Jinoyat-ijroiya qonun hujjatlari Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga asoslanadi hamda ushbu Kodeksdan, shuningdek unga muvofiq qabul qilinadigan boshqa qonun hujjatlaridan tashkil topadi.

Jinoyat-ijroiya qonun hujjatlari:

jinoiy jazoni, boshqa jinoyat-huquqiy taʼsir choralarini ijro etish prinsiplari, tartibi va shartlarini;

mahkumlarning huquqiy maqomini;

mahkumlarni axloqan tuzatish vositalari hamda ularni qoʻllash tartibini;

mahkumlarni jazoni oʻtashdan ozod qilish tartibini;

jazoni ijro etuvchi muassasa va organlar faoliyati tartibini;

mahkumlarni axloqan tuzatishda davlat hokimiyati va fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining, korxona, muassasa, tashkilotlarning, jamoat birlashmalari va fuqarolarning ishtirokini belgilaydi.

Jinoyat-ijroiya qonun hujjatlarining vazifasi jazo ijrosini taʼminlash, mahkumlarni axloqan tuzatish, jinoyatlar sodir etilishining oldini olish, mahkumlarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilishdan iborat.

Jinoyat-ijroiya qonun hujjatlari Oʻzbekiston Respublikasining butun hududida qoʻllaniladi.

Jazoni ijro etish va mahkumlarni axloqan tuzatish vositalari amalda boʻlgan qonun hujjatlariga muvofiq qoʻllaniladi.

Jinoyat-ijroiya qonun hujjatlari xalqaro huquqning jazoni ijro etish va mahkumlar bilan muomalada boʻlishga taalluqli prinsiplari va normalarini inobatga oladi.

Jinoyat-ijroiya qonun hujjatlarining normalari mahkumlarni qiynoqqa solish va boshqa gʻayriinsoniy yoki kamsituvchi muomala turlaridan himoya qilish toʻgʻrisidagi xalqaro hujjatlarga zid boʻlishi mumkin emas.

Agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida jinoyat-ijroiya qonun hujjatlarida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan boʻlsa, xalqaro shartnomaning qoidalari qoʻllaniladi.

Jazoni ijro etish uchun sudning qonuniy kuchga kirgan hukmi, ajrimi yoki qarori, shuningdek amnistiya yoki avf akti asos boʻladi.

Jinoyat-ijroiya qonun hujjatlari qonuniylik, adolat, insonparvarlik, demokratizm, jazoni ijro etishda differensiatsiya va individuallashtirishga rioya etish, majburlov vositalarini oqilona qoʻllash va mahkumlarning qonunga itoatkor xulq-atvorini ragʻbatlantirish prinsiplariga asoslanadi.

Mahkumni axloqan tuzatish — unda qonunga itoatkor xulq-atvorni, insonga, jamiyatga, mehnatga, jamiyat turmushi qoidalari va anʼanalariga hurmat munosabatini shakllantirishdan iborat.

Mahkumni axloqan tuzatishning asosiy vositalariga jazoni ijro etish va oʻtashning belgilangan tartibi (rejimi), ijtimoiy-foydali mehnat, tarbiyaviy ish, umumiy va hunar taʼlimi, kasb tayyorgarligi va jamoat taʼsiri kiradi.

Axloqan tuzatish vositalari jazo turini, sodir etilgan jinoyatning xususiyati va ijtimoiy xavflilik darajasini, shuningdek mahkumning shaxsi va xulq-atvorini inobatga olgan holda qoʻllaniladi

Mahkumlar, ushbu Kodeks va boshqa qonunlarda belgilangan istisno hamda cheklashlar inobatga olingan holda, Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari uchun nazarda tutilgan huquqlar, erkinliklarga ega boʻladilar va majburiyatlarni bajaradilar. Mahkum ajnabiy fuqarolar va fuqaroligi boʻlmagan shaxslar, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarida belgilangan huquqlar, erkinliklarga ega boʻlishlari va majburiyatlarni bajarishlari mumkin.

Mahkumlarning huquqlari va majburiyatlari muayyan jazo turini ijro etish tartibi va shartlaridan kelib chiqqan holda belgilanadi.

Mahkumlar quyidagi huquqlarga ega:

jazoni oʻtash tartibi va shartlari toʻgʻrisida, oʻz huquqlari va majburiyatlari haqida axborot olish;

jazoni ijro etuvchi muassasa yoki organ maʼmuriyatiga, boshqa davlat organlari va jamoat birlashmalariga oʻz ona tilida yoki boshqa tilda taklif, ariza va shikoyatlar bilan murojaat etish;

oʻz taklif, ariza va shikoyatlariga murojaat etilgan tilda javob olish. Murojaat etilgan tilda javob berishning iloji boʻlmagan taqdirda javob Oʻzbekiston Respublikasining davlat tilida beriladi. Javobni qamoq jazosiga, intizomiy qismga joʻnatish va ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxs murojaat etgan tilga tarjima qilib berish jazoni ijro etuvchi muassasa yoki organ tomonidan taʼminlanadi;

tushuntirish berish hamda yozishmalar olib borish, zarur hollarda tarjimonning xizmatidan foydalanish;

oʻquv, badiiy va boshqa xil axborot materiallaridan foydalanish;

sogʻligʻini saqlash, shu jumladan tibbiy xulosaga koʻra ambulatoriya-poliklinika va statsionar sharoitda tibbiy yordam olish;

ijtimoiy taʼminot, shu jumladan qonun hujjatlariga muvofiq pensiya olish.

Mahkum ajnabiy fuqarolar shuningdek oʻz davlatlarining diplomatiya vakolatxonalari va konsullik muassasalari bilan, Oʻzbekiston Respublikasida diplomatiya va konsullik muassasalari boʻlmagan mamlakatlarning fuqarolari esa, ularning manfaatlarini himoya qilishni oʻz zimmasiga olgan davlatning diplomatiya vakolatxonalari bilan aloqa qilib turish huquqiga ega.

Mahkumlarning huquqlarini roʻyobga chiqarish tartibi ushbu Kodeks, boshqa qonun hujjatlari bilan belgilanadi.

Mahkumlar advokatlardan malakali yuridik yordam olish huquqiga ega.

Yuridik yordam olish uchun advokatlar bilan uchrashuv mahkumlarga arizasiga koʻra beriladi.

Mahkumlarning advokatlar bilan uchrashuvlari ushbu Kodeksda belgilab qoʻyilgan uchrashuvlar soni hisobiga kirmaydi, bunday uchrashuvlar miqdori va muddati cheklanmaydi.

Mahkumlarning advokatlar bilan uchrashuvi tartibi qonun hujjatlari bilan belgilanadi.

Mahkum shaxsiy xavfsizlik huquqiga ega.

Qamoq jazosiga, intizomiy qismga joʻnatish yoki ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxsning xavfsizligiga tahdid yuzaga kelgan taqdirda u oʻz shaxsiy xavfsizligini taʼminlash haqida iltimos bilan jazoni ijro etuvchi muassasa yoki organning har qanday mansabdor shaxsiga murojaat etishga haqli. Mahkum murojaat etgan mansabdor shaxs darhol uning shaxsiy xavfsizligini taʼminlash choralarini koʻrishga majbur.

Jazoni ijro etuvchi muassasa yoki organ boshligʻi mahkumning shaxsiy xavfsizligiga boʻlgan tahdidni bartaraf etish yuzasidan zarur choralarni koʻradi.

Mahkumlarga vijdon erkinligi kafolatlanadi. Ular har qanday dinga eʼtiqod qilishga yoki hech qanday dinga eʼtiqod qilmaslikka haqli.

Qamoq yoki ozodlikdan mahrum qilish tariqasidagi jazoni oʻtayotgan shaxslar huzuriga, ularning iltimosiga koʻra, belgilangan tartibda roʻyxatdan oʻtgan diniy birlashmalarning ruhoniylari taklif etiladi. Mahkumlarga diniy rasm-rusumlarni ado etishga, ibodat uchun kerakli narsalardan va diniy adabiyotlardan foydalanishga ruxsat etiladi.

Oʻlim jazosiga hukm qilingan shaxslarga hukm ijro etilishi oldidan ruhoniylarni taklif etib, bunday kezlarda diniy taomil taqozo etadigan rasm-rusumlarni ado etish imkoniyati beriladi.

Diniy rasm-rusumlarni ado etish ixtiyoriy boʻlib, bu narsa jazoni ijro etuvchi muassasaning ichki tartib qoidalarini buzmasligi, shuningdek boshqa shaxslarning huquqlari va qonuniy manfaatlarini kamsitmasligi lozim.

Mahkumlar:

jazoni oʻtash tartibi va shartlariga rioya etishga;

jazoni ijro etuvchi muassasa yoki organ maʼmuriyatining qonunga asoslangan talablarini bajarishga majburdirlar.

Mahkumlarning oʻz zimmalariga yuklatilgan majburiyatlarini bajarmasligi qonunda belgilangan javobgarlikka sabab boʻladi.

Jarima tariqasidagi jazo sud tomonidan ijro etiladi.

Muayyan huquqdan mahrum qilish, axloq tuzatish ishlari, qamoq, ozodlikdan mahrum qilish va oʻlim jazosi ichki ishlar organlari tomonidan ijro etiladi. Muayyan huquqdan mahrum qilish toʻgʻrisidagi hukm talabi mahkumning ish joyidagi maʼmuriyat tomonidan, shuningdek tegishli faoliyat turlari bilan shugʻullanishga berilgan ruxsatnomani bekor qilishga vakolatli organlar tomonidan ijro etiladi.

Harbiy xizmatchilarga nisbatan:

xizmat boʻyicha cheklash tariqasidagi jazo — harbiy xizmatchi xizmatni oʻtayotgan joydagi harbiy qismlarning (muassasalarning) qoʻmondonligi tomonidan;

qamoq tariqasidagi jazo — garnizon gauptvaxtalari tomonidan;

intizomiy qismga joʻnatish tariqasidagi jazo — maxsus tashkil etilgan harbiy qismlar tomonidan ijro etiladi.

Qoʻshimcha jazolar quyidagilar tomonidan ijro etiladi:

harbiy yoki maxsus unvondan mahrum qilish — mazkur unvonni bergan organ tomonidan;

mol-mulkni musodara qilish — sud tomonidan.

Shartli hukm qilingan shaxslarning xulq-atvori ustidan nazorat ichki ishlar organlari, harbiy xizmatchilarga nisbatan esa — ular xizmatni oʻtayotgan joydagi harbiy qismlar (muassasalar) qoʻmondonligi tomonidan amalga oshiriladi.

Tibbiy yoʻsindagi majburlov choralari:

ijtimoiy xavfli qilmish sodir etgan ruhiy kasallarga nisbatan — sogʻliqni saqlash organlarining tibbiy muassasalari tomonidan;

alkogolizm, giyohvandlik yoki zaharvandlikka yoʻliqqan mahkumlarga nisbatan — sogʻliqni saqlash organlarining tibbiy muassasalari tomonidan, ular ozodlikdan mahrum etish yoki qamoqqa hukm qilingan taqdirda esa — ichki ishlar organlarining tibbiy muassasalari tomonidan ijro etiladi.

