Ushbu Qonunning maqsadi aholi bandligi sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat.

Aholi bandligi toʻgʻrisidagi qonunchilik ushbu Qonun va boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir.

Agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida Oʻzbekiston Respublikasining aholi bandligi toʻgʻrisidagi qonunchiligida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan boʻlsa, xalqaro shartnoma qoidalari qoʻllaniladi.

Ushbu Qonunning amal qilishi Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolariga, Oʻzbekiston Respublikasi hududida doimiy yashovchi chet ellik fuqarolarga va fuqaroligi boʻlmagan shaxslarga, shuningdek mazkur Qonunning 17-bobiga muvofiq mehnat faoliyatiga jalb etiladigan chet ellik fuqarolarga nisbatan tatbiq etiladi.

Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyaviy Qonuni bilan maxsus huquqiy rejim oʻrnatilgan hududda aholi bandligi sohasidagi munosabatlar ushbu Qonunda belgilanganidan boshqacha qoidalar bilan tartibga solinadi.

Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:

aholining ijtimoiy ehtiyojmand toifalari — ijtimoiy himoyaga muhtoj boʻlgan va ish topishda qiynalayotgan hamda mehnat bozorida teng sharoitlarda raqobatlasha olmaydigan shaxslar;

band boʻlmagan aholi (band boʻlmagan shaxslar) — haq toʻlanadigan ishga yoki ish haqi (mehnat daromadi) keltiradigan mashgʻulotga ega boʻlmagan shaxslar;

“Bandlik xizmati” axborot tizimi — mehnat organlariga murojaat etgan jismoniy va yuridik shaxslarga koʻrsatilgan xizmatlarni hisobga olish uchun moʻljallangan elektron axborot tizimi;

Boʻsh (vakant) ish oʻrinlari milliy bazasi — Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligining “Yagona milliy mehnat tizimi” idoralararo dasturiy-apparat kompleksiga kiruvchi boʻsh (vakant) ish oʻrinlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan maʼlumotlarning axborot bazasi;

ishsizlik — mehnat bozorida talabga ega boʻlmagan mehnatga layoqatli ishchi kuchining mavjudligi;

ishsizlik nafaqasi — ishsiz shaxslarni davlat tomonidan kafolatlangan tarzda pul shaklida qoʻllab-quvvatlash turi;

ish oʻrinlarini zaxiraga qoʻyish — aholining ijtimoiy ehtiyojmand toifalarini ishga joylashtirish uchun tashkilot (ish beruvchi) tomonidan ish oʻrinlarini ajratish;

ish oʻrinlarini tashkil etishga doir davlat buyurtmasi — ish beruvchilarga ish qidirayotgan shaxslarni va ishsiz shaxslarni ishga joylashtirish uchun talab etiladigan tashkiliy-texnik shartlarga muvofiq, muayyan sondagi ish oʻrinlarini tashkil etish uchun beriladigan buyurtma;

ish oʻrinlarining eng kam soni — aholining ijtimoiy ehtiyojmand toifalarini ishga joylashtirish uchun tashkilot xodimlarining roʻyxatdagi oʻrtacha soniga nisbatan xalq deputatlari tuman (shahar) Kengashlarining qarorlari bilan foizlarda belgilanadigan ish oʻrinlarining eng kam soni;

ish qidirayotgan shaxs — ishga joylashishda koʻmak olish uchun mahalliy mehnat organlariga murojaat qilgan va u yerda ish qidirayotgan shaxs sifatida roʻyxatga olingan shaxs;

Kasbiy malaka va bilimlarni rivojlantirish milliy tizimi — mehnat bozorining malakali xodimlarga boʻlgan haqiqiy ehtiyojlari hamda malakali ishchi kuchiga oid takliflar taʼlim va kasbga oʻqitish tizimi tomonidan maqbul tarzda kelishib olinishini taʼminlovchi huquqiy va institutsional jihatdan tartibga solish mexanizmlari yigʻindisi;

kasbiy standart — malaka va bilimning darajasiga, mehnatning mazmuniga, sifatiga va shart-sharoitlariga doir talablarni belgilaydigan, asosiy mehnat vazifalari tavsifini va ularni bajarish shartlarini oʻz ichiga olgan standart;

malaka — xodimning yoki ish izlovchining tegishli kasb (mutaxassislik) boʻyicha unga mehnat vazifalarini sifatli bajarish imkonini beradigan tayyorgarlik darajasi, uning bilim, mahorat va koʻnikmalar saviyasi;

malakani baholash — xodim yoki ish izlovchi malakasining kasbiy standart talablariga muvofiqligini tasdiqlash tartib-taomili;

maqbul keladigan ish — fuqaro bajarishga qodir boʻlgan, fuqaroning olgan maʼlumoti yoʻnalishi va ixtisosligiga, malakasiga, kasbiy tayyorgarligiga, ish tajribasiga, sogʻligʻining holatiga koʻra mos keladigan, yashash joyini oʻzgartirishini nazarda tutmaydigan, uning doimiy yashash joyidan unchalik uzoq boʻlmagan hamda mehnatga haq toʻlashning belgilangan eng kam miqdoridan kam boʻlmagan ish haqini kafolatlaydigan ish;

mehnat organlari — Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi, shuningdek Qoraqalpogʻiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi, viloyatlar va Toshkent shahar kambagʻallikni qisqartirish va bandlik bosh boshqarmalari (bundan buyon matnda hududiy mehnat organlari deb yuritiladi), tumanlarning (shaharlarning) kambagʻallikni qisqartirish va bandlikka koʻmaklashish boʻlimlari (bundan buyon matnda mahalliy mehnat organlari deb yuritiladi);

mehnat resurslari — mehnatga layoqatli yoshdagi, mehnatga layoqatli aholi hamda band boʻlgan, mehnatga layoqatli yoshdan kichik va katta shaxslar;

mehnat resurslari balansi — mehnat resurslarining sonini va tarkibini, shuningdek ularning band boʻlgan, band boʻlmagan va iqtisodiy jihatdan faol boʻlmagan aholiga taqsimlanishini aks ettiruvchi koʻrsatkichlar tizimi;

pensiyaoldi yoshi — shaxsning davlat tomonidan belgilangan pensiyaga chiqish yoshidan ikki yil oldingi yoshga toʻlishi;

haq toʻlanadigan jamoat ishlari — buyurtmachilar-ish beruvchilar — mahalliy davlat hokimiyati organlari, vazirliklar, idoralar, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, tadbirkorlik subyektlari, boshqa tashkilotlar tomonidan tashkil etiladigan, qoida tariqasida, dastlabki kasbiy tayyorgarlikni talab qilmaydigan, ijtimoiy foydali yoʻnalishga ega boʻlgan hamda ish qidirayotgan shaxslarning va ishsiz shaxslarning vaqtincha bandligini taʼminlash uchun mahalliy mehnat organlari tomonidan beriladigan ishga joylashtirishga doir yoʻllanmalar boʻyicha bajariladigan vaqtinchalik mehnat faoliyati turlari;

“Yagona milliy mehnat tizimi” idoralararo dasturiy-apparat kompleksi — mehnat bozori va bandlik, mehnat resurslari balansi, tashkil etilayotgan ish oʻrinlari haqidagi xolis, muntazam yangilab boriladigan maʼlumotlar bazasini oʻz ichiga olgan, ish beruvchilar va xodimlarga mehnat munosabatlarini elektron shaklda rasmiylashtirish, ishga joylashishning shaxsga doir tarixi, boʻsh (vakant) ish oʻrinlari, xodimlarning son va sifat tarkibi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni shakllantirish hamda saqlash uchun maydoncha taqdim etadigan elektron axborot tizimi.

Bandlik fuqarolarning qonunchilikda taqiqlanmagan, oʻz shaxsiy va ijtimoiy ehtiyojlarini qanoatlantirish bilan bogʻliq boʻlgan, ularga ish haqi (mehnat daromadi) keltiradigan faoliyatidir.

Fuqarolarga oʻzining ishlab chiqarishga va ijodiy mehnatga doir qobiliyatlaridan foydalanish hamda qonunchilikda taqiqlanmagan, shu jumladan haq toʻlanadigan ishni bajarish bilan bogʻliq boʻlmagan har qanday faoliyatni amalga oshirish boʻyicha mutlaq huquq tegishlidir.

Quyidagi fuqarolar band deb hisoblanadi:

mehnat shartnomasi boʻyicha haq evaziga toʻliq yoki toʻliqsiz ish vaqti shartlari asosida ishlayotgan yoxud kasanachilik bilan shugʻullanayotgan, shuningdek haq toʻlanadigan boshqa ishga, shu jumladan vaqtinchalik ishga ega boʻlgan fuqarolar;

kasalligi, taʼtilda boʻlishi, kasbga tayyorlashda, qayta tayyorlashda yoki malaka oshirishda ekanligi, ishlab chiqarish toʻxtatib turilganligi munosabati bilan, shuningdek qonunchilikka muvofiq vaqtincha ish joyida boʻlmagan xodimning ish oʻrni saqlanib qoladigan boshqa hollarda vaqtincha ish joyida boʻlmagan fuqarolar;

haq toʻlanadigan lavozimga saylangan yoki tayinlangan fuqarolar;

Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi, Ichki ishlar vazirligi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Milliy gvardiyasi, Davlat xavfsizlik xizmati tizimida, bojxona organlarida va boshqa harbiy xizmat nazarda tutilgan idoralarda xizmatni oʻtayotgan fuqarolar;

oʻzini ish bilan mustaqil ravishda taʼminlayotgan fuqarolar, shu jumladan hunarmandlar, oilaviy korxonalarning ishtirokchilari, dehqon xoʻjaliklarining, ishlab chiqarish kooperativlarining aʼzolari, fermer xoʻjaliklarining aʼzolari, oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar sifatida roʻyxatga olingan shaxslar, yakka tartibdagi tadbirkorlar, shuningdek xizmatlar koʻrsatish (ishlarni bajarish) boʻyicha, shu jumladan fuqaroviy-huquqiy tusdagi shartnomalar boʻyicha shaxsiy mehnati bilan ishtirok etishga asoslangan faoliyatni amalga oshiruvchi boshqa shaxslar;

Oʻzbekiston Respublikasidan tashqarida vaqtinchalik mehnat faoliyatini amalga oshirayotgan fuqarolar;

oʻz faoliyatini qonunchilikka muvofiq amalga oshirayotgan nodavlat notijorat tashkilotlarida, shu jumladan diniy tashkilotlarda ishlayotgan fuqarolar.

Aholi bandligi sohasidagi asosiy prinsiplar quyidagilardan iborat:

bandlik turini tanlashning ixtiyoriyligi va erkinligi;

aholi bandligini davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash va ragʻbatlantirish;

kamsitishga yoʻl qoʻyilmasligi;

shaffoflik va ochiqlik;

ishsizlikdan himoya qilish va ishga joylashishda, kasbga tayyorlashdan, qayta tayyorlashdan hamda malaka oshirishdan oʻtishda koʻmaklashish;

Oʻzbekiston Respublikasidan tashqarida mehnat faoliyati bilan shugʻullanish, mustaqil ish izlash va ishga joylashish uchun huquqni taʼminlash;

kasb egallash va ishga kirishdagi, mehnat qilish va bandlikni taʼminlash sharoitlaridagi, mehnatga haq toʻlashdagi, xizmat pogʻonalari boʻyicha koʻtarilishdagi imkoniyatlar tengligining kafolati;

majburiy mehnatni taqiqlash, yaʼni biron-bir jazo qoʻllash tahdidi bilan ish bajarishga majburlashni taqiqlash.

Aholi bandligi sohasidagi davlat siyosatining asosiy yoʻnalishlari quyidagilardan iborat:

ish oʻrinlari tashkil etilishini ragʻbatlantirish va aholi bandligiga koʻmaklashish, shu jumladan ish oʻrinlarini tashkil etishga doir davlat buyurtmasini hamda ish qidirayotgan shaxslarni va ishsiz shaxslarni kasbga tayyorlashga, qayta tayyorlashga hamda ularning malakasini oshirishga doir davlat buyurtmasini shakllantirish orqali koʻmaklashish;

ishsiz shaxslarni moddiy jihatdan qoʻllab-quvvatlash va ijtimoiy himoya qilish, ishsizlikni kamaytirish choralarini koʻrish, aholining ijtimoiy ehtiyojmand toifalarini ishga joylashtirishga koʻmaklashish;

yoshlarni, ayniqsa qishloq joylardagi yoshlarni, umumiy oʻrta va oʻrta maxsus taʼlim tashkilotlari, kasb-hunar maktablari, kollejlar, texnikumlar, oliy taʼlim muassasalari bitiruvchilarini ishga joylashtirishni taʼminlash boʻyicha choralarni amalga oshirish;

aholi bandligi sohasida zamonaviy kasbiy standartlarni joriy etish, mehnatni normalashtirish hamda mehnatga haq toʻlash mexanizmlarini takomillashtirish;

aholi bandligi sohasida ayollar va erkaklar uchun teng huquqlar hamda imkoniyatlarni taʼminlash;

ishga joylashtirish jarayonlariga ilgʻor axborot texnologiyalarini joriy etish, aholining ishga joylashishiga koʻmaklashish boʻyicha xizmatlar bozorida zamonaviy infratuzilmani va raqobat muhitini yaratish;

Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolariga Oʻzbekiston Respublikasidan tashqarida ishga joylashishida koʻmaklashish, Oʻzbekiston Respublikasidan tashqarida vaqtinchalik mehnat faoliyatini amalga oshirish davrida ularning huquqiy va ijtimoiy jihatdan himoya qilinishini taʼminlash.

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:

aholi bandligi sohasida yagona davlat siyosati amalga oshirilishini taʼminlaydi;

aholi bandligi sohasidagi davlat dasturlarini tasdiqlaydi va ularning amalga oshirilishini taʼminlaydi;

aholi bandligiga koʻmaklashish, shuningdek ishga joylashishga muhtoj shaxslarni kasbga tayyorlash, qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish tizimi samarali ishlashini taʼminlash boʻyicha choralar koʻradi;

aholi daromadlarining oʻsishini taʼminlaydigan munosib, unumli va mahsuldor bandlikni ragʻbatlantirish boʻyicha choralarni amalga oshiradi;

ishga joylashtirishning ilgʻor shakllarini joriy etish boʻyicha respublika ijro etuvchi hokimiyat organlarining, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining ishini muvofiqlashtiradi;

moddiy ragʻbatlantirish mexanizmlarini va mehnat sharoitlarini yaxshilash choralarini koʻradi;

aholi bandligi sohasida xalqaro hamkorlikni amalga oshiradi.

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi aholi bandligi sohasidagi vakolatli davlat organidir.

Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi:

aholi bandligi sohasidagi yagona davlat siyosatini amalga oshiradi;

aholi bandligi sohasidagi davlat dasturlarini va boshqa dasturlarni ishlab chiqadi hamda amalga oshiradi;

aholi bandligi sohasida respublika ijro etuvchi hokimiyat organlarining va boshqa tashkilotlarning faoliyatini hamda hamkorligini muvofiqlashtiradi;

ish qidirayotgan shaxslarni va ishsiz shaxslarni ishga joylashtirish, shuningdek aholini haq toʻlanadigan jamoat ishlariga jalb etish jarayonlari monitoringini amalga oshiradi;

tarmoqlar va hududlar kesimida ish oʻrinlarini tashkil etishga doir har yilgi davlat buyurtmasini shakllantiradi;

ish qidirayotgan shaxslarni va ishsiz shaxslarni kasbga tayyorlashga, qayta tayyorlashga hamda ularning malakasini oshirishga doir har yilgi davlat buyurtmasini shakllantiradi;

fuqarolarga Oʻzbekiston Respublikasidan tashqarida ishga joylashishida koʻmaklashish, Oʻzbekiston Respublikasidan tashqarida vaqtinchalik mehnat faoliyatini amalga oshirish davrida ularning huquqiy va ijtimoiy jihatdan himoya qilinishini, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasiga qaytib kelganidan keyin reintegratsiya qilinishini taʼminlash boʻyicha choralarni amalga oshiradi;

aholi bandligi masalalari yuzasidan mahalliy davlat hokimiyati organlariga va mahalliy mehnat organlariga uslubiy hamda amaliy yordam koʻrsatadi;

ishga joylashishga muhtoj boʻlgan shaxslarni kasbga tayyorlash, qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish tizimini takomillashtiradi;

ishga joylashtirish jarayonlariga ilgʻor axborot texnologiyalarini joriy etadi, “Yagona milliy mehnat tizimi” idoralararo dasturiy-apparat kompleksining ishlashini taʼminlaydi;

aholi bandligiga koʻmaklashish boʻyicha xizmatlar bozorida zamonaviy infratuzilmani va raqobat muhitini yaratadi;

Tasdiqlangan malakaga ega boʻlgan shaxslarning milliy reyestrini, Kasbiy standartlarning milliy registrini, Mehnatni muhofaza qilish sohasidagi xizmatlar bozori professional ishtirokchilarining yagona reyestrini, Akkreditatsiya qilingan malakani baholash markazlarining registrini shakllantiradi hamda yuritadi;

aholi bandligi toʻgʻrisidagi qonunchilik talablariga rioya etilishi ustidan nazoratni amalga oshiradi;

aholi bandligi sohasida xalqaro hamkorlikni amalga oshiradi.

Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Migratsiya agentligi (bundan buyon matnda Migratsiya agentligi deb yuritiladi):

mehnat migrantlarini jalb qilish uchun oʻz mamlakatining vakolatli organlarida rasman roʻyxatga olingan yoki akkreditatsiyadan oʻtkazilgan chet el ish beruvchilari bilan bitimlar tuzadi;

Oʻzbekiston Respublikasidan tashqarida vaqtinchalik mehnat faoliyatini amalga oshirish uchun fuqarolarni uyushgan holda ishga qabul qilish boʻyicha xizmatlar koʻrsatish uchun chet el ish beruvchilari bilan shartnomalar tuzadi;

Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarini Oʻzbekiston Respublikasidan tashqarida ishga joylashtirish shart-sharoitlari monitoringi va nazoratini amalga oshiradi;

mehnat migrantlari ishga joylashtiriladigan davlatda ularga xodimlarning tegishli toifasi uchun belgilangan ish haqidan kam boʻlmagan darajada ish haqini taʼminlash normalariga rioya etilishi ustidan nazoratni amalga oshiradi;

ishga joylashtiriladigan davlatda belgilangan munosib yashash va ishlash shart-sharoitlarini taʼminlash normalariga rioya etilishi yuzasidan monitoringni amalga oshiradi.

Migratsiya agentligi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

Hududiy mehnat organlari:

tegishli hududda respublika ijro etuvchi hokimiyat organlarining va boshqa tashkilotlarning aholi bandligi sohasidagi faoliyatini hamda hamkorligini muvofiqlashtiradi;

aholi bandligiga koʻmaklashishga doir hududiy dasturlarning bajarilishi yuzasidan monitoringni, ish qidirayotgan shaxslarni va ishsiz shaxslarni ishga joylashtirish, shuningdek aholini haq toʻlanadigan jamoat ishlariga jalb etish jarayonlari monitoringini amalga oshiradi;

tegishli hududda tarmoqlar va tumanlar (shaharlar) kesimida ish oʻrinlarini tashkil etishga doir har yilgi davlat buyurtmasini shakllantiradi;

tegishli hududda ish qidirayotgan shaxslarni va ishsiz shaxslarni kasbga tayyorlash, qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirishga doir har yilgi davlat buyurtmasini shakllantiradi;

aholi bandligi masalalari yuzasidan mahalliy davlat hokimiyati organlariga va mahalliy mehnat organlariga uslubiy hamda amaliy yordam koʻrsatadi;

Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi tuzilmasiga kiradigan ishsiz shaxslarni va band boʻlmagan aholini kasb-hunarga oʻqitish markazlariga, “Ishga marhamat” monomarkazlariga (bundan buyon matnda kasbga oʻqitish markazlari deb yuritiladi), boshqa oʻquv muassasalariga, tashkilotlarga, shu jumladan belgilangan tartibda akkreditatsiya qilingan nodavlat kasb-hunar taʼlimi markazlariga (bundan buyon matnda kasb-hunar taʼlimi muassasalari deb yuritiladi) qonunchilikda belgilangan tartibda grantlar ajratadi;

tegishli hududda aholi bandligi toʻgʻrisidagi qonunchilik talablariga rioya etilishi ustidan nazoratni amalga oshiradi.

Mahalliy mehnat organlari:

ish qidirayotgan shaxslarni va ishsiz shaxslarni ishga joylashtirish, shuningdek aholini haq toʻlanadigan jamoat ishlariga jalb etish yuzasidan choralar koʻradi;

ish qidirayotgan shaxslarni va ishsiz shaxslarni kasbga tayyorlash, qayta tayyorlash hamda ularning malakasini oshirish uchun kasbga oʻqitish markazlari (kasb-hunar taʼlimi muassasalari) bilan toʻgʻridan-toʻgʻri shartnomalar tuzadi;

ish qidirayotgan shaxslarni roʻyxatga oladi, ularni ishsiz shaxslar deb eʼtirof etish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi, ularga yordam koʻrsatadi, ishsiz shaxslarga ishsizlik nafaqalarini tayinlaydi hamda toʻlaydi;

aholi bandligiga koʻmaklashishga doir hududiy dasturlarni ishlab chiqish va amalga oshirishda ishtirok etadi, ularning bajarilishi yuzasidan monitoringni amalga oshiradi;

tashkilotlar uchun ish oʻrinlarining eng kam sonini belgilash toʻgʻrisida takliflar ishlab chiqadi va xalq deputatlari tuman (shahar) Kengashlariga koʻrib chiqish uchun kiritadi, shuningdek aholining ijtimoiy ehtiyojmand toifalaridan boʻlgan shaxslarni zaxiraga qoʻyiladigan ish oʻrinlariga ishga joylashtirish uchun tashkilotlarga yuboradi;

ish qidirayotgan shaxslarni va ishsiz shaxslarni haq toʻlanadigan jamoat ishlariga belgilangan tartibda yuboradi;

yuridik va jismoniy shaxslarga qonunchilikda belgilangan tartibda subsidiyalar tayinlaydi;

kasbga oʻqitish markazlariga (kasb-hunar taʼlimi muassasalariga) qonunchilikda belgilangan tartibda grantlar ajratish uchun talabnomalar shakllantiradi;

kompleks ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish boʻyicha sektorlar bilan aholi bandligi sohasida hamkorlik qiladi;

ish oʻrinlarini tashkil etishga doir davlat buyurtmasi bajarilishi monitoringini amalga oshiradi;

tegishli hududda ish qidirayotgan shaxslarni va ishsiz shaxslarni kasbga tayyorlash, qayta tayyorlash hamda ularning malakasini oshirishga doir har yilgi davlat buyurtmasini shakllantirishda ishtirok etadi;

kovorking-markazlarining va mahalliy mehnat organlari huzuridagi “Mehnat guzari” ishsiz aholi bandligiga koʻmaklashish mahalla markazlarining faoliyatini muvofiqlashtiradi;

xalq deputatlari tuman (shahar) Kengashlarining ish oʻrinlarining eng kam sonini belgilash boʻyicha qarorlari bajarilishi ustidan nazoratni amalga oshiradi.

Respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari:

mehnat bozorini rivojlantirishni, aholi bandligini taʼminlaydigan tuzilmaviy, moliyaviy, kredit, investitsiyaga oid va soliq siyosatini amalga oshirishga doir chora-tadbirlarni ishlab chiqadi;

mehnat bozori va aholi bandligiga oid tahliliy tadqiqotlarni, prognozlashni, bu sohadagi davlat statistika hisobini va hisobotini amalga oshiradi;

aholi bandligi sohasidagi tarmoq dasturlarini, yangi ishlab chiqarish quvvatlarini va ish oʻrinlarini tashkil etish boʻyicha investitsiya loyihalarini ishlab chiqadi hamda amalga oshiradi;

tegishli davlat kafolatlarini, shuningdek fuqarolarning aholi bandligi sohasidagi huquqlari va qonuniy manfaatlarining himoya qilinishini taʼminlaydi;

qoʻshimcha ish oʻrinlari tashkil etilishiga, mehnat sharoitlari yaxshilanishiga koʻmaklashadi;

belgilangan tartibda kasbiy standartlarni va malaka talablarini ishlab chiqadi hamda keyinchalik roʻyxatdan oʻtkazish uchun kiritadi.

Respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

Mahalliy ijro hokimiyati organlari:

tegishli hududda aholi bandligi sohasidagi davlat siyosatining asosiy yoʻnalishlarini amalga oshiradi;

aholi bandligiga koʻmaklashishga doir hududiy dasturlarni, yangi ishlab chiqarish quvvatlarini va ish oʻrinlarini tashkil etishga doir hududiy investitsiya loyihalarini ishlab chiqadi hamda ularning bajarilishini taʼminlaydi;

ish oʻrinlari tashkil etilishini va aholi bandligining oʻsishini ragʻbatlantirish, ishsizlik darajasini kamaytirish, aholining ijtimoiy ehtiyojmand toifalarini ishga joylashtirish boʻyicha chora-tadbirlarni amalga oshiradi;

aholi bandligiga koʻmaklashishga doir dasturlar prognoz parametrlarining bajarilishini taʼminlaydi;

yangi ish oʻrinlari tashkil etilishini ragʻbatlantirish boʻyicha hududiy jamgʻarmalar faoliyatini boshqarishni amalga oshiradi, shu jumladan tadbirkorlik subyektlarini qoʻllab-quvvatlash uchun tijorat banklarida kredit liniyalarini ochish choralarini koʻradi;

aholining ijtimoiy ehtiyojmand toifalarini ishga joylashtirish uchun davlat-xususiy sheriklik shartlari asosida tashkilotlarni tashkil etadi;

oilaviy tadbirkorlikni, hunarmandchilikni, tomorqa xoʻjaliklaridagi qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishlarini, kasanachilikni rivojlantirishga koʻmaklashadi;

umumiy oʻrta va oʻrta maxsus taʼlim tashkilotlari, kasb-hunar maktablari, kollejlar, texnikumlar, oliy taʼlim muassasalari bitiruvchilari bandligini taʼminlash boʻyicha choralar koʻradi;

eng kam ish oʻrinlari sonini belgilaydi;

mehnat bozorini barqarorlashtirishga, shu jumladan xodimlarning ommaviy ravishda ishdan ozod etilishining oldini olishga, ustuvor rivojlantirish hududlarini aniqlashga koʻmaklashadigan tadbirlarni ishlab chiqadi va amalga oshiradi.

Mahalliy davlat hokimiyati organlari qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

Oʻzbekiston Respublikasida ish beruvchilar aholi bandligi sohasidagi davlat siyosatini amalga oshirishda quyidagilar orqali ishtirok etadi:

ish oʻrinlarini zaxiraga qoʻyish hamda aholining ijtimoiy ehtiyojmand toifalarini zaxiraga qoʻyilgan ish oʻrinlariga ishga joylashtirish;

boʻsh (vakant) ish oʻrinlari mavjudligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni har oyda, shuningdek xodimlarning ishdan boʻlgʻusi ozod etilishi toʻgʻrisidagi axborotni har bir xodimni koʻrsatgan holda, ular ishdan ozod etilishidan kamida ikki oy oldin “Yagona milliy mehnat tizimi” idoralararo dasturiy-apparat kompleksi orqali elektron tarzda mahalliy mehnat organlariga taqdim etish;

mehnat munosabatlarini tartibga soluvchi shartnomalar va kelishuvlar shartlarini bajarish;

xodimlarni kasbga tayyorlash, qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirishni tashkil etish uchun sharoitlar yaratish;

Oʻzbekiston Respublikasi Bandlikka koʻmaklashish davlat jamgʻarmasiga ijtimoiy soliqni toʻlash orqali moliyaviy ajratmalar ajratish;

aholi bandligiga koʻmaklashishga doir dasturlarni amalga oshirishda ishtirok etish;

ish qidirayotgan shaxslarni va ishsiz shaxslarni haq toʻlanadigan jamoat ishlariga ularning mehnatiga haq toʻlash uchun mablagʻlarning oʻrnini Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi huzuridagi Jamoat ishlari jamgʻarmasi hisobidan toʻliq yoki qisman qoplagan holda jalb etish.

Boʻsh (vakant) ish oʻrinlari mavjudligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar ish beruvchi tomonidan mahalliy mehnat organiga har bir hisobot oyining oxiridagi holatga koʻra “Yagona milliy mehnat tizimi” idoralararo dasturiy-apparat kompleksi orqali elektron tarzda taqdim etiladi. Boʻsh (vakant) ish oʻrinlari mavjudligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar Boʻsh (vakant) ish oʻrinlari milliy bazasiga kiritiladi.

Xodimlarning ishdan boʻlgʻusi ozod etilishi toʻgʻrisidagi axborotda ishdan ozod etiladigan xodimlarning shaxsiy roʻyxati ishdan ozod etiladigan har bir xodimning kasbi, mutaxassisligi, malakasi va mehnatiga haq toʻlash miqdori, shuningdek xodimlarni ozod etishni amalga oshirish moʻljallangan muddatlar majburiy tartibda koʻrsatiladi.

Ish beruvchilarning aholining ijtimoiy ehtiyojmand toifalari uchun ish oʻrinlarining belgilangan eng kam miqdoridan ortiq qoʻshimcha ish oʻrinlarini tashkil etish, shuningdek ularni kasbga tayyorlash, qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirishga doir xarajatlari Oʻzbekiston Respublikasi Bandlikka koʻmaklashish davlat jamgʻarmasi mablagʻlari, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari huzuridagi yangi ish oʻrinlarini tashkil etishni ragʻbatlantirish hududiy jamgʻarmalarining mablagʻlari hamda qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa mablagʻlar hisobidan kompensatsiya qilinadi.

Aholining ijtimoiy ehtiyojmand toifalari uchun tashkil etilgan yoki zaxiraga qoʻyilgan ish oʻrinlarini qisqartirish yoki tugatish kasaba uyushmalari yoxud xodimlarning boshqa vakillik organlari bilan kelishilgan holda amalga oshiriladi.

Xususiy bandlik agentliklari ish qidirayotgan shaxslarga va ishsiz shaxslarga ish tanlash hamda ishga joylashtirish, ish beruvchilarga kadrlarni tanlash boʻyicha xizmatlar koʻrsatadi, shuningdek ishga joylashtirish sohasida axborot va maslahat xizmatlarini taqdim etadi.

Xususiy bandlik agentliklari quyidagi xizmat turlarini koʻrsatadi:

Oʻzbekiston Respublikasi hududida ish qidirayotgan shaxslar va ishsiz shaxslar uchun ish tanlash;

ish beruvchilar uchun kadrlar tanlash;

Oʻzbekiston Respublikasidan tashqarida ish qidirayotgan shaxslarni va ishsiz shaxslarni ishga joylashtirish;

ishga joylashtirish sohasida axborot va maslahat xizmatlari.

Xususiy bandlik agentliklarining faoliyati “Xususiy bandlik agentliklari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni bilan tartibga solinadi.

Ishga joylashtirish boʻyicha agentlar aholining ishga joylashishiga koʻmaklashishga doir ishlarni mahalliy mehnat organlari bilan tuzilgan shartnomalar asosida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda bajaruvchi jismoniy shaxslardir.

Ishga joylashtirish boʻyicha agentlarga aholini ishga joylashtirishga koʻmaklashganlik uchun Oʻzbekiston Respublikasi Bandlikka koʻmaklashish davlat jamgʻarmasi mablagʻlari hisobidan Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi tomonidan belgilanadigan tartibda hamda miqdorlarda ragʻbatlantiruvchi xususiyatga ega toʻlovlar amalga oshiriladi.

Autstaffing ish beruvchi tomonidan oʻz xodimlarini ularning roziligi bilan boshqa yuridik shaxslarga ushbu xodimlar tomonidan ish beruvchi va uning xodimi oʻrtasida tuzilgan mehnat shartnomalarida, shuningdek jamoa kelishuvlarida belgilangan mehnat vazifalarini bajarish uchun vaqtinchalik yuborish yoʻli bilan koʻrsatiladigan xizmatlar turidir.

Autstaffing xizmatlari ish beruvchi va boshqa yuridik shaxs oʻrtasida tuzilgan shartnoma asosida koʻrsatiladi.

Xodimlar autstaffing xizmatlari koʻrsatish toʻgʻrisidagi shartnomaga muvofiq mehnat vazifalarini ular ish beruvchi tomonidan qaysi yuridik shaxsga yuborilