Ушбу Кодекс сув, сув объектлари, сув хўжалиги объектлари ва сув фонди ерларидан оқилона фойдаланиш ҳамда уларни муҳофаза қилиш соҳасидаги муносабатларни тартибга солади.

Ушбу Кодекснинг асосий вазифалари қуйидагилардан иборат:

аҳолини, иқтисодиёт тармоқларини ва экологик тизимларни сув билан барқарор таъминлашга эришиш ҳамда уни сақлаб туриш;

иқлим ўзгаришини ҳисобга олган ҳолда сувларни оқилона бошқариш ва улардан фойдаланиш ҳамда тежаш;

сувларни булғаланиш, ифлосланиш ва камайиб кетишдан муҳофаза қилиш;

сувларнинг зарарли таъсирининг олдини олиш ва уни бартараф этиш;

сув объектларининг ҳолатини яхшилаш;

сувга доир муносабатлар соҳасида иқтисодий механизмларни, шу жумладан давлат-хусусий шерикликни ривожлантириш;

юридик ва жисмоний шахсларнинг сувга доир муносабатлар соҳасидаги ҳуқуқларини ҳамда қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш;

сув масалалари бўйича давлатлараро ҳамкорликни ривожлантириш.

Сув тўғрисидаги қонунчилик ушбу Кодекс ва бошқа қонунчилик ҳужжатларидан иборатдир.

Агар Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасида Ўзбекистон Республикасининг сув тўғрисидаги қонунчилигида назарда тутилганидан бошқача қоидалар белгиланган бўлса, халқаро шартнома қоидалари қўлланилади.

Ушбу Кодексда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:

гидротехника иншоотлари — сув омборлари тўғонлари, дарёлардаги, сойлардаги, каналлардаги ва коллекторлардаги тўғонлар, дарёлар ўзанларидаги тўсувчи иншоотлар, сув олиш, сув ўтказиш, сув ташлаш ҳамда қирғоқларни ҳимоя қилиш иншоотлари, гидроэлектростанциялар, насос станциялари;

ер ости сувлари — ер ости сув объектларининг сувлари;

ер усти сувлари — ер усти сув объектларининг сувлари;

ичимлик суви таъминоти — ичимлик сувини ичимлик суви таъминоти тармоқлари орқали ва (ёки) транспортда истеъмолчиларга етказиб бериш;

каналлар — сув билан манбадан сувдан фойдаланувчиларнинг чегарасига қадар таъминлаш учун мўлжалланган сув хўжалиги объектлари;

коллектор-дренаж сувлари — ер ости сизот сувлари ва ташлама сувлар;

коллектор-дренаж тармоғи — ер ости сизот сувларини ва ташлама сувларни тўплаш ҳамда чиқариб юбориш учун мўлжалланган сув хўжалиги объекти;

минерал сувлар — таркибида эриган тузлар, микроэлементлар, шунингдек даволашда ижобий таъсир кўрсатадиган баъзи биологик фаол компонентлар мавжуд бўлган сувлар;

оқова сувлар — маиший, ишлаб чиқариш ёки бошқа эҳтиёжлар учун фойдаланилган ҳамда дастлабки кимёвий таркиби ва физик хоссаларини ўзгартирган қўшимча аралашмалар билан ифлосланган сувлар, шунингдек атмосфера ёғинлари ёғиши натижасида ҳосил бўлган, аҳоли пунктлари ва саноат корхоналари ҳудудидан оқиб чиқувчи сувлар;

санитария муҳофазаси зонаси — ичимлик, маиший ва даволаш-соғломлаштириш мақсадлари учун мўлжалланган, фойдаланилаётган, лойиҳалаштирилаётган, қурилаётган ва реконструкция қилинаётган объектларга туташ бўлган, уларнинг санитария-эпидемиологик ишончлилигини таъминлаш учун ташкил этиладиган, муҳофаза режимига эга бўлган ҳудудлар;

соҳил бўйи минтақаси — сувни муҳофаза қилиш зонаси доирасида табиий ер усти сув объектлари, шунингдек фойдаланилаётган, лойиҳалаштирилаётган, қурилаётган ва реконструкция қилинаётган сув хўжалиги объектлари сув объекти бўйлаб ёки улар атрофида ушбу сув хўжалиги объектларидан тегишли тарзда фойдаланишни таъминлаш, уларни реконструкция қилиш, таъмирлаш ва тиклаш, шунингдек сув ресурсларини оқилона бошқариш ва уларнинг ҳисобини юритиш учун ташкил этиладиган қатъий режимли ҳудуд;

сув етказиб берувчи ташкилот — сув хўжалиги объектларидан фойдаланиш ва уларга техник хизмат кўрсатиш учун масъул бўлган, ўзига шартнома асосида сувдан фойдаланувчиларга сув олиш ва етказиб бериш ҳуқуқи берилган сув хўжалигининг фойдаланувчи ташкилоти ва (ёки) бошқа юридик шахс;

сувларнинг зарарли таъсири — сувларнинг салбий таъсири натижасида содир бўлаётган муайян объектларнинг ювилиб кетиши, бузилиши, сув босиши, зах босиши, лойқа чўкиши, ботқоқланиши, шўрланиши ва бошқа ҳодисалар;

сувни муҳофаза қилиш зонаси — сувларнинг санитария ҳолатини зарур даражада сақлаб туриш, уларнинг булғаниши ва ифлосланишининг, шунингдек сув объектларининг тупроқ эрозияси маҳсулотлари билан лойқа чўкишининг олдини олиш, шунингдек қулай сув режимини яратиш ва сақлаб туриш мақсадида махсус фойдаланиш ва хўжалик фаолияти юритиш режими белгиланадиган, сув объектларининг ўзанларига ёки акваторияларига туташ бўлган табиий ҳудуд;

сув объекти — сувлар доимий равишда ёки вақтинча тўпланадиган ва сув режимининг ўзига хос шакллари ва белгилари мавжуд бўлган табиий (жилғалар, сойлар, дарёлар ва бошқалар) ҳамда сунъий (очиқ ва ёпиқ каналлар, шунингдек коллектор-дренаж тармоқлари) сув оқимлари, табиий (кўллар, денгизлар, ер ости сувлари конлари ва сувли қатламлари) ва сунъий (сув омборлари, сел-сув омборлари, ҳовузлар ва бошқалар) сув ҳавзалари, шунингдек булоқлар ва бошқа объектлар;

сув олиш квотаси — сув етказиб берувчи ташкилотларга ва сувдан фойдаланувчиларга бир неча йил учун ажратиладиган сув ҳажми;

сув олиш лимити — сув объектларининг сувлилик даражасига қараб сув етказиб берувчи ташкилотларга ва сувдан фойдаланувчиларга вегетация ва куз-қиш даврлари учун ажратиладиган сув ҳажми (сув олиш квотасидан фоиз ҳисобида);

сув объектларини муҳофаза қилиш — сув объектларини сақлаш ва тиклашга қаратилган тадбирлар тизими;

сув режими — сув сифати, сатҳи, оқими тезлиги, сарфи ва ҳажмининг вақт бирлигида ўзгариши;

сув ресурслари — сув объектларининг фойдаланилаётган ёки фойдаланилиши мумкин бўлган ер ости ва ер усти сувлари;

сув сервитути — сув объектидан ёки унинг бир қисмидан, шу жумладан сувни муҳофаза қилиш зоналаридан чекланган тарзда фойдаланиш ҳуқуқи;

суғориш тармоғи — сувдан фойдаланувчиларнинг суғориладиган майдонларига, шунингдек бошқа объектларга каналлардан ва бошқа сув объектларидан сув етказиб бериладиган, сувдан фойдаланувчиларга мақсадли фойдаланиш учун берилган сув хўжалиги объекти;

сув фонди — сув объектларида тўпланган барча сувлар мажмуи;

сув фонди ерлари — ер усти сув объектлари ва сув хўжалиги объектлари эгаллаган ерлар ҳамда сув объектларининг қирғоқлари бўйлаб ажратилган минтақалар;

сувдан фойдаланувчи — сув ресурсларидан ўз эҳтиёжлари учун фойдаланадиган юридик ёки жисмоний шахс;

сувдан фойдаланиш — юридик ва жисмоний шахслар томонидан ўз эҳтиёжларини қаноатлантириш учун сув ресурсларидан фойдаланилиши;

сув хўжалиги — сув ресурсларини ва сув объектларини ўрганиш, ҳисобга олиш, бошқариш, улардан фойдаланиш, уларни муҳофаза қилиш, шунингдек сувларнинг зарарли таъсирига қарши курашишни қамраб оладиган иқтисодиёт тармоғи;

сув хўжалиги объекти — гидротехника иншоотлари, шунингдек улар билан боғлиқ бўлган йўллар, бинолар, электр узатиш линиялари ҳамда сув хўжалиги фаолиятини амалга ошириш учун мўлжалланган бошқа инфратузилма;

сув хўжалиги хизмати — сувдан фойдаланувчига сув хўжалиги соҳасида шартнома асосида кўрсатиладиган хизмат;

сув хўжалигининг фойдаланувчи ташкилоти — Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлигининг ташкилоти бўлиб, унинг зиммасига сув хўжалиги объектларига техник хизмат кўрсатиш ва улардан фойдаланиш вазифалари юклатилган;

ташлама сувлар — каналлардан ва суғориш тармоқларидан сув объектларига ёки жой рельефига авария ҳолатида ташланадиган сувлар, шунингдек суғориладиган ерлардан нооқилона фойдаланилиши натижасида улардан ташланадиган сувлар;

трансчегаравий сувлар — икки ва ундан ортиқ давлатлар чегараларини кесиб ўтадиган ёки шундай чегараларда жойлашган ҳар қандай ер усти ёки ер ости сувлари;

трансчегаравий сув объектлари — икки ва ундан ортиқ давлатлар чегараларини кесиб ўтадиган ёки шундай чегараларда жойлашган сув объектлари;

трансчегаравий таъсир — жисмий манбаси тўлиқ ёки қисман у ёки бу соҳил бўйи давлат юрисдикцияси остидаги ҳудудда жойлашган, трансчегаравий сувлар ҳолати инсон фаолияти таъсирида ўзгариши натижасида юзага келадиган, бошқа соҳил бўйи давлат юрисдикцияси остидаги ҳудуддаги атроф-муҳитга бўлган ҳар қандай жиддий зарарли таъсир оқибатлари.

Сувга доир муносабатларнинг объектлари қуйидагилардан иборат:

сув объектлари ёки уларнинг бир қисми ёхуд сув ресурслари;

сув хўжалиги объектлари;

сув фонди ерлари.

Сувга доир муносабатларнинг субъектлари қуйидагилардан иборат:

махсус ваколатли давлат органлари, шу жумладан республика ижро этувчи ҳокимият органлари;

маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари;

сув хўжалигининг фойдаланувчи ташкилотлари;

сув етказиб берувчи ташкилотлар;

сувдан фойдаланувчилар;

фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари ва бошқа нодавлат ташкилотлари.

Сувга доир муносабатлар соҳасидаги асосий принциплар қуйидагилардан иборат:

сув ресурсларидан мақсадли ва комплекс фойдаланиш ҳисобидан аҳолининг, иқтисодиёт тармоқларининг ҳамда экотизимларнинг сувга бўлган эҳтиёжларини қаноатлантириш;

аҳолини ичимлик ва хўжалик-маиший эҳтиёжлар учун зарур миқдордаги ва сифати кафолатланган сув билан биринчи навбатда таъминлаш;

сув объектларидан фойдаланишда уларни муҳофаза қилиш устуворлиги;

сув экотизимларининг мақбул ҳолати ва аҳоли саломатлигини муҳофаза қилиш учун қулай шарт-шароитларни таъминлаш;

сувга доир муносабатлар субъектларининг тенглиги;

сувни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва уни сақлашни қўллаб-қувватлаш;

сув ресурсларини бошқаришга доир экотизимли ёндашув;

сув ресурсларини интеграциялашган ҳолда бошқариш, ер усти, ер ости сувларини ва қайтариб ташланадиган сувларни мувофиқлаштирилган ҳолда бошқариш;

сув ресурсларини бошқариш ва улардан фойдаланишнинг ҳавза ҳамда маъмурий-ҳудудий принципларини уйғунлаштириш;

сув хўжалиги соҳасининг иқлим ўзгаришига мослашишини таъминлаш;

сув ифлосланишининг олдини олиш, уни чеклаш ва камайтириш;

сув хўжалигига бозор иқтисодиёти ва давлат-хусусий шериклик принципларини жорий этиш;

сув ресурсларини бошқариш жараёнининг очиқлиги, шаффофлигини таъминлаш ва ушбу жараёнга жамоатчиликни жалб этиш;

сувга доир муносабатларда илмий ва инновацион фаолиятни рағбатлантириш;

сув тўғрисидаги қонунчиликни бузиш оқибатида етказилган зарарнинг ўрнини қоплаш;

сувга доир муносабатлар субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш.

Сув объектидан сув олиш усулига, сувнинг ва сув объектларининг ҳолатига таъсир этишига қараб, сувдан фойдаланиш умумий ва махсус фойдаланишга бўлинади.

Сув объектларининг тоифалари жумласига қуйидагилар киради:

Ўзбекистон Республикасининг ер усти ва ер ости сув объектлари;

Ўзбекистон Республикасида жойлашган ва унинг ҳудудини кесиб ўтадиган трансчегаравий ер усти ва ер ости сув объектлари.

Ер усти сув объектлари жумласига табиий ва сунъий сув оқимлари ҳамда ҳовузлар, шунингдек булоқлар ва бошқа объектлар, уларнинг ўзанлари, туби ва қирғоқлари киради.

Ер ости сув объектлари жумласига қуйидагилар киради:

ер ости сувлари конлари ва сувли қатламлари ҳамда уларнинг ер қаърисига ёки ер юзасига сизиб чиқиш зоналари;

сув режими чегаралари ва чизиқларига эга бўлган ер қаъридаги сувлар тўпланишининг бошқа шакллари.

Сув объектлари танҳо ёки биргаликда фойдаланишда бўлиши мумкин.

Сув объекти сув хўжалигининг фойдаланувчи ташкилотларига ва сувдан фойдаланувчиларга назарда тутилган талаблар ва шартларга риоя этилган тақдирда битта ёки бир нечта мақсадда фойдаланишга берилади.

Сув объекти тегишлилиги бўйича сув хўжалиги органлари, санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги органлари, экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши органлари, тоғ-кон саноати ва геология органлари билан келишувга кўра қонунчиликда белгиланган тартибда фойдаланишга берилади.

Оқова сувларни оқизиш учун сув объектидан фойдаланишга фақат экология ва санитария талаблари ҳамда шартларига риоя этилган тақдирда йўл қўйилади.

Сув объектлари битта ёки айни бир вақтда бир нечта мақсадда фойдаланишга берилиши мумкин.

Сув объектлари танҳо фойдаланиш учун юридик ва жисмоний шахсларга Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ёки бошқа ваколатли давлат органи томонидан тўлиқ ёки қисман берилади.

Танҳо фойдаланишга берилмаган сув объекти биргаликда фойдаланиладиган сув объектидир.

Сувдан фойдаланувчилар биргаликда фойдаланиладиган сув объектидан сув олишда ўзаро манфаатларни инобатга олиши, сувдан фойдаланиш ҳуқуқи амалга оширилишини қийинлаштирмаслиги ва бир-бирига зарар етказмаслиги шарт.

Муҳофаза этиладиган табиий ҳудудларнинг сув объектлари жумласига:

давлат қўриқхоналаридаги;

мажмуа (ландшафт) буюртма қўриқхоналаридаги;

табиат боғларидаги;

давлат табиат ёдгорликларидаги;

табиий объектлар ва мажмуаларни сақлаб қолиш, такрор кўпайтириш ва тиклаш учун мўлжалланган ҳудудлардаги;

муҳофаза этиладиган ландшафтлардаги;

айрим табиий ресурсларни бошқариш учун мўлжалланган ҳудудлардаги;

давлат биосфера резерватларидаги;

миллий боғлардаги;

давлатлараро муҳофаза этиладиган табиий ҳудудлардаги;

бошқа муҳофаза қилинадиган табиий ҳудудлардаги сув объектлари киради.