Voyaga yetmaganlarga nisbatan majburlov choralari:

jabrlanuvchidan uzr soʻrash, yetkazilgan zararni toʻlash yoki bartaraf etish majburiyatini yuklash — sud tomonidan;

maxsus oʻquv-tarbiya muassasasiga joylashtirish — xalq taʼlimi organlari tomonidan ijro etiladi.

Davlat hokimiyati va boshqaruv organlari jazolarni va boshqa jinoyat-huquqiy taʼsir choralarini ijro etuvchi muassasalar va organlar faoliyatini qonun hujjatlarida belgilangan hollarda va tartibda tekshiradilar.

Jazolarni va boshqa jinoyat-huquqiy taʼsir choralarini ijro etish chogʻida qonunlarga rioya etilishi ustidan nazoratni Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurori va unga boʻysunuvchi prokurorlar qonunda belgilangan tartibda amalga oshiradilar.

Davlat hokimiyati va boshqaruv organlarining mansabdor shaxslari, ommaviy axborot vositalari vakillari va boshqa shaxslar jazoni ijro etuvchi muassasalar va organlarga kirish huquqiga ega.

Jazoni ijro etuvchi muassasalar va organlarga kirish tartibi qonun hujjatlari bilan belgilanadi.

Mahkumlarning kino-, foto-, videotasvirga tushirish va ulardan intervyu olishga ularning yozma roziligi boʻlgan taqdirda, mahkumlar xavfsizligini va qoʻriqlanishini taʼminlovchi obyektlarni tasvirga olishga esa, jazoni ijro etuvchi muassasa yoki organ ruxsati boʻlgan taqdirda yoʻl qoʻyiladi.

Jarima tariqasidagi jazoga hukm qilingan shaxs jarimani hukm qonuniy kuchga kirgan kundan boshlab uch oylik muddat ichida ixtiyoriy ravishda toʻlashi shart.

Agar belgilangan muddatda jarimani toʻliq miqdorda toʻlashga mahkumning imkoni boʻlmasa, sud uning iltimosnomasiga koʻra hukmning ijrosini Jinoyat-protsessual kodeksining 533-moddasida belgilangan tartibda kechiktirishi yoki jarimani boʻlib-boʻlib toʻlashga ruxsat etishi mumkin.

Mahkumning jarimani toʻlashdan boʻyin tovlashi bu jazoni Jinoyat kodeksining 44 va 82-moddalarida nazarda tutilgan tartibda va doirada boshqa jazo bilan almashtirishga sabab boʻladi.

Muayyan huquqdan mahrum qilish tariqasidagi jazo ijrosi mahkumning yashash joyidagi ichki ishlar organlarining jazolarni ijro etish inspeksiyasi tomonidan amalga oshiriladi.

Qamoq yoki ozodlikdan mahrum qilish tariqasidagi jazoga qoʻshimcha ravishda tayinlangan muayyan huquqdan mahrum qilish tariqasidagi jazoning ijrosi asosiy jazoni ijro etuvchi organ tomonidan amalga oshiriladi.

Ichki ishlar organlarining jazolarni ijro etish inspeksiyasi:

muayyan huquqdan mahrum qilingan mahkumlarni roʻyxatga oladi;

mahkum ishlaydigan korxona, muassasa, tashkilot maʼmuriyatiga va (yoki) muayyan faoliyat turi bilan shugʻullanish uchun berilgan ruxsatnomani bekor qilishga vakolatli organga hukm talablarini ijro etish toʻgʻrisida xabarnoma yuboradi;

mahkumning hukmda koʻrsatilgan taqiqlarga rioya etishini tekshiradi;

mahkum ishlaydigan korxona, muassasa, tashkilot maʼmuriyati, shuningdek muayyan faoliyat turi bilan shugʻullanish uchun berilgan ruxsatnomani bekor qilishga vakolatli organlar tomonidan hukm talablari qanday bajarilayotganligini tekshiradi.

Mahkum harbiy yoki muqobil xizmatga chaqirilgan yoxud kirgan taqdirda inspeksiya hukmning nusxasini mudofaa ishlari boʻlimiga yoki mahkum xizmatni oʻtayotgan joyga yuboradi.

Mahkum ishlaydigan korxona, muassasa, tashkilot maʼmuriyati jazolarni ijro etish inspeksiyasidan xabarnoma olgan kundan boshlab uch kun ichida quyidagilarni amalga oshirishga majbur:

mahkum egallash va shugʻullanish huquqidan mahrum etilgan lavozimdan yoki mehnat faoliyati turidan uni ozod qilish;

jazolarni ijro etish inspeksiyasiga hukm talablari ijro etilganligi toʻgʻrisida, tegishli hujjatlarni ilova etgan holda, xabar yoʻllash;

mahkum boshqa ishga oʻtkazilgan yoki u bilan tuzilgan mehnat shartnomasi bekor qilingan taqdirda, bu haqda jazolarni ijro etish inspeksiyasiga xabar qilish.

Muayyan faoliyat turi bilan shugʻullanish uchun berilgan ruxsatnomani bekor qilishga vakolatli organ jazolarni ijro etish inspeksiyasidan xabarnoma olgan kundan boshlab uch kun ichida mahkum shugʻullanishi taqiqlangan faoliyat turi uchun berilgan ruxsatnomani bekor qilib, tegishli hujjatni olib qoʻyishga va bu haqda inspeksiyaga xabar yoʻllashga majbur.

Muayyan huquqdan mahrum qilish tariqasidagi jazoga hukm qilingan shaxs hukm talablarini bajarishga, jazolarni ijro etish inspeksiyasiga mazkur jazoni oʻtash bilan bogʻliq hujjatlarni taqdim etishga, yashash va ish joyidagi oʻzgarishlar yoki mehnat shartnomasi bekor qilinganligi haqida inspeksiyani xabardor qilishga, chaqiruvga binoan inspeksiyada hozir boʻlishga majbur. Mahkum hozir boʻlmagan taqdirda u belgilangan tartibda majburan keltirilishi mumkin.

Axloq tuzatish ishlari tariqasidagi jazo ijrosi mahkumning yashash joyidagi ichki ishlar organlarining jazolarni ijro etish inspeksiyasi tomonidan amalga oshiriladi.

Mahkum doimiy yashash joyiga ega boʻlmagan taqdirda hukmning ijrosi hukm chiqarilgan joydagi jazolarni ijro etish inspeksiyasi zimmasiga yuklanadi.

Axloq tuzatish ishlari korxonalarda, muassasalarda va tashkilotlarda oʻtaladi.

Jazoni oʻz ish joyida oʻtash sharti bilan axloq tuzatish ishlariga hukm qilingan shaxslar sudlangunga qadar oʻzlari ishlagan korxona, muassasa yoki tashkilotda mehnat faoliyatini davom ettiraveradilar.

Jazoni boshqa joylarda oʻtash sharti bilan axloq tuzatish ishlariga hukm qilingan shaxslar jazolarni ijro etish inspeksiyasi belgilab beradigan korxona, muassasa va tashkilotlarga yuboriladi. Voyaga yetmagan mahkumlar yashash joyidagi korxona, muassasa va tashkilotlarga yuboriladi.

Ichki ishlar organlarining jazolarni ijro etish inspeksiyasi:

axloq tuzatish ishlariga hukm qilingan shaxslarni roʻyxatga oladi;

mahkumga jazoni oʻtashning tartibi va shartlarini tushuntiradi;

boshqa joylarda oʻtaladigan axloq tuzatish ishlariga hukm qilingan shaxslarni ishga joʻnatadi;

mahkumlar tomonidan jazoni oʻtash shartlariga rioya etilishini tekshiradi;

mahkum ishlaydigan korxona, muassasa va tashkilot maʼmuriyati tomonidan hukm talablari ijro etilishini tekshiradi;

mahkumni qidirib topish yuzasidan dastlabki tadbirlarni oʻtkazadi, zarur materiallarni tayyorlaydi va tegishli xizmatga oshiradi;

axloq tuzatish ishlarini boshqa joylarda oʻtayotgan shaxslar bilan tuzilgan mehnat shartnomasini bekor qilish uchun ruxsatnoma berish masalasini koʻrib chiqadi.

Mahkum ishlaydigan korxona, muassasa, tashkilot maʼmuriyati quyidagilarga majbur:

mahkumning ish haqidan toʻgʻri va oʻz vaqtida chegirib qolinishini hamda chegirib qolingan summa davlat foydasiga oʻtkazilishini taʼminlash;

mahkumga nisbatan qoʻllanilgan ragʻbatlantirish va intizomiy jazo choralari haqida, uning jazoni oʻtashdan boʻyin tovlayotgani, boshqa ishga oʻtkazilganligi yoki u bilan tuzilgan mehnat shartnomasi bekor qilinganligi haqida jazolarni ijro etish inspeksiyasini xabardor etish.

Axloq tuzatish ishlari tariqasidagi jazoga hukm qilingan shaxs hukm talablarini bajarishga, jazolarni ijro etish inspeksiyasiga mazkur jazoni oʻtash bilan bogʻliq hujjatlarni taqdim etishga, yashash va ish joyidagi oʻzgarishlar yoki mehnat shartnomasi bekor qilinganligi haqida inspeksiyani xabardor qilishga, chaqiruvga binoan inspeksiyada hozir boʻlishga majbur. Mahkum hozir boʻlmagan taqdirda u belgilangan tartibda majburan keltirilishi mumkin.

Jazolarni ijro etish inspeksiyasi belgilaydigan joylarda jazoni oʻtash muddati mobaynida inspeksiyaning yozma ruxsatisiz mehnat shartnomasini mahkumning tashabbusi bilan bekor qilish taqiqlanadi. Inspeksiya ruxsatnoma berishni rad etgan taqdirda yuqori mansabdor shaxsga yoki sudga shikoyat qilish mumkin.

Axloq tuzatish ishlari muddati mahkum ishlagan va uning ish haqidan ushlab qolingan davr mobaynidagi yillar, oylar va kunlar bilan hisoblanadi. Mahkum ishlab bergan kunlar miqdori sud tomonidan belgilangan jazo muddatining har oyiga toʻgʻri keladigan ish kunlari miqdoridan kam boʻlmasligi kerak. Agar mahkum ana shu miqdordagi ish kunlarini ishlab bermagan boʻlsa va ishlanmagan kunlarni jazo muddatiga qoʻshib hisoblash uchun ushbu Kodeksda belgilab qoʻyilgan asoslar boʻlmasa, axloq tuzatish ishlarini oʻtash mahkum belgilangan ish kunlari miqdorini toʻliq ishlab berguniga qadar davom etadi.

