Hujjatga taklif yuborish
Audioni tinglash
Hujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси Давлат архитектура ва қурилиш қўмитасининг
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмеъёрлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСейсмик туманларда қурилиш. Гидротехника иншоотлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУшбу меъёрлар РСТ Уз 836-97 шкаласи бўйича 7,8 ва 9 баллик сейсмикга эга туманларда янгитдан қурилувчи кенгайтирувчи ва қайта лойиҳаланувчи гидротехника иншоотларига бўлган талабларни ўрнатади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. АСОСИЙ НИЗОМЛАР
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1.1. Гидротехник иншоотларнинг юкланишларнинг алоҳида уйғунликка ҳисобида сейсмик таъсирнинг иккита ҳолати кўриб чиқилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishасосий базис зилзиласи (АБЗ);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмаксимал лойиҳавий зилзила (МЛЗ).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАБЗ сифатида ҳисобий фойдаланиш муддати даврида бир мартадан кўп бўлмаган — 200 йилда бир қайтариладиган (0,5% таъминланганлик) зилзила қабул қилинади. АБЗга тўғри келувчи сейсмик таъсирга ҳисоб ҳамма гидротехник иншоотлар, сув омбори ва иншоот доирасидаги қирғоқ қияликлари учун бажарилиши лозим. Ҳисобий фойдаланиш муддати лойиҳалаш топшириғида кўрсатилиши лозим. III синфга оид иншоотлар учун ҳисоб 100 йилда бир қайтариладиган (1% таъминланганлик) АБЗга қилиниши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМЛЗ сифатида 10000 йилда қайтариладиган (0,01% таъминланганлик) олинади. I синф сув дамловчи иншоотларнинг сейсмик таъсирга ҳисоби МЛЗларнинг максимал жадалликка эга бўлганича қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1.2 Гидротехника иншоотлари қуриладиган туманнинг дастлабки сейсмиклиги ҚМҚ 2.01.03-96 «Сейсмик туманларда қурилиш»нинг 1ва 2 мажбурий иловаларига мувофиқ равишда аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚурилиш майдоннинг сейсмиклиги батафсил сейсмик микротуманлаштириш (БСТ) асосида аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэга бўлган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГидротехник иншоотлар майдонинг ҳисобий сейсмиклиги, махсус илмий текшириш институтлари ёки сейсмологик йўналишли изланиш ташкилотлари томонидан бажариладиган сейсмик микротуманлаштиришнинг асбобий услублари билан аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1.3. I-синф сув дамловчи гидротехника иншоотлари учун СМТ изланишлари материаллари қуйидагиларни ўз ичига олиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқурилиш олиб борилувчи туманнинг майдондан 100 — 200 км бўлган радиусдаги геолого-тектоник вазияти тавсифи ва сейсмик режими:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishасосий сейсмоген доиралари чегаралари ва уларнинг сесмологик тавсифлари (максимал магнитудалар, ўчоқлар чуқурлиги ва эпицентрал масофалар, зилзилалар такрорийлиги);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиншоот асосидаги қолдик деформациялар вужудга келиши мумкин бўлган доиралар чегаралари ва улар қийматларини баҳоланиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳамма ажратилган доиралардан туманнинг геолого-тектоник ўзига хослиги ва майдончанинг муҳандислик-геологик шароитини қамраб олган ҳисобий сейсмик таъсирнинг параметрлари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтанланган майдондаги сейсмик таъсирларнинг асосий кўринишларини моделлаштирувчи ҳисобий ёзувлар жамламаси
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish(акселерограммалар, велосиграммалар, сейсмограммалар);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсейсмик режим параметрларининг сув омборини тўлдириш ва ундан фойдаланиш жараёнидаги таъсири остида ўзгаришининг баҳоланиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув омборига катта масофадаги тоғ жинсларини ағдарилиб тушиш хамда иншоот устига нотурғун қояли массивларни сейсмик таъсирлар натижасида тушиш эҳтимолларнинг баҳоланиши.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1.4. Босимсиз гидротехника иншоотларининг барча синфлари учун II, III, IV синф босимли гидротехника иншоотлари, шунингдек I синф сув босимли гидротехника иншоотларининг (техник-иқтисодий ҳисоблаш ва техник-иқтисодий асослаш ТИА) асосланишида қурилиш майдонининг сейсмиклигини баҳолашни амалга ошириш, туманнинг сейсмиклигидан келиб чиққан холда ҚМҚ 2.01.03-96 «Сейсмик туманларда қурилиш»нинг 1 ва 2 мажбурий иловаларига мувофиқ холда хамда муҳандислик-геологик изланишлар натижасида 1 жадвалга мувофиқ тарзда амалга оширишга йўл берилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
1-жадвал |
||
|
Сейсмик хусусиятлари бўйича тупроқ категорияси |
Тупроқлар |
Туманнинг сейсмикдаги майдоннинг сейсмиклиги балларда |
||
|
7 |
8 |
9 |
||
|
I |
Барча кўринишдаги қояли тупроқлар, нурамаган ва кучсиз нураган; таркибида 30%гача қум тупроқли тўлдирувчи бўлган йирик бўлинган тупроқлар (катта бўлакли тошлар, парчалар) |
6 |
7 |
8 |
|
II |
Нураган ва кучли нураган қоя тупроқлари; Йирик бўлакли тупроқлар (тошқотишмали, шағалли, шағалсимон, йирик қумли) шағаллашган ва ўртача йирикликдаги зич ва ўрта зичликдаги оз намлик ва намликга эга қумлар, майда ва чангсимон зич ва ўрта зичликдаги оз намликга эга бўлган қумлар; тупроқлар учун e<0,9 қумлоқ тупроқлар учун e<0,7 ғоваклик коэффициентига эга бўлган консистенция кўрсаткичи IL£0,5 тупроқлар |
7 |
8 |
9 |
|
III |
Намлик ва йириклигига боғлик бўлмаган юмшоқ бўш қумлар; йирик ва ўрта йирикликдаги зичлашган ва ўрта йирикликдаги зичлашган ва зичликга эга бўлган сувга тўйинган шағалли қумлар; Майда ва чангсимон зичлашган ва ўрта зичликга эга бўлган нам сувга тўйинган қумлар; консистенсия кўрсаткичи IL>0,5 бўлган лойтупроқлар; ғоваклик коэффициенти тупроқ ва қум тупроқлар учун e³0.9 қумлоқ тупроқлар учун e³0,7 ғоваклик коэффициентига эга бўлган IL£0,5 консистенция кўрсаткичига эга бўлган лой тупроқлар |
8 |
9 |
> 9 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭСЛАТМАЛАР:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. ҚМҚ 2.01.03-96 мажбурий 1 иловасида кўрсатилган сейсмик таъсирларининг жадаллиги ва такрорийлиги ўртача сейсмик хусусиятларга эга бўлган қисмларга тааллуқлидир (1жадвалга мувофиқ II тоифа)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Жадвалда келтирилган қурилиш майдони тупроқларининг ғоваклик коэффициенти қийматлари e ва консистенция кўрсаткичи IL, уларни сув омборлари тўлдиришида сув босиш эҳтимолини ҳисобга олган холда аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Бир жинсли тартибга эга бўлмаган тупроқлар бўлган ҳолатда агар 10 метр атрофдаги қалинликга эга тупроқларда (иншоот асосининг таглигидан бошлаб ҳисобланганда) Бу тоифадаги тупроқ қатлами 5 м. дан ортиқ жами қалинликга эга бўлади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Тупроқ қатламида соғ тупроқ кўринишидаги чўкма тупроқлар мавжуд бўлишида ҳисобий сейсмиклик, чўкиш ҳолатини бартараф этиш бўйича чора-тадбирлар амалга оширилгандан кейин асосни сунъий тарзда яхшилаш натижалари ҳосил қилинганидан сўнг аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. Зарурий холларда қумтошли, лой тупроқли, қумтошли ва чангсимон, лой тупроқли ёйма тупроқларда қурилиш олиб боришда сизот сувларининг чуқурлиги 5м.дан кам бўлишида, сейсмик хусусиятлари бўйича тупроқлар тоифасини аниқлаб олиш учун батафсил муҳандислик-геологик ёки муҳандислик-геофизика тадқиқотлари олиб борилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1.5. 6 баллик сейсмикликка эга туманларда III тоифа тупроқлари устида гидротехника иншоотлари қурилишида, майдон сейсмиклиги 7 балл этиб олиниши жоиз.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1.6. 9 баллик сейсмикликга эга туманларда III тоифа тупроқлари устида гидротехника иншоотлари қурилишга фақат махсус асослашлар билан бирга йўл қўйилади. III тоифа тупроқлари устида эса I ва II синф сув гидротехника иншоотлари қурилишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1.7. Сейсмик туманларда барпо этилган сув босимли гидротехника иншоотлари, имкони борича тектоник ёриқлардан узоқлашган қисмларда жойлаштириши лозим. Гидроузелларнинг асосий иншоотлари қояли массивда жойлаштирилиши лозим, қайсики бунда сурилишлар содир бўлиш мустаснодир.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАсосий эътибор тупроқни мустаҳкамлаш ва иншоотларни асос билан бирикишларини яхшилаш бўйича чора-тадбирларни изчил бажаришига қаратилиши лозим. Зарурий холларда лойиҳалаштирилаётган иншоотнинг асосини ташкил этувчи қояли блокларнинг нисбий сурилишлари эҳтимоли юзага келиши ҳолатларини текшириш учун, махсус давомий тарзда асбобларга оид (геодезик ва б.) кузатувлар ўтказилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГидротехника иншоотлари асосида кучсиз тупроқ қатлами мавжудлигида (лойқа чўкмаси, юмшоқ қайишқок, тупроқлар ва б.)бу тупроқларни олиб ташлаш ёки уларни зичлаштириш ёки маҳкамлаш бўйича махсус тадбирлар кўзда тутилиши лозим. Бундай тупроқлардан юқорида кўрсатиб ўтилган тадбирларни ишга солмасдан гидротехника иншоотлар асоси сифатида фойдаланиш махсус тадқиқотлар орқали асосланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1.8. Барча гидротехника иншоотларининг иншоот белгисида бўлгани каби сув омбори доирасидаги асослар ва қирғоқ ёнбағирлари ҳисоблари, асоснинг шартли тезланишлари А (g эркин тушиши тезланиши улушларида белгиланган) билан берилган таъсирлари мавжудлигидаги чизиқли спектрал назария (ЧСН) бўйича аниқланувчи статистик юкланишда амалга оширилиши лозим. Ҳисоблашлар алоҳидаги кўринишдаги гидротехника иншоотларини лойиҳалаштириш бўйича ҚМҚ боблари талабларига боғлиқ равишда амалга оширилиши лозим. Ҳисобларда иншоот массаси зилзила натижасида сув омбори тўлқинларидан юзага келувчи юкланишлар ёки гидродинамик босимлар вужудга келувчи сейсмик юкланишлар ҳисобга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1.9. I синф сув ўтказгичли гидротехника иншоотлари учун уларнинг J>7 сейсмикликга эга туманларида жойлаштиришда, зилзилалар, акселерограммалар билан берилган сейсмик таъсирларга бўлган ҳисоблар амалга оширилиши лозим. Ушбу ҳолатда лойиҳалаш ташкилоти томонидан махсус техникавий шартлар ишлаб чиқилиб уларда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсейсмик таъсирлар вазифасининг схемаси, турли йўналишлардаги тезланишлар орасидаги нисбатлар, даранинг периметри бўйича амплитудаларининг ўзгариши иншоот асосининг турли нуқталарида таъсирлар кириб келишининг вақт бўйича сурилиши кабилар аниқланади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳисобий ёки экспериментал тадқиқотларнинг асосий низомлари ўрнатилади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishасослар тупроқлари ва иншоотлар қурилиш материалларнинг қабул қилиниши моделлари чегараларидаги физик-механик хусусиятларини тадқиқ этиш юзасидан экспериментал дала ва лаборатория изланишларини ўтказиш тартиби ва услуби аниқланади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиншоотнинг чегаравий тутиб туриш лаёқатини аниқлашга имкон берувчи хамда унинг сейсмик жиҳатдан турғунлигини баҳолаш юзасидан мезонлар таърифланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГидротехника иншоотлари сейсмиклигининг асос тезланишларининг асбобларга оид ёзувлари ёки синтезлаштирилган акселерограммаларидан фойдаланган холдаги ҳисобларда асос тезланишлари максимал амплитудалари мувофиқ равишда қурилиш майдонларининг сейсмиклигини 7,8 ва 9 балл бўлгандаги ҳолатида камида 120, 240 ёки 480 см/с2 этиб олиниши лозим. Ҳисоблашда тузилмаларнинг ноқайишқоқ деформацияларининг