Сув умуммиллий бойликдир, ундан оқилона фойдаланиш лозим ва у давлат томонидан муҳофаза қилинади.

Ўзбекистон Республикаси ҳудудида жойлашган сув объектлари Ўзбекистон Республикасининг мулкидир, бундан ушбу Кодексда ва бошқа қонунларда, шунингдек халқаро шартномаларда назарда тутилган ҳоллар мустасно.

Дарёлар ўзанларининг ва бошқа сув оқимларининг табиий ўзгариши Ўзбекистон Республикасининг ушбу сув объектларига бўлган мулк ҳуқуқи бекор қилинишига сабаб бўлмайди.

Давлат органлари ва маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари ўз ваколатлари доирасида Ўзбекистон Республикаси номидан сув объектларига бўлган мулк ҳуқуқини амалга оширади.

Сув хўжалиги объектлари давлат мулкида (республика, муниципал мулкида) ёки хусусий мулкда (фуқаролар, фермер ва деҳқон хўжаликлари, шунингдек давлатга қарашли бўлмаган бошқа юридик шахслар мулкида) бўлиши мумкин.

Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномаларига мувофиқ бошқа давлатлар ҳудудида жойлашган Ўзбекистон Республикасининг сув хўжалиги объектлари Ўзбекистон Республикасининг мулкидир.

Сув хўжалиги объектларига бўлган хусусий мулк ҳуқуқи билан боғлиқ муносабатлар Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик кодекси билан тартибга солинади.

Сув хўжалиги объектларига бўлган мулк ҳуқуқи қонунчиликда белгиланган тартибда мажбурий давлат рўйхатидан ўтказилиши шарт.

Сув хўжалиги объектини давлат-хусусий шериклик шартлари асосида бериш давлат-хусусий шериклик тўғрисидаги қонунчиликка асосан амалга оширилади.

Сув фонди ерлари доимий фойдаланиш ҳуқуқи асосида қуйидагиларга берилади:

сунъий сув объектлари ва сув хўжалиги объектлари бўйича — тегишлилигига кўра тегишли ташкилотларга;

табиий сув объектлари бўйича — Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлигининг тегишли ташкилотларига.

Сув фонди ерлари жамоат эҳтиёжлари учун компенсация эвазига қонунда белгиланган тартибда олиб қўйилиши мумкин.

Сув фонди ерларида сув объектларига салбий таъсир кўрсатадиган хўжалик фаолиятини ва қурилиш ишларини олиб бориш тақиқланади.

Сув фонди ерларидан фойдаланиш тартиби ушбу Кодекс ва бошқа қонунчилик ҳужжатлари билан белгиланади.

Сув ресурсларини бошқариш ҳавзавий, гидрографик принцип бўйича ёки улардан оқилона фойдаланишни таъминлайдиган бошқа шартларни ҳисобга олган ҳолда амалга оширилади.

Сув ресурсларини бошқаришда қуйидагилар махсус ваколатли органлардир:

ер усти сувларини бошқариш бўйича Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги ва унинг Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланадиган органлари;

ер ости сувларини бошқариш бўйича Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги.

Сув ресурсларини бошқаришда шаффофликни таъминлаш ва манфаатдор тарафлар вакилларини жалб этган ҳолда тегишли қарорлар қабул қилиш мақсадида республика ва ҳавзалар, зарур ҳолларда эса ҳудудлар даражасида коллегиал-маслаҳат органи шаклидаги сув кенгашлари ташкил этилади.

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузурида Республика сув кенгаши ташкил этилади.

Республика сув кенгашининг таркибига сув ресурсларидан фойдаланиш ва уларни муҳофаза қилиш соҳасидаги ваколатли вазирликлар ва идораларнинг раҳбарлари киради. Республика сув кенгашининг таркибига нодавлат ташкилотлар вакиллари, айрим экспертлар ва олимлар ҳам киритилиши мумкин.

Ўзбекистон Республикасининг Бош вазири Республика сув кенгаши раисидир.

Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги Республика сув кенгашининг ишчи органидир.

Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши ва вилоятлар ҳокимликлари ҳузурида ҳавза (ёки ҳудудий) сув кенгашлари ташкил этилади.

Ҳавза (ёки ҳудудий) сув кенгашининг таркибига сув ресурсларидан фойдаланиш ва уларни муҳофаза қилиш соҳасидаги ваколатли вазирликлар ва идораларнинг ҳудудий ташкилотлари раҳбарлари киради. Ҳавза (ёки ҳудудий) сув кенгашининг таркибига нодавлат ташкилотлар вакиллари, айрим экспертлар ва олимлар ҳам киритилиши мумкин.

Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши Раиси, вилоятлар ҳокимлари ҳавза (ёки ҳудудий) сув кенгашларининг раисларидир.

Қорақалпоғистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги, ирригация тизимларининг ҳавза бошқармалари ҳавза (ёки ҳудудий) сув кенгашларининг ишчи органларидир.

Туманлар (Қувасой шаҳри) ҳокимликлари ҳузурида туманлар сув кенгашлари ташкил этилади.

Туманлар сув кенгашларининг таркибига сув ресурсларидан фойдаланиш ва уларни муҳофаза қилиш соҳасидаги ваколатли вазирликлар ва идораларнинг туман ташкилотлари раҳбарлари киради. Туманлар сув кенгашларининг таркибига нодавлат ташкилотлар вакиллари, айрим экспертлар ва олимлар ҳам киритилиши мумкин.

Тегишли туман (Қувасой шаҳри) ҳокими туман сув кенгашининг раисидир.

Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлигининг туман ташкилоти ёки туманнинг сув хўжалиги объектларини бошқаришни амалга оширувчи ташкилот туман сув кенгашининг ишчи органидир.

Республика, ҳавза, ҳудудий сув кенгаши тўғрисидаги низом ва иш регламенти тегишли Кенгаш йиғилишида тасдиқланади.

Давлат ташкилотларига оператив бошқарув ҳуқуқи асосида берилган сув хўжалиги объектлари давлат сув хўжалиги объектларидир.

Давлат сув хўжалиги объектлари фойдаланувчи ташкилотлар томонидан бошқарилади.

Ўзбекистон Республикаси Президентининг ёки Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг қарорларига асосан давлат сув хўжалиги объектлари:

давлат-хусусий шериклик тўғрисидаги битимга асосан хусусий сектор бошқарувига берилиши;

ким ошди савдосини ўтказиш орқали вертикал суғориш қудуқлари ва айрим кичик насос станциялари (сув чиқариш қуввати секундига 1 куб метргача) хусусий секторга реализация қилиниши мумкин.

Фақат битта сувдан фойдаланувчига (қишлоқ хўжалиги ер участкаси ижарачисига) хизмат кўрсатадиган сув хўжалиги объектлари Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгашининг ёки вилоят ҳокимлигининг тегишли қарори билан мазкур сувдан фойдаланувчига оператив бошқарув ҳуқуқи асосида танҳо фойдаланишга тўловсиз берилади.

Икки ва ундан ортиқ сувдан фойдаланувчиларга (қишлоқ хўжалиги ер участкалари ижарачиларига) хизмат кўрсатадиган сув хўжалиги объектлари Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг тегишли қарори билан сув етказиб берувчи ташкилотларга оператив бошқарув ҳуқуқи асосида танҳо фойдаланишга тўловсиз берилади.

Фойдаланишга берилган сув хўжалиги объектларини сақлаш тегишлигига кўра сувдан фойдаланувчиларнинг ва сув етказиб берувчи ташкилотларнинг маблағлари ҳисобидан амалга оширилади.

Сувдан фойдаланувчиларнинг ўз маблағлари ҳисобидан қурилган сув хўжалиги объектлари хусусий мулк ҳисобланади.

Юридик шахслар, нодавлат нотижорат ташкилотлари бўлган сувдан фойдаланувчилар ўз таъсис ҳужжатларига мувофиқ, шунингдек фуқаролар сув ресурсларини бошқаришда, сувдан ва сув объектларидан оқилона фойдаланиш, уларни муҳофаза қилиш тадбирларини амалга оширишда иштирок этиш ҳуқуқига эга.

Сув хўжалигининг фойдаланувчи ташкилотлари ва сув етказиб берувчи ташкилотлар сув ресурсларини бошқаришда, сувдан ва сув объектларидан оқилона фойдаланиш ҳамда уларни муҳофаза қилиш тадбирларини амалга оширишда сувдан фойдаланувчиларнинг, нодавлат нотижорат ташкилотлари ҳамда фуқароларнинг, шу жумладан аҳолининг ижтимоий ҳимояга муҳтож қатламларининг таклифларини ҳисобга олади.

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг сувга доир муносабатларни тартибга солиш соҳасидаги ваколатлари жумласига қуйидагилар киради:

сувдан ва сув объектларидан комплекс ҳамда оқилона фойдаланиш, уларни бошқариш ва муҳофаза қилиш соҳасида ягона давлат сиёсатини амалга ошириш;

сувни ва сув объектларини оқилона бошқариш тизимини такомиллаштириш бўйича чоралар кўриш;

сувдан ва сув объектларидан комплекс ҳамда оқилона фойдаланиш, уларни бошқариш ва муҳофаза қилиш, шунингдек сувларнинг зарарли таъсирининг олдини олиш ва уларни бартараф этиш соҳасида вазирликларнинг, идораларнинг, бошқа юридик шахсларнинг фаолиятини мувофиқлаштириш;

Республика сув кенгашининг фаолиятини ташкил этиш;

сув фондини ташкил этиш ва ундан фойдаланиш, сувдан фойдаланиш нормаларини, сув олиш квоталарини ва сув олиш лимитларини тасдиқлаш тартибини белгилаш;

сувларнинг давлат томонидан ҳисобга олиб борилишини ҳамда улардан фойдаланиш ва уларни муҳофаза қилиш устидан давлат назоратини таъминлаш, давлат сув кадастрини ҳамда сув мониторингини юритиш;

йирик аварияларнинг, фалокатларнинг, экологик инқирозларнинг ва сувларнинг зарарли таъсирининг олдини олиш ҳамда уларни бартараф этиш бўйича чора-тадбирлар ишлаб чиқиш;

сув ресурсларидан фойдаланганлик учун солиқни ҳисоблаш ҳамда сув объектларини булғатганлик, ифлослантирганлик ва қуритиб қўйганлик учун компенсация тўловлари тартибини белгилаш;

сув хўжалиги соҳасида давлатлараро муносабатларни ривожлантириш йўналишларини белгилаш;

сув хўжалиги соҳасини ривожлантиришга, сувдан ва сув объектларидан оқилона ва самарали фойдаланишга, сув танқислигининг салбий оқибатларини юмшатишга қаратилган қарорлар ва дастурлар қабул қилиш, сув ва сувдан фойдаланишга доир бошқа дастурларни тасдиқлаш;

сувни тежайдиган технологиялар жорий этилишини давлат томонидан қўллаб-қувватлаш тартибини тасдиқлаш.

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси қонунчиликка мувофиқ бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.

Маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органларининг сувга доир муносабатларни тартибга солиш соҳасидаги ваколатлари жумласига қуйидагилар киради:

ўз ҳудудидаги сув ресурсларидан фойдаланиш ва уларни муҳофаза қилишнинг асосий йўналишларини белгилаш;

ўз ҳудудидаги сув ресурсларидан фойдаланилишини тартибга солиш ва уларни муҳофаза қилишга доир талабларга риоя этилишини таъминлаш;

сувдан ва сув ресурсларидан комплекс ҳамда оқилона фойдаланиш, уларни бошқариш, ҳисобга олиш ва муҳофаза қилиш, шунингдек сувларнинг зарарли таъсирининг олдини олиш ва уларни бартараф этиш соҳасида вазирликлар, идоралар ҳудудий органларининг, бошқа юридик шахсларнинг фаолиятини мувофиқлаштириш;

тегишли ҳавза (ёки ҳудудий) сув кенгашларининг ёки туманлар сув кенгашларининг фаолиятини самарали ташкил этиш;

сувни тежайдиган суғориш технологияларини жорий этиш бўйича аниқ манзилли рўйхатларни шакллантириш ва тасдиқлашда, шунингдек уларни амалга оширишда кўмаклашиш;

сувдан фойдаланувчиларнинг ва сув етказиб берувчи ташкилотларнинг ҳуқуқлари ҳамда қонуний манфаатларига риоя этилишини таъминлаш;

суғориш ва коллектор-дренаж тармоқларини таъмирлаш ҳамда тиклаш ва шахсий томорқа ер участкаларига сув етказиб бериш тадбирларини амалга оширишда кўмаклашиш;

сув объектларини сақлаш ва уларнинг ҳолатини яхшилаш, сувларнинг зарарли таъсирининг, шунингдек булғанишининг олдини олиш ҳамда уни бартараф этиш тадбирларини амалга ошириш, авариялар, тошқинлар, селлар ва табиий офатлар натижасида вайрон бўлган объектларни қайта тиклаш;

сув фонди ерларидан самарали фойдаланиш масалаларида кўмаклашиш;

сув хўжалигининг фойдаланувчи ташкилотларини сақлаш харажатларини қонунчиликка биноан молиялаштириш;

сув хўжалигининг фойдаланувчи ташкилотларига сув ресурсларини бошқаришда кўмаклашиш.

Маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органларининг ваколатлари жумласига қонунчиликка мувофиқ бошқа масалалар ҳам киритилиши мумкин.

Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги сувга доир муносабатларни тартибга солиш соҳасидаги махсус ваколатли давлат органидир.

Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлигининг сувга доир муносабатларни тартибга солиш соҳасидаги ваколатлари жумласига қуйидагилар киради:

сув ресурсларини бошқариш соҳасида ягона давлат сиёсатини амалга ошириш, сувнинг ҳисобини ва унинг ҳисоботини юритиш;

сувдан ва сув объектларидан оқилона фойдаланиш ҳамда уларни муҳофаза қилиш, шунингдек сувларнинг зарарли таъсирининг олдини олиш ҳамда уни бартараф этиш соҳасида давлат органларининг ва бошқа ташкилотларнинг фаолиятини мувофиқлаштиришни ташкил этиш;

давлат сув кадастрини умумлаштириш ва юритиш;

Ўзбекистон Республикасининг сув тўғрисидаги қонунчилигини такомиллаштириш бўйича таклифлар ишлаб чиқиш;

манфаатдор давлат органлари иштирокида сув хўжалиги соҳасида давлат дастурлари, стратегиялар ва концепциялар лойиҳаларини ишлаб чиқиш;

сув хўжалиги балансини юритиш, ирригация тизимларининг ҳавза бошқармалари, иқтисодиёт тармоқлари ва ҳудудлар учун сув олиш квоталари ва лимитларини белгилаш;

ерларнинг мелиоратив ҳолатини, ер усти ва ер ости сувларининг минераллашувини ҳамда коллектор-дренаж тармоқларининг техник ҳолатини мониторинг қилиш ва уларни яхшилаш бўйича чоралар кўриш;

сув объектларидаги сувларни ва сувдан фойдаланишни давлат томонидан ҳисобга олиш;

трансчегаравий сув ресурсларини бошқариш ва улардан фойдаланиш бўйича давлатлараро муносабатларни ривожлантириш, шунингдек халқаро ташкилотларнинг сув хўжалиги соҳасидаги фаолиятида иштирок этиш;

Республика сув кенгашининг ишчи органи функциясини бажариш;

тегишлилиги бўйича сув ва сув хўжалиги объектларининг хавфсизлигини ва улардан фойдаланишни таъминлаш;

сувдан фойдаланиш ва уни муҳофаза қилиш устидан давлат назоратини амалга ошириш;

белгиланган сув олиш лимитлари асосида сувдан фойдаланувчиларга сув етказиб берилишини таъминлаш;

сувдан махсус фойдаланиш учун рухсатномаларни келишиш;

сув ресурсларини ҳисобга олишнинг ва сув хўжалигида электр энергияси истеъмолининг шаффофлигини ва тўлиқлигини таъминлаш;

суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш, тупроқ эрозиясининг, шўрланишининг ва ювилиб кетишининг олдини олиш бўйича зарур чоралар кўриш;

сув хўжалиги объектларини лойиҳалаштириш, қуриш ва реконструкция қилиш.

Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлигининг ваколатлари жумласига қонунчиликка мувофиқ бошқа масалалар ҳам киритилиши мумкин.

Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлигининг сувга доир муносабатларни тартибга солиш соҳасидаги ваколатлари жумласига қуйидагилар киради:

ер ости сувларининг ресурслари ва захираларини аниқлаш учун геология-қидирув ишларини амалга ошириш, улардан оқилона фойдаланиш, уларни ифлосланишдан ва камайиб кетишдан муҳофаза қилиш бўйича асослантирилган таклифлар ишлаб чиқиш;

ер ости сувларидан оқилона фойдаланилиши, юридик ва жисмоний шахслар томонидан ер ости сувларидан фойдаланиш ҳамда уларни муҳофаза қилиш соҳасидаги қонунчилик ва норматив ҳужжатлар талабларига риоя этилиши устидан давлат назоратини амалга ошириш;

ер ости сувларининг давлат захиралари баланси ва муҳофаза этиладиган табиий ҳудудлар давлат кадастри, ер ости чучук сувлари конлари ҳосил бўладиган зоналар тўғрисидаги ахборотни тузиш;

манфаатдор вазирликлар ва идоралар, маҳаллий давлат ҳокимияти органлари билан биргаликда ер ости сувларининг давлат мониторингини юритиш;

ер ости сувларидан оқилона фойдаланилиши устидан ўз ваколатлари доирасида назорат ва ҳисобни амалга ошириш;

ер ости сувларининг ифлосланиши манбалари мониторингини юритиш;

манфаатдор вазирликлар ва идоралар билан биргаликда ер ости сувларидан комплекс фойдаланиш ҳамда уларни муҳофаза қилиш схемаларини ишлаб чиқиш;

ер ости сувларини чиқариш учун қудуқларни бурғилаш фаолиятига ва сувдан махсус фойдаланишга доир рухсатномалар бериш;

ер ости сувларининг ҳолати тўғрисида гидрогеологик хулоса бериш;

ер ости сувларидан самарали фойдаланиш, уларнинг аниқ ҳисобини юритиш ва уларни муҳофаза қилиш учун инвестицияларни жалб қилиш;

ер ости сувларининг ҳолатига таъсир кўрсатадиган корхоналар, иншоотлар ва бошқа объектларнинг жойлаштирилиши, лойиҳалаштирилиши, қурилиши, реконструкция қилиниши, таъмирланиши ҳамда фойдаланишга топширилишида ўз ваколатлари доирасида иштирок этиш ва буни келишиш;

Республика сув кенгашининг фаолиятида иштирок этиш, ер ости сувлари, улардан фойдаланиш ҳолати, мавжуд муаммолар ва уларни ҳал этиш йўллари юзасидан таклифлар киритиш.

Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлигининг ваколатлари жумласига қонунчиликка мувофиқ бошқа масалалар ҳам киритилиши мумкин.

Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлигининг сувга доир муносабатларни тартибга солиш соҳасидаги ваколатлари жумласига қуйидагилар киради:

сув ресурсларини муҳофаза қилиш устидан давлат назоратини амалга ошириш;

сув муҳитининг қулай экологик ҳолатини таъминлаш;

сув муҳити объектларининг камайиб кетиши ва ифлосланишининг олдини олиш мақсадида антропоген омилнинг сув муҳитига таъсирини таҳлил қилиш, шунингдек санитария ва экология мақсадларида сув омборларидан сув чиқариб туришга риоя этилишини мониторинг қилиш;

экологик экспертиза ўтказиш учун ташкилотлар томонидан ишлаб чиқиладиган ер усти сув объектларига ва ернинг рельфига ифлослантирувчи моддаларнинг йўл қўйиладиган чегаравий ташламаларининг экологик нормативлари лойиҳаларини тасдиқлаш, ер усти табиий сув оқимларидан сув олиш учун сувдан махсус фойдаланишга доир рухсатномаларни белгиланган тартибда бериш;

сув муҳитини ифлослантирганлик учун компенсация тўловларини ундириш ва улардан белгиланган тартибда фойдаланиш;

тегишли лойиҳаларни белгиланган тартибда давлат экологик экспертизасидан ўтказиш;

ер усти сувларининг ифлосланиши манбалари (эмиссиялар) мониторингини юритиш;

вазирликлар, идоралар ва бошқа манфаатдор органлар билан биргаликда атроф-муҳитнинг ифлосланиши даражаси ҳамда унга бошқа зарарли таъсирлар, шунингдек табиий ресурслардан фойдаланиш тўғрисидаги маълумотларнинг республика ягона экологик ахборот базасини шакллантириш ва юритиш;

юридик ва жисмоний шахслардан сув ресурсларини ёки сув объектларини муҳофаза қилишга, улардан фойдаланишга ҳамда уларни мониторинг қилишга тааллуқли бўлган зарур ахборотни бепул олиш;

Республика сув кенгашининг фаолиятида иштирок этиш, табиий ер усти сув ресурсларидан фойдаланилиши ҳолати, уларнинг ифлосланиши даражаси ва манбалари, мавжуд муаммолар ва уларни ҳал этиш йўллари юзасидан кенгашга таклифлар киритиш.

Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлигининг ваколатлари жумласига қонунчиликка мувофиқ бошқа масалалар ҳам киритилиши мумкин.

Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги ҳузуридаги Гидрометеорология хизмати агентлигининг (бундан буён матнда Гидрометеорология хизмати агентлиги деб юритилади) сувга доир муносабатларни тартибга солиш соҳасидаги ваколатлари жумласига қуйидагилар киради:

гидрометеорологик кузатувлар давлат тизимини ривожлантириш ва такомиллаштириш, иқтисодиёт тармоқлари ва аҳолини гидрометеорологик маълумотлар билан таъминлаш;

тегишлилиги бўйича гидрологик постларда ер усти сувларининг мониторингини юритиш;

манфаатдор республика ижро этувчи ҳокимият органларини ва маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органларини, ташкилотлар ва фуқароларни ҳақиқий ҳамда кутилаётган гидрометеорологик шароитлар, иқлим ўзгаришлари, сувнинг ва сув объектларининг, табиий муҳитнинг ифлосланиши даражаси ҳақидаги ахборот билан, шунингдек сув омиллари билан боғлиқ бўлган хавфли ва (ёки) табиий гидрометеорологик ҳодисалар тўғрисидаги тезкор ахборот билан таъминлаш;

сув муҳити ифлосланиши тўғрисидаги маълумотларнинг давлат фондини шакллантириш ва юритиш, давлат сув кадастрининг «Ер усти сувлари» бўлимини юритиш;

сув омиллари ва ер усти сувларининг ифлосланиши билан боғлиқ бўлган табиий гидрометеорологик ҳодисаларнинг юзага келиши ҳамда ривожланиши устидан мунтазам кузатувларни амалга ошириш;

иқлим ўзгариши шароитларида дарёларнинг сувлилигини қисқа муддатли ва узоқ муддатли прогноз қилиш тизимини яхшилашга доир илмий-тадқиқот ишларини олиб бориш;

гидрометеорология соҳасида давлатлараро ва халқаро муносабатларни ривожлантиришда ўз ваколатлари доирасида иштирок этиш;

Республика сув кенгашининг фаолиятида иштирок этиш, мавжуд сув ресурслари ва уларнинг прогнозлари, сув кадастрини юритиш ҳолати, мавжуд муаммолар ва уларни ҳал этиш йўллари тўғрисида кенгашга таклифлар киритиш.

Гидрометеорология хизмати агентлигининг ваколатлари жумласига қонунчиликка мувофиқ бошқа масалалар ҳам киритилиши мумкин.

Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитасининг (бундан буён матнда Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитаси деб юритилади) сувга доир муносабатларни тартибга солиш соҳасидаги ваколатлари жумласига қуйидагилар киради:

ер усти ва ер ости сувларидан фойдаланишда ҳамда уларни муҳофаза қилишда санитария нормалари, қоидалари ва гигиена нормативларига риоя этилиши устидан санитария-эпидемиология назоратини амалга ошириш, шунингдек санитария-гигиена ва эпидемияга қарши тадбирлар бажарилиши устидан давлат назоратини амалга ошириш;

санитария-гигиена мониторингини юритиш;

ичимлик ва хўжалик-маиший сув таъминоти манбаларини баҳолаш ва танлашда иштирок этиш;

ер ости сувларининг ҳолатига таъсир кўрсатадиган ичимлик ва хўжалик-маиший сув таъминоти ҳамда оқова сувларини чиқариб юбориш объектларининг, корхоналар, иншоотлар ва бошқа объектларнинг жойлаштирилиши, лойиҳалаштирилиши, қурилиши, реконструкция қилиниши ҳамда ишга туширилишини келишиш;

ер усти ва ер ости сувларини инсон организмига зарарли таъсир кўрсатишига йўл қўймаслик мақсадида давлат томонидан санитария-эпидемиологик жиҳатдан нормалаштириш;

Республика сув кенгашининг фаолиятида иштирок этиш, ер усти ва ер ости сувларидан фойдаланишда санитария нормалари, қоидалари ҳамда гигиена нормативларига риоя этилиши, мавжуд муаммолар ва уларни ҳал этиш йўллари масалалари юзасидан кенгашга таклифлар киритиш.

Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитасининг ваколатлари жумласига қонунчиликка мувофиқ бошқа масалалар ҳам киритилиши мумкин.

Сувдан фойдаланиш ва уни муҳофаза қилиш устидан давлат назоратининг вазифаси барча вазирликлар, идоралар, муассасалар, ташкилотлар, фермер ва деҳқон хўжаликлари ҳамда бошқа юридик ва жисмоний шахслар томонидан сувдан фойдаланишнинг белгиланган тартибига риоя этилишини, сувни муҳофаза қилиш, сувнинг зарарли таъсирининг олдини олиш ва уни бартараф этиш мажбуриятларининг, сув ҳисоби ва ҳисоботини юритиш қоидаларининг, шунингдек сув тўғрисидаги қонунчиликда белгиланган бошқа қоидаларнинг бажарилишини таъминлашдан иборат.

Сувдан фойдаланиш ва уни муҳофаза қилиш устидан давлат назоратини маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари, Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги, Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги, Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги, Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитаси сувга доир муносабатларни тартибга солиш соҳасидаги ўз ваколатлари доирасида қонунчиликда белгиланган тартибда амалга оширади.

Сувдан фойдаланишни ва уни муҳофаза қилишни режалаштириш биринчи навбатда аҳолининг ичимлик ҳамда маиший эҳтиёжлари қаноатлантирилишини, сувнинг муҳофаза қилинишини ва унинг зарарли таъсирининг олди олинишини ҳисобга олган ҳолда сувнинг сувдан фойдаланувчилар ўртасида илмий асосланган тарзда тақсимланишини таъминлаши керак.

Сувдан фойдаланиш ишларини режалаштиришда давлат сув кадастрининг ва сув ресурслари бўйича миллий ахборот тизимларининг атроф табиий муҳит мониторинги тизимининг ягона геоахборот маълумотлар базасининг маълумотлари, сув хўжалиги баланслари, сувдан комплекс фойдаланиш ва уни муҳофаза қилиш схемалари, шунингдек аҳолини ичимлик суви билан таъминлаш режалари ҳисобга олинади.

Давлат стратегик сув хўжалиги дастурлари (сув хўжалигини ривожлантириш концепциялари ва уларни амалга ошириш стратегиялари) Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги томонидан манфаатдор вазирлик ва идоралар, шунингдек Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши ҳамда вилоятлар ҳокимликлари билан биргаликда иқлим ўзгариши шароитларида сув хавфсизлигини таъминлаш ва барқарор ривожланишига эришиш бўйича чора-тадбирлар мажмуини белгилаш учун ўрта муддатга (10 йилгача) ва узоқ муддатга (50 йилгача) ишлаб чиқилади.

Давлат стратегик сув хўжалиги дастурлари Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан тасдиқланади.

Сувдан ва сув объектларидан фойдаланиш ҳамда уларни муҳофаза қилишнинг ҳавза ёки ҳудудий режалари сув ресурслари ҳавзасининг хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда қуйидагилар асосида тузилади:

сувдан комплекс фойдаланиш ва уни муҳофаза қилиш схемалари;

давлат стратегик сув хўжалиги дастурлари;

сув ва сув объектлари мониторинги маълумотлари;

давлат сув кадастри;

сув хўжалиги баланслари;

бошқа маълумотлар.

Сувдан ва сув объектларидан фойдаланиш ҳамда уларни муҳофаза қилишнинг ҳавза ёки ҳудудий режаларида қуйидагилар акс эттирилади:

сув ресурслари ҳавзасининг тавсифи (иқлим ўзгаришининг потенциал таъсири, сув танқислиги, қурғоқчилик, тошқин ва селлар, шунингдек сув ресурслари билан боғлиқ бошқа фавқулодда вазиятларнинг бошланиши, сувнинг ва сув объектларининг ташқи манбаларидан ифлосланиши, шу жумладан трансчегаравий ифлосланиши хавфини баҳолаш);

сув объектларининг ва ичимлик суви таъминотининг муҳофаза зоналари тавсифи, шунингдек ушбу зоналарда тақиқланиши ёки чекланиши лозим бўлган хўжалик ва бошқа фаолият турлари рўйхати;

ҳавза ёки ҳудуд чегарасидаги сув ресурсларини манбалар ва иқтисодиёт тармоқлари ҳамда аҳоли томонидан сувдан фойдаланиш ҳажмлари бўйича миқдор ва сифат жиҳатидан баҳолаш;

атроф-муҳитнинг эҳтиёжларини ҳисобга олган ҳолда сув ресурсларининг қўшимча захиралари;

инвестициявий ва молиявий эҳтиёжларни қоплаш мумкин бўлган манбаларни аниқлаган ҳолда уларни баҳолаш;

сувдан ва сув объектларидан фойдаланиш устуворликлари ҳамда уни нормалаштириш, сувдан фойдаланиш ҳуқуқини чеклаш доиралари;

сув билан таъминланганликни ва иқлим ўзгаришига доир чидамлиликни ошириш, сув ресурслари билан боғлиқ фавқулодда вазиятларнинг олдини олиш ва уларни бартараф этиш, бундай вазиятлар юз берган тақдирда уларнинг оқибатларини юмшатиш ва бартараф этиш тадбирлари, ушбу тадбирларни амалга ошириш учун харажатлар.

Сувдан ва сув объектларидан фойдаланиш ҳамда уларни муҳофаза қилишнинг ҳавза ёки ҳудудий режалари амалга оширилиши ҳавзани ёки ҳудудни барқарор ривожлантиришга имкон берадиган бошқа қоидаларни ҳам ўз ичига олиши мумкин.

Сувдан ва сув объектларидан фойдаланиш ҳамда уларни муҳофаза қилишнинг ҳавза (ёки ҳудудий) режалари Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлигининг тегишли бўлинмалари томонидан бошқа манфаатдор тарафлар билан биргаликда ишлаб чиқилади ва тегишли ҳавза (ёки ҳудудий) сув кенгаши томонидан тасдиқланади.

Сувдан ва сув объектларидан фойдаланиш ҳамда уларни муҳофаза қилишнинг ҳавза (ёки ҳудудий) режалари ҳар ўн йиллик давр учун тузилади ва тегишли ҳавза (ёки ҳудудий) сув кенгашлари томонидан ҳар уч йилда қайта кўриб чиқилади (тузатилади).

Сувдан ва сув объектларидан фойдаланиш ҳамда уларни муҳофаза қилишнинг ҳавза (ёки ҳудудий) режаларини амалга ошириш учун Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги, бошқа ваколатли органлар ва сувдан фойдаланувчилар масъулдир.

Қишлоқ хўжалиги эҳтиёжлари учун сувдан фойдаланиш сув олиш квотаси ва кутилаётган сув таъминоти прогнозидан келиб чиққан ҳолда ажратилган сув олиш лимити доирасида амалга оширилади.