Ish vaqti jamlab hisobga olinadigan korxona, muassasa va tashkilotlarda ishlayotgan mahkumlarning jazoni oʻtash muddati ish soatlarining normal miqdoriga amal qilingan holda, hisobga olinadigan davrdagi ish vaqti muddatidan kelib chiqib hisoblanadi.

Jazoni oʻtash muddati korxona, muassasa, tashkilot maʼmuriyati jazolarni ijro etish inspeksiyasidan xabarnoma olgan kundan, boshqa joylarda oʻtaladigan axloq tuzatish ishlariga hukm qilingan shaxslar uchun esa — ular jazoni oʻtash uchun yuborilgan korxona, muassasa, tashkilotda ish boshlagan kundan boshlanadi.

Mahkum ishlamagan, ammo qonunga muvofiq uning ish haqi saqlanib turgan vaqt, shuningdek mahkum ishsiz deb topilgan vaqt axloq tuzatish ishlarini oʻtash muddatiga qoʻshib hisoblanadi.

Jazoni oʻtash muddatiga quyidagilar qoʻshib hisoblanmaydi:

qonun hujjatlariga muvofiq vaqtincha mehnatga qobiliyatsizlik nafaqasi toʻlanmaydigan kasallik vaqti;

qamoq tariqasidagi maʼmuriy jazoni oʻtash vaqti, boshqa jinoyat sodir etganligi munosabati bilan qamoqda saqlangan vaqt.

Hukmda nazarda tutilgan chegirma mahkumning asosiy ish joyidagi ish haqining barcha turidan, har bir ishlangan oy uchun maosh toʻlash chogʻida, qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Mahkum axloq tuzatish ishlarini oʻtashdan boʻyin tovlagan taqdirda jazolarni ijro etish inspeksiyasi oʻtalmagan muddatni ozodlikdan mahrum qilish jazosi bilan almashtirish haqida Jinoyat kodeksining 46 va 83-moddalarida nazarda tutilgan tartibda sudga taqdimnoma kiritadi.

Qamoq jazosiga hukm qilingan shaxslar jazoni hukm chiqarilgan joydagi maxsus qamoq uylarida oʻtaydilar.

Mahkumlar jazoning butun muddatini, odatda, bitta qamoq uyida oʻtaydilar.

Mahkumni bir qamoq uyidan ikkinchisiga oʻtkazishga ushbu Kodeksning 57-moddasida nazarda tutilgan hollarda va tartibda yoʻl qoʻyiladi.

Mahkumlar jazoni oʻtash uchun qamoq uylariga tergov hibsxonasi maʼmuriyati hukm qonuniy kuchga kirganligi toʻgʻrisida sud xabarnomasini olgan kundan boshlab uch kunlik muddat ichida joʻnatiladi.

Mahkumlarni qamoq uylariga joʻnatish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi tomonidan belgilanadi.

Qamoq jazosiga hukm qilingan shaxslar ushbu Kodeks 58-moddasining hamda 124-moddasi birinchi qismining talablariga rioya etilgan holda ikki kishilik, toʻrt kishilik yoki umumiy kameralarda saqlanadilar. Birinchi marta qamoq jazosiga hukm qilingan shaxslar ilgari qamoq yoki ozodlikdan mahrum etish tariqasidagi jazoni oʻtagan shaxslardan alohida saqlanadi.

Mahkumlar fuqarolik namunasidagi kiyimda yuradilar.

Mahkumlarning buyumlarini va xonalarini tintuv qilish, koʻzdan kechirish ushbu Kodeksning 67-moddasida nazarda tutilgan tartibda amalga oshiriladi.

Mahkumlarga har kuni muddati bir soatlik, voyaga yetmaganlar, homilador ayollar va bolasi bor ayollarga esa — bir yarim soatlik sayr qilish imkoniyati beriladi.

Mahkumlarga uchrashuvlar, telefon orqali soʻzlashuvlar, posilkalar olish, oziq-ovqat mahsulotlari sotib olish ruxsat etilmaydi, ushbu bobda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.

Qamoq jazosiga hukm qilingan, davolanishga va kuchli ovqatga muhtoj mahkumlarga tibbiy xulosa asosida ularning shaxsiy hisobvaragʻidagi mablagʻlardan oziq-ovqat mahsulotlari sotib olishga ruxsat etiladi.

Mahkumlar eng zarur narsalarni pul oʻtkazish yoʻli bilan belgilangan eng kam ish haqi miqdorining oʻttiz foizidan oshmaydigan summaga sotib olishlari mumkin.

Voyaga yetmagan mahkumlarga yaqin qarindoshlari bilan har oyda bir marta muddati uch soatgacha boʻlgan qisqa muddatli uchrashuv imkoniyati beriladi.

Qamoq jazosiga hukm qilingan shaxslarga, alohida hollarda, yaqin qarindoshlari bilan ushbu Kodeksning 77-moddasida belgilangan tartibda telefon orqali soʻzlashuv imkoniyati beriladi.

Qamoq jazosiga hukm qilingan shaxslar eng zarur narsalardan iborat bitta banderol yoki yoʻqlov olish huquqiga ega. Olishga ruxsat etilgan eng zarur narsalar roʻyxati ichki tartib qoidalari bilan belgilanadi.

Mahkuma homilador ayollar va yonida bolasi bor ayollarga, shuningdek shifokorning xulosasiga koʻra davolanishga va kuchli ovqat bilan taʼminlanishga muhtoj deb topilgan bemorlarga, tibbiy xulosada belgilab berilgan miqdorda va turda posilkalar hamda yoʻqlovlar olishga ruxsat etiladi.

Mahkumlarga pul joʻnatmalari olish va yuborishga, shuningdek posilkalar va banderollar joʻnatishga ruxsat etiladi. Joʻnatma tarzida kelib tushgan pul mablagʻlari mahkumning shaxsiy hisobvaragʻiga oʻtkazib qoʻyiladi.

Qamoq jazosiga hukm qilingan shaxslar cheklanmagan miqdorda xat olishlari va joʻnatishlari mumkin. Mahkumlarning yozishmalari senzuradan oʻtkaziladi.

Qamoq jazosiga hukm qilingan shaxslarning maishiy-yashash sharoitlari belgilangan gigiyena va sanitariya qoidalariga mos boʻlishi shart.

Bir mahkumga toʻgʻri keladigan yashash maydoni normasi ikki yarim kvadrat metrdan kam boʻlishi mumkin emas.

Mahkumga yotish uchun alohida joy, koʻrpa-toʻshak va choyshab, shuningdek tergov hibsxonalarida qamoqda turgan shaxslar uchun qonun hujjatlarida belgilangan norma boʻyicha ovqat beriladi.

Qamoq uyining kameralari radioeshittirish tarmogʻi bilan jihozlanadi, mahkumlarga stol ustida oʻynaladigan oʻyinlar, gazetalar, jurnallar beriladi, ular kutubxonadan foydalanish huquqiga ega.

Mahkumlarga tibbiy xizmat koʻrsatish ushbu Kodeksning 87-moddasiga muvofiq amalga oshiriladi.

Ixtisoslashgan shoshilinch tibbiy yordam koʻrsatish uchun mahkumlar jazoni ijro etish koloniyalari qoshidagi davolash muassasalariga, alohida hollarda esa — sogʻliqni saqlash organlarining davolash muassasalariga yuborilishi mumkin.

Qamoq jazosiga hukm qilingan shaxslar qamoq uyining xoʻjalik xizmatiga oid ishlarga haftasiga toʻrt soatgacha boʻlgan muddatga haq toʻlamagan holda jalb etilishi mumkin.

Mahkumlar bilan tarbiyaviy ish qamoq uylarining maʼmuriyati tomonidan ushbu Kodeksda bayon etilgan prinsiplar asosida olib boriladi.

Mahkumlarga yaxshi xulq-atvori uchun qamoq uylarida quyidagi ragʻbatlantirish choralari qoʻllanilishi mumkin:

tashakkur eʼlon qilish;

ilgari qoʻllanilgan intizomiy jazoni muddatidan oldin olib tashlash;

har kungi sayr vaqtini bir soatga koʻpaytirish.

Jazoni oʻtash tartibini buzganligi uchun mahkumlarga quyidagi intizomiy jazo choralari qoʻllanilishi mumkin:

ogohlantirish;

hayfsan;

oʻn sutkagacha boʻlgan muddatga, ayollar va voyaga yetmaganlarni esa — yetti sutkagacha boʻlgan muddatga karserga kiritib qoʻyish;

har kungi sayrning ragʻbatlantirish tariqasida koʻpaytirilgan muddatini bekor qilish.

Mahkumlarga nisbatan ragʻbatlantirish va intizomiy jazo choralari ushbu Kodeksning 103, 106 va 110-moddalarida belgilangan tartibda qoʻllaniladi.

Ozodlikdan mahrum qilish tariqasidagi jazo ijrosini jazoni ijro etish muassasalari amalga oshiradi.

Jazoni ijro etish muassasalariga quyidagilar kiradi:

jazoni ijro etish koloniyalari;

tarbiya koloniyalari;

turmalar.

Tergov hibsxonalari ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan va xoʻjalik xizmatiga oid ishlarni bajarish uchun qoldirilgan shaxslarga nisbatan jazoni ijro etish muassasalari vazifasini bajaradi.

Jazoni ijro etish koloniyalari manzil-koloniyalarga, umumiy, qattiq, maxsus tartibli koloniyalarga boʻlinadi hamda voyaga yetgan mahkumlarni saqlash uchun moʻljallangan.

Tarbiya koloniyalari umumiy va kuchaytirilgan tartibli koloniyalarga boʻlinadi hamda voyaga yetmagan mahkumlarni saqlash uchun moʻljallangan.

Turmalar voyaga yetgan mahkumlarni saqlash uchun moʻljallangan.

Manzil-koloniyalar quyidagilarga boʻlinadi:

ehtiyotsizlik oqibatida sodir etilgan jinoyatlar uchun hukm qilingan shaxslar saqlanadigan manzil-koloniyalar;

umumiy va qattiq tartibli koloniyalardan, shuningdek tarbiya koloniyalardan oʻtkazilgan mahkumlar saqlanadigan manzil-koloniyalar.

Umumiy tartibli koloniyalar quyidagilarga boʻlinadi:

qasddan uncha ogʻir boʻlmagan jinoyat sodir etganlik uchun birinchi marta ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslar saqlanadigan koloniyalar;

ogʻir jinoyat sodir etganlik uchun birinchi marta ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslar saqlanadigan koloniyalar;

ilgari qasddan sodir etilgan jinoyat uchun ozodlikdan mahrum qilish tariqasidagi jazoni oʻtagan va qasddan sodir etganlik uchun yana sudlangan ayollar saqlanadigan koloniyalar, ushbu Kodeksning 48-moddasida koʻrsatilgan ayollar bundan mustasno.

