга олган ҳолда, асоснинг бирлиги ҳисоблари билан аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish159. Қуйи тўғонолди қисмда асос тупроғи юқори қатлами турғунлигини, юқорига йўналган фильтрация оқими таъсирида кўтарилиш (ўпирилиш) (агар бу қатламда пастда ётувчи грунтга нисбатан кам сув ўтказиш хусусияти мавжуд бўлганда) ҳисоб-китоблар орқали аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish160. Тўғон паски қиялиги таг грунт қатламининг турғунлиги етарли даражада бўлмаса, бу қатламни тешиб ўтувчи ва қарши босимни пасайтирувчи вертикал дренаж иншооти қурилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish161. Вертикал дренаж иншоотининг ўрнига тўғон пастки қиялиги орқасида асосни юклантириш мумкин, бунда музлаш чуқурлигини ҳисобга олиб тескари фильтр қўйиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7-§.Тескари фильтрлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish162. Тескари фильтрлар дренаж иншоотининг (ёки юкланишни) тўғоннинг сув қочирилувчи қисми, ядро, экран ёки тўғон асоси билан туташган жойида бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish163. Тескари фильтр материаллари тўғонлар қурилиш жараёни ва фойдаланишда бирлашиш жойидаги туташ грунтларнинг фильтрацияланиш мустаҳкамлигини таъминлашдан келиб чиққан ҳолда танланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish164. Тескари фильтрлар сув чиқарувчи жисмига тошли қумлардан, тошли грунтлардан бўлса, дренаж мосламасида бундай фильтр тузилмасини қўлламасликка йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish165. Тескари фильтр материали доначалар таркиби, сув чиқарувчи грунтнинг физик тавсифларини ҳисобга олган ҳолда ва мавжуд маҳаллий фильтрловчи материаллардан танланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish166. Фильтр таркибида қуйидагилар бўлишига йўл қўйилмайди:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishлой грунтли ёки лой грунт асосидаги тўғонлар учун фильтр материали билан бирлашган ерда лой грунтнинг қатламланиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқумлоқ грунтли тўғонлар учун ҳимояланувчи грунт заррачаларини пасайиб борувчи фильтрация оқими қисмларидаги фильтр ғовакларига кириши (тўкилиб тушиши);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкўтарилаётган оқим қисмларидаги қумлоқ асос учун грунт заррачаларини фильтр ғовакларига босим билан кириши ва чиқиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбирлашиши жойи бўйлаб йўналган фильтрацияланган оқимнинг (бирлашиш ҳолидаги ювилиш) ҳимояланувчи грунтнинг фильтр билан бўлган чегарасида ювилиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishлойиҳа бўйича йўл қўйилган ҳимояланувчи грунтдан фильтрланиш оқими билан чиқувчи майда заррачаларнинг фильтрда қолмаслигига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфильтр мустаҳкамлиги учун хавфли, фильтрни ўзининг қатламида бўладиган суффозия.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish167. Тўғонларнинг III ва IV синфлари ҳамда вақтинчалик иншоотлар учун боғланган грунтнинг фильтр ғовакларида унинг мустаҳкамлигига таъсир этмайдиган даражадаги чуқурликда қатламланишига (0,5 da,max, бунда da,max — фильтр ғовакларининг максимал диаметри) йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish168. Тескари фильтр қатламларининг сони ва улар таркиби вариантларни техник-иқтисодий жиҳатдан солиштириш асосида аниқланади, бунда фильтрнинг қатламлар сонини мумкин қадар кам белгилаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish169. Дренаж иншооти тескари фильтри материали тўғонларнинг I ва II синфлари учун тажрибавий йўл билан грунтларда ва у иншоотда бўлишидаги иш шароитида, тўғонларнинг III ва IV синфлари учун мувофиқ равишдаги ҳисоблар билан текширилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish170. Тескари фильтрнинг ҳар қайси қатлами қалинлиги фильтрация шартлари бўйича камида 5ds,85 , аммо 0,2 m дан кам бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish171. Тескари фильтрлар қатлам қалинликлари ишларини амалга ошириш ва техник-иқтисодий ҳисоб китобларни инобатга олган ҳолда ўрнатилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish172. Тескари фильтр мосламалари учун табиий боғланмайдиган ёки майдаланиб ҳосил қилинадиган қаттиқ совуқбардош таркибида сувда эрувчи тузлар ва гранулаланган шлаклар бўлмаган (лабораторияда текширилган), шунингдек грунт бўлмаган материалларни (масалан, геотекстиль ва бошқалар) қўлланилиши асосланган бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8-§. Тўғон жисмининг асоси, қирғоқлари ва бетон иншоотлари билан бирикиши
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish173. Грунтли тўғонни унинг асоси билан туташ ерида хавфли фильтрланишини олдини олиш учун асос грунтларининг хусусияти ва ҳолатига боғлиқ бўлган ва тўғон жисми тупроғини асос грунтига зич ҳолда бирикишини таъминловчи тадбирлар кўзда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish174. Қоятош асос устида қурилувчи тўғонлар лойиҳаларида асосни тайёрлаш бўйича дарахтлар ва бўталарнинг илдизпоялари кириб келган вегетатив қатламни ёки кемирувчиларни ўтиш жойларида ҳамда таркибида кўп органик аралашмалар ёки сувда осон эрийдиган тузлар бўлган грунтлар олиб ташланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish175. Қатламларга ажралган кесимли тўғонларни лойиҳалаштиришда асосни тайёрлашга оид бўлган тадбирларни қисман ёки тўла рад этилишига мазкур ШНҚнинг 216 — 219-бандларига мувофиқ асосланган ҳолларда йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish176. Қоятош асос устида қурилувчи грунтли тўғонларни лойиҳалаштиришда, бузилган қоятош, алоҳида йирик тошлар ва тош уюмларини олиб ташлаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғоннинг фильтрланишга қарши мосламалари асос билан туташиш майдонида геология-қидирув ва қурилиш ишланмалар кўзда тутилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish177. Тўғоннинг фильтрланишга қарши мосламасига нисбатан кўпроқ сув ўтказиш хусусиятига эга бўлган материалдан қурилган асос билан тўғон кесими қисмларининг туташиш ерларида бузилган қоятошни олиб ташлашга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish178. Асосда тўғон тупроғига нисбатан паст бўлган мустаҳкамлик хусусиятларига эга бўлган юқори қатлам тупроғи бўлган тақдирда, бу қатламни олиб ташлашнинг иқтисодий жиҳатдан мақсадга мувофиқлигини аниқланиши (ёки унинг устки қисмини), бунда тўғон қияликлари тикроқ бўлиши мумкинлиги ҳисобга олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish179. Сейсмик ҳудудларда динамик таъсирлар остида суюқланишга бўлган грунтли асослар устида тўғонлар қурилишида техник-иқтисодий асосланган бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish180. Тўғоннинг уланиш чегараларида осилиб турувчи ва тўғоннинг фильтрланишга қарши мосламаси уланадиган қисмларда поғонасимон бўлаклар бўлишига йўл қўйилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish181. Тўғонларнинг асосида тез нуровчи жинслар мавжуд бўлса, грунт материалларидан тўғонлар лойиҳаларида бу жинсларнинг хоссаларини ўзгаришини ҳисобга олиши ёки конструктив-технологик тадбирлар бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish182. Қоятош асосининг ичидан ўтган ёриқлар кўринишидаги тектоник бузилишлар мавжуд бўлса, уларни тозалаш ва тирқишларни ёпиш бўйича чоралар кўрилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish183. Фильтрланишга қарши мосламалари бўлган грунтли тўғонлар ва бир турдаги асоси қоятош жинсларига тегиб турувчи кучли аллювиал чўкинди қатламлар устида лой грунтлардан бажарилувчи грунтли тўғонлар учун аллювий қатламининг катта бўлмаган (5 m гача) қувватида фильтрланишга қарши мосламани тишини очиш билан қоятошгача етказилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish184. Аллювиал қатламнинг қуввати 5 m дан ортиқ бўлганда, вариантларни ядроли ва фильтрланишга қарши тўсиқли тўғонлар билан (цементацияланган тўсиқ парда, бетон деворча ва бошқалар) ҳамда экранли ва понурли тўғонлар билан солиштирилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish185. Асос тишининг қоятошга бирикиш жойи бўлган асосли тўғон (масалан, бирикиш жойига инъекция йўли орқали қоришма юбориш, музлаган тўғон фильтрланишга қарши парда мосламасини) фильтрланишга қарши мосламасининг асос билан бирикиши лойиҳада кўзда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish186. Осилиб турувчи фильтрланишга қарши тўсиқ чуқурлиги ва понур узунлиги фильтирлашга оид ҳисоблар асосида ўрнатилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish187. Грунтли (ерли ва тош-ерли) тўғонлар асосларининг фильтрация ҳисоблари, фильтрланишга қарши тўсиқ парда жиҳозланишида асос грунтлари фильтрация мустаҳкамлигини аниқлашдан иборат бўлиши, бунда фойдаланиш даврида ер ости контурининг ишончлилиги ҳамда унинг қурилиш тежамкорлиги таъминланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish188. Фильтрацияга қарши тўсиқ парда параметрларини аниқланишдаги грунтли тўғонлар асосида фильтрацион ҳисоби (бурғулаш қудуқлари тўсиқ пардалари, қалинлиги ва қадами, чуқурлиги) максимал босимни ер ости контури асос тупроғи хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда (қоятошли, ноқоятош, суффозияли ёки суффозиясиз) сув таянчи юзаси чуқурлашиши конструкция элементларига таъсирида бажарилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish189. Тўғоннинг фильтрланишга қарши мосламаларининг қоятошли қирғоқлар қияланган нотекис юзалари билан туташишида, тўғон юқори қиррасидан бошлаб (ядро, экран) асосига қадар кетма-кетлик билан, қирғоқ туташишларининг кескин синдиришларсиз кам техник ва иқтисодий асосланган қиялик остида, қоятошларнинг кўтарилиб турувчи қисмларини қирқиб олиш ва чуқурлашган жойларини бетон қуйиш орқали текислаш билан қоятош устунларини тайёрлаш кўзда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish190. Қоятош юзасининг ёндош қисмлари оралиқларидаги бурчакнинг фильтрланишга қарши мосламалар билан туташишидаги катталиги 20° дан ошмаслиги лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish191. Тўғон узун кесимининг асос бўйича чизма кўриниши унинг кучланиш, деформация ҳолати ҳисоб китоблар натижалари асосида ёриқлар пайдо бўлишига йўл қўймайдиган шарт-шароитлардан келиб чиққан ҳолда белгиланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish192. Кучли ёриқлари бўлган қоятошли асослар устида бўладиган грунтли тўғонларда уларнинг жисми учун хавфли бўлган фильтрланиш содир бўлиши мумкин бўлса, тўғоннинг фильтрланишга қарши пардалари таглиги доираларида қоришманинг устки инъекцияси (цементли, лой грунтли ёки майда қумлоқли) кўзда тутилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish193. Фильтрланишга қарши мослама бўлмаган бир турли тўғонларни лойиҳалаш асосланган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish194. Сув ўтказмаслик ва суст ёриқларга эга бўлган қоятош, ярим қоятош ва лой грунтли асослар устида бўладиган грунтли тўғонлар лойиҳалаштирилишида тўғон жисми тупроғини бевосита асос устида фильтрланишга қарши тузилмаларсиз ётқизишни кўзда тутилишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish195. Қоятошли ва яримқоятош асослар устида баландлиги 50 m дан ортиқ бўлган грунтли тўғонлар лойиҳалаштирилишида тўғон ядросининг асосга дренаж-кузатиш (цементацияланган бирлаштирувчи йўлаклари бўлган яхлитланган бетон тиқин) орқали туташтирилиши кўзда тутилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish196. Тиқин узунасига кетган ҳарорат, деформация чоклари билан қирқилган бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish197. Асоснинг кучли ёриқларга эга бўлишида тиқиндан майдоний маҳкамлаш цементацияси мазкур ШНҚнинг 6-иловасига мувофиқ амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish198. Тўғон жисмининг ёки фильтрланишга қарши мосламанинг асоси қирғоқлар ва бетон иншоотлар билан уланиш жойларида уланиш юзаси яқинида грунтни ётқизиш ва зичлаштирилиши кўзда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда, 2-3 mm қалинликда бирикиш қатлами тўғоннинг қолган жисми тупроғига ёки фильтрланишга қарши мосламасига қараганда анча қайишқоқ, камроқ сув ўтказувчи ва кўпроқ намликка эга бўлган (кўпи билан 1 — 3 фоиз) грунт билан ётқизилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish199. Баландлиги 100 m дан ортиқ бўлган ёки йирик қумли-қумлоқ грунт материаллик ядроли тўғонлар учун бетон тиқими ва бетон иншоотлари билан грунтли фильтрланишга қарши мосламаларнинг бирикиши 4±0,5 сm қалинликдаги қуйма асфальтли қоришма ёки бошқа кўринишдаги қоришмалар (цемент, қумли қатлам) орқали таъминланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish200. Тўғон асосида фильтрланишга қарши мосламаларни лойиҳалашда (шпунт қатори, бетон деворчалар, лой грунтдан ёки инъекцион тўсиқ парда ва бошқаларни грунтдаги девор услуби билан қуриладиган) уларни тўғон жисми фильтрланишга қарши қисми мосламалар билан уланиши (ядро, экран ёки диафрагма билан) лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish201. Бетон ва темир-бетон иншоотлар билан грунтли тўғонларни бирикиш жиҳозланишлари қуйидагиларни таъминлаши зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгрунтли тўғонни сув йиғиш иншооти орқали ўтказилувчи сув билан ювилишдан ҳимоя қилиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishюқори тўғонолди томондан сув қабул қилиш ва сув тушириш иншоотларига бир маромда келиши ва қуйи тўғонолди қисмида тўғон жисми ва асосини ювилиб кетишига йўл қўймасдан оқимнинг бир текис тарқалиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбирикиш зонасида хавфли фильтрланишни олдини олиши.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish202. Тўғонларнинг I ва II синфлари бирикиши жиҳозлари лойиҳалари гидравлик ва фильтрация ҳисоблари билан асосланган бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish203. Грунт тўғон жисмини бетон иншоотга ишончли равишда бирикишини таъминлаш учун бетон конструкциясининг бирикув томонларини грунт кўтармаси томонга кўпи билан 10:1 нисбатда нишаблик кўзда тутилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish204. Грунтли тўғон ва унинг жисмини кесиб ўтувчи бетон иншоотлар билан туташиши ҳамда фильтрланишга қарши мосламалар мавжуд бўлган тўғонлар учун бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish205. Бир турдаги тўғонлар учун тўғоннинг юқори понасимон қисми ва марказий қисмлари доираларида амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish206. Грунтли тўғон жисмини бетон иншоот билан бирикиши грунтли тўғон ичига ёриб кирувчи (бетон девор шпунт қатори ва бошқалар) диафрагмалар кўринишида кўзда тутилиши, бирикувчи диафрагмалар узунлигини фильтрланиш ҳисоблари асосида ўрнатилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish207. Грунтли тўғонлар ва бетон иншоотлар асосларидаги фильтрланишга қарши қурилмалар бир-бирига боғланган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish208. Грунт тўкиш ва ювма усул орқали бажарилган грунтли тўғон қисмларини бирикишида бирикиш жойида тўпланиб фильтрланиш ҳолатига ҳамда тўғон жисми ва асосининг нотекис чўкишига йўл қўймайдиган чоралар кўрилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9-§. Тўғонларни қайта лойиҳалаштиришга қўйилган талаблар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish209. Кам сув ўтказувчи асос устида бир жинсли грунт тўғонини қайта қуриладиган иншоотни қайта лойиҳалаштиришда қурилиш ишлари тўғоннинг уст қисмидан ҳамда ост қисмидан амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish210. Диафрагмали (ядроли) ва тўсиқ пардали асосга эга бўлган тўғон баландлигини ошириш, диафрагмани экран орқали кучайтириш унинг остки қисмидан бўлиши ҳамда унинг иккала томонидан вертикал диафрагмани сақлаган ҳолда амалга оширилиши мумкин, бунда асосдаги фильтрланишга қарши тўсиқни кучайтириш зарурияти аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish211. Тўғоннинг асосида экран ҳамда фильтрланишга қарши жиҳози бўлганда, унинг баландлигини орттириш фақат унинг пастки томонидан бошлаб, грунтли ёки грунт бўлмаган материаллардан (грунтли ёки грунтсиз материалларидан) бўлган экранни фильтрланиш мустаҳкамлигини текшириш билан ҳамда зарур ҳолларда асосдаги фильтрланишга қарши мосламасини кучайтириш билан амалга оширилиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish212. Грунт материалларидан тўғонларни қайта лойиҳалаштиришда дренажнинг нормал ишлашини таъминлаш бўйича тадбирлар амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish213. Тўғоннинг амалда мавжуд остки призмасини қайта қурилаётган қисми билан ишончли бирикишини таъминлаш учун қияликлар турғунлиги ҳисобларини бажариш билан қайта қуришда тўғон конструкциясини ҳисобга олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6-боб. Грунтли ювма тўғонлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Асосий талаблар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish214. Грунтни сув билан аралаштириб грунтютгич воситасида қурилувчи тўғонлар тўғон жисми грунтларига ва қуриш усулидан келиб чиқиб, қуйидаги жадвал ҳамда мазкур ШНҚнинг 4 ва 5-расмларида келтирилган асосий кўринишларга бўлинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-жадвал | ||