Коллектор-дренаж тармоғи сувидан фойдаланишни режалаштириш ерларнинг мелиоратив ҳолатини ва коллектор-дренаж сувининг сифатини, шунингдек сув таъминоти даражасини ҳисобга олган ҳолда амалга оширилади.

Сувдан фойдаланувчи ўзига ажратилган сув олиш лимити доирасида сувдан фойдаланиш жадвалини ишлаб чиқади ва уни тегишли сув етказиб берувчи ташкилот билан келишади.

Сув объектларидан сув олиш фақат сув етказиб берувчи ташкилотлар билан келишилган, белгиланган тартибда рўйхатдан ўтказилган сув олиш жойидан сувдан фойдаланиш тўғрисидаги шартнома мавжуд бўлган тақдирда амалга оширилади.

Сув олиш ҳажми камайтирилган ёки тўхтатилган тақдирда сувдан фойдаланувчилар бу ҳақда тегишли сув етказиб берувчи ташкилотга ёки унинг ваколатли шахсига ёзма равишда (авария ҳолатларида — телефон ёки бошқа алоқа воситалари орқали) хабар қилиши шарт.

Сув объектларидан сув олиш фақат сувдан фойдаланувчиларнинг ёзма ёки электрон буюртманомалари бўйича (бундан ичимлик ва хўжалик-маиший сув таъминоти тизимидан, шунингдек ер ости сув ҳавзаларидан ўз ҳисобидан суғориш қудуқлари орқали сув олиш ҳоллари мустасно), уларнинг сувдан фойдаланишга тайёрлигига кўра, белгиланган мавсумий сув олиш квотаси ва сув олиш лимити доирасида амалга оширилади.

Сув олиш учун буюртманомалар сувдан фойдаланувчилар томонидан сув етказиб берувчи ташкилотларга ёки уларнинг ваколатли шахсларига мўлжалланилаётган сув олиш бошланишидан ўн кун олдин, сув олишнинг аниқ жойи ва муддатлари (сув олишнинг бошланиши ва тугаши), шунингдек сув олиш ҳажмлари ҳамда белгиланган мақсади кўрсатилган ҳолда Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги томонидан тасдиқланадиган шаклда берилади.

Сув олиш учун буюртманомада кўрсатилган сув ҳажми белгиланган сув олиш квотасидан ва сув олиш лимитидан ортиқ бўлмаслиги керак.

Сув етказиб берувчи ташкилотлар икки кунлик муддатда хизмат кўрсатилаётган ҳудуддаги барча сувдан фойдаланувчиларнинг ёзма буюртманомаларини умумлаштириб ва таҳлил қилиб, кейинчалик ёзма буюртманомаларни туманлараро аҳамиятга молик сув хўжалиги объектларидан сув олиш учун тегишлилиги бўйича Қорақалпоғистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлигига ҳамда ирригация тизимлари ҳавза бошқармаларига юборади.

Қорақалпоғистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги ҳамда ирригация тизимлари ҳавза бошқармалари тегишлилиги бўйича буюртманомаларни бир кун ичида умумлаштиради ва таҳлил қилади, туманлараро ва трансчегаравий аҳамиятга молик дарёлардан, магистрал каналлардан (тизимлардан), хавф даражаси юқори бўлган сув объектларидан сув олишга нисбатан эса ёзма буюртманомаларни Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлигига тақдим этади.

Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги Қорақалпоғистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлигига ҳамда ирригация тизимлари ҳавза бошқармаларига ажратилган сув олиш квоталари ва сув олиш лимитларидан, шунингдек сув манбасининг сувлилик даражасидан келиб чиққан ҳолда бир кун ичида буюртманомаларни умумлаштиради ва таҳлил қилади ҳамда хабарнома шаклида сув олишга рухсат беради ёки буни рад этади.

Қорақалпоғистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги ва ирригация тизимлари ҳавза бошқармалари бир кун ичида сув етказиб берувчи ташкилотларга ажратилган сув олиш лимитларидан, шунингдек сув манбасининг сувлилик даражасидан келиб чиққан ҳолда хабарнома шаклида сув олишга рухсат беради ёки буни рад этади.

Сув етказиб берувчи ташкилотлар ўз навбатида бир кунлик муддатда сувдан фойдаланувчиларга ажратилган сув олиш лимитларидан, шунингдек сув манбасининг сувлилик даражасидан келиб чиққан ҳолда хабарнома шаклида сув олишга рухсат беради ёки буни рад этади.

Сувдан ва сув объектларидан фойдаланиш ҳамда уларни муҳофаза қилишни нормалаштиришда қуйидагилар назарда тутилади:

табиий айланмада сувнинг зарур миқдорини сақлаш, унинг норматив тозалигини таъминлаш, сув флораси ва фаунасини сақлаш, сув ҳавзаларининг ифлосланишига йўл қўймаслик, уларда экологик мувозанатни сақлаш ва ландшафтнинг таркибий қисми сифатида сув ҳавзасига зарар етказилишига йўл қўймаслик шартларини ҳисобга олган ҳолда сув олишнинг, оқова ва коллектор-дренаж сувларини оқизишнинг норматив кўрсаткичларини белгилаш;

сувдан фойдаланиш ва уни муҳофаза қилиш соҳасида стандартлаштириш, сертификатлаш ҳамда нормативларга мос келадиган метрологик жиҳатдан таъминлаш;

сувдан фойдаланиш ва уни муҳофаза қилиш соҳасида бошқа нормативлар (экологик чекловлар, сув сифати ва бошқалар) ва қоидаларни белгилаш.

Сувдан ва сув объектларидан фойдаланиш ҳамда уларни муҳофаза қилишни нормалаштириш махсус ваколатли давлат органи томонидан сув тўғрисидаги қонунчилик талабларига мувофиқ амалга оширилади.

Сувдан ва сув объектларидан фойдаланиш ҳамда уларни муҳофаза қилишни нормалаштиришнинг асосий вазифалари қуйидагилардан иборат:

экологик хавфсизликни сувдан ва сув объектларидан ҳамда улар билан боғлиқ сувга доир ва бошқа экотизимлардан фойдаланишга оид қисмида таъминлаш;

ер усти ва ер ости сувларини қайтармасдан олишнинг йўл қўйиладиган чекланган ҳажми оширилишига йўл қўймаслик;

сувни ва сув объектларини экологик нормативларга (атроф-муҳит сифати, унга бўлган зарарли таъсирнинг йўл қўйиладиган чегаралари, сув, муҳофаза, санитария ҳамда бошқа зоналаридан фойдаланиш ва бошқалар) мувофиқ сақлаш.

Сувга ва сув объектларига доир йўл қўйиладиган чекланган зарарли таъсирнинг нормативлари ер усти ва ер ости сувларини экологик, санитария, техник ҳамда бошқа нормаларга жавоб берадиган ҳолатда сақлаш учун белгиланган талабларга, шунингдек сув ва табиатни муҳофаза қилиш тўғрисидаги қонунчиликка мувофиқ белгиланади.

Сувга ва сув объектларига доир йўл қўйиладиган чекланган таъсирнинг нормативларини белгилашда қуйидаги омиллар ҳисобга олинади:

антропоген оғирликнинг йўл қўйиладиган чекланган даражаси узоқ вақт таъсир этиши сув объекти экотизимининг ўзгаришига олиб келмаслиги керак;

зарарли моддаларнинг сув объектига ва (ёки) унинг сув тўпланадиган майдонига тушиши мумкин бўлган йўл қўйиладиган чекланган массаси сув ҳамда сув объекти ҳолатининг салбий ўзгаришларига олиб келмаслиги керак;

сув объектларига зарарли моддаларнинг йўл қўйиладиган чекланган оқизилишининг белгиланган нормативларини оширмаслик;

зарарли таъсирлар оқибатида сувда ва сув объектларида фавқулодда вазиятлар юзага келиши хавфини камайтириш бўйича олдиндан чоралар кўриш;

сувнинг ва сув объектларининг ҳолатини ёмонлаштиришга олиб келиши мумкин бўлган бошқа омиллар.

Хўжалик юритувчи субъект нормативлар йўқлиги ёки уларнинг ошиб кетиши учун қонунчиликда белгиланган тартибда жавобгар бўлади.

Сувдан ва сув объектларидан фойдаланиш ҳамда уларни муҳофаза қилиш соҳасидаги санитария-эпидемиологик нормалаштириш санитария нормалари, қоидалари ҳамда гигиена нормативлари ишлаб чиқилишини назарда тутади.

Хўжалик юритувчи субъектлар томонидан сувдан ва сув объектларидан фойдаланиш ҳамда уларни муҳофаза қилиш соҳасидаги санитария-эпидемиологик нормалар талабларига риоя этилмаслиги аҳолининг санитария-эпидемиологик осойишталиги тўғрисидаги қонунчиликда белгиланган тартибда чоралар кўриш учун асосдир.

Сувдан ва сув объектларидан фойдаланиш ҳамда уларни муҳофаза қилиш соҳасидаги метрологик нормалаштириш метрологик таъминлаш талабларини белгилайдиган нормалар ҳамда қоидалар ишлаб чиқилишини назарда тутади.

Сувдан ва сув объектларидан фойдаланиш ҳамда уларни муҳофаза қилиш соҳасида фойдаланиладиган ўлчаш воситалари ва ўлчовларни бажариш услубиятлари метрология тўғрисидаги қонунчилик талабларига мувофиқ бўлиши керак.

Сувдан ва сув объектларидан фойдаланиш ҳамда уларни муҳофаза қилиш соҳасида фойдаланиладиган ўлчаш воситалари натижаларни белгиланган аниқлик кўрсаткичлари билан таъминлаши керак.

Белгиланган метрология талабларига мувофиқ бўлмаган ҳамда белгиланган тартибда ўлчовларни бажариш услубиятлари билан аттестациядан ўтказилмаган ўлчаш воситаларидан фойдаланган ҳолда олинган, сувдан ва сув объектларидан фойдаланиш ҳамда уларни муҳофаза қилиш соҳасидаги ўлчаш натижалари ишончсиз ҳисобланади ҳамда бекор қилиниши лозим.

Сувни давлат томонидан ҳисобга олиш сувдан ва сув объектларидан фойдаланиш ҳамда уларни муҳофаза қилишни жорий ва истиқболда режалаштиришдан, шунингдек жамоатчиликни хабардор қилиш учун муайян ҳудудда ер усти ва ер ости сувларининг ҳамда оқова сувларнинг миқдори ва сифатини аниқлашдан иборат.

Сувни давлат томонидан ҳисобга олиш ва улардан фойдаланиш қуйидаги мақсадларда амалга оширилади:

давлат сув фондини ташкил этувчи сувнинг миқдор ва сифат жиҳатидан таркибини белгилаш;

сув хўжалиги балансини тузиш;

аҳоли ва иқтисодиёт тармоқлари эҳтиёжлари учун сувдан фойдаланилиши тўғрисидаги маълумотларни тўплаш ҳамда янгилаб бориш;

сув ресурсларидан фойдаланганлик учун ва кўрсатилган сув хўжалиги хизматлари учун солиқ базасини белгилаш.

Сув ресурслари стандарт гидрометрик асбоблар билан уларнинг сифат ва миқдор жиҳатдан таркиби бўйича мунтазам ҳисобга олиниши, стандарт услублар билан қайта ишланиши ҳамда ҳавзалар (ҳудудлар) йиллик ва кўп йиллик ҳисоблашда баҳоланиши лозим.

Сув объектларининг сони ва ҳолатини ҳисобга олиш мазкур объектларнинг ҳажмлари, ҳолати ҳамда ўрганилганлик даражасидан келиб чиқиб ва геоахборот технологияларидан фойдаланган ҳолда картография, гидрогеология ва геодезия услублари билан амалга оширилади.

Ўзбекистон Республикасида сувни давлат томонидан ҳисобга олиш ягона тизим бўйича амалга оширилади ҳамда сувдан фойдаланувчиларни хабардор қилиш учун ер усти ва ер ости сувларидан фойдаланиш тўғрисидаги ҳисобга олиш маълумотларига ҳамда сувнинг ва сув объектларининг давлат мониторинги маълумотларига асосланади. Ер усти ва ер ости сувлари маъмурий ва гидрографик чегаралар доирасида, шунингдек сувдан фойдаланувчилар доирасида ҳисобга олинади.

Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги томонидан қуйидагилар бўйича расмий статистика юритилади:

сувдан фойдаланиш;

ялпи ички маҳсулот бирлигини ишлаб чиқариш учун сувнинг сарфланиши.

Давлат сув кадастри Ўзбекистон Республикаси Давлат кадастрлари ягона тизимининг таркибий қисмидир.

Давлат сув кадастри ягона давлат сув фондини ташкил этувчи сув объектлари, сув ресурслари, сув режими, сувнинг сифати ва ундан фойдаланиш ҳақидаги, шунингдек сувдан фойдаланувчилар ва сув хўжалиги объектлари, сувни муҳофаза қилиш зоналари, соҳил бўйи минтақаси ва санитария муҳофазаси зонаси, ичимлик, оқова ва коллектор-дренаж сувлари тўғрисидаги тизимлаштирилган, доимий тўлдириб бориладиган ва зарурат бўлганда аниқлаштириладиган маълумотлар тўпламини ифодалайди.

Сув объектларини, сувдан фойдаланувчиларни ва сув хўжалиги объектларини рўйхатдан ўтказиш, сувнинг миқдори ва сифатини ҳисобга олиш, сув ресурсларини ва улардан фойдаланишни баҳолаш давлат сув кадастрининг таркибий қисмларидир.

Давлат сув кадастри маҳаллий давлат ҳокимияти органларини, юридик ва жисмоний шахсларни сув объектлари ҳамда сув хўжалиги объектлари, сув ресурслари, сув режими, сувнинг сифати ва ундан фойдаланиш, шунингдек сувдан фойдаланувчилар тўғрисидаги зарур маълумотлар билан таъминлаш учун мўлжалланган.

Белгиланган тартибда қабул қилинган давлат сув кадастри сув ва сув хўжалиги муносабатларини тартибга солишда, сувдан фойдаланиш билан боғлиқ ижтимоий, иқтисодий ва экологик вазифаларни ҳал этишда мажбурий юридик кучга эга бўлади.

Ер усти ва ер ости сув объектлари ҳамда уларнинг ресурслари Давлат сув кадастрининг объектларидир.

Сувнинг миқдор ва сифат кўрсаткичлари бўйича фойдаланишни ҳар томонлама ўрганиш ва баҳолаш, сувдан фойдаланиш ҳуқуқини ва сувдан хўжалик мақсадларида фойдаланишни рўйхатдан ўтказиш Давлат сув кадастрининг предметидир.

Давлат сув кадастрининг маълумотлари қуйидагилар чоғида фойдаланиш учун мўлжалланган:

сувдан фойдаланишни жорий ва истиқболли режалаштиришда ҳамда сувни муҳофаза қилиш тадбирларини амалга оширишда;

мамлакат ҳудудида ишлаб чиқариш кучларини жойлаштиришда;

сувдан комплекс фойдаланиш ва уни муҳофаза қилиш схемаларини ҳамда сув хўжалиги балансларини тузишда;

сувдан фойдаланиш билан боғлиқ бўлган сув хўжалиги, транспорт, саноат тузилмаларини, бошқа корхоналар ва иншоотларни лойиҳалаштиришда;

гидрологик ва гидрогеологик шароитлар, дарёлар сувининг ҳажми ва сифати ўзгаришларини прогноз қилишда;

сув хўжалиги тизимларининг иш самарадорлигини ошириш тадбирларини ишлаб чиқишда;

сув олишни ва сув чиқариб юборишни, шунингдек сув сифати кўрсаткичларини нормалаштиришда;

сувнинг зарарли таъсирининг олдини олиш ва уни бартараф этиш тадбирларини ишлаб чиқишда;

сувдан оқилона фойдаланиш ва уни муҳофаза қилиш тадбирлари ўтказилиши устидан давлат назоратини белгилашда;

сувдан фойдаланувчилар ўртасидаги, шунингдек сувдан фойдаланувчилар ҳамда бошқа манфаатдор юридик ва жисмоний шахслар ўртасидаги ўзаро муносабатларни тартибга солишда;

сувдан фойдаланиш ва уни муҳофаза қилиш билан боғлиқ бошқа масалаларни ҳал этишда.

Давлат сув кадастри қуйидаги бўлимлардан иборат:

ер усти сувлари;

ер ости сувлари;

сувдан фойдаланиш;

ичимлик суви ва оқова сувлар.

Давлат сув кадастри маълумотлари умуман Ўзбекистон Республикаси, Қорақалпоғистон Республикаси ҳудуди ва вилоятлар, дарёлар ҳавзалари, ҳавза ирригация тизимлари бўйича, ер ости сувлари бўлими юзасидан эса гидрогеология минтақалари бўйича ҳам юритилади.

Ер усти сувларининг ресурслари, уларнинг сифати ва хўжалик фаолияти таъсиридаги ўзгариши тўғрисидаги маълумотлар умуман Қорақалпоғистон Республикасининг, вилоятларнинг ҳамда Ўзбекистон Республикасининг сув объектлари ва уларнинг участкалари, дарёлар ҳавзалари, ҳавза ирригация тизимлари бўйича умумлаштирилади.

Ер ости сувларининг ресурслари, уларнинг сифати ва хўжалик фаолияти таъсиридаги ўзгариши тўғрисидаги маълумотлар Қорақалпоғистон Республикасининг, вилоятларнинг ва Ўзбекистон Республикасининг сув конлари, дарёлар ҳавзалари бўйича умумлаштирилади.

Сувдан фойдаланиш тўғрисидаги маълумотлар умуман Қорақалпоғистон Республикасининг, вилоятларнинг ва Ўзбекистон Республикасининг дарёлар ҳавзалари, ҳавза ирригация тизимлари, хавф даражаси юқори бўлган сув хўжалиги объектлари бўйича, шунингдек сувдан фойдаланиш турлари ва иқтисодиёт тармоқлари бўйича умумлаштирилади.

Давлат сув кадастрининг автоматлаштирилган ахборот тизими маълумотлари Ўзбекистон Республикаси Миллий геоахборот тизимига уйғунлаштирилган ҳолда шакллантирилади.

Давлат сув кадастри:

Гидрометеорология хизмати агентлиги томонидан — ер усти сувлари бўлими бўйича;

Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги томонидан — сувдан фойдаланиш бўлими бўйича;

Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги томонидан — ер ости сувлари бўлими бўйича;

Ўзбекистон Республикаси Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирлиги томонидан — ичимлик суви ва оқова сувлари бўлими бўйича юритилади.

Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги Давлат сув кадастри маълумотларини умумлаштиради.

Давлат сув кадастрининг маълумотлари таркиби ва нашрлари Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги, Гидрометеорология хизмати агентлиги ҳамда Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги томонидан тасдиқланади.

Давлат сув кадастрига доир ахборот давлат органларига бепул, юридик ва жисмоний шахсларга эса пулли асосда тақдим этилади.

Сўров бўйича тақдим этиладиган Давлат сув кадастридаги ахборот турлари, уни бериш тартиби ҳамда унинг тўлов миқдорлари Давлат сув кадастрини юритиш бўйича ваколатли органлар томонидан белгиланади.

Сувнинг мавжуд ҳажмини ва ундан фойдаланиш даражасини баҳолаш учун дарёлар ҳавзалари, ҳавза ирригация тизимлари ҳамда иқтисодий минтақалар бўйича сув хўжалиги баланслари тузилади.

Сув хўжалиги баланслари сувга доир муносабатларни тартибга солиш соҳасидаги махсус ваколатли республика ижро этувчи ҳокимият органлари ва маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари томонидан уларнинг ваколатлари доирасида тузилади ҳамда Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги томонидан умумлаштирилади.

Сув хўжалиги баланси календарь йил учун тузилади ва режалаштириш давридан олдинги йилнинг 1 декабридан кечиктирмай тасдиқланади.

Сувдан, шу жумладан экотизим эҳтиёжлари учун етказиб бериладиган ёки ажратиладиган сувлардан комплекс фойдаланиш ва уларни муҳофаза қилишнинг бош ва ҳавза (ёки ҳудудий) схемалари, аҳолининг ҳамда иқтисодиёт тармоқларининг сувга бўлган истиқболдаги эҳтиёжларини қаноатлантириш, шунингдек сувларни муҳофаза қилиш, уларнинг зарарли таъсирининг олдини олиш ва уни бартараф этиш учун зарур бўлган асосий сув хўжалиги тадбирларини ҳамда бошқа тадбирларни белгилаб беради.

Сув ресурсларидан комплекс фойдаланиш ва уларни муҳофаза қилиш схемалари асосида сув ресурсларини бошқаришнинг ҳавза (ёки ҳудудий) режалари ишлаб чиқилади.

Сувдан комплекс фойдаланиш ва уни муҳофаза қилишнинг бош ҳамда ҳавза (ёки ҳудудий) схемалари давлат экологик экспертизасининг мажбурий объектларидир.

Сувнинг ва сув объектларининг давлат мониторинги:

сувнинг ва сув объектларининг ҳолатини, сувнинг миқдори ва сифатини мунтазам равишда кузатиб бориш, маълумотларни тўплаш, сақлаш, тўлдириш ва уларга ишлов бериш, сув ва сув объектлари ҳолатининг ўзгаришларини баҳолаш ҳамда прогноз қилиш мақсадида амалга оширилади;

атроф табиий муҳит давлат мониторинги тизимининг таркибий қисмидир;

гидрологик, гидрокимёвий ва гидробиологик кўрсаткичлар бўйича амалга оширилади.

Сувнинг ва сув объектларининг давлат мониторинги, шу жумладан масофадан зондлаш сунъий йўлдошлар, учувчисиз учиш аппаратлари, самолётлар, вертолётлар ҳамда геоахборот тизимлари каби замонавий технологиялардан фойдаланган ҳолда амалга оширилади.

Сувнинг ва сув объектларининг давлат мониторинги натижалари:

атроф табиий муҳит мониторинги тизимининг Ягона геоахборот маълумотлар базасига киритилади;

тегишли қарорлар қабул қилиш учун сувга доир муносабатларни тартибга солиш соҳасидаги махсус ваколатли республика ижро этувчи ҳокимият органларига бепул тақдим этилади.

Сувдан фойдаланувчилар сувдан махсус фойдаланишда сувдан фойдаланишнинг ҳисоби ва ҳисоботини белгиланган тартибда юритади.

Сув ресурсларининг ҳисоби сувдан фойдаланувчиларнинг сув олиш жойларида юритилади.

Сувдан фойдаланувчиларнинг сув олиш жойлари паспортга эга бўлиши, тегишли сув хўжалигининг фойдаланувчи ташкилотида рўйхатдан ўтказилган, сувни бошқариш (дарвоза ёки сув оқимининг очилиши ва ёпилишини таъминловчи бошқа қурилма) ва ҳисобга олиш (шу жумладан «онлайн» режимда ишлайдиган рақамли қурилмалар) воситалари билан жиҳозланган ҳамда белгиланган тартибда аттестациядан ўтказилган бўлиши керак.

Сувдан фойдаланувчиларнинг сув олиш жойларини «онлайн» режимда ишлайдиган рақамли қурилмалар билан жиҳозлаш ва маълумотларни узатиш бўйича дастурий таъминот билан таъминлаш қонунчиликда белгиланган тартибда амалга оширилади.

Сувдан фойдаланувчилар томонидан қишлоқ хўжалиги эҳтиёжлари учун олинадиган сувни ҳисобга олиш сув олиш жойлари сувни ҳисобга олиш воситалари билан жиҳозлангунига қадар, ҳақиқий суғориладиган майдонларнинг ўлчамидан, суғоришлар сонидан, қишлоқ хўжалиги экинларини суғориш режимидан, сув олиш давомийлиги ва бошқа омиллардан келиб чиққан ҳолда ҳажмий, ҳисоблаш ва бошқа услубларда амалга оширилиши мумкин.

Сувдан фойдаланувчиларнинг сув олиш ва сув ташлаш жойларининг паспортларини рўйхатдан ўтказиш, шунингдек сувни ҳисобга олиш воситаларини аттестациядан ўтказиш тартиби:

Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги томонидан ер усти сунъий сув объектларидан сув олишда ва Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги билан келишган ҳолда ер усти табиий сув объектларидан сув олишда;

Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги томонидан ер ости сув объектларидан сув олишда белгиланади.

Сувдан фойдаланишнинг ҳисоби ва ҳисоботини юритиш мақсадида ҳар бир сув олиш жойида сув етказиб берувчи ташкилот ва сувдан фойдаланувчи ўртасида белгиланган шакл бўйича сувнинг ҳар кунги ҳисобга олиш электрон журнали махсус ахборот тизимида юритилади.

Сувнинг ҳар кунги ҳисобга олиш журнали Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги ҳузуридаги Сув хўжалиги объектлари хавфсизлигини ва сувдан фойдаланишни назорат қилиш инспекциясининг ҳудудий бўлинмалари томонидан махсус ахборот тизимида белгиланган тартибда рўйхатдан ўтказилади.

Сув етказиб берувчи ташкилот сувдан фойдаланувчилар томонидан ҳар куни сувдан фойдаланилиши тўғрисидаги ахборот дастурий таъминотга ўз вақтида ва тўғри киритилишини кузатиб боради.

Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги ва унинг ҳудудий бўлинмалари, шунингдек сув етказиб берувчи ташкилотлар дастурий таъминотнинг доимий ва узлуксиз ишлашини таъминлайди.

Ҳар ойнинг якунлари бўйича сувдан фойдаланувчи ва сув етказиб берувчи ташкилот ўртасида белгиланган шакл бўйича кейинги ойнинг 5-санасига қадар махсус ахборот тизимида икки томонлама электрон далолатнома расмийлаштирилади.

Икки томонлама далолатномада келтирилган маълумотлар сувдан фойдаланиш бўйича расмий статистика ахборотини тайёрлаш учун асос бўлиб хизмат қилади.

Сувдан фойдаланувчиларнинг солиқ базасини аниқлаш мақсадида ҳисобот даври мобайнида сувдан фойдаланувчилар томонидан ҳар бир фаолият тури бўйича фойдаланилган сувнинг ҳажми тўғрисидаги ахборот Ўзбекистон Республикасининг Солиқ кодексида белгиланган муддатларда солиқ органларининг ва сувдан фойдаланувчиларнинг эътиборига етказилади.

Сув етказиб берувчи ташкилотлар вегетация даври (1 апрель — 30 сентябрь) тугаганидан кейин 15 октябрга қадар ва куз-қиш даврининг (1 октябрь — 31 март) якунида 15 апрелга қадар белгиланган тартибда Қорақалпоғистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлигига ҳамда ирригация тизимлари ҳавза бошқармаларига сувдан фойдаланиш тўғрисидаги электрон ҳисоботни тақдим этади.

Қорақалпоғистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги ва ирригация тизимлари ҳавза бошқармалари вегетация даври тугаганидан кейин 1 ноябрга қадар ҳамда куз-қиш даври тугаганидан кейин 1 майга қадар Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлигига сувдан фойдаланиш тўғрисидаги ҳисоботни электрон тарзда тақдим этади.

Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлигига:

Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги томонидан ўз тизимидаги суғориш ва дренаж қудуқларидан фойдаланилган ер ости сувлари тўғрисидаги ҳисобот вегетация даври тугаганидан кейин 1 ноябрга қадар ва куз-қиш даври тугаганидан кейин 1 майга қадар;

бошқа сувдан фойдаланувчилар, шу жумладан ичимлик сувидан фойдаланувчилар томонидан ер ости сувларидан фойдаланилганлиги тўғрисидаги ҳисобот белгиланган тартибда ҳисобот чорагидаги ойдан кейинги ойнинг 5-санасидан кечиктирмай электрон тарзда тақдим этилади.

Сув ресурслари бўйича ахборот, далолатномалар, ҳисоб ва ҳисоботлар тегишли идоравий статистика ҳисоботини тайёрлаш ҳамда Давлат сув кадастрини ишлаб чиқиш, шунингдек сув ресурсларидан фойдаланганлик учун солиқ бўйича солиқ базасини ҳисоблаш учун асос бўлиб хизмат қилади.

Ҳисобга олиш журналининг, етказиб берилган сувни расмийлаштириш далолатномасининг, жорий ахборотни тақдим этиш шакллари Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлигининг тегишли буйруғи билан тасдиқланади.

Сув ресурсларини комплекс бошқариш ҳамда улардан фойдаланишни ва уларни муҳофаза қилишни таъминлаш учун ахборотни тўплаш, сақлаш, қайта ишлаш ва тақдим этиш, сув хўжалиги соҳасидаги давлат сиёсатини, ривожланиш дастурларини, ҳавза режаларини, лойиҳалар ва тадбирларни ишлаб чиқиш, сув билан таъминланганликни прогноз қилиш, истиқболли ва тезкор қарорлар қабул қилиш, шунингдек жамоатчиликни хабардор қилиш мақсадида «Рақамли сув хўжалиги» ягона ахборот тизими яратилади.

Ягона ахборот тизимини бошқариш Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги томонидан Давлат бюджети маблағлари, шунингдек қонунчиликда тақиқланмаган бошқа манбалар ҳисобидан амалга оширилади.

Барча сувдан фойдаланувчилар, алоқадор бўлган вазирлик ва идоралар белгиланган шакллар бўйича ахборотнинг тўпланишини, унга ишлов берилишини ҳамда унинг Сув ресурслари бўйича миллий ахборот тизимига «Электрон ҳукумат» тизими орқали бепул тақдим этилишини таъминлайди.

Юридик ва жисмоний шахслар сувдан ва сув объектларидан қуйидаги мақсадларда фойдаланиши мумкин:

ичимлик, хўжалик-маиший, рекреация, даволаш ва бошқа эҳтиёжларини қаноатлантириш учун;

қишлоқ, ўрмон, ва овчилик хўжаликларининг эҳтиёжларини қаноатлантириш учун;

саноат, энергетика, транспорт ва бошқа давлат ёки жамоат эҳтиёжларини қаноатлантириш учун;

оқова сувларни оқизиш учун.

Сув ва сув объектлари бир ёки бир неча мақсадлар учун фойдаланишга берилиши мумкин.

Ушбу Кодекс билан сувдан фойдаланишнинг қуйидаги устувор йўналишлари белгиланади:

ичимлик ва хўжалик-маиший эҳтиёжлари, шунингдек аҳолининг даволаниш эҳтиёжлари;

санитария ва экологик мақсадлар;

саноат, энергетика ва хизматлар соҳаси;

қишлоқ хўжалиги, балиқчилик, чорвачилик, паррандачилик, шахсий томорқа ер участкалари, бунда сувни тежайдиган суғориш технологиялари жорий этилган майдонларни сув билан таъминлаш устувордир.

Сувдан фойдаланишда гидроэнергетиканинг сув ресурсларига бўлган эҳтиёжларини таъминлаш устуворлик бўйича қишлоқ хўжалиги эҳтиёжларини сув ресурслари билан таъминлашга тенглаштирилади.

Сув объектлари ва сув хўжалиги объектлари доимий ёки вақтинча фойдаланишга, шу жумладан давлат-хусусий шериклик тўғрисидаги битимларга асосан фойдаланишга берилади.

Муддати белгиланмаган ҳолда сувдан фойдаланиш сув объектларидан ва сув хўжалиги объектларидан доимий фойдаланиш деб эътироф этилади.

Сув объектидан ва сув хўжалиги объектидан вақтинча фойдаланиш муддати уч йилдан кам бўлмаслиги ва қирқ тўққиз йилдан ошмаслиги керак.

Сув объектларидан вақтинча фойдаланиш муддатлари манфаатдор бўлган сувдан фойдаланувчиларнинг илтимосномасига кўра сув объектини танҳо фойдаланишга бериш тўғрисида қарор қабул қилган ёки сувдан махсус фойдаланиш учун рухсатнома берган давлат органлари томонидан узайтирилиши мумкин.

Сувдан умумий фойдаланиш жумласига қуйидагилар киради:

ўзининг ичимлик ва хўжалик-маиший эҳтиёжлари учун сув олиш;

чўмилиш;

байдаркада ва моторсиз қайиқда сузиш;

чорва молларини суғориш;

спорт ва ҳаваскорлик йўли билан балиқ овлаш.

Сувдан умумий фойдаланиш ушбу Кодексда ва бошқа қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда рухсатсиз ва чекловларсиз амалга оширилади.

Танҳо фойдаланишга берилган сув объектларида сувдан умумий фойдаланишга ва сув истеъмолига ушбу сув объектларидан фойдаланувчи ташкилотлар томонидан сув хўжалиги органлари, экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши органлари билан келишилган ҳолда (ички суғориш ва коллектор-дренаж тармоқларига оид қисмида) белгиланган шартларга кўра йўл қўйилади, зарур бўлганда эса бундай сувдан фойдаланиш қонунчиликка мувофиқ тақиқланиши мумкин.

Сувдан махсус фойдаланиш жумласига қуйидагилар киради:

тўсувчи иншоотлардан, насослардан, насос станцияларидан, сифонлар ва сув кўтарувчи бошқа қурилмалардан фойдаланган ҳолда сув олиш;

сув транспортида сузиш;

гидроэлектростанциялар учун сувдан фойдаланиш;

оқова сувларни сув объектларига оқизиш.

Сувдан махсус фойдаланиш ушбу Кодекснинг 56-моддасида белгиланган ҳолларда рухсатнома асосида амалга оширилади.

Қуйидаги ҳолларда сувдан махсус фойдаланиш рухсатнома асосида амалга оширилади:

сув олиш иншоотларидан фойдаланган ҳолда сув объектларидан бир суткада 5 куб метрдан ортиқ сув олишда;

оқова ва коллектор-дренаж сувларини сув объектларига ҳамда жой рельефига оқизишда.

Сувдан махсус фойдаланиш учун рухсатнома:

ер усти табиий сув объектларидан сув олишда — Қорақалпоғистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги ва ирригация тизимлари ҳавза бошқармалари билан келишилган ҳолда Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлигининг ҳудудий органлари томонидан;

ер ости, минерал ва термал сувларни олишда — Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлигининг ҳудудий органлари билан келишилган ҳолда Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлигининг тегишли органлари томонидан берилади.

Сунъий сув ҳавзаларидаги сувдан фойдаланилганда сувдан махсус фойдаланиш учун рухсатнома талаб этилмайди.

Сувдан махсус фойдаланиш учун рухсатнома бериш тартиби Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланади.

Ер усти сувларидан ва ер ости сувларидан фойдаланишга лойиқ тасдиқланган захираларидан фойдаланишда сувдан махсус фойдаланиш учун рухсатнома беш йил муддатга берилади.

Ер ости сувларидан махсус фойдаланиш учун рухсатнома олган юридик ва жисмоний шахслар унинг амал қилиш муддати даврида экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш бўйича ҳудудий органлар ҳамда ҳудудий гидрогеологик станциялар вакиллари иштирокида тегишли ҳужжатлар билан расмийлаштириладиган фойдаланиладиган қудуқларни консервация қилишни ва қайта ишга туширишни амалга ошириш ҳуқуқига эга.

Тасдиқланмаган захиралардаги фойдаланишга яроқли бўлган ер ости сувларидан фойдаланишда гуруҳли сув олиш иншоотлари учун сувдан махсус фойдаланиш учун рухсатнома икки йилдан кўп бўлмаган муддатга берилади.

Сувдан фойдаланувчи рухсатноманинг амал қилиш муддати тугашидан камида бир ой олдин рухсатнома берадиган органга аввал берилган рухсатноманинг амал қилиш муддатини узайтириш тўғрисидаги илтимос билан мурожаат қилишга ҳақли.

Сувдан махсус фойдаланиш учун рухсатноманинг амал қилиш муддати рухсатномани бериш келишилган органлардан сув таъминоти манбасида, рухсатномада кўрсатилган сувдан фойдаланиш мақсадида ва бошқа шартларида ўзгаришлар мавжуд эмаслиги ҳақида хулоса олинганидан кейин рухсатномани берган орган томонидан беш йилга узайтирилади.

Сувдан фойдаланувчи сувдан махсус фойдаланиш учун рухсатноманинг амал қилиш муддати тугаганидан кейин ёки рухсатномада кўрсатилган сувдан фойдаланиш манбалари, мақсади ва бошқа шартлари ўзгарганда, белгиланган тартибда янги рухсатнома олиши шарт.

Объектларни қуриш ёки реконструкция қилиш даврида сувдан махсус фойдаланилганда сувдан махсус фойдаланиш учун рухсатнома ушбу ишларни амалга ошириш даврига расмийлаштирилади. Объект ишга туширилгач, сувдан фойдаланувчи белгиланган тартибда янги рухсатнома олиши шарт.

Сувдан махсус фойдаланиш учун рухсатноманинг амал қилишини тўхтатиб туриш, тугатиш ва уни бекор қилиш «Лицензиялаш, рухсат бериш ва хабардор қилиш тартиб-таомиллари тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунида белгиланган тартибда амалга оширилади.

Юридик ва жисмоний шахсларга сув хўжалиги тадбирларини (сув хўжалиги объектларини қуриш, реконструкция қилиш ва таъмирлаш-тиклаш ишларини ва бошқаларни) ўтказиш, сувлардан нооқилона фойдаланиш, уларни булғатиш, ифлослантириш, камайтириш, шунингдек сувдан фойдаланиш шартларини қонунга хилоф равишда бекор қилиш ёки ўзгартириш натижасида етказилган зарарнинг ўрни қонунчиликда белгиланган ҳолларда ва тартибда қопланиши лозим.

Сув объектларининг соҳил бўйи минтақаларида ва санитария муҳофазаси зоналарида қонунга хилоф равишда қурилган объектларда ҳамда қонунга хилоф равишда ўзлаштирилган ер участкаларида сув хўжалиги тадбирларини ўтказиш чоғида етказилган зарарнинг ўрни қопланмайди.

Сув сервитути қуйидаги мақсадларда белгиланиши мумкин:

сувдан умумий фойдаланиш;

фуқаролар ва транспорт воситаларининг ўтиши;

ҳайвонларни суғориш ва чорва молларини ҳайдаб ўтиш;

сув объектларидан кичик ҳажмли кемалар учун сув йўллари сифатида фойдаланиш;

соҳил бўйи зоналаридан эркин фойдаланишни, шу жумладан ундан ўтишни таъминлаш.

Сув сервитути қонунчиликка мувофиқ бошқа мақсадларда ҳам белгиланиши мумкин.

Сув сервитути оммавий сув сервитути ва хусусий сув сервитути шаклида бўлиши мумкин.

Оммавий сув сервитути сувдан умумий фойдаланиш ҳуқуқига тенглаштирилади ҳамда давлат ва фуқаролар ўзини ўзи бошқариш органларининг, маҳаллий аҳолининг манфаатларини таъминлаш учун жамоат манфаатлари инобатга олинган ҳолда белгиланади.

Хусусий сув сервитути танҳо фойдаланишга берилган сув объектларига нисбатан белгиланади.

Оммавий сув сервитути сув объектларига ёки уларнинг қисмларига нисбатан, шу жумладан лотокли ва бошқа усти қопланган суғориш тармоғига нисбатан қўлланилади.

Оммавий сув сервитути сув сервитутининг белгиланишига эҳтиёжи бўлган шахслар ҳамда сув объекти ёки унинг бир қисми ва соҳил бўйи минтақаси жойлашган ер участкасининг эгаси, ундан фойдаланувчи, унинг ижарачиси ўртасида келишув мавжудлиги-мавжуд эмаслигидан қатъи назар, агар ушбу шахслар бундай ҳуқуқдан ер участкаси бошқа шахсга мулк қилиб берилгунига қадар фойдаланган бўлса, белгиланади.

Маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари оммавий сув сервитути белгиланишини таъминлаши шарт.

Бошқа ҳолларда, сув сервитути кимларнинг манфаатларини кўзлаб сув сервитути белгиланаётган бўлса, ўша шахслар ҳамда сув объекти ёки унинг бир қисми жойлашган ер участкасининг эгаси, ундан фойдаланувчи, унинг ижарачиси ўртасидаги келишув бўйича, келишувга эришиш имкони бўлмаган тақдирда эса суднинг қарорига кўра белгиланади.

Сув сервитутларининг режими сув фонди ерларига нисбатан ҳам татбиқ этилади.

Сув сервитути сув объекти ёки унинг бир қисми жойлашган ер участкасига бўлган ҳуқуқ бошқа шахсга ўтган тақдирда ҳам сақлаб қолинади.

Сув сервитутларини амалга ошириш учун сувдан махсус фойдаланиш учун рухсатномани олиш талаб этилмайди.

Сув сервитутининг белгиланиши танҳо фойдаланиш учун берилган сув объекти эгасини ушбу сув объектига эгалик қилиш, ундан фойдаланиш ва уни тасарруф этиш ҳуқуқидан маҳрум этмайди.

Сув сервитути белгиланган сув объектининг эгаси, агар қонунчиликда бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, сув сервитути кимнинг манфаатларини кўзлаб белгиланган бўлса, ўша шахсдан ушбу сув объектидан ёки унинг бир қисмидан фойдаланганлик учун мутаносиб ҳақ талаб қилишга ҳақлидир.

Фуқаролик ва ер тўғрисидаги қонунчиликда назарда тутилган сув сервитутлари ҳақидаги қоидалар сув сервитутларига нисбатан ушбу Кодекс талабларига зид бўлмаган қисмида қўлланилади.

Сув олиш квоталари манбалар, ҳудудлар ва иқтисодиёт тармоқлари бўйича қуйидагилар томонидан ажратилади:

Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги томонидан Қорақалпоғистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлигига ва ирригация тизимлари ҳавза бошқармаларига;

Қорақалпоғистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги ва ирригация тизимлари ҳавза бошқармалари томонидан сув етказиб берувчи ташкилотларга;

халқ депутатлари туман (шаҳар) Кенгашлари — сувдан фойдаланувчиларга.

Сувдан махсус фойдаланиш учун табиий сув ҳавзаларидан сув олиш квоталари ушбу Кодекснинг 56-моддасига мувофиқ ваколатли органлар рухсатномаларида белгиланади.

Ажратилган сув олиш квотаси унинг амал қилиш муддати давомида қайта кўриб чиқилмайди, бундан истеъмол қилинадиган сувнинг ҳажмига таъсир кўрсатадиган суғориладиган участка майдони, ишлаб чиқариш қувватлари ўзгартирилган ҳоллар мустасно.

Сув олиш квоталарини ажратишда санитария ва экологик мақсадлар учун сувни чиқариб юбориш талаблари ҳисобга олинади.

Ичимлик суви таъминоти ташкилотларига улар томонидан меъёрий эҳтиёжлар ва келажакда аҳолининг ўсиши прогнозларидан келиб чиққан ҳолда, ичимлик суви билан таъминлаш учун сув олиш квотаси ажратилади.

Суғориладиган ерлар учун сув олиш квотаси суғориладиган ер участкаси майдонини бир гектар суғориладиган ер майдони учун сув олиш квотасини ажратиш нормативларига кўпайтириш орқали ҳисоб-китоб қилинади.

Гидрографик зонадаги бир гектар суғориладиган ер майдони учун сув олиш квотасини ажратиш нормативлари мазкур гидрографик зонадаги суғориладиган ерларда кейинги ўн гидрологик йил учун амалдаги ўртача сув олиш ҳажмларини мазкур гидрографик зонадаги суғориладиган ерларнинг умумий майдонига бўлиш орқали ҳисоб-китоб қилинади. Бунда тупроқнинг механик таркиби, жойлашган жойининг рельефи, сизот сувларнинг сатҳи, иқлим шароитлари, кўп йиллик сув таъминоти ва бошқа омиллар ҳам инобатга олинади.

Бир гектар суғориладиган ер майдони учун сув олиш квотасини ажратиш нормативи сув хўжалиги органлари томонидан ҳисоб-китоб қилинади ва бир йилда кўпи билан бир марта қайта кўриб чиқилиши мумкин.

Суғориладиган ерлар билан боғлиқ бўлмаган сувга бўлган эҳтиёжларнинг технологик нормаларидан келиб чиққан ҳолда, ер усти сувларига нисбатан сув хўжалиги органлари томонидан ва ер ости сувларига нисбатан тоғ-кон саноати ва геология органлари томонидан сув олиш квоталари ажратилади.

Сув олиш квотасининг амал қилиш муддати:

сувни қишлоқ хўжалиги экинларини етиштириш мақсадида оладиган ва ер участкасини ижара шартномаси асосида тасарруф этадиган сувдан фойдаланувчилар учун — ижара шартномаси амал қиладиган муддатга, аммо 10 йилдан кўп бўлмаган муддатга;

сувни қишлоқ хўжалиги экинларини етиштириш билан боғлиқ бўлмаган мақсадларда оладиган сувдан фойдаланувчилар учун — 10 йилгача бўлган муддатга;

ичимлик суви таъминоти ташкилотларидан ташқари, сувни сувдан махсус фойдаланишга доир рухсатнома асосида олувчи жисмоний ва юридик шахслар учун — махсус сувдан фойдаланиш рухсатномасининг амал қилиш муддати тугагунига қадар белгиланади.

Ичимлик суви таъминоти ташкилотларига сув олиш квотасининг амал қилиш муддати чекланмайди.

Сув олиш квоталарини ажратишда санитария ва экологик мақсадлар учун сувни чиқариб юбориш бўйича талабларга риоя этилиши инобатга олинади.

Муайян гидрологик зонада кейинги ўн гидрологик йил давомида амалда олинган сувнинг ўртача йиллик ҳажмидан беш ва ундан ортиқ фоиз кўп миқдорда квота ажратиш тўғрисидаги талабнома фаолият юритаётган сувдан фойдаланувчиларнинг манфаатларига жиддий таъсир кўрсатувчи талабнома деб эътироф этилади.

Сувдан фойдаланувчилар учун талаб этиладиган қўшимча сув миқдори тегишли сув кенгашларининг қарорига мувофиқ ажратилади.

Ичимлик суви таъминоти учун сув олиш квотаси ажратилишини рад этишга йўл қўйилмайди.

Сувдан фойдаланувчилар ўзига тегишли бўлган сув олиш квотасининг бир қисмини шартнома асосида айни шу гидрографик зонадаги бошқа сувдан фойдаланувчига, уларга хизмат кўрсатувчи сув етказиб берувчи ташкилот билан келишилган ҳолда сотиши мумкин.

Сувдан фойдаланиш сув етказиб берувчи ташкилот ва сувдан фойдаланувчи ўртасида тузиладиган сувдан фойдаланиш тўғрисидаги шартномага асосан амалга оширилади.

Сув етказиб берувчи ташкилот сувдан фойдаланувчилардан сўровнома олганда, агар улар хизмат кўрсатиш ҳудудида жойлашган ва сув олиш квотасига эга бўлса, улар билан сувдан фойдаланиш тўғрисида шартнома тузиши шарт.

Сувдан фойдаланиш тўғрисидаги шартномада сув олиш квоталари, етказиб бериладиган сув ҳажмларини сув олишнинг ҳар йиллик ёки мавсумий лимитлари, сувни етказиб берганлик учун тўловнинг миқдорлари ва механизмлари, сув етказиб беришнинг бошқа шартлари, шунингдек тарафларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятларига қараб ўзгартириш механизмлари шартлашиб олинади.

Сувдан фойдаланиш тўғрисидаги шартноманинг намунавий шакллари Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги томонидан (бундан ичимлик ва хўжалик-маиший сув таъминоти мустасно) Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги (сувни табиий сув объектларидан олишда), Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги (сувни ер ости сувларидан олишда), шунингдек Ўзбекистон Республикаси Рақобатни ривожлантириш ва истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш қўмитаси билан келишилган ҳолда тасдиқланади.

Сувдан фойдаланиш тўғрисидаги шартномани тузишда сув олиш квотасининг мавжудлиги мажбурий талаб ҳисобланади.

Тарафларнинг ҳуқуқлари, мажбуриятлари ва жавобгарлиги ушбу Кодекс ҳамда бошқа қонунчилик ҳужжатлари талабларига биноан сувдан фойдаланиш тўғрисидаги шартномада белгиланади.

Сувдан фойдаланиш тўғрисидаги шартномалар махсус ахборот тизимида электрон шаклда:

вилоятлараро ва трансчегаравий аҳамиятга эга бўлган, шунингдек йирик ва алоҳида муҳим сув хўжалиги объектларидан фойдаланувчи айрим ташкилотлар билан тузилган шартномалар — Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги томонидан;

Қорақалпоғистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги ва ирригация тизимлари ҳавза бошқармаси таркибига кирадиган фойдаланувчи ташкилотлар билан тузилган шартномалар — тегишлилиги бўйича Қорақалпоғистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги ва ирригация тизимлари ҳавза бошқармалари томонидан;

сув етказиб берувчи ташкилотлар томонидан фермер ва деҳқон хўжаликлари, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари, хизмат кўрсатиш ҳудудидаги бошқа сувдан фойдаланувчилар билан тузилган шартномалар — туманлар қишлоқ хўжалиги бўлимлари (Қувасой шаҳар бўлими) томонидан рўйхатдан ўтказилади.

Сувдан фойдаланиш тўғрисида белгиланган тартибда тузилган шартномалар рўйхатдан ўтказилган пайтдан эътиборан кучга киради.

Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги, Қорақалпоғистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги ва ирригация тизимлари ҳавза бошқармалари, туманлар қишлоқ хўжалиги бўлимларида (Қувасой шаҳар бўлимида) рўйхатдан ўтказилиши лозим бўлган сувдан фойдаланиш тўғрисидаги шартномаларнинг рўйхати Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги томонидан тасдиқланади.

Сувдан фойдаланиш тўғрисидаги шартномалар реестри Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги ҳузуридаги Сув хўжалиги объектлари хавфсизлигини ва сувдан фойдаланишни назорат қилиш инспекциясига ва унинг ҳудудий бўлинмаларига (сунъий сув объектларидаги сувдан фойдаланилганда), шунингдек Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлигининг тегишли органларига (табиий сув объектларидаги сувдан фойдаланилганда) белгиланган тартибда назоратни таъминлаш учун берилади.

Сув олиш лимитлари:

сув манбаларининг кейинги гидрологик йилдаги сувлилиги прогнози;

сувдан фойдаланиш турларининг (иқтисодиёт тармоқларининг) устуворлиги;

ажратилаётган сув олиш квотасининг прогноз қилинаётган ҳажми инобатга олинган ҳолда белгиланади.

Ичимлик ва хўжалик-маиший, шунингдек даволаш эҳтиёжлари учун сув олиш лимитлари ажратилган сув олиш квотасидан кам бўлиши мумкин эмас.

Сув олиш лимитлари тегишли гидрографик зонадаги бошқа сувдан фойдаланувчилар учун сув олиш квоталарига нисбатан тенг фоизда белгиланади.

Сув олиш лимитлари сув манбалари, ҳудудлар ва иқтисодиёт тармоқлари бўйича:

Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги томонидан — йилига икки марта вегетация даври учун 20 мартгача (1 апрель — 30 сентябрь) ва куз-қиш даври учун 20 сентябргача (1 октябрь — 30 март) бўлган муддатда — Қорақалпоғистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги ва ирригация тизимлари ҳавза бошқармаларига, вилоятлараро ва трансчегаравий аҳамиятга эга бўлган магистрал каналлар (тизимлар) бошқармаларига, энергетика, ичимлик ва хўжалик-маиший сув таъминоти объектларидан фойдаланувчи алоҳида корхоналар ва ташкилотларга;

Қорақалпоғистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги ва ирригация тизимлари ҳавза бошқармалари томонидан — йилига икки марта вегетация даври учун 25 мартгача ва куз-қиш даври учун — 25 сентябргача бўлган муддатда ирригация тизимлари бошқармаларига, сув етказиб берувчи ташкилотларга, шунингдек бошқа алоҳида аҳамиятга эга бўлган сувдан фойдаланувчиларга;

халқ депутатлари туман (шаҳар) Кенгашлари томонидан — вегетация даври учун 28 мартгача ва куз-қиш даври учун 28 сентябргача бўлган муддатда — сувдан фойдаланувчиларга ва фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органларига (шахсий томорқа ер участкаларини суғориш учун), шунингдек бошқа сувдан фойдаланувчиларга белгиланади.

Ер остидан сув олиш лимити сувдан махсус фойдаланишга доир рухсатномаларда кўрсатилади ҳамда расмийлаштириш чоғида рухсатноманинг амал қиладиган муддатига белгиланади.

Сув манбаларининг сувлилиги камайган ёки кўпайган ҳолларда сув олиш лимитларига тузатишлар киритилиши мумкин.

Сувдан фойдаланишнинг белгиланган даври тугаганидан кейин икки ойлик муддатда махсус ваколатли органлар томонидан манбаларнинг амалдаги сувлилиги ҳисобга олинган ҳолда, ўтган давр учун сув олишнинг узил-кесил лимитлари тасдиқланади.

Сув олиш лимитлари:

Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлигининг буйруғи билан Гидрометеорология хизмати агентлигининг прогнози асосида;

Қорақалпоғистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги ва ирригация тизимлари ҳавза бошқармаларининг буйруқлари билан;

халқ депутатлари туман (шаҳар) Кенгашларининг қарорлари билан туман қишлоқ хўжалиги бўлими (Қувасой шаҳри бўлими) билан келишилган ҳолда тасдиқланади.

Қишлоқ хўжалиги экинларини етиштириш учун сув олиш лимитини белгилаш учун сувдан фойдаланувчилар вегетация ва куз-қиш даврлари бошлангунига қадар бир ой олдин, суғориладиган деҳқончиликдан ташқари бошқа эҳтиёжлар учун эса — ҳар йили 1 сентябрга қадар — уларга хизмат кўрсатадиган сув етказиб берувчи ташкилотларга ёзма ёки электрон шаклда мурожаат қилиши ва қуйидаги ҳужжатларни тақдим этиши керак:

сувдан махсус фойдаланишга доир рухсатномалар (табиий сув манбаларидан сув олинганда);

белгиланган тартибда тасдиқланган сув етказиб бериш жадваллари (бундан сув қувурлари — ичимлик ва хўжалик-маиший сув таъминоти тизимининг сувидан фойдаланувчилар мустасно).

Сув олиш лимитлари сув олишнинг рухсат этилган сув манбалари (дарё, сой, булоқ, сув ҳавзаси, ирригация тизими, магистрал канал (тизим), суғориш ва коллектор тармоғи, ер ости сувлари ва бошқа сув манбалари) бўйича умумий ҳажмини акс эттириши ҳамда ҳар ўн кунда аниқ сув олиш жойлари бўйича тақсимланган бўлиши керак.

Сув олиш лимитларини белгилашда иқтисодиёт тармоғининг устуворлигига ҳамда барча сувдан фойдаланувчиларнинг алоҳида сув манбалари ва ирригация тизимлари бўйича кутилаётган сувлилик ҳисобга олинган ҳолда, сув билан тенг баробарда таъминланишига риоя этилиши керак.

Сувдан фойдаланувчи ўзига ажратилган сув олиш лимити доирасида тежаб қолинган сувни ёки сувга бўлган эҳтиёж қисқарганлиги натижасида тежаб қолинган сувни айни шу гидрографик зонадаги бошқа сувдан фойдаланувчига шартнома асосида бериши мумкин. Сув етказиб берувчи ташкилот сувдан фойдаланувчилар ўзига ажратилган сув олиш лимитлари доирасида иқтисод қилинган сувдан воз кечганлиги ёхуд сувга бўлган эҳтиёж қисқарганлиги муносабати билан пайдо бўлган ортиқча сувни бошқа талабгор фойдаланувчига етказиб бериши мумкин.

Сувдан фойдаланувчининг сув олиш лимитлари сув етказиб берувчи ташкилот ҳамда сувдан фойдаланувчи томонидан сувдан фойдаланувчиларнинг мавсумий эҳтиёжлари ва сувни бошқа сувдан фойдаланувчига етказиб бериш мажбуриятлари инобатга олинган ҳолда имзоланадиган, сув етказиб бериш тўғрисидаги шартноманинг иловаси бўлган сув етказиб бериш жадвалига киритилади.

Сувдан фойдаланувчилар қуйидаги ҳуқуқларга эга:

сув объектларидан улар қандай мақсадда берилган бўлса, ўша мақсадларда фойдаланиш;

сувдан фойдаланишни амалга ошириш учун қонунчиликда белгиланган тартибда иншоотларни, қурилмаларни ҳамда бошқа объектларни қуриш ва реконструкция қилиш;

берилаётган сувнинг миқдори ва сифатини текшириш;

сув ресурсларини бошқаришга доир қарорлар қабул қилинишида қонунчиликда белгиланган тартибда иштирок этиш;

сув манбасининг тахмин қилинган ва ҳақиқий сувлилигидан келиб чиққан ҳолда сув олиш лимитларини ўзгартириш бўйича таклифлар киритиш;

ўз ҳуқуқлари ва қонуний манфаатлари бузилганлиги, шу жумладан белгиланган сув олиш лимитларига ва сув бериш режимига мувофиқ сув олиш ҳуқуқи бузилганлиги туфайли етказилган зарарнинг ўрни қонунчиликда белгиланган тартибда қопланишини талаб қилиш;

сувдан фойдаланувчилар уюшмаларини ва бошқа бирлашмаларни қонунчиликда белгиланган тартибда ташкил этиш.

Сувдан фойдаланувчилар қонунчиликка мувофиқ бошқа ҳуқуқларга ҳам эга бўлиши мумкин.

Сувдан фойдаланувчиларнинг ҳуқуқлари қонун билан ҳимоя қилинади.

Сувдан фойдаланувчиларнинг бузилган ҳуқуқлари қонунчиликда назарда тутилган тартибда тикланиши лозим.

Сувдан фойдаланувчиларнинг ҳуқуқлари қонунчиликда назарда тутилган ҳолларда, аҳолининг соғлиғини сақлаш, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш, миллий хавфсизликни таъминлаш мақсадида, шунингдек сув танқислигида, табиий ва техноген хусусиятли фавқулодда вазиятларда чекланиши мумкин. Бунда аҳолининг ичимлик ва хўжалик-маиший эҳтиёжлари учун сув объектларидан фойдаланиш шарт-шароитлари ёмонлашмаслиги керак.

Сувдан фойдаланувчиларнинг сувдан танҳо ҳолда фойдаланиш ҳуқуқлари мазкур сув объектини танҳо фойдаланишга берган ваколатли орган томонидан, сувдан махсус фойдаланиш ҳуқуқлари эса сувдан махсус фойдаланишга доир рухсатномани берган ваколатли органлар томонидан қонунчиликда белгиланган тартибда чекланиши мумкин.

Сувдан фойдаланувчилар:

ўзига берилган сув ресурсларини оқилона бошқариши ва улардан фойдаланиши, сувдан мақсадсиз фойдаланилишига йўл қўймаслиги, сувни тежаб сарфлаш, унинг сифатини тиклаш ва яхшилаш чораларини кўриши;

белгиланган сув олиш лимитларига ва сувдан фойдаланиш қоидаларига риоя этиши;

сув объектларидан белгиланган мақсадларда фойдаланиши;

сувдан махсус фойдаланишда сувдан махсус фойдаланишга доир рухсатномани расмийлаштириши;

сувдан фойдаланиш тўғрисида шартнома тузиши, сув олиш учун ўз вақтида талабнома бериши;

таркибида ифлослантирувчи моддалар мавжуд бўлган сувларнинг сув объектларига оқизилишини тўлиқ тўхтатиш чораларини кўриши;

бошқа сувдан фойдаланувчиларнинг ҳуқуқлари ҳамда қонуний манфаатлари бузилишига, шунингдек сув хўжалиги объектларига ва табиий ресурсларга (ерларга, ўсимлик ва ҳайвонот дунёсига, фойдали қазилмаларга ва бошқаларга) зарар етказилишига йўл қўймаслиги;

сув олиш жойларини сувни бошқариш ва ҳисобга олиш воситалари билан жиҳозлаши, ўзига тегишли сув хўжалиги объектлари ва улардаги иншоотларни техник жиҳатдан соз ҳолатда сақлаши, улардан фойдаланишнинг белгиланган қоидаларига риоя этиши;

оқова сувлар сув объектларига ва жой рельефига оқизиладиган жойларни автоматик равишда мониторинг қилиш воситалари билан жиҳозлаши;

олинадиган сув миқдорининг ҳамда сув объектларига ва жой рельефига оқизиладиган оқова сувлар ҳажмининг ҳисобини юритиши ҳамда зарур ахборотни сувдан махсус фойдаланишга доир рухсатномани берган ваколатли органларга, шунингдек сув етказиб берувчи ташкилотларга тақдим этиши;

сув ресурсларидан фойдаланганлик, шунингдек сув етказиб берувчи ташкилотларнинг хизматлари ва шартнома асосида кўрсатилган бошқа сув хўжалиги хизматлари учун тўловларни, шунингдек сув объектларига ҳамда жой рельефига ифлослантирувчи моддаларни оқизганлик учун компенсация тўловларини ўз вақтида тўлаши;

сувни тежаш ва рақамли технологияларни жорий этиш чораларини кўриши;

сувларнинг ифлосланиши, булғаниши ва камайиб кетишининг олдини олиш ҳамда уларни бартараф этиш, сув объектларига сувларнинг зарарли таъсирини бартараф этиш чораларини кўриши, шунингдек ер усти ва ер ости сувлари тўпланадиган майдонларнинг ифлосланишига йўл қўймаслиги;

сув объектларининг сувни муҳофаза қилиш зоналарини, соҳил бўйи минтақаларини ва санитария муҳофазаси зоналарини сақлашнинг белгиланган режимига риоя қилиши;

ўзининг сув хўжалиги объектларига сувлардан фойдаланиш ва уларни муҳофаза қилиш устидан давлат назоратини амалга оширувчи органларнинг вакилларини белгиланган тартибда киритиши ҳамда уларга зарур ахборотни тақдим этиши;

сувларнинг ва сув объектларининг ҳолатига таъсир этадиган авариялар ҳамда бошқа табиий ва техноген хусусиятли фавқулодда вазиятлар юзага келганлиги тўғрисида ўзига хизмат кўрсатадиган сув етказиб берувчи ташкилотларни, маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органларини ўз вақтида хабардор қилиши ҳамда уларнинг оқибатларини бартараф этиш бўйича ишларни амалга оширишда, шунингдек сув объектларидаги таъмирлаш-тиклаш ишларида қонунчиликда белгиланган тартибда иштирок этиши;

балиқларни, бошқа сув флораси ва фаунасини муҳофаза қилиш тадбирларини амалга ошириши шарт.

Сувдан фойдаланувчиларнинг зиммасида қонунчиликка мувофиқ бошқа мажбуриятлар ҳам бўлиши мумкин.

Ўз балансида вертикал суғориш қудуғига эга бўлган сувдан фойдаланувчи ташкилотлар ва жисмоний шахслар мазкур суғориш қудуғига бевосита туташ бўлган ер участкаси учун сув хўжалиги хизматлари тўловидан озод этилади.

Сув ресурсларидан қишлоқ хўжалиги эҳтиёжлари учун фойдаланувчи сувдан фойдаланувчилар ушбу Кодекснинг 75-моддасида назарда тутилган мажбуриятлардан ташқари:

қишлоқ хўжалиги экинлари ва дов-дарахтларини суғориш, шунингдек яйловларга сув чиқаришнинг қулай режимини сақлаши;

сувни тежайдиган суғориш технологияларини ва илғор суғориш техникасини жорий этиш орқали суғориш воситалари ва услубларини такомиллаштириши;

қишлоқ хўжалиги эҳтиёжлари учун фойдаланиладиган сувларнинг мониторинги асосида салбий жараёнларнинг сабаблари ва оқибатларини бартараф этиши;

қишлоқ хўжалиги экинларини суғоришнинг, шунингдек яйловларга сув чиқаришнинг қулай режимини сақлаб туриш;

сувни тежаш имконини берадиган агротехника тадбирларини амалга ошириши;

тупроқ унумдорлигини сақлаш имконини берадиган мелиорация тадбирларини амалга ошириши;

агар сувларнинг оқизиб юборилиши технологик жараёнда назарда тутилмаган бўлса, суғориш учун берилган сувларнинг коллектор-дренаж тармоғига, сув объектларига ва жой рельефига оқизиб юборилишига йўл қўймаслиги;

тегишлилиги бўйича сув хўжалиги объектларини қуриш, реконструкция қилиш, таъмирлаш ва тиклаш ишларида қонунчиликда белгиланган тартибда иштирок этиши шарт.

Балиқчилик хўжалиги сув ҳавзалари ёки балиқ овлаш участкалари ўзига фойдаланиш учун берилган корхоналар, муассасалар ва ташкилотлар ушбу Кодекснинг 75-моддасида назарда тутилган мажбуриятлардан ташқари, белгиланган тартибда:

балиқ захираларининг урчиб кўпайиши учун шарт-шароитларни таъминлаши;

балиқчилик хўжалиги сув ҳавзаларида ёки балиқ овлаш участкаларида ирригация-мелиорация тармоқларини ва бошқа иншоотларини қуриш, реконструкция қилиш, тиклаш ишларини амалга ошириши, шунингдек уларни техник жиҳатдан соз ҳолатда сақлаши;

зарур мелиорация ишларини олиб бориши ҳамда ушбу корхоналар, муассасалар ва ташкилотлар жойлашган жойлардаги соҳил бўйи участкаларини лозим даражада санитария ҳолатида сақлаши шарт.

Алоҳида давлат аҳамиятига ёхуд алоҳида илмий ёки маданий қимматга эга бўлган сув объектларидан фойдаланиш қонунчиликда белгиланган тартибда қисман ёки батамом тақиқланиши мумкин.

Сувдан фойдаланувчиларнинг сув етказиб берувчи ташкилотлар билан келишилмаган ҳолда, сув узатилишини кўпайтириш ёки камайтириш мақсадида сув объектларидаги гидротехника иншоотларини ўзбошимчалик билан ўзгартириши, шунингдек уларга муваққат тўсиқларни, насос станцияларини, насосларни, сувни кўтарадиган ва сув оладиган бошқа иншоотларни ўрнатиши тақиқланади.

Ўзбошимчалик билан сув олиш тақиқланади.

Каналлар, бошқа сунъий сув объектлари, гидротехника иншоотлари ва бошқа сув хўжалиги объектлари орқали ушбу мақсадлар учун мўлжалланмаган жойлардан қишлоқ хўжалиги машиналарининг (тракторлар ва бошқаларнинг), автомобилларнинг ҳамда бошқа транспорт воситаларининг ўтиши, шунингдек чорва молларининг ҳайдаб ўтилиши ва суғорилиши тақиқланади.

Сув объектларида чорва молларини суғоришга, шунингдек уларни чўмилтиришга ушбу мақсадлар учун махсус жиҳозланган жойларда рухсат этилади.

Сув етказиб берувчи ташкилот қуйидаги ҳуқуқларга эга:

сувдан фойдаланишни амалга ошириш учун қонунчиликда белгиланган тартибда иншоотлар, қурилмаларни ҳамда бошқа объектларни қуриш ва реконструкция қилишни амалга ошириш;

берилаётган сувнинг миқдори ва сифатини текширишни амалга ошириш;

кўрсатилган хизматлар учун ўз вақтида ҳақ тўланишини талаб қилиш;

сувдан фойдаланувчиларга сув етказиб беришни сувдан фойдаланиш қоидалари бузилганда, сувдан мақсадсиз фойдаланилганда, сув олиш лимитлари ошириб юборилганда, шунингдек сув етказиб берганлик учун ва кўрсатилган бошқа сув хўжалиги хизматлари учун ўз вақтида ҳақ тўланмаган ҳолларда, аниқланган шартнома шартларининг бузилишлари бартараф этилгунига қадар тўхтатиб туриш;

ўз ҳуқуқлари ва қонуний манфаатлари бузилганлиги, шу жумладан белгиланган сув олиш лимитларига ва сув бериш режимига мувофиқ сув олиш ҳуқуқининг бузилганлиги туфайли етказилган зарарнинг ўрни қонунчиликда белгиланган тартибда қопланишини талаб қилиш.

Сув етказиб берувчи ташкилот қонунчиликка мувофиқ бошқа ҳуқуқларга ҳам эга бўлиши мумкин.

Сув етказиб берувчи ташкилот:

сув ресурсларидан оқилона ва самарали фойдаланиши, улардан мақсадсиз фойдаланилишига йўл қўймаслиги, сувдан тежамкор равишда фойдаланиши, сувнинг сифатини тиклаши ва яхшилаши;

белгиланган сув олиш лимитларига ва сувдан фойдаланиш тартибига риоя этиши;

сув объектлари қандай мақсадлар учун фойдаланишга берилган бўлса, улардан фақат шу мақсадларда фойдаланиши;

ташлама сувлар ҳажмининг кўпайиши ҳолларининг олдини олиши;

сув етказиб бериш тўғрисида шартномалар тузиши ва белгиланган сифатдаги сувнинг белгиланган миқдорда ўз вақтида етказиб берилишини таъминлаши;

сув етказиб бериш тўғрисидаги шартнома бўйича охиригача олинмаган сувнинг ўрнини қоплаши, бундан қонунчиликда назарда тутилган ҳоллар мустасно;

таркибида белгиланган нормадан ортиқ ифлослантирувчи моддалар мавжуд бўлган оқова сувларни сув объектларига оқизиб юборишни тугатиш чораларини кўриши;

сувдан фойдаланувчиларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатлари бузилишига, шунингдек сув объектларига, хўжалик объектларига ва табиий ресурсларга (ерларга, ўсимлик ва ҳайвонот дунёсига, фойдали қазилмаларга ва бошқаларга) зарар етказилишига йўл қўймаслиги;

сув олиш жойларини сувни бошқариш ва ҳисобга олиш воситалари билан жиҳозлаши, сув хўжалиги объектларини ва улардаги иншоотларни техник жиҳатдан соз ҳолатда сақлаши, улардан мақсадли фойдаланишнинг белгиланган қоидаларига риоя этиши;

олинадиган сувнинг ҳамда сув объектларига ва жой рельефига оқизиб юбориладиган оқова сувлар ҳажмининг ҳисобини юритиши ҳамда ваколатли органларга ва ўзига хизмат кўрсатиладиган сувдан фойдаланувчиларга зарур ахборотни тақдим этиши;

сувни тежаш ва сувни тежайдиган суғориш технологияларини жорий этиш, сувни етказиб беришдаги йўқотишларни қисқартириш чораларини кўриши, сувни қонунга хилоф равишда олишнинг назорат қилинишини таъминлаши;

сувларнинг ифлосланиши, булғаниши ва камайиб кетишининг олдини олиш ҳамда уларни бартараф этиш чора-тадбирларини амалга оширишда иштирок этиши, шунингдек ер усти ва ер ости сувлари тўпланадиган майдонларнинг ифлосланишига йўл қўймаслиги;

сув объектларининг сувни муҳофаза қилиш зоналари, соҳил бўйи минтақалари ва санитария муҳофазаси зоналарини муҳофаза қилиш ҳамда улардан фойдаланиш тартиби ва шартларига риоя этиши;

сувлардан фойдаланилиши ва уларнинг муҳофаза қилиниши устидан давлат назоратини амалга оширувчи органларнинг вакилларини ўзининг сув хўжалиги объектларига белгиланган тартибда киритиши ҳамда уларга зарур ахборот тақдим этиши;

сувларнинг ва сув объектларининг ҳолатига таъсир этадиган авариялар ҳамда бошқа табиий ва техноген хусусиятли фавқулодда вазиятлар юзага келганлиги тўғрисида сувдан фойдаланувчиларни, маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органларини ўз вақтида хабардор қилиши, шунингдек уларнинг оқибатларини бартараф этиш бўйича ишларни амалга оширишда иштирок этиши;

балиқларни, бошқа сув флораси ва фаунасини муҳофаза қилиш тадбирларини амалга ошириши шарт.

Сув етказиб берувчи ташкилотнинг зиммасида қонунчиликка мувофиқ бошқа мажбуриятлар ҳам бўлиши мумкин.

Сувдан фойдаланувчилар сувга доир муносабатларни тартибга солиш соҳасидаги фаолиятини мувофиқлаштириш, шунингдек ўз ҳуқуқлари ва манфаатларини ҳимоя қилиш мақсадида нодавлат ташкилотлари бўлган уюшмалар, иттифоқлар ва бошқа бирлашмаларни ташкил этиши мумкин.

Сувдан фойдаланувчилар уюшмалари қуйидаги ҳуқуқларга эга:

уюшма аъзоларининг ҳуқуқларини ва қонуний манфаатларини ифода этиш ҳамда ҳимоя қилиш;

хизмат кўрсатувчи сув етказиб берувчи ташкилотдан сувдан фойдаланувчилар ўртасида сувнинг адолатли равишда тақсимланиши ва берилишини талаб қилиш;

суғориш ва коллектор-дренаж тармоқларини ҳамда бошқа сув хўжалиги объектларини таъмирлаш ва реконструкция қилиш режаларини ишлаб чиқишда, бош сув олиш жойларини сувни бошқариш ва ҳисобга олиш воситалари билан жиҳозлаш тадбирлари режаларини ишлаб чиқишда таклифлар билан иштирок этиш;

республика ижро этувчи ҳокимият органларига ва маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органларига таклифлар киритиш, уларнинг қарорларини тайёрлашда қонунчиликда белгиланган тартибда иштирок этиш;

уюшмалар фаолиятини мувофиқлаштириш, ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш учун иттифоқларга аъзо бўлиб кириш.

Сувдан фойдаланувчилар уюшмаси қонунчиликка ва сувдан фойдаланувчилар уюшмасининг уставларига мувофиқ бошқа ҳуқуқларга ҳам эга бўлиши мумкин.

Сувдан фойдаланувчилар уюшмаси:

сув тўғрисидаги қонунчилик талабларига риоя этиши;

сувдан фойдаланувчилар уюшмасининг мол-мулкидан ва маблағларидан фойдаланилиши тўғрисидаги ахборотнинг ўз аъзолари учун очиқлигини ва ундан фойдаланишини таъминлаши;

рўйхатга олувчи органга, солиқ органларига ва давлат статистика органларига белгиланган тартибда ўз фаолияти тўғрисида ҳисоботлар тақдим этиши шарт.

Сувдан фойдаланувчилар уюшмаларининг зиммасида қонунчиликка ва сувдан фойдаланувчилар уюшмасининг уставларига мувофиқ бошқа мажбуриятлар ҳам бўлиши мумкин.

Сув омборларини сувга тўлдириш ва улардан сув чиқариш режими, сув сатҳининг ўзгариш режими, гидротехника иншоотлари орқали сувнинг ўтиш режими, кемаларнинг монеликсиз ва хавфсиз ўтиши, шунингдек балиқларнинг уруғ ташлайдиган жойларга ўта олишини таъминлаш сув омборларидан фойдаланиш қоидалари билан белгиланади.

Сув омборларидаги тўғонлар, дамбалардан, сув ўтказадиган ва сув оладиган иншоотлардан, гидроэнергетика мажмуаларидан ҳамда бошқа иншоотлардан фойдаланувчи ташкилотлар фойдаланиш қоидалари ҳамда сув омборларининг таъсир зоналарида жойлашган сувдан фойдаланувчиларнинг, ер участкалари мулкдорларининг, ер эгаларининг ва ердан фойдаланувчиларнинг манфаатлари, шунингдек экологик мақсадлар ҳисобга олинган ҳолда белгиланган сув омборларини сувга тўлдириш ва улардан сув чиқариш режимига риоя этиши, шу жумладан сувни экологик мақсадларда чиқариб юбориш режимига риоя этиши шарт.

Сув омборларидан фойдаланиш тартиби Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги ҳузуридаги Сув хўжалиги объектлари хавфсизлигини ва сувдан фойдаланишни назорат қилиш инспекцияси ҳамда бошқа манфаатдор органлар билан келишилган ҳолда, Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги томонидан ҳар бир сув омбори учун тасдиқланадиган қоидаларда белгиланади.

Сув омборларининг техник ҳолатини ва ободонлаштирилишини таъминлайдиган тадбирларни ташкил этиш ҳамда мувофиқлаштириш тегишли сув хўжалигининг фойдаланувчи ташкилотлари томонидан амалга оширилади.

Кўллардан ва бошқа сув ҳавзаларидан сув омборлари сифатида фойдаланиш ушбу Кодекснинг 84 ва 85-моддалари қоидалари, шунингдек уларнинг мақоми (рекреация жиҳатидан аҳамияти, муҳофаза этиладиган табиий ҳудудлар) ҳисобга олинган ҳолда, ушбу Кодексда ва бошқа қонунчилик ҳужжатларида назарда тутилган тартибда амалга оширилади.

Сув хўжалигининг фойдаланувчи ташкилотлари томонидан фойдаланиладиган гидротехника иншоотлари давлат мулки бўлиб, улардан белгиланган тартибда фойдаланилади.

Давлат-хусусий шериклик принциплари асосида хусусий секторга бошқаришга берилган гидротехника иншоотлари давлат-хусусий шериклик тўғрисидаги битимда, шунингдек қонунчиликда белгиланган тартибда фойдаланилади.

Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши Раисининг ва вилоятлар ҳокимларининг қарорларига кўра қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқарувчиларига берилган гидротехника иншоотларидан улар томонидан белгиланган мақсадга кўра фойдаланилади.

Сувдан фойдаланувчиларнинг ўз маблағлари ҳисобидан қурилган гидротехника иншоотларидан уларнинг тегишлилиги бўйича фойдаланилади.

Сув хўжалиги органлари сувдан фойдаланувчилар билан шартномавий асосда сув хўжалиги объектидаги гидротехника иншоотларига техник хизмат кўрсатишни амалга ошириши мумкин.

Сув объектлари биринчи навбатда аҳолининг ичимлик ва хўжалик-маиший эҳтиёжларини қаноатлантириш учун фойдаланишга берилади.

Аҳолининг ичимлик, хўжалик-маиший сув таъминоти ва бошқа эҳтиёжлари учун бериладиган сув объектлари сувининг сифати белгиланган санитария қоидалари, нормалари ва гигиена нормативларига, шунингдек миллий стандартларга мувофиқ бўлиши керак.

Ичимлик ва хўжалик-маиший сув таъминоти учун берилган сув объектларидан фойдаланиш ушбу Кодексга мувофиқ амалга оширилади.

Ер ости чучук сувларидан ичимлик ва хўжалик-маиший сув таъминоти билан боғлиқ бўлмаган эҳтиёжлар учун фойдаланишга йўл қўйилмайди, бундан ушбу модданинг иккинчи қисмида назарда тутилган ҳоллар мустасно.

Зарур бўлган ер усти сув манбалари бўлмаган ҳамда ер ости чучук сувларининг етарли захиралари бўлган ҳудудларда тасдиқланган лимитларга мувофиқ тоғ-кон саноати ва геология органлари ушбу сувлардан ичимлик ва хўжалик-маиший сув таъминоти билан боғлиқ бўлмаган мақсадлар учун фойдаланишга рухсат бериши мумкин.

Ер ости сувларининг давлат мониторинги натижалари бўйича ер ости чучук сувлари сатҳининг тизимли камайиши белгиланган ҳудудларда қудуқларни қазиш, гидрогеологик хулоса ва сувдан махсус фойдаланиш учун рухсатнома бериш чекланиши, тўхтатиб турилиши ёки тақиқланиши мумкин.