Qattiq tartibli koloniyalar quyidagilarga boʻlinadi:

oʻta ogʻir jinoyat sodir etganlik uchun birinchi marta ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslar saqlanadigan koloniyalar;

ilgari qasddan sodir etilgan jinoyat uchun ozodlikdan mahrum qilish tariqasidagi jazoni oʻtagan va qasddan jinoyat sodir etganlik uchun yana sudlangan erkaklar saqlanadigan koloniyalar;

ilgari qasddan sodir etilgan jinoyat uchun ozodlikdan mahrum qilish tariqasidagi jazoni oʻtagan va oʻta ogʻir jinoyat sodir etganlik uchun yana sudlangan ayollar, shuningdek oʻta xavfli retsidivist deb topilgan ayollar saqlanadigan koloniyalar.

Maxsus tartibli koloniyalar ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan, oʻta xavfli retsidivist deb topilgan erkaklarni saqlash uchun moʻljallangan.

Maxsus tartibli koloniyalarda oʻlim jazosi avf etish tartibida ozodlikdan mahrum qilish jazosi bilan almashtirilgan erkaklar ham saqlanadi.

Umumiy tartibli tarbiya koloniyalari quyidagilarga boʻlinadi:

ehtiyotsizlik oqibatida sodir etilgan jinoyat uchun hukm qilingan voyaga yetmagan shaxslar saqlanadigan koloniyalar;

qasddan uncha ogʻir boʻlmagan va ogʻir jinoyat sodir etganlik uchun birinchi marta ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan voyaga yetmagan shaxslar saqlanadigan koloniyalar;

oʻta ogʻir jinoyat sodir etganlik uchun birinchi marta ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan voyaga yetmagan shaxslar saqlanadigan koloniyalar;

ilgari qasddan sodir etilgan jinoyat uchun ozodlikdan mahrum qilish tariqasidagi jazoni oʻtagan va qasddan jinoyat sodir etganlik uchun yana sudlangan ayol jinsiga mansub voyaga yetmagan shaxslar saqlanadigan koloniyalar.

Kuchaytirilgan tartibli tarbiya koloniyalari ilgari qasddan sodir etilgan jinoyat uchun ozodlikdan mahrum qilish tariqasidagi jazoni oʻtagan va qasddan jinoyat sodir etganlik uchun yana sudlangan erkak jinsiga mansub voyaga yetmagan shaxslarni saqlab turishga moʻljallangan.

Turmalar turma qamogʻiga hukm qilingan shaxslarni, shuningdek umumiy va qattiq tartibli koloniyalardan jazoni oʻtash tartibini ashaddiy buzganligi uchun oʻtkazilgan shaxslarni saqlash uchun moʻljallangan.

Qasddan sodir etilgan uncha ogʻir boʻlmagan jinoyat uchun birinchi marta ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslar alohida hollarda, mahkumning yozma roziligi boʻlgan taqdirda, muassasa boshligʻining qaroriga binoan xoʻjalik xizmatiga oid ishlarni bajarish uchun tergov hibsxonasi yoki turmada qoldirilishi mumkin.

Xoʻjalik xizmatiga oid ishlarni bajarish uchun tergov hibsxonasida yoki turmada qoldirilgan mahkumlar jazoni qulflab qoʻyilmaydigan umumiy kameralarda, boshqa shaxslardan batamom ajratilgan holda, ushbu Kodeksning 18-bobida nazarda tutilgan sharoitlarda oʻtaydilar. Mahkumlarga uzoq muddatli uchrashuvga ruxsat berish imkoniyati boʻlmasa, ularga bitta uzoq muddatli uchrashuv oʻrniga ikkita qisqa muddatli uchrashuvga ruxsat beriladi.

Voyaga yetmagan shaxslar, ajnabiy fuqarolar va fuqaroligi boʻlmagan shaxslar, shuningdek sudlar va huquq-tartibotni muhofaza qilish organlarining sobiq xodimlariga mansub mahkumlar xoʻjalik xizmatiga oid ishlarni bajarish uchun qoldirilmaydilar.

Ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslar tergov hibsxonasining maʼmuriyati hukm qonuniy kuchga kirganligi toʻgʻrisida sud xabarnomasini olgan kundan boshlab oʻn kunlik muddat ichida jazoni oʻtash uchun joʻnatiladi.

Mahkumlarni jazoni ijro etish muassasasiga joʻnatish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi tomonidan belgilanadi.

Tergov hibsxonasining maʼmuriyati mahkum jazoni oʻtash uchun joʻnab ketganligi toʻgʻrisida uning oilasiga uch kunlik muddat ichida xabar yuborishi shart.

Jazoni ijro etish muassasasining maʼmuriyati mahkum yetib kelgan kundan boshlab uch kunlik muddat ichida bu haqda hukm chiqargan sudni xabardor qilishi, shuningdek mahkumning oilasiga muassasa manzilini koʻrsatib hamda mahkumning yozishma olib borish, uchrashuv, posilka, yoʻqlov va banderollar olish, telefon orqali soʻzlashuv huquqlarini tushuntirib, xabarnoma yuborishi shart.

Mahkumlarni jazoni ijro etish muassasalariga qabul qilish muassasa maʼmuriyati tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi belgilagan tartibda amalga oshiriladi.

Muassasaga yetib kelgan mahkumlar ularning shaxsini oʻrganish va sharoitga moslashib olishlari uchun oʻn besh sutkagacha muddatga, odatda, qabul boʻlimiga joylashtiriladi, manzil-koloniyaga kelgan hamda xoʻjalik xizmatiga oid ishlarni bajarish uchun tergov hibsxonalari va turmalarda qoldirilgan shaxslar bundan mustasno.

Muassasaga yetib kelganlaridan soʻng mahkumlarga jazoni oʻtash tartibi va shartlari toʻgʻrisida kerakli axborot beriladi, shuningdek ularning huquqlari va majburiyatlari tushuntiriladi.

Ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxs butun jazo muddatini, odatda, bitta muassasada oʻtaydi.

Mahkumni bir koloniyadan ayni shu turdagi boshqa koloniyaga jazoni oʻtashni davom ettirish uchun oʻtkazishga uning xavfsizligini taʼminlash maqsadida uning roziligini olgan holda, shuningdek mahkumning mazkur muassasada qolishiga toʻsqinlik qiluvchi boshqa hollarda yoʻl qoʻyiladi.

Mahkum kasal boʻlib qolgan taqdirda uni koloniyadan yoki turmadan ixtisoslashgan davolash muassasiga oʻtkazishga tibbiy xulosa asosida yoʻl qoʻyiladi.

Ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslarni jazoni ijro etuvchi bir muassasadan boshqasiga oʻtkazish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi tomonidan belgilanadi.

Jazoni ijro etish muassasalarida erkaklar va ayollar, voyaga yetmaganlar va katta yoshlilar, ozodlikdan mahrum etishga birinchi marta hukm qilingan shaxslar va ilgari bu jazo turini oʻtagan mahkumlar alohida-alohida saqlanadi.

Quyidagilar boshqa mahkumlardan batamom ajratilib, shuningdek alohida-alohida saqlanadi:

oʻta xavfli retsidivistlar;

oʻlim jazosi avf etish tartibida ozodlikdan mahrum qilish jazosi bilan almashtirilgan mahkumlar;

mahkum ajnabiy fuqarolar va fuqaroligi boʻlmagan shaxslar;

sud va huquq-tartibotni muhofaza qiluvchi organlarning sobiq xodimlariga mansub mahkumlar;

turli yuqumli kasalliklarga chalingan mahkumlar.

Ixtisoslashgan davolash muassasalarida har xil turdagi jazoni ijro etish muassasalaridan kelgan mahkumlarni birga saqlashga ruxsat etiladi.

Qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollarda muayyan bir turdagi koloniyalarda ozodlikdan mahrum etish tariqasidagi jazoni boshqa turdagi koloniyada oʻtashi lozim boʻlgan mahkumlarni saqlash uchun batamom ajratib qoʻyilgan uchastka tashkil etishga yoʻl qoʻyiladi.

Ushbu moddada nazarda tutilgan hollarda mahkumlar jazoni sud belgilagan tartib turi sharoitida oʻtaydilar.

Ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslarni jazoni ijro etuvchi bir muassasadan boshqasiga koʻchirish ushbu Kodeksning 58-moddasi talablariga rioya etgan holda amalga oshiriladi.

Ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslar qamoq jazosiga hukm qilingan va tergov qilinayotgan shaxslardan alohida koʻchiriladi.

Homilasi yigirma toʻrt haftalikdan oshgan yoki uch yoshga toʻlmagan bolasi bor ayollar boshqa mahkumlardan alohida koʻchiriladi.

Mahkum bemorlar, homilador ayollar va bolasi bor ayollar, zarurat boʻlganda, tibbiy xodimlar kuzatuvida koʻchiriladi.

Mahkumlarning xavfsizligini taʼminlash maqsadida ularni boshqa hollarda ham ajratilgan tarzda koʻchirishga yoʻl qoʻyiladi.

Koʻchirish chogʻida mahkumlar zarur moddiy-maishiy va sanitariya-gigiyena sharoitlari bilan taʼminlanadi, ularga mavsumiy kiyim va poyabzal, belgilangan norma boʻyicha oziq-ovqat mahsulotlari beriladi.

Mahkumlarni koʻchirish davlat hisobidan, Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi tomonidan belgilangan tartibda soqchi kuzatuvida amalga oshiriladi.

Jazoni oʻtash davrida ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslarning saqlash sharoiti bir muassasa doirasida yoki boshqa turdagi muassasaga oʻtkazish yoʻli bilan yengillashtirilishi yoxud ogʻirlashtirilishi mumkin.

Mahkumlarni saqlash sharoiti ragʻbatlantirish tarzida quyidagicha yengillashtirilishi mumkin:

muassasa boshligʻining qaroriga binoan — ushbu Kodeksning 102, 104-moddalariga muvofiq;

sud tomonidan — Jinoyat-protsessual kodeksining 537-moddasiga muvofiq.

Mahkumlarni saqlash sharoiti intizomiy jazo tarzida quyidagicha ogʻirlashtirilishi mumkin:

muassasa boshligʻining qaroriga binoan — ushbu Kodeksning 105, 106-moddalariga muvofiq;

sud tomonidan — Jinoyat-protsessual kodeksining 537-moddasiga muvofiq.

Jazoni ijro etish muassasalarida rejim jazodan koʻzlangan maqsadga erishish uchun belgilanadi.

Rejim quyidagilarni taʼminlaydi:

mahkumlarni batamom ajratib qoʻyish, ularni qoʻriqlash va nazorat qilib turishni;

mahkumlarning huquqlari va qonuniy manfaatlarini roʻyobga chiqarish, shuningdek ularning oʻz majburiyatlarini ado etishini;

muayyan toifadagi mahkumlarni alohida-alohida saqlashni;

muassasa turiga qarab mahkumlarni har xil sharoitda saqlashni;

mahkumlarning va muassasa xodimlarining xavfsizligini.

Jazoni ijro etish muassasalarida rejim Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi tomonidan tasdiqlangan Ichki tartib qoidalari va boshqa normativ hujjatlar bilan tartibga solinadi.

