Hujjatga taklif yuborish
Audioni tinglash
Hujjat elementidan havola olishЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ҚУРИЛИШ ВА УЙ-ЖОЙ КОММУНАЛ ХЎЖАЛИГИ ВАЗИРИНИНГ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБУЙРУҒИ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.06.04-21 «Гидротехника иншоотларига бўладиган юкланиш ва таъсирлар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларини тасдиқлаш тўғрисида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2024 йил 29 июлда рўйхатдан ўтказилди, рўйхат рақами 265]
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикасининг Шаҳарсозлик кодекси, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 13 мартдаги ПФ-5963-сон «Ўзбекистон Республикасининг қурилиш соҳасида ислоҳотларни чуқурлаштиришга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги ҳамда 2020 йил 27 ноябрдаги ПФ-6119-сон «Ўзбекистон Республикаси қурилиш тармоғини модернизация қилиш, жадал ва инновацион ривожлантиришнинг 2021 — 2025 йилларга мўлжалланган стратегиясини тасдиқлаш тўғрисида»ги фармонларига мувофиқ буюраман:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. ШНҚ 2.06.04-21 «Гидротехника иншоотларига бўладиган юкланиш ва таъсирлар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари иловага мувофиқ тасдиқлансин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Ўзбекистон Республикаси давлат архитектура ва қурилиш қўмитаси раисининг 1997 йил 19 мартдаги 20-сон буйруғи билан тасдиқланган ҚМҚ 2.06.04-97 «Гидротехника иншоотларига юклар ва таъсирлар (тўлқин, муз ва кемалардан)» қурилиш меъёрлари ва қоидалари ўз кучини йўқотган деб топилсин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Мазкур буйруқ Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги, Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ҳамда Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги билан келишилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Ушбу буйруқ расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishВазир Б. ЗАКИРОВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТошкент ш.,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2024 йил 9 июль,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish01/2-25-сон
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКелишилди:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСув хўжалиги вазири Ш. ХАМРАЕВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2024 йил 26 июнь
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚишлоқ хўжалиги вазири И. АБДУРАҲМОНОВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2024 йил 28 июнь
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТоғ-кон саноати ва геология вазири Б. ИСЛАМОВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2024 йил 1 июль
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирининг 2024 йил 9 июлдаги 01/2-25-сон буйруғига
ИЛОВА
ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.06.04-21 «Гидротехника иншоотларига бўладиган юкланиш ва таъсирлар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМазкур шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари (бундан буён матнда ШНҚ деб юритилади) янги қурилаётган ва реконструкция қилинадиган гидротехника иншоотларини лойиҳалаш ҳамда уларга нисбатан юклар, тўлқинлар, музлар ва кемалар таъсирининг меъёрий қийматларига оид талабларни белгилайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-боб. Шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига ҳавола
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Мазкур ШНҚда ҚМҚ 2.06.01-97 «Гидротехника иншоотлари. Лойиҳалаштиришнинг асосий низомлари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига ҳавола қўлланилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-боб. Атамалар ва таърифлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Ушбу ШНҚда қуйидаги атама ва таърифлардан фойдаланилган:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгидротехника иншоотлари — сув омборлари тўғонлари, дарёлар, сойлар, каналлар ва коллекторлардаги тўғонлар, дарёларнинг ўзанларини тўсувчи иншоотлар, сув олиш, сув ўтказиш, сув ташлаш ҳамда қирғоқларни ҳимоя қилиш иншоотлари, гидроэлектростанциялар, насос станциялари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўлқин элементлари (асосий) — тўлқин баландлиги, узунлиги ва тўлқин даври;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмунтазам тўлқинлар — фазонинг суюқлик билан эгаллаган ушбу нуқтасида баландлик ва даври ўзгармас бўлиб қолувчи тўлқинлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтурғун тўлқинлар — кўриниш шакли фазода кўчмайдиган тўлқинлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўлқин кесими (бош) — тўлқинланган сиртнинг тўлқин нури йўналиши бўйича вертикал текислик билан кесишиш чизиғи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўлқин ўркачи — ўртача тўлқин чизиғидан юқорироқда жойлашган тўлқин қисми;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўлқин чўққиси — тўлқин ўркачининг энг баланд нуқтаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўлқин ётиғи — ўртача тўлқин чизиғидан пастроқда жойлашган тўлқин қисми;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўлқин таги — тўлқин ётиғининг энг пастки нуқтаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўлқин узунлиги — тўлқин кесимида икки ёнма-ён ўркачларнинг орасидаги горизонтал масофа;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўлқин нури — берилган нуқтада тўлқин кўламига тик йўналган чизиқ;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўлқин тезлиги — тўлқин ўркачининг унинг тарқалиш йўналишидаги кўчиш тезлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishшамолнинг ҳисобий тезлиги (тўлқинларнинг элементларини аниқлашда) — сув сатҳидан 10 m баландликдаги шамол тезлиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-боб. Вертикал ва қия кесимли гидротехника иншоотларига юкланишлар ва тўлқин таъсирлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Вертикал кесимли гидротехника иншоотларига бўладиган тўлқинлардан юкланишлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Ҳисобий юк, унинг меъёрий қийматидан ноқулай томонга оғиш имконини ҳисобга оладиган, меъёрий юкланишни юкланишлар бўйича ишончлилик коэффициенти γf га кўпайтмаси сифатида аниқланиши, бунда γf гидротехника иншоотларини лойиҳалашда ҚМҚ 2.06.01-97 талаблари инобатга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОчиқ ва тўсиқ акваториялардаги тўлқинларнинг ҳисобий элементлари ҳамда муз шароитлари муҳандислик изланишлари, кўп йиллик табиий шароитдаги кузатишлар ва лаборатория тадқиқотлари асосида аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўлқинлар элементларини мазкур ШНҚнинг 1-иловасига мувофиқ ҳисоблаш йўли билан аниқлашга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishI ва II синф гидротехника иншоотлари учун тўлқин ва музлардан бўладиган юкланишларни табиий шароитда ва лаборатория тадқиқотлари асосида аниқлаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Очиқ акватория томондан тик тўлқинларни таъсирига гидротехника иншоотларини ҳисоблаш (1-расм) db >1.5h тубгача бўлган чуқурликда ва берма устидаги чуқурлик dbr ≥ 1.25h амалга оширилиши, бунда эркин тўлқин сатҳи ва тўлқин босимини аниқлашга оид формулаларда db, m, тубгача чуқурлик ўрнига ҳисобланувчи ва қуйидаги формула орқали аниқланувчи чуқурлик d, m қўлланилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishd = df + kbr (db — df) (1)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdf — гидротехника иншооти таглиги устидаги чуқурлик, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkbr — мазкур ШНҚнинг 2-расмининг графиги бўйича қабул қилинадиган коэффициент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishh — дастлабки келувчи тўлқин баландлиги, m.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-расм. Тик тўлқинларни очиқ акватория томондан вертикал деворга бўлган босими эпюралари, вазнли тўлқиннинг берма массивларига бўлган босими эпюралари:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа — тўлқин ўркачидаги, б — тўлқин чуқурлигида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-расм. kbr коэффициенти қийматларининг графиклари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. Вертикал деворнинг, ҳисобий сув сатҳидан ҳисобланган эркин тўлқин юзасининг кўтарилиши ёки пасайиши қуйидаги формула орқали аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(2)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— тўлқиннинг айланавий частотаси;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— тўлқиннинг ўртача даври, s;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— вақт, s;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— тўлқинли рақам;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— тўлқиннинг ўртача узунлиги, m.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТурғун тўлқинни вертикал деворга таъсирида h мазкур ШНҚнинг 2-формуласи бўйича coswt нинг қуйидаги миқдорлари учун аниқлашнинг уч ҳолатини инобатга олиш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
4-расм. k4 ва k5 коэффициентлари қийматлари графиклариHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishcoswt =1 — ҳисобланган сатҳдан ηmax, m кўтарилувчи тўлқин чўққисини деворига келишида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1>coswt>0 — горизонтал чизиқли тўлқин юкланишининг Pxc, kN/m, максимал қийматида, ҳисобланган сатҳдан hc га кўтарилувчи тўлқин ўркачи учун coswt қуйидаги формула орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(3)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishcoswt = -1 ҳисобланган сатҳдан пастда жойлашган тўлқин ётиқлиги учун горизонтал чизиқли тўлқин nt юкланиши Pxt, kN/m, максимал қийматида.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бўлганда ва бошқа барча ҳолларда мазкур ШНҚнинг 3-формуласи бўйича ўнг томони қиймати 1 дан катта бўлганда кейинги ҳисоблашларда coswt=1 деб қабул қилиш керак.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-расм. k8 ва k9 коэффициентлар қиймати чизмаси
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6. Турғун тўлқинлар чўққисида ёки саёзлигида чуқур сув зонасида вертикал деворга бўлган юкланишни Рх, kN/m, тўлқин босими эпюраси бўйича қабул қилиш лозим, бунда p миқдор, кPа, z,m чуқурликда қуйидаги формула орқали аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(4)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishr — сув зичлиги, т/m3;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishg — эркин тушишнинг 9,81 m/s2 га тенг бўлган тезланиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz — ( z1=hc; z2=0; z3=d ), m, ҳисобий сатҳдан ҳисобланувчи нуқталар ординатлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz1=hc бўлганда ўркач учун соҳили учун эса z6 = 0 бўлганда р = 0 деб қабул қилиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7. Турғун тўлқинлар чўққисида ёки саёз сув зонасида вертикал деворга бўлган юкланишни Рх, kN/m, тўлқин босими эпюраси бўйича қабул қилиш лозим, бунда p миқдор, кPа, z, m чуқурликда қуйидаги 1-жадвал орқали аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
1-жадвал |
|
Нуқталар N |
Нуқталар чуқурлиги z, m |
Тўлқин босими қиймати p, кPa |
|
ўркачда |
||
|
1 |
ηc |
p1 = 0 |
|
2 |
0 |
p2 = k2pgh |
|
3 |
0,25 d |
p3 = k3pgh |
|
4 |
0,5 d |
p4 = k4pgh |
|
5 |
d |
p5 = k5pgh |
|
соҳилда |
||
|
6 |
0 |
p6 = 0 |
|
7 |
ηt |
p7 = pgηi |
|
8 |
0,5 d |
p8 = k8pgh |
|
9 |
d |
p9 = k9pgh |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ: k2, k3, k4, k5, k8, k9 коэффициент қийматлари 3,4,5-расмлардаги графикларга мувофиқ олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Вертикал кесимли гидротехника иншоотлари ва уларнинг элементларига (махсус ҳолат) юкланиш ва тўлқинлар таъсирлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8. Гидротехника иншоотининг юқори ҳисобий даражасидан zsup, m, nmax, m, вертикал деворга бўлган тўлқин босими р, кPа мазкур ШНҚнинг 6 ва 7-бандларига мувофиқ олинган босим қийматларини қуйидаги формула орқали аниқланувчи kc коэффициентига кўпайтириш орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(5)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish«+» ва «-» белгилари гидротехника иншооти юқори қисмининг ҳисобий сув сатҳидан баланд ёки паст ҳолатига мос келади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМазкур ШНҚнинг 5-бандига мувофиқ аниқланган эркин тўлқин сиртининг η, кўтарилиши ёки тушишини хам kc коэффициентига кўпайтириш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўриб чиқилаётган ҳолатдаги горизонтал чизиқли тўлқин юкланиши Pхс, kN/m, тўлқин босими эпюраси майдони бўйича вертикал девор баландлиги чегараларида аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9. Очиқ акваторий тарафдан тўлқин фронти гидротехника иншоотига α — бурчак остида яқинлашганда, (гидротехника иншоот барқарорлиги ва пойдевор грунтларни мустаҳкамлигини ҳисоблашда) мазкур ШНҚнинг 6, 7-бандларига мувофиқ қабул қилинган вертикал девор ушбу ШНҚнинг 2-жадвалида келтирилган kl коэффициентига кўпайтириш орқали камайтириш лозим, 2-жадвалга мувофиқ 
l-секция узунлиги, m — тўлқин узунлиги, m, α — вертикал девор ва тўлқин фронти йўналиши орасидаги бурчак.
l-секция узунлиги, m — тўлқин узунлиги, m, α — вертикал девор ва тўлқин фронти йўналиши орасидаги бурчак.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10. Тўсиқ билан ўралган акваторий томондан дифракцияланган тўлқинлардан бўлган горизонтал юкланишни гидротехника иншооти қисмининг нисбий узунлигида 
аниқлаш керак. Бунда, тўлқин босимининг р, кPа миқдорлар билан ҳисобий эпюрасини қуйидаги ҳолатларни кўриб чиқиш орқали уч нуқталар бўйича бажарилишига йўл қўйилади:
аниқлаш керак. Бунда, тўлқин босимининг р, кPа миқдорлар билан ҳисобий эпюрасини қуйидаги ҳолатларни кўриб чиқиш орқали уч нуқталар бўйича бажарилишига йўл қўйилади:Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўлқин тепаси гидротехника иншооти қисми ўртаси билан бириктирилган (ушбу ШНҚнинг 6-а расм):
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(6)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(7)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(8)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўлқин ётиқлиги гидротехника иншооти қисми ўртаси билан бириктирилганда (мазкур ШНҚнинг 6-б расм):
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(9)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(10)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(11)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhdif — мазкур ШНҚнинг 1-иловасига мувофиқ аниқланувчи дифракцияланган тўлқин баландлиги, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkl — sina = бўлганда ушбу ШНҚнинг 2-жадвали бўйича қабул қилинувчи коэффициент.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6-расм. Дифракцияланган тўлқинларни тўсиб қўйилган акватория томондан вертикал девор ва унинг тубига бўлган босими эпюралари: а — тўлқин ўркачида, б — тўлқин соҳилида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
|
|
2-жадвал |
|
Қисмнинг нисбий узунлиги
|
0,1 |
0,2 |
0,3 |
0,4 |
0,5 ва катта |
||
|
kl коэффициенти |
0,98 |
0,94 |
0,86 |
0,76 |
0,70 |
||
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ. Тўсиб қўйилган акватория томондаги чуқурликда 
чуқурликда тўлқин босимини нолга тенг деб қабул қилиб, (6-расмга қаранг) тўлқин босимининг учбурчакли эпюрини ясаш керак.
чуқурликда тўлқин босимини нолга тенг деб қабул қилиб, (6-расмга қаранг) тўлқин босимининг учбурчакли эпюрини ясаш керак.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11. Гидротехника иншоотининг яхлит девори горизонтал чокларида ҳамда остидаги муаллақлашувчи тўлқин босими чекка нуқталаридаги горизонтал тўлқин босимига ва унинг гидротехника иншооти кенглиги доирасидаги чизиқли ўзгаришидаги қийматларига тенг қилиб олинади (ушбу ШНҚнинг 1 — 6-расмларида келтирилган).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12. Вертикал девор олдидаги максимал таг тезлик Vb,max, m/s, (тик тўлқинлар таъсиридан), деворнинг олд ёқидан 
масофа остида бўлганда қуйидаги формула орқали аниқланиши лозим:
масофа остида бўлганда қуйидаги формула орқали аниқланиши лозим:Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(12)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishksl — мазкур ШНҚнинг 3-жадвали бўйича қабул қилинувчи коэффициент.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
|
3-жадвал |
|
Тўлқин
қиялиги |
8 |
10 |
15 |
20 |
30 |
|
|
ksl коэффициенти |
0,6 |
0,7 |
0,75 |
0,8 |
1 |
|
/h,Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЮвиб кетмайдиган туб тезликларнинг йўл қўйилувчи қийматлари Vb,adm, m/s, фракциялар йириклиги D, mm бўлган грунт учун қуйидаги 7-расм бўйича қабул қилиниши керак, Vb,max>Vb,adm бўлганда ювилиб кетмасликдан ҳимоя қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7-расм. Ювилиб кетмайдиган таг тезликларнинг йўл қўйиладиган қийматлар графиги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13. Бермали массивларга бўладиган муаллақлашувчи тўлқин эпюраси мазкур ШНҚнинг 1-б расмига мувофиқ pbri кPа, ординаталар билан (i=1,2 ёки 3) бўлгандаги аниқланувчи трапеция шаклда қуйидаги формула орқали қабул қилиниши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
, (13)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбунда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— девордан массивнинг мувофиқ ёқигача бўлган масофа, m;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkbri — ушбу ШНҚнинг 4-жадвали бўйича қабул қилинувчи коэффициент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishρ f — гидротехника иншооти таглиги сатҳидаги тўлқин босими.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
4-жадвал |
|
Нисбий
чуқурлик d/ |
Тўлқинлар
ётиқлигидаги |
|
|
15 ва ундан кам |
20 ва ундан кўп |
|
|
0,27 дан кам |
0,86 |
0,64 |
|
0,27 дан 0,32 гача |
0,60 |
0,44 |
|
0,32 дан ортиқ |
0,30 |
0,30 |
/h
коэффициент kbrHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-§. Вертикал кесимли гидротехника иншоотларига парчаланувчи ва қирғоққа урилувчи тўлқинлардан бўладиган юкланишлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish14. Очиқ акватория томонидан парчаланувчи тўлқинлар таъсирига гидротехника иншоотларини ҳисоблаш берма юқорисида бўлган dbr<1,25h ва тубигача бўлган чуқурликда dbr³1,5 h қуйидаги 8-расмга мувофиқ амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8-расм. Парчаланувчи тўлқинларнинг вертикал деворига ва унинг тубига берган босими эпюраси
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПарчаланувчи тўлқинлардан бўлган горизонтал чизиқли юкланишни Pхс, kN/m, ён томондан бўладиган тўлқин босимининг эпюра юзаси бўйича қабул қилиш лозим, бунда z, m ординатлар қийматлари учун p, кPа қийматларни қуйидаги формулалар бўйича аниқлаш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz1 = -h, p1 = 0; (14)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz2 = 0, p2 = 1,5pgh; (15)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz3 = df, 
(16)
(16)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПарчаланувчи тўлқинлардан бўлган вертикал чизиқли юкланишни Pzc, kN/m, муаллақлашувчи тўлқин босими эпюра юзасига тенг деб қабул қилиниши ҳамда қуйидаги формула бўйича аниқланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(17)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishμ — 5-жадвал бўйича қабул қилинувчи коэффициент.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПарчаланувчи тўлқинлар бўлганда вертикал девор олдидаги берма юзасидан сувнинг максимал тезлиги Vf,max, m/s қуйидаги формула орқали аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(18)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
5-жадвал |
|
|
≤ 3 |
5 |
7 |
9 |
|
μ коэффициенти |
0,7 |
0,8 |
0,9 |
1,0 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15. Очиқ акватория томондан қирғоққа урилувчи тўлқинлар таъсири остидаги гидротехника иншоотлар ҳисоби, туби девор билан уланган қисмининг камида 0,5 
m узунлик бўйича db<dcr чуқурлик остида амалга оширилиши лозим (9-расм), бунда қирғоққа урилувчи максимал тўлқин чўққисининг ҳисобланган сатҳдан кўтарилиши nc,sur, m, қуйидаги формула бўйича аниқланади:
m узунлик бўйича db<dcr чуқурлик остида амалга оширилиши лозим (9-расм), бунда қирғоққа урилувчи максимал тўлқин чўққисининг ҳисобланган сатҳдан кўтарилиши nc,sur, m, қуйидаги формула бўйича аниқланади:Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(19)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhsur — қирғоққа урилувчи тўлқин баландлиги, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdcr — критик чуқурлик, m.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9-расм. Вертикал девор ва унинг тубига қирғоққа урилувчи тўлқинлар босими эпюраси:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа — туб сатҳидаги тўшама усти билан,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб — тўшама тубининг юқориси билан
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚирғоққа урилувчи тўлқинлардан бўлган горизонтал чизиқли юкланишни Pxc, kN/m, ён томон тўлқин босими эпюраси юзаси бўйича қабул қилиниши, бунда р қийматлар, кPа, z, m, ординатлар қиймати учун қуйидаги формула орқали аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz1 = -hzur, p1 = 0; (20)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
, p2 = 1,5pgh; (21)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz3 = -df, 
, (22)
, (22)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— қирғоққа урилувчи тўлқин узунлиги, m.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚирғоққа урилувчи тўлқинлардан бўлган вертикал чизиқли юкланишни Pzc, kN/m, муаллақлашувчи тўлқин босими (р3 баландлик билан) эпюраси юзасига тенг қилиб олинади ва қуйидаги формула орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(23)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОчиқ акватория томондан вертикал девор олдидаги қирғоққа урилувчи тўлқиннинг максимал туб тезлиги Vb,max, m/s қуйидаги формула орқали аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(24)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish16. I ва II синф гидротехника иншоотларига парчаланувчи ва қирғоққа урилувчи тўлқин таъсирларидан бўлган юкланишларни, лаборатория тадқиқотлари ёки динамик услублар ҳисоби асосида аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-§. Қия гидротехника иншоотларига юкланиш ва тўлқинларнинг таъсирлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17. Тўлқинлар қиялигига бўлган орқага қайтиши баландлигини hrun, m, қуйидаги формула орқали аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhrun = krkpkspkrunkikαh1% (25)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishh1фоиз — тизимда 1 фоиз таъминланиш билан тўлқинлар баландлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkr ва kp — ушбу ШНҚнинг 6-жадвал бўйича қабул қилинувчи қияликнинг ғадир-будирлиги ва ўтказувчанлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishksp — мазкур ШНҚнинг 7-жадвали бўйича қабул қилинувчи коэффициент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkrun — ушбу ШНҚнинг 10-расми графиклари бўйича қабул қилинувчи, гидротехника иншооти олдидаги сув чуқурлиги d ва тўлқин ётиқлигига боғлиқ 
коэффициент.