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishривожланиш эҳтимоллари ҳисобга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishI синф сув ўтказгичли гидротехника иншоотлари учун сейсмик таъсирларига бўлган ҳисоблар билан бир қаторда экспериментал, шу жумладан моделларга оид изланишлар ўтказилиши жоиз: қисман барпо этилган ва амал қилинаётган иншоотларда иншоотларниг динамик тавсифларини хамда уларни ҳисоблаш бўйича қўлланилувчи услубларни аниқлаш учун улар устидан кузатувлар ўтказилиши мақсадга мувофиқ бўлади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1.10. Гидротехника иншоотлари материалларнинг деформацион ва мустаҳкамлик тавсифлари сейсмик таъсирларининг ўзига хос хусусиятларини ҳисобга олган холда аниқланиши лозим. Деформацион тавсифлар, иншоотниниг бутун кесими ёки ҳажми бўйича ўртача қийматга келтирилиши билан қабул қилишга рухсат этилади, иншоотнинг 1.7б. бўйича ҳисобланишида эса статик мустаҳкамлик тавсифларидан фойдаланилади. Гидротехника иншоотлари асос тупроқлари ва материалларнинг динамик деформация ва мустаҳкамлик хусусиятларининг 1.8б бўйича ҳисобларда фойдаланувчи тавсифлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэкспериментал йўл билан аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1.11. Сув ўтказгичли гидротехника иншоотлари ҳисобий схемалари ҚМҚ бобларига мувофиқ келувчи талабларига биноан иншоотларнинг тури ва тузилмавий хусусиятларига дарё оқими белгисининг топографик шароитлари, асосан тупроқларнинг геологик тузилиши ва хусусиятлари, сейсмик таъсирларининг йўналиши ва бошқа омилларга боғлиқ равишда танланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1.12. Қирғоқ қияликларини ҳосил қилувчи ва уларни зилзила пайтида сурилиши ва пастга сирғаниши гидроузел асосий иншоотларига зарар келтириши ёки кучли тўлқин ҳосил бўлиши мумкинлиги юзасидан турғунликга бўлган текшириш ўтказилиши зарур. Қояли массивлар турғунлиги биринчи гуруҳнинг чегаравий ҳолатлари кириб кела бошлаши билан сейсмик инерцион юкланишларни ҳисобга олган холда текширилади. Алоҳида қояли массивнинг сейсмик таъсирларига бўлган зилзила акселерограммаси орқали берилувчи турғунлигини текшириш холларида, текширилаётган массивнинг турғунлигини ва ҳисобий кўрсаткичдан 1 балгача камроқ жадалликда бўлган такрорий зилзила таъсиридаги миқдорда қолдиқ сурилишига йўл беришига рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1.13. Иншоотларнинг I ва II синфлари учун лойиҳа таркибига албатта иншоотлар, уларнинг асослари ва қирғоқ қияликларини зилзилалар пайтида ўзини қандай тутиши устидан асбобларга оид кузатишларни ташкил этиш бўйича 1 мажбурий илова талабларига мувофиқ равишдаги қисм киритилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1.14. Турлича муҳандислик геологик шароитларда барпо этилувчи иншоотларнинг I ва II синфлари учун ЎзР Давархитектқурилиш билан келишган холда муҳандислик-сейсмометрик хизмати (МСХ) станцияларини ўрнатишни кўзда тутиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1.15. Гидроузеллар таркибига кирувчи бинолар, кран, эстакадалар, электр узатгич тиргаклари ва бошқа объектларни лойиҳалаштириш ҚМҚ2.01.03-96. Ушбу объектларни асосий гидротехника иншоотларида ёки улар билан туташ жойларда, ҳисоблашларда асосий иншоот томонидан узатилувчи тезланиш орқали берилувчи сейсмик таъсир ҳисобга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1.16. Қувур ўтказгичларни лойиҳалаштириш ҚМҚ2.01.01-96 «Сейсмик туманларда қурилиш» нинг 4 қисми кўрсатмаларига мувофиқ амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. ТУПРОҚ МАТЕРИАЛЛАРИДАН БАРПО ЭТИЛУВЧИ ТЎҒОНЛАР
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУмумий низомлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2.1. Тупроқ материалларидан сув дамловчи иншоотларни лойиҳалаштиришда, бундан буён «тупроқ тўғонлари» деб аталувчи (тўғонлар, улагичлар, тўсувчи дамбалар), шунингдек сув омборларининг қояга оид бўлмаган қирғоқ қияликларини турғунлигини ҳисобий асослаш учун ушбу қисм талаблари ҳисобга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2.2. Тупроқ тўғонлари учун зилзила пайтида ҳосил бўлган хавфли асоратларга олиб келмайдиган қолдик деформациялар ва шикастликлар (чўкиш, сурилиш, ёриқлар ва б.) бўлишига йўл берилади, шу шарт биланки, агар асоратлар иншоотни зилзиладан сўнг таъмирланишида бартараф этилиши мумкин бўлса. Ҳисобий зилзиладан 1 балл кичик жадалликка эга зилзиланинг қайта таъсирида босимли тараф иншоотларнинг таъмирсиз сақланиши лозимлиги ҳисобга олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМЛЗ таъсирида чегаравий қайтмас деформациялар қурилиш майдонининг табиий шароитларини, тузилманинг хусусиятларини ҳамда иншоотдан фойдаланиш шароитларини ҳисобга олиб тайинланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2.3. Барча синфдаги тупроқ тўғонларнинг сейсмик турғунлигини ҳисобларида лойиҳалаштиришнинг дастлабки босқичларида (ТИЩ,ТИА) фақат сурилиш деформациясида («сурилиш понаси» услуби СПУ) асоснинг горизонтал тебранишини бошидан кечирувчи ўзгарувчи (учбурчак ёки трапецияга оид) кесимли консол стерженнинг якка бирликдаги схемасидан фойдаланиши лозим. III-IV синф тупроқ тўғонларини лойиҳалаштирилишнинг оддий ҳолатларида (масалан, сувга тўйинган асос ва иншоот тупроқларининг ивиб юмшоқлашиш ҳолатларида) Бу схемадан шунингдек лойиҳалаш ва ишчи ҳужжатлар тайёрлаш босқичларида фойдаланилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2.4. I-II синф тупроқ тўғонларнинг J>7 балл сейсмикликга эга туманларда барпо этилишида улар тупроқларнинг сейсмиклик ҳисоблари текис (деформация бўйича) ёки буткул муҳитлар динамикаси фазовий масалалари шартлари бўйича асоснинг берилувчанлиги, сув омборини тўлдирувчи сув билан ўзаро таъсири ва бошқа омиллари ҳисобга олган холда бажарилиши
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishлозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЖойлаштириш ва тузилмага оид тадбирлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2.5. Тупроқ тўғонларининг асоси ёки жисмида сувга тўйинган қўвушмас ёки камқовушқоқ тупроқларнинг мавжудлигига уларнинг таркибнинг динамик жиҳатдан тургунлиги бўйича минимал йўл қўйилувчи зичлиги, шунингдек сейсмик таъсирлар остида бу тупроқларнинг юмшаши оқибатида сурилишларга бўлган қаршилигининг камайиш эҳтимолини баҳолаш амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу тупроқларни сейсмик таъсирлар остида юмшаш эҳтимоли бўлган ҳолатларда уларни сунъий равишда зичлаштириш ёки эксперементал тадқиқотлар асосида бажарилувчи маҳкамлаш ишлари кўзда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2.6. Тупроқ тўғонларининг сув бардош элементлари сифатида қоидага кўра қайишқоқ ёки ярим қаттиқ ядро қабул қилиниши лозим. Бунда асосий эътибор фильтрланишга қарши элементларни асос ва қирғоқ қияликлари билан ишончли равишда бирикишининг таъминланишига эътибор берилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2.7. Тупроқ тўғонлари сув бардош элементларини дара чеккалари билан туташишини яхшилаш уларнинг қиялик миқдорини камайтириш ёнбағирларини қоя юзасини махсус тайёргарлик ёрдамида текислаш йўли орқали амалга оширилади. Фильтрланишга қарши жиҳозни қоя билан яхшироқ боғланишини таъмирлаш учун ядронинг асос билан туташиш доирасида энг мақбул намликда 2-3% юқорироқ намликка эга бўлган қайишқоқ тупроқ ётқизиш тавсия этилади. Ядронинг ёки экраннинг асос билан бириктиришни мумкин қадар бетон тиш ёрдамида бажарилиши лозим. Шунингдек цементацион галерея жиҳозланиши мақсадга мувофиқдир.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2.8. Тупроқ тўғонларининг юқориги сувга тўйинган призмалари босим ёқларида юқориги экранлари бўлган тўғонларни истисно этган холда, сейсмик таъсирларда юмшаб қолмаслик хусусиятига эга бўлган йирик доначалик тупроқ материалларидан (тош ташлаш, шағалсимон, тош қотишмали тупроқлар ва б.) лойиҳалаштирилиши лозим. Бундай материаллар мавжуд бўлмаган холда юқориги призма жисмига йирик бўлакли кучли равишда сув қочирувчи материаллар киритилиши мақсадга мувофиқдир.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2.9. Қияликлар турғунлигини ошириш учун ташқи призмаларни максимал тарзда айниқса тўғон юқори чўққисига яқин жойлашган доирада зичлаштириш, шунингдек қияликларни тош ташлаш билан ёки темир бетон плиталар билан маҳкамлаш кўзда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2.10. Тупроқ тўғонларнинг сейсмик турғунлигини ошириш юзасидан мавжуд чора-тадбирларга шунингдек қуйидагилар киради:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиншоот баландлиги бўйича ўзгарувчан хар-хил сатҳларда сурилишга қарши таҳминан бир хил турғунликдаги хусусиятга эга қияликларни тўлдириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтархда эгри чизиқ ҳосил қилувчи дўнгликларни ВБ тўғонлар ўқи томон (аркасимон) кўринишдаги шакл бериш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдара чеккалари билан туташ жойларда ядро қалинлигини кўпайтириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғонлар бермаларини (айниқса юқори қияликда), шунингдек тўғонлар юқори чўққиларини кенгайтириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтупроқларни турли материаллар билан, кичик ва ўрта баландликдаги тўғонлар учун (масалан, метал тўр билан) арматуралаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаланд тўғонларнинг юқориги таянч призмаси чўққига яқин қисмини, ўзаро пўлат арматура билан қайишқоқ тарздаги горизонтал антисейсмик темирбетон элементлар билан жиҳозлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғонларнинг юқориги чўққиси яқинида тупроқбетон доиралари жиҳозлаш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСейсмик юкланишлар ва таъсирлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2.11. Тупроқ тўғонларнинг сейсмик турғунлик ҳисобларида қуйидаги сейсмик юкланишлар ва таъсирлар ҳисобга олиниши лозим: иншоотнинг оғирлигидан ҳосил бўлувчи сейсмик инерцион юкланишлар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқўшилган сув массаси туфайли босим (ёки гидродинамик босим);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчўкинди лойқаларининг динамик босими.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғон юқори чўққисини юқори бьефи ҳисобий сув сатҳидан юқорилаштириш вазифаланишида сув омборида сейсмик таъсирлар натижасида юзага келувчи гравитация тўлқини ҳисобга олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2.12. Тупроқ тўғонларнинг бир ўлчамли ва икки ўлчамли схемалар бўйича мустаҳкамлик ҳисобида горизонтал сейсмик таъсир ҳисобга олиниши лозим (иншоот ўқига бўйлама ва кўндаланг йўналишда).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФазовий схема бўйича ҳисобда планда шу йўналишга эга ва горизонтал текисликка 300 бурчак остида йўналган сейсмик таъсирлар ҳисобга олиниши мақсадга мувофиқ.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўндаланг ва зарур холда бўйлама сейсмик юкланиш таъсири алоҳида ҳисобга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2.13. Тупроқ тўғонларининг турғунлик ҳисобида хавфли горизонтал (иншоот ўқига бўйлама ёки кўндаланг) ёки горизонтал текисликка 300 остида йўналган оғма сейсмик таъсирни, фазовий схема бўйича ҳисобда сейсмик таъсирнинг учта ташкил этувчисини ҳисобга олиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда асоснинг сейсмик тезланиш вектори модулининг қиймати А га тенг қилиб қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2.14. k нуқтага қўйилган, ва хусусий тебранишларнинг i-тонга мувофиқ келувчи, тўғон оғирлиги туфайли танланган йўналишдаги ҳисобий сейсмик инерцион юкланиш Sik, қуйидаги формула билан аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSik қ K1 K2 Soik (1)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбунда K1 — йўл қўйилувчи шикастликларни ҳисобга олувчи коэффициент бўлиб, тупроқ тўғонлари учун 0,25 га тенг этиб қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishK2 — тузилмавий ечимларини ҳисобга олувчи коэффициенти бўлиб, тупроқ тўғонлари учун, уларнинг баландлиги 60м. гача бўлганда-0,8, 100м дан баланд бўлганда-1: этиб қабул қилинади; бу баландликлар қийматлари оралиғида эса чизиқли интерполяция бўйича қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSoik — иншоотнинг хусусий тебранишларининг i-тони учун сейсмик юкланиш қиймати бўлиб, қаттиқ деформацияланиш тахминида қуйидаги формула бўйича аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSoik қ Qk АbiKΨηik (2)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда Qk иншоот элементининг k нуқтага оғирлиги бўлиб, бунда қўшилган сув массасини 2,24:2,25 б. кўрсатмаларига мувофиқ ҳисобга олиниши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishА — коэффициент бўлиб, унинг қиймати 7,8,9 балл ҳисобий сейсмиклик учун мувофиқ равишда 0,12; 0,24; 0,48 сонларга тенг этиб қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbi — иншоотнинг хусусий тебранишининг i-тонига мувофиқ келувчи динамиклик коэффициенти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДинамик коэффициенти bi 1. Расмдаги графиклар бўйича, ёки кейинги тоифадаги тупроқлар учун Тi иншоотлар хусусий тебраниш даврларига боғлик равишда i-тон бўйича бўлган формулалар орқали қабул қилинади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishI тоифа biқ1/Тi, аммо кўпи билан 3, Тi£0,15с бўлганда эса қуйидаги формула бўйича
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbi қ 1,5 Қ 10Тi (3)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishII тоифа biқ1,1/Тi, аммо кўпи билан 2,7, Тi£0,15с бўлганда эса қуйидаги формула бўйича
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbi қ 1,5 Қ 5Тi (4)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIII тоифа biқ1,5/Тi, аммо кўпи билан 2, Тi<0,2 бўлганда эса қуйидаги формула бўйича