Тўғон кўриниши | Тўғон жисми грунтлари | Тўғонни қуриш усули |
Бир жинсли: | ||
Сунъий равишда шакллантирилган қияликлар билан (4-а расм) | қумлар, қумлоқ грунтлар, қумоқ грунтлар, соғ грунт кўринишидаги | нишабларда қирғоқ тўғонлари бўлган икки томонлама ювилиши |
Эркин шаклланган-юқори (4-б расм) | қумли, шағалли (йирик қумли) | пастки қияликда қирғоқ тўғонлари бўлган бир томонлама ювилиши (5-б расм) ва марказий тортиб ўралган қисмини ўтириндилардан ўйиб тўплаш |
Икки ёқли қияликлар билан тор кесимли (5-в расм) | қумли, шағалли (йирик қумли) | қувурнинг кўндаланг кесимидан пульпа чиқариш орқали ва қияликлар бўйича узлуксиз марказий тортиб ўраб жиҳозланиш билан ўтириндилардан ўйиб тўплашнинг пионер усули |
Бир жинсли бўлмаган: ядроли (4-в расм) | шағалли (йирик қумли) тош қотишмали (тош-шағалли) ёки майда доначали ва лой-грунтли фракциялар тутувчи турли доначали қумлар | қияликларида марказий тортиб ўралган дамбали ва тўғоннинг марказий қисмида чўктирувчи ҳовуз билан бўлган икки томонлама ювма усул билан ўйиб тўплаш (5-а расм) |
марказий доира билан (4-г расм) | таркибида майда фракцияли тошли (йирик қумли), тош қотиш-галечникли (шағалсимон) ёки турли доначали қумли | қияликларида марказий тортиб ўралган дамбали ва тўғоннинг марказий қисмида чўктирувчи ҳовуз билан бўлган икки томонлама ювма усул билан ўйиб тўплаш (5-а расм) |
Бирлашган (аралаш): | ||
Лой-грунт ва ювма ёнбошли кўтарма ядро билан бўлган (4-д расм) | тошли (йирик қумли) тош қотиш-галечникли (шағалсимон) ёки қумли | ҳовузсиз икки томонлама ювма усул билан ўйиб тўплаш |
тоғ массасидан бўлган кўтарма банкетлар ва бир жинсли марказий доирали қилиб ювма усул билан ўйиб тўплаш (4-е расм) | тошли (йирик қумли) тош қотиш-галечникли (шағалсимон) ёки қумли | ҳовузсиз икки томонлама ювма усул билан ўйиб тўплаш |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4 — расм. Ювма тарзда кўтарилувчи тўғонлар кўриниши
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1 — юқори нишаблик маҳкамланиши, 2 — дренаж, 3 — ювувчи ядро, 4 — ювма оралиқ зоналар, 5 — ювма ёнбош зоналар, 6 — ювма марказий кам сингувчи зона, 7 — ёнбош кўтарма призмалар (банкетлар), 8 — нишабликнинг сейсмобардош маҳкамланиши, 9 — кўтарма лой грунтли ядро.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-расм. Ювма тарзда барпо этилувчи тўғонларни асосий схемалари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа — ядроли бир жинсли бўлмаган тўғонни икки ёқлама ювма тарзда кўтариш, б — пульпани эркин ҳолда ёйилишида шаклланувчи, юқори қияликли бир жинсли тўғонни бир ёқлама ювма тарзда кўтариш, в — тор ёнкесимли тўғонни ювма тарзда кўтариш, 1 — тақсимловчи пульпа ўтказгич, 2 — ювма тарзда кўтариш қиялиги, 3 — тиндириш ҳовузчаси, 4 — ядро чегараси, 5 — тортиб кўтарилган дамба, 6 — бирламчи тортиб кўтариш дамбаси, 7 — ҳовузча чегараси, 8 — сув чиқариб ташловчи қувур, 9 — вақтинчалик тўсиқ, 10 — сув ташлаш қудуғи.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish215. Тўғон конструкцияси мазкур ШНҚнинг 8-бандига мувофиқ танланади, бунда кон ёки чуқурликни ишланишида саралашни талаб қилмайдиган табиий грунтлардан фойдаланиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish216. Кон грунтлари мавжуд бўлганда, қурилиш ишлари юқори технология асосида амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish217. Эркин ҳолда шаклланган бир жинсли қатламланган кесимли қумлоқ тўғонлар, техник-иқтисодий асосда кучсиз грунтлар ётишида, қияликларни маҳкамланиш ҳажмларини камайтирилиши, шунингдек сув остига ўтиришида қўлланилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish218. Қатламланган кесимли ёки кенгайтирилган пастки қисми (ёстиқли) кучсиз зах, ботқоқланган ва торфланган грунтли асослар устида бўладиган тўғонлар лойиҳалаштирилишида, агар иншоотнинг турғунлиги ва фильтрланиш мустаҳкамлигига путур етказмайдиган бўлса, устки асос тупроғи ва ўсимлик қатламини тўла ёки қисман олиб ташлаш бўйича ишлар бажарилмаслигига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish219. Бир жинсли тўғонларни кучсиз грунтлар устида қурилишида, пастки кенгайтириладиган қисми (ёстиқ) ювма усул билан тўпланади, бунда юқори қисми эса ёстиқни чўкинди барқарорлашганидан кейин қурилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish220. Турли жинсли тўғонлар кон грунтлари мавжуд бўлганда ҳамда бир жинсли тўғонларга қараганда фильтрланиш сарфларини пасайтириш зарурияти бўлганда, шунингдек тўғон жисми ҳажмини камайтиришда лойиҳалаштирилиши, бунда берилган ўлчам ва грунт таркиби ядросини ташкил этиш ишлари технологиясини қийинлашиши ҳамда уни йирик грунт билан ювилиб кетишига йўл қўйилмаслиги назарда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish221. Белгиланган ўлчамдаги ядронинг бир хил хусусиятларини таъминлаш ва йирик грунт билан ювилишини олдини олиш учун тегишли асослар бўлганда тўғоннинг ядровий ҳовуз зонасидан узоқликда грунтни мажбурий аралаштиришни лойиҳаларга киритишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish222. Ёнбош кўтармали ёки тош уюмли (призмали) ювма тўғонлар, чуқурлар қазишдан ҳосил бўлган баланд сувтўсгич кўтармалар ва тошлардан фойдаланишда қўлланилиши, бунда сейсмик ҳудудлар учун тўғонлар лойиҳалаштирилишида тош уюмли призмалар жиҳозланиши ҳамда қияликларни сейсмик жиҳатдан маҳкамлаш ишлари амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish223. Тўғонни қуришнинг ювма усули тўғоннинг юқори призмаси ўтиринди қумлардан ювиб тўпланганда, пасткиси эса тошли-тош қотишмали грунт тўкиш орқали бажарилишида кўтармали усул билан бир-бири билан қўшилган ҳолда олиб борилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish224. Ювма тўғонларда диафрагмалар, экранлар, понурлар кўринишидаги фильтрланишга қарши мосламалар техник-иқтисодий асосланганда лойиҳаланишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish225. Ювма тўғонлар лойиҳаларига грунт ўтириндилари сифатини ва унинг ётқизилиши бўйича ўрнатилган зичлигини ҳамда тўғон қияликларини қурилиш давридаги турғунлигини таъминлаш, шунингдек ювма грунтлардан янги ўйилган кўтарманинг сув ташлашини, ҳисобига пайдо бўлувчи фильтрланиш оқимини, ювиб тўпланган уюм юзасидан ва чўктирувчи ҳовуздан инфильтрация қилинишни ҳисобга олиниши бўйича тадбирлар киритилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish226. Ювма тўғонлар учун уларни қайта қуришнинг ўтиринди грунтларнинг сув чиқариб ташлашини таъминлаш шарти бўйича бўлган чегаравий жадаллик ўрнатилиши, сув остида ювма усул орқали кўтарилувчи тўғон қисмлари учун эса, сув ости ва усти қияликлар тиклиги чегаралари ўрнатилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish227. Ювиб тўплаш жадаллигини, ғовак босими катталигини унинг устидан кузатув олиб бориш орқали назорат қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Материалларга бўлган талаблар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish228. Ювма тўғонларни қуришда техник имкониятини ҳамда танланган конструкциянинг иқтисодий жиҳатдан мақсадга мувофиқлигини баҳолашда кон грунтларининг доначалар таркибини асосий хусусият сифатида ҳисоблаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғонларни ювма усулда ўйиш учун грунтлар таркибидаги органик ва сувда эрувчи аралашмалар миқдори, уларнинг ювма тўғон жисмида ишлар тугагандан кейин мазкур ШНҚнинг 40-бандида кўрсатилганидан ортиқ бўлишига йўл қўйилмаслиги лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish229. Доначалар таркибидан келиб чиқиб, кон тупроғининг тўғонни ювма усулда ўйиб тўплаш учун яроқлигини баҳолаш мазкур ШНҚнинг 6-расми графиклари бўйича амалга оширилиши, бунда бир жинсли тўғонларда ювма усулда ўйиб тўплаш учун I-гуруҳ қумли грунтлар, II-гуруҳ қумли ва шағалли грунтларни майда қумли марказий зона ёки грунтли ядроси бўлган турли жинсли тўғонлар учун кўзда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish230. Қумлоқ грунтлар (III-гуруҳ), қумоқ грунтлар (IV-гуруҳ), шағалли ва тош қотишмали грунтлар (V-гуруҳ), шунингдек соғ грунт кўринишидаги грунтлардан мувофиқ равишда техник-иқтисодий асослашлар билан ювма усулда ўйиб тўплаш учун фойдаланиш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish231. Кондаги грунт захираси, тўғон лойиҳасида қабул қилинган грунт ҳажмидан 1,5 — 1,8 марта ортиқ бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish232. Конларни танлашда муҳандислик-геология изланишларини, тўғонга ётқизиш талабларига жавоб бермайдиган грунт қисмларини ажратиш ва захирадан чиқаришга имкон берадиган даражадаги ҳамда гидромеханизация воситалари билан ишлаб чиқишга йўл қўйилмаслиги лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish233. Тўғонни ювма усулда ўйиб тўплаш учун грунт ўлчамлари жиҳатидан тўғри келмайдиган (харсангларни, тошларни) ва грунт насосларининг ишчи қисмларидан ўтмайдиган аралашмалар мавжудлиги текширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6-расм. Тўғонни ювма тарзда кўтариш учун фойдаланилувчи грунт гуруҳлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish234. Бир жинсли бўлмаган тўғонлар учун юқори даражадаги турли доначали, (масалан, чангсимон, грунтли фракциялар билан бўлган таркибида камида 25 — 30 фоиз қумли) заррачалар бўлган тошлардан фойдаланиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish235. Ядрода ўлчами <0,005 mm бўлган грунт заррачалари бўлиши, грунтнинг бирикиши шартлари бўйича кўпи билан 20 фоиз бўлиши, бунда грунт заррачаларининг мазкур фоиздан юқори бўлиши асосланитирилган ҳолларда йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish235. Ювма усулда ўйиб тўплаш учун турли конлардан олинадиган сунъий аралашмаларни ёки сараланган кон грунтларини қўллаш имконияти техник-иқтисодий ҳисоб-китоблар билан асосланган бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish236. Қўшимча тарзда ювма ҳолида ўйиб тўпланувчи қумни зичлаштириш (чуқурлик гидросилкитиш, портлатишлар билан зичлаштириш, қатламлараро силкитиш билан зичлаштириш ёки юмалатиш билан ва бошқалар) кўзда тутилиши, бунда ювма усулда ўйиб тўпланувчи грунтларни қўшимча тарзда зичлаштириш бўйича тадбирлар дала-тажриба ишлари билан асосланган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-§. Грунтнинг тўғон жисмида фракцияланиши
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish237. Тўғоннинг кўндаланг кесимида гидравлик ётқизиш натижасида грунтнинг фракцияланишини ювма ҳолда ўйиб тўпланувчи грунтнинг турли доначалилик коэффициенти k60,10 >_ 2,5 ёки k90,10 >_ 5 бўлганда ҳисобга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГрунтнинг ётқизилиши унинг доначалар таркиби, пульпа сарфи ва унинг консистенцияси, ўтириндилардан тўплаш ҳудуди кенглигига боғлиқ бўлади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishk60,10 = d60 :d10;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishk90,10 = d90 :d10.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда, d90 , d60 , d10 — грунт фракцияси диаметри, улар массаси ва майдароқ бўлган фракция массаси билан бирга мувофиқ равишда умумий грунтнинг 90, 60 ва 10 фоизни ташкил этади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish238. Ювма усулда уйиб тўпланувчи тўғонлардаги грунтнинг доначалар таркибини аниқлашда, грунтнинг майда заррачаларини ювилиб, оқиб кетиши ҳисобга олиниши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish239. Қум грунтли бир жинсли тўғонлар барпо этилишида грунтли ва қисман чангсимон заррачаларнинг оқиб чиқиб кетишини таъминлаши, бироқ технология жиҳатидан бундан йирикроқ заррачалар майда қумликларни ҳам ювилиб кетиши кўзда тутилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish240. Грунт ювилиш миқдори мазкур ШНҚнинг 7-иловаси бўйича амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish241. Турли жинсли тўғонларни ювма усулда ўйиб тўпланишида грунт заррачаларини оқиб чиқиб кетиши мазкур ШНҚнинг 234, 235-бандлари талабларини ҳисобга олган ҳолда тайинланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish242. Бир жинсли тўғонларни лойиҳалаштирилишида ювма усулда уйиб тўпланадиган грунтнинг доначалар таркибини тўғоннинг кўндаланг кесимида грунт таркибининг ва фильтрланиш коэффициентининг сезиларсиз вариацияси (ўзгариши) шарти билан майда заррачаларнинг ювилиб кетишини ҳисобга олган ҳолда, ўртача тортилган кон тупроғи таркиби бўйича қабул қилиниши, бунда грунтнинг майда заррачалари миқдорининг тўғоннинг марказий қисмида унинг икки томонлама ювма усулда ва бир томонлама уйиб тўплашда тўғоннинг қисмини пульпа чиқариши ҳисобга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish243. Турли жинсли тўғонларни лойиҳалашда унинг алоҳида қисмларидаги грунтнинг доначалари таркиби ювма усулда уйиб тўплашда фракцияланишини ҳисобга олган ҳолда ўрнатилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish244. Ювма усулда уйиб тўплашда грунтнинг фракцияланиши ўхшашлиги бўйича ёки мазкур ШНҚнинг 8-иловасида келтирилган талаблар бўйича ҳисоблашлар орқали аниқланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish245. Грунтнинг ўртача ҳолатга келтирилган доначалар таркиби тўғоннинг ядроси учун ва ёнбош доиралари учун алоҳида ёки тўғоннинг шу қисмлари учун ҳамда қўшимча равишда оралиқ доиралари учун аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish246. I ва II синф тўғонлар учун грунтнинг фракцияланишини тажрибавий ювма усулда тўплаш билан берилган тўғонни қуриш технологиясига риоя қилган ҳолда аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish247. Турли жинсли тўғон ядроси кенглигини кон тупроғи таркибига боғлиқ равишда берилган баландликда тўғон кенглигининг 10 — 12 фоиз чегарасида олдиндан тайинланади, марказий доираси эса майда қумли грунтдан кўрсатилган кенгликнинг 20 — 35 фоизда чегарасида тайинланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМазкур ўлчамлар ушбу ШНҚнинг 8-боби ва 8-иловасига ёки ювма усулда уйиб тўплашнинг дастлабки босқичи натижаларига мувофиқ ўзгартирилиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-§. Тўғон қияликларинг тузилиш шакли ва маҳкамланиши
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish248. Ювма усулда уйиб тўпланувчи тўғонлар қияликлари тиклиги ва маҳкамланиш кўринишлари мазкур ШНҚнинг 43 — 86-бандлари талабларига кўра белгиланиши, бунда қияликлар тиклиги тўғоннинг нафақа конструкцияси ва баландлигини, унинг жисми ва асосидаги грунт хусусиятини ҳисобга олган ҳолда, шунингдек тўғонни ювма усулда уйиб тўплашда қияликларни турғунлиги учун ноқулай бўлган фильтрланиш режимини, ҳамда қурилиш даврида доимий дренаж мосламаларини мавжуд эмаслигини ҳисобга олган ҳолда ўрнатилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish249. Ювма усулда уйиб тўплаш орқали бўладиган тўғонлар қияликлари тиклигининг ўртача қиймати ўхшаш бўлган қурилган иншоотлар қуйидаги 5-жадвалга мувофиқ белгиланиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-жадвал | ||