коэффициент.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚавссиз кўрсатилган `ld /h1фоиз катталик қийматлари d ³ 2h1фоиз ҳолат учун тегишлидир.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГидротехника иншооти олдидаги d < 2h1фоиз чуқурликда krun коэффициентни d = 2h1фоиз чуқурликда аниқланувчи ва `ld/h1фоиз катталик ушбу ШНҚнинг 10-расмида қавслар ичида келтирилган`ld қиймат бўйича қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
6-жадвал |
|
Қияликни маҳкамлаш конструкцияси |
Нисбий ғадир-будирлик r/h1фоиз, |
kr коэффициенти |
kp коэффициенти |
|
Бетон (темир-бетон) плиталар билан |
- |
1 |
0,9 |
|
Тош-шағалли, тошли ёки бетонли (темир-бетонли) блоклар билан маҳкамлаш |
0,002 дан кам |
1 |
0,9 |
|
0,005 — 0,01 |
0,95 |
0,85 |
|
|
0,02 |
0,9 |
0,8 |
|
|
0,05 |
0,8 |
0,7 |
|
|
0,1 |
0,75 |
0,6 |
|
|
0,2 дан катта |
0,7 |
0,5 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҒадир-будирлик хусусиятли ўлчамини r, m маҳкамлаш материали доначалари ўртача диаметрининг ёки бетон (темир-бетон) блоклар ўртача ўлчамига тенг қилиб олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
7-жадвал |
|
ctg j қиймати |
1-2 |
3-5 |
5 дан катта |
|
ksp коэффициент шамол тезлиги Vw, m/s: |
|
|
|
|
20 m/s ва катта |
1,4 |
1,5 |
1,6 |
|
10 m/s |
1,1 |
1,1 |
1,2 |
|
5 ва ундан кам |
1 |
0,8 |
0,6 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ: φ — қияликни горизонтга бўлган нишаби бурчаги, градус (°).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
|
8-жадвал |
|
|
Орқага кетиш бўйича таъминланиш i,фоиз |
0,1 |
1 |
2 |
5 |
10 |
30 |
50 |
|
ki коэффициенти |
1,1 |
1,0 |
0,96 |
0,91 |
0,86 |
0,76 |
0,68 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishki — мазкур ШНҚнинг 8-жадвали бўйича қабул қилинувчи орқага қайтиши бўйича таъминланиш коэффициенти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishka — ушбу ШНҚнинг 9-жадвали бўйича сув қирқими ва тўлқин кўлами орасидаги a бурчакка боғлиқ равишда қабул қилинувчи коэффициент.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10-расм. krun коэффициенти қийматлари графиги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
|
|
9-жадвал |
|
α, бурчаги қиймати, град |
0 |
10 |
20 |
30 |
40 |
50 |
60 |
|
ka коэффициенти |
1 |
0,98 |
0,96 |
0,92 |
0,87 |
0,82 |
0,76 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ: Қумли ва шағалли соҳил бўйларидаги тўлқинларнинг қайтиш қалинлигини аниқлашда, соҳил бўйининг бўрон пайтида қиялиги ўзгаришини ҳисобга олиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСув сатҳи чизиғида соҳил бўйининг энг кўп пасайишини қирғоқда энг катта тўлқин қайтиши баландлигигача ноль қийматга келтирилган ҳолда 0,3h деб қабул қилинади, сув остида эса d = dcr, m, чуқурликкача, ювилувчи грунтлар учун ёки d = dcr,u, m — ювилиб кетмайдиган грунтлар учун (бунда h, dcr ва dcr,u — мос равишдаги тўлқин баландлиги, биринчи ва охирги бузилиш устунлардаги сувнинг чуқурлиги, m).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish18. Монолит ёки йиғма плиталар билан маҳкамланган 1,5<ctgφ<5 остидаги қиялик устига таъсир этувчи тўлқин босими эпюраси ушбу ШНҚнинг 11-расми бўйича қабул қилиниши лозим. Бунда, максимал ҳисобланган тўлқин босими Pd, кPа қуйидаги формула орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishpd=ks kf prel ρgh, (26)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishks — қуйидаги формула орқали аниқланувчи коэффициент:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(27)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkf — мазкур ШНҚнинг 10-жадвали бўйича аниқланувчи коэффициент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishprel — 2-нуқтадаги қияликка таъсир этувчи максимал нисбий тўлқин босими (мазкур ШНҚнинг 11-расми) бўлиб, ушбу ШНҚнинг 11-жадвали бўйича ёки қуйидаги формула бўйича қабул қилинади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11-расм. Плиталар билан маҳкамланган қияликка бўлган максимал ҳисобланган тўлқин босимининг эпюраси
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
|
10-жадвал |
|
Тўлқин ётиқлиги |
10 |
15 |
20 |
25 |
35 |
|
|
kf коэффициенти |
1 |
1,15 |
1,3 |
1,35 |
1,45 |
|
/hHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
|
|
11-жадвал |
|
|
Тўлқин баландлиги, h, m |
0,5 |
1 |
1,5 |
2,0 |
2,5 |
3,0 |
3,5 |
≥4 |
|
Максимал нисбий тўлқин босими, prel |
3,7 |
2,8 |
2,3 |
2,1 |
1,9 |
1,8 |
1,75 |
1,7 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМаксимал ҳисобланган тўлқин босими Pd билан босилувчи 2-нуқта ординатаси z2, m, қуйидаги формула орқали аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(28)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishА ва В параметрлари қуйидаги формула орқали аниқланувчи катталиклардир:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(29)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(30)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚияликка бўлган тўлқин қайтиши баландлигига мувофиқ келувчи z3, m ордината ушбу ШНҚнинг 7-бандига асосан аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2 — нуқтадан юқори ва паст бўлган маҳкамланган қиялик қисмларида (мазкур ШНҚнинг 11-расм), тўлқин босими эпюраси ординаталар қийматлари р, кPа қуйидаги масофаларда қабул қилиниши лозим, m:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishl1 = 0,0125 Lφ ва l3 = 0,0265 Lφ p = 0,4 pd бўлганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishl1 = 0,0325 Lφ ва l4 = 0,0675 Lφ p = 0,1 pd бўлганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(31)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚияликка маҳкамланган плиталар устидаги тўлқин босимига қарши босим эпюраси ординатлари Pc, кPа, қуйидаги формула орқали аниқланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishPc=ks kf pc,rel ρgh, (32)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishpc,rel — ушбу ШНҚнинг 12-расми бўйича қабул қилинувчи нисбий тўлқин қарши босими.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish19. Мураккаб шаклга эга бўлган қиялик кесимли гидротехника иншоотлари учун (берма ва ўзгарувчан нишаблар) тўлқин қайтиш баландлиги hrun ва қияликларга маҳкамланган тўлқин юкланишлари лаборатория тадқиқотлари маълумотлари бўйича аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20. Қия кесимли гидротехника иншоотларини ва бузиб олинган тош, оддий ва шаклдор бетон ёки темир-бетон блоклардан маҳкамланган қияликларни лойиҳалаштиришда алоҳида элемент массасини m ёки mz, т, қуйидагича аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтош ёки блокнинг гидротехника иншооти юқорисидан z=0,7h чуқурликкача бўлган қисмида жойлашганда қуйидаги формула орқали:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(33)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12-расм. Нисбий тўлқин қаршилигини аниқлаш учун графиклар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz>0,7h қуйидаги формула бўйича:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(34)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбунда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkfr — ушбу ШНҚнинг 12-жадвалидан 
бўлганда, шунингдек мураккаб қирқимдаги kfr коэффициент бўлиб, тажриба маълумотлари бўйича аниқланади;
бўлганда, шунингдек мураккаб қирқимдаги kfr коэффициент бўлиб, тажриба маълумотлари бўйича аниқланади;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishrm — мустаҳкамловчи материал зичлиги, t/m3.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
12-жадвал |
|
Ўрнатиш элементлари |
kfr коэффициенти |
|
|
уюлган ҳолатда |
ётқизилган ҳолатда |
|
|
Тош |
0,025 |
- |
|
Оддий бетон блоклар |
0,021 |
- |
|
Тетрапод ва бошқа шаклдор блоклар |
0,008 |
0,006 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish21. Қияликларни сараланмаган тош ётқизишлар билан маҳкамлаш (тоғ массаси билан) тўлқин баландлигининг кўпи билан 3,0 m бўлганда, агар қияликнинг ётиқлиги ctgφ<5 ва ctgφ>5 бўлганда 3,5 m дан катта бўлмаганда йўл қўйилади. Бундай маҳкамлашни лойиҳалашда тош ётқизишлар турли хил ўлчамдаги фракциялардан 
ва бундан майдаси ётқизишларда умумий материаллар миқдорининг i фоизни ташкил қилади, mi — алоҳида тошларнинг i-фракциясининг массаси, t, Тошнинг ҳисобий массасини m ушбу ШНҚнинг 20-банди бўйича аниқланади.
ва бундан майдаси ётқизишларда умумий материаллар миқдорининг i фоизни ташкил қилади, mi — алоҳида тошларнинг i-фракциясининг массаси, t, Тошнинг ҳисобий массасини m ушбу ШНҚнинг 20-банди бўйича аниқланади.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЁтиқлиги 
чегарасида бўлган қияликларда, гранулометрик таркибни хусусиятловчи ва i — фракциянинг ҳар қайсиси учун аниқланувчи kgr,i параметрнинг қийматлари қуйидаги формула орқали аниқланади:
чегарасида бўлган қияликларда, гранулометрик таркибни хусусиятловчи ва i — фракциянинг ҳар қайсиси учун аниқланувчи kgr,i параметрнинг қийматлари қуйидаги формула орқали аниқланади:Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(35)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishD — ҳисобланувчи масса m га мос келувчи ҳисобланувчи диаметр бўлиб, қуйидаги 13-расмда штрихланган зона орқали аниқланувчи оралиқ ичида бўлиши лозим. Қияликлар ётиқлиги ctgj < 3 бўлганда, лаборатория тадқиқотлар ўтказилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13-расм. Қияликларни маҳкамлаш учун сараланмаган тош ётқизишни йўл қўйилувчи донавий таркибини аниқлаш графиги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish22. Сараланмаган турли доначалик тош ётқизишлар орқали маҳкамланган қияликлар ётиқлиги ctgφ> 5 шароитида тошнинг шамол тўлқинлари таъсиридан бўлган чегаравий мувозанат ҳолатига мувофиқ келувчи ҳисобий тош массасини m, т, 
бўлганда ҳосил қилинган натижаларни мазкур ШНҚнинг 13-жадвали бўйича аниқланувчи
коэффициентга кўпайтириш билан ушбу ШНҚнинг 33-формуласи орқали аниқланиши зарур.
бўлганда ҳосил қилинган натижаларни мазкур ШНҚнинг 13-жадвали бўйича аниқланувчи коэффициентга кўпайтириш билан ушбу ШНҚнинг 33-формуласи орқали аниқланиши зарур.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
|
|
13-жадвал |
|
ctgφ |
6 |
8 |
10 |
12 |
15 |
||
|
|
0,78 |
0,52 |
0,43 |
0,25 |
0,2 |
||
/h ≥ 10 бўлганда, kφ, коэффициентHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishDi ³ D ўлчамли фракцияларнинг минимал таркиби қуйидаги 14-жадвалга мувофиқ қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
14-жадвал |
|
Турли доначалик коэффициенти D60/D10 |
5 |
10 |
20 |
40 — 100 |
|
Di ³ D ўлчамли фракциялар минимал миқдори, фоиз (оғирлик бўйича) |
50 |
30 |
25 |
20 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-боб. Силлиқ тўсиқларга ва очиқ гидротехника иншоотларига тўлқинлардан юкланишлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Вертикал силлиқ тўсиқларга тўлқинлардан юкланишлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish23. d > dст бўлганда кўндаланг ўлчамлари 
ва 
(ушбу ШНҚнинг 14-a расм) бўлган вертикал силлиқ тўсиққа таъсир қилувчи тўлқинлар максимал Qmax, kN кучини, тўсиқнинг тўлқиннинг энг нисбий юқорисига 
турли хил ҳолатларида олинадиган бир қатор қийматларидан қуйидаги формула орқали аниқланади:
ва (ушбу ШНҚнинг 14-a расм) бўлган вертикал силлиқ тўсиққа таъсир қилувчи тўлқинлар максимал Qmax, kN кучини, тўсиқнинг тўлқиннинг энг нисбий юқорисига турли хил ҳолатларида олинадиган бир қатор қийматларидан қуйидаги формула орқали аниқланади:Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(36)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish14-расм. Силлиқ тўсиқларга бўладиган тўлқин юкланишларини аниқлаш чизмалари: а — вертикал, б — горизонтал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQi,max ва Qv,max — kN, мувофиқ равишда тўлқинлар таъсиридаги кучнинг инерцион ва тезлик компонентлари бўлиб, қуйидаги формула орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(37)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(38)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdi ва dv — мазкур ШНҚнинг 15-расми, 1 ва 2-жадвалига мувофиқ равишда қабул қилинувчи, тўлқинлар таъсирларидан бўлган максимал кучнинг инерцион ва тезлик компонетларининг мужассамлик коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishh ва l — ушбу ШНҚнинг 1-иловасининг 4-бандига мувофиқ қабул қилинувчи ҳисобий тўлқиннинг баландлиги ва узунлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha — тўлқин нури бўйича тўсиқ ўлчами, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishb — тўлқин нури бўйича нормал бўйича тўсиқ ўлчами, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishD — юмалоқ кесимли тўсиқ диаметри, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkv — ушбу ШНҚнинг 15-жадвали бўйича қабул қилинувчи коэффициент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishai ва av — мазкур ШНҚнинг 16-расм а ва б чизмалари бўйича қабул қилинувчи чуқурли kN нинг инерцион ва тезлик коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbi ва bv — ушбу ШНҚнинг 17-расми бўйича қабул қилинувчи, кўндаланг кесими доира, эллипс ва тўғри бурчакли учбурчак шаклида бўлган тўсиқ шакли инерцион ва тезлик коэффициенти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
|
15-жадвал |
|
|
Тўсиқнинг нисбий ўлчами a/l,b/l,D/l |
0,05 |
0,1 |
0,15 |
0,2 |
0,25 |
0,3 |
0,4 |
|
kv коэффициенти |
1 |
0,97 |
0,93 |
0,86 |
0,79 |
0,70 |
0,52 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ: икки боши очиқ гидротехника иншоотлари ёки алоҳида турадиган силлиқ тўсиқларни тўлқинлардан бўладиган юкланишларини ҳисоблаш, уларнинг юзаларининг ғадир-будирлигини ҳисобга олган ҳолда амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКоррозия ва тирик организмлар (органика) таъсирларини камайтириш бўйича тажрибавий маълумотлар мавжуд бўлганда, шаклнинг коэффициентлари қуйидаги формулалар орқали аниқланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishβv = Cv; (40)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishCi ва Cv — инерцион ва тезлик қаршиликлари коэффициентларининг аниқланган тажрибавий қийматлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўлқинлар силлиқ тўсиқларга бурчак остида келганда (эллипс ёки тўғри бурчакли учбурчак кесимда) шакл коэффициентини аниқлаш уларнинг бош ўқлар бўйича қийматлари орасидаги интерполяция орқали аниқланишига йўл қўйилади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
қиймат бўлганда вертикал силлиқ тўсиққа максимал таъсир этувчи тўлқин кучини 
қиймат бўлганда эса Qmax=Qv,max. бошқа ҳолларда Qmax ни мазкур ШНҚнинг 36-формуласи орқали турли æ ларда олинган бир қатор қийматлардан аниқланади.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15-расм. Инерцион (1-чизма) ва тезлик δv (2-чизма) мужассамлик коэффициентлар қийматларининг тўлқин кучи компоненти таъсиридаги графиги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish16-расм. Чуқурликнинг инерцион ai ва тезлик av коэффициентлари қийматлари графиги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17-расм. Инерцион bi ва тезлик bv шакл коэффициентлари қийматлари графиклари (эллипсли тўсиқлар учун — туташ чизиқлар, призма шакли тўсиқлар учун эса штрихли чизиқлар) a/b га боғлиқ равишда (Q, q ва Pх учун) ёки b/a (Pz учун) 1 — ғадир-будир эллипс шаклли тўсиқ учун, 2 — силлиқ тўсиқ учун, 3 — сув ости ғадир-будир ва сув усти қисми силлиқ вертикал эллипс шакли тўсиқлар учун
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish24. z, m, чуқурликдаги вертикал силлиқ тўсиққа q, kN/m тўлқинлардан бўладиган, тўлқинлар таъсирининг максимал кучи остида Qmax (мазкур ШНҚнинг 14-а расм) бўлишидаги чизиқли юкланиш қуйидаги формула орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(41)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishqi,maх ва qv,maх қуйидаги формулалар орқали аниқланувчи тўлқинлардан бўлган максимал чизиқли юкланишнинг инерцион ва тезлик компонентлари, кН/m:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(42)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(43)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
мос равишда мазкур ШНҚнинг 18-расмнинг 1 ва 2-графикларидан, x қийматида ушбу ШНҚнинг 23-бандига мувофиқ қабул қилинган тўлқинлардан бўладиган чизиқли юкланишнинг инерцион ва тезлик компонентларининг мужассамлик коэффициентлари.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishqxi ва qxv — тўлқинлардан бўладиган чизиқли юкланиш коэффициентлари бўлиб, мазкур ШНҚнинг 19-расмининг а ва б чизмалари бўйича нисбий чуқурликнинг 
қийматлари бўйича қабул қилинади.
қийматлари бўйича қабул қилинади.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish18-расм. Инерцион dxi (1-чизма) ва тезлик dxv (2-чизма) компонентлари тўлқинлардан бўладиган горизонтал чизиқли мужассамлик коэффициентлари қийматларининг чизмаси
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish25. Ҳисобланган сатҳ устидан тўлқинланган сатҳнинг ортиши n, m, қуйидаги формула орқали аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishn = nrel h, (44)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhrel — 20-расм бўйича аниқланувчи тўлқинланган сатҳнинг нисбий ортиши.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎртача тўлқин чизиғининг ҳисобланган сатҳдан Dd, m, ортиши қуйидаги формула бўйича аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
, (45)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhc,rel — 20-расм бўйича χ = 0 қийматда аниқланувчи тўлқин чўққисининг нисбий ортиши.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish26. Тўлқин чўққисига нисбатан исталган ҳолда жойлашган, вертикал силлиқланган тўсиққа
m, бўлган тўлқин юкланишлари Q ва q мазкур ШНҚнинг 36 ва 41-формулалари орқали аниқланиши керак. Бунда, 
коэффициентлари мазкур ШНҚнинг 15-расмининг 1 ва 2-графигидан, 
ушбу ШНҚнинг 18-расмнинг 1 ва 2-графикларига мувофиқ қабул қилиниши лозим (белгиланган χ = x/λ қиймат учун).
m, бўлган тўлқин юкланишлари Q ва q мазкур ШНҚнинг 36 ва 41-формулалари орқали аниқланиши керак. Бунда, коэффициентлари мазкур ШНҚнинг 15-расмининг 1 ва 2-графигидан, ушбу ШНҚнинг 18-расмнинг 1 ва 2-графикларига мувофиқ қабул қилиниши лозим (белгиланган χ = x/λ қиймат учун).Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish19-расм. qxi, qxv, qzv тўлқинлардан бўлган чизиқли юкланиш коэффициентлари графиклари, d/l бўлганда, 1) 0,1, 2) 0,15, 3) 0,2, 4) 0,3, 5) 0,5, 6) 1, 7) 5 ва l/h = 40 — туташ чизиқлар, l/h = 8-15 — штрихли чизиқлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish27. Ҳисобий сув сатҳидан вертикал силлиқланган тўсиқнинг тўлқинлар таъсиридаги максимал куч Qmax юкланадиган нуқтасига бўлган масофа ZQ,max, m, қуйидаги формула орқали аниқланиши зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
, (46)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdi ва dv — ушбу ШНҚнинг 15-расмининг 1 ва 2-чизмаларидан χ нинг Qmax га мувофиқ келишидаги қабул қилинувчи коэффициентлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishZQ,i ва ZQ,v — мувофиқ равишда инерцион ва тезлик кучлари, m компонентлари таъсир этувчи нуқталар ординатлари бўлиб қуйидаги формулалар орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishzi,rel ва zv,rel — инерцион ва тезлик кучлари компонентлари таъсир этувчи нуқталарнинг нисбий ординатлари бўлиб, мазкур ШНҚнинг 21-расми графиклари бўйича қабул қилинади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmi ва mv — мазкур ШНҚнинг 22-расми чизмалари бўйича қабул қилинувчи фаза инерцион ва тезлик коэффициентлари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20-расм. hrel коэффициент қийматлари графиги 1 — d/l=0,5 ва l/h=40 бўлганда, 2 — d/l =0,5 ва l/h =20, d/l =0,2 ва l/h=40 бўлганда, 3 — d/l =0,5 ва l/h =10 бўлганда, шунингдек d/l =0,2 ва l/h=20 бўлганда, 4 — d/l =0,2 ва l/h=10 бўлганда коэффициентлар 15-расмнинг 1 ва 2-чизмалари бўйича, dxi ва dxv эса 18-расмнинг 1 ва 2-чизмалари бўйича c=x/l берилган қиймат учун аниқланади
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish21-расм. Нисбий ординатлар миқдорлари графиги 1-zi,rel ва 2-zv,rel
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish22-расм. Фаза инерцион mi ва тезлик mv коэффициенти графиги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҲисоб сатҳидан Q куч таъсир этувчи нуқтагача x нинг тўлқин ўркачидан тўсиққача бўлган масофани zQ мазкур ШНҚнинг 46-формула бўйича аниқланади, бунда di ва dv коэффициентлар мазкур ШНҚнинг 15-расмнинг 1 ва 2-графикларига мувофиқ берилган c=x/l қиймат учун қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Горизонтал силлиқ тўсиққа тўлқинлардан бўлган юкланишлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish28. Pmax, kN/m тўлқинлардан тенг таъсир этувчи чизиқли юкланишнинг максимал қийматини, кўндаланг кесими ўлчамлари 
m бўлган ва zc ≥ b, бироқ 
ва 
бўлгандаги горизонтал силлиқ тўсиққа бўлган таъсири қуйидаги формула орқали аниқланиши лозим. (ушбу ШНҚнинг 14-б расм):
m бўлган ва zc ≥ b, бироқ ва бўлгандаги горизонтал силлиқ тўсиққа бўлган таъсири қуйидаги формула орқали аниқланиши лозим. (ушбу ШНҚнинг 14-б расм):Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(49)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishикки ҳолатлар учун:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмаксимал ташкил этувчи горизонтал чизиқли юкланишни Px,max, kN/m, вертикал чизиқли ташкил этувчи юкланишнинг тегишли қийматида Pz, kN/m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмаксимал вертикал ташкил этувчи чизиқли юкланиш Pz,max, kN/m, унга мувофиқ равишдаги чизиқли юкланишнинг Px, kN/m, горизонтал ташкил этувчиси қийматида.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўлқин чўққисидан тўсиқ марказигача бўлган масофа x, m, максимал чизиқли юкланишлар таъсирида Px,max ва Pz,max, c=x/l нинг нисбий катталигида ушбу ШНҚнинг 18 ва 23-расмларига мувофиқ қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish23-расм. Тўлқинлардан, вертикал чизиқли юкнинг инерцион δzi (1-графиклар) ва тўлиқ компонентларини йиғиндиси коэффициентлари қиймати графиги δzv — (2-графиклар)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish29. Тўлқинлардан бўладиган чизиқли юкланишнинг горизонтал ташкил этувчиси максимал қийматининг Px,max, kN/m, горизонтал силлиқ тўсиққа таъсири æ нинг турли қийматларида қабул қилинувчи бир қатор катталиклардан қуйидаги формула бўйича аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishPx,max=Pxi δxi+Pxv δxv, (50)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishPxi, Pxv — тўлқинлардан бўлган чизиқли юкланишнинг горизонтал ташкил этувчилари инерцион ва тезлик компонентлари бўлиб, kN/m қуйидаги формулалар бўйича аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(51)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(52)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdxi ва dxv — тўлқинлардан бўлган чизиқли юкланишнинг инерцион ва тезлик компонентлари мужассамлик коэффициентлари бўлиб, ушбу ШНҚнинг 18-расмининг 1 ва 2-чизмалари бўйича мос равишда ушбу ШНҚнинг 23-бандидаги х қийматларида қабул қилинади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— ифодалар ҳам мазкур ШНҚнинг 24-банди келтирилган;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbi ва bv — мазкур ШНҚнинг 17-расми графикларига мувофиқ a/b горизонтал ва b/a вертикал юкланиш қиймати учун қабул қилинади, кўндаланг кесим айлана, эллипс ва тўғри тўртбурчак шаклидаги тўсиқнинг инерцион ва тўлиқ коэффициенти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish30. Горизонтал силлиқ тўсиққа Pz,max, kN/m, тўлқинлардан бўладиган чизиқли юкланишнинг вертикал ташкил этувчиси максимал қийматини χ нинг турли қийматларида олинувчи бир қатор катталикларида, қуйидаги формула бўйича аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishPz,max=Pzi δxi + Pzv δzv, (53)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishPzi ва Pzv — тўлқинлардан бўлган чизиқли юкланишнинг вертикал ташкил этувчилари инерцион ва тезлик компонентлари бўлиб, kN/m, қуйидаги формулалар орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(54)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(55)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdzi ва dzv — инерцион ва тезлик мужассамлик коэффициенти бўлиб, мазкур ШНҚнинг 23-расми 1 ва 2-графиклари бўйича χ нинг мазкур ШНҚнинг 23-бандига мувофиқ қийматларида қабул қилинади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishqzi ва qzv — тўлқинлардан бўлган чизиқли юкланиш коэффициенти бўлиб, мос равишда мазкур ШНҚнинг 19-расми в ва г графиклари бўйича нисбий ординаталар қийматларида қабул қилинади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishβi ва βv — ифодалар мазкур ШНҚнинг 29-банди каби бўлади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish31. Тўлқин чўққисига нисбатан исталган ҳолатда x жойлашган горизонтал силлиқ тўсиққа тўлқинлардан бўладиган чизиқли юкланишни ташкил этувчи горизонтал Px, kN/m ёки Pz, kN/m ларнинг қийматлари мос равишда мазкур ШНҚнинг 50 ёки 53-формулалари орқали аниқланиши, бунда, 
мужассамлик коэффициентлари мазкур ШНҚнинг 18 ва 23-расмларидаги графиклар бўйича 
берилган қийматлар каби қабул қилинади.
мужассамлик коэффициентлари мазкур ШНҚнинг 18 ва 23-расмларидаги графиклар бўйича берилган қийматлар каби қабул қилинади.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish32. Тўлқинлардан бўладиган тенг таъсир этувчи чизиқли юкланишлар максимал қиймати Pmax, kN/m нинг тубда ётувчи цилиндрик тўсиққа таъсири мазкур ШНҚнинг 14-б расмига кўра унинг диаметри 
m мазкур ШНҚнинг 49-формуласи бўйича мазкур ШНҚнинг 28-бандида келтирилган ҳолат учун аниқланиши лозим.
m мазкур ШНҚнинг 49-формуласи бўйича мазкур ШНҚнинг 28-бандида келтирилган ҳолат учун аниқланиши лозим.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish33. Тубда ётувчи цилиндрик тўсиққа таъсир этувчи максимал горизонтал Px,max, kN/m, ва мос равишдаги вертикал Pz, kN/m тўлқинлардан бўлган чизиқли юкланиш проекциялари қуйидаги формулалар орқали аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishPx,max=Pxiδxi+Pxvδxv; (56)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(57)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishPxi ва Pxv — тўлқинлардан бўлган чизиқли юкланишнинг kN/m, горизонтал ташкил этувчисининг мос равишдаги инерцион ва тезлик компонентлари бўлиб, қуйидаги формула орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(58)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(59)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— ифодалар ушбу ШНҚнинг 29-банди каби.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўлқинлардан бўлган чизиқли юкланишнинг максимал вертикал Px,max, kN/m ва мос равишда горизонтал Px, kN/m проекциялари 
тенг деб олиниши лозим.
тенг деб олиниши лозим.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-§. Вертикал силлиқ тўсиққа парчаланувчи тўлқинлардан бўладиган юкланишлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish34. Диаметри D ≤ 0,4dcr, m бўлган вертикал цилиндрик тўсиққа, парчаланувчи (бузилувчи) тўлқинларнинг таъсиридан Qcr,max, kN, максимал кучини, тўлқин ўркачидан бир қатор ҳолатлари учун ҳосил қилинган тўлқинлар таъсирлари кучининг айрим қийматлари бўйича (24-а расм) 0,1x/dt, оралиқда x/dt=0 дан бошлаб аниқланиши, бунда x — парчаланувчи тўлқин ўркачидан вертикал цилиндрик тўсиқ ўқигача бўлган масофа ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЦилиндрик тўсиқнинг тўлқин чўққисига нисбатан исталган ҳолати учун тўлқинлар таъсир кучи Qcr, kN қуйидаги формула орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQcr = Qi,cr + Qv,cr, (60)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQi,cr ва Qv,cr — парчаланувчи тўлқинлар таъсирида бўлган кучларнинг инерцион ва тезлик компонентлари kN бўлиб қуйидаги формулалар орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(61)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(62)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdt — тўлқин этаги остидаги сув чуқурлиги m:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdt = dcr — (hsur — ηс,sur) (63)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishга тенг деб олинади (ушбу ШНҚнинг 24-а расмида келтирилган);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhsur £ 0,8
шартга риоя қилиниши билан саёз сув доирасидаги тўлқиннинг биринчи бор ёпирилишидаги (шаклини ўзгартирган) тўлқин баландлиги, m;
шартга риоя қилиниши билан саёз сув доирасидаги тўлқиннинг биринчи бор ёпирилишидаги (шаклини ўзгартирган) тўлқин баландлиги, m;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishηс,sur — тўлқин чўққисини сувнинг ҳисоб сатҳидан кўтарилиши (биринчи ёпирилишида), m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdzi ва dzv — инерцион ва тезлик коэффициенти бўлиб, мазкур ШНҚнинг 24-б расми графиклари бўйича қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish24-расм. Парчаланувчи тўлқинлардан бўлган юкланишларни аниқлаш графиги ва di,cr — 1-эгри чизиқ, dv,cr — 2-эгри чизиқ коэффициентлар қийматлари графиги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish35. Парчаланувчи тўлқинлардан бўлган чизиқли юкланишни, qcr, kN/m, z, m чуқурликдаги ҳисоб сатҳидан мазкур ШНҚнинг 24-а-расмига мувофиқ тўсиқ ўқининг тўлқин чўққисидан x/dt нисбий узоқлашувидаги вертикал цилиндрик тўсиққа таъсир кучи қуйидаги формула орқали аниқланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishqcr = qi,cr + qv,cr (64)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishqi,cr ва qv,cr — парчаланувчи тўлқинлардан бўлган чизиқли юкланиш инерцион ва тезлик компонентларининг, kN/m, вертикал тўсиққа таъсири қуйидаги формулалар орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(65)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(66)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
i,cr ва v,cr — инерцион ва тезлик коэффициентлари бўлиб, мазкур ШНҚнинг 25-расми а ва б чизмалари бўйича мувофиқ равишда нисбий чуқурлик қийматларида қабул қилинади:Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish25-расм. Инерцион 
i,cr ва тезлик v,cr коэффициентлари қийматлари графиги
i,cr ва тезлик v,cr коэффициентлари қийматлари графигиHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishδi,cr (24-б расм) ва 
i,cr (25-а расм) коэффициентларини x/dt >0 бўлганда мусбат ва x/dt <0 бўлганда манфий деб олинади.
i,cr (25-а расм) коэффициентларини x/dt >0 бўлганда мусбат ва x/dt <0 бўлганда манфий деб олинади.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-§. Силлиқ элементлардан бўлган икки боши очиқ бўлган гидротехника иншоотларига тўлқинлардан юкланишлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish36. Стержен тизими кўринишидаги икки боши очиқ гидротехника иншоотларига тўлқинлар юкланишларини ҳар қайси элементни ҳисобланувчи тўлқин кесимига нисбатан турган ҳолатини ҳисобга олган ҳолда мазкур ШНҚнинг 23 — 31-бандларига мувофиқ аниқланган юкланишларни жамлаш орқали ҳосил қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГидротехника иншооти элементининг энг катта диаметри D, m, да уни элементлар ўқлари орасидаги масофа l, m, 3D ёки ундан катта бўлганда, алоҳида жойлашган силлиқ тўсиқ деб ҳисоблаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishl<3D бўлганда эса гидротехника иншоотининг алоҳида элементи учун ҳосил қилинган тўлқин юкланишини, кўлам бўйича яқинлашиш коэффициентига ψ t ҳамда қуйидаги 16-жадвал бўйича қабул қилинувчи тўлқинлар нури ψ i га кўпайтириш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
16-жадвал |
|
Тўсиқлар ўқлари орасидаги нисбий масофа l/D |
Нисбий диаметрлар D/l қийматларидаги яқинлашиш коэффициентлари ψ t и ψ i |
|||
|
ψt |
ψl |
|||
|
0,1 |
0,05 |
0,1 |
0,05 |
|
|
3 |
1 |
1 |
1 |
1 |
|
2.5 |
1 |
1.05 |
1 |
0.98 |
|
2 |
1.04 |
1.15 |
0.97 |
0.92 |
|
1.5 |
1.2 |
1.4 |
0.87 |
0.8 |
|
1.25 |
1.4 |
1.65 |
0.72 |
0.68 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish37. Икки боши очиқ гидротехника иншоотининг қия элементига тўлқинлардан юкланишни ташкил этувчи горизонтал ва вертикал эпюралари орқали ҳисобланиши, улар ординатлари ҳисоб сатҳи остида чуқурлашиш ва ҳисобий тўлқин чўққисидан элементнинг алоҳида қисмларини узоқлашувини ҳисобга олган ҳолда мазкур ШНҚнинг 31-бандига мувофиқ аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГидротехника иншоотининг элементларига 25° дан кичик бўлган бурчак остида горизонталга ёки вертикалга оғма ҳолда бўлган тўлқинлар юкланишларини мазкур ШНҚнинг 26 ва 31-бандларига мувофиқ ҳам вертикал ҳам горизонтал силлиқ тўсиққа нисбатан аниқлашга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish38. Силлиқ элементлардан бўлган икки боши очиқ гидротехника иншоотларига доимий бўлмаган шамол тўлқинлари таъсиридан бўлган динамик юкланишни мазкур ШНҚнинг 36 ва 37-бандларига мувофиқ олинган тизимда баландлик билан таъминланган ва ўртача узунликдаги тўлқинлардан бўлган статик юкланиш қийматини мазкур ШНҚнинг 17-жадвали бўйича қабул қилинувчи динамиклик коэффициенти — k d га кўпайтириш орқали аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
17-жадвал |
|
Даврлар нисбати Tc /T |
0,01 |
0,1 |
0,2 |
0,3 |
|
kd динамиклик коэффициенти |
1 |
1,15 |
1,2 |
1,3 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTc — гидротехника иншоотининг ўз тебраниш даври, s;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishT — ўртача тўлқин даври, s.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДаврлар нисбати 
бўлганда, гидротехника иншоотининг динамик ҳисоби бажарилиши лозим.
бўлганда, гидротехника иншоотининг динамик ҳисоби бажарилиши лозим.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-§. Катта диаметрли вертикал цилиндрларга тўлқинлардан юкланишлар (махсус ҳолатлар)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish39. Тош-шағал ёки тош ташланган асос устида жойлашган вертикал юмалоқ цилиндрик тўсиқнинг бутунлигича тубига нисбий тўлқин босимидан бўлган тубининг марказига нисбатан максимал ағдарувчи момент Mz,por, kN•m қуйидаги формула орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(67)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbpor — қуйидаги 18-жадвал бўйича қабул қилинувчи асоснинг ўтказишини ҳисобга олгандаги ағдарувчи момент коэффициенти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
|
|
18-жадвал |
|
D/λ |
0,2 |
0,3 |
0,4 |
0,5 |
0,6 |
0,7 |
0,8 |
|
βpor |
1,02 |
1,30 |
1,39 |
1,39 |
1,34 |
1,29 |
1,23 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish40. Тубининг марказига нисбатан тўсиққа таъсир кўрсатувчи тўла максимал ағдарувчи моменти икки момент йиғиндиси Mz,por мазкур ШНҚнинг 67-формуласи орқали ва максимал кучдан бўлган момент Qmax орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(68)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishCq — қуйидаги 19-жадвал бўйича қабул қилинувчи коэффициент.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
|
|
19-жадвал |
|
D/λ |
0,2 |
0,3 |
0,4 |
0,5 |
0,6 |
0,7 |
0,8 |
|
Cq |
0,93 |
1,07 |
1,05 |
0,98 |
0,90 |
0,84 |
0,79 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish41. Горизонтал куч Qmax максимум сарфидаги z³0 чуқурликда бўлган вертикал юмалоқ цилиндрик тўсиқ юзаси нуқтасида бўладиган тўлқин босими р, кPа, қуйидаги формула орқали аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(69)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishχ — ушбу ШНҚнинг 20-жадвали бўйича қабул қилинувчи тақсимланиш коэффициенти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
20-жадвал |
|
θ, град |
D/l бўлганда c коэффициенти қийматлари |
||
|
0,2 |
0,3 |
0,4 |
|
|
0 |
0,73 |
0,85 |
0,86 |
|
15 |
0,7 |
0,83 |
0,85 |
|
30 |
0,68 |
0,81 |
0,84 |
|
45 |
0,6 |
0,74 |
0,8 |
|
60 |
0,5 |
0,65 |
0,7 |
|
75 |
0,35 |
0,51 |
0,55 |
|
90 |
0,22 |
0,34 |
0,34 |
|
105 |
0,03 |
0,11 |
0,1 |
|
120 |
-0,09 |
-0,08 |
-0,1 |
|
135 |
-0,23 |
-0,23 |
-0,23 |
|
150 |
-0,32 |
-0,36 |
-0,33 |
|
165 |
-0,37 |
-0,42 |
-0,38 |
|
180 |
-0,41 |
-0,45 |
-0,4 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ: q — келувчи тўлқин нури билан тўсиқ марказидан қурилаётган нуқтага қараб йўналган йўналиш орасидаги бурчак (цилиндрнинг олд ташкил этувчиси учун q = 0).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСувнинг ҳисоб сатҳидан юқорисида ётган нуқталардаги р босим c >0 бўлганда (z<0) мазкур ШНҚнинг 69-формуласи орқали аниқланувчи z =0 сатҳда чизиқли жадвал р, ҳамда р =0 орасида z = — ch сатҳда, c <0 бўлганда эса 0 < z < -ch нуқталар учун ҳам чизиқли жадвал р = 0 z = 0 бўлганда ва р оралиғида 69-формула орқали аниқланувчи z = -ch бўлганда қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish42. Тўсиқ доираси айланасида жойлашган (Ø = 90° ва 270°) нуқталардаги ва тўсиқ олдида тўсиқ айланасидан 
масофада (Ø = 0°) бўлган нуқталардаги максимал туб тезлиги Vb,max, m/s, қуйидаги формула орқали аниқланади:
масофада (Ø = 0°) бўлган нуқталардаги максимал туб тезлиги Vb,max, m/s, қуйидаги формула орқали аниқланади:Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(70),Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishφv коэффициент мазкур ШНҚнинг 21-жадвали бўйича олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
21-жадвал |
|
Ҳисоб нуқталари ҳолати |
φv коэффициентининг D/l бўлгандаги қиймати |
||
|
0,2 |
0,3 |
0,4 |
|
|
Айлана тўсиқларга |
0,98 |
0,87 |
0,77 |
|
Тўсиқ олдида |
0,67 |
0,75 |
0,75 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-боб. Қирғоқ маҳкамлаш гидротехника иншоотларига шамол тўлқинлари ва канал қирғоқларига кема тўлқинлари юкланишлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Қирғоқ маҳкамлаш гидротехника иншоотларига шамол тўлқинларидан юкланишлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish43. Тўлқин ётиқлигидаги ундан бўладиган тенг таъсир этувчи чизиқли юкланиш билан сув ости тўлқин синдиргичига таъсири горизонтал Рх, kN/m ва вертикал Pz ҳамда Pc, kN/m, проекцияларининг максимал қийматларини ён томон ва муаллақлаштирувчи тўлқин босими эпюралари бўйича мазкур ШНҚнинг 26-расмига кўра қабул қилиш лозим, бунда Р, кPа қиймат, z га боғлиқ ҳолда тубнинг нишаби i ҳисобга олингани ҳолда қуйидаги формула орқали аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish26-расм. Сув ости тўлқин синдиргичга бўлган тўлқин босими эпюралари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтуб нишаби i £ 0,04 бўлганда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz = z1 бўлганда z < z2, p1 = pg(z1 — z4); (71)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz1 ≥ z2 бўлганда, p1 = p2; (72)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz = z2, 
(73)
(73)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz = z3 =d, p3 = kwp2 (74)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтуб нишаби i > 0,04 бўлганда: z=z1, p1 71 ва 72-формулалари орқали аниқланади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz = z2, p2 = pg(z2 — z4) (75)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz = z3 = d, p3 = p2 (76)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz1 — гидротехника иншооти юқориси ординати, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz2 — ушбу ШНҚнинг 22-жадвали бўйича тўлқин таги ординати, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkw — мазкур ШНҚнинг 23-жадвали бўйича қабул қилинувчи коэффициент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz4 — сув ости тўлқин синдиргич ортидаги сув сатҳи ординати, m бўлиб, қуйидаги формула орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz4 = — krd(z1 — z5) + z1; (77)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkrd — ушбу ШНҚнинг 22-жадвали бўйича қабул қилинувчи коэффициент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz5 — мазкур ШНҚнинг 22-жадвали бўйича қабул қилинувчи сув ости тўлқин синдиргичи олдидаги тўлқин ўркачи ординати.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
|
22-жадвал |
|
|
Тўлқиннинг нисбий баландлиги h/d |
0,4 |
0,5 |
0,6 |
0,7 |
0,8 |
0,9 |
1 |
|
Тўлқин тагининг нисбий пасайиши z2/d |
0,14 |
0,17 |
0,20 |
0,22 |
0,24 |
0,26 |
0,28 |
|
Тўлқин ўркачининг нисбий кўтарилиши z5/d |
-0,13 |
-0,16 |
-0,20 |
-0,24 |
-0,28 |
-0,32 |
-0,37 |
|
krd коэффициенти |
0,76 |
0,73 |
0,69 |
0,66 |
0,63 |
0,60 |
0,57 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish44. Қирғоқ маҳкамлаш гидротехника иншооти олдидаги максимал туб тезлиги Vb,max, m/s, у 12-формула орқали аниқланади ksl коэффициенти қуйидагича қабул қилиниши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishвертикал ёки катта қияликка эга бўлган девор учун мазкур ШНҚнинг 23-жадвали бўйича;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув ости тўлқин синдиргич учун мазкур ШНҚнинг 24-жадвали бўйича.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
|
|
|
23-жадвал |
|
|
Тўлқин ётиқлиги |
8 |
10 |
15 |
20 |
25 |
30 |
35 |
||
|
kw коэффициенти |
0,73 |
0,75 |
0,8 |
0,85 |
0,9 |
0,95 |
1 |
||
/hHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
24-жадвал |
|
Тўлқиннинг нисбий узунлиги |
≤5 |
10 |
15 |
20 ва катта |
|
ksl коэффициенти |
0,5 |
0,7 |
0,9 |
1,1 |
/dHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПарчаланувчи ва қирғоққа урилувчи тўлқинларда қирғоқ маҳкамлаш гидротехника иншоотлари олдидаги сувнинг максимал туб тезлиги Vb,max, m/s, мувофиқ равишда 18 ва 24-формулалари орқали аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЮвиб кетмайдиган туб тезликлари йўл қўйилган қийматлари ушбу ШНҚнинг 22-бандига асосан қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish45. Вертикал тўлқиндан ҳимоялаш деворига парчаланувчи ва узилувчи тўлқинлар тенг таъсир этувчи чизиқли юкланишлари горизонтал Px, kN/m, ва вертикал Pz, kN/m, проекциялари максимал қийматлари (қирғоқ томондан грунт ағдармаси мавжуд бўлмаганда) ён томон ва муаллақлаштирувчи тўлқин босимлари эпюралари мазкур ШНҚнинг 27-расми бўйича қабул қилинади, бунда p, кPа, ва nc m қийматлар гидротехника иншооти жойлашган ерга боғлиқ ҳолда аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГидротехника иншоотининг сув йўли ёпилган охирги қирғоқ тўлқинлари бостириб келувчи жойида жойлашишида мазкур ШНҚнинг 27-а расмига кўра қуйидаги формула орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(78)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(79)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГидротехника иншоотини урез зонаси олдида жойлашишида (мазкур ШНҚнинг 27-б расми) қуйидаги формулалар орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(80)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(81)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГидротехника иншоотини урез чизиғи ташқарисида тўлқинларни қирғоққа урилиш доирасида мазкур ШНҚнинг 27-в расмига кўра қуйидаги формула орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(82)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(83)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhc — тўлқин ўркачини тўлқиндан ҳимоя девори тик текислиги ҳисобий сатҳидан ортиши, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhbr — парчаланувчи (бузилувчи) тўлқинлар баландлиги, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishan — тўлқинни охирги босиб келувчи текислигидан урез чизиғигача бўлган масофа, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishai — тўлқинни охирги босиб келувчи текислигидан гидротехника иншоотигача бўлган масофа, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishal — сувнинг урез чизиғидан гидротехника иншоотигача бўлган масофа, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishar — сувнинг урез чизиқдан бузилган тўлқинларни қирғоққа урилиш чегарасигача бўлган масофа (гидротехника иншооти мавжуд бўлмаганида), m қуйидаги формула орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishar = h run1фоиз ctgφ, (84)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhrun1фоиз — қирғоққа келувчи тўлқинлар баландлиги, m бўлиб, мазкур ШНҚнинг 17-банди бўйича аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish27-расм. Вертикал тўлқиндан ҳимоя деворига, гидротехника иншоотининг қуйидагича жойлашувида тўлқин босими эпюралари: а — қирғоққа урилиш тўлқини доирасида, б — урез чизиғи доирасида, в — урез чизиғидан ташқарида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
25-жадвал |
|
Гидротехника иншооти юқориси ординати z1,m |
-0,3h |
0,0 |
+0,3h |
+0,65h |
|
kzd коэффициенти |
0,95 |
0,85 |
0,8 |
0,5 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳлар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Агар гидротехника иншооти юқориси ординати z1>> -0,3h, m, бўлса (78), (80) ва (82) формулалар орқали аниқланувчи тўлқин босими қийматини ушбу ШНҚнинг 25-жадвали бўйича қабул қилинадиган kzd коэффициентга кўпайтириш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Қирғоққа урилувчи тўлқиндан ҳимоя деворига бўлган юкланиш, уларни тўлқин урилиш доирасида жойлашиши ушбу ШНҚнинг 12-бандига асосан аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish46. Вертикал тўлқиндан ҳимоя деворига (қирғоқ томондан грунт ағдариш орқали) бузилган тўлқинлардан тенг таъсир қилувчи чизиқли юкланишлар проекциялари горизонтал Px, kN/m ва вертикал Pz, kN/m максимал қийматларини, тўлқинларни қайтишида ён томон ва муаллақлаштирувчи тўлқин босими мазкур ШНҚнинг 28-расмига мувофиқ эпюралари бўйича қабул қилиниши, бунда pr, кPа қиймат қуйидаги формула орқали аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishpr = pg(Δzr — 0,75hbr) (85)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishΔzr — тўлқин қайтишида вертикал девор олдида сувнинг юзаси ҳисоб сатҳидан пасайиши бўлиб, сув чизиғидан гидротехника иншоотигача бўлган al масофага боғлиқ равишда, al ≥ 3hbr Δzr = 0 ва al < 3hbr Δzr = 0,25 hbr бўлган ҳолатларда қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish28-расм. Вертикал тўлқиндан ҳимоя деворига тўлқин қайтишидаги тўлқин босими эпюралари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish47. Тўлқин босими p, кPа, деворнинг эгри чизиқли қисмида мазкур ШНҚнинг 44-бандига мувофиқ вертикал деворга бўлган тўлқин босими эпюраси бўйича бу эпюрани қуйидаги 29-расмга кўра эгри чизиқли юзага бўлган нормал бўйича йўналтириш орқали қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish29-расм. Тўлқиндан ҳимоя деворининг эгри чизиқли қисмидаги тўлқин босими эпюраси
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish48. Қирғоқ ҳимоялагич элементига тўлқинлардан тенг таъсир этувчи чизиқли юкланиш проекциялари горизонтал Px,ext, Px,int, kN ва вертикал Pz, kN максимал қийматлари ён томон ва муаллақлаштирувчи тўлқин босими мазкур ШНҚнинг 30-расмига кўра эпюралари бўйича қабул қилиниши лозим, бунда қирғоқ ҳимоялагич ташқи pext, кPа ва соя томон pint, кPа, қирраларига тўлқин босими қийматлари ва тўлқин ўркачининг мувофиқ ҳолдаги кўтарилишлари ηext, m, ва ηint, m, қуйидаги формулалар орқали аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(86)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(87)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkα — мазкур ШНҚнинг 26-жадвали орқали қабул қилинувчи тўлқин кўламини қирғоқ ҳимоялагичга яқинлашиб келиш бурчагига боғлиқ бўлган коэффициент.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish30-расм. Қирғоқ ҳимоялагичга бўлган тўлқин босими эпюраси
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
26-жадвал |
|
Қирғоқ ҳимоялагич ёғи |
ctgα |
l/ |
|||
|
0,03 ва кам |
0,05 |
0,1 |
0,2 ва кўп |
||
|
Ташқи соя ёқи |
- |
1 |
0,75 |
0,65 |
0,6 |
|
0 |
1 |
0,75 |
0,65 |
0,6 |
|
|
0,2 |
0,45 |
1,45 |
0,45 |
0,45 |
|
|
0,5 |
0,29 |
0,22 |
0,30 |
0,35 |
|
|
1 |
0 |
0 |
0 |
0 |
|
қийматида kα
коэффициентHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Канал қирғоқлари маҳкамланишларига кема тўлқинларидан юкланишлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish49. Кема тўлқини баландлигини hsh, m қуйидаги формула орқали аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(88)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishds ва lu — кеманинг ўтириши ва узунлиги, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishδ — кеманинг сув сиғимининг тўлиқлик коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishVadm — кеманинг фойдаланиш талаблари бўйича йўл қўйилувчи тезлиги, m/s бўлиб, қуйидаги формула орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(89)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishka — кеманинг кўндаланг кесим юзасининг каналнинг тирик кесими юзасига бўлган нисбати А, m2;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishb — каналнинг сув урези бўйича кенглиги, m.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish50. Кема тўлқинини қияликка бориш баландлигини hrsh мазкур ШНҚнинг 31-расмига кўра қуйидаги формула орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(90)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishβsl — текис плиталар билан қопланган қияликлар учун 1,4 га тенг бўлган, тош ётқизиш билан — 1,0 ва тош ташлаш билан — 0,8 деб қабул қилинувчи коэффициент.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish51. Кемалар тўлқинидан бўладиган чизиқли юкланишнинг максимал қиймати канал қирғоқлари маҳкамланишлари учун Р, kN/m тўлқин босими эпюралари бўйича қабул қилиниши лозим (мазкур ШНҚнинг 31-расми). Бунда, p, кPа қийматлар z га боғлиқ ҳолда қуйидаги формулалар орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishплиталар билан маҳкамланган қияликка тўлқинни урилишида (31-а расм):
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(91)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(92)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(93)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishплиталар билан маҳкамланган қияликдан тўлқин қайтишида (31-б расм):
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(94)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(95)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(96)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishвертикал девор олдидан сув тўлқинланиб оқишида (31-в расм):
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(97)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(98)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(99)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(100)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdinf — қиялик маҳкамланишнинг таг чуқурлиги, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdh — қозиқ қоқилиш чуқурлиги, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
фильтрация оқибатида канал қирғоғининг маҳкамлаш ерларидан бошқа жойларда сув сатҳининг пасайиши m қуйидагиларга тенг қилиб қабул қилинади:Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish0,25 hsh — қиялик бўйича маҳкамланган, сув ҳисоб сатҳидан 4 m дан кам бўлмаган узунликда сув ўтказмайдиган таянч билан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish0,2 hsh — қиялик бўйича маҳкамланган, сув ҳисоб сатҳидан 4 m дан катта узунликда, тош кўринишидаги таянч билан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish0,1 hsh — тиш-тирноқли вертикал девор учун.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish31-расм. Қирғоқ каналлари маҳкамланишларига кема тўлқинлари босими эпюралари: а — қияликка тўлқинни урилишида, б — қияликдан тўлқин қайтишида, в-вертикал девор олдидан сув тўлқинланиб оқишида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6-боб. Гидротехника иншоотларига кемалардан (сузувчи объектлардан) бўладиган юкланишлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Асосий талаблар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish52. Гидротехника иншоотларини кемалардан (сузувчи объектлардан) бўладиган юкланишни ҳисоблашда қуйидагилар аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмазкур ШНҚнинг 49 — 51-бандларига мувофиқ сузувчи объектларга шамол, оқим ва тўлқинлардан бўладиган юкланишлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкема боғланган гидротехника иншоотларига шамол, оқим ва тўлқинлар таъсирида қирғоқ гидротехника иншоотига ёнлари билан тегишидан бўладиган юкланишлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкеманинг боғлаш гидротехника иншоотига ёни билан яқинлашиб келишида бўладиган юкланишлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкемага шамол ва оқимни таъсир қилишида боғловчи арқонни тортилиш — таранглашишидан бўладиган юкланишлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Сузувчи объектларга шамол, оқим ва тўлқинлардан бўладиган юкланишлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish53. Сузувчи объектларга шамол таъсиридан бўлган кучларни ташкил этувчилари, кўндаланг Wq, kN ва узунасига Wn, kN қуйидаги формулалар орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishарқондан бўшатилган кемалар ва сузувчи боғлаш жойлар учун:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishWq = 73.6 10−5 Aq V² q ξ; (101)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishWn = 49.0·10−5 An V²n ξ; (102)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсузувчи кема устахоналари учун
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishWq = 79.5 10−5 Aq V²q (103)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishWn =79.5 10−5 An V²n, (104)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAq ва An — сузувчи объектларнинг елканлигини (силуэтларини) мувофиқ ҳолдаги ён ва олд сув усти юзалари, m2;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishVq ва Vn — кема қатнови даврида 2 фоиз шамол тезлиги таъминланишининг мос равишда кўндаланг ва узунасига ташкил этувчилари, m/s;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishξ — ушбу ШНҚнинг 27-жадвали бўйича қабул қилинувчи коэффициент бўлиб, унда ah — сузувчи объектнинг сув усти қисмининг кўндаланг ва узуна силуэтларининг энг катта горизонтал ўлчами.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЕлканлик юзалари шамол келиш томонга жойлашган экранлаштирувчи тўсиқлар юзаларини ҳисобга олган ҳолда аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
27-жадвал |
|
Сузувчи объект силуэтининг энг катта ўлчами ah, m |
25гача |
50 |
100 ва катта |
|
ξ коэффициенти |
1,00 |
0,80 |
0,65 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish54. Сузувчи объектга оқимни таъсиридан бўлган кучнинг кўндаланг Qw, kN ва узунасига Nw, kN ташкил этувчилари қуйидаги формула орқали аниқланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQw =0.59 AlV²t ; (105)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishN w =0.59 AlV²t (106)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAl ва At — сузувчи объектларнинг мос равишдаги ён ва олд томони сув ости елканлик юзалари, m
;
;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishVt ва Vl — кема қатнови мавсуми даврининг 2 фоиз таъминланган кўндаланг ва узуна оқим тезлиги ташкил этувчилари, m/s.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish55. Сузувчи объектларга тўлқинлар таъсиридан бўладиган кўндаланг Q, kN ва узуна N, kN горизонтал кучларни амплитудасининг максимал қиймати бўлиб қуйидаги формула орқали аниқланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQ = x γ1 ρghAl, (107)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishN = x ρ ghAt, (108)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishc — мазкур ШНҚнинг 32-расми бўйича қабул қилинувчи коэффициент, унда ds — сузувчи объектнинг ўтириши, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishγ1 — мазкур ШНҚнинг 28-жадвали орқали қабул қилинадиган коэффициент, унда al — сузувчи объектнинг сув ости қисмининг узуна силуэтининг энг катта горизонтал ўлчами, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishh — тизимда 5 фоиз таъминланганлик билан тўлқинлар баландлиги, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAl ва At — белгиланишлар мазкур ШНҚнинг 54-бандида келтирилган каби бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish32-расм. æ коэффициентининг қийматлари графиги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish28-жадвал | |||||
al/λ | 0,5 ва кам | 1 | 2 | 3 | 4 ва ундан ортиқ |
γ1 коэффициенти | 1 | 0,73 | 0,5 | 0,42 | 0,4 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ. Тўлқинли юкланишнинг ўзгариш даврини ўртача тўлқинлар даврига тенг деб қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish56. Гидротехника иншоотларини сузувчи объектлардан палларга узатилувчи юкланишларини, кема боғлаш жойлари асоси қисмларни ва анкерли таянчларни (қабул қилинган миқдорга, калибрни ва боғланишлар узунлигини, боғламларни тарангликларини дастлабки ҳолати қийматлари, осилган юклар массалари ва уларнинг маҳкамланган жойлари) ҳисоблашларда қуйидагилар аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгидротехника иншоотига ва анкерли таянчларга тушадиган горизонтал ва вертикал юкланишлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбоғлангандаги энг катта кучланишлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсузувчи объектларнинг ҳаракатланиши.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСув омборларида маҳкамлаш элементларидаги кучланишларни аниқлашни сувнинг энг баланд ва паст сатҳларида амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish57. Анкерли таянчларга бўлган юкланишлар, боғланганлардаги кучланишлар ва сузувчи объектларнинг ҳаракатланишини тўлқинлар таъсирлари динамикасини ҳисобга олган ҳолда аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-§. Гидротехника иншоотига боғланган кеманинг ёни билан тегиш юкланиши
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish58. Боғланган кеманинг шамол, сув оқими ва тўлқинлар таъсирида гидротехника иншоотига кўрсатадиган чизиқли юкланишини q, kN/m баландлиги мазкур ШНҚнинг 29-жадвали бўйича йўл қўйиладиган қийматлардан ортиқ бўлганда қуйидаги формула орқали аниқланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(109)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQtot — оқимнинг шамолидан ва тўлқинларнинг йиғиндиси таъсиридан кўндаланг куч, kN бўлиб мазкур ШНҚнинг 53, 54, 55 ва 57-бандларига мувофиқ аниқланади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— кеманинг гидротехника иншооти билан туташиш қисми узунлиги, m бўлиб, кема боғлаш жой узунлиги L, m ва кема бортининг тўғри чизиқли қисми l m нисбатларига боғлиқ равишда қабул қилинади:Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishL ≥ l бўлганда ld = l;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishL < l бўлганда ld = L.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБир нечта таянчлардан ёки паллардан ташкил топган кема боғлаш жойи кўлами учун боғланган кемадан бўладиган юкланишнинг тақсимланишини, кема бортининг тўғри чизиқли қисмига мос келувчи жойларидагина қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
29-жадвал |
|
Тўлқинлар кўлами бурчагини кема диаметрал текислигига ёндашиш бурчаги a, град |
Ҳисобий сув сиқиб чиқариш билан кема учун тўлқинлар йўл қўйилувчи h5фоиз, m, баландлиги, D, минг t. |
|||
|
2 гача |
5 |
10 |
20 |
|
|
45 гача |
0,6 |
0,7 |
0,9 |
1,1 |
|
90 |
0,9 |
1,2 |
1,5 |
1,8 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-§. Кеманинг гидротехника иншоотига яқинлашишида ён орқали берадиган юкланишлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish59. Кеманинг бандаргоҳ боғлаш гидротехника иншоотига ёндашиб келишидаги, кема ён урилиши кинетик энергияси Eq, kDj қуйидаги формула орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(110)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishD — кеманинг ҳисобий сув сиқиб чиқариши, t;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishV — мазкур ШНҚнинг 30-жадвали бўйича қабул қилинувчи кеманинг ёндашиб келиш тезлиги (гидротехника иншооти юзасига) мўътадил ташкил этувчиси, m/s;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishΨ — ушбу ШНҚнинг 31-жадвали бўйича қабул қилинувчи коэффициент, бунда посанги ёки бўш ҳолда боғланувчи кемалар учун y нинг жадвал қийматлари 15 фоизга камайтирилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
30-жадвал |
|
Ҳисобий сув сиқиб чиқариши, D, минг t |
2 гача |
5 |
10 |
|
Кеманинг ёндашиш тезлиги мўътадил ташкил этувчиси, V, m/s |
0,2 |
0,15 |
0,1 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
31-жадвал |
|
Кема боғлаш гидротехника иншоотлари қурилмалари |
Кемалар учун y коэффициенти |
|
Оддий ёки шаклдор массивлардан қирғоқбўйлар, массив-гигантлар, катта диаметрли қобиқлар ва бурчак туридаги қирғоқбўйлар, олд, тиш-тирноқли қозиқ таянчлардаги қирғоқбўйлар |
0,30 |
|
Эстакада ёки кўприк туридаги қирғоқбўйлар, орқа тиш-тирноқли қозиқ таянчлардаги қирғоқбўйлар |
0,40 |
|
Эстакада ёки кўприк туридаги пирслар, боғлаш паллари |
0,45 |
|
Боғлаш паллари бош ёки айлантирма паллар |
- |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish33-расм. Урувчи мосламасининг (ва кема боғлаш гидротехника иншооти) боғлиқлик деформациялари графигини тузиш схемаси:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа — Etot энергиядан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб — Fg — юкланишдан.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60. Кеманинг гидротехника иншоотига ёндашиб келишида унинг ён урилишидан бўладиган кўндаланг горизонтал кучни Fq, kN, кеманинг ён урилиши энергияси Eq, kDj берилган қийматлари учун мазкур ШНҚнинг 33-расми чизмасига мувофиқ йўналиш стрелкалари билан штрих чизиқлар йўналиши бўйича аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДеформациянинг жами энергияси Etot, kJ, урувчи мосламаларининг деформацияси йиғма энергияси Ee, kJ ва кема боғлаш гидротехника иншооти деформацияси энергиясини Ei, kJ ўз ичига олиши лозим, Ee³10Ei бўлганда, Ei ни ҳисобга олмасликка йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКема боғлаш гидротехника иншооти деформацияси энергияси Ei, kJ қуйидаги формула орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(111)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishki — горизонтал кўндаланг йўналишдаги кема боғлаш гидротехника иншооти қаттиқлик коэффициенти, kN/m.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКеманинг гидротехника иншоотига ёндашиб келишидаги унинг ён урилишидан бўладиган кўндаланг куч Fn, kN қуйидаги формула орқали аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFn =µFq, (112)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishm — тўлқин кучини қирқувчи уст юзаси материалига боғлиқ ҳолда қабул қилинувчи ишқаланиш коэффициенти:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishуст юзаси бетон ёки резинадан бўлганда m =0,5;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishёғочдан бўлганда эса m =0,4.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish61. Гидротехника иншооти юзасига кеманинг мўътадил ёндошиб келиш тезлиги Vadm, m/s миқдори қуйидаги формула орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(113)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishEq — кема боғлаш гидротехника иншоотига (ёки кема бортига) таъсир этувчи энг кам йўл қўйилувчи куч Fq учун мазкур ШНҚнинг 33-расми схемасига мувофиқ қабул қилинган, график бўйича қабул қилинувчи кема ёнини урилиши энергияси, kJ;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishΨ ва D — белгиланишлар мазкур ШНҚнинг 58-бандида келтирилганидек бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-§. Кема боғлаш арқонлари таранглашишидан гидротехника иншоотларига бўлган юкланишлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish62. Кема боғлаш арқонлари таранглашишидан бўладиган юкланишлар жами кучи Qtot, kN кўндаланг ташкил этувчисининг битта ҳисобий кемага таъсир этувчи шамол ва оқим натижасидаги боғлаш устунларига (ёки рымларга) тақсимланувчи кучларни ҳисобга олган ҳолда аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQtot, kN қийматлари мазкур ШНҚнинг 53 ва 54-бандларига мувофиқ аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКемалар сонидан қатъий назар, устунга боғланган арқонлар, шунингдек унинг кўндаланг Sq, kN, узунасига Sn, kN вертикал Sv, kN проекцияларини, ёпқич сатҳидаги (34-расм) бир устунлари томонидан қабул қилинадиган куч S, kN қуйидаги формулалар орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(114)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(115)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSn = S cosα cosβ (116)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSv =S sinβ, (117)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishn — мазкур ШНҚнинг 32-жадвали бўйича қабул қилинувчи ишловчи устунлар сони;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha, b — ушбу ШНҚнинг 33-жадвали бўйича қабул қилинувчи боғлаш арқонлари қиялиги бурчаклари, град.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish34-расм. Боғлаш арқонлари таранглашишидан бўладиган кучланишни боғлаш устуни бўйича тақсимланиш схемаси
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
32-жадвал |
|
Кеманинг энг катта узунлиги lmax, m |
50 ва ундан кам |
150 |
250 |
300 ва ундан ортиқ |
|
Боғлаш устунлари орасидаги энг кўп масофа ls, m |
20 |
25 |
30 |
30 |
|
Ишловчи боғлаш устунлари сони, n |
2 |
4 |
6 |
8 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБоғлаш арқонларининг таранглашишидан бўлган куч S, kN қиймати дарё флоти кемалари учун мазкур ШНҚнинг 34-жадвали бўйича қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
33-жадвал |
|
Кемалар |
Кема боғлаш арқонлари қиялик бурчаги, градус |
||
|
a |
b |
||
|
юк остидаги кема |
бўш кема |
||
|
Йўловчи ва юк йўловчи ташиш кемаси |
45 |
0 |
0 |
|
Юк кемаси |
30 |
0 |
0 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ: кема боғлаш устунларини алоҳида бўлган пойдеворларда жойлашишида β бурчаги қиймати 30 градусга тенг қилиб олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
34-жадвал |
|
Юк остида кеманинг ҳисобий сув сиқиб чиқариши, D, минг.t |
Кема боғлаш арқонлари таранглашишидан бўладиган куч S, kN, кемалар учун |
|
|
йўловчи, юк-йўловчи, техник флот бутунлигича уст қурма билан |
юк ва техник флоти, бутунлигича устқурмасиз |
|
|
0,1 ва ундан кам |
50 |
30 |
|
0,11 — 0,5 |
100 |
50 |
|
0,51 — 1 |
145 |
100 |
|
1,1 — 2 |
195 |
125 |
|
2,1 — 3 |
245 |
145 |
|
3,1 — 5 |
- |
195 |
|
5,1 — 10 |
- |
245 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7-боб. Гидротехника иншоотларига музлардан бўладиган юкланишлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Асосий талаблар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish63. Гидротехника иншоотларига муздан бўладиган юкланишлар музнинг физик-механик хусусиятлари, энг кўп муз таъсирлари даври вақтлари учун гидротехника иншооти жойлашган ернинг гидрометеорологик шароитлари тўғрисидаги статистик маълумотлар асосида аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish64. Музнинг сиқилишдаги Rc ва эгилишидаги Rf, MPa мустаҳкамлик тавсифномалари муз юкланишининг қийматини аниқловчи асосий мустаҳкамлик тавсифномалари қуйидаги формула орқали ҳисобланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(118)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRf =0,4(Cb +∆b ), (119)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishN — бир хил қалинликдаги қатламлар миқдори унга (қалинлиги бўйича) кўриб чиқилаётган муз майдони тақсимланади, бунда N ³ 3;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishCi — пластик бузилишдан мўрт-пластик ҳолатга, MPa i — қатламда тажрибавий маълумотлар бўйича аниқланувчи ҳарорат остида ti бўлган музнинг ўртача (арифметик) мустаҳкамлик қиймати (бир ўқ орқали музни сиқиш синовлари ўтказиш услуби мазкур ШНҚнинг 2-иловасида берилган);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishDi — ишончлилик эҳтимолининг a ва параллел ўлчашлар миқдори берилган қийматларидаги математик статистика услублари орқали аниқланувчи, аниқланишларнинг тасодифий хатоликларнинг ишончлилик чегараси Ci, MPa, (синалган намуналар сонида) n;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishCb ва Db — пластик бузилиш ҳолатидан мўрт — пластик ҳолатига ўтишидаги, MPa, кўриб чиқилаётган муз майдонининг пастки қатламида музлашнинг 0 °С ҳарорати остида ва Cb, MPa ни аниқлашнинг тасодифий хатолиги ишончлилик чегараси, қайсики Ci ва Di ни аниқлаш каби бир тарафлама сиқишдаги музнинг мустаҳкамлик ўрта (арифметик) қиймати.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТажрибавий маълумотлар мавжуд бўлмаган тақдирда (Ci +Di) қийматни мазкур ШНҚнинг 35-жадвали орқали қабул қилинишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
35-жадвал |
|
Музнинг кристалл тузилиши тури |
Муз майдонининг i-қатламидаги музнинг ҳарорати ti, °C |
||
|
0 |
-3 |
-15 |
|
|
Ci±Δi қиймати Mpa, α = 0.95, n = 5 бўлганда |
|||
|
Донадор |
1.2±0.1 |
3.1±0.2 |
4.8±0.3 |
|
Призматик |
1.5±0.2 |
3.5±0.3 |
5.3±0.4 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishti — муз майдонининг i — қатламидаги музнинг ҳарорати, °С тажрибавий маълумотлар бўйича улар мавжуд бўлмаганда қуйидаги формула орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishti =tuzi, (120)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtu — музнинг ҳаво (ёки қор) — муз чегарасидаги ҳарорати бўлиб, °С, ҳавонинг ҳарорати тўғрисидаги маълумотлар бўйича иссиқлик ва масса алмашиниш, қор қопламининг қалинлиги ва шамол тезлиги ёки музнинг берилган қалинликларида: 0,5 m — 5 d, 0,75 m — 11 d, 1,0 m — 19 d, 1,5 m — 43 d да қабул қилинувчи ўртача суткалик ҳароратда музнинг гидротехника иншоотига кўрсатадиган таъсири орқали аниқланади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishzi — муз — сув чегарасидан то муз майдонининг қалинлиги улушларида i — қатлами ўртасигача бўлган масофа.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаҳорги муз ҳаракати даврида ҳаво ҳароратини ноль орқали музнинг гидротехника иншоотига ҳисобий таъсирларининг музни қуйидагича қалинликларида 0,5 m — 1 d да; 1,0 m — 5 d да, 1,5 m — 11 d да, tu =0° С деб олинишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish65. Текис музнинг ҳисобий қалинлиги hd, m, қиш давридаги максимал муз қалинлигининг 1фоизли таъминланганлик билан 0,8 миқдорида қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish66. Муз майдонининг тузилиши (қалинлиги бўйича) кристаллографик тадқиқотлари маълумотлари бўйича аниқланади. Бу маълумотлар мавжуд бўлмаган тақдирда, очиқ кўллар, сув омборлари ва йирик дарёларнинг донадор ва призматик музлардан тузилган муз қопламини қабул қилинишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМуз қопламининг юқори қисмида жойлашган донадор музнинг қатлам қалинлиги, призматик муз қатлами қалинлигининг 1:4 нисбати каби бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRc ва Rf миқдорлар ишончлилик эҳтимоли II ва III синф гидротехника иншоотлари учун муз юкланишларини ҳисоблашларда α =0,95 деб, I синф гидротехника иншоотлари учун мувофиқ равишдаги асослашлар бўлганда, катта ишончлилик эҳтимоли тайинланиши, бироқ α=0,99 дан ортиқ бўлмаган миқдорда бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДарё муз қопламининг биринчи силжишида, мазкур ШНҚнинг 118 ва 119-формулалари орқали аниқланган Rc ва Rf қийматларни уларни Марказий Осиё дарёлари учун (α=0,95 бўлганда) 0,45 коэффициентига кўпайтириш йўли билан камайтирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Гидротехника иншоотларига муз майдонларидан бўладиган юкланишлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish67. Ҳаракатланаётган муз майдонларидан вертикаль олд ёққа эга бўлган гидротехника иншоотига юкланишни қуйидагича аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishолд ёғи учбурчак, кўпбурчак ёки цилиндрик чизмага эга бўлган алоҳида турган таянчга Fс.р, MN қуйидаги формула орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(121)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishузунасига бўлган гидротехника иншоотининг бўлимига (36-расм) Fc.w, MN, қуйидаги формула орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(122)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishV — кузатишлар маълумотлари бўйича аниқланувчи муз майдонининг ҳаракат тезлиги, m/s улар мавжуд бўлмаган тақдирда уни қуйидагиларга тенг деб олинади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдарёлар учун — сув оқими тезлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув омборлари учун — вақтнинг ҳисобий давридаги 1 фоиз таъминланганлик билан шамол тезлигининг 3 фоиз миқдори;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishm — мазкур ШНҚнинг 36-жадвали бўйича қабул қилинувчи тархдаги таянч шакли коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishA — кузатишлар бўйича 1 фоиз таъминланганлик билан аниқланувчи муз майдонининг максимал майдони, m2 (ёки бир-бирига босим берувчи бир нечта муз майдонларининг жами майдони);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkb — мазкур ШНҚнинг 37-жадвали орқали қабул қилинувчи коэффициент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkv — мазкур ШНҚнинг 38-жадвали орқали қабул қилинувчи коэффициент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishg — муз ҳаракати сатҳидаги, тархдаги таянч олд ёғи ўткир бурчаги ярми, градус (олд ёғи кўп қиррали ёки яримциркул чизмали таянч учун g =70° деб қабул қилинади).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish35-расм. Ҳаракатланаётган муз майдонидан алоҳида турган вертикал таянчга ўтувчи юкланиш схемаси