Jazoni ijro etish muassasalarida, manzil-koloniyalarni istisno etganda, mahkumlar belgilangan namunada kiyim kiyadilar. Kiyimning koʻrinishi Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi tomonidan belgilanadi.

Ichki tartib qoidalarida nazarda tutilgan hollarda mahkumlarga fuqarolik namunasidagi kiyimdan foydalanishga ruxsat etiladi.

Ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslarni batamom ajratib qoʻyish va qoʻriqlash, shuningdek ular saqlanadigan va mehnat qiladigan obyektlarni qoʻriqlash Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi tomonidan qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Ozodlikdan mahrum etish joylaridan qochish va boshqa jinoyatlarning, jazoni oʻtashning belgilangan tartibini buzishlarning oldini olish, mahkumlar xulq-atvori toʻgʻrisida zarur axborot olish uchun jazoni ijro etish muassasalarida nazorat va tekshirishning audiovizual, elektron va boshqa texnikaviy vositalaridan foydalaniladi.

Muassasa maʼmuriyati mahkumlarni nazorat va tekshirishning texnikaviy vositalari qoʻllanilayotganligidan xabardor etishi shart.

Nazorat va tekshirishning texnikaviy vositalari roʻyxati, ulardan foydalanish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi tomonidan belgilanadi.

Ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslarga oʻz yonida saqlashga ruxsat etilgan narsalar va buyumlar roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi tomonidan belgilanadi.

Mahkumlarning yonidan topilgan, foydalanishga ruxsat etilmagan narsalar va buyumlar muassasa boshligʻining qaroriga binoan olib qoʻyiladi hamda mahkum ozod boʻlgunga qadar saqlash uchun topshiriladi yoki yoʻq qilib tashlanadi yoxud davlat foydasiga oʻtkaziladi va bu haqda tegishli hujjat tuziladi.

Narsalar va buyumlarni davlat foydasiga oʻtkazish toʻgʻrisidagi qaror prokuror tomonidan tasdiqlanadi.

Ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslar, ularning buyumlari va kiyimlari, shuningdek jazoni ijro etish muassasalarining obyektlari va xonalari tintuv qilinishi hamda koʻzdan kechirilishi mumkin. Shaxsiy tintuv mahkum bilan bir jinsda boʻlgan shaxslar tomonidan amalga oshiriladi. Turar joy binolarini ularda mahkumlar boʻlgan chogʻda tintuv qilishga kechiktirib boʻlmaydigan hollardagina yoʻl qoʻyiladi.

Jazoni ijro etish muassasasi maʼmuriyati ushbu muassasaga hamda mahkumlar ishlayotgan obyektlarga kirayotgan va chiqayotgan shaxslarning transport vositalarini, buyumlari va kiyimini koʻzdan kechirishga haqli, qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.

Tintuv qilish va koʻzdan kechirish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi tomonidan belgilanadi.

Jazoni ijro etish muassasalarida tezkor-qidiruv faoliyati:

mahkumlar, muassasa xodimlari va boshqa shaxslar xavfsizligini taʼminlash;

mahkumlar mazkur muassasaga yetib kelgunga qadar sodir etgan jinoyatlarni aniqlash va fosh etish;

jinoyatlarni hamda belgilangan saqlash rejimini buzish hollarini aniqlash va ularning oldini olish;

jazoni ijro etish muassasalarida sodir etilgan jinoyatlarni fosh etish;

ozodlikdan mahrum etish joylaridan qochgan mahkumlarni qidirish;

boshqa jinoyatlarni fosh etishda yordam berish maqsadida amalga oshiriladi.

Tezkor-qidiruv faoliyatini jazoni ijro etish muassasalarining tezkor xizmatlar xodimlari, shuningdek boshqa vakolatli organlar qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiradilar.

Ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslar tomonidan sodir etilayotgan jinoyatlar va huquqbuzarliklarni toʻxtatib qolish maqsadida, shuningdek ularni ushlash chogʻida, agar boshqa usullar bilan muassasa maʼmuriyatining qonuniy talablarini taʼminlashning iloji boʻlmasa, mahkumlarga nisbatan jismoniy kuch ishlatilishi mumkin.

Jismoniy kuch ishlatish natijasida mahkumlar hayoti va sogʻligʻiga zarar yetkazilgan har bir hodisa haqida prokurorga xabar qilinadi.

Mahkumlarga nisbatan, agar ular jazavaga tushsalar, tinchlantirish koʻylagini qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

Tinchlantirish koʻylagi tibbiy xodim ishtirokida qoʻllaniladi hamda uni qoʻllash muddati ikki soatdan oshmasligi kerak.

Tinchlantirish koʻylagi voyaga yetmagan mahkumlarga va mahkuma ayollarga nisbatan qoʻllanilmaydi.

Mahkumlarning gʻayrihuquqiy xatti-harakatlarini toʻxtatish, shuningdek oʻziga oʻzi zarar yetkazishining oldini olish maqsadida ularga nisbatan maxsus vositalar ishlatilishi mumkin.

Maxsus vositalar jumlasiga rezina tayoqlar, qoʻlkishanlar yoki boshqacha bogʻlash vositalari, xizmat itlari, koʻzdan yosh chiqaruvchi moddalar, chalgʻitma taʼsir koʻrsatuvchi nur-tovush moslamalari, toʻsiq-gʻovlarni bartaraf etuvchi vositalar, suv bilan zarba beruvchi va zirhli mashinalar, inshootlarni ochish, transportni majburiy toʻxtatish moslamalari hamda qonunda nazarda tutilgan boshqa vositalar kiradi.

Maxsus vositalar quyidagi hollarda qoʻllaniladi:

mahkumlarning muassasa maʼmuriyati vakillariga, boshqa mahkumlarga va oʻzga shaxslarga hujumini daf etish chogʻida;

mahkumlar tomonidan sodir etilgan ommaviy tartibsizliklarni, jamoat tartibini guruh boʻlib buzishlarni toʻxtatish, muassasa maʼmuriyatiga ashaddiy boʻysunmayotgan yoki qarshilik koʻrsatayotgan huquqbuzarlarni ushlash chogʻida;

garovga olinganlarni, mahkumlar egallab olgan binolarni, inshootlarni, xonalarni va transport vositalarini ozod qilish chogʻida;

mahkumlarni qoʻriqlab borish va qoʻriqlab turish chogʻida — qochishning oldini olish uchun;

jazoni ijro etish muassasasidan qochgan mahkumlarni ushlash chogʻida.

Maxsus vositalar qonunda nazarda tutilgan boshqa hollarda ham qoʻllanilishi mumkin.

Maxsus vositalar turlari, ularni ishlatish intensivligi yuzaga kelgan vaziyat, huquqbuzarlik xususiyati va huquqbuzarning shaxsini inobatga olgan holda belgilanadi. Maxsus vositalarni qoʻllash mahkumlarga va boshqa shaxslarga mumkin qadar kam zarar keltirishi lozim.

Homiladorlik belgilari sezilib turgan ayollarga, nogironlik belgilari aniq koʻrinib turgan shaxslarga hamda yoshi aniq koʻrinib turgan yoki maʼlum boʻlgan voyaga yetmagan shaxslarga nisbatan maxsus vositalar ishlatish taqiqlanadi, ular tomonidan qurolli qarshilik koʻrsatilgan yoki fuqarolar hayoti va sogʻligʻiga tahdid etib, guruh boʻlib hujum qilingan hollar bundan mustasno.

Maxsus vositalarni qoʻllash natijasida mahkumlar va boshqa shaxslar hayoti va sogʻligʻiga zarar yetkazilgan har bir hodisa haqida prokurorga xabar qilinadi.

Alohida hollarda, agar jinoyatni boshqa vositalar bilan toʻxtatishning iloji boʻlmasa, eng soʻnggi chora sifatida oʻqotar qurol qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

Oʻqotar qurol quyidagi hollarda qoʻllanilishi mumkin:

muassasa maʼmuriyati vakillarini, boshqa mahkumlarni va oʻzga shaxslarni ularning hayoti va sogʻligʻiga aniq tahdid etuvchi hujumdan himoya qilish, shuningdek qurolni qoʻlga kiritish maqsadida qilingan hujumni daf etish chogʻida;

garovga olinganlarni, mahkumlar egallab olgan binolarni, inshootlarni, xonalarni va transport vositalarini ozod qilish chogʻida;

jazoni ijro etish muassasasining qoʻriqlanadigan obyektlariga, transport vositalariga guruh boʻlib qilingan yoki qurolli hujumni daf etish yoxud mahkumlarni zoʻrlik bilan ozod qilishga urinishlarni toʻxtatish chogʻida;

ozodlikdan mahrum etish joylaridan qochayotgan yoki qurolli qarshilik koʻrsatayotgan mahkumni ushlash chogʻida;

mahkumlar qochishda foydalanayotgan transport vositasini toʻxtatish chogʻida.

Oʻqotar qurol qonunda nazarda tutilgan boshqa hollarda ham qoʻllanilishi mumkin.

Oʻqotar qurolni qoʻllashdan oldin qurol qoʻllanilishi mumkinligi haqida ogohlantirish va yuqoriga qarab ogohlantiruvchi oʻq otish kerak. Quyidagi hollarda oʻqotar qurol ogohlantirishsiz qoʻllanilishi mumkin:

qoʻqqisdan hujum qilinganda, qurolli hujumni yoki jangovar texnika, transport vositalari, uchish apparatlari, dengiz va daryo kemalaridan foydalangan holda qilingan hujumni daf etishda, garovga olinganlarni ozod qilishda, ozodlikdan mahrum etish joylaridan qurol bilan, transport vositalari yordamida yoki yurib ketayotgan transport vositalarida, tunda yoki koʻrish cheklangan sharoitda qochilganda.

Oʻqotar qurol qoʻllanilganda fuqarolar xavfsizligini taʼminlash, shuningdek jabrlanganlarga tibbiy yordam koʻrsatish uchun iloji boricha barcha choralar koʻrilishi zarur.

Oʻqotar qurol qoʻllanilgan har bir hodisa haqida raport tuziladi va darhol prokurorga xabar qilinadi.

Tabiiy ofat roʻy bergan, jazoni ijro etish muassasasi joylashgan yerda favqulodda yoki harbiy holat joriy etilgan taqdirda, urush davri mobaynida, mahkumlar tomonidan guruh boʻlib boʻysunmaslik, shuningdek ommaviy tartibsizlik sodir etilganda muassasalarda alohida holat joriy etilishi mumkin.

Alohida holat Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vaziri tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurori bilan kelishilgan holda oʻttiz sutkagacha boʻlgan muddatga joriy etiladi. Alohida holatning amal qilish vaqti alohida hollarda qoʻshimcha ravishda yana oʻttiz sutkagacha uzaytirilishi mumkin.