Тўғон кўриниши | Асос грунтлари | Қияликлар тиклиги |
Бир жинсли қумли | қумли, қумлоқ грунтли. Қадимий қатламлар, торф, лойқа | 1:3,5 — 1:5 1:5 — 1:8 |
Бир жинсли бўлмаган тош-қумли ядро билан | қояли, зич грунтлар | 1:3 — 1:4 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish250. Қурилиш ишларини амалга ошириш технологиясини ҳисобга олган ҳолда тўғонни ювма усулда уйиб тўплаш ҳисоби натижаси, тўғондан фойдаланиш даври ҳисоби бўйича бўлганидан кўра ётиқроқ чиқса, қиялик тиклиги қурилиш даври учун бўлган ҳисоблар бўйича қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish251. Тикроқ бўлган қияликлар бажарилиши, зарур ҳолларда технологияни ўзгартириш ёки конструкцияларга оид тадбирларни (масалан, қурилиш дренаж мосламасини) қўллаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish252. Пульпани эркин ёйилиши билан шаклланувчи ён кесими қатламлар ҳолида бўлган ювма усулда уйиб тўпланувчи тўғонлар қияликларини, маҳкамланишларсиз ёки енгиллаштирилган тошли, тош қотишмали ёки унинг тўлқин ва шамол таъсири шароитларида сақланишини таъминланган ҳолда тош қотишмали ёки биологик маҳкамлашлар билан лойиҳалашга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish253. Ўтириндилардан уйиб тўпланувчи тўғонлар қирраси кенглиги мазкур ШНҚнинг 48-банди талабларига мувофиқ ўрнатилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish254. Қурилиш давридаги тўғоннинг ювма усулда уйиб тўпланувчи қисми қиррасининг минимал кенглиги гидротранспорт қурилмаси ва грунт ётқизишда фойдаланилувчи механизация воситаларининг ишлатиш имкониятларини ҳисобга олган ҳолда тайинланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмарказий зонага эга бўлган бир жинсли бўлмаган тўғонлар учун — камида 50 m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishядро билан — камида 70 m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбир жинсли тўғонлар учун — камида 20 m.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish255. Қирраси бўйича кенглиги камроқ бўлган тўғонлар қуриш зарурияти бўлганда унинг юқори қисми қуруқ ҳолдаги грунтлардан ёки сувга тўкиб олиш (ҳовузлар) билан бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish256. Ювма усулда уйиб кўтарилувчи тўғон жисмида дренаж мосламалари лойиҳалаштирилишида бир вақтнинг ўзида тўғон жисмини ювма усулда уйиб тўплаш бўйича ҳамда ушбу ШНҚнинг 4-б, е расмларида келтирилган тўғон жисмини ювилиши бўйича ва дренаж конструкцияларига афзаллик берилишини ҳисобга олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish257. Дренаж мосламалари, галереялар, вертикал қувурлар ювишдан олдин қурилиши ва тўғон жинси грунт қавати билан ишончли равишда ҳимояланган бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish258. Дренаж мосламалари ювма усулда уйиб тўплашдан кейин қуриладиган бўлса, бунда иншоотда босим бўлмаганда ёки сув сатҳининг камайиши пайтида амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish259. Ювма усулда уйиб тўплаш пайтида тўғон турғунлик юзасини пасайтириш учун махсус дренаж мосламалари лойиҳаланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish260. Қумли ва тошли грунтли ювма усулда эркин ҳолда уйиб тўплашдаги (ўтириндилардан уйиб тўплашнинг пульпанинг 10 фоиз конститенцияси билан ёнқирра эстакадасиз усулида) қияликлар нишабининг ўртача қийматлари тахминийлик билан кейинчалик ювма усулда уйиб тўплашнинг бошланғич босқичлари маълумотлари бўйича тузатишлар билан қуйида келтирилган 6-жадвал бўйича белгиланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6-жадвал | |||
Грунт | Пульпа сарфидаги m3/s қиялик нишаби | ||
2000 гача | 2000-4000 | 4000 дан ортиқ | |
Қум: | |||
майда | 1:40 | 1:60 | 1:100 |
ўртача | 1:33 | 1:40 | 1:65 |
йирик | 1:25 | 1:33 | 1:40 |
шағалланган | 1:20 | 1:25 | 1:30 |
Шағал | 1:15 | 1:20 | 1:25 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПульпанинг 10 фоиздан фарқ қилувчи консистенциясида қиялик нишаби қуйидаги формула орқали ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(6)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishC — % масса бўйича пульпа консистенцияси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishi10 — С=10 фоиз бўлгандаги қиялик нишаби.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish261. Сув сатҳидан пастда ювма усулда уйиб тўплашда қиялик нишаби грунтнинг доначалар таркибига боғлиқ равишда ҳисоблар орқали аниқланиши, қиялик нишаби 1:10 дан 1:4 гача қабул қилиниши, бунда нишабликнинг кичик қийматлари сув ҳавзасида оқим мавжудлигида майда қумларга мувофиқ келиши ҳамда грунтнинг йириклашиши ва оқим тезлигининг камайиши билан қиялик нишаблиги ортиб бориши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-§. Тўғонларни қайта қуришга қўйилган талаблар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish262. Ювма усулда уйиб тўпланувчи тўғонларни қайта қуришда, бир жинсли тўғон қиррасининг ортиши пастки призманинг мавжуд тўғон қиялигига нисбатан ювилиши ҳисобига таъминланишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish263. Ювишни кон тупроғининг тўғоннинг ювма усулда уйиб тўпланган асосий ён кесимига ишлатилган грунтга нисбатан йирик таркибли қисмидан бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғон пастки призмасини қатламлар солиб устидан юмалатиш билан қуруқ грунтлар орқали бажарилишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish264. Ювма усулда уйиб тўпланувчи ядроли тўғоннинг пастки призмаси ювилишдан ташқари, қиррасини оширилишида (масалан, мавжуд ядро билан бирлашган экран кўринишида ёки грунт бўлмаган материаллардан, грунтли девор ва бошқалар) бажарилган фильтрланишга қарши мосламани вужудга келтирилиши кўзда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish265. Пастки призма барпо этилиши олдидан тўғоннинг мавжуд пастки қиялиги устидан ўсимлик қавати олиб ташланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish266. Пастки тўғон ювилиши бошлангунга қадар амалдаги барча дренаж мосламалари қайта қурилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7-боб. Тош-грунтли ва тош уюмли тўғонлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Асосий талаблар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish267. Тош-грунтли ва тош уюмли тўғонлар фильтрланишга қарши мосламалар конструкцияси ва ишларни амалга ошириш усулига кўра, мазкур ШНҚнинг 7-жадвали ҳамда 7-8-расмларида кўрсатилган асосий кўринишларга бўлиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
7-жадвал |
|
Тўғон тури |
Фильтрланишга қарши мослама конструкцияси |
|
Тош-грунтли |
грунтли экран (7-а расм) грунтли ядро (7-б расм) юқори грунтли призма (7-в расм) марказий грунтли призма (7-г расм) инъекцион диафрагма (йўналтирилган портлатиш орқали барпо этилувчи тўғон 8-а расм) экран (йўналтирилган портлатиш орқали барпо қилинувчи тўғонда 8-б расм) уйғунлаштирилган фильтрланишга қарши мослама |
|
Тош-уюмли |
ногрунт материаллардан бўлган экран (9-а расм) диафрагма (9-б расм) |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish268. Тош-грунтли ва тош уюмли бўлган тўғонлар қояли асослар устида ва қоясиз асослар устида барпо этилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish269. Тош-грунтли, тош уюмли тўғонлар лойиҳалаштирилишида мазкур ШНҚнинг 3 ва 4 бобларининг талаблари ҳисобга олиниши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7-расм. Тош-грунтли тўғонлар кўриниши
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1 — юқориги қияликнинг маҳкамланиши, 2 — грунтли экрани, 3 — ўтиш қатламлари (тескари фильтрлар), 4 — грунтли ядро, 5, 6 — юқориги ва қуйи призмалар, 7, 8 — грунтдан бўлган, юқориги ва марказий фильтрланишга қарши призмалар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8-расм. Портлатиш орқали кўтарилувчи тўғонлар турлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish(а, б — 7-жадвалга қаранг)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1 — уюм контури, 2 — ҳисобий ёнкесим контури, 3 — инъекцион ядро, 4 — инъекцион парда 5 — экран, 6 — понур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9-расм. Тош ағдариш орқали кўтарилувчи тўғонлар турлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish(а, б — 7-жадвалга қаранг)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1 — тўғон жисми, 2 — цементацион парда, 3 — бетон тиш, 4 — темир-бетон экран, 5 — экран остида жойлаш, 6 — юқориги призма, 7 — диафрагма, 8 — ўтиш қатламлари, 9 — қуйи призма.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish270. Тош-грунтли ва тош уюмли тўғонларни қуриш тош материалларини қатламлар тарзида ағдариш (тоғ массаси, тош қотишмали грунтни), зичлаштириш чораларини кўриш билан (қатламли юмалатиш, гидрозичлаштириш) ёки баландлиги 3 m ва ундан ортиқ бўлган яруслар тарзида зичлаштириш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish271. Тош-грунтли тўғонларни йўналтирилган портлатиш орқали қуриш учун қулай бўлган қуйидаги табиий шароитларда қўлланилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтор бўлган тик оралиқда 
бунда B-тик девор кенглиги);
бунда B-тик девор кенглиги);Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғонларни тош материалларга бўлган талаблар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқоя жинсларидан иборат бўлган қирғоқларда.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish272. Грунтлар силжитишнинг портлатиш усулидан технологик усул сифатида грунтли тўғонлар барпо қилишнинг бошқа усуллари билан мужассамлаштирилган ҳолда иншоот қисмларини ёки алоҳида элементини (юқори ва пастки бирлаштирувчи тўсиқни) қуриш учун фойдаланиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish273. Тўғонларнинг фильтрланишга қарши мосламаларини марказий призмага қоришмани инъекциялаш, юқориги суст сув ўтказувчи призма ёки экранни грунтли, шунингдек грунт бўлмаган материаллардан ағдариш билан бажарилиши тўғонлар лойиҳаларида иншоотни керакли ўлчамларга етказиш кўзда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish274. Тегишли асослашда йўналтирилган портлатиш билан бир жинсли тўғонларни ҳам қуриш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Материалларга бўлган талаблар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish275. Тош-грунтли ва тош уюмли тўғонлар учун материаллар яроқлилиги лаборатория ва амалий шароитлардаги изланишларга мувофиқ асосланган бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШунингдек, кон қоя жинсларининг яроқлилиги (мустаҳкамлиги, совуқбардошлиги, кимёвий хоссалари бўйича) тўғон баландлиги, уларни тўғон кесимида жойлашиш ҳолати ва қурилиш ҳудуди иқлимий шароитларига боғлаган ҳолда, қазиш ва ташиш шароитларини ҳисобга олган ҳолда ўрнатилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish276. Тўғонлар тош материаллари таркиби қуйидагилардан келиб чиққан ҳолда танланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishётқизишнинг талаб этилувчи зичлигини таъминлаш орқали;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаланд яруслар билан кўтаришда сегрегацияни ҳисобга олиш орқали;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғон жисмида грунтнинг жойлашиш ҳолатини ҳисобга олиш орқали.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish277. Нураган жинсларни улар тавсифлари вақт мобайнида ўзгаришини ҳисобга олган ҳолда қўллаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish278. Тош-грунтли ва тош уюмли тўғон материалларининг таркиби тўғонларнинг кўриб чиқилаётган вариантлари техник-иқтисодий ҳисоблари асосида қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish279. Тўғон жисмига ағдарилувчи йирик бўлакли грунтнинг чегаравий йириклиги ва унинг доначалар таркиби лойиҳада тош сифати ва тўғон барпо қилиш услубига боғлиқ ҳолда ўрнатилиши, бунда қатламли юмалатиш билан ағдарилувчи материал йириклиги, ағдарилувчи қатлам қалинлигидан 0,75 дан ортиқ бўлмаслиги лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish280. Тўғонларнинг баландлиги 50 m дан ортиқ I ва II синфлари учун грунтлар физик-механик хусусиятлари лаборатория маълумотларини, тажрибавий кўтармалар (имконияти бўйича тўғонлар фойдали ҳажмига киритиладиган) билан аниқланиши, баландлиги 100 m дан ортиқ бўлган тўғонлар учун бундай изланишлар амалга оширилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish281. Уйиб кўтариш учун сараланмаган тошдан фойдаланиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish282. Тўғон кесими қисмлари бўйича турли хил материаллар ётқизиш, тўғон баландлиги 50 m ва ундан ортиқ бўлганида лойиҳаланиши, бунда мустаҳкам материалдан кучланиш қисмларида, совуқбардош жинсли материаллардан тўғон кесимининг ташқи қисмларида фойдаланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish283. Тўғон жисмига ётқизишга мўлжалланган материал учун, сув сатҳидан пастда бўлган ёки унинг таъсирига юмшаш коэффициенти отилиб чиққан ва метаморфик жинслар учун камида 0,9 ва чўкинди жинслар учун 0,8 бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЮмшаш коэффициентини асосланган ҳолларда камайтиришга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish284. Фильтрланишга қарши мосламалар грунтлари (экранлар, понурлар, ядролар, суст сув ўтказувчи призмалар), ўтувчи қаватлар ва тош-грунтли тўғонлар тескари фильтрлари грунтларига, грунт кўтармали тўғонлар мувофиқ ҳолдаги элементларига бўлганидек талаблар қўйилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish285. Фильтрланишга қарши мосламалар гидромеханизация воситалари орқали қуриладиган бўлса грунт, ювма усул билан кўтарилувчи тўғон грунтларига бўладиган талабларга жавоб бериши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish286. Тош-грунтли тўғонлар ўтиш қатламлари ва тескари фильтрлари учун турли доначали кон грунтлардан фойдаланиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-§. Тўғон қияликлари кўринишлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish287. Тош-грунтли ва тош уюмли тўғонлар кўндаланг кесими асосий ўлчамлари ушбу ШНҚнинг 32 — 40-бандлари талабларига мувофиқ тайинланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish288. Тўғонлар қияликлари устидаги бермалар кенглигини қияликлар тиклигининг талаб этилувчи ўртача қиймати шарти ҳамда камида 3 m бўлишини таьминланиши назарда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish289. Тош-грунтли ва тош уюмли тўғонлар қияликлари тиклиги ҳисоб орқали мазкур ШНҚнинг 349 — 358-бандларига мувофиқ тайинланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-§. Фильтрланишга қарши мосламалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish290. Тош-грунтли ва тош уюмли тўғонлар фильтрланишга қарши мосламаларни грунт ва ногрунт материаллардан лойиҳалаштирилишида ушбу ШНҚнинг 91 — 123-бандлари талаблари ҳисобга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish291. Тош-грунтли ва тош уюм билан бўладиган тўғонлар фильтрланишга қарши мосламалари асос ва қирғоқ ёнбағирлари билан бириккан ва содир бўлиши мумкин бўлган сурилишларга нисбатан қайишқоқ бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish292. Тош-грунтли тўғонлар лой бетон ёки лой грунтдан бўлган босим градиенти фильтрланиш мустаҳкамлиги мезони мазкур ШНҚнинг 328-бандига мувофиқ қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish293. Грунтли фильтрланишга қарши мослама билан тўғон жисми йирик бўлакли материали оралиғида тескари фильтрлар ва ўтиш қатламлари кўзда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish294. Ўтиш қатламлари қалинлиги, тўғоннинг содир бўлиши мумкин бўлган горизонтал сурилишларини ҳисобга олган ҳолдаги ишларни амалга ошириш шартларидан келиб чиққан ҳолда тайинланади ва камида 3 m деб олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГрунт бўлмаган фильтрланишга қарши мослама билан тўғон жисми тупроғи оралиғида ўтиш қатламлари кўзда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish295. Тўғонларнинг ўтиш қатламлари ва тескари фильтрлари