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish36-расм. Ҳаракатланаётган муз майдонидан гидротехника иншооти бўлимига тушувчи юкланиш схемаси
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
|
|
36-жадвал |
|
Тархдаги таянчнинг шакл коэффициенти |
Олд ёки қуйидаги кўринишдаги таянчлар учун |
||||||
|
ўткир бурчакли учбурчак тархда 2g, градус |
Кўп бурчак ёки ярим циркуль чизмада |
Тўғри тўрт-бурчакли |
|||||
|
45 |
60 |
75 |
90 |
120 |
|||
|
m |
0.41 |
0.47 |
0.52 |
0.58 |
0.71 |
0.83 |
1 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
|
37-жадвал |
|
b/hd қиймати |
0,3 ва ундан кам |
1 |
3 |
10 |
20 |
30 ва ундан ортиқ |
|
kb коэффициенти |
5,3 |
3,1 |
2,5 |
1,9 |
1,6 |
1,3 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ: b — муз ҳаракати сатҳидаги кўлам бўйича таянч кенглиги ёки гидротехника иншооти бўлими, m.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
|
38-жадвал |
|
εe, с -1 қиймати |
10-7 ва ундан кам |
5·10-5 |
10-4-5·10-4 |
10 |
5·10-3 |
10-2 ва ундан ортиқ |
|
kv коэффициенти |
0.1 |
0.9 |
1.0 |
0.8 |
0.5 |
0.3 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ: εe — музнинг таянч билан ўзаро таъсири доирасида, с-1, қуйидаги формула орқали аниқланувчи муз деформациясининг самарали тезлиги:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishεe = V/k e b, (123)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishke b/hd< 30 бўлганда 4 га тенг, b/hd > 30 бўлганда 2 га тенг қилиб олинувчи коэффициент.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда, Fc.p, юкланиш ушбу ШНҚнинг 121-формуласи бўйича аниқланиб, Fb.p, MN юкланишдан ортиқ бўлишига йўл қўйилмайди. Бунда, қуйидаги формула орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFb.p = mkb kv Rc bhd (124)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFc.w юкланиш эса мазкур ШНҚнинг 122-формуласи орқали аниқланувчи бўлиб қуйидаги формула орқали аниқланувчи Fb.w, MN юкланишдан катта бўлмайди:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFb.w =kkv Rc bhd (125)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishk — мазкур ШНҚнинг 39-жадвали бўйича қабул қилинувчи коэффициент.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОлд ёғи тўғри тўртбурчак кўринишидаги таянчга муз майдони таъсиридан бўладиган юкланиш ушбу ШНҚнинг 124-формуласи орқали аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
|
39-жадвал |
|
b/h (ёки nf / hd) |
0,3 ва ундан кам |
1 |
3 |
10 |
20 |
30 ва ундан ортиқ |
|
k коэффициенти (ёки kn) |
1 |
0,9 |
0,8 |
0,6 |
0,5 |
0,4 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRc ва hd — белгиланишлар 64 ва 65-бандлар каби бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish68. Ҳаракатланаётган муз майдонини алоҳида турган конус кўринишидаги таянчга мазкур ШНҚнинг 37-расмига кўра ёки муз билан қўшилиб музлаш мавжуд бўлмаганда полициркул чизмали конусли муз кесгичга таъсиридан бўладиган юкланиш қуйидаги формула орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishюкланишнинг горизонтал ташкил этувчиси, Fh.p, MN,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFh.p =[kh1 Rf h²d + kh2 ρghd d²+kh3 ρghd (d²-d²t )]kh4 (126)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishюкланишнинг вертикал ташкил этувчисини Fv.p, MN,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFv.p =kv1Fh.p +kv2 ρghd (d²-d²t) (127)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқия кесимли бўлимга (38-расм) ёки оғма тарздаги олд ёқли тўғри тўртбурчак кесимли алоҳида турган таянчга қуйидаги формула орқали:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishюкланишнинг горизонтал ташкил этувчисини Fh, MN,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFh =0.1Rf bhd tgβ; (128)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishюкланишнинг вертикал ташкил этувчисини Fv, MN,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFv = Fh ctgβ, (129)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkh1, kh2 — мазкур ШНҚнинг 40-жадвали бўйича қабул қилинувчи коэффициентлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkh.3,kh.4,kv.1,kv.2 — ушбу ШНҚнинг 41-жадвали бўйича қабул қилинувчи коэффициентлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishρ — сувнинг зичлиги, kg/m
;
;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishg — 9.81 m/s
га тенг бўлган эркин тушиш тезланиши;
га тенг бўлган эркин тушиш тезланиши;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishd — муз таъсири сатҳидаги конус диаметри, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdt — конуснинг юқори диаметри, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishβ — горизонтга нисбатан конус ташкил этувчи оғма бурчаги (қия кесимли гидротехника иншооти олд ёғи), град;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRf, hd ва b — белгиланишлар 60, 61 ва 63-бандларда келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish37-расм. Ҳаракатланувчи муз майдонидан алоҳида турган конус тарзидаги таянчга бериладиган юкланиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish38-расм. Ҳаракатланаётган муз майдонидан қия кесимли гидротехника иншоотига бериладиган юкланиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
40-жадвал |
|
|
|
0.1 |
0,5 |
1 |
5 |
10 |
25 |
50 |
100 |
||
|
kh.1 коэффициентлари |
1,6 |
1,6 |
1,7 |
1,9 |
2,1 |
2,5 |
2,9 |
3,5 |
||
|
kh.2 |
0,31 |
0,24 |
0,21 |
0,11 |
0,08 |
0,05 |
0,02 |
0,02 |
||
қийматиHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
|
41-жадвал |
|
β, град қиймати |
20 |
30 |
40 |
50 |
60 |
70 |
|
kh3 коэффициентлари |
0.25 |
0.27 |
0.31 |
0.36 |
0.46 |
0.67 |
|
kh4 |
0.7 |
0,9 |
1.3 |
1.8 |
2.6 |
5.3 |
|
kv1 |
2.2 |
1.6 |
1.1 |
0.8 |
0.5 |
0.3 |
|
kv2 |
0.041 |
0.042 |
0.039 |
0.034 |
0.026 |
0.017 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ: ушбу жадвалда келтирилганлар муз ва гидротехника иншооти орасидаги ишқаланиш коэффициентига мувофиқ бўлиб, 0,15 га тенг.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish69. Ҳаракатланувчи муз майдони таъсиридан вертикал устунлар мажмуасидан иборат гидротехника иншоотига бўладиган юкланиш Fp, MN (мазкур ШНҚнинг 39-расми) қуйидаги формула орқали аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFp = nt K1 K2 Fb.p, (130)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishnt — гидротехника иншоотида бўлган устунларнинг умумий сони;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishK1 — қуйидаги формула орқали аниқланувчи коэффициент:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishK1 =0,83 + 0.17nt−1/2 ; (131)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishK2 — мазкур ШНҚнинг 42-жадвали бўйича қабул қилинувчи коэффициент
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhd,Fb.p,b и k — белгиланишлар мазкур ШНҚнинг 61 ва 63-бандларида келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish39-расм. Ҳаракатланаётган муз майдонининг вертикал устунлар тизимидан иборат бўлган гидротехника иншоотига бериладиган юкланиши схемаси
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
42-жадвал |
|
b/a қиймати |
0,1 ва ундан кам |
0,5 |
1 |
|
K2 коэффициент |
1 |
|
|
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha — устунлар қадами, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkn — 39-жадвал бўйича қабул қилинувчи (nf b) / hd бўлгандаги коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishnf — гидротехника иншооти олд кўлами бўйлаб биринчи қатордаги устунлар сони.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМазкур ШНҚнинг 132-формуласи бўйича аниқланувчи коэффициент қийматлари K1 музнинг бир ўқи бўйича сиқилишидаги 0,2 га тенг бўлган мустаҳкамликка мувофиқ бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish70. Ҳаракатдан тўхтаган муз майдонининг сув оқими ва шамол таъсирида гидротехника иншоотига уюлиб келган тарзда таъсиридан бўладиган юкланиш Fs, MN, қуйидаги формула орқали аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFs = ( pµ+ pv + pi + pµ.a )A, (132)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда, қийматлар pµ, pv, pt и pµ.a, MPa қуйидаги формулалар бўйича аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishpµ =5·10−6V²max; (133)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(134)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishpi = 9,2·10−3 hd i; (135)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishpµ. a = 2·10−8V²w.max, (136)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishVmax — 1 фоиз таъминланганлик билан муз остидаги сув оқимининг максимал тезлиги, m/s;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishVw.max — 1 фоиз таъминланганлик билан муз силжиш давридаги шамолнинг максимал тезлиги, m/s;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishLm — оқим йўналиши бўйича муз майдонининг ўртача узунлиги бўлиб, амалий кузатишлар маълумотлари бўйича қабул қилинади улар мавжуд бўлмаган тақдирда эса дарёлар учун Lm дарёнинг кенглигини уч баробарига тенг қилиб олинади, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishi — оқим юзасининг нишаби;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhd ва A — белгиланишлар ҳам мазкур ШНҚнинг 65 ва 67-бандларида белгиланганидек бўлади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда, мазкур ШНҚнинг 133-формуласи орқали аниқланган Fs юкланиш ушбу ШНҚнинг 125-формуласи бўйича аниқланган kv = 0.1 бўлгандаги Fb.w юкланишдан ортиқ бўлишига йўл қўйилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМуз майдонининг ҳисобий кенглиги амалий кузатишлар маълумотлари бўйича қабул қилинади ҳамда затворлар ёки шу каби гидротехника иншоотлари учун иншоотнинг устунлар оралиғи (қулочи) кенглигидан ортиқ бўлишига йўл қўйилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish71. Мазкур ШНҚнинг 63 — 66-бандларига мувофиқ аниқланган тенг таъсир этувчи муз юкланиши берилиши нуқтасини сувнинг ҳисоб сатҳидан қиш даврида 0.2hd, баҳорги муз силжиш даврида эса 0.4hd миқдорга паст ҳолда қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-§. Гидротехника иншоотларига ялпи муз қопламидан унинг ҳароратли кенгайишидаги бўладиган юкланишлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish72. Муз қопламидан унинг ҳарорати ортишидан бўладиган горизонтал чизиқли юкланишни q, MN/m (узунасига кетган гидротехника иншоотининг кўлами бўйича 1 m узунлигига) бир неча йиллар давомида кўриб чиқилувчи маълумотларнинг энг катта қийматига тенг қилиб олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishq қиймат мазкур ШНҚнинг 40-расми бўйича ҳаво ҳароратининг ўзгаришларининг берилган қийматларида 
Dq, °C ва уларга мувофиқ равишда музнинг ҳақиқий ва келтирилган қалинликлари hc, m ва hred, m бўйича аниқланади.
Dq, °C ва уларга мувофиқ равишда музнинг ҳақиқий ва келтирилган қалинликлари hc, m ва hred, m бўйича аниқланади.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish40-расм. Чизиқли юкланиш q қийматлари графиги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishD q қиймат ҳар қайси йил учун кўриб чиқилаётган қатор йиллар (30 йил ва ундан ортиқ) ўзгаришларнинг 5 h дан 2,0 d гача бўлган музлаб турган даврларни кузатиш маълумотлари бўйича ҳароратлар бориши графиги бўйича танланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhc қийматлар ҳарорат ўзгариши вақти мобайнидаги музнинг ўртача қалинлигига тенг қилиб олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhred, m, қуйидаги формула орқали аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhred =hc +1,43hs +hr, (137)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhs — ҳарорат ўзгариши вақтидаги қорнинг ўртача қалинлиги, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhr — музнинг қўшимча қалинлиги, m мазкур ШНҚнинг 43-жадвали бўйича қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
43-жадвал |
|
Ҳарорат ўзгариши пайтидаги шамолнинг ўртача тезлиги Vw,m/s |
Ўзгариш вақти мобайнидаги ҳавонинг ўртача ҳароратидаги qd, °C музнинг қўшимча қалинлиги hr, m |
||
|
0 |
-10 |
-20 |
|
|
0 |
0.57 |
0.46 |
0.39 |
|
2.5 |
0.32 |
0.26 |
0.22 |
|
5 |
0.16 |
0.14 |
0.12 |
|
10 |
0.05 |
0.05 |
0.05 |
|
20 |
0.01 |
0.01 |
0.01 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish73. Муз қоплами таъсиридан бўладиган юкланиш алоҳида турган гидротехника иншооти учун Ft, MN қуйидаги формула орқали аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFt =kl qb, (138)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkl — 44-жадвал бўйича қабул қилинувчи коэффициент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishb ва q — белгиланишлар мазкур ШНҚнинг 64 ва 69-бандлари каби бўлади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда, мазкур ШНҚнинг 138-формуласи бўйича аниқланган Ft юкланиш, қуйидаги формула орқали аниқланувчи Ft.b, MN юкланишдан ортиқ бўлишига йўл қўйилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFt.b =Rc bhc, (139)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRc — белгиланиш мазкур ШНҚнинг 60-банди каби бўлади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
|
44-жадвал |
|
|
L/b қиймат |
1 |
5 |
15 |
25 |
50 |
75 |
100 |
|
kl коэффициенти |
1 |
2 |
4 |
6 |
10 |
14 |
17 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishL — алоҳида турган гидротехника иншоотидан қирғоққача ёки узунасига кетган гидротехника иншоотигача бўлган масофа, m.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish74. Мазкур ШНҚнинг 71 ва 72-бандларига мувофиқ аниқланган музнинг тенг таъсир этувчи юкланиши берилиш нуқтасини сувнинг ҳисоб сатҳидан 0.25hc миқдорга паст қилиб қабул қилиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-§. Муз ва қорларнинг тўпланиб қолишидаги муз массаларидан гидротехника иншоотларига бўладиган юкланишлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish75. Тўпланган ҳаракатдаги муз массаларидан алоҳида турган таянчга бўладиган юкланишни
, MN қуйидаги формула орқали аниқланади:
, MN қуйидаги формула орқали аниқланади:Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFb.i = 0.5mRb.i bhb.i, (140)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRb.i — амалий кузатишлар маълумотлари бўйича аниқланувчи тўпланиб келган муз массаси эзилишга бўлган меъёрий қаршилиги улар мавжуд бўлмаган тақдирда 0,25 MPa га тенг қилиб олинишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhb.i — амалий кузатишлар маълумотлари бўйича аниқланувчи тўпланиб қолган муз массаси ҳисобий қалинлиги, улар мавжуд бўлмаган тақдирда қуйидаги формула орқали:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhb.i = ai Нb.i, (141)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— ушбу ШНҚнинг 45-жадвали бўйича қабул қилинувчи коэффициент;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНb.i — музларни тўпланиб юриш даври сувнинг максимал сарфидаги муз тўпламлари усти бўйича дарёнинг ўртача чуқурлиги, m.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishm, b — белгиланиш мазкур ШНҚнинг 63-банди каби бўлади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
|
45-жадвал |
|
Нb.i қиймат |
3 |
5 |
10 |
15 |
20 |
25 |
|
ai коэффициенти |
0.85 |
0.75 |
0.45 |
0.40 |
0.35 |
0.28 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish76. Тўпланган ҳаракатдаги муз ва музлаб улгурмаган қор массаларининг алоҳида турган таянчга бўладиган юкланишлари Fb.j, MN қуйидаги формула орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFb.j =m Rb.j bhj, (142)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRb.j — муз ва қор тўпламининг эзилишга бўлган меъёрий қаршилиги MPa бўлиб, амалий кузатишлар маълумотлари бўйича аниқланиши, улар мавжуд бўлмаган тақдирда 0,12 MPa га тенг қилиб олинишига йўл қўйилади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhj — амалий кузатишлар маълумотлари бўйича аниқланувчи, муз-қор тўпламининг ҳисобий қалинлиги, m улар мавжуд бўлмаган тақдирда муз-қор тўпланиши даври сув сарфидаги оқимнинг ўртача чуқурлигининг 0,8 га тенг қилиб олишга йўл қўйилади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishm, b — белгиланиши 67-банди каби бўлади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-§. Гидротехника иншоотига музлаб ёпишган муз қопламининг сув сатҳи ўзгаришидаги юкланиши