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbi қ 1,5 Қ 2,5Тi (5)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБарча холларда Кψβi боғланиш камида 0,8 этиб қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKy — материал кўриниши иншоотлар тузилиши ва сейсмик таъсирлар жадаллигига боғлик коэффициент бўлиб, тупроқ тўғонлари учун майдон сейсмиклиги 7,8 балл бўлганда 0,70 га тенг этиб, майдонлар сейсмиклиги 9 балл бўлишида-0,65га тенг этиб қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishηikj — иншоотнинг i тон бўйича унинг хусусий тебранишларида деформацияланиш шаклига хамда юкланиш жойлашган ерга боғлик коэффициент бўлиб қуйидаги формула бўйича аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
| (6) |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда uikj — k нуқталарнинг (j қ 1, 2, 3) учта нуқталар бўйича ўзаро ортогонал йўналишларда кўчиш проекциялари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— сейсмик таъсири вектори 
сейсмического воздействия и перемеҳений uikj кўчиш орасидаги бурчаклар косинуслари.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishРис. 1. 1, 2, 3 — сейсмик хусусиятлари бўйича мувофиқ равишдаги I, II, III тоифа тупроқлари учун bi, (Ti;) динамиклик коэффициентининг спектрал графиклари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2.15. Бир ўлчамли схема бўйича ҳисобларда сейсмик юкланишларнинг горизонтал ташкил этувчисини аниқланишда (2формуладаги) оғма тарздаги сейсмик таъсир бўлмиш A катталикни 0,87 га кўпайтириш лозим, вертикал ташкил этувчисини аниқланишда эса 0,5 га кўпайтирилиб, βiηik қ 1 қиймат қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2.16. Бир ўлчамли схема бўйича тўғон оғирлиги туфайли юзага келувчи ҳисобий горизонтал сейсмик юкланиш кўриб чиқилаётган кесимда қуйидаги формула бўйича аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
(7) |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбунда Si — i — тон тебраниши учун ўша кесимдаги ҳисобий юкланиш бўлиб, қўйидаги формула бўйича аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSi қ Soik қ QkAβiKΨηik (8)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSрk сейсмик юкланиш ёки арk қ Sрk / Qk тезланишларнинг g улушларда ифодаланган ҳисобларида, ҳисобга олинувчи хусусий тебранишлар шакллари (ХТШ) бир ўлчамли схема бўйича қуйидаги формуладан фойдаланиши лозим қайсики тўғоннинг асос билан туташ доирасида инерцион юкланишга аниқлик киритади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
(9) |
,Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2.17. Тўғон оғирлиги туфайли юзага келган сейсмик юкланишларни ҳисоблашда икки ўлчамли ва уч ўлчамли схемалар бўйича кияликлар турғунлигини синаш учун, қуйидаги формула билан аниқланувчи иншоотнинг k нуқталаридаги ҳисобий аpk тезланишлардан фойдаланиш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
(10) |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСейсмик тезланишлар қияликнинг сирғаниб тушаётган қисмининг алоҳида ажралган бўлими оғирлигига кўпайтирилади, бунинг натижасида ҳосил қилинган сейсмик таъсирлар мувофиқ равишда бўлимлар оғирлик марказларида қўйилган деб ҳисобланади хамда бўлимлар турғунлиги ҳисобларида квазистатик кучлар каби ҳисобга олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2.18. Қоясиз асоснинг қисмини қамраш билан бажарилувчи иншоот қияликлари турғунлиги ҳисобларида, сурилувчи қисмга берилувчи инерцион юкланишларни АК1 га тенг бўлган асос тезланишларида аниқлаш жоиз.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2.19. Бир ўлчамли схема тупроқ тўғонлари ҳисобларида, хусусий тебранишларнинг камида уч шакли ҳисобга олиниши, икки ўлчамли схема бўйича эса — камида 15 шакли ҳисобга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2.20. I-II синф тупроқ тўғонлари қурилишини асослашда (техник иқтисодий ҳисоб ТИХ ва техник иқтисодий асослаш ТИА) хамда III-IV синф тупроқ тўғонлари лойиҳалаштиришда сейсмик юкланишларни аниқлаш учун фақат паст тондаги тебранишлар хамда иншоотларнинг шу тонга жавоб берувчи яқинлашган шаклларни ҳисобга олишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2.21. Тупроқ тўғонларнинг даврлари (частоталари) ва хусусий тебранишлар шакллари (ХТШ) ҳисоблари бир ўлчамли схема бўйича 2 мажбурий илова талабларига мувофиқ амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishI-II синф тупроқ тўғонлари учун даврлар ва хусусий тебранишлар шкалалари коэффициенти аниқлаш, қуйидагиларни ҳисобга олинишига имкон берувчи икки ўлчамли ва уч ўлчамли (Lгр/Нпл<4 бўлганда) ҳисоблаш схемалари бўйича ҳисобларни амалга ошириш орқали бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғонлар ва асослар ҳақиқий геометрияси: турли элементларнинг мавжудлиги тупроқлар динамик тавсифларининг динамик деформациялар статик кучланишлар ва амплитудаларга боғлиқлиги:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishасоснинг ишловга берилиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув омборини тўлдирувчи суюқлик билан ўзаро таъсири;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбошқа омиллар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2.22. Асос тупроғи ва тўғон жисми деформацияланишлари ўлчовдош бўлган холда, асоснинг шу қисмини тўғоннинг ҳисобий доирасига киритиш зарурдир.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2.23. Иншоотнинг сув ичига ботиб турувчи Qk элементларининг оғирлиги сувнинг муаллақлаштирувчи таъсирини ҳисобга олмаган ҳолда аниқланиши лозим. Бу элементнинг ғоваклари бўшлиқларидаги сувнинг оғирлиги қўшимча равишдаги оғирлик сифатида ҳисобга олиниши лозим. Сувнинг Qk катталикга бўлган инерцион таъсирини ҳисобга олишда твg га тенг бўлган қўшилган сув массаси оғирлигини қўшиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда mв — қўшилган сув массаси бўлиб 2.24.б кўрсаткичларига
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмувофиқ аниқланади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishg — оғирлик кучи тезланиши.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСув сатҳидан пастда жойлашган, тўғонни бўлимларга ажратиш элементи оғирлиги бўлиб, сувга тўйинган деб қаралган холда ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2.24. Сейсмик таъсирнинг горизонтал йўналишида, қиялик юзаси майдоннинг бирлигига тўғри келувчи қўшилган сув массаси mв, қуйидаги формула бўйича аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmв қ ρвhμψ (11)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбунда ρв — сувнинг зичлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishh — иншоот қиялигидаги кўриб чиқилаётган нуқта олдидаги сув чуқурлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishμ — қўшилган сув массасининг ўлчамсиз коэффициенти бўлиб, қуйидаги формула бўйича аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishμ қ Rsin3θ (12)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishR — кўриб чиқилаётган сатҳ ости босимли ёқдаги (h) нуқтанинг чуқурлашишининг сув омбордаги (Н) сув чуқурлигига бўлган нисбатига боғлиқ бўлган коэффициент h координатанинг бошланиши юқори бьеф белгисида.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
h / Н |
0,1 |
0,2 |
0,3 |
0,4 |
0,5 |
0,6 |
0,7 |
0,8 |
0,9 |
1,0 |
|
R |
0,23 |
0,36 |
0,47 |
0,55 |
0,61 |
0,66 |
0,70 |
0,72 |
0,74 |
0,74 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishq — босим ёқнинг оғиш бурчаги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishψ — сув омбори узунлигининг чекланганлигини ҳисобга олувчи ўлчовсиз коэффициент, ψқ1.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2.25. Иншоот массаси туфайли хамда қўшилган сув массасининг жами сейсмик юкланишни аниқлаш қуйидаги ҳолатлар асосида амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИншоотлар тузилмаларининг хусусий тебраниш шакллари сувли муҳитнинг таъсирини ҳисобга олиш ёки ҳисобга олмасликда бир хил мазмун касб этади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТузилмаларнинг хусусий тебранишлар даври сувли таъсирини ҳисобга олганда, (баландлиги, ўрталик юзаси бўйича ва х.к.) иншоот оғирлиги бир текисда тақсимланиш холларида қуйидаги формула бўйича аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
(13) |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда Ti — тузилмаларнинг хусусий тебранишларининг сувли муҳит таъсири ҳисобга олинмаганидаги даври;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishт — иншоот оғирлиги (узунлик, майдон, ҳажм бирлигига);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmbi қ gвhmiy бир текисда тақсимланган инерцион таъсир бўйича эквивалент I қтон бўйича тебранишдаги қўшилган сув массаси.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚўшилган сув оғирлигининг ўлчамсиз коэффициенти m қиймати 2.24 да келтирилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЖами сейсмик юкланиш (иншоот оғирлиги ва қўшилган сув массаси туфайли) қуйидаги формула бўйича аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSoik қ K1K2QkAβiKyηikj (14)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда Qk, A, К1, K2, Ky (1) ва (2) формуладаги каби маънога эга, bi коэффициент 1 расмдаги графиклар бўйича ёки қўшилган сув массасининг ҳисобга олган ҳолда аниқланувчи Ti* даврларнинг миқдорига боғлик холда (3) ва (5) формулалар орқали қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСув муҳити таъсирини ҳисобга олинган ҳолдаги шакл коэффициенти қуйидаги формула билан аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
(15) |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда Qk — k нуқтага нисбатлаштирилган иншоот элементининг оғирлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishgвhmy — қўшилган сув оғирлиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2.26. 2.26. Тўғон чўққисининг ҳисобий сув сатҳидан юқори бўлишини тасдиқланишида ҳисобга олинувчи, h £ 100 м чуқурликдаги сув омборида сейсмик таъсирдан юзага келувчи гравитация тўлқинининг баландлиги ∆h, м, тектоник бузилишлар доираларда унинг мавжуд бўлмаслигида, қуйидаги формула билан аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
(16) |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда g — эркин тушиш тезланиши.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТ0 — муҳандислик сейсмологик тадқиқотлар маълумотлари бўйича аниқланувчи сув омбори туби сейсмик тебранишларнинг устунликдаги даври, маълумотлар мавжуд бўлмаслигида эса Т0қ0,5с га тенг этиб қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЧуқурлиги h>100 м бўлган сув омборининг тубида мавжуд ёриқлар бўйича Jқ6-9 балл жадалликдаги зилзилалар чоғида сейсмотектоник деформациялар (қўзғалиш ва сурилишлар) вужудга келиш эҳтимоли мавжуд ҳолларда гравитацион тўлқин баландлиги ∆h, м, қуйидаги формула бўйича аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish∆h қ 0,4 Қ 0,76 (J — 6) (17)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2.27. Иншоотнинг босимли доираси бўйлаб йўналган сейсмик таъсирини ҳисобга олган ҳолда тупроқ тўғонларининг ҳисобларида сувли муҳит таъсирини ҳисобга олинмаслигига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. БЕТОН ВА ТЕМИРБЕТОН ТЎҒОНЛАР
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУмумий низомлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.1. Бетон ва темирбетон гидротехника иншоотлари: гравитацион, контрфорс ва аркали тўғонлар, шунингдек дамловчи деворлар, сув қабул қилгич, тиндиргич, сув чиқаргич ва шунга ўхшаш иншоотларни, охиргиларни хусусий ўзига хослигини ҳисобга олган ҳолда лойиҳалаштиришда ушбу қисм талаблари ҳисобга олиниши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.2. Бетон ва темирбетон гидротехника иншоотлари учун чегаравий ҳолатлар мувофиқ кўринишдаги гидротехника иншоотларини лойиҳалаштириш бўйича ҚМҚ боблари кўрсатмаларига мувофиқ равишда ўрнатилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.3. Баландлиги 60м гача бўлган бир бутунлаштирилмаган кўндаланг чоклар орқали қирқилган гравитацион тўғонларнинг барча синфлари учун, шунингдек контрфорс тўғонларнинг иншоот ўқига кўндаланг йўналишдаги горизонтал сейсмик таъсирларга бўлган сейсмик турғунликларни ҳисоблаш учун бир ўлчамли ҳисоб схемаси (қаттиқ асос устидаги таранг стержен консол) қўлланилиши лозим. Ҳисоб алоҳида бўлинма учун ёки тўғоннинг иншоот ўқи бўйлаб 1м қалинликдаги қисми учун бажарилиши лозим. Кўрсатилган ҳисобий схемадан шунингдек тўғоннинг ўқига кўндаланг горизонтал, сейсмик таъсирларидаги бир бутунлаштирилган ва штрабланган кўндаланг чоклар (иншоотнинг фазовий ишини ҳисобга олмаган холда) билан бўлган гравитацион тўғонлар мустаҳкамлигининг яқинлаштирилган ҳолда баҳолаш учун фойдаланилади. Баландлиги 60 м.дан ортиқ I-II синф тўғонлари учун кўрсатилган ҳисоблаш схемасидан фақат (ТИХ ва ТИА) асослашлар бўлгандагина фойдаланиш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБетоннинг таранглик модулининг 5-10 ва ундан ортиқроқ асос деформацияси модулига бўлган нисбатларида, таранг консол схемаси ўрнига, таранг асос устига тебранувчи қаттиқ жисм схемасидан фойдаланилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.4. Баландлиги 60 м.дан ортиқ гравитацион тўғонларнинг I-II синфлари учун кучланган-деформация ҳолатларини (КДХ) аниқлашда икки ўлчамли таранг асос устида текис таранг жисм схемадан фойдаланиши зарур. Бу схемадан шунингдек консол стержени схемаси каби ҳолатларда исталган синфдаги тўғонларни ҳисоблашда фойдаланилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.5. Бир бутунлаштирилган ёки штрабелли кўндаланг чокли гравитацион тўғонлар сейсмик турғунлигини ҳисоблаш учун таранг асос устида 3 ўлчамли таранг жисм схемаси қўлланилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.6. Контрфорс тўғонларнинг иншоот ўқи бўйлаб сейсмик таъсирларига бўлган ҳисобларида таранг асос устига таянувчи — плита схемасидан фойдаланилади. Бу ҳолда контрфорс тўғон бўлинмаси таранг асос устига ҳамда қўшни контрфорсларга таянувчи ўзгарувчан қалинликдаги плита деб қаралади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу схемадан шунингдек бир бутунлаштирилган ёки штрабланган кўндаланг чокка эга бўлган тўғри чизиқ ўқли гравитацион тўғонларнинг иншоот ўқига кўндаланг сейсмик таъсирларига бўлган сейсмик турғунлигини ҳисоблаш учун фойдаланилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.7. Аркали тўғонлар сейсмик турғунлигини ҳисоблаш учун таранг асос устига таянувчи ўранма-схемаси қўлланилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.8. Минора туридаги иншоотлар сейсмик турғунлигини ҳисоблаш учун фақат кўндаланг эгилиш деформацияларини ҳисобга олиш етарли бўлишида стерженли консолли ҳисоб схемасидан фойдаланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.9. Бетон ва темирбетон тўғонларининг статик мустаҳкамлик тавсифларидан фойдаланган ҳолдаги статик юкланишларга бўлган ҳисобларида ишлаш шароитлари коэффициенти қиймати 1,2 га тенг этиб қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЖойлаштириш ва тузилмаларга оид тадбирлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.10. I-II синф бетон ва темирбетон тўғонларини механик хусусиятлари бўйича кескин фарқ қилувчи жинсларидан иборат қарама-қарши қирғоқ қияликлари чегараларидаги ер қисмларида жойлашишида махсус асослаш амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.11. Бетон тўғонларни кесимлаш схемасини танлашда тўғон асосда ёки иншоотларнинг босим доирасининг сув ўтказувчанлигини бузмаган ҳолда улар қисмларини нисбий сурилишига йўл қўювчи тузилмаларни кўзда тутувчи қирғоқ қияликларида кучсизлашган доиралар мавжудлиги ҳисобга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.12. Бетон тўғонлар сейсмобардошлигини ошириш юзасидан тадбирларга қуйидагилар киради:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиншоотнинг чўққиолди қисмидаги бетон ҳажмини енгиллаштирилган каллаклар тузилмасини қўллаш, контрфорслар жиҳозлаш ёки тўғон чўққисидаги йўлнинг ўтиш қисмини қувватлаб турувчи рамали тузилмадан фойдаланиш ҳисобига камайтириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаркали тўғонларнинг чўққиолди доирасида бўшлиқлар жиҳозлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishконтрофорсларнинг қаттиқлигини ошириш ва улардаги динамик кучланишларни камайтириш учун контрофорслар оралиқларига
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкўндаланг тиргак хариларини жиҳозлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаркали тўғонларнинг юқори қисмида арматуралардан бўлган горизонтал антисейсмик белбоғлар жиҳозлаш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishматематик услублардан фойдаланилган ҳолда тўғонлар профилини энг мақбул ҳолга келтириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishюқори ва қуйи бъефлар томонидан пластик материал (масалан: битумли материаллар билан тўлдирувчи махсус вертикал чок қирқимларини жиҳозлаш);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаркали тўғон айланаси бўйлаб периметриал чок жиҳозлаш:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкучсиз асосларда тўғонларнинг туташ доираларини арматуралаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғон жисмида унда динамик кучланишлар тақсимланишини ҳисобга олган ҳолда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмустаҳкамлиги бўйича доиралаштириш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.13. Кема боғлаш иншоотлари қоидага кўра тупроқнинг бир томонлама босимга учрамовчи тузилмалар кўринишида барпо этилиши лозим. Бу шартни бажаришни иложи бўлмаса қоясиз асослар бўлишида анкерланган пўлат шпунтли деворлар, қояли асослар бўлишида эса гигант массивлардан деворлар қўлланилиши лозим. 7-8 баллик сейсмикликда шунингдек иншоотларнинг бир бутунликда бўлишини кучайтирувчи махсус тузилмавий тадбирларни бажариш билан оддий массивлардан иборат терилмалар асосидаги йиғма тузилмалар қўлланилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДеворлар ортига солиш учун мумкин қадар катта ички ишқаланиш бурчагига эга бўлган қум ва тошлар қўлланилиши лозим, тошли призмалар юлуқ тошдан барпо этилиши мақсадга мувофиқдир. Девор ортига солинмалар ҳар қайси солинувчи қатламнинг зичлаштириши билан қатлам-қатлам тарзда амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.14. Дамловчи деворлар баландлиги пойдеворлар тагидан бошлаб ҳисобланганда, қуйидагилардан кўп бўлмаслиги лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳисобий сейсмиклик 8 балл бўлганда — 12 м;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9 балл бўлганда — 10 м.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДамловчи деворларни ҳар қайси бўлинмаси таглигини бир жинсли тупроқлар устида жойлашишини ҳисобга олган ҳолда узунлиги бўйлаб икки ёғи очиқ вертикал чоклар билан ажратиш жоиз. Бўлинма узунлиги 15м дан ортиқ бўлмаслиги лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДамловчи деворнинг қўшни бўлинмалари асосларининг турли баландликларда жойлашишида, асоснинг бир белгисидан бошқасига ўтиш камар баландлигини унинг узунлигига бўлган нисбати 1:2 каби камарлар тарзида амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДамловчи деворларни тескари ровоқлар кўринишида қўлланишга йўл қўйилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.15. Минора туридаги иншоотларни сейсмик таъсирларини ҳисобга олган ҳолда лойиҳалаштиришда қуйидагилар тавсия этилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмувозанатловчи минораларнинг шундай тузилмасини қабул қилиниши лозимки, қайсики уларда иншоотнинг хусусий оғирлиги туфайли устун келувчи масса ва сув массаси бир баландлик сатҳда тўпланмаган бўлсин. Шу мақсадларда вертикал қаттиқлик қобиқлари орқали кучайтирилган стакан туридаги қобиқлар кўринишида лойиҳалаштирилувчи темирбетон минораларга афзалликни қаратилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishминора устини бетонлаштиришда оралиқ чокларда бир бутун тарзда бетонланишини таъминлаш зарурлигига алоҳида эътибор берилади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкўндаланг арматура (ҳалқасимон) стерженлари орасида шундай минимал қадам белгилаш лозимки, қайсики бунда миноранинг ўзгарувчан эгилиш деформацияларида узун стерженларининг бўртиб чиқиш эҳтимоллари истисно этилсин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСейсмик юкланиш ва таъсирлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.16. Бетон ва темирбетон тўғонларнинг сейсмобардошлик ҳисобларида қуйидаги сейсмик инерцион юкланишлар: қўшилган сув массаси туфайли гидродинамик босим;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчўкиндиларнинг динамик босими.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғон чўққисининг ҳисобий сув сатҳидан ортиқ бўлишини белгиланишда сув омборида сейсмик таъсирлар туфайли вужудга келиши гравитацион тўлқин баландлиги ҳисобга олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.17. Ағдарилишга ёки сурилишга қарши турғунлик ҳисобларида, шунингдек горизонтал ва оғма консолли тузилмаларни ҳисоблашда вертикал сейсмик юкланиши ҳисобга олиниши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.18. Оддий тузилмага эга бўлган ва вертикал йўналишдаги юқори қаттиқлиги билан ва бир ўлчамли ва икки ўлчамли схемалар билан ажралиб турувчи бетонли гравитацион тўғонлар мустаҳкамлигини ҳисоблашда фақат иншоотнинг ўқига узуна ва кўндаланг йўналган горизонтал сейсмик таъсирлар ҳисобга олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.19. Алоҳида таянчлар ва шунга ўхшаш иншоотлар вертикал текисликларда энг кам ва энг кўп қаттиқликдаги сейсмик таъсирларни ҳисобга олган ҳолда ҳисобланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.20. Бетондан гравитацион ва аркали тўғонларнинг ҳисобларида алоҳида уйғунликга кирувчи бошқа кўринишдаги юкланишлар билан бир қаторда сейсмик юкланишларнинг горизонтал ва вертикал ташкил этувчилари ҳисобга олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАркали тўғонларнинг турғунлик ҳисобларида шунингдек иншоот томонидан қояли асосга узатувчи ва қирғоқ таянчларининг турғунлик ҳисоблари учун фойдаланувчи кучлар ҳам аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.21. Иншоотлар турғунлиги ҳисобларида қоясиз асоснинг қўзғалувчи қисмига берилувчи инерцион юкланишлар асоснинг АК1 га тенг бўлган силжиш тезланишларида аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.22. Бетон ва темирбетон тўғонларни бир ўлчамли схема бўйича ҳисобларида хусусий тебранишларнинг камида 3 шакли икки ўлчамли схема бўйича ҳисобларда эса камида 10 шакли ҳисобга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.23. Минора туридаги иншоотларга таъсир этувчи сейсмик инерцион юкланишларни аниқлашда, хусусий тебранишларнинг камида уч шакли ҳисобга олиниши лозим. Бундан ташқари асоснинг таранг берилувчанлиги хусусан агар у қояли тупроқ ҳолида мавжуд бўлса ҳам, минорали иншоот пойдеворининг асос устида айланиши ҳисобга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.24. Чегараловчи бандаргоҳ иншоотлари туридаги қаттиқ массивли иншоотлар устига, қоясиз асослардаги бетонли сув ташлаш тўғонларига берилувчи сейсмик юкланишлар таранг асос устидаги қаттиқ жисм каби аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.25. Танланган йўналишда тўғон оғирлиги Sik туфайли юзага келувчи k нуқтага қўйилган ва хусусий тебранишларнинг I-тонига мувофиқ келувчи ҳисобий сейсмик инерцион юкланиш (1) ва (2) формулалар қуйидагича аниқланади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда K1 — йўл қўйилувчи шикастликларни ҳисобга олувчи коэффициент, бетон ва темирбетон тўғонлар учун 0,25 га тенг қилиб олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishK2— тузилмавий ечимларни ҳисобга олувчи коэффициент бўлиб, бетон ва темирбетон тўғонлар учун уларнинг баландлиги 60м.гача бўлганда-0,8; 100м.дан юқори бўлганда-1: Бу қийматлар оралиғидаги баландликларда эса чизиқли интерполяция бўйича қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгде Qk — иншоот элементининг k нуқтага нисбатан оғирлиги, бунда 3,22 б. Кўрсатмаларга мувофиқ қўшилган сув массасини ҳисобга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishА — коэффициент, унинг қиймати 7,8,9 балл ҳисобий сейсмиклик учун мувофиқ равишда 0,12; 0,24; 0,48 га тенг этиб қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbi — иншоотларнинг хусусий тебранишларнинг I-тонига мувофиқ келувчи динамиклик коэффициенти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДинамик коэффициенти bi (3),(4),(5) формулалар бўйича аниқланади. Барча ҳолатларда Kybi кўпайтмалар камида 0,8 этиб қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKy — материаллар кўриниши, иншоотлар тузилмалари ҳамда сейсмик таъсирлар жадаллигига боғлик коэффициенти бўлиб, бетон ва темирбетон тўғонлар учун майдонлар сейсмиклиги 7-8 балл бўлишида 1га тенг этиб, майдонлар сейсмиклиги 9 балл бўлишида-0,8 га тенг этиб қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishηikj — иншоот деформацияси шаклига боғлик коэффициент бўлиб унинг i-тони бўйича хусусий тебранишларда ва юкланиш жойлашишида (6) формула бўйича аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда uikj— k — нуқталарнинг уч (jқ1, 2, 3) ўзаро ортогонал йўналишлари бўйича ҳаракат проекциялари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— сейсмиклик таъсир вектори ҳамда uikj ҳаракатлар йўналишлари ораларидаги бурчаклар косинуслари.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.26. Сейсмик таъсирнинг горизонтал йўналишларида қиялик юзасининг майдони бирлигига тўғри келувчи қўшилган сув массаси mв (11) формула бўйича аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда ρв— сувнинг зичлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishh — иншоот олдидаги сувнинг чуқурлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishμ — 2 ва 3 жадваллар бўйича аниқланувчи қўшилган сув массасини ўлчовсиз коэффициенти 2 ва 3 жадвалларда кўзда тутилмаган ҳолатлар учун қўшилган сув массаси махсус ҳисоблар орқали аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
2-жадвал |
|
Иншоот ҳаракати тавсифи |
Коэффициентлар |
|||
|
m |
D |
W |
c |
|
|
1. zc¹ h бўлганда берилувчи асос устидаги вертикал босим ёқли деформацияланмайдиган иншоотнинг айланишининг тебраниши |
|
|
|
|
|
Шу каби zcқ h бўлганда |
- |
|
0,436 |
0,528 |
|
Шу каби zcқ0 бўлганда |
|
|
0,325 |
0,646 |
|
2. Деформацияланмайдиган иншоотларнинг горизонтал илгариланма ҳаракати: |
|
|
|
|
|
вертикал босим ёқли |
R |
R |
0.543 |
0.6 |
|
оғма босим ёқли |
Rsin3q |
Rsin2q |
0.543Rsinq |
0.6 |
|
3. Деформацияланмайдиган вертикал босим ёқли V симон дарадаги иншоотларнинг горизонтал-илгариланма ҳаракати |
m1 |
Dқm1 |
- |
- |
|
4. Вертикал босим ёқли консол туридаги иншоотларнинг горизонтал эгма тебранишлари |
|
|
- |
- |
|
5. Вертикал босим ёқли консол туридаги иншоотларнинг горизонтал сурилма тебранишлари |
|
|
- |
- |
|
6. Сув олиш миноралари туридаги алоҳида турувчи вертикал иншоотлари кўприклар таянчлари, кўндаланг кесими юмалоқ шаклдаги қозиқ оёқнинг горизонтал тебранишлари |
|
|
|
|
|
7. Шу каби кўндаланг кесимли квадрат шаклда |
|
|
|
|
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭслатма:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishI. Коэффициентлар R, G, m1, С1, С2, С3 — 13 жадвал бўйича қабул қилинади; z — босим ёқнинг нуқтаси ординати, қайсики унинг учи қўшилган сув массаси миқдори ҳисоблаб чиқилади (координаталар бошланиши сув юзаси баландлигида қабул қилинади); zc — айланиш маркази ординатаси бўлиб сув муҳити таъсирини ҳисобга олмаган холда иншоот ҳисоби орқали аниқланади; q — босим ёқининг горизонталга бўлган оғиш бурчаги; d1 — кўндаланг кесим диаметри, м; d2 — кўндаланг кесим квадратининг томони, м; а — сув муҳитининг АК1 катталикга таъсирини ҳисобга олмаган холдаги тўғон ҳисобидан аниқланувчи чўққи тезланишининг нисбати.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Босим ёқининг оғиш бурчаги q > 75° бўлган ҳолатда, ўлчамсиз коэффициентлар қийматлари вертикал босим ёқ учун бўлгани каби қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. m1 — ўлчамсиз коэффициенти қиймати симметрик аркали тўғонларнинг саркесими учун 4 жадвал бўйича қабул қилинади. Аркали тўғоннинг қолган қисмлари учун бу коэффициентнинг қиймати чизиқли равишда товонларда 1,3 m1 гача кўпаяди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-жадвал | |
Ҳисоблаш схемаси | m коэффициентлари қиймати |
Берилувчан асос устида вертикал босим ёки деформацияланмайдиган иншоотнинг айланишининг тебранишлари |
|
Деформацияланмайдиган | |
Оғма деворнинг вертикал деворнинг горизонтал тебранишлари | 0,543 сos3a 0,544 |
Четлари бўйича ошиқ мошиқ холида ишланган вертикал деворининг эркин тебранишлари | mIқ0,516 mIIқ0,229 |
Асосда қаттиқ бириктириб ишлаган хамда юқориги тугулувчанлиги қисмида ошиқ-мошиқ холида ишланган вертикал деворнинг эркин тебранишлари | mIқ0,444 mIIқ0,230 |
Икки томонидан қаттиқ холда ишланган вертикал деворнинг эркин тебранишлари | mIқ0,476 mIIқ0,190 |
Консол туридаги вертикал босим ёки иншоатларнинг эгилма тебранишлари | mIқ0,238 mIIқ0,326 |
Вертикал босим ёки деформацияланмайдиган иншоатларнинг горизонтал илгариланма кўчиши | |
Ингичка учбурчаклик дарада; | 0.32 |
Ярим доира кесимли дарада; | 0.43 |
Сезиларли оғишда чуқурлиги ўзгарувчан тўғри тўртбурчак симон дарада | 0.32 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭслатма. mI и mII — хусусий тебранишларнинг I ва II шаклларига мувофиқ келувчи қўшилган сув массалари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha — босим юкининг вертикалдаги нисбатан оғиш бурчаги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-жадвал | ||||||||||||
Ўлчовсиз коэффициентлар | z/h нисбат | |||||||||||
0,1 | 0,2 | 0,3 | 0,4 | 0,5 | 0,6 | 0,7 | 0.8 | 0,9 | 1 | |||
R | 0,23 | 0,36 | 0,47 | 0,55 | 0,61 | 0,66 | 0,7 | 0,72 | 0,74 | 0,74 | ||
G | 0,12 | 0,23 | 0,34 | 0,45 | 0,55 | 0,64 | 0,72 | 0,79 | 0,83 | 0,85 | ||
m1 | qқ90° | b/hқ3:1 | 0,22 | 0,38 | 0,47 | 0,53 | 0,57 | 0,59 | 0,61 | 0,62 | 0,63 | 0,68 |
b/hқ2:1 | 0,22 | 0,35 | 0,41 | 0,46 | 0,49 | 0,52 | 0,53 | 0,54 | 0,54 | 0,55 | ||
b/hқ1:1 | 0,21 | 0,29 | 0,35 | О,ЗЗ | 0,41 | 0,43 | 0,44 | 0,45 | 0,45 | 0,44 | ||
qқ30° b/h — нисбатларининг ҳаммаси учун | 0,08 | 0,15 | 0,18 | 0,22 | 0,23 | 0,23 | 0,22 | 0,2 | 0,18 | 0,15 | ||
C1 | 0,07 | 0,09 | 0,1 | 0,1 | 0.09 | 0,08 | 0,07 | 0,07 | 0,06 | 0,06 | ||
C2 | 0,04 | 0,09 | 0,13 | 0,18 | 0,23 | 0,28 | 0,34 | 0,38 | 0,42 | 0.43 | ||
C3 | 0,86 | 0,73 | 0,59 | 0,46 | 0,34 | 0,23 | 0,14 | 0,05 | 0,02 | 0 | ||
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭслатма:. b — сув юзаси сатҳидаги кенглиги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishψ — ўлчовсиз коэффициент бўлиб сув ҳавзаси узунлигининг чегараланишини ҳисобга олади. l/h ³ 3 учун 1га тенг этиб, 1/h < 3 учун эса 5 жадвал бўйича қабул қилинади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishl — иншоат билан сув ҳавзасининг сувнинг эркин юзасидан 2/3 А чуқурликдаги унга қарама қарши турувчи қирғоғи орасидаги масофа (шлюзлар ва ўхшаш иншоатлар учун уларнинг қарама-қарши деворлари оралиқлари).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
5-жадвал |
|||||||||||
|
l/h нисбат |
0,2 |
0,4 |
0,6 |
0,8 |
1 |
1,2 |
1,4 |
1,6 |
1,8 |
2 |
2,5 |
3 |
|
y ўлчовсиз коэффициенти |
0,26 |
0,41 |
0,53 |
0,63 |
0,72 |
0,78 |
0,83 |
0,88 |
0,9 |
0,93 |
0,96 |
1 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.27. Қоясиз асос устида барпо этилувчи бетон ва темирбетон тўғонлар учун 2 ва 3 жадваллардан фойдаланилган ҳолда уларнинг лойиҳалаштиришнинг дастлабки босқичларида қаттиқроқ жисм каби айланиш ва сурилиш тебраниши, қояли асос устида эса эгилиш ва сурилиш деформацияси ҳисобга олиниши лозим. Ҳисобий кўрсаткичлар сифатида қўшилган сув массасининг максимал қийматини ҳосил қилинишига олиб келувчи тебранишлар қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.28. Сув олиш миноралари, кўприклар таянчлари ва қозиқ устунлар туридаги алоҳида турувчи иншоотлар учун тузилма узунлик бирлигига тўғри келувчи қўшилган сув массаси қуйидаги формула бўйича аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmB қ pBd2μ (18),
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда d — иншоотнинг думалоқ тури диаметри ёки квадрат кўндаланг кесими томонлар ўлчами;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishμ — 2 жадвал бўйича қабул қилинувчи ўлчовсиз коэффициент.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚозиқ оёқнинг кўндаланг тебранишлардаги сувнинг узуна массаси mв, қозиқ оёқ узунлиги бирлигининг ҳажмига эквивалент ҳажмдаги сув массасига тенг этиб қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.29. Босимсиз иншоотларнинг мустаҳкамлик ва турғунлик ҳисобларида қуйидаги формулалар орқали аниқланувчи сувнинг гидродинамик босими ҳисобга олинади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) қаттиқ массивли чегараловчи ва кема боғлаш ва бандаргоҳга оид гидротехника иншоотлари учун
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
(19), |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) 3.24 б. да санаб ўтилган алоҳида турувчи иншоотлар учун
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
(20), |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбунда p — гидротехник босимнинг иншоот юзаси майдони бирлигига нисбатан эпюра координаталари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishр0 — шу каби алоҳида турган иншоотнинг баландлик нисбати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishP— иншоот узунлиги бирлигига тўғри келувчи гидротехник босим йиғиндиси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishP0 — шу каби алоҳида турувчи иншоотга;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishh0 — бир текисда таъсир этувчи гидродинамик босим қўйилган нуқтанинг ботиш чуқурлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishD, Ω, χ — 2 ва 3 жадваллар бўйича аниқланувчи ўлчовсиз коэффициент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishgвқrвg — сувнинг ҳажмий оғирлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishg — оғирлик кучи тезланиши.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.30. Агар сув иншоотнинг икки тарафида жойлашган бўлса унинг қўшилган массаси иншоот томонларининг ҳар қайси учун аниқланувчи қўшилган сув массалари йиғиндисига тенг этиб қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.31. Гидротехника иншоотларини сейсмик таъсирининг вертикал ташкил этувчисига бўлган ҳисобларида сувнинг иншоотнинг оғма ёқларига бўлган pкуш (босим ординаталари) сейсмик босими ҳисобга олиниши лозим. У қуйидаги формула бўйича аниқланади
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishpдоб қ 0,5 γВ zAK1 sin q (21),
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбунда z — кўриб чиқилаётган кесимдан сув сатҳига бўлган масофа;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishq — босим ёқнинг вертикалга нисбатан оғиш бурчаги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.32. Иншоот массаси ва қўшилган сув массаси туфайли сейсмик юкланишлар йиғиндисини аниқлаш 2.25 б. талабларига мувофиқ амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.33. Тўғонлар чўққисининг ҳисобий сув сатҳидан кўтарилишини белгилашда сув омборига бўлган сейсмик таъсирдан вужудга келувчи гравитация тўлқинининг баландлиги ∆h, м, 2.26 б. талабларига мувофиқ аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.34. Бетон ва темирбетон тўғонларни иншоотнинг босим жабҳаси бўйлаб йўналувчи сейсмик таъсирларни ҳисобга олган ҳолдаги ҳисобларида сувли муҳит таъсири ҳисобга олинмаслигига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.35. Бетон ва темирбетон тўғонлар, дамловчи деворлар гидротехника иншоотларининг ер ости қисмларига ноқайишқоқ тупроқнинг фаол qс ва реактив (нофаол) q*с босими сейсмиклик таъсирини ҳисобга олган ҳолда 4 мажбурий илова талабларига мувофиқ ҳолда аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. ЕР ОСТИ ГИДРОТЕХНИКА ИНШООТЛАРИ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУмумий низомлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.1. Гидротехника тунеллар, ер ости сув олиб ўтиш жиҳозлари (қувур ўтказгичлар) ва камера туридаги ер ости иншоотларни (ГЭС ва ГАЭС, насос станциялари кулфаклар ва бошқа шунга ўхшаш иншоотлар бинолари) лойиҳалаштиришда ушбу қисм талаблари ҳисобга олиниши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУшбу қисм низомларидан мувофиқ равишдаги асослашлар билан шахтали гидротехника иншоотлари, тупроқ ташлами остида жойлашган сув ўтказувчи қувурлар (йўлаклар) ҳамда гидроузел иншоотлари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.2. Ер ости иншооти қуриладиган туманнинг бошланғич сейсмиклиги 1 қисм талабларига биноан аниқланади. Ер ости гидротехника иншоотлари жойлашувчи майдоннинг (ер қисми) сейсмиклигини белгиланишида иншоотнинг ер юзасидан қай даражада чуқурлашиши ҳисобга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.3. Вайрон бўлиш ҳалокатли асоратларга олиб келмайдиган III ва IV синф босимли туннеллари, ва барча синфдаги босимсиз туннелларни лойиҳалаштиришда туннеллар қисмлари сейсмиклигини баҳолаш муҳандислик-геологик шарт-шароитларни ҳисобга олган ҳолда 6 жадвал ва 1.4 б, 1,5б. Га мувофиқ амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
6-жадвал |
||
|
Тупроқ сейсмик хусусиятларга тоифаланиши |
Сиғдирма тупроқлар |
Туманнинг сейсмиклардаги аниқланган жадаллик баллар ҳисобида |
||
|
7 |
8 |
9 |
||
|
I |
Қияли, яримқоя ва йирик холда бўлингувчи алоҳида зич тупроқлар |
6 |
7 |
8 |
|
II |
Тупроқлар ва қаттиқ қумоқ тупроқлар, йирик холда бўлинувчи тупроқлар, шағал тош қотишмали ва йирик доначали қумли тупроқлар |
7 |
8 |
9 |
|
III |
Юмшоқ, оқувчан, қайишқоқ тупроқлар ва қумоқ тупроқлар, ўртача йирикликдаги ва майда қумлар |
8 |
9 |
9 дан юқори |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.4. Мувофиқ техника-иқтисодий асослашлар билан ер ости гидротехника иншоотларнинг айрим қисмларида сейсмикликни сиғдирма тупроқни маҳкамлаш (темирбетон анкерлар билан, цементациялаш орқали ва б.) бўйича технологик тадбирлар ҳисобига камайтириш вариантларини кўриб чиқишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.5. I ва II синф иншоотларида сейсмик тебранишлар устидан станциялар кузатувлар олиб бориш учун иншоотнинг ер сатҳидан турли чуқурликда жойлашган ерларига назорат ўлчов аппаратураларини жойлаштириши кўзда тутилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЖойлаштириш ва тузилмаларга оид тадбирлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.6. Сейсмик туманларда ер ости гидротехника иншоотлари трассаларини танлашда имкон қадар қуйидагиларни амалга оширишига эътибор қаратилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтектоник бузилишлар доиралари кучли ёриқсимон жойлар ва тупроқнинг физик механик хусусиятлари кескин ўзгарган жойларга чап берилиши сейсмик қаттиқлиги бўйича қаттиқроқ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishва бир жинсли тупроқлар устидан ўтувчи трасса вариантларига (тупроқда сейсмик тўлқинларнинг тарқалиш тезлигини унинг зичлигига бўлган кўпайтмаси) ҳамда туннел устидаги рельефнинг нисбатан узоқроқ кескинликда ўзгариши айниқса унинг майда холда
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishётишига афзаллик қаратилиши:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўпирилган қисмларга чап бериши.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.7. Шуларда тенглашувчи шароитларда янада кўпроқ чуқурликда жойлаштирилувчи ер ости гидротехника иншоотлари вариантларига афзаллик қаратилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.8. Туннелни амалда тектоник кўчишлари билан кесиштириш уларни, мувофиқ равишдаги тузилмавий ечимларни қўллаган ҳолда хоч сингари мумкин қадар катта бурчак остида амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.9. Туннел зилзила содир бўлишидан сўнг тезкор равишда кўздан кечириш ва таъмирлаш учун, уни қуриш даврида ишланиб қолдирилган ёрдамчи туннел ёрдамчи туташиш жойида герметик тарздаги дарвозали бетон пробка мавжуд бўлишининг мақсадга мувофиқлигининг кўриб чиқилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.10. Туннеллар пештоқлари шундай равишда жойлаштирилиши лозимки, бунда ер қияликлар тузилиш тарзининг табиий мувозанати минимал тарзда бузилган бўлсин. Зарурий ҳолларда олд пештоқ девори тупроқ массивига анкерланиши, пештоқ устидаги қиялик эса масалан сачратма бетон ёки турли анкерлар орқали маҳкамланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПештоқлар қияликга тик ҳолда бўлган текисликга жойлашиши зарур, пештоқлар тузилмалари эса қиялик чегарасидан имкон қадар туртиб чиқмаслиги лозим. 8-9 баллик сейсмикликга эга бўлган туманларда туннелларнинг пештоқлари ва пештоқолди қисмлари, уларнинг жойлашиш чуқурлиги 50м. дан кам бўлишида темирбетондан ишланиши кўзда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПештоқ устида турувчи нотурғун тупроқ массивлари олиб ташланиши зарур ёки қияликнинг турғун қисмига маҳкамланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.11. Пештоқолди ўйиқларнинг қияликлари, улар тиклиги табиий ёнбағирларга қараганда кўпроқ бўлган ҳолларда, улар маҳкамланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПештоқолди дамловчи ва олд пештоқ деворлари темирбетондан ишланишининг кўзда тутилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.12. Дамловчи пештоқ олди деворлар туннелларни 7 баллик сейсмикликда эни 15м хамда 8-9 баллик сейсмикликда эни 10м бўлган вертикал чоклар орқали бўлимларга ажратади бунда
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳар қайси бўлимнинг таглиги сиқилиши бўйича бир жинсли бўлган тупроққа таяниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.13. 8 баллик сейсмикликга эга бўлган туманларда 15 м. чуқурликкача ётқизилган қисмлардаги (9 баллик сейсмикликда эса 50м. дан кам чуқурликда ётқизилган қисмларда) туннеллар қопламаси темирбетон бўлиши кўзда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.14. Ер юзаси тузилиши тарзи туннел устидаги қисмларда кескин ўзгариш ҳолатларда (бундай шароитларда трасса ётқизиш заруриятида) қоплама узуна ва кўндаланг тузилмавий арматуралаш билан темирбетон тарзида лойиҳалаштирилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.15. 7 баллик ҳисобий сейсмикликга эга бўлган туманларда қурилувчи туннелларни қоплаш қоидага кўра оқиб тушувчи шаклида ёпиқ тарзда, ёки сиғдирма тупроқли массивга анкерланган юпқа текисловчи қоплама тарзида лойиҳалаштирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.16. Қоплама қисмининг бузилиб тушиш эҳтимолини олдини олиш учун (ҳисобларда бу намоён этилган) қопламанинг шу қисмини тупроқ массивига анкерлаш (пўлат тур билан бирга бириктирилган анкерли маҳкамланиш) ёки қопламни кучайтирилган тарзда маҳаллий арматуралашнинг кўзда тутилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.17. Туннелларнинг фаол тектоник синиқлари билан кесишувчи қисмларида кўндаланг (ҳалқасимон) деформация чоклари ҳисобига ўзининг ушлаб туриш лаёқатининг бузмасдан тупроқли массив билан бирга кўчиши қобилиятига эга бўлган узуна йўналишида эгилувчан
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқоплама тузилмалари кўзда тутилиши лозим. Чоклар асосида масофалар ҳисоблар асосида ёки тупроқ массиви ва туннел қопламасининг кучланиш деформацияли ҳолатини тадқиқ этиш асосида белгиланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.18. Қопламнинг туннел узунлиги бўйича узуна кўчишларини компенсациялаш учун деформацион чоклар жиҳозларининг мақсадга мувофиқлиги кўриб чиқилиши зарур. Чоклар ораларидаги масофалар ва чоклар ўлчамлари ҳисоблар орқали аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТуннелларнинг бошқа ер ости ва ер усти иншоотлари туташиш жойлари деформацион чоклар жиҳозлаш билан темирбетондан бажарилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.19. Тупроқларни муҳим турли сейсмик қаттиқ ва тектоник бузилишлар билан туташ жойларида қўшимча деформацион чоклар кўзда тутилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЕр ости иншоотларига сейсмик юкланишлар таъсири
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.20. Ер ости гидротехника иншоотлари қопламаларнинг таъсирига бўлган ҳисобларида қоплама қисмларни бузилишига олиб келмайдиган қолдиқ деформацияларни пайдо бўлишига (ёриқлар, синиқлар, силжишлар) йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.21. Иншоотнинг узуна ўқига тик йўналган сейсмик таъсирларга бўлган ҳисоб амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.22. Ер ости иншоотлари ҳисобларида қуйидаги юкланиш ва таъсирлар ҳисобга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishА) инерцион:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқоплама оғирлигидан:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтоғ босимидан:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбосимсиз режимда ишлашида, туннелни тўлдирувчи сувнинг оғирлигидан:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпештоқолди ўйиқлар атрофида ёнбағирлар ва қияликларнинг бузилиб тушишидан:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБ) ноинерцион:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсейсмик тўлқинларнинг ўтиши натижасида тупроқ массивнинг кучланиш ҳолатининг ўзгариши оқибатида юзага келувчи сейсмик тоғи босими:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбосимли туннелларда сувнинг сейсмик босими:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishВ) бошқа таъсирлар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтуннел қисмларини унинг чоклар билан кесишиш жойида ва синиқларнинг таъсир доираларида кўчиш эҳтимоллари билан боғлик тектоник таъсирлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТуннелни сувга тўйинган ноқовушқоқ тупроқларда жойлашишида мувофиқ равишда юкланишнинг ортиши билан тупроқнинг юмшаши эҳтимоллари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.23. Инерцион юкланишлар таъсир давомида инерцион юкланишлар билан тўғри келмаслиги сабабли улар алоҳида юкланишлар уйғунлиги қаторига киради.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.24. Қоплама оғирлик туфайли сейсмик юкланиш Sk қуйидаги формула бўйича аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
(22) |
,Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда А қиймати мувофиқ равишдаги 7,8,9 баллик ҳисобий учун 0,12; 0,24; 0,48 га тенг этиб олиниши лозим бўлган коэффициент.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishK1 — гидротехника иншоотиниг йўл қўйилувчи шикастликларини ҳисобга олувчи коэффициент бўлиб, у 0,25 га тенг этиб олинади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQk — қоплама элементнинг i нуқтадаги оғирлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKh — иншоотнинг ўрнашиш чуқурлиги h боғлик коэффициент 100м чуқурликда ўрнаштирилишда Kh қиймат чизиқли равишда 1 дан 0,5 гача 100м.дан кўп чуқурликда ўрнаштиришида Kh нинг қиймати 0,5 этиб олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.25. Тоғ босими туфайли инерцион юкланиш қуйидаги формулалар бўйича аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishВертикал ташкил этувчи
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
SвқAK1qвKh , |
(23) |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГоризонтал ташкил этувчи
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
SгқAK1qгKh , |
(24) |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда qв ва qг — КМК 2.06.02-98 «Гидротехника туннеллар» ва ВСН 34-72-019-89/СССР Энергетика Вазирлиги «Гидротехника қурилишида ГЭС, ГАЭС ер ости машина заллари қопламалари ва бошқа камерали ишланмаларни лойиҳалаштириш» га мувофиқ аниқланувчи мувофиқ равишдаги вертикал ва горизонтал тоғ босимининг ҳисобий қийматлари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishВертикал ва горизонтал сейсмик кучларни бир вақтда ҳисобга олинишида qв ва qг қийматлар мувофиқ равишда sin a ва cos a га кўпайтирилади, бунда a — сейсмик таъсир вектори ва горизонтал орасидаги бурчак бўлиб, муҳандислик-сейсмик тадқиқотлар маълумотлари бўйича қабул қилинади, бундай маълумотлар мавжуд бўлмаган тақдирда кўпи билан 300 этиб қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.26. Туннелларнинг пештоқолди ўйиқларнинг қирғоқ ёнбағирлари ва қияликлар ҳосил қилувчи тупроқ массивига бўлган сейсмик юкланиш Khқ1 бўлгандаги (24) формула бўйича аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.27. Босимсиз туннелни тўлдирувчи сувнинг сейсмик инерцион босим, қуйидаги формула бўйича аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
PқAK1gвhвDyKh , |
(25) |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда gв — сувнинг ҳажмий оғирлиги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhв — сувнинг чуқурлиги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishD,y — мувофиқ равишда 7 ва 8 жадваллар бўйича қабул этилувчи ўлчовсиз коэффициент
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishb — сув сатҳи бўйича ёруғликда қарагандаги туннел кенглиги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz — кўриб чиқилаётган кесимдан сув сатҳигача бўлган масофа:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2R — туннелнинг ёруғликдаги диаметри.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7-жадвал | ||||||||||
| z/hв бўлгандаги D ўлчовсиз коэффициентлар | |||||||||
0,1 | 0,2 | 0,3 | 0,4 | 0,5 | 0,6 | 0,7 | 0,8 | 0,9 | 1,0 | |
3:1 | 0,22 | 0,38 | 0,47 | 0,53 | 0,57 | 0,59 | 0,61 | 0,62 | 0,63 | 0,68 |
2:1 | 0,22 | 0,35 | 0,41 | 0,46 | 0,49 | 0,52 | 0,53 | 0,54 | 0,54 | 0,55 |
1:1 | 0,21 | 0,29 | 0,35 | 0,38 | 0,41 | 0,43 | 0,44 | 0,45 | 0,45 | 0,44 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8-жадвал | ||||||||
2R/h | 1 | 1.2 | 1.4 | 1.6 | 1.8 | 2.0 | 2.5 | 3.0 |
y | 0.72 | 0.78 | 0.83 | 0.88 | 0.90 | 0.93 | 0.96 | 1.0 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.28. Инерцион сейсмик тоғ босими. Тортилиш-сиқилиш сейсмик тўлқини ўтиш чоғида (узуна тўлқин) бир жинсли қояли массивда иншоотдан узоқда меъёрий кучланишлар ҳосил бўлади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўлқин йўналишига тик жойлашган майдонлар бўйича
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
(26) |
,Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўлқин йўналишига параллел жойлашган майдонда
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
(27) |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСурилиш сейсмик тўлқинлари ўтишида (кўндаланг тўлқин) массивда уринмавий кучланишлар ҳосил бўлади
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
(28) |
,Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда s ва t — Тупроқ муҳитидаги мувофиқ меъёрий ва уринмавий динамик кучланишлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishγ — тупроқнинг солиштирма оғирлиги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishVp ва Vs — тупроқда узуна ва кўндаланг тўлқинларнинг тарқалиш тезлиги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТо — тупроқнинг сейсмик тебранишларининг устун турувчи тезлик даври
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishl — ён босим коэффициенти
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishn — массивдаги тупроқнинг кўндаланг деформация коэффициенти
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.29. Vp, Vs, Т0, n — қийматлар муҳандислик сейсмологик тадқиқотлар маълумотлари бўйича аниқланиши лозим. Бу маълумотлар мавжуд бўлмаган тақдирда Т0қ0,5с, Vp, Vs — тезликлар 9 жадвал бўйича, n — 10 жадвал бўйича қабул этилишига йўл берилади, IL — оқувчанлик кўрсаткичи.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9-жадвал | ||||
Тупроқнинг намланиши | Зичлиги, ρ, т/м3 | Таранг тўлқинларнинг тарқалиш тезлиги, км/с | ||
Узуна Vp | Кўндаланг Vs | |||
Ноқоя | ||||
Қум тупроқли тўлдирувчи билан катта тош бўлаги тош қотишма ва шағалли тупроқлар | 1,8-2,0 | 0,5-1,5 | 0,3-0,9 | |
Ювилган тош қотишмалар | 2,0-2,4 | 1,5-2,7 | 0,3-0,8 | |
Тош ўйилма материаллар | 1,9-2,2 | 0,6-1,6 | 0,35-1,0 | |
Ўйилувчи сувга тўйинмаган юмшоқ тупроқлар(қумлар, қумлоқ тупроқлар, қумоқ тупроқлар) | 1,3-1,8 | 0,1-0,4 | 0,07-0,15 | |
Шағалсимон қумли тупроқлар | 1,6-1,9 | 0,2-0,5 | 0,10-0,25 | |
Қумтошли тупроқлар: | ||||
Аҳамиятга моликсиз (қуруқ) | 1,4-1,7 | 0,15-0,9 | 0,13-0,50 | |
Ўртача намлик | 1,6-1,9 | 0,25-1,3 | 0,16-0,60 | |
Сувга тўйинган | 1,7-2,2 | 0,3-1,6 | 0,2-0,8 | |
Қумлоқ тупроқлар | 1,6-2,0 | 0,3-1,2 | 0,12-0,6 | |
Қумоқ тупроқлар | 1,6-2,1 | 0,3-1,4 | 0,14-0,7 | |
Гилли тупроқлар: | ||||
Нам қайишқоқ | 1,6-2,2 | 0,5-2,5 | 0,15-1,2 | |
Зич ярим қаттиқ ва қаттиқ | 1,9-2,6 | 1,8-3,2 | 0,9-2,0 | |
Соғ тупроқлар ва соғ тупроқсимонлар | 1,2-2,0 | 0,3-1,6 | 0,15-0,7 | |
Ярим қоя | ||||
Оҳакгиллар гилли сланецлар | 1,8-2,7 | 1,4-3,5 | 0,6-2,5 | |
Чиғаноқсимон тош туфлар, гнейслар, кучли нураган бўлинувчан қоя тоғ жинслари | 1,3-2,3 | 1,8-3,5 | 0,4-1,3 | |
Қояга оид | ||||
Қумтош: | ||||
Нураган, юмшоқ | 1,7-2,2 | 1,0-3,0 | 0,6-1,7 | |
Зич холдаги | 2,0-2,6 | 2,0-4,3 | 1,1-2,5 | |
Конгломератлар, алевролитлар, зич холдаги аргелитлар | 1,6-2,9 | 1,4-5,0 | 0,7-3,0 | |
Оҳактошлар, доломитлар, зич мармарлар, қаттиқ оҳаклар | 2,0-2,9 | 2,5-4,5 | 1,5-2,8 | |
Гилли сланецлар | 2,0-2,8 | 2,0-5,0 | 1,2-3,0 | |
Отилиб чиққан ва метоморфик жинслар (гранит, гнейс, базальт, диабаз ва б.): | ||||
ёрилгансимон | 2,4-3,0 | 3,0-5,0 | 1,7-3,0 | |
ёрилмаган | 2,7-3,3 | 4,0-6,5 | 2,5-4,0 | |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10-жадвал | |
Тупроқлар | Кўндаланг деформация коэффициенти ν |
Гил тупроқлар қуйидагича бўлганда | |
IL<0 | 0,20-0,30 |
0<IL<0.25 | 0,30-0,38 |
0.25<IL<1 | 0,38-0,45 |
Қумоқ тупроқлар | 0,35-0,37 |
Қумлар ва қумлоқ тупроқлар | 0,30-0,35 |
Йирик бўлинувчи тупроқлар | 0,27 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭслатма. ν нинг кичик қийматлари тупроқнинг катта зичлигида қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.30. 4.28. б. бўйича қабул қилинган кучланишлар тешиги қоплама орқали маҳкамланган қояли массивга таъсир этувчи статик юкланиш каби қўйилади. Юкланишлар қопламадан узоқда қўйилади ва қуйида келтирилган ҳужжатларда баён этилган услубларнинг бири орқали статик ҳисоблар бажарилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГидротехника туннелларини лойиҳалаш бўйича кўрсатма, Гидропроект СССР Минэнерго, М.1982 й.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚўлланма П17-85/ВРИИГ. Гидротехника иншоотларини лойиҳалаштиришида сейсмик таъсирларни ҳисобга олиниш, Л,1986 й.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАгар айланасимон бўлган қопламаларни ҳисоблашда сейсмик тўлқин йўналиши номаълум бўлса, у ҳолда ҳисоблаб турли йўналишларда бажарилиши ва ҳар қайси кесим учун энг юқори кучланиш берувчи йўналиш ҳисобга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.31. Босимли сув ўтказгичларидаги сувнинг сейсмик босими (гидродинамик босим) қуйидаги формула бўйича ҳисобланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
(29) |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда gв — сувнинг ҳажмий оғирлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСв — сувда товушнинг тарқалиш тезлиги бўлиб, бу қиймат 1400 м/с га тенг.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.32. Ер ости иншоотларини тузилмалари элементларнинг мустаҳкамликга бўлган ҳисобларида, сейсмик юкланишнинг таъсир этиш вақти қисқа бўлган сабабли, иш шарт-шароитлари коэффициентидан m ташқари бетон ва темирбетон тузилмалар учун mкрқ1,2 га тенг бўлган ҳамда пўлат тизилмалар учун mкр қ1,4 га тенг бўлган қўшимча иш шарт-шароитлари коэффициенти ҳисобга олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.33. ГЭС ер ости биноларнинг қурилиш тузилмаларининг сейсмик таъсирлари қуйидаги талабларга мувофиқ ҳисобланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГЭС биноси ўрнашувчи тоғ қазилмаси қопламасининг мустаҳкамлик ҳолатини текшириш ишини, ер ости иншоотлари учун юқорида келтирилган услуб бўйича ва бунда тоғ қазилмаси шаклини амалда айлана қопламанинг вертикал ёқларига сейсмик тоғ босимининг таъсир этиш эҳтимолини ҳисобга олган ҳолда бажарилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. КАНАЛЛАР
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5.1. Каналлар учун зилзиладан сўнг ҳосил бўлган ҳамда хавфли оқибатларга олиб келмайдиган ва улар зилзиладан сўнг иншоотни таъмирлаш орқали бартараф этилишлари мумкин бўлган қолдиқ деформациялар ва шикастликлар (чўкиш, сурилиш, ёриқлар ва б.) бўлишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5.2. Каналларнинг сейсмобардошлигини ошириш учун эгилувчан тузилмаларга эга бўлган энг ишончли қуйидаги қиялик қопламлари қўлланилиши лозим. Бетон ва темирбетон плиталаридан бўлган ошиқ-мошиқ боғланмали қопламлар асфалтобетондан қопламалар, асфальтли тўшамалар ва ш.у.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5.3. Каналлар ҳисоби канал трассасига кўндаланг бўлган ён йўналишда горизонтал текисликда таъсир этувчи сейсмик таъсирларга нисбатан амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАгар канал трассаси эгри қияма тоғли жойдан ўтадиган бўлса, сейсмик юкланиш қияма тоғнинг горизонтал текислик билан ҳосил қилувчи бурчагига тенг бўлган қияма тоғ йўналиши бўйича оғма ҳолда горизонтал текисликга нисбатан бурчак остида қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5.4. Каналларнинг сейсмобардошлигини ҳисоблашда қуйидаги юкланиш ва таъсирлар ҳисобга олиниши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИншоотнинг оғирлиги туфайли юзага келувчи сейсмик инерцион юкланишлар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚўшилган сув массаси туфайли юзага келувчи гидродинамик босим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5.5. Иншоотнинг оғирлиги туфайли ҳамда қўшилган сув массаси туфайли юзага келувчи сейсмик инерцион юкланишларнинг аниқлаш, тупроқ тўғонлар учун аниқланганлиги каби (2 қисм) амалга оширилиши лозим. Қўшилган сув массасини аниқлашда, l канал кенглигининг h сув чуқурлигига нисбатан чекланганлигини ҳисобга олувчи ўлчовсиз Ψ коэффициентининг қиймати 11 жадвал бўйича аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11-жадвал | ||||||||||||
l/h | 0,2 | 0,4 | 0,6 | 0,8 | 1 | 1,2 | 1,4 | 1,6 | 1,8 | 2 | 2,5 | 3 |
Ψ | 0,26 | 0,41 | 0,53 | 0,63 | 0,72 | 0,78 | 0,83 | 0,88 | 0,9 | 0,93 | 0,96 | 1 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5.6. Баланд кўтарма узра ўтувчи канални ҳисоблашда қачонки бундай кўтарма баландлиги канал чуқурлигидан камида 5 баробар ортиқ бўлса, ушбу кўтармани унинг кўндаланг кесимида кўтарманинг юқори қисмида каналнинг тирик кесимини ҳисобга олмаган ҳолдаги тупроқ тўғон деб қаралиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5.7. Паст кўтарма узра ўтувчи канални ҳисоблашда қачонки кўтарма баландлиги канал чуқурлигидан кўпи билан 2 баробар ортиқ бўлса, ҳар қайси тўсувчи дамба мустақил равишдаги тўғон деб қаралиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5.8. Ярим ўйиқ — ярим кўтарма узра ўтувчи канални ҳисоблашда, кўтарманинг ҳар қайси тўсувчи дамбаси мустақил равишдаги тўғон деб қаралиши лозим, каналнинг ўйиқ доирасида эса ўйиқ тупроғининг ҳажм бирлигига нисбатан бўлган сейсмик-инерцион юкланиш жадаллиги аниқланиши лозим.Ярим ўйиқ-ярим кўтарма узра ўтувчи канални ҳисоблашда, кўтарманинг ҳар қайси тўсувчи дамбаси мустақил равишдаги тўғон деб қаралиши лозим, каналнинг ўйиқ доирасида эса ўйиқ тупроғининг ҳажм бирлигига нисбатан бўлган сейсмик-инерцион юкланиш жадаллиги аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5.9. Каналлар қияликларининг турғунлиги тупроқ тўғонларни ҳисоблаш услубияти бўйича амалга оширилиши лозим. (2.17 б.).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5.10. Каналларнинг қияликлари маҳкамланишларининг тузилмаси ва қалинлиги тупроқ тўғонларни ҳисоблаш услубияти бўйича белгиланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5.11. Таянчлар устида катта бўлмаган кесимли темирбетон ариқ — новлардан ташкил топган канал-новлар, сейсмобардошликнинг чизиқли назарияси бўйича новларда ёриқлар вужудга келишига йўл қўймаслик шартларидан келиб чиққан холда ҳисобланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-ИЛОВА
Мажбурий
Мажбурий
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЗилзилалар чоғида гидротехника иншоотлари, асослар ва қирғоқ қияликларининг ҳолати устидан асбобларга оид кузатувлар ташкил этиш ва ўтказиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. J³7 сейсмикликга эга бўлган туманларда жойлашган I-II синф дамловчи гидротехника иншоотлар учун, турлича тавсифли ва жадалликдаги зилзилалар чоғида иншоотлар, асослар, ва дараларнинг ҳолати устидан асбобларга оид кузатувлар ташкил этиш бўйича қисмни лойиҳа таркибига албатта киритиш билан асбобларга оид муҳандислик сейсмометрик кузатувларни ташкил этиш ва ўтказиш кўзда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАсбобларга оид муҳандислик-сейсмометрик кузатувларни ташкил этиш лойиҳаси, барча ўрнатилган асбобларнинг жойлашиш схемаларини бутунлай боғланишини таъминлаш билан бўлган амалдаги кузатувлар ташкил этиш умумий лойиҳасининг ташкил этувчи қисми сифатида киритилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Асбобларга оид муҳандислик-сейсмометрик кузатувларнинг асосий вазифаларига қуйидагилар киради:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиншоотлар, асослар ва даралар элементларини турли тавсифли ва жадалликдаги зилзилалар чоғида ўзини қандай тутиши тўғрисида ҳаққоний материаллар тўплаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдастлабки маълумотларни ойдинлаштириш ҳамда сейсмик таъсирларга тааллуқли бўлган, мавжуд ҳисоблар услублари ва ҳисоб схемаларини текшириб чиқиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishзилзила асоратларини бартараф этиш ҳамда иншоотларни сақланишини таъминлаш юзасидан зарурий чора-тадбирлар қабул қилиниши учун иншоотлар ҳолатини назорат қилиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Лойиҳаларда сейсмик тезланишларни ўзига хос ўлчанувчи нуқталарнинг тезлиги ва кўчишини қайд қилувчи сейсмик қабул қилгичлар ўрнатилиши кўзда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎлчанувчи нуқталар тезлик, тезланиш ва кўчишини қайд қилувчи уч компонентли сейсмик қабул қилгичлар комплекти билан жиҳозланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎлчов асбобларининг жойлаши схемаси ва иншоотнинг динамик режимдаги ҳолатини айнан кузатиш услублари махсус лойиҳалаш ёки илмий текшириш ташкилотлари томонидан аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Муҳандислик-сейсмометрик кузатувларини тайёрлаш ва уларни амалга ошириш қуйидаги тўрт босқичдан ташкил топиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) муҳандислик-сейсмометрик хизмат (МСХ) лойиҳасини тузиб чиқиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) МСХ ни стандарт сейсмометрик аппаратураси билан бутлаш, тузилмаларни ишлаб чиқиш ва ностандарт сейсмометрик аппаратураларини ясаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishв) иншоотларга сейсмометрик аппаратураларни ўрнатиш ва кузатувлар ташкил этиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishг) амалий кузатувлар маълумотларга ишлов бериш, хулосалар, хотималар ва тавсиялар тузиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. МСХ лойиҳаси қуйидагиларни ўз ичига олиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) тўғон, асос ва дара деворларининг зилзилалар чоғида ўзини тутиши устидан асбобларга оид кузатувларнинг, қурилиш олдидан бўладиган тадқиқотлар, қурилиш ундан фойдаланиш даврларига мўлжалланган статик режимдаги амалий кузатув лойиҳалари билан боғланган умумий режаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) ҳисоблар ва экспериментал амалий ёки моделга оид тадқиқотлар натижалари асосида тузилган, ўрнаштирилувчи ўлчаш нуқталарининг жойлашиш ва тузилиш схемаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishв) барча асосий ва ёрдамчи ускуналар ва асбобларнинг тўлиқ рўйхати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishг) асбоблар, ёрдамчи ускуналар ва кабел тизимлари, шунингдек барча асосий ва ёрдамчи хоналарнинг жойлашиш ва маҳкамлаш ишчи чизмаларини ўз ичига олувчи қурилиш қисми;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishд) қуйидагиларга бўлган сметалар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishускуналар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқурилиш ва монтаж ишлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфойдаланиш олди даври;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфойдаланиш даври.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. ИЛОВА
Мажбурий.
Мажбурий.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТупроқ материалларидан барпо этилувчи, тўғонларнинг хусусий тебраниш частоталари ва тебраниш шаклларининг бир ўлчамли схема бўйича ҳисоблари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Узун кўламли (чўққи бўйича узунлиги L, Н баландлигидан 4 баробар ва ундан ортиқ равишда узун), Vs, доимий қийматидаги бир жинсли тупроқлардан бўлган, қаттиқ асос устида жойлашган (G0 асос тупроғи силжиш модули иншоот материали G силжиш модулидан 10 ва ундан кўп марта ортиқ) тўғонларнинг хусусий тебраниш даври қуйидаги формула билан аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
(1) |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбунда ki — тўғоннинг хусусий тебранишларининг i-тонлари коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishVs — иншоот материалида кўндаланг тўлқинларнинг тезлиги бўлиб, экспериментал тарзда аниқланади ёки ўхшашларида ва адабиётлар маълумотлари асосида қабул қилинади (3 расм);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishХусусий тебранишларнинг биринчи тўртлик ki — коэффициентлар қийматлари 1 жадвал бўйича қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-жадвал | ||||
i-тонлар | 1 | 2 | 3 | 4 |
ki коэффициентлар | 2,40 | 5,52 | 8,65 | 11,79 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБиринчи тўрт тонлар учун Ti қийматлари (1) формула ёрдамида қурилган графиклар (1 расм) бўйича аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Қаттиқ асос устида барпо этилувчи тупроқ тўғонларинг тебранишлар шакли ηik коэффициентлари қуйидаги формула бўйича ҳисоблаб чиқарилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
(2) |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбунда I0 и I1 — нол ва биринчи тартибдаги биринчи тур функциялари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishХусусий тебранишларнинг биринчи тўрт тонлари учун (2) формула ёрдамида ҳисоблаб чиқарилган ηik (x) коэффициентлар қийматлари, 2 жадвалда келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1 Расм . Тупроқ тўғонлар хусусий тебранишлари Тi, с, даврларининг Н/Vs га боғлиқлик графиклари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
2-жадвал |
|
х/Н *) |
iқ1 |
iқ2 |
iқ3 |
iқ4 |
|
0,0 |
1,605 |
-1,069 |
0,855 |
-0,728 |
|
0,1 |
1,578 |
-0,988 |
0,699 |
-0,496 |
|
0,2 |
1,510 |
-0,766 |
0,324 |
-0,017 |
|
0,3 |
1,400 |
-0,452 |
-0,081 |
0,251 |
|
0,4 |
1,252 |
-0,118 |
-0,319 |
0,193 |
|
0,5 |
1,074 |
0,179 |
-0,304 |
-0,088 |
|
0,6 |
0,872 |
0,371 |
-0,1005 |
-0,218 |
|
0,7 |
0,654 |
0,428 |
0,142 |
-0,079 |
|
0,8 |
0,430 |
0,362 |
0,255 |
0,100 |
|
0,9 |
0,208 |
0,201 |
0,186 |
0,124 |
|
1,0 |
0,0 |
0,0 |
0,0 |
0,0 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish*) х/Н — тўғон чўққисидан ҳисобланганда, тўғон кесимларининг нисбий координати.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Ноқоя асос устида барпо этилувчи тўғонларни ҳисоблашда хусусий тебранишлар частоталари ва шаклларни аниқлашда асоснинг берилувчанлиги ҳисобга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда (1) формуладаги хусусий тебранишларининг биринчи уч томонлари ki коэффициентлари қийматлари тўғон жисми ва асосининг таранглик модуллари нисбатига боғлик бўлган k0 коэффициенти қийматига, шунингдек тўғоннинг асос билан туташи майдони ўлчамларини ҳисобга олувчи μ0 Пуассон ва К, Фогт коэффициентлари қийматларига боғлиқ равишда 3-жадвал бўйича қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishk0 коэффициенти қийматлари қуйидаги формула бўйича аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
(3) |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбунда Е, Е0, μ0 — тўғон ва асоснинг таранглиги динамик модуллари, ва экспериментал тарзда аниқланувчи асоснинг Пуассон коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkП — тўғоннинг (Фогт бўйича) туташ юзасига қўйилган бир текисда тарқалувчи сурувчи юкланишлардаги асоснинг берилувчанлик коэффициенти бўлиб асоснинг μ0 Пуассон коэффициентига шунингдек тўғоннинг узунлиги бўйлаб А — ўлчамлардаги тўғри тўртбурчакли майдон томонлари (ёки дарё оқимига кўндаланг) ва тўғон асоси билан туташ юзаси майдонига тенг тўғоннинг кўндаланг — В ўлчамдаги (ёки дарё оқими бўйлаб)томонлар нисбатига боғлиқ равишда аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-жадвал | ||||
(3) Формула бўйича аниқланувчи k0 коэффициенти | (1) формулага кирувчи ki коэффициентлари | |||
i қ 1 | i қ 2 | i қ 3 | i қ 4 | |
0,0 | 2,40 | 5,52 | 8,65 | 11,79 |
0,5 | 1,90 | 5,05 | 8,20 | 11,79 |
1,0 | 1,45 | 4,70 | 7,85 | 11,79 |
1,5 | 1,15 | 4,45 | 7,65 | 11,79 |
2,0 | 0,90 | 4,35 | 7,50 | 11,79 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish0,2 дан 0,3 гача бўлган μ0 Пуассон коэффициентлари учун kП коэффициенти қийматлари 4 жадвалда келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-жадвал | |||||
A/B | 2.0 | 4.0 | 8.0 | 12.0 | 20.0 |
kП | 1.4 | 1.8 | 2.2 | 2.4 | 2.7 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Ноқоя асослар устида барпо этилувчи тўғонларни ҳисоблашда уларнинг уч томондаги хусусий тебранишлари ҳисобга олинишга йўл қўйилади. Ушбу уч тонлар учун, k0 нинг турлича қийматларида асоснинг берилувчанлигини ҳисобга олган холда аниқланувчи ηik шакл коэффициенти 5 жадвал ва 2 расм бўйича қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-жадвал | |||||||||
x/Н | k0 қ 0,5 | k0 қ 1,0 | k0 қ2,0 | ||||||
i қ 1 | i қ2 | i қ3 | i қ 1 | i қ2 | i қ3 | i қ 1 | i қ2 | i қ3 | |
0,0 | 1,53 | -0,81 | 0,91 | 1,30 | -0,85 | 0,80 | 1,14 | -0,63 | 0,69 |
0,1 | 1,515 | -0,76 | 0,73 | 1,27 | -0,80 | 0,68 | 1,10 | -0,60 | 0,60 |
0,2 | 1,47 | -0,61 | 0,38 | 1,26 | -0,66 | 0,38 | 1,10 | -0,51 | 0,36 |
0,3 | 1,40 | -0,39 | -0,04 | 1,24 | -0,48 | 0,04 | 1,09 | -0,39 | 0,06 |
0,4 | 1,30 | -0,15 | -0,31 | 1,20 | -0,24 | -0,24 | 1,08 | -0,23 | -0,18 |
0,5 | 1,17 | 0,07 | -0,34 | 1,12 | -0,02 | -0,32 | 1,06 | -0,08 | -0,27 |
0,6 | 1,03 | 0,24 | -0,16 | 1,08 | 0,02 | -0,21 | 1,03 | 0,06 | -0,21 |
0,7 | 0,87 | 0,32 | 0,08 | 0,99 | 0,29 | -0,01 | 1,00 | 0,17 | -0,05 |
0,8 | 0,70 | 0,32 | 0,25 | 0,90 | 0,34 | 0,18 | 097 | 0,24 | 0,10 |
0,9 | 0,52 | 0,24 | 0,24 | 0,81 | 0,31 | 0,24 | 0,94 | 0,25 | 0,20 |
1,0 | 0,34 | 0,09 | 0,09 | 0,69 | 0,23 | 0,16 | 0.90 | 0,22 | 0,18 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2 Расм. Асоснинг берилувчанлигини ҳисобга олган ҳолда а) k0қ0,5;б) k0қ1,0; в) k0қ2,0 тупроқ тўғонларни МСК бўйича ҳисоблагандаги ФСК ηik коэффициентлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. Тупроқнинг зичлиги ρ (ёки солиштирма оғирлиги γ) ва динамик тавсифлари Vs (ёки G) тўғоннинг барча ҳисобий қисмлари бўйича ўзгармас деб тахмин қилиш билан бўлган тупроқ тўғонлари ҳисобларида лойиҳалаштирилувчи иншоотларнинг кўриб чиқилаётган кесимларида юқоридаги кўрсатилган тавсифлар ўртача ҳолга келтирилиши йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6. Тўғоннинг ҳисобий кесимида Vs (ёки G) динамик тавсифларнинг амалдаги тақсимланиши тўғрисидаги экспериментларга оид маълумотлар мавжуд бўлишида, шу кесимда кўндаланг тўлқинларнинг тарқалиш Vs тезлигининг тахминий аниқлаш қуйидаги формула бўйича амалга оширилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
(4) |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбунда Fi — кўндаланг тўлқинларнинг тарқалиш тезлиги Vsi бўлган тўғоннинг ҳисобий кесимининг i-қисмлари майдони.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7. Лойиҳалаштиришнинг дастлабки босқичларида лойиҳалаштирилаётган иншоот тупроқларида кўндаланг тўлқинларнинг тарқалиш тезликлари VS қийматлари тўғрисидаги экспериментал маълумотлар мавжуд бўлганда ҳисобий кесимда иншоотнинг баландлиги Н ва уни барпо этиш учун фойдаланилувчи тупроқ кўринишига боғлик холда ўртача тезлик VS ср 3 расмда келтирилган графиклар танланишига йўл қўйилади. VS қиймати тўғон жинсининг барча тупроқлари учун ҳар қайси тупроқнинг ҳажмини ҳисобга олган холда ўрталаштирилган холда қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3 Расм. Тупроқ тўғонларда кўндаланг тўлқинларнинг ўртача тарқалиш тезлигининг VS уларнинг Н, м баландлигига боғлиқлик графиги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҒ — гил тупроқ; 2 — майда доначали қум; 3 — ўрта доначали қум; 4 — йирик доначали қум; 5—қумли шағалли аралашма; б— шағал; 7,8— тош ташлама
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. ИЛОВА
Маълумот учун.
Маълумот учун.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСувга тўйинган қовушқоқ ва ноқовушқоқ тупроқлар тузилишининг сейсмик таъсирлар чоғидаги барқарорлигини баҳолаш бўйича тавсияномалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Асосда ёки иншоот жисмида сувга тўйинган ноқовушқоқ тупроқларнинг мавжуд бўлишида, улар тузилиши ва юмшашини сейсмик таъсирлар чоғида барқарорлигини баҳолаш динамик таъсирларининг критик параметрлари услуби бўйича амалга оширилиши лозим, унга биноан агар қуйидаги шартлар бажарилганда, бундай ҳолатлар содир бўлмайди
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
(1) |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбунда 
ва 
— максимал динамик кучланиш ҳамда асос ва иншоотдаги тупроқнинг ЛСТ бўйича топилган ва сейсмик НДС ҳисобларида одатдаги статик кучлар кўринишида ҳисобга олинувчи нисбий деформациялари;
ва — максимал динамик кучланиш ҳамда асос ва иншоотдаги тупроқнинг ЛСТ бўйича топилган ва сейсмик НДС ҳисобларида одатдаги статик кучлар кўринишида ҳисобга олинувчи нисбий деформациялари;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
и 
— тажрибалари асосида аниқланувчи ҳамда ортиши ҳажм ўзгаришининг (зичланиш) қайтмас деформациялари ва татбиқ этилаётган тупроқнинг юмшаб қолиш ҳолатларини юзага келиш эҳтимолини келтириб чиқарувчи қийматларга тенг этиб қабул қилинувчи критик динамик кучланиш ва деформациялар.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. ИЛОВА
Мажбурий.
Мажбурий.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНоқовушқоқ тупроқнинг бетон ва темирбетон тўғонлар, дамловчи деворлар ва гидротехника иншоотларига бўлган фаол ва нофаол босимни ҳисоблаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Ноқовушқоқ тупроқнинг дамловчи деворлар, тўғонлар бошқа гидротехника иншоотларининг ерости қисмларига сейсмик таъсирларни ҳисобга олган холда кўрсатадиган фаол qс ва нофаол (пассив) q*с босим қуйидаги формулалар билан аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
(1) |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
(2) |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда qс и q*с — тупроқнинг фаол ва (пассив) нофаол босим бўлиб, девор ёки юза бирлигига тўғри келувчи ва ундан δ бурчакка оғувчи кучлар назарда тутилади бинобарин δ бурчак албатта тупроқнинг девор бўйлаб ишқаланиш бурчагидир бу юзада тупроқ чегаравий ҳолатда ҳам бўлиши мумкин. Тупроқнинг фаол босимини qс qc аниқлашда меъёрдан деворнинг орқа қисмига оғиш бурчаги δ қуйидагича тарзда қабул қилиниши тавсия этилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishe ³ 0 бўлганда δ қ0,5j;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishe ³ 0,5j бўлганда δ қ0.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish(Пассив) нофаол босимни q*с аниқлашда δ қ0 этиб қабул қилиниши тавсия этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТупроқнинг γ солиштирма оғирлигининг тенг таъсир этувчи кучлари хамда ҳажмий сейсмик куч АK1γ (ҳажм бирлигига тўғри келувчи) γс орқали ифодаланган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГоризонтал ψ бурчак остида йўналган оғма сейсмик таъсирларда
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
(3) |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОғма сейсмик таъсирларда ψ қ 30° этиб қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГоризонтал йўналишдаги сейсмик таъсирларда (ψ қ 0)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
(4) |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish(1) формулада қабул қилинган бошқа ифодалар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishН — девор юкининг кўриб чиқилаётган нуқтасининг тупроқ сатҳидан пастда жойлашиш чуқурлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishe — дамловчи деворнинг орқа юкининг вертикалига нисбатан оғиш бурчаги бўлиб, унинг тупроқдаги оғишда «мусбат» ишора билан қабул қилинади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishφ — тупроқнинг ички ишқаланиш бурчаги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha — тупроқ ташлама юзасининг девор ортидан горизонталга нисбатан оғиш бурчаги бўлиб, юзани юқорига томон оғишда «мусбат» ишора билан қабул қилинади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishqқarctg AK1 — тенг таъсир этувчи γс тупроқнинг солиштирма оғирлиги γ ҳамда ҳажмий (ҳажм бирлигига тўғри келувчи) сейсмик кучнинг γ AK1 вертикалдан оғиш бурчаги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБурчаклар ҳисобланишнинг мусбат йўналишлари хамда бузилиш призмалари ва ҳовуракка бўлган кучлар таъсирлари 1 расмда кўрсатилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСувга тўйинган дамлаш деворларига бўлган фаол qс ва (пассив) нофаол q*с босимини аниқлашда тенг таъсир этувчи кучлар учун формулаларга муаллақ тупроқнинг солиштирма оғирлиги γвзв ва сувга тўйинган тупроқнинг солиштирма оғирлиги γнас бўйича аниқланувчи ҳажмий сейсмик куч киритилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
(5) |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСейсмик таъсир чоғида тупроқни тўйинтирувчи сувнинг деворга бўлган босими статик ҳисобдаги каби аниқланиши лозим. Унинг ўзгариш сейсмик таъсирини ҳисобга олган холда тупроқнинг деворга кўрсатадиган босими ҳисобга тўйинган тупроқнинг солиштирма оғирлигини киритиш йўли билан ҳисобга олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТупроқ юзасини сув остида бўлган холларда унинг дамловчи деворга бўлган фаол qc ва (пассив) нофаол q*c босимларини ҳисоблашда, тупроқ юзасига сувнинг гидродинамик босими р ҳисобга олиниши лозим, унинг миқдори 3.25 б. га биноан аниқланувчи шу чуқурликда бўлган деворга берилувчи гидродинамик босимга тенг этиб қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishр>0 гидродинамик босим тупроқнинг фаол босимини аниқлашда ва р <0 (пассив) ва нофаол босимни аниқланиши тўғридир. Чунки γс ҳажмий кучлар ва р юза кучлар параллел эмаслар, шунинг учун дамловчи деворларга тупроқнинг босимини аниқлаш учун умумийроқ формулалар қўлланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha бурчакнинг қийматларида (10 дан кичик) бинобарин, кичик q ва р/γсН қийматларида улардаги γсН қийматларга тахминий йўсинда р босимни(га параллел бўлмаган γвзв қийматга эмас) қўшиш билан (унинг ишорасини ҳисобга олган холда) qс ва q*с босимларни (1) формула бўйича аниқланишга йўл қўйилади. Чунки q*с (пассив) нофаол босим тупроқнинг юқори қаватларида, γсН < р, бўлишида ҳисоблар бўйича манфий ишорали равишда ҳисобланади, унинг ноқовушқоқ тупроқ томонидан қабул қилиниши мумкин бўлмайди Бу доирада q*с ққ 0 этиб олиниши лозим, тупроқни тўйинтирувчи сувнинг босими тупроқнинг сейсмик босимига боғлик бўлмаган равишда ҳисобга олинади (масалан уни р дан юза яқинида «0» гача Нққр/γс чуқурликда сўнувчи деб қабул қилинади)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1 Расм. Сейсмик таъсирлар чоғида тупроқнинг дамловчи деворга кўрсатадиган qс фаол ва qс* (пассив) нофаол босимларни аниқлаш схемаси