материаллари мазкур ШНҚнинг 8-боби талабларига мувофиқ қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғонларнинг I ва II синфлари ўтиш қатламлари доначалари таркиби уларнинг иш шарт-шароитларини ҳисобга олган ҳолда аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish296. Тош-грунтли тўғонлар грунтли фильтрланишга қарши мосламалар фильтрланиш мустаҳкамлигини ошириш учун қуйидагилар инобатга олиниши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishядро ёки экранни қирғоқ ва асос билан бирикиш жойларида кенгайтириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтескари фильтр қўшимча қаватини грунтли фильтрланишга қарши мосламанинг асос ва қирғоқлар билан бирикиш доираларида ётқизиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэкран ёки ядрони, ёриқлар пайдо бўлган тақдирда бу ёриқларни кольматациялаш хусусиятига эга бўлган турли доначали лойгрунтлардан барпо этиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish297. Тош уюмли тўғонлар фильтрланишга қарши мосламалари темирбетон, бетон, асфальтобетон, полимер материаллардан бажарилиши, бунда мазкур ШНҚнинг 9-иловасига мувофиқ металл қўлланилишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish298. Темир-бетон экранлар тўғон баландлиги ва кутилувчи чўкишга боғлиқ равишда қаттиқ (бир қаватли) ва қайишқоқ (кўп қаватли)га бўлинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish299. Баланд тўғонлар учун темир-бетон экранларнинг қайишқоқ конструкциялари кўзда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish300. Темир-бетон экранлари ҚМҚ 2.06.08-97 талабларига мувофиқ лойиҳалаштирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish301. Бир қаватли темир-бетон экранлар кўндаланг ҳарорат ва ўтириш зичлаштириш чоклари билан алоҳида плиталардан бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭкранни плиталарга бўлиб чиқиш қирғоқ ёнбағирлари шаклини ҳисобга олган ҳолда амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish302. Экраннинг тўғон жисмидан силжиши ва қатламланишини олдини олиш учун плиталар экран таги деворига ўрнаштирилувчи анкерларга эга бўлиши, темир-бетон экран плиталари қалинлиги ва уларни арматуралаш қиялик устида плиталар турғунлиги, тўлқин, муз ва монтаж юкланишлари таъсири остидаги мустаҳкамлиги, шунингдек тўғон қиялиги деформациясини ҳисобга олган ҳолда ҳисоблар билан аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish303. Қайишқоқ темир-бетон экранлар бир нечта қават плиталардан улар орасида гидроизоляция қатламлари билан кўзда тутилиши, экран плиталари ҳарорат ва ўтириш чоклари орқали ажратилган бўлиши ва улар чокларни ўраш орқали ётқизилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish304. Бетонлаштирилувчи плиталар узунлиги ва кенглиги 10 дан 20 m гача оралиқда қабул қилинишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish305. Экран плиталари қалинлиги қуйидаги формула орқали аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда — h — плита баландлиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish306. Плиталар қавати орасида ҳамда буткул экранни тўғон жисми билан ўзаро боғланишини таъминлаш учун плиталарни қияликни сурилиши олдини олувчи анкерлар ёки бошқа конструкциялар кўзда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish307. Темир-бетон экранли тўғон ишлаши ишончлилиги асосан 1-2 m қатламлар билан ётқизилувчи тош уюмининг юқори даражали зичлаштирилиши, экран плиталари чокларини зичлаштириш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish308. Тўғон грунт бўлмаган экранларининг асос билан инъекцион парда ҳосил қилиш учун патерна ўрнатиладиган бетон тиш ёрдамида бирикиши кўзда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭкранни тиш билан бирикиши қирқилувчи ёки қайишқоқ конструкцияси (қатламли экранни тишга ўрнатиш, ошиқ-мошиқли периметр бўйича қайишқоқ чок мосламаси билан) кўринишида бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish309. Асфальтобетон экранлар ва диафрагмалар қурилиш ва улардан фойдаланиш манфий 50°С гача бўлган ҳарорат таъсирларида амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish310. Грунт бўлмаган материаллардан бўлган экран тагида экраности тайёрланмаси бажарилиши назарда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish311. Йирик бўлакли грунт ёки майда тошдан бўлган экраности тайёрланмаси тош уюми бўйича ётқизилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish312. Экраности тайёрланмаси қалинлиги экран материали, экраности тайёрланмаси материали йириклиги, тош уюми материали йириклиги, тўғон баландлиги ва ишларни бажариш шарт-шароитларига боғлиқ равишда ўрнатилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-§. Тўғонларнинг асослари ва бирикишига қўйилган талаблар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish313. Асос грунтларини баҳолашда мазкур ШНҚнинг 14 — 16 ва 173 — 208-бандлари талаблари ҳисобга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish314. Тўғонларни қояли ва қоясиз асос устида қурилишида тўғон фильтрланишга қарши мосламаларнинг ёрилишбардошлигини текшириш учун ҳисоблаш орқали асос ўтириш ҳолатлари нотекислигини узунасига бўлганидек кўндаланг йўналишда ҳам аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish315. Сувга грунт ағдариш услуби билан қурилувчи грунтли фильтрланишга қарши мосламалари билан тош-грунтли тўғонларни лойиҳалаштиришда, ушбу мосламаларни грунтларини асос тупроғи билан туташиши кўзда тутилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish316. Тўғоннинг грунтли фильтрланишга қарши мосламаларини қояли асос билан бирикиши асос ва қирғоқ ёнбағирларини торкретлаш, қирғоқ бириктириш лойиҳаланилишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish317. Статик ишини яхшилаш, фильтрланишга қарши мосламаларнинг ёрилишбардошлигини ошириш учун, тор дарада жойлашган баланд тўғонлар юқори тўғон-олди қисм томонга эгилган эгри чизиқли ўқ билан лойиҳалаштирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish318. Кам сиқилувчи ва суст сув ўтказувчи грунтлардан солинган қоясиз асосларда тош-грунтли тўғонлар фильтрланишга қарши мосламаларининг асос билан бирикиши уларни асосга юқори бўшашган қатлам чуқурлиги миқдорида қирқиб бириктириш орқали амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЮқори қатлам асосида аллювиал чўкиндилар ва қуввати 5 m гача бўлган қумлоқ, шағал, тош қотишмали грунтлар мавжуд бўлганда, бириктириш асоснинг тош жинслари орасига кирувчи тиш ёрдамида амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish319. Фильтрланишга қарши мосламалари қурилиши мушкул бўлган тор тик девор шароити бўлган ҳолда бетон тиқин (пробка) мосламаси кўзда тутилиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8-боб. Тўғонларни ҳисоблаш бўйича асосий қоидалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish320. Сейсмик ҳудудларда барпо этилувчи тўғонларнинг ҳисоблари ҚМҚ 2.01.03-19 талабларига мувофиқ бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish321. Тўғон жисми, асоси ва қирғоқлар фильтрланиш ҳисоблари қуйидагилар учун бажарилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғон жисми, унинг асоси ва қирғоқлар фильтрланиш мустаҳкамлигини аниқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғон ва қирғоқлар қияликлари турғунлигини ҳисоблаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғон ўлчамлари ва конструкциясининг мумкин қадар тўғри оқилона ва тежамкор шаклларини, унинг фильтрланишга қарши ва дренаж мосламаларини асослаш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish322. Фильтрланишга оид ҳисоблар бажарилишида сув омбори ётиқлиги кольмотажи ва тўғонлар юқориги қиялиги ғовакларини вақт ўтиши билан ўтиринди заррачалар билан ривожланишини ҳисобга олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish323. Фильтрланишга оид ҳисоблар ҳамда изланишлар орқали фильтрланувчи оқимнинг қуйидаги параметрлари аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфильтрланиш оқим юзасини тўғон жисми ва қирғоқлардаги ҳолати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғон жисми, асос ва қирғоқ узра сувнинг фильтрланиш сарфи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғон жисми, асос, шунингдек фильтрланиш оқими босими (ёки босимнинг градиентлари) дренаж ускунасига чиқиш жойларида, қуйи тўғон-олди қисм пастки қиялик остки қисми ортида, грунтларни турли тавсифли ерлар билан туташган жойларда ва мазкур ШНҚнинг 10-расмига фильтрланишга қарши мосламалар чегараларида.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish324. Турли жинсли ёки анизотроп тузилишларда фильтрланиш оқими параметрларини ҳисобга олган ҳолда аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10-расм. Грунтли ва тошгрунтли тўғонлар ва улар асосларидаги фильтрацион деформациялар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) қатламли асос устида бўлган бир жинсли тўғон,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) қояли асос устида бўлган тош-грунтли тўғон,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishА, Б — қовушқоқ ва ноқовушқоқ асос грунтларининг туташиши,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishВ — грунт-сув оқимини қияликка чиқиш ҳодисасида грунтнинг маҳаллий ўпирилиш соҳаси, Jе, max — сувнинг қуйи бьеф сатҳида оқимни сизиб ўтиш доирасидаги босимнинг максимал ҳисобий градиенти, а — ядронинг қуйи қиялигини горизонтга нисбатан бўлган қиялик бурчаги, Jp , Jс, Ju , Ji , Jrun — суффозия, туташ ювилиш, кўтариш, фильтрланган оқимнинг дренаж мосламасига кириши, тўлқинларни келиш ва қайтишидан, бўлувчи, тескари фильтрдаги ўзгариб туришларга мувофиқ равишдаги босим градиентлари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish325. Тўғон жисми фильтрланиш мустаҳкамлиги, шунингдек фильтрланишга қарши мосламалари иншоот ва унинг асоси кучланиш-деформация ҳолати, конструкциянинг алоҳида ҳолатлари, барпо этиш услублари ва фойдаланиш шарт-шароитларини ҳисобга олган ҳолда иншоотда амал қилувчи босим градиентларидаги грунтнинг мувофиқ равишдаги ҳисоблашлар ва тадқиқотлар асосида баҳоланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish326. Фильтрланиш мустаҳкамлиги ҳисоблари тўғонга энг кўп таъсир кўрсатувчи босимдан келиб чиққан ҳолда бажарилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish327. Фильтрланиш мустаҳкамлигини баҳолашда қуйидаги шартлар бажарилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(8)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishJest,m — фильтрланиш ҳисобий соҳасидаги таъсир кўрсатувчи ўртача босим градиенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishJcr,m — иншоотдан фойдаланиш ҳақиқий шартларига жавоб берувчи шароитларда грунт устида ўтказиладиган изланишлар асосида қабул қилинувчи ўртача критик босим градиенти. Дастлабки ҳисоб-китобларда ва зарур тадқиқотлар бўлмаса, Jcr,m қийматлари мавжуд аналогларга ёки мазкур ШНҚнинг 8-жадвалига мувофиқ қабул қилинади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishYn — ҚМҚ 2.06.01-97 бўйича аниқланувчи иншоот бўйича ишончлилик коэффициенти
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
8-жадвал |
|
Грунт |
Босим градиенти ўртача критик қийматлари Jcr,m, қуйидагилар учун |
||
|
понур |
экран ва ядро |
тўғон жисми ва призмаси |
|
|
Лойгрунт, лойгрунтли бетон |
15 |
12 |
8 — 2 |
|
Лой грунт |
10 |
8 |
4 — 1,5 |
|
Қумлоқ грунт |
3 |
2 |
2 — 1 |
|
Қум: |
|
|
|
|
ўртача |
- |
- |
1 |
|
майда |
- |
- |
0,75 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ. Грунтли материаллардан бўлган тўғон жисми ёки призмасининг фильтрланиш мустаҳкамлигини текширишни қияликлар турғунлиги ҳисобидан келиб чиқиб кўндаланг кесим учун бажарилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФильтрланиш мустаҳкамлигини текшириш натижасида тўғон конструкцияси, жумладан дренажнинг жойлашиш ери аниқланиб олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКритик ўртача градиент қийматлари грунтнинг физик-механик хоссалари ва унинг ётқизилиш усулига боғлик ҳолда қабул қилинади, бунда Jcr,m катта қийматлари нисбатан зичроқ бўлган грунт учун белгиланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish328. Тескари фильтрлар, дренаж мосламалари ва ўтувчи қатламларни лойиҳалашда қуйидагиларни амалга ошириш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтескари фильтрлар орқали ҳимояланувчи грунтлар ҳисобий параметрларини ўрнатиш (доначалар таркиби, мустаҳкамлик, ғоваклик, фильтрланиш коэффициенти ва бошқалар), уларнинг суффозияга оид мустаҳкамлигини баҳолаш (суффозияланиш) ва ҳимояланувчи грунтнинг, унинг таркиби ва фильтрланувчи оқим ҳолатига боғлиқ бўлган гумбаз ҳосил қилувчи заррачалар ҳисобий ўлчамлари ва ғоваклар диаметрини (dа ва dа, ma) аниқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтескари фильтрлар жиҳозланиши ишлатиладиган табиий кон грунтларини ёки сунъий ҳосил қилинувчи (шағалли, гранулаланган шлак) танлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтескари фильтр биринчи қатлами ҳамда кейинги қатламлари доначалар таркиби (агар бунга эҳтиёж бўлса) танланган табиий кон ёки сунъий материаллардан танлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтескари фильтр орқали ҳимояланувчи грунтлар ва тескари фильтрлар грунтларининг суффозияга оид мустаҳкамлиги ва турғунлигини текшириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтескари фильтрлар қатлами қалинлиги ва сонини ўрнатиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфильтр грунтларининг, уларни дренаж мосламаларига ёки ўтиш қатламларига ётқизилишидаги доначалар таркиби, қатламлар қалинлиги ва зичлигининг йўл қўйилган чекиниш чегараларини ўрнатиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish329. Дренаж жиҳозлари ва ўтиш қатламлари, тескари фильтрлар учун фильтрлаш материаллари йўл қўйилувчи турли доначалик коэффициенти k60,10 қуйидаги шартларни бажариш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishагар ҳимояланувчи грунт суффозияланмаган сочилувчи бўлса,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishk60,10 ≤ (20-25),
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбунда k60,10 кичик қиймати қумли ва шағалли грунтлар юмалоқланган заррачалари учун, каттаси эса — фильтрнинг шағалли грунтлари учун қабул қилинади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishагар ҳимояланувчи грунт суффозияланган сочилувчи бўлса,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishk60,10 ≤ 15,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishагар ҳимояланувчи грунт лойгрунтли бўлиб, қайишқоқлик сони Jp > 0,07 (асосланган ҳолда Jp > 0,05 бўлишига йўл қўйилади).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishk60,10 ≤50.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishk60,10 <50 формуласи дренаж жиҳозлари тескари фильтрлари учун бўлганидек тўғоннинг ўтувчи қатламлари учун ҳам қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎтиш қатламининг 3 m дан ортиқ бўлган қалинлигида k60,10 қиймат 50 дан кўп қилиб қабул қилиниши мумкин (тегишли равишда асосланишида),
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishғовакли бетондан жиҳозланувчи фильтрлар учун
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishk60,10 ≤12;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishматериалларни сувга тўкиш билан бажарилувчи фильтрлар учун
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishk60,10 ≤10.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishk60,10 = d60 :d10