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish77. Гидротехника иншоотига музлаб ёпишган муз қопламининг сув сатҳи ўзгаришидаги келтирадиган вертикал чизиқли юкланишини (гидротехника иншооти кўлами бўйича 1 m узунликка)fd, MN/m (мазкур ШНҚнинг 41-расми) қуйидаги формула орқали аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(143)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishho — сув сатҳининг ўзгариши, m бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhmax — 1 фоиз таъминланганлик билан муз қопламининг максимал қалинлиги, m.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish41-расм. Гидротехника иншоотига музлаб ёпишган қопламнинг, сув сатҳини ўзгаришидаги (УВ), гидротехника иншоотига берадиган юкланиш схемаси:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа — УВ — сув сатҳининг пасайишида; б — УВ — сув сатҳининг кўтарилишида; УВЛ — батамом музлашдаги сув сатҳи
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда, мазкур ШНҚнинг 143-формуласи бўйича аниқланган юкланиш fd, қуйидаги формула орқали аниқланувчи fd.lim, MN/m юкланишдан катта бўлишига йўл қўйилмайди:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(144)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishσс.lim — эгилувчи муз қопламининг сиқилган қатламидаги чегаравий кучланиш MPa бўлиб, муз қопламининг пастки қатлами учун 0 °С ҳарорат остида сув сатҳини пасайиши ёки муз қопламининг устки қатлами учун tu ҳарорат остида сув сатҳининг кўтарилиши ҳолатларида (ci + Δi) каби аниқланади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishσt.lim — эгилаётган муз қопламининг чўзилган қатламидаги чегаравий кучланиш MPa бўлиб, муз қатламининг юқори қатлами учун сув сатҳининг пасайиши тақдирда tu ҳарорат остида σ ёки муз қатламининг пастки қатлами учун 0 °С ҳарорат остида сув сатҳининг кўтарилишда) 0.3 (ci + Δi) каби аниқланади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishci, Δi, tu ва tb — белгиланишлар мазкур ШНҚнинг 64-банди каби бўлади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish78. Сув сатҳининг ўзгаришида музлаб ёпишган муз қопламидан узунасига кетган гидротехника иншоотининг 1 m қисмидан қабул қилинган куч моменти Ml, MN×m/m мазкур ШНҚнинг 41-расмига кўра қуйидаги формула орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(145)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishho, hmax — белгилашлар мазкур ШНҚнинг 73-банди каби бўлади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда, мазкур ШНҚнинг 145-формуласи бўйича аниқланган куч моменти Ml қуйидаги формула орқали аниқланувчи Ml.lim, MN×m/m моментдан ортиқ бўлишига йўл қўйилмайди:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(146)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishσс.lim, σt.lim — белгилашлар мазкур ШНҚнинг 73-банди каби бўлади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish79. Сув сатҳининг ўзгаришидаги алоҳида турган таянчга ёки қоқилган қозиқ устунлар дастасига гидротехника иншоотига музлаб ёпишган муз қопламидан бўладиган юкланиш Fd.p мазкур ШНҚнинг 42-расмига кўра қуйидаги формула орқали аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFd.p =kf Rf h²max, (147)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkf — қуйидаги формула орқали аниқланувчи коэффициент:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkf =0.6 +0,15D/hmax, (148)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishD — таянч ёки қоқилган қозиқ устунларнинг кўндаланг кесими (диаметри), m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRf ва hmax — белгиланишлар мазкур ШНҚнинг 64 ва 77-бандлари каби бўлади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТаянчнинг тархдаги b ва c, m томонлар асосидаги тўғри тўртбурчак шаклида ёки устунлар тизимидан ташкил топган гидротехника иншооти учун ёки таянч қисми ташқи қамровлари b ва c, m муз таъсир сатҳида бўлган қоқилган қозиқ устунлар дастаги учун (m) деб қабул қилинишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish42-расм. Алоҳида турган таянчга музлаб ёпишган қопламнинг сув сатҳи ўзгаришидаги кўрсатадиган юкланиши
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа — сув сатҳи камайишида; б — сув сатҳи ортишида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish80. Вертикал устунлар мажмуасидан тузилган гидротехника иншооти таянчларига музлаб ёпишган муз қопламининг сув сатҳи ўзгаришидаги юкланиши Fd.f, MN (43-расм) қуйидаги формула орқали аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFd.f =K Fd.p, (149)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishk — устунлар учун Kk коэффициентлари ҳосиласи сифатида аниқланувчи коэффициент мазкур ШНҚнинг 44-расми графиги бўйича ak,b ва hmax берилган қийматларида қабул қилинувчи.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishak — эркин танланган асосий устунининг ўқигача бўлган масофа (43-расмда келтирилган), m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish43-расм. Вертикал устунлар мажмуасидан иборат гидротехника иншоотига музлаб ёпишган муз қопламини сув сатҳи кўтарилишидаги юкланиши схемаси (сув сатҳи пасайишида куч пастга қараган бўлади)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish44-расм. Kk коэффициентининг қийматлари чизмаси
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.06.04-21 «Гидротехника иншоотларига бўладиган юкланиш ва таъсирлар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
1-ИЛОВА
1-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОчиқ ва ўралган акваторияларда тўлқин элементларини аниқлаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Очиқ ва ўралган акваторияларда тўлқин элементларини аниқлашда тўлқин вужудга келтирувчи омиллар ҳисобга олиниши (шамол тезлиги унинг қиймати ва йўналиши, сув юзасида шамолнинг узлуксиз ҳаракатининг давомийлиги, шамол қамровидаги акваториянинг ўлчами ва шакллари, сув сатҳини ўзгариб туриши, сув омбори тубининг тузилиши ва чуқурлиги) лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Сувнинг ҳисоб сатҳи ва шамолнинг тавсифлари бир қатор кўп йиллик музсиз мавсумлардаги кузатувларга статистик ишлов бериш натижалари бўйича аниқланиши лозим (камида 25 йил), бунда сувнинг ҳисобий сатҳлари ҳайдалиш, мавсумий ва сатҳларнинг йиллик ўзгаришини ҳисобга олингани ҳолда аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Тўлқин элементлари ҳисоблари сув омборининг қуйидаги чуқурликлар бўйича доираларга бўлинишини ҳисобга олган ҳолда амалга оширилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчуқур сув — 
чуқурликда. Бунда, сув туби тўлқинларнинг асосий тавсифномаларига таъсир кўрсатмайди;
чуқурликда. Бунда, сув туби тўлқинларнинг асосий тавсифномаларига таъсир кўрсатмайди;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсаёз сув — 
чуқурликда. Бунда, сув туби тўлқинлар ривожига ва асосий тавсифномаларига таъсир этади;
чуқурликда. Бунда, сув туби тўлқинлар ривожига ва асосий тавсифномаларига таъсир этади;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқирғоққа урилувчи — dcr дан dcr.u гача бўлган чуқурлик, сув тўлқинлари бузилиши бошланиш ва тугалланиш доираси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув горизонт сатҳи — dcr.u дан кам чуқурлик. Бунда, парчаланган тўлқинлардан бўлган оқим даврий равишда қирғоққа урилиб туради.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Гидротехника иншоотлари ва улар элементларининг турғунлиги ва мустаҳкамлигини мажмуадаги тўлқинлар баландликларининг ҳисобий таъминланганлиги қуйидаги 1-жадвал орқали аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
1-жадвал |
|
Гидротехник иншоотлари |
Мажмуадаги тўлқин баландлиги ҳисобий таъминланганлиги, фоиз |
|
Вертикал кесимли гидротехника иншоотлари |
|
|
Икки ёки очиқ ва қуйидаги синфга мансуб тўсиқлар |
1 |
|
I |
1 |
|
II |
5 |
|
III, IV |
13 |
|
Қуйидаги синфга мансуб қирғоқ маҳкамлаш гидротехника иншоотлари: |
|
|
I, II |
1 |
|
III, IV |
5 |
|
Қия кесимли маҳкамланишлар билан бўлган чегараловчи гидротехника иншоотлари: |
|
|
Бетон плиталар билан |
1 |
|
Тош ётқизилган оддий ёки шаклдор массивлар билан |
2 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳлар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Гидротехника иншоотларига бўладиган юкланишларини аниқлашда 
мажмуадаги берилган таъминланган тўлқин баландлигини hi ва ўртача тўлқин узунлигини 
деб олиниши, икки ёғи очиқ қурилмалар учун ҳисобий тўлқин узунлигининг 0,8 дан чегараларда ўзгаришидаги тўлқин максимал таъсири аниқланади.
мажмуадаги берилган таъминланган тўлқин баландлигини hi ва ўртача тўлқин узунлигини деб олиниши, икки ёғи очиқ қурилмалар учун ҳисобий тўлқин узунлигининг 0,8 дан чегараларда ўзгаришидаги тўлқин максимал таъсири аниқланади.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Тизимдаги тўлқинлар ҳисобий баландлигини таъминланиши қуйидагича қабул қилиниши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбандаргоҳ акваторияларининг ҳимояланганлигини аниқлашда ...... 5 фоиз;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўлқинлар қирғоққа келишини аниқлашда ......... 1 фоиз.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Очиқ акваторияларда қурилувчи икки ёғи очиқ гидротехника иншоотларининг баландлик белгиларини тайинланишида, тизимда тўлқинлар баландликларини ҳисобий таъминланишини тегишли асослаш билан 0,1 фоиз деб қабул қилинишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСувнинг ҳисобий сатҳлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. Сатҳларнинг ҳисобий таъминланганлиги кунидаги йиллар музсиз даври энг юқори сатҳларидан ортиқ бўлмаслиги (1 фоиз 100 йилда 1 марта, II ва III синф учун — 5 фоиз 20 йилда 1 марта, IV синф учун эса 10 фоиз 10 йилда 1 марта) лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6. Шамол босиб келиш баландлиги Δhset, m амалий кузатишлар маълумотлари асосида, улар мавжуд бўлмаган тақдирда эса (тубнинг доимий чуқурлигидаги d қирғоқ чизиғи шаклини ҳисобга олмаган ҳолда) кетма-кетликда яқинлашиш услуби орқали қуйидаги формула орқали аниқлашга йўл қўйилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(150)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishaw — сув омборининг узунасига бўлган ўқи билан шамол йўналиши орасидаги бурчак, градус;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishVw — шамолнинг ҳисобий тезлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishL — қувиш, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkw — 2-жадвал бўйича қабул қилинувчи коэффициент.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
2-жадвал |
|
Шамол тезлиги Vw, m/s |
20 |
30 |
40 |
50 |
|
kw·106 |
2,1 |
3 |
3,9 |
4,8 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШамолнинг ҳисобий тавсифномалари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7. Шамол тўлқинлари элементлари ва шамол босиб келишини аниқлашда гидротехника иншоотларининг қуйидаги синфлари учун ҳисобий бўрон таъминланишлари I, II синф учун — 2 фоиз (50 йилда 1 марта) ва III, IV синф учун — 4 фоиз (25 йилда 1 марта) қилиб олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishI ва II синф гидротехника иншоотлари учун ҳисобий бўрон таъминланишлари 1 фоиз (100 йилда 1 марта) асослашлар билан қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8. Сув сатҳи таъминланиши билан шамол тезлигини таъминланиши бир турдалиги, I ва II синф иншоотлари учун сув омборларининг мўътадил тўғонли босимда (МТБ) 5 ва 7-бандларга мувофиқ қабул қилиниши ва амалий кузатишлар маълумотлари асосида аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9. Сув омборининг юзаси устидаги 10 m баландликдаги шамолнинг ҳисобий тезлиги Vw, m/s, қуйидаги формула орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishVw=kflklVl, (151)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishVl — Vl — ер юзасидан 10 м баландликдаги шамол тезлиги (сув омборининг) бўлиб, ўртача қийматга келтириш ва таъминлашнинг 10-минутли оралиғига мувофиқ равишда 7-банд бўйича қабул қилинади, kfl — флюгер бўйича ўлчанган шамол тезликлари бўйича берилганларни ҳисоблаш коэффициенти бўлиб қуйидаги формула орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбироқ, 1 дан ортиқ эмас;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkl — хос бўлган 20 km гача масофага чўзилган сув омборлари учун (шу жумладан лойиҳалаштирилувчи) тезликни сув юзаси шароитларига келтириш коэффициенти бўлиб, қуйидагича қабул қилинади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтекис сув юзаси, текис қумли (қирғоқ бўйлари қум тепалари ва бошқалар) ёки қор билан қопланган ерлар устидаги шамол тезлиги ўзгаришида Vl бирга тенг қилиб;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishшамол юкланишлари ва уларга қўшимчалар билан ўрнатилувчи А, В ёки С туридаги жойлар устидаги шамол тезлигини ўзгаришида 3-жадвал бўйича аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
3-жадвал |
|
Шамол тезлиги, Vl, m/s |
Жой турларидаги kl коэффициенти қиймати |
||
|
А |
В |
С |
|
|
10 |
1.1 |
1.3 |
1.47 |
|
15 |
1.1 |
1.28 |
1.44 |
|
20 |
1.09 |
1.26 |
1.42 |
|
25 |
1.09 |
1.25 |
1.39 |
|
30 |
1.09 |
1.24 |
1.38 |
|
35 |
1.09 |
1.22 |
1.36 |
|
40 |
1.08 |
1.21 |
1.34 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10. Тўлқин элементларини аввалдан аниқлашда, шамолнинг берилган ҳисобий тезлиги Vw, m/s учун тезлашиш ўртача қийматини, m, қуйидаги формула орқали аниқлашга йўл қўйилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkvis — 5·1011 га тенг қилиб олинувчи коэффициент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishv — 10-5 m2/s га тенг қилиб олинувчи, ҳавонинг кинематик қовушқоқлик коэффициенти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЧегаравий тезлашиш қийматини Lu, m, шамолнинг берилган ҳисобий тезлиги учун Vw, m/s қуйидаги 4-жадвал бўйича қабул қилинишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
4-жадвал |
|
Шамол тезлиги Vw, m/s |
20 |
25 |
30 |
40 |
50 |
|
Чегаравий тезлашиш қиймати Lu·10-3, m/s |
1600 |
1200 |
600 |
200 |
100 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11. 100 km дан кам бўлган тезлашишлардаги шамолнинг ҳисобий тезликларини, шамол тезликларини ҳар йилги максимал тезликларини, улар давомийлигини ҳисобга олмаган ҳолдаги кузатишлар маълумотлари бўйича аниқлашга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12. 100 km дан ортиқ бўлган тезлашишлардаги шамолнинг ҳисобий тезликлари, уларни фазовий тақсимланишларини ҳисобга олган ҳолда мазкур ШНҚнинг 2-иловасига асосан аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЧуқур сув доирасидаги тўлқин элементлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13. Чуқур сув доирасидаги ўртача баландлик
, m ва ўртача тўлқин даври 
, 1-расмдаги юқори букувчи эгри чизиғи бўйича аниқланади.
, m ва ўртача тўлқин даври , 1-расмдаги юқори букувчи эгри чизиғи бўйича аниқланади.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎлчамсиз катталиклар қийматлари gt/Vw ва gL/
ва юқори айланиб ўтиш эгри чизиғи бўйича 
ва 
қийматларини аниқлаш ва уларнинг кичик миқдорлари бўйича тўлқинларнинг ўртача баландлигини аниқланиши ва ўртача тўлқин даври қабул қилинниши лозим. 
нинг маълум қийматида тўлқиннинг ўртача узунлиги 
m қуйидаги формула орқали аниқланади:
ва юқори айланиб ўтиш эгри чизиғи бўйича ва қийматларини аниқлаш ва уларнинг кичик миқдорлари бўйича тўлқинларнинг ўртача баландлигини аниқланиши ва ўртача тўлқин даври қабул қилинниши лозим. нинг маълум қийматида тўлқиннинг ўртача узунлиги m қуйидаги формула орқали аниқланади:Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(153)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўлқинлар тезлашиши бўйича шамолнинг ўзгарувчан тезликларида, 
ни шамол тезлигининг доимий қийматлари билан бўлган қисмлар учун тўлқин баландликларини кетма-кетликда аниқлаш натижалари бўйича қабул қилишга йўл қўйилади.
ни шамол тезлигининг доимий қийматлари билан бўлган қисмлар учун тўлқин баландликларини кетма-кетликда аниқлаш натижалари бўйича қабул қилишга йўл қўйилади.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish14. Қирғоқ чизиғининг мураккаб шаклларида ўртача тўлқин баландлиги , m қуйидаги формула орқали аниқланиши лозим:
, m қуйидаги формула орқали аниқланиши лозим:Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(154)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда, hn, m (n=1; ±2; ±3; ±4 бўлганда) тўлқинлар ўртача баландлиги 1-расмга мувофиқ шамол йўналишига мос тушувчи асосий нур йўналишига бўлган шамолнинг ҳисобий тезлиги ва Ln, m, нурлар проекциялари бўйича қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНурлар ҳисобий нуқтадан қирғоқ чизиғи билан кесишгунча асосий нурдан ±22,5 оралиқ билан ўтказилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҲисобий тўғон чизиғи олдида 22,5 градусдан кам бурчак ўлчамларига эга бўлган ҳамда бурчак ўлчамлари йиғиндиси 22,5 градусдан катта бўлган оролчалар кўринишидаги кўп сонли тўсиқлар мавжуд бўлганда, n бўлимдаги ўртача тўлқин баландлиги 
, m, қуйидаги формула орқали аниқланиши лозим:
, m, қуйидаги формула орқали аниқланиши лозим:Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(155)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбунда, 
, 
— нур йўналишидан ±11,25 градус оралиқда тайинланувчи n — бўлим доираларида 22,5 градус (i=1,2,3....kn; j=1,2,3,.....ln), бурчакка тааллуқли бўлган қўшни тўсиқлар j — оралиғи ва i — тўсиқларнинг мувофиқ равишдаги бурчакли ўлчамлари;
, — нур йўналишидан ±11,25 градус оралиқда тайинланувчи n — бўлим доираларида 22,5 градус (i=1,2,3....kn; j=1,2,3,.....ln), бурчакка тааллуқли бўлган қўшни тўсиқлар j — оралиғи ва i — тўсиқларнинг мувофиқ равишдаги бурчакли ўлчамлари;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
, 
m ўртача тўлқин баландликлари шамолнинг ҳисобий тезлиги ва шамол йўналиши Lni, Lnj, m нурлар проекциясига тенг бўлган тезлашиш L бўйича 1-расмга биноан аниқланади. Lni ва Lnj нурлар мувофиқ равишда ҳисобий нуқтадан i — тўсиқ ёки j — оралиқдаги шамол остидаги қирғоқни кесишишигача бўлган масофага тенг.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўлқинларнинг ўртача даври ўлчамсиз маълум катталикда 
1-расмга мувофиқ қабул қилинувчи 
ўлчамсиз миқдор бўйича аниқланади.
1-расмга мувофиқ қабул қилинувчи ўлчамсиз миқдор бўйича аниқланади.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўлқинларнинг ўртача узунликлари (153) формула орқали аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАгар миқдор Lmax / Lmin ³ 2 бўлса, қирғоқ чизиғи шакли мураккаб деб қабул қилиниши, бунда Lmax ва Lmin — мувофиқ равишда ±45 градусдаги бўлимда ҳисобий нуқтали шамол йўналишидан шамол остидаги қирғоқ билан кесишгунча ўтказилган мос равишдаги энг катта ва энг кичик нурлар аниқланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15. hd.i, m мажмуада 1 фоиз таъминланган тўлқин баландлиги мазкур илованинг 2-расм графиклари орқали gL/
ўлчамсиз катталик учун қабул қилинувчи ki коэффициентга ўртача тўлқин баландлигини кўпайтириш орқали аниқланади. Қирғоқ чизиғининг мураккаб шаклларида gL/
қиймат 
ва 1-расмдаги юқори букувчи эгри чизиқ бўйича қабул қилиниши лозим.
ўлчамсиз катталик учун қабул қилинувчи ki коэффициентга ўртача тўлқин баландлигини кўпайтириш орқали аниқланади. Қирғоқ чизиғининг мураккаб шаклларида gL/ қиймат ва 1-расмдаги юқори букувчи эгри чизиқ бўйича қабул қилиниши лозим.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1, 2, 4 фоиз тартиб бўйича таъминланганлик билан тўлқин элементлари амалий маълумотлар бўйича аниқланган тақсимланиш функциялари бўйича қабул бўлмаган ёки етарли бўлмаган тақдирда эса синоптик хариталарни таҳлил қилиш натижалари бўйича қабул қилиниши лозим (мазкур ШНҚнинг 2-иловасида келтирган).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-расм. ki коэффициенти қийматлари графиклари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish16. Тўлқин ўркачини ҳисобий сатҳдан ηc, m ортиши, ηc/hi (мазкур илованинг 3-расм) ўлчамсиз катталик бўйича берилган ушбу 
учун, 
га тенг деб қабул қилган ҳолда аниқланади.
учун, га тенг деб қабул қилган ҳолда аниқланади.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-расм. ηc/hi саёз сув ва ηc,sur/hi қирғоққа урилувчи тўлқин доираларида қийматларни аниқлаш учун графиклар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСаёз сув доираларида тўлқин элементлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17. i фоиз таъминланган тўлқин баландликлари hi, m саёз сув доирасида тубнинг 0,002 ва ундан ортиқ нишаблигида қуйидаги формула орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhi=ktkrklkihd (156)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkt — трансформация коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkr — рефракция коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkl — йўқотишларнинг йиғилган коэффициенти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkt, kr ва kl коэффициентлар ушбу ШНҚнинг 18-банди бўйича аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЧуқур сув доирасидан саёз сув доирасига ўтувчи тўлқин узунлиги 4-расм бўйича берилган 
ва 
, ўлчамсиз катталикларда аниқланади. Бунда, тўлқинлар даври чуқур сув доирасидаги тўлқинлар даврига тенг қилиб олинади.
ва , ўлчамсиз катталикларда аниқланади. Бунда, тўлқинлар даври чуқур сув доирасидаги тўлқинлар даврига тенг қилиб олинади.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-расм. 
қийматларини саёз сув ва 
қирғоққа урилувчи тўлқин доираларида аниқлаш графиги
қийматларини саёз сув ва қирғоққа урилувчи тўлқин доираларида аниқлаш графигиHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўлқин ўркачини 
, m ҳисоб сатҳидан ортиши 
ва 
ўлчамсиз миқдорлар учун, 3-расм бўйича аниқланади.
, m ҳисоб сатҳидан ортиши ва ўлчамсиз миқдорлар учун, 3-расм бўйича аниқланади.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish18. Трансформация коэффициенти 1-расм графиги бўйича аниқланади. Рефракция коэффициенти қуйидаги формула бўйича аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(157)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishad — чуқур сув доирасида, ёнма-ён тўлқин нурлари орасидаги масофа, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha — саёз сув доирасида берилган нуқта орқали ўтувчи чизиқ бўйича худди ўша нурлар орасидаги масофа, m
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-расм. Аниқлаш учун графиклар: 1 — kt коэффициентни, 2, 3 ва 4 — 
миқдорни
миқдорниHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЧуқур сув доирасида рефракция тархида тўлқинлар нурлари тўлқинлар тарқалиши берилган йўналиши бўйича қабул қилинади, саёз сув доирасида эса уларни 6-расм графикларига мувофиқ схема билан давом эттирилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУмумлаштирилган йўқотишлар коэффициенти kl 
миқдорни берилган қийматлари бўйича ва i тубнинг нишабнинг берилган қийматларида аниқланиши лозим (5-жадвал), тубнинг 0,03 ва ундан ортиқ нишаблигида йўқотишлар умумлаштирилган коэффициентини бир бутунга тенг деб қабул қилинади.
миқдорни берилган қийматлари бўйича ва i тубнинг нишабнинг берилган қийматларида аниқланиши лозим (5-жадвал), тубнинг 0,03 ва ундан ортиқ нишаблигида йўқотишлар умумлаштирилган коэффициентини бир бутунга тенг деб қабул қилинади.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
5-жадвал |
|
|
ki коэффициентининг i тубнинг нишаблигидаги қийматлари |
|
|
0,025 |
0,02 — 0,002 |
|
|
0,01 |
0,82 |
0,66 |
|
0,02 |
0,85 |
0,72 |
|
0,03 |
0,87 |
0,76 |
|
0,04 |
0,89 |
0,78 |
|
0,06 |
0,9 |
0,81 |
|
0,08 |
0,92 |
0,84 |
|
0,1 |
0,93 |
0,86 |
|
0,2 |
0,96 |
0,92 |
|
0,3 |
0,98 |
0,95 |
|
0,4 |
0,99 |
0,98 |
|
0,5 ва ундан ортиқ |
1 |
1 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkr коэффициенти қийматини тўлқин нурлари учун ҳисоб нуқтасидан бош нурдан 22,5 градус оралиқда ўтказилувчи рефракция коэффициентларни аниқлаш натижалари бўйича қабул қилишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6-расм. Рефракция тархини тузиш учун (а) схема ва (б) графиклар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish19. Туб нишаблиги 0,001 ва ундан оз бўлган саёз сув доираларида тўлқинлар ўртача баландлиги ва ўртача тўлқин даври 1-расм графиклари бўйича аниқланади. gL/ 
ва gd/ 
ўлчамсиз катталиклар бўйича 
ва 
қийматлар қабул қилиниб, улар бўйича 
ва 
аниқланади.
ва gd/ ўлчамсиз катталиклар бўйича ва қийматлар қабул қилиниб, улар бўйича ва аниқланади.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТизимда 1 фоиз таъминланган тўлқин баландлигини 2-расм графиклари бўйича қабул қилинувчи ki коэффициентга ўртача тўлқин баландлигини кўпайтириш орқали аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ва 
ўлчовсиз катталиклар бўйича ki коэффициенти қийматлари аниқланади,улардан энг ками қабул қилинади.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўлқинлар ўртача узунлиги ўртача давр қиймати маълум бўлган ҳолда мазкур ШНҚнинг 13-бандига мувофиқ аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўлқин чўққисининг ҳисобланган сатҳдан ортиши 3-расм бўйича аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТубининг нишаблиги 0,001 ва ундан кам бўлгандаги саёз сув доирасидан тубининг нишаблиги 0,002 ва ундан ортиқ бўлган доирага ўтувчи тўлқинлар элементини дастлабки ўртача баландлик 
қиймати олинади.
қиймати олинади.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚирғоққа урилувчи тўлқин доирасидаги тўлқин элементлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20. Қирғоққа урилувчи тўлқин доирасидаги тўлқин баландлиги hsur1фоиз, m тубнинг берилган i нишаблари учун 5-расмнинг 2, 3 ва 4-графиклари бўйича аниқланади, бунда 
ўлчамсиз катталик бўйича 
қиймат аниқланиши лозим ва мувофиқ равишда hsur1фоиз аниқланади.
ўлчамсиз катталик бўйича қиймат аниқланиши лозим ва мувофиқ равишда hsur1фоиз аниқланади.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўлқин урилувчи қирғоқ доирасида 
, m, 4-а расмнинг юқори букувчи эгри чизиғи бўйича тўлқин узунлиги, тўлқин ўркачининг ҳисоб сатҳидан ортиши ηc,sur, m эса 3-расмнинг юқори букувчи эгри чизиғи бўйича аниқланади.
, m, 4-а расмнинг юқори букувчи эгри чизиғи бўйича тўлқин узунлиги, тўлқин ўркачининг ҳисоб сатҳидан ортиши ηc,sur, m эса 3-расмнинг юқори букувчи эгри чизиғи бўйича аниқланади.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish21. Тўлқиннинг биринчи босиб келишидаги dcr, m критик чуқурлик, тубнинг берилган i нишаблари учун 5-расмнинг 2, 3 ва 4-графиклари бўйича кетма-кет яқинлашишлар услуби билан аниқланиши лозим. d чуқурликнинг берилган бир қатор қийматлари бўйича 17 ва 18-бандларига мувофиқ 
катталик аниқланади ҳамда 5-расмнинг 2, 3 ва 4-графиклари бўйича уларга мос ҳолдаги 
қийматлардан берилган d чуқурликларнинг соний бирига мос келувчи dcr қабул қилинади.
катталик аниқланади ҳамда 5-расмнинг 2, 3 ва 4-графиклари бўйича уларга мос ҳолдаги қийматлардан берилган d чуқурликларнинг соний бирига мос келувчи dcr қабул қилинади.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish22. Тубнинг доимий нишаблигидаги охирги тўлқин босиб келишига dcr,u мувофиқ келувчи критик чуқурликни қуйидаги формула орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(158)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishku — 6-жадвал бўйича қабул қилинувчи коэффициент.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishn — босиб келиш (шу жумладан биринчиси) 
ва 
тенгсизликлар бажарилгандаги n=2-, 3- ва 4-тенгсизликлардан қабул қилинади: 
ва 
.
ва тенгсизликлар бажарилгандаги n=2-, 3- ва 4-тенгсизликлардан қабул қилинади: ва .Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
|
|
|
|
6-жадвал |
|
|
|
0,01 |
0,015 |
0,02 |
0,025 |
0,03 |
0,035 |
0,04 |
0,045 |
0,05 |
|
ku коэффициенти |
0,75 |
0,63 |
0,56 |
0,5 |
0,45 |
0,42 |
0,4 |
0,37 |
0,35 |
туб
нишаблариHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОхирги босиб келиш чуқурлигини аниқлашда dcr,u, ku коэффициент ёки коэффициентлар кўпайтмаси 0,35 дан кам қабул қилинмаслиги лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТубнинг 0,35 дан кам бўлган нишабликларида критик чуқурлик қиймати dcr = dcr,u деб олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТубнинг ўзгарувчан нишабликларида dcr,u доимий нишабли туб қисмлари учун критик чуқурликларни кетма-кет аниқлашлар натижалари бўйича қабул қилишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎралган акваториядаги тўлқин элементлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish23. Ўралган акваториядаги дифракцияланган тўлқин баландлиги hdif, m қуйидаги формула бўйича аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНdif=kdifhi (159)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkdif — а тўлқинлар дифракцияси коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhi — 1фоиз таъминланганликни дастлабки тўлқин баландлиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҲисобий узунлик сифатида акваторияга киришдаги дастлабки узунлик олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish24. Тўлқинлар дифракцияси коэффициенти 
kdif,s ёлғиз ҳолдаги тўлқин қайтаргич орқали ўралган акватория учун (φ бурчакнинг берилган қийматида, градус, тўлқин қайтаргичнинг бошидан ҳисобий тўғон тўсиғида r/ ва φ бурчак қийматида, градус), 7-расм схема ва графикларига мувофиқ равишда стрелкалар билан штрихли чизиқларга биноан қабул қилинади.
kdif,s ёлғиз ҳолдаги тўлқин қайтаргич орқали ўралган акватория учун (φ бурчакнинг берилган қийматида, градус, тўлқин қайтаргичнинг бошидан ҳисобий тўғон тўсиғида r/ ва φ бурчак қийматида, градус), 7-расм схема ва графикларига мувофиқ равишда стрелкалар билан штрихли чизиқларга биноан қабул қилинади.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7-расм. kdif коэффициенти қийматларини аниқлаш графиклари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish25. Мос ҳолдаги тўлқин қайтаргичлар орқали ўралган акваторияда тўлқинлар дифракция коэффициенти kdif,с қуйидаги формула орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkdif,с = kdif,s ψc, (160)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishψc — dc ва kdif,cp қийматлари учун 8-расм бўйича қабул қилинувчи коэффициент, dc қиймат қуйидаги формула орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishl1 ва l2 — тўлқин сояси чегарасидан (ТСЧ) тўлқин дифракцияси чегарасигача (ТДЧ) бўлган масофа бўлиб, мазкур илованинг 9-расми ва графиклар билан стрелкалар билан штрихли чизиқларга биноан қабул қилинади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishb — тўлқин қайтаргич бошлари орасидаги дастлабки тўлқин кўлами проекциялари масофаларига тенг қилиб қабул қилинувчи бандаргоҳга чиқиш кенглиги, m.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8-расм. y коэффициенти қийматлари графиклари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9-расм. l ва la қийматларини аниқлаш схемаси (а) ва графиклари (б)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkdif,cp коэффициентининг қиймати худди kdif,s каби ҳисобий устунида тўлқинлар кўлами билан бош нурнинг кесишиш нуқтаси учун ушбу илованинг 24-бандига мувофиқ аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМазкур илованинг 9-а расмдаги схемадаги бош нурнинг ҳолати, тўлқин қайтаргичнинг тўлқин сояси чегарасидан (ТСЧ) кичик бурчак остида φi градус x, m, масофаларда жойлашган нуқталар бўйича, қуйидаги формула орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishla1 ва la2 — ушбу илованинг 9-расм схема ва графикларга мувофиқ қабул қилинувчи қийматлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish26. Тўлқин қайтаргич билан ўралган акватория учун тўлқинлар дифракцияси коэффициенти kdif,b қуйидаги формула орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(163)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkdif,s1 ва kdif,s2 — тўлқин қайтаргич бош қисмлари учун мазкур илованинг 24-бандига мувофиқ аниқланувчи тўлқинлар дифракцияси коэффициентлари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish27. Дифракцияланган тўлқин баландлиги ўралган акваториянинг берилган нуқтасида унинг гидротехника иншооти ва тўсиқлардан kdif,r, м қайтарилишини ҳисобга олган ҳолда қуйидаги формула орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhdif,r=(kdif+kref)hi (164)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(165)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkdif,s — қайтарувчи юза тўсиқ чизиғидаги дифракция коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkr ва kp — 14-бандга мувофиқ аниқланувчи коэффициентлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishΘr — тўлқин кўлами ва қайтарувчи юза орасидаги бурчак, градус;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishr/
— қайтарувчи юзадан қайтарилган тўлқин нури бўйича ҳисобий нуқтагача бўлган масофа; бунда қайтарилган тўлқин нури йўналиши тўлқинларни келиш ва қайтарилиш бурчаклари тенглиги лозимларидан келиб чиққан ҳолда қабул қилиниши лозим;
— қайтарувчи юзадан қайтарилган тўлқин нури бўйича ҳисобий нуқтагача бўлган масофа; бунда қайтарилган тўлқин нури йўналиши тўлқинларни келиш ва қайтарилиш бурчаклари тенглиги лозимларидан келиб чиққан ҳолда қабул қилиниши лозим;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkref,i — қайтариш коэффициенти бўлиб, 7-жадвал бўйича қабул қилинади; қайтариш юзасининг горизонтга нисбатан 45 градусдан ортиқ бўлган оғиш бурчагида, қайтариш коэффициентини kref,i =1 деб олишини лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
7-жадвал |
|
|
Қайтарувчи юза i нишаблигидаги kref,i қийматлари |
||
|
1 |
0,5 |
0,25 |
|
|
10 |
0,5 |
0,02 |
0,0 |
|
15 |
0,8 |
0,15 |
0,0 |
|
20 |
1 |
0,5 |
0,0 |
|
30 |
1 |
0,7 |
0,05 |
|
40 |
1 |
0,9 |
0,18 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.06.04-21 «Гидротехника иншоотларига бўладиган юкланиш ва таъсирлар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
2-ИЛОВА
2-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМузни бир ўқли сиқиш билан синаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Намуналарини танлаш, ясаш ва синовга тайёрлаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМуз намуналарини муз майдонининг N қатламларидан уларнинг узун ўқлари кристаллар ўсиш йўналишига тик йўналган бўлиши, бунда N≥3 бўлади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМуз намуналари квадрат кесимли призмалар ёки баландлигини кенглигига нисбати (диаметри) 2,5 га тенг бўлган юмалоқ кесимли цилиндр кўринишида ясалади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНамуна кенглиги кристаллография тадқиқотлари маълумотлари бўйича аниқланувчи кристаллнинг ўртача кўндаланг кесимидан камида 10 марта ортиқ бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНамуналар ўлчамларини оғиши ўртачадан фарқи ±1 фоиздан ортишига йўл қўйилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНамуналар силлиқ ва текис бўлиб, уларда ёриқсиз, синиқсиз, тешикликсиз, ғадир-ғудурликларсиз бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЦилиндрик намуналарни токар дастгоҳида, призматик намуналарни эса горизонтал — фрезер дастгоҳида ясалиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПризматик намуналар ён ёқларини жуфтлаштирилган ҳолда улар орасидаги масофа ён қирраларини ишланаётганда намуна энига, таянч ёқларини ишланаётганда эса намуна баландлигига тенг бўлган ҳолда бир ўққа ўрнатилган ҳолда ишлов бериш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТадқиқот қилинаётган қатлам намуналарини синашдан олдин тажрибавий маълумотлар бўйича аниқланувчи қатлам ҳарорати ti, остида энг камида 1 h тутиб турилади, булар мавжуд бўлмаган тақдирда эса мазкур ШНҚнинг 120 ва 121-формулалари орқали аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Асбоб-ускуналар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСинов машиналари деформация тезлигини бошқариладиган машиналар тури бўйича тузилган бўлишлари лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМашина орқали тузиладиган энг катта юкланиш синалаётган намуналар учун бузиладиган юкланишидан камида икки марта ортиқ бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСинаш машиналари «юкланиш-деформация» эгри чизиғини автоматик тарзда қайд қилинишини ва юкланишни кўпи билан ±5 фоиз хатоликда ўлчашни таъминлаши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-§. Синовларни ўтказиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНамуналар узун ўқлар атрофида сиқилиши, тадқиқот қилинувчи қатлам намуналари ti ҳарорат остида ва εc = 3·10-4, c-1 га тенг қилиб олинувчи деформация доимий тезлигида синалиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-§. Натижаларни таҳлил қилиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБузувчи юкланиш (бир ўқли сиқишга бўлган мустаҳкамлик) ҳар бир намуна учун Cj, MPa қуйидаги формула орқали ҳисобланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish(Pmax)j — «юкланиш-деформация» диаграммаси бўйича аниқланувчи, j — намуна учун бузувчи (энг юқори) юкланиш, MN;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishf — намунанинг дастлабки кўндаланг кесими юзаси, m2.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТадқиқот қилинаётган қатлам намуналари серияларини синов натижалари сифатида Ci ± Δi қабул қилинади, бунда Ci — музнинг бир ўққа сиқишга мустаҳкамлигини параллел аниқлашлар ўртача (арифметик) қиймати бўлиб MPa қуйидаги формула орқали ҳисобланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(167)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishΔi ва n — белгиланиш мазкур ШНҚнинг 60-банди каби бўлади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТадқиқот қилинаётган қатлам намуналар серияларини синаш натижалари график тарзда нуқта ва бу нуқтадан юқорига ва пастга иккита тенг кесмалар ҳолида ажратилади, нуқта, музнинг мустаҳкамлик чегараси ўрта (арифметик) қийматига, кесма эса, ўлчовлар тасодифий хатолиги ўртача квадратик оғишига мувофиқ келиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЧучук сув музининг бир ўқ бўйича сиқилишдаги мустаҳкамлигининг (пластик бузилиш ҳолатидан мўрт — пластик ҳолатга ўтишдаги) ҳароратга боғлиқлиги (n=5)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпризматик муз (намуна ўлчамлари 25х25х50см);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдонадор (қорлик) муз (15х15х30 см)