Alohida holat amal qilib turgan davrda muassasalarda qoʻriqlash va nazoratning kuchaytirilgan turi, obyektlarga kirishning alohida tartibi joriy etiladi, kun tartibi oʻzgartirilishi, ayrim xizmatlarning faoliyati cheklanishi mumkin. Ayni vaqtda mahkumlarning ayrim huquqlari cheklanishiga yoʻl qoʻyiladi.

Ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslar oʻz shaxsiy hisobvaragʻidagi pul hisobidan oziq-ovqat mahsulotlari va eng zarur narsalarni pul oʻtkazish yoʻli bilan sotib olishlari mumkin.

Sarflashga ruxsat etiladigan pul miqdori jazoni ijro etish muassasasining tartib turiga hamda mahkum saqlanayotgan sharoitga qarab belgilanadi.

Mahkumlar yengillashtirilgan saqlash sharoitiga oʻtkazilganda, mehnat normasi va mehnat vazifalarini bajarganda, shuningdek bayram kunlari ragʻbatlantirish tarzida, mahkumlarga eng kam ish haqi belgilangan miqdorining oʻn foizigacha boʻlgan miqdorda qoʻshimcha pul sarflashga ruxsat etiladi.

Sarflashga ruxsat etilgan pulning umumiy miqdori quyidagi koʻrsatgichdan oshmasligi lozim:

umumiy, qattiq va maxsus tartibli koloniyalarda — belgilangan eng kam ish haqi miqdorining yetmish besh foizidan;

turmalarda — belgilangan eng kam ish haqi miqdorining ellik foizidan;

tarbiya koloniyalarida — belgilangan eng kam ish haqi miqdorida;

Ushbu moddaning toʻrtinchi qismida belgilangan miqdordan ortiqcha pulga mahkumlar tibbiy xulosa asosida qoʻshimcha ravishda oziq-ovqat mahsulotlari, shuningdek kiyim va poyabzal sotib olish huquqiga ega.

Muassasa boshligʻi yangi kelgan mahkumga oziq-ovqat mahsulotlari va eng zarur narsalar sotib olish uchun belgilangan eng kam ish haqi miqdorining ellik foizigacha, manzil-koloniyalarda esa — toʻliq miqdorigacha boʻlgan summada avans berishga haqli.

Ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslarga qisqa muddatli va uzoq muddatli uchrashuv huquqi beriladi.

Mahkumlarga qarindoshlari yoki boshqa shaxslar bilan muddati toʻrt soatgacha boʻlgan qisqa muddatli uchrashuvga ruxsat beriladi.

Mahkumlarga yaqin qarindoshlari (er, xotin, ota-onalar, bolalar, oʻgʻil (qiz) qilib olgan shaxslar, oʻgʻil (qiz) qilib olingan shaxslar, aka-ukalar, opa-singillar, buvalar, buvilar, nevaralar) bilan uzoq muddatli uchrashuv muassasa hududida yoki, ushbu Kodeksning 114, 130 va 134-moddalarida nazarda tutilgan hollarda, muassasa hududidan tashqarida ular bilan birga yashash huquqi bilan beriladi.

Uzoq muddatli uchrashuv muddati quyidagicha belgilanadi: muassasa hududida — bir sutkadan uch sutkagacha, muassasa hududidan tashqarida esa — uch sutkadan besh sutkagacha.

Qisqa muddatli va uzoq muddatli uchrashuv miqdori jazoni ijro etish muassasasining tartib turiga hamda mahkum saqlanayotgan sharoitga qarab belgilanadi.

Yuqumli kasalliklarga chalingan bemorlarga uchrashuvlar shifokor ruxsati asosida beriladi.

Uchrashuv uchun berilgan vaqt mobaynida mahkumlar ishdan ozod etib qoʻyiladi, ana shu kunlar uchun ularga ish haqi yozilmaydi.

Uzoq muddatli uchrashuv mahkumning iltimosiga koʻra qisqa muddatli uchrashuv yoki telefon orqali soʻzlashuv bilan, qisqa muddatli uchrashuv esa telefon orqali soʻzlashuv bilan almashtirilishi mumkin.

Uchrashuvlarni oʻtkazish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi tomonidan belgilanadi.

Mahkumlarga texnikaviy imkoniyatlar mavjud boʻlgan taqdirda telefon orqali soʻzlashuv huquqi beriladi. Telefon orqali soʻzlashuv muassasa maʼmuriyati tekshiruvi ostida olib boriladi hamda haqi mahkumning shaxsiy hisobvaragʻidan toʻlanadi.

Telefon orqali soʻzlashuvlar miqdori jazoni ijro etish muassasasining tartib turiga hamda mahkum saqlanayotgan sharoitga qarab belgilanadi. Mahkumning iltimosiga koʻra, alohida hollarda unga qoʻshimcha ravishda telefon orqali soʻzlashuvga ruxsat etilishi mumkin.

Intizomiy boʻlinmalarda saqlanayotgan mahkumlarga faqat alohida hollarda telefon orqali soʻzlashuvga ruxsat etilishi mumkin.

Ozodlikdan mahrum etish joylarida saqlanayotgan mahkumlarning telefon orqali oʻzaro soʻzlashuvlari taqiqlanadi.

Mahkumlarga telefon orqali soʻzlashuvga ruxsat etish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi tomonidan belgilanadi.

Ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslar jazoni ijro etish muassasasiga yetib kelgan kundan boshlab posilka, yoʻqlov va banderol olishlari hamda joʻnatishlari mumkin. Posilka, yoʻqlov va banderollar koʻzdan kechiriladi.

Bitta posilka yoki banderolning ogʻirligi pochta qoidalarida belgilab qoʻyilgan normadan, yoʻqlovning ogʻirligi esa posilkaning belgilangan vaznidan oshib ketishi mumkin emas.

Olinadigan posilka, yoʻqlov va banderollarning miqdori jazoni ijro etish muassasasining tartib turiga hamda mahkum saqlanayotgan sharoitga qarab belgilanadi.

Mahkumlar cheklanmagan miqdorda pul joʻnatmalari olishlari va yuborishlari mumkin. Pul joʻnatmalari mahkumning shaxsiy hisobvaragʻiga kelib tushadi. Mahkumlar oʻzlariga yaqin qarindosh boʻlmagan shaxslarga, shuningdek korxona, muassasa va tashkilotlarga faqat jazoni ijro etish muassasasi maʼmuriyatining ruxsati bilan pul joʻnatmalari yuborishlari mumkin.

Mahkumlarning posilkalar, yoʻqlovlar, banderollar va pul joʻnatmalarini olishi hamda yuborishi tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi tomonidan belgilanadi.

Ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslar cheklanmagan miqdorda xat va telegrammalar olishlari hamda joʻnatishlari mumkin.

Mahkumlarning xatlari va boshqa joʻnatmalari senzuradan oʻtkaziladi, jazoni manzil-koloniyalarda oʻtayotgan shaxslar bundan mustasno. Mahkumlarga xatlarni topshirish va ularning xatlarini koʻrsatilgan manzilga joʻnatish muassasa maʼmuriyati tomonidan xat kelib tushgan yoki joʻnatish uchun topshirilgan kundan boshlab uch kunlik muddat ichida amalga oshiriladi. Telegrammalar egalariga darhol topshiriladi va joʻnatiladi.

Xatlar va boshqa joʻnatmalar olish hamda yuborish, shuningdek ularni senzuradan oʻtkazish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi tomonidan belgilanadi.

Ozodlikdan mahrum etish joylarida saqlanayotgan mahkumlar oʻrtasida xat yozishmalari faqat oʻzaro qarindoshlar oʻrtasida va muassasa maʼmuriyatining ruxsati bilan amalga oshirilishi mumkin.

Prokuror nomiga yoʻllangan taklif, ariza va shikoyatlar koʻzdan kechirilmaydi hamda bir sutkalik muddat ichida tegishliligi boʻyicha joʻnatiladi.

Mahkumlar posilka, yoʻqlov va banderollarda yozuv ashyolari, adabiyotlar olishlari, shuningdek ularni savdo shoxobchalari orqali sotib olishlari, cheklanmagan miqdorda gazeta va jurnallarga obuna boʻlishlari mumkin.

Mahkumlarga urushni, milliy va diniy adovatni, zoʻrlik va shafqatsizlikni targʻib qiluvchi nashrlarni, shuningdek behayo nashrlarni olish, sotib olish, saqlash va tarqatish taqiqlanadi.

Mahkum savdo shoxobchalari orqali sotib olgan adabiyot u olishga haqli boʻlgan posilka va banderollar soniga kirmaydi.

Mahkum oʻz yonida koʻpi bilan oʻn nusxa kitob va jurnal saqlashi mumkin. Mazkur miqdordan ortiqcha adabiyot mahkumning roziligi bilan saqlash uchun topshiriladi, foydalanish uchun kutubxonaga beriladi yoki uning qarindoshlari va boshqa shaxslarga joʻnatiladi.

Ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslarga haftada kamida bir marta kinofilm namoyish etiladi, ular ishdan boʻsh soatlarida, tungi dam olish vaqtidan tashqari, telekoʻrsatuvlar koʻrish, radioeshittirishlar eshitish huquqiga ega.

Kameralarda jazo oʻtayotgan mahkumlarga kinofilm va telekoʻrsatuvlar koʻrishga ruxsat etilmaydi.

Mahkumlarga alohida hollar (yaqin qarindoshining vafoti yoki hayoti uchun xavfli boʻlgan ogʻir kasalligi, mahkumga yoki uning oilasiga jiddiy moddiy zarar yetkazgan voqea) munosabati bilan borish-kelish uchun ketadigan vaqtni (toʻrt sutkagacha) hisobga olmagan holda, yetti sutkagacha boʻlgan muddatga jazoni ijro etish muassasasi doirasidan chetga chiqishga ruxsat etilishi mumkin. Mahkumlarga Oʻzbekiston Respublikasi doirasida chetga chiqishga ruxsat etiladi.

Mahkumning chetga chiqishga ruxsat soʻrab yozgan arizasini muassasa maʼmuriyati bir sutka ichida koʻrib chiqadi. Bu haqda mahkumning shaxsi, xulq-atvori, tasdiqlovchi hujjatlar bor-yoʻqligidan kelib chiqib qaror qabul qilinadi. Chetga chiqishga beriladigan ruxsatnoma prokuror tomonidan tasdiqlanadi.

Quyidagilarga:

oʻta xavfli retsidivistlar;

oʻlim jazosi avf etish tartibida ozodlikdan mahrum qilish jazosi bilan almashtirilgan shaxslar;

oʻta ogʻir jinoyatlar uchun hukm qilingan shaxslar;

majburiy davolanishdan oʻtayotgan va yuqumli kasallikka chalingan mahkumlarga chetga chiqishga ruxsat berilmaydi.

Chetga chiqish vaqti jazoni oʻtash muddati hisobiga qoʻshiladi.

Chetga chiqish bilan bogʻliq xarajatlar mahkum mablagʻlari hisobidan yoki boshqa shaxslar tomonidan toʻlanadi.