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбунда d60, d10 грунт фракциялари ўлчамлари, массаси нисбатан майда фракциялар массаси билан бирга мувофиқ ҳолда барча грунт массасининг 60 ва 10 фоизни ташкил этади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishk60,10 ≤10 материалларидан бажарилган фильтрлар учун қатламлар қалинлиги мазкур ШНҚнинг 162 — 164-бандлари кўрсатмаларига мувофиқ белгиланиб, k60,1010 материалларидан бажарилган фильтрлар учун эса қатламлар қалинликлари фильтр қатламларини ташиш, тўкиш ва текислашда вужудга келувчи фильтр материаллари сегрегациясини ҳисобга олган ҳолда тажрибавий ағдаришлар натижалари бўйича тайинланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish330. Тескари фильтр мосламаси ёки йирик бўлакли грунт кўтармаси узра ётқизилувчи фильтрланишга қарши призмалар учун ўтиш қатламларидан воз кечишга мувофиқ равишдаги асослашлар бўлган ҳолда йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish331. Грунтли тескари фильтрлар ўрнига мувофиқ асослашлар бўлган ғовакли бетон ва бошқа ғовакли материаллардан бўлган тескари фильтрлардан фойдаланишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish332. Барча синфдаги грунтли тўғонлар қияликлари турғунлик ҳисоблари юмалоқ цилиндрик сурилиш юзалари учун бажарилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИншоот асоси ёки жисмида бўшашган доиралар, анча паст мустаҳкамлик хусусиятлари бўлган грунт қатламлари мавжуд бўлганда, экран ёки ҳимоя қавати турғунлигини баҳолашда эркин ҳолдаги сурилиш юзалари учун ҳисоб-китоблар бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҲисоб-китобларда қулаш призмаси ва унинг чегаравий ҳолатдаги элементлари мувозанати шартларини қаноатлантирувчи ҳамда иншоот ва унинг асосининг кучланиш ҳолатини ҳисобга олувчи услублардан фойдаланилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish333. Муайян геологик шароитларга ва конструкцияларга татбиқ этган ҳолда тўғонлар амалдаги ўтказилган ҳисоб-китоблар соддалаштирилган услублари орқали асосланган ҳолда фойдаланилишлари керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish334. Тўғонлар I ва II синфлари қияликлари турғунлигини ҳисоблаш учун мазкур ШНҚнинг 10-иловасида келтирилган усуллар қўлланилишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish335. Тўғон қиялиги турғунлиги умумлаштирилган қаршилик реактив кучларининг фаол сурувчи кучларга бўлган минимал нисбати билан тавсифланувчи энг хавфли қулаш призмасини топиш билан мумкин бўлган сурилиш юзалари бўйича текширилган бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish336. Тўғон қияликлари турғунлиги мезони бўлиб (энг хавфли қулаш призмаси учун) қуйидаги тенгсизликнинг риоя қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(9)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishF — юкланиш бўйича ишончлилик коэффициентини ҳисобга олган ҳолда аниқланувчи умумлаштирилган таъсир кучи ҳисобий қиймати Yf (фаол кучлар ёки бу кучлар моментларини сурилиш юзаси ўқига нисбатан, F-қияликлар турғунлиги ҳисоб услубига боғлиқ бўлган тенг таъсир этувчиси);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishR — грунт бўйича хавфсизлик коэффициентини ҳисобга олган ҳолда аниқланувчи «иншоот-асос» тузуми умумлашган кўтариш қобилиятининг ҳисобий қиймати Yg, яъни кўриб чиқилаётган юза бўйича чегаравий қаршилик кучларининг умумлаштирилган ҳисобий қиймати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishYf, Yn, Yfc — ҚМҚ 2.06.01-97 бўйича аниқланувчи иншоот масъулияти, юкланишлар мужассамлигининг юкланиш бўйича ишончлилик коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishYg — ҚМҚ 2.02.02-98 бўйича аниқланувчи, грунт бўйича ишончлилик коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishYc — иш шароитлари коэффициенти. Юзанинг хавфли юзасини изланишида турғунлик коэффициенти ks учун қуйидаги боғланишдан фойдаланиш мумкин:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(10)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳисоб орқали олинган, юкланишларнинг мувофиқ равишдаги йиғиндиси
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтурғунлик коэффициенти қийматлари 
миқдорнинг, агар бу иншоот хусусиятлари билан шартланмаган бўлса, 10% миқдоридан ошмаслиги лозим. Yn, Yfc, Yс коэффициентлар сон қийматлари мазкур ШНҚнинг 9 — 11-жадвалларда келтирилган.
миқдорнинг, агар бу иншоот хусусиятлари билан шартланмаган бўлса, 10% миқдоридан ошмаслиги лозим. Yn, Yfc, Yс коэффициентлар сон қийматлари мазкур ШНҚнинг 9 — 11-жадвалларда келтирилган.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9-жадвал | ||||
Иншоот синфи | I | II | III | IV |
Yn қиймати | 1,25 | 1,20 | 1,15 | 1,10 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10-жадвал | |||
Юкланишлар мужассамликлари | Асосий | Алоҳида | Қурилиш даврида |
Yfc қиймати | 1,00 | 0,90 | 0,95 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11-жадвал | ||
Ҳисоб услублари | Мувозанат шартларини қаноатлантирувчи | Соддалаштирилган |
Yс қиймати | 1,00 | 0,95 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish337. Тўғонлар қияликлари турғунлигини ҳисоблашда қуйидаги ҳолатлар кўриб чиқилиши зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) қуйи қиялик учун:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбиринчи ҳисобий ҳолат (асосий);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishюқори тўғонолди қисмда тўғон жисмидаги мўътадил босим сатҳи (МБС) ўрнатилувчи фильтрланиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқуйи тўғонолди қисмда сув мавжуд бўлганида унинг чуқурлиги МБС да мумкин қадар максимал этиб қабул қилинади, бироқ кўпи билан 0,2 hi, бунда hi — қиялик баландлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиккинчи ҳисобий ҳолат (асосий) очиқ обпартовлар бўлганида (затворларсиз);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқуйи тўғонолди қисм ва босим сатҳи юкланиш ва таъсирлар асосий мужассамлиги тегишли бўлувчи максимал сарфлар билан аниқланади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishучинчи ҳисобий ҳолат (махсус) юқори тўғонолди қисмда сувнинг жадаллаштирилган босим сатҳи (ЖБС), қуйи тўғон-олди қисмда сув чуқурлиги ЖБС га мувофиқ келувчи максималлик билан қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) юқори қиялик учун:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбиринчи ҳисобий ҳолат (асосий);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув омборидаги сув сатҳининг МБС бўлиши мумкин бўлган энг катта тезлик билан таъсирларнинг асосий мужассамликларига тааллуқли бўлган максимал сарфни ўтказилишига мувофиқ келувчи босим сатҳидан бўлиниши мумкин бўлган максимал камайиши, бунда барқарорлашмаган фильтрланишнинг фильтрлаш кучлари ҳисобга олинмайди;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиккинчи ҳисобий ҳолат (қурилиш даври): юқори тўғонолди қисмдаги сув сатҳи энг пастки белгида бўлади, аммо 0,2hi дан кам эмас, бунда hi — қиялик баландлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishер ости сувлари тўғон жисмида ўрнатилган сатҳга мувофиқ ҳолда қабул қилинади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув омборидаги сув сатҳининг ЖБС дан бўлиши мумкин бўлган энг юқори тезлик билан камайиши, бунда барқарорлашмаган фильтрланишнинг фильтрлаш кучлари ҳисобга олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish338. Тўлқин сўндириш қияликлари бўлган грунтли тўғонлар учун тўлқин таъсирларини ҳисобга олган ҳолда мазкур ШНҚнинг 5-иловасига мувофиқ турғунлик ҳисоби амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish339. Грунтли ювма тўғонлар қияликлари турғунлигини ҳисоблашда ювма усулда тўғон кўтариш даврида унинг лойиҳалаштирилиш ҳолатидаги ҳовуздан фильтрланиши, ҳамда қияликлар грунтларини сув билан тўйиниши (қурилиш даври ҳисобий ҳолати) ҳисобга олиниши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish340. Сейсмик ҳудудларда тўғон қияликлари турғунлигини ҳисоблашда сейсмик таъсирлар ҚМҚ 2.01.03-19га талабларига мувофиқ амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish341. Сейсмик таъсирлар шароитларидаги тўғонлар юқори қияликлари турғунлигини сув омборидаги сув сатҳининг МБС дан энг пастки фойдаланиш сатҳигача тез пасайиши ҳолатида бўлганидек, МБС нинг давомий равишда туриш ҳолати (ПУ ёки асосий таъсирларга тегишли бўлган сарфнинг тегишли ўтказилишига) учун ҳам текширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish342. Тўғон ва унинг асоси боғланган грунтлари бирлашиши қурилишнинг тугаш муддатигача тугалланмаса, қияликлар турғунлиги ҳисобларида қурилиш даври учун бўлганидек фойдаланиш ҳолатлари учун ҳам ғовак босимлари ҳисобга олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish343. Грунт экранли тўғонлар учун тўғон қияликларидаги экран турғунлиги ҳамда экрандаги маҳкамланиш турғунлиги ҳисобланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭкран ва тўғоннинг туташиш еридаги сурилиш юзаси ёки экран маҳкамланиш қисмлари учун мустаҳкамлик хусусиятлари грунтли экран учун қабул қилиниши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish344. Ядролар лойгрунтдан бўлган грунтли ювма тўғонлар ён призмалари турғунлик ҳисоблари ядронинг консилидация давридаги (қурилиш даври ҳисобий ҳолати) ғовак босимини ҳисобга олган ҳолда бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish345. Тўғонлар қияликлари турғунлиги ҳисобларида III ва IV синф тўғон жисми грунтлари мустаҳкамлик хусусиятлари доимий этиб, I ва II синф тўғонларини эса сурилиш юзаси ўтиш зонасидаги грунтнинг кучланган ва ҳарорат ҳолатларига боғлиқ равишда ўзгарувчан этиб қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish346. Грунт материалларидан тўғон жисми кучланиш деформацияланган ва ҳарорат остидаги ҳолати тўғон қияликлари турғунлиги, сувбардош элементларнинг асос билан туташ ерларидаги фильтрланиш мустаҳкамлиги, сувбардош элементларнинг ёриқбардошлиги, ногрунт фильтрланишга қарши жиҳозлари, амалий изланишлар олиб бориш чоғида тўғон ҳолатини текшириш, шунингдек тўғон материаллари танлаш учун ҳисобларда тўғон қияликлари турғунлиги ҳисобларида амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish347. I ва II синф тўғонлар кучланиш деформацияланган ҳолати ҳисобларида, деформация параметрларини қатлам ўлчовчи ва барқарорликни ўлчаш асбобларида грунт намуналарини синаш орқали аниқлаш шарти билан грунтнинг чегаравий ҳолатдаги қайишқоқлик деформацияларини ҳисобга олувчи ночизиқли модели қўлланиши, бунда намуналар ўлчамлари тўғон жисми ва асоси тупроғи доначалар таркибига жавоб бериши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish348. Йирик доначалик грунт учун моделлик грунтдан фойдаланишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҲисоб-китобларда тўғонни босқичма босқич барпо этишда, сув омборини тўлдирилиш тезлиги ҳисобга олиниши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIII ва IV синф тўғонлари учун чизиқли-деформацияланган жисм модели бўйича ҳисоблар амалга оширилишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish349. Тўғон жисми ва асоси чўкиши ҳисоби тўғоннинг талаб этилувчи қурилиб кўтарилишини аниқлаш, шунингдек тўғон иншооти бўйича иш ҳажмларини аниқлаб олиш учун амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish350. Тўғон асоси ва жисми чўкиш ҳисоблари ҚМҚ 2.02.02-98 талабларига мувофиқ амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish351. Тўғонларнинг I ва II синфлари учун чўкиш ҳисоблари ва уларнинг вақт мобайнида ўзгариши тўғонларнинг кучланиш деформацияланган ҳолатини ҳисобга олган ҳолда грунтларнинг сиқилиши бўйича тажриба изланишлар натижалари асосида амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish352. Грунтнинг ғовак босими, силжиши, фойдаланиш даврида намлик ортиши билан унинг ўтириши ва бўкиши, уларнинг мавжуд бўлиши билан боғлиқ равишда ҳисобга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish353. Тўғонларнинг III ва IV синфлари учун ҚМҚ 2.02.02-98 бўйича деформациялар модуллари қийматларидан фойдаланган ҳолда яқинлаштирилган боғлиқликлар бўйича ҳисобни амалга оширилишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish354. Ғовак босимини қўйилган кучланишнинг максимал қийматига бўлган нисбати орқали аниқланувчи ғовак босими коэффициенти ru, max максимал қиймати ғовак босими коэффициенти O меъёрий қийматидан ортиқ бўлган run = 0,1 ҳоллардаги ҳисоблашларда ғовак босими ҳисобга олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishru, max катталигини қуйидаги формула орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishru, max = ruc ruo (11)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбунда, ёпиқ тизим схемаси бўйича аниқланувчи ғовак босими коэффициентини (грунтдан сув оқиб чиқишини ҳисобга олмаган ҳолда), ва очиқ тизим схемаси бўйича аниқланувчи (грунтдан сув оқиб чиқишини ҳисобга олган ҳолда) ruc ғовак босими коэффициентлари маълум қийматларидан ruo фойдаланилган ҳолда амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishruc ва ruo катталик мазкур ШНҚнинг 2-иловасидаги графиклар бўйича ўрнатилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish355. Тўғонлар горизонтал сурилишлари грунтларнинг сиқилишларини улар намлигининг ортиши билан ўзгаришини ҳисобга олган ҳолда кучланиш деформацияланган ҳолатини ҳисоблаш йўли билан аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish356. Тўғон юқори қиррасининг горизонтал силжишларини аввалдан баҳоланиши учун сув омбори тўлдирилгандан сўнг юқори қирранинг чўкишига тенг қилиб олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish357. Экран ёки ядроли (диафрагмали) тўғонлар лойиҳалаштирилишида қирғоқ ёнбағирлари деформациялари ҳисобга олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish358. Грунт бўлмаган экран ва диафрагмалар мавжуд тўғонларда экран ва диафрагмаларни узунасига ва кўндаланг силжишлари ҳисобланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish359. Диафрагманинг (экраннинг) кучланиш-деформацияланган ҳолати диафрагма (экран) юзаси мосламанинг асосга таяниб туриш схемалари ва деформацияланган чоклар билан кесилишини инобатга олган ҳолда ҳисоблаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish360. Тўғонлар қияликларини маҳкамлаш плиталарини тўлқин ва муз таъсирларига чидаш мустаҳкамлиги ҚМҚ 2.06.04-97 талабларига мувофиқ текширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish361. Грунтли тўғонлар ва тош-грунтли тўғонлар сувбардош элементларининг ёриқбардошлиги кучланиш-деформацияланган ҳолатдан келиб чиққан ҳолда ҳисоблаш йўли орқали аниқланиши, бунда ғовак босими, тўғонларнинг I ва II синфлари учун тўғон жисми ва асосини бирлаштирувчи грунт хусусиятларига мувофиқ сиқилиш ва сурилишининг ўзгариши назарда тутилиши ҳисобга олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.06.05-21 «Грунт материалларидан тўғонлар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
1-ИЛОВА
1-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАйрим турдаги грунтли тўғонларнинг солиштирма тежамкорлик графиги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Тўғон ҳажми, юқори қирраси бўйича баландлиги ва узунлиги қуйидаги 1-расмда келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-расм. Турли давлатларда қурилган грунтли тўғонларнинг айрим кўринишлари солиштирма тежамкорлиги графиклари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Грунт материалларидан тўғонлар кўпи билан 250 m баландликда қурилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Виброюмалатгичлар қўлланиши таянч призмалари материалининг юқори зичлигини, уларнинг мустаҳкамлик хусусиятлари катта қийматларини олишини таъминлайди, бунда тўғонлар ҳажми уларнинг конструкцияларига боғлиқ ҳолда қуйидаги 2-расмга мувофиқ 15 — 25 фоизгача камайтирилиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-расм. Бир хил шароитларда, қояли асослар устида бўлган икки тўғоннинг кўндаланг кесимларини солиштирилиши — Чорвоқ ва Фош Ду Арейу
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Грунт бўлмаган фильтрланишга қарши мосламали тош уюмли тўғонлар учун уларнинг юқори ва пастки қияликлари уларни қояли асосларда қурилишида, табиий қияликнинг 1:1,3 дан 1:1,5 гача бўлган бурчагига яқин бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. Таянч призмалар материаллари деформацияларининг сезиларли пасайиши ногрунт фильтрланишга қарши элементларининг мураккаб бўлмаган вертикал, горизонтал ҳажмий деформацион чокларсиз оддий конструкцияларини яратилиш имконини беради.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6. Айрим тўғонлар тўғрисидаги маълумотлар мазкур илованинг 1-жадвалида мувофиқ бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
|
1-жадвал |
|
Т/р |
Мамлакат |
Тўғон номи |
Тўғон баландлиги (m) |
Тўғон қурилиш йиллари сони |
Тўғонга грунт ағдариш жадаллиги йилига, (млн.3) |
Зичлаштириш услуби |
|
1. |
Покистон |
Мангла |
138 |
6 |
10,590 |
Пневмо-юмалатгич, 5-6 ўтиш |
|
2. |
Канада |
Ла Гранд 2 |
128 |
3 |
6,450 |
Вибро-юмалатигич 10 t 4 ўтиш |
|
3. |
Канада |
Ла Гранд 4 |
168 |
5 |
4,640 |
Вибро-юмалатигич 10 t 4 ўтиш |
|
4. |
Ҳиндистон |
Биас |
115 |
14 |
3,870 |
Трактор 4-6 ўтиш вибро-юмалатгич 4 ўтиш |
|
5. |
Колумбия |
Бата |
237 |
4 |
2,900 |
Пневмо-юмалатгич 5-6 ўтиш |
|
6. |
Ўзбекистон |
Чорвоқ |
168 |
8 |
2,360 |
Пневмо-юмалатгич 326 6 ўтиш |
|
7. |
Тожикистон |
Нурек |
310 |
26 |
2,250 |
Вибро-юмалатгичлар А-8, А12, ПВК-70 юкланган автосамосваллар билан |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.06.05-21 «Грунт материалларидан тўғонлар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
2-ИЛОВА
2-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҒовак босимини ҳисоблаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Ғовак босими, грунт материалларидан бўлган тўғон асоси ва жисми деформациялари ҳисобларида, шунингдек ғовак босими коэффициенти ru, max тўғон қурилиши охирида тўғон ва унинг асосининг қайси бир қисмида run миқдорга ортса, унинг турғунлигини аниқлашда ҳисобга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўрсатилган шартлар қуйидаги мезон орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishru, max = ruc ruo
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. ruc миқдор горизонтал майдон юқорисида ётувчи грунт босимига тенг O кучланишга боғлиқликда ва П параметрни қуйидаги 1-расмга мувофиқ графиклар бўйича топилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-расм. Ғовак босими коэффициентини ruc аниқлаш учун номограмма.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishП параметри тупроқ намлиги даражаси бошланғич қиймати учун 
қуйидаги нисбат 2-расм графиклари бўйича топилади.
қуйидаги нисбат 2-расм графиклари бўйича топилади.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2 — расм. П параметрни аниқлаш учун номограмма.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3 — расм. ruo ғовак босими коэффициентини 
га боғлиқлик графиги.
га боғлиқлик графиги.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. ruo миқдор мазкур илованинг 3-чизмаси графигидаги бирлашиш даражаси коэффициентига боғлиқлик бўйича аниқланади: 
бўйича аниқланади: Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— бирлашиш коэффициенти энг кичик қиймати;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisht — юкланиш Omax мазкур илованинг 4-а, б расмига мувофиқ вақтининг энг катта қийматгача O ортиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмазкур илованинг 4-а расмига мувофиқ d = h;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмазкур илованинг 4-б расмига мувофиқ 
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмазкур илованинг 4-в, г расмига мувофиқ t — тўғон барпо этилиш вақти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмазкур илованинг 4-в расмига мувофиқ d = hm1;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмазкур илованинг 4-г расмига мувофиқ 
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. ru, max миқдорни баҳолашда ruc аниқлаш лозим. ruc < run бўлган ҳолда ғовак босими ҳисобга олинмаслигига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishruc > run бўлган ҳолларда ruo миқдорни аниқлаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishru,max = ruc ruo.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
миқдорни тажрибавий йўллар орқали аниқлаш лозим.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. Турли жинсли грунт бўлган ҳолларда ҳисоб учун энг катта Sr,in ва a миқдордаги грунт хусусияти қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-расм. ruo ғовак босими коэффициентини аниқлашнинг турли ҳолатлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа — сув тўсгич устидаги қават, б — дренаж мосламасидаги қават, в — бир жинсли тўғон, г — тош грунтли тўғон ядроси, 1 — кучланиш, 2 — асос, 3 — дренаж мосламаси, 4 — ядро, 5 — сув тўсгич.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.06.05-21 «Грунт материалларидан тўғонлар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
3-ИЛОВА
3-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИншоотлар ва асослар ҳолати устидан қурилиш ва улардан фойдаланиш даврида назорат олиб бориш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Тўғонларнинг I — III синфларида назорат-ўлчов ускуналарини (НЎУ) ўрнатиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Амалий назорат кузатувлари тўғон ва асоснинг асосий иш параметрларини ўрганиш, уларнинг ҳолатини таҳлил қилиш ва улардан фойдаланиш ишончлилигини баҳолаш мақсадида олиб борилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Назорат кузатувлари таркиби ва ҳажми тўғон синфлари, унинг конструктив хусусиятлари, геологик, геокриологик, гидрогеологик, иқлимий, сейсмик шарт-шароитлар, шунингдек қуриш шартлари ва фойдаланиш талабларига боғлиқ равишда тайинланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Тўғон кузатувларида қуйидагилар аниқланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishюқори ва қуйи тўғонолди қисмлардаги сув сатҳлари белгилари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғон жисми ва қирғоқлардаги депрессион юзалари ҳолати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдренаж мосламаси ва фильтрланишга қарши мосламалар ишлаш самарадорлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғон ва унинг асоси орқали фильтрланувчи, шунингдек қирғоқлар ва тўғоннинг бетон иншоотларга туташиш жойларидаги сув сарфлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфильтрланиб ўтувчи сувнинг лойқалиги, ҳарорати, кимёвий таркиби;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғон жинси ва асосининг грунтли элементларидаги ғовак босими;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғон жисми, асос ва қирғоқ туташишларининг чўкиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishюқори қирра, бермалар ва фильтрланишга қарши мосламаларнинг горизонтал силжиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғон жисми, фильтрланишга қарши мосламалар, шунингдек асосдаги кучланиш ва деформациялар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсейсмик тебранишлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмуз таъсирлари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. Грунтли тўғонларда назорат кузатувлари таркибига доимий қуриш орқали тўғон қияликлари ва юқори қирраси, сув ташлаш кюветлари, фильтрланган сувнинг чиқишини содир бўлиши, қиялик ва қирғоқларнинг ювилиб қолиши, муз қатламларини пайдо бўлиши устидан кузатувлар киритилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6. НЎУ ларини IV синф иншоотлари ва асосларида ўрнатиш ишоотларнинг мураккаб муҳандислик-геологик шароитларида ва янги конструкцияларни қўллашда амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7. IV синф иншоотлари учун инструментал кузатувларни асосда фильтрлашга, иншоотнинг ва унинг асосини чўкиши ва силжиши кузатувлари билан чеклашга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8. Махсус амалий кузатувлар асосланганда услублар ва ҳисоблар натижалари ҳамда моделли изланишларни аниқлаш учун конструктив ечимлар, ишларни амалга ошириш услублари ва тўғондан фойдаланиш шарт-шароитларини яхшилаш бўйича маълумотлар олиш мақсадида ўтказилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9. Номенклатура, асбоблар сони ва уларни тўғон жисмида, асосида, қирғоқ туташишлари ва иншоотнинг алоҳида элементларида жойлашишини, вазифалар таркиби ва кузатувлар ҳажми ҳамда изланишлардан келиб чиққан ҳолда белгиланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10. Тўғонларнинг барча синфларини ҳисобларида тўғонлар ва асослари ҳолати параметрлари чегаравий йўл қўйилувчи қийматлари назорат қилинувчи амалий кузатувлар орқали ўрнатилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЙўл қўйилувчи чегаравий параметрлар қийматлари алоҳида жадвал кўринишида лойиҳага киритилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11. Тўғонлар ҳолати йўл қўйилувчи чегаравий параметрлари қийматлари кучланишларни асосий ва алоҳида мужассамлиги учун ҳисобий қийматларга тенг қилиб қабул қилинади ва улар қурилиш ва фойдаланиш жараёнида аниқланиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12. Қурилиш даврида олинган маълумотлар лойиҳага мувофиқ ўзгартиришлар киритиш учун асос бўлиб хизмат қилиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.06.05-21 «Грунт материалларидан тўғонлар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
4-ИЛОВА
4-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАсфальтобетон диафрагмалар ҳисобининг ўзига хослиги ва уларнинг тўғон ишлашига таъсирлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Асфальтобетон диафрагмаларни тўғон ишлашига таъсирларини ҳисоблашда, диафрагмадаги асфальтобетон ёнбош босими коэффициенти n1, оқувчанлик кўрсаткичига тенг бўлган оғир суюқлик деб қаралади (n доимо бирдан кичик).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда, асфальтобетон таркиби ва унинг таркибидаги битумнинг қовушқоқлигига боғлиқ бўлган тахминий қийматлар (конструкцияда асфальтобетоннинг ҳароратига боғлиқлиги) мазкур илованинг 1-жадвалида келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Диафрагманинг кучланиш, деформацион ҳолати асфальтобетоннинг қуйидаги 1-формулада кўрсатилган юкланиш остида бўлган диафрагмада ўзини тутиши шартларидан келиб чиққан ҳолда аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(1)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбунда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishА — асфальтобетон қаттиқлик модули (унинг бир s тенг юкланиш вақтига келтирилган-деформацияси модули);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishn — асфальтобетон оқувчанлик кўрсаткичи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisht — кучланиш O орқали аниқланувчи юкланиш остидаги диафрагмада бўлган асфальтобетоннинг ишлаш вақти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishΣ — диафрагмадаги асфальтобетоннинг нисбий деформацияси.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАсфальтобетон оқувчанлик кўрсаткичининг (n) улар таркибидаги тузилма ҳолига келган битум қовушқоқлиги ва улар таркиби маъданли қисмининг 
ҳажмий концентрациясига (Cv) боғлиқлиги
ҳажмий концентрациясига (Cv) боғлиқлигиHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-жадвал | |||||||
cv | Асфальтобетон таркибидаги битумнинг қирқ дақиқалик қаршилик бўлгандаги, hd,40 , пуаз | ||||||
106 | 107 | 108 | 109 | 1010 | 1011 | 1012 | |
0,50 | 0,69 | 0,66 | 0,62 | 0,58 | 0,51 | 0,41 | 0,27 |
0,60 | 0,58 | 0,57 | 0,55 | 0,53 | 0,48 | 0,37 | 0,25 |
0,70 | 0,46 | 0,47 | 0,47 | 0,45 | 0,40 | 0,32 | 0,21 |
0,80 | 0,30 | 0,32 | 0,34 | 0,34 | 0,32 | 0,25 | 0,16 |
0,90 | 0,15 | 0,16 | 0,16 | 0,16 | 0,15 | 0,13 | 0,08 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Асфальтобетонда амал қилувчи диафрагмалар кучланиш вақти t лаҳзасида қуйидаги 2 ва 3-формулалар орқали аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(2)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(3).Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЙўл қўйилган қийматлари қуйидаги боғланиш орқали аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(4)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбунда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishO — кўриб чиқилаётган вақтдан ҳаракатдаги асфальтобетон конструкциясидаги кучланиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOн — асфальтобетон конструкциясидаги бошланғич (охиргиси сифатида олинган) кучланиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisht — кузатиш вақти (ҳисобий вақт) s;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishn — асфальтобетон конструкциясининг ёйилувчанлик кўрсаткичи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishm — асфальтобетоннинг тузилмада давомий мустаҳкамлиги кўрсаткичи. Унинг асфальтобетон таркиби ва бу таркибдаги битум қовушқоқлигига ҳисобий ҳароратда боғлиқ бўлган қийматлари илова қилинувчи жадвалда келтирилган;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRо — кўриб чиқилаётган шароитларда ва унинг бир секундлик қаршиликка келтирилган юклантириш схемасидаги асфальтобетон диафрагманинг чегаравий мустаҳкамлиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАсфальтобетон материалларнинг давомий мустаҳкамлик кўрсаткичининг (m) улар таркибидаги тузилма ҳолига келган битумни (,40) қовушқоқлиги ва улар таркибидаги маъданли қисмнинг (Cv ) ҳажмий концентрациясига боғлиқлиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-жадвал | |||||||
106 | 107 | 108 | 109 | 1010 | 1011 | 1012 | |
0,50 | 0,24 | 0,29 | 0,36 | 0,43 | 0,34 | 0,18 | 0,08 |
0.60 | 0,24 | 0,28 | 0,32 | 0,38 | 0,31 | 0,17 | 0,09 |
0,70 | 0,24 | 0,27 | 0,32 | 0,32 | 0,26 | 0,16 | 0,10 |
0,80 | 0,22 | 0,26 | 0,30 | 0,25 | 0,21 | 0,16 | 0,11 |
0,90 | 0,22 | 0,25 | 0,23 | 0,19 | 0,14 | 0,12 | 0,12 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Асфальтобетон оқувчанлик чегарасидан ортмайдиган бўлса (давомий мустаҳкамлик чегараси), ёриқлар фақат ёпилади, улар қиймати (обж) асфальтобетон оқувчанлик чегарасидан ортганда улардаги ёриқлар яхлитлаша бошлайди. Ёриқнинг яхлитлашиш вақти соатлар ҳисобида қуйидаги боғланиш орқали аниқланиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(5)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБоғланиш фақат қуйидаги шартларда ҳақиқий бўлади 
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.06.05-21 «Грунт материалларидан тўғонлар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
5-ИЛОВА
5-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғонларнинг динамик мувозанати ён қирқимидаги қумли грунтдан бўлган маҳкамланмаган тўлқинбардош қиялиги тиклигини аниқлаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Тўғонларнинг динамик мувозанати тўлқин таъсири остида қумли грунтдан бўлган маҳкамланмаган қиялиги ён қирқими (динамик мувозанат ён қирқими) параметрларининг аввалдан баҳоланиши қуйидаги формулалар орқали бажарилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(1)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishm — қиялик коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishm0 — тўғон жисми тупроғи сув остидаги табиий қиялиги коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhcdl — ҳисобий тўлқин баландлиги, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish — ҳисобий тўлқин узунлиги, m;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishd0 — тўғон жисми тупроғи зарраларининг ўртача диаметри, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(2)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdi — фракциялар ўлчами, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishpi — фракцияларнинг масса бўйича % улуши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishk — пляж қиялиги сув ости қисми учун сув омборида (ёки дарёда) ҳисобий сув сатҳидан тўлқинларнинг (h1) ювиб кетиш таъсири пастки чегарасигача қабул қилинувчи коэффициент бўлиб kl = 0,37, қуйидаги формула орқали аниқланади
— пляж қиялиги сув ости қисми учун сув омборида (ёки дарёда) ҳисобий сув сатҳидан тўлқинларнинг (h1) ювиб кетиш таъсири пастки чегарасигача қабул қилинувчи коэффициент бўлиб kl = 0,37, қуйидаги формула орқали аниқланадиHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(3)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. k = 0,17 ҚМҚ 2.06.04-97 га мувофиқ аниқланувчи баландлигига боғлиқ бўлган сув устки қисми ҳисобий сув сатҳидан тўлқинларнинг ювиб кетиш таъсири юқориги чегараси (h2).
= 0,17 ҚМҚ 2.06.04-97 га мувофиқ аниқланувчи баландлигига боғлиқ бўлган сув устки қисми ҳисобий сув сатҳидан тўлқинларнинг ювиб кетиш таъсири юқориги чегараси (h2).Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМазкур илованинг 1-расмига мувофиқ дастлабки ҳисоб китобда h2=0,5hcdl қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-расм. Грунтли қумли тўғон юқориги маҳкамланмаган қиялигини аниқлашга доир
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1 — ҳисобий сув сатҳи, 2 — k= 0,37 бўлгандаги m қияликка эга бўлган нишаблик қисми, 3 — k = 0,17 бўлгандаги m қияликка эга бўлган нишаблик қисми
= 0,37 бўлгандаги m қияликка эга бўлган нишаблик қисми, 3 — k = 0,17 бўлгандаги m қияликка эга бўлган нишаблик қисмиHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Динамик турғун қиялик тиклиги аниқланишида, 45-57 бурчаклар остида айниқса кучли намоён бўлувчи қийшиқ ҳолда келувчи тўлқинларнинг ювиб кетиш таъсирини ҳисобга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Иншоотлар кўндаланг ён қирқими лабораториявий ёки амалий изланишлар маълумотлари бўйича айнан ўхшаш грунтлардан қурилган ва тўлқин ҳамда шамол таъсирлари бўйича яқин бўлган шароитларда маҳкамланмаган қияликлари бўлган грунтли иншоотлардан фойдаланиш натижалари асосида аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.06.05-21 «Грунт материалларидан тўғонлар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
6-ИЛОВА
6-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГрунтли фильтрланишга қарши мосламаларнинг бетон тиқин орқали асос билан бирикиш конструкцияси
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Грунтли тўғонлар ядроларини қояли асос билан бирикишини таъминловчи бетон тиқин галереялар тузилмалари мазкур илованинг 1-расмига мувофиқ мустаҳкамлигини асослаш унинг зўриқиш деформация ҳолати ва мустаҳкамлигини ҳисобий изланиш ёрдамида амалга ошириш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Вертикал юкланиш ва босимлар шароитларида ишловчи конструкциянинг барча элементларини ўзаро таъсири ҳисобларни бажариш учун таранглик назариясини охирги элементлар услуби орқали ечиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Мустаҳкамлик мезони сифатида бетоннинг йўл қўйилувчи чегаравий ҳисобий қаршилигини (ҳажмли, текис) кучланиш ҳолатини ҳисобга олган ҳолда қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-расм. Грунтли тўғон ядроси асосидаги галереялар билан бўлган бетон тиқиннинг кўндаланг кесими
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1 — тўғоннинг юқориги призмаси, 2 — тўғон ядроси, 3 — тўғоннинг қуйи призмаси, 4 — ўтиш доиралари, 5 — галереялар билан бўлган бетон тиқин, 6 — ҳарорат-деформацион чоклар, 7 — қояли асос
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Ҳисоблар муайян объектга нисбатан қўлланилувчи иншоотдан фойдаланиш ҳолати учун икки босқичда бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда, биринчи босқичда — бетон тиқин тузилмалари ва галереялар ишланмасининг ушбу илованинг 2-расмидаги асосий ҳисобий статик схемаси бўйича зўриқиш деформация ҳолати аниқланиши, шунингдек бетон тиқин галереялар билан бирга ва уларга туташувчи грунтли тўғон ва қояли асоснинг чекланган доиралари тўлиқ ҳолда қайта амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҲисобий схема ташқи ўлчамлари Сен-Венан тамойилидан келиб чиққан ҳолда тайинланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҲисобнинг иккинчи босқичида — галереялар ва уларга туташувчи бетон тиқин доиралари ишлов конструкциянинг зўриқиш деформация ҳолатлари аниқланиши, ҳисобий статистик схемалар, биттадан галереяни ўз ичига олувчи асосий ҳисобий схемасидан ажратиб олинган парча-қисмлар (фрагмент) (Ф-1, Ф-2, Ф-3) асосида ташкил топиши, иншоотнинг қисмлари (фрагментлар) ёнбош қирраларига ҳисобнинг биринчи босқичида ҳосил қилинган 
кучланишлар қийматларига мувофиқ келувчи тақсимланган юкланиш қўйилиши керак.
кучланишлар қийматларига мувофиқ келувчи тақсимланган юкланиш қўйилиши керак.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМазкур схемалар ҳисобий соҳалари учбурчак элементларига бўлиб чиқилади, бунда улар кўриб чиқилаётган конструкция энг кучланишли доираларда қуюқлашувчи тўр кўринишига эга бўлади (ишланмалар ва уларнинг бетон тиқин билан бирикиш доиралари).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҲисобий соҳани элементларга бўлиш материалларнинг деформацияланиш ва мустаҳкамлик хоссалари билан ажралиб турувчи алоҳида доираларини ҳисобга олиб (бетон тиқин ва ишланмалар, чоклар, ички бўшлиқлар, асфальт қопламалар, тўғон тупроғи, қоя ва бошқалар) амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. Ўтказилган тиқин конструкциялари ва галереялар ишланмалари вариантлари зўриқиш деформация ҳолати ва мустаҳкамлиги ҳисобий изланишлари асосида, уларда кучланиш даражаси, бетоннинг синфига тузатиш киритилишини ҳисобга олган ҳолда бетоннинг йўл қўйилувчи ҳисобий қаршилигидан ортувчи сиқилган бетон доиралари вужудга келиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6. Конструкцияларнинг вариантлари ҳисоби натижаларини таҳлил этиш, улардан муайян объектга ва ундан фойдаланиш шарт-шароитларига мувофиқ ҳолда тиқиннинг галереялар билан энг мақбул конструкцияларни асослашга имкон бериши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-расм. Қояли асос устида бўлган бетон тиқинли грунтли тўғон фрагментининг асосий ҳисобий статистик схемаси
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.06.05-21 «Грунт материалларидан тўғонлар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
7-ИЛОВА
7-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГрунтли ювма тўғонларни барпо этишда грунтни ювиш меъёрий ҳисоби
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Ювиш меъёрини кон тупроғи (чуқур тупроғи) таркибининг тавсифи бўйича грунтли иншоотни қабул қилинган ювма усул орқали қуриш технологиясини ҳисобга олган ҳолда ўрнатилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Қумли-шағалли ва қумли конлар грунтлари уларнинг гранулометрик таркиби ва ювиш технологиясига боғлиқ равишда қуйидаги жадвалга мувофиқ беш гуруҳга бўлинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Грунтларнинг ҳар қайси гуруҳи ва қабул қилинган ювиш технологияси учун ювиш меъёри НO қуйидаги формулалар орқали ювма иншоот ҳажмига нисбатан фоизларда аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-гуруҳ: шағал билан турли доначали қум, икки томонлама ювиш —
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНO = 0,1 [d = 0,25-0,10 mm] % + 0,35 [d = 0,10-0,05 mm] % +0,9 [d = 0,05-0,01 mm] % +0,9 [d = 0,01-0,005 mm] % +1 [d <0,005 mm] %;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-гуруҳ: ўртача доначали қум, икки томонлама ювиш —
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНO = 0,025 [d = 0,25-0,10 mm] % +0,35 [d = 0,10-0,05 mm] % +0,8 [d = 0,05-0,01 mm] % + 1[d <0,01 mm] %;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-гуруҳ: майда доначали қумлар, икки томонлама ювиш —
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНO = 0,05 [d = 0,25-0,10 mm] % + 0,3 [d = 0,10-0,05 mm] % + 0,9 [d = 0,05-0,01 mm] % + 1[d <0,01 mm] %;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-гуруҳ: майда доначали ва чангсимон қумлар, икки томонлама ювиш-
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНO = 0,11 [d = 0,10-0,05 mm] % + 0,5 [d = 0,05-0,01 mm] % + 0,6 [d = 0,01-0,005 mm] % + 0,9 [d <0,005 mm] %;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-гуруҳ: турли доначали, ўртача доначали ва майда доначали қумлар, эркин қиялик билан бир томонлама ювиш —
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНO = 0,15 [d = 0,25-0,10 mm] % + 0,5 [d = 0,10-0,05 mm] % + 0,9 [d = 0,05-0,01 mm] % + 1 [d <0,01 mm] %.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Майда-юпқа доначали ва чангсимон грунтларни бир томонлама ювилганда, шунингдек грунтларни сувга солиш билан атроф кўтарма мосламаларисиз ювилганда иншоотларни ювма усул орқали қуришдаги технологик схемаларини лойиҳалаштирилишида айнан ўхшашлари ёки тажрибавий ювиш натижаларидан фойдаланилган ҳолда ювиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. Иншоотни ювма усул орқали қуриш учун лойиҳа бўйича кон грунтларидан фойдаланиш ёки фойдали чуқурларнинг устки қатламини аввалдан олиб ташланмасдан ишлатиш мақсадга мувофиқ деб топилган бўлса, ювиш меъёри аниқланувчи ўртача гранулометрик таркиб коннинг (чуқурликнинг) бутун қалинлиги бўйича юзасидан грунт қазиб олинадиган жой таглигигача аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.06.05-21 «Грунт материалларидан тўғонлар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
8-ИЛОВА
8-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЮвилган грунтнинг тўғон кўндаланг кесимида фракцияланиш доираси чегаралари ва ўртача ҳолга келтирилган доначалар таркиби ҳисоби
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Ювилган грунтнинг кўндаланг кесимда фракцияланиш доираси чегаралари ва ўртача ҳолга келтирилган доначалар таркиби ҳисоби турли жинсли тўғонлар учун бажарилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Грунт фракцияланиши ювма тўғонлар конструкцияси асосидаги жараён бўлиб, тақсимловчи пульпа ўзатгич ичидан пульпани чиқиб кетиши билан ювилувчи грунт ўртача йириклигини майдалашиши билан грунт доначаларини йириклик бўйича қиялик узунлиги бўйича тақсимланишида кўринади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Таркибида чангсимон ва лойгрунтли фракциялар бўлган қумли-шағалли грунтлар орқали ювилувчи ушбу ШНҚнинг 5-боби 4-в расмига келтирилган ядроли турли жинсли тўғонлар учун фракцияланиш доиралари чегараси ҳисоблари мазкур илованинг 1-формуласи орқали бажарилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғон қиялигидан ёнбош доираси ички чегарасигача бўлган масофа X1
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(1)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
кон тупроғи таркибидаги 2 mm дан йирикроқ бўлган барча фракциялар фоизда таркиби;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishL — қияликдан тўғон ўқигача бўлган масофа;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғон қиялигидан ядро чегарасигача бўлган масофа X2.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(2)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
кон тупроғи таркибидаги 0,1 mm дан йирикроқ бўлган барча фракциялар таркиби, %.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚумли, шағалли грунтлардан ювилиш орқали қурилувчи марказий доирали турли жинсли тўғонлар учун ушбу ШНҚнинг 5-боби 4-г расмига келтирилган тўғон қиялигидан марказий доирагача бўлган масофани ҳисоблаш X3 қуйидаги формула орқали бажарилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(3)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
кон тупроғи таркибидаги 0,25 mm дан йирикроқ бўлган барча фракциялар таркиби, %.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМазкур илованинг 2 ва 3-бандлари учун ҳисоб китобларда каръер грунти ўртача таркиби киритилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Фракцияланишнинг ажралиб турган доиралари чегарасидаги ювилган грунтнинг ўрталаштирилган доначалари таркиби турли тўғонлар ювилишининг геотехник назорати маълумотларига ишлов бериш натижасида қурилган 
ушбу илованинг 1 — 5-чизмалар ёрдамида аниқланади.
ушбу илованинг 1 — 5-чизмалар ёрдамида аниқланади.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha — ташкил этувчи заррачалар фоиз таркиби;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdi — ювилган грунт ташкил этувчилари йириклиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdo — кон тупроғининг ўртача йириклиги:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(4)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdoi — i кон тупроғи таркибидаги стандарт фракция йириклигининг ўртача арифметик қиймати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishpi — i стандарт фракция фоиз таркиби;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish90 — кон тупроғи таркибидаги ҳисобга олинувчи фракцияларнинг жами миқдори.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdo ҳисоблашда d5 дан майда ва d95 дан йирикроқ бўлган барча фракциялар ташлаб юборилади. d5 и d95 — кон тупроғи таркибида масса бўйича 5 ва 95 % таъминланганликка мувофиқ равишдаги заррачалар йириклиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
нисбат турли хил таъминланганлик учун (10%, 20%) графикларHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўрталаштирилган эгри чизиқдан олинади. Катталик di (d10, d20) кўрсатилган нисбатини берилган катталикка do кўпайтириш билан қуйидаги формула орқали аниқлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(5)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҲосил қилинган қийматлар ёрдамида di ювилган грунт доначалар таркибини ҳар қайси доира бўйича эгри чизиғи ясалади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-расм. 
боғланиш графиги. Бир жинсли қумли тўғонлар
боғланиш графиги. Бир жинсли қумли тўғонларHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-расм. боғланиш графиги. Марказий қумли доирага эга бўлган, майда қум-тошли грунтдан бўлган турли жинсли тўғонлар
боғланиш графиги. Марказий қумли доирага эга бўлган, майда қум-тошли грунтдан бўлган турли жинсли тўғонларHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishI — ёнбош зона, II — марказий зона
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-расм. 
боғланиш графиги. Марказий қумли доирага эга бўлган, йирик қум-тошли грунтдан бўлган турли жинсли тўғонлар
боғланиш графиги. Марказий қумли доирага эга бўлган, йирик қум-тошли грунтдан бўлган турли жинсли тўғонларHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishI — ёнбош зона, II — марказий зона
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-расм. боғланиш графиги. 30 m дан кам баландликка эга бўлган, ядроли тош тўғонлар
боғланиш графиги. 30 m дан кам баландликка эга бўлган, ядроли тош тўғонларHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishI — ёнбош зона; II — ядро
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-расм. боғланиш графиги. 30 m дан ортиқ баландликга эга бўлган, ядроли тош тўғонлар I — ёнбош зона, II — оралиқ зона; III — ядро
боғланиш графиги. 30 m дан ортиқ баландликга эга бўлган, ядроли тош тўғонлар I — ёнбош зона, II — оралиқ зона; III — ядроHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.06.05-21 «Грунт материалларидан тўғонлар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
9-ИЛОВА
9-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПўлат диафрагмали тўғонларни лойиҳалаштириш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Пўлат диафрагмали грунтли тўғонларни қуйидаги ҳолларда қуриш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishшимолий иқлимий зоналарда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishнам иқлимли ҳудудлар учун қурилиш яқинида ядро, экран ёки тескари фильтрлар учун яроқли грунтлар мавжуд бўлмаганда.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Пўлат диафрагмали тўғонлар тош ташлаш, тоғ массасидан, қумли, тош қотишмали, шағалли, йирик қумли ёки майда шағалли грунтлардан қуришга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Пўлат диафрагмаларни I — IV синф тўғонларида қўлланилишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Пўлат диафрагмани тўғон жисмида қирра ўқи бўйича ёки унинг юқориги чеккаси бўйича ўтувчи текислигида вертикал ҳолда жойлаштирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. Пўлат диафрагманинг тўғон асоси ва қирғоқ ёнбағирлари билан бирикиши бетон тиш, плита ёки диафрагма таянч элементи остига бўлган битум ёки бошқа гидроизоляцион материаллардан периметрал чок, ёки бўлмаса диафрагма таянчини горизонтал юкланишлар таъсирида, шунингдек чокнинг сув ўтказмаслигини таъминловчи бошқа усуллар орқали амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6. Тўғон ичига қурилган бетон иншоотлар билан (сув чиқарувчи, сув қабул қилувчи) пўлат диафрагмани бетон устунларга бириктириш лозим, бироқ устуннинг бевосита яқинида горизонтал юкланишлар таъсирида унинг мослама билан диафрагмани силжишини (таранглашишсиз) таъминловчи вертикал деформацион компенсацияловчи чок бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7. Пўлат диафрагмалар 300 — 400 МПа мустаҳкамлик чегараси ва 20 — 30 фоиз нисбий узайиш билан чегараланмаган углеродли пўлатдан бажарилиши, қурилиш ишларни амалга ошириш шарт-шароитлари бўйича диафрагмага ташқи ҳавонинг паст ҳароратларини узоқ вақт таъсир этиши шароитларида (манфий 40С ва ундан паст) ВСтЗгпс2 ёки ВСт3Гпс3 туридаги эритилган пўлат қўлланилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8. Пўлат диафрагмада вертикал ва горизонтал деформацион чоклар кўзда тутилиши, бунда улар жойлашиши ҳисобларга мувофиқ аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9. Диафрагмада бўлган вертикал деформацион чокларнинг сони ва жойлашиш ҳолати унинг гидростатик босим таъсири остида тўғон жисмининг содир бўлиши мумкин бўлган маҳаллий деформациясини, тўғон чизиғи рельефининг паст-баландлиги, асоснинг геологик тузилишини ҳисобга олган ҳолда тарҳий горизонтал силжишлар эпюрасидан келиб чиққан ҳолда аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10. Асос юзасида кескин синиқлик бўлган ерларида (эгарда, ўркачда, каньон кўтармаларида ва бошқалар), шунингдек диафрагмани бетон иншоот устунларига бириктирилган ерларида ва грунтлар билан тўлдириб солинган, деформацияланиш хусусиятлари билан кескин фарқ қилувчи асос қисмлари чегараларида диафрагмада вертикал чоклар мосламаси бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11. Пўлат диафрагмада бўлган деформацион чоклар сони ва жойлашиш ҳолати диафрагмани сиқиш мустаҳкамлигини таъминланиши шартларидан келиб чиққан ҳолдаги ҳисоби орқали тайинланади, қайсики бу унинг юзасига тўғон призмаси тупроғини уларни чўкиши ва диафрагма оғирлиги таъсирида ишқаланиши оқибатида содир бўлади. Диафрагмадаги кучланиш қуйидаги формула орқали аниқланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(1)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQ — диафрагма оғирлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishN — диафрагмага грунт ишқаланишидан бўлган юкланиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRy — оқувчанлик чегараси бўйича пўлатнинг сиқишга бўлган ҳисобий қаршилиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishYn — масъулият бўйича ишончлилик коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAn — диафрагманинг кўндаланг кесим юзаси (тўғон узунлик бирлигига олиб келувчи ҳисоби).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12. Тўғон жисми ишқаланишидан Х чуқурликда диафрагмага кўрсатиладиган юкланиш, унга грунтнинг кўрсатадиган ёнбош босимини пўлат бўйича грунт ишқаланиш коэффициентига бўлган кўпайтмаси каби аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(2)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishp1; p2; p3 — тўғоннинг юқориги ва пастки призмалари ва сувнинг мувофиқ равишдаги зичлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1; 2 — тўғон призмаси тупроғи диафрагмага бўлган ёнбош босими коэффициентлари;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishg — оғирлик кучи тезлашиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishf — тўғон жисми тупроғини пўлат диафрагма юзасига ишқаланиш коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishX — тўғон юқори қиррасига нисбатан ҳисобий кесимнинг жойлашиш чуқурлиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13. Тўғон юқори қиррасидан биринчи горизонтал деформацион чоккача бўлган масофа Х1 танлаш билан аниқланади. Аввалдан диафрагма қалинлиги ва Х1 ординатани белгилаган ҳолда Q(X1) ва N(X1) қийматлари аниқланади, шунингдек мустаҳкамлик шарти ушбу илованинг 1-формуласи орқали текширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish14. Иккинчи, учинчи ва қолган барча чоклар жойлашиш ҳолати икки қўшни чоклар оралиқларида Хn ва Хn+1 ординаталар билан жойлашган диафрагма парчалари кучланиш ҳолатларининг кетма-кетликдаги ҳисоблари орқали аниқланади. Бу ҳолатда N(X) юкланиш қуйидаги 3-формула мувофиқ ҳисоблаб топилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishN(X) N(Xn+1) — N(Xn) (3)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Диафрагманинг эгилиш доираси чегараларида ушбу илованинг 1-формуласида унинг нисбатга тенг бўлган таянч парчасида таянч моменти таъсирини ва асос бўйича ишқаланиш кучи ҳисобга олинади (k — тўшама коэффициенти, EI — диафрагма қаттиқлиги).Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15. Диафрагмани горизонтал деформацион чоклар билан кесиш схемасини аввалдан лойиҳалаштирилиши учун ушбу илованинг 1-расмида келтирилган графиклардан фойдаланилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish16. Диафрагмада вертикал чоклар жойлашган ерларда мазкур илованинг 2-расмида келтирилган йўл бўйича ва типи бўйича унинг таянч элементида кўндаланг (герметик) деформацион чоклар ўрнаштирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17. Тўғон жисми грунтлари ёки пўлат диафрагма бўйлаб ўтиш қатламлари қумли, шағалли ва тош қотишмали грунтлар ишқаланиш коэффициенти қийматларини ушбу илованинг 3-расмининг графиклари бўйича уларни кейинчалик муайян ҳолатлар учун махсус синовлар ўтказиш билан тайинланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-расм. Диафрагма горизонтал чоклари оралиғидаги масофани L баландлик, § диафрагма қалинлиги, f грунтни диафрагма ишқаланиш коэффициенти миқдори ва Н диафрагма баландлиги кабиларга боғлиқлиги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-расм. Диафрагма таянч элементидаги деформацион чокнинг жиҳозланиши
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1 — бетон тиш билан бириккан диафрагма, 2 — таянч элемент деформацион чокининг зичлаштирилиши, 3 — диафрагма таянч элементи, 4 — битумматлардан бўлган қоплама, 5 — бетон тиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-расм. Грунтларни пўлат диафрагмага ишқаланиш коэффициентларини улар йириклиги ва намлигига боғлиқлиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1 — 2-7 фоиз намликдаги грунт. 2 — 10 фоиз намликдаги грунт, 3 — диафрагмани битум билан қопланишидаги грунт
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish19. Диафрагманинг горизонтал силжишлари ва эгилишларини аниқлаш учун унинг таранг майин асос устидаги тўла-тўкис қаттиқлик тўсини схемаси бўйича ҳисоби услубини қўллаш лозим. Унга тўғоннинг пастки призмаси сифатида қаралади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПастки призманинг майинлиги унинг баландлиги бўйича ўзгарувчи тўшама коэффициенти K орқали ифодаланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20. Диафрагма таянчининг силжиши ҳисобий схемада таянч кесишишига реактив ишқаланиш кучи То ва моментини Мо ушбу илованинг 4-расмига мувофиқ киритиш орқали бажарилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish21. Пўлат диафрагмали тўғоннинг кучланиш-деформацияланган ҳолати унинг босқичлар билан барпо этилиши ва сув омборининг тўлдирилишини ҳисобга олган ҳолда таранг ёки таранг-қайишқоқлик бўйича бўлган вазифаларни беришдаги сон услублари орқали ҳисоблаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚўзғалувчи таянчли диафрагма билан бўлган тўғонни ушбу илованинг 5-расмига мувофиқ ҳисоблашда тўғоннинг ён призмаларини диафрагма яқинидаги асос устида сирпанишини ҳисобий схемада кўрсатилган қисмларда сирпанувчи таянчлар киритиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish22. Ҳисоблашларда сувнинг муаллақлаштирувчи таъсири, гидростатик босим, ён призмаларнинг диафрагма ва унинг таянч кесишишларидаги ишқаланиш кучларини оғирлиги ҳисобга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish23. Юпқа пўлат диафрагма амалда фаол горизонтал юкланишни пастки призмага узатишидан келиб чиққан ҳолда, пастки призманинг умумий статик турғунлигини асос юзаси бўйлаб силлиқ силжишини текшириш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-расм. Таранг асос устидаги тўсин сифатида қаралувчи диафрагма ҳисоби схемаси
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishP(x) — диафрагмага ҳисобий юкланиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOp(x) — қуйи призма тупроғидаги реактив кучланишлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishM0, T0 — диафрагма таянчида таъсир қилувчи мувофиқ равишдаги момент ва ишқаланиш кучи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishXi — диафрагманинг сурилишлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishН — диафрагманинг баландлиги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-расм. Диафрагмали тўғонни, тўғон жисми тупроғини асос ва диафрагма бўйлаб сирпанишини ҳисобга олган ҳолда тугал элементлар услуби бўйича ҳисоблаш схемаси, Т — ишқаланиш кучи
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6-расм. Шимолий қурилиш-иқлимий доирадаги сув-грунт муҳитида пўлат диафрагма коррозияси ўртача тезлигининг ўзгариши
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish24. Пўлат диафрагма қалинлиги, конструкцияда пўлатнинг унинг оқувчанлик чегарасида ишлашига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКоррозия авж олиши шароитларида диафрагмани электркимёвий (катодли) муҳофаза қилиш тизими билан жиҳозлаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДиафрагмани монтаж қилишда унда ялпи ерга уланиш тасмасини ўрнатиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.06.05-21 «Грунт материалларидан тўғонлар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
10-ИЛОВА
10-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚияликлар турғунлигини ўзаро таъсир этувчи нишаб кучлар усули бўйича ҳисоблаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Эркин силжиш юзаси бўлган ҳолда қулаш призмасининг турғунлигини баҳолаш учун тенг таъсир этувчи фаол кучлар FE ва қаршилик кучлари RE проекцияларини ўзаро таъсир кучлари йўналишига солиштирилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЮмалоқ цилиндрик силжиш юзаси бўлган ҳолда, бу тенг таъсир қилувчи моментлар FO, силжиш юзаси ўқига нисбатан моментлари сифатида RO бўлгани сингари, улар проекцияларини ҳам солиштирилишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚулаш призмаси турғунлиги мезони бўлиб қуйидаги ўзаро боғланиш хизмат қилади
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(1)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishYfc, Yc, Yn — иншоот масъулияти бўйича юкланишлар, ишлаш шароитлари, ишончлилиги коэффициенти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚулаш призмасининг энг хавфли силжиш юзасидаги турғунлиги таъминланган бўлса, бу қиялик турғун ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУшбу илованинг 1-расмида келтирилган тенг таъсир этувчилар проекциялари қулаш призмалари элементлари мувозанати шартларидан қуйидаги формула орқали аниқланади
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(2)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQ=qdx — қулаш призмаси элементларига таъсир қилувчи фаол кучлар тенг таъсир этувчиси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish§ — Q кучнинг вертикалдан оғиш бурчаги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha — силжиш юзаси элементининг горизонтга нисбатан оғиш бурчаги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishC = cdS — силжиш юзаси элементига таъсир этувчи боғланиш кучи.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-расм. Қулаш призмаси элементига таъсир қилувчи кучлар схемаси.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТенг таъсир этувчилар моментлари қуйидаги формулалар орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(3)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishr — силжиш юзаси радиуси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishb — Q куч қўйилувчи нуқтанинг силжиш юзасидан кўтарилиши.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishB — бурчакли ҳар икки ҳолатларда ҳам яқинлаштирилган боғланиш бўйича аниқланишига йўл қўйилади
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(4)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЮмалоқ цилиндрик силжиш юзаси тахмин қилинишидаги қиялик турғунлигини 2 ёки 3-формулалар бўйича текшириш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
нисбатлар турли механик тушунчалардир, шунинг учун улар бўйича турғунлик баҳолари турлича бўлиб чиқади. Аммо бу баҳолар 
бўлганда бир-бирига тўғри келиб қолади ва B бўлганда 
га жуда яқин, бинобарин қиялик турғунлиги тўғрисидаги муҳокамада турли хил қарашлар келиб чиқмайди.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАгар турғунликни универсал баҳолаш сифатида 
нисбат олинса, яъни мустаҳкамликнинг RO = FO и RE = FE бўлгандаги шундай тавсифли қийматлари олинганда, ҳар икки усул орқали ҳисоблаш натижалари бир бирига тўғри келиши лозим. Бунда, ҳисоб B бурчакни аниқланиши тўғри эканлигини, яъни топилган энг хавфли силжиш юзаси учун чегаравий ҳолатдаги қулаш призмаси мувозанати шартларини риоя қилинишини назорат қилувчиси сифатида хизмат қилади.
нисбат олинса, яъни мустаҳкамликнинг RO = FO и RE = FE бўлгандаги шундай тавсифли қийматлари олинганда, ҳар икки усул орқали ҳисоблаш натижалари бир бирига тўғри келиши лозим. Бунда, ҳисоб B бурчакни аниқланиши тўғри эканлигини, яъни топилган энг хавфли силжиш юзаси учун чегаравий ҳолатдаги қулаш призмаси мувозанати шартларини риоя қилинишини назорат қилувчиси сифатида хизмат қилади.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚияликни тўйинтирувчи сув таъсири икки усул бўйича ҳисобга олиниши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) биринчи усул — ҳар қайси элемент доирасидаги грунт оғирлигини унинг сув билан тўйиниши ва капилляр кўтарилиши, шунингдек элемент шакл кўриниши бўйича эса (қиялик юзаси, силжиш юзаси ва элементлар орасидаги қисм текисликларига) фильтрацион ҳисоб билан сув босими аниқланади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) иккинчи усул — элемент тупроғи оғирлиги уни сув билан тортилишини ҳисобга олган ҳолда аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚияликка бўладиган сейсмик таъсирлар ҳар бир элемент тупроғи ҳажмига таъсир кўрсатувчи ҳажмий сейсмик кучлар кўринишида, унинг сув билан тўйинишини ҳамда элемент доирасида қиялик юзасига бўладиган сув босимини ўзгаришини ҳисобга олган ҳолда ҚМҚ 2.01.03-19 мувофиқ аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСейсмик таъсирларни ҳисобга олган ҳолда қияликлар ҳисобларида, агар улар статик кучлардан фарқ қилса, грунтлар мустаҳкамлигининг динамик тавсифлари киритилади.