Mahkumning belgilangan muddatda joyiga qaytib kelishini qiyinlashtiruvchi kutilmagan hollar yuz bergan taqdirda u borgan joydagi ichki ishlar organi boshligʻining qaroriga binoan qaytish muddati, jazoni ijro etish muassasasi maʼmuriyatini albatta ogohlantirgan holda, besh sutkagacha uzaytirilishi mumkin.

Mahkum belgilangan muddatda joyiga qaytishdan boʻyin tovlagan taqdirda u ichki ishlar organi tomonidan ushlanadi va jazoni oʻtash joyiga joʻnatiladi.

Mahkumlarning muassasa doirasidan chetga chiqish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi tomonidan belgilanadi.

Ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan, ijobiy tavsifga ega shaxslarga muassasaning qoʻriqlanadigan hududi doirasidan tashqarida soqchisiz yoki kuzatuvchisiz yurishga ruxsat etilishi mumkin.

Soqchisiz yoki kuzatuvchisiz yurish huquqi mahkumlarga quyidagi hollarda beriladi:

uncha ogʻir boʻlmagan jinoyat uchun tayinlangan jazo muddatining kamida uchdan bir qismi oʻtalganidan keyin;

ogʻir jinoyat uchun tayinlangan jazo muddatining kamida yarmi oʻtalganidan keyin;

oʻta ogʻir jinoyat uchun, shuningdek ilgari jazodan muddatidan oldin shartli ozod qilingan yoki jazosi yengilroq jazo bilan almashtirilgan va jazoning oʻtalmagan qismi mobaynida qasddan yangi jinoyat sodir etgan shaxsga tayinlangan jazo muddatining kamida uchdan ikki qismi oʻtalganidan keyin.

Quyidagilarning soqchisiz yoki kuzatuvchisiz yurishiga yoʻl qoʻyilmaydi:

intizomiy jazosi bor mahkumlar;

yuqumli kasalliklarga chalingan, shuningdek majburiy davolanishdan oʻtayotgan mahkumlar;

I va II guruh nogironlari;

mazkur muassasaga kelganiga olti oy toʻlmagan mahkumlar;

Jinoyat kodeksi 73-moddasining toʻrtinchi qismida sanab oʻtilgan mahkumlar.

Mahkumlarning soqchisiz yoki kuzatuvchisiz yurish tartibi hamda har bir muassasa uchun bunday huquqdan foydalanadigan mahkumlar soni Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi tomonidan belgilanadi.

Ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslar saqlash sharoitiga qarab umumiy turar joylarda, xonalarda yoki kameralarda yashaydilar.

Bir mahkumga toʻgʻri keladigan yashash maydoni normasi quyidagi miqdordan kam boʻlishi mumkin emas:

umumiy turar joylarda — ikki kvadrat metr;

tergov hibsxonalari va turmalarning umumiy kameralarida — ikki yarim kvadrat metr;

ayollar va voyaga yetmaganlar saqlanadigan koloniyalardagi umumiy turar joylarda — uch kvadrat metr;

bemor mahkumlar saqlanadigan palatalarda — toʻrt kvadrat metr;

intizomiy boʻlinmalarning kameralarida hamda soqchisiz yoki kuzatuvchisiz yurish huquqidan foydalanayotgan mahkumlar yashashi uchun, shuningdek jazoni manzil-koloniyalarda oʻtayotgan shaxslar uchun moʻljallangan xona tipidagi turar joylarda — toʻrt yarim kvadrat metr.

Mahkumlarga yotish uchun alohida joy, koʻrpa-toʻshak, choyshab va kerakli inventar beriladi.

Ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslarga kishi organizmining normal hayotini taʼminlaydigan ovqat beriladi.

Ovqat normasi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan mahkumlarning sogʻligʻi holatiga, ularning yoshi, bajarayotgan ishining xususiyati va ogʻirligiga qarab belgilanadi. Mahkumlarga ularni ishga jalb etgan korxona, muassasa va tashkilotlar mablagʻlari hisobidan qoʻshimcha ovqat berilishi mumkin.

Mahkum homilador ayollar, emizikli onalar, voyaga yetmaganlarga, shuningdek I va II guruh nogironlariga beriladigan ovqat oshirilgan normalarda belgilanadi. Tibbiy xulosa asosida ularga qoʻshimcha oziq-ovqat mahsulotlari olishga ruxsat etilishi mumkin.

Jazoni ijro etish muassasalarining intizomiy boʻlinmalariga kiritib qoʻyish tariqasidagi jazo chorasi oʻn besh sutkagacha boʻlgan muddatga qoʻllanilgan mahkumlarga ovqat kamaytirilgan norma boʻyicha beriladi.

Ozodlikdan mahrum etishga hukm etilgan shaxslar respublika budjeti hisobidan belgilangan namunada kiyim, mavsumga qarab, mahkumning jinsi va iqlim sharoitlarini inobatga olgan holda ichki kiyim va poyabzal bilan taʼminlanadilar.

Ozodlikdan mahrum etish joylarida davolash-profilaktika yordami va sanitariya ishi hamda epidemiyaga qarshi ishlar qonun hujjatlariga muvofiq tashkil etiladi va oʻtkaziladi.

Mahkumlarga tibbiy-sanitariya xizmati koʻrsatish uchun statsionarlari bor tibbiy boʻlimlar, sil kasalligiga chalingan bemorlarni davolash va saqlab turish uchun davolash muassasasi huquqiga ega boʻlgan koloniyalar, malakali tibbiy yordam koʻrsatish uchun mahkumlarga moʻljallangan ixtisoslashgan kasalxonalar tashkil etiladi.

Mahkumlarga tibbiy yordam koʻrsatish, ularga dori-darmon vositalari berish, sanitariya nazoratini tashkil etish va olib borish, davolash-profilaktika muassasalaridan foydalanish, sogʻliqni saqlash organlarining tibbiy xodimlarini jalb etish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi bilan kelishilgan holda belgilanadi.

Ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslarning tibbiy-sanitariya taʼminoti respublika budjeti hisobidan amalga oshiriladi.

Mahkumlar shaxsiy va umumiy gigiyena qoidalariga, sanitariya talablariga rioya etishlari shart.

Mahkumlarni mehnatga jalb etishdan asosiy maqsad ularda ijtimoiy-foydali faoliyat bilan shugʻullanish ehtiyojini shakllantirishdan iborat.

Ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslar jinsi, yoshi, sogʻligʻining holati, mehnat qobiliyati va iloji boricha, ixtisosini inobatga olgan holda mehnatga jalb etiladi. Mahkumlarning mehnatga oid munosabatlari mehnat toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari bilan, ushbu Kodeksda nazarda tutilgan istisno va cheklashlarni hisobga olgan holda, tartibga solinadi.

Ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslar, odatda, shu muassasalarning korxonalarida, ayrim hollarda esa, kerakli tarzda qoʻriqlash va batamom ajratib qoʻyish taʼminlangan taqdirda, boshqa korxonalarda mehnatga jalb etiladi. Mahkumlarning xususiy shaxslar foydasiga mehnat qilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

Oltmish yoshdan oshgan erkaklar, ellik besh yoshdan oshgan ayollar, I va II guruh nogironlari mehnatga oʻz xohishlariga koʻra jalb etiladilar.

Mahkuma ayollar homiladorlik va tugʻish munosabati bilan qonun hujjatlarida belgilangan muddatga ishdan ozod qilinadilar.

Mehnat toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida bajarish taqiqlangan ishlarda ayol va voyaga yetmagan mahkumlar mehnatidan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Mahkumlardan foydalanish taqiqlangan ishlar va lavozimlar roʻyxati qonun hujjatlari bilan belgilab qoʻyiladi.

Mahkumlar topshirilgan ishni halol, vijdonan bajarishga, mehnat va texnologiya intizomiga, mehnatni muhofaza qilish boʻyicha talablarga rioya etishlari shart. Ularning mehnatga oid va boshqa nizolarni hal etish maqsadida ishni toʻxtatib qoʻyishi taqiqlanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:

jazoni ijro etish muassasalarida ishlab chiqariladigan muayyan mahsulot turlari uchun buyurtmalarni taqsimlaydi;

ishlab chiqarish korxonalarini moddiy-texnika bilan taʼminlash choralarini koʻradi;

ishlab chiqarish quvvatlarini rivojlantirishni, ishlab turgan korxonalarni texnika bilan qayta jihozlash va rekonstruksiya qilishni moliyaviy taʼminlaydi;

korxona, muassasa va tashkilotlarni mahkumlar mehnatidan foydalanishga jalb etishga imkon yaratib beradi;

korxona, muassasa va tashkilotlarda mehnat qilayotgan mahkumlarga yoziladigan ish haqi miqdorini belgilab beradi.

Mahkumlarni ish bilan taʼminlash jazoni ijro etish muassasalarida yoki ulardan tashqarida ish oʻrinlarini tashkil etish yoʻli bilan amalga oshiriladi.

Ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslar uchun mehnat toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida belgilab qoʻyilgan ish vaqtining eng koʻp normasiga rioya etgan holda, odatda, olti kunlik ish haftasi belgilanadi.

Mahkumlar ish vaqti rejimini jazoni ijro etish muassasasi maʼmuriyati ishlab chiqarish xususiyatiga qarab belgilaydi.

Mahkumlarni ish vaqtidan tashqari ishlarga, dam olish va bayram (ishlanmaydigan) kunlarida ishga jalb etishga ishlab chiqarish zarurati boʻlgan taqdirda mehnat toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida belgilab qoʻyilgan ish vaqtidan tashqari ishlarning eng koʻp muddatiga rioya etgan holda yoʻl qoʻyiladi.

Ish vaqtini jamlab hisobga olish joriy etilganda, mahkumlar ish vaqtidan tashqari ishlarga, dam olish va bayram (ishlanmaydigan) kunlarida yoki tungi ishlarga jalb etilgan taqdirda mehnat toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida voyaga yetmagan shaxslar, shuningdek I va II guruh nogironlariga nisbatan belgilangan cheklashlarga rioya etish shart.

Mahkuma homilador ayollar, shuningdek jazoni ijro etish muassasalari qoshidagi bolalar uylarida bolasi bor ayollar ish vaqtidan tashqari ishlarga, dam olish va bayram (ishlanmaydigan) kunlarida ishga yoki ish vaqti jamlab hisobga olinadigan rejimda ishlashga oʻzlarining roziligi bilan jalb etilishi mumkin. Mazkur shaxslar tungi ishlarga, ularning roziligini olgan holda va tegishli tibbiy xulosa boʻlgan taqdirda, jalb qilinishi mumkin.

Mahkumlarning ish vaqtidan tashqari, dam olish va bayram (ishlanmaydigan) kunlaridagi ishlari uchun ikki hissa haq toʻlanadi.

Ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan, mehnatga jalb etilgan mahkumlarga har haftada kamida bir dam olish kuni beriladi. Ular bayram (ishlanmaydigan) kunlarida ishdan ozod qilinadi.

Ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslarga har yilgi mehnat taʼtili berilmaydi.

Ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslar mehnatiga mehnat toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq haq toʻlanadi.

Mehnat normalarini va mehnat vazifalarini bajargan mahkumlar mehnatiga toʻlanadigan oylik haq belgilangan eng kam ish haqi miqdoridan kam boʻlishi mumkin emas.

Barcha chegirmalardan qatʼi nazar, mahkumlar shaxsiy hisobvaragʻiga ularga yozilgan ish haqining kamida yigirma besh foizi, oltmish yoshdan oshgan erkaklarning, ellik besh yoshdan oshgan ayollarning, I va II guruh nogironlarining, homilador ayollarning hamda jazoni ijro etish muassasalari qoshidagi bolalar uyida bolasi bor ayollarning, shuningdek manzil-koloniyalar va tarbiya koloniyalaridagi mahkumlarning hisobvaragʻiga esa, kamida ellik foizi oʻtkazib qoʻyiladi.

Mahkumlar jazoni ijro etish muassasalarini va ularga tutash hududlarni obodonlashtirish, shuningdek madaniy-maishiy sharoitni yaxshilash ishlarigagina mehnat haqi toʻlamay jalb etilishi mumkin.

Mahkumlar mehnat haqi toʻlanmaydigan ishga, odatda, navbatma-navbat, ishdan tashqari vaqtda, haftasiga koʻpi bilan ikki soatga jalb etiladi.

Ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslarning ish haqidan chegirmalar mehnat toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida belgilangan tartibda, ushbu Kodeksda nazarda tutilgan istisno va cheklashlar bilan amalga oshiriladi.

Ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslar:

mehnat vazifalarini ado etish chogʻida yetkazilgan zarar uchun — mehnat toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida nazarda tutilgan miqdorda va tartibda;

boshqa xatti-harakatlar oqibatida yetkazilgan zarar uchun — fuqarolik qonun hujjatlarida nazarda tutilgan miqdorda va tartibda moddiy javobgar boʻladilar.

Notoʻgʻri chegirilgan summa mahkumga qaytarilib, uning shaxsiy hisobvaragʻiga oʻtkaziladi.

Ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslarning ish haqidan davlat ijtimoiy sugʻurtasiga ajratmalar ajratilmaydi.

Ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslar jazodan ozod boʻlganlaridan soʻng qonun hujjatlariga muvofiq davlat pensiya taʼminoti huquqiga ega boʻladi.

Tarbiyaviy ish ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslarni axloqan tuzatishning asosiy vositalaridan biri boʻlib, mahkumlarda qonun talablariga va jamiyatda qabul qilingan xulq-atvor qoidalariga rioya etishga, shuningdek bilim va madaniy saviyasini oshirishga intilishni shakllantirishga qaratilgan.

Jazoni ijro etish muassasalarida maʼnaviy, huquqiy, jismoniy va boshqa tarbiya olib boriladi.

Tarbiyaviy ish yakka tartibda, guruh bilan va ommaviy shaklda olib boriladi.

Tarbiyaviy ish differensiatsiya asosida, muassasa turini, jazo muddatini va saqlash sharoitini, shuningdek mahkum shaxsining xususiyatlarini hisobga olgan holda tashkil etiladi.

Mahkumlar bilan tarbiyaviy ish olib borishda matbuot, radio, televideniye, kinofilmlardan, kutubxona va boshqa vositalardan foydalaniladi.

Ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslarning foydali tashabbusini kuchaytirish, ularning mehnati, maishiy hayoti va boʻsh vaqtini tashkil etish masalalarini hal etishda qatnashish, intizomni va ichki tartibni saqlab turishda muassasa maʼmuriyatiga koʻmaklashish maqsadida mahkumlarning turli tashkilotlari tuzilishi mumkin.

Mahkumlar tashkilotlarini tuzish va ularning ishlash tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi tomonidan belgilanadi.

Korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, jamoat birlashmalari va fuqarolar ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslarni tarbiyalashda qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollarda va tartibda ishtirok etadilar.

Jazoni ijro etish muassasalarida qonun hujjatlarida belgilangan tartibda majburiy tayanch taʼlim tashkil etiladi. Oʻqishni davom ettirishni xohlovchi mahkumlarga muassasa maʼmuriyati zarur yordam koʻrsatadi.

Yoshi oʻttizdan oshgan mahkumlar, I va II guruh nogironlari xohishlariga koʻra taʼlim olishga jalb etiladi.

Mahkumlarning oliy va oʻrta maxsus oʻquv yurtlarida taʼlim olishiga yoʻl qoʻyilmaydi, manzil-koloniyalaridagi mahkumlar bundan mustasno boʻlib, ular oʻquv yurtlarining sirtqi boʻlimlarida taʼlim olishlari mumkin.

Oʻquv yurtlarida taʼlim olayotgan mahkumlar imtihonlarni topshirish uchun qonun hujjatlariga muvofiq ishdan ozod qilinadi.

Jazoni ijro etish muassasalarida hunar taʼlimi beriladi va (yoki) mahkumlarning ishlab chiqarishda kasbga oʻrgatiladi.

Mahkumlarga hunar taʼlimi berish va ularni kasbga oʻrgatish qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Yaxshi xulq-atvori, mehnatga va taʼlimga vijdonan munosabati, tarbiyaviy tadbirlarni oʻtkazishda faol ishtiroki uchun ozodlikdan mahrum etish tariqasidagi jazoni oʻtayotgan mahkumlarga quyidagi ragʻbatlantirish choralari qoʻllanilishi mumkin:

tashakkur eʼlon qilish;

ilgari qoʻllanilgan intizomiy jazoni muddatidan oldin olib tashlash;

yorliq, qimmatli sovgʻa yoki pul mukofoti bilan taqdirlash;

qoʻshimcha posilka, yoʻqlov yoki banderol olishga ruxsat etish;

qoʻshimcha uchrashuv yoki telefon orqali soʻzlashuv huquqi berish;

oziq-ovqat mahsulotlari va eng zarur narsalar sotib olish uchun pul summasini koʻpaytirish;

yengillashtirilgan saqlash sharoitiga oʻtkazish, manzil-koloniyalarda saqlanayotgan shaxslar bundan mustasno.

Yengillashtirilgan saqlash sharoitiga oʻtkazish tariqasidagi ragʻbatlantirish mahkumlarga ushbu Kodeks 75-moddasining uchinchi qismiga muvofiq qoʻshimcha pul sarflash huquqini, shuningdek:

umumiy, qattiq tartibli koloniyalarda va tarbiya koloniyalarida — yil mobaynida qoʻshimcha ravishda bir marta uchrashuv, bir marta telefon orqali soʻzlashuv, bitta posilka yoki yoʻqlov olish. Ularga soqchisiz yoki kuzatuvchisiz yurish huquqi ham berilishi mumkin;

maxsus tartibli koloniyalarda — kameralardan umumiy turar joylarga oʻtkazish hamda yil mobaynida qoʻshimcha ravishda bir marta qisqa muddatli uchrashuv, bir marta telefon orqali soʻzlashuv, bitta banderol olish;

turmalarda — yil mobaynida qoʻshimcha ravishda bir marta qisqa muddatli uchrashuv, bitta posilka yoki yoʻqlov olish huquqini beradi.

Mahkumga nisbatan tashakkur tariqasidagi ragʻbatlantirish ogʻzaki yoki yozma, boshqa ragʻbatlantirish choralari esa, yozma ravishda qoʻllaniladi.

Ragʻbatlantirish choralari ushbu Kodeks talablariga rioya etilgan holda qoʻllaniladi.

Mahkumga nisbatan qoʻllanilgan ragʻbatlantirish choralari haqida uning shaxsiy hujjatlar yigʻmajildiga tegishli yozuv kiritiladi.

Mahkumga ragʻbatlantirish tarzida yil mobaynida koʻpi bilan ikkita posilka, yoʻqlov yoki banderol olishga, ikki marta uchrashuvga ruxsat berilishi mumkin.

Ragʻbatlantirish tarzida mahkumdan ilgari qoʻllanilgan bitta intizomiy jazo muddatidan oldin olib tashlanishi mumkin.

Yengillashtirilgan saqlash sharoitlariga intizomiy jazosi yoʻq mahkumlar:

umumiy, qattiq tartibli koloniyalarda va tarbiya koloniyalarida — sud tayinlagan jazo muddatining kamida toʻrtdan bir qismini oʻtaganlaridan keyin;

maxsus tarbiya koloniyalarida — sud tayinlagan jazo muddatining kamida uchdan bir qismini oʻtaganlaridan keyin;

turmalarda — kamida olti oydan keyin oʻtkaziladi.

Soqchisiz yoki kuzatuvchisiz yurish huquqi ushbu Kodeksning 83-moddasida nazarda tutilgan tartibda beriladi.

Mahkumlar turmadan jazoni ijro etish koloniyasiga va maxsus tartibli koloniyadan qattiq tartibli koloniyaga sud tayinlagan jazo muddatining kamida yarmini oʻtaganlaridan keyin, Jinoyat-protsessual kodeksining 537-moddasida nazarda tutilgan tartibda oʻtkaziladi.

Mahkumlar qattiq va umumiy tartibli koloniyadan manzil-koloniyaga ushbu Kodeks 113-moddasining birinchi va ikkinchi qismlarida nazarda tutilgan hollarda va tartibda oʻtkaziladi.

Jazoni oʻtash tartibini buzganlik uchun ozodlikdan mahrum qilish tariqasidagi jazoni oʻtayotgan mahkumlarga quyidagi intizomiy jazo choralari qoʻllanilishi mumkin:

ogohlantirish;

hayfsan;

yengillashtirilgan saqlash sharoitini bekor qilish;

intizomiy boʻlinmaga kiritib qoʻyish;

jazoni oʻtash tartibini ashaddiy buzuvchi mahkumlarni manzil-koloniyadan umumiy yoki qattiq tartibli koloniyaga, qattiq tartibli koloniyadan maxsus tartibli koloniyaga, koloniyadan turmaga qaytarish.

Mahkumlar mehnat normalarini bajarmaganligi uchun, agar bu ishni rad etish yoki ishdan boʻyin tovlashning oqibati boʻlmasa, intizomiy javobgarlikka tortilmaydi.

[Oldingi] tahrirga qarang.

Intizomiy jazo huquqbuzarlikning ogʻirligi va xususiyatiga mos boʻlishi kerak.

Bir vaqtning oʻzida sodir etilgan bir nechta huquqbuzarlik uchun bitta intizomiy jazo qoʻllaniladi. Bitta huquqbuzarlik uchun bir nechta intizomiy jazo qoʻllash taqiqlanadi.

Intizomiy jazo yozma ravishda, huquqbuzarlik sodir etilgan kundan boshlab bir oy ichida beriladi.

Intizomiy jazoni qoʻllash chogʻida huquqbuzarlik sodir etilgan holat, mahkumning xulq-atvori va shaxsiy xislatlari, olib tashlanmagan va bekor boʻlmagan intizomiy jazolari bor-yoʻqligi inobatga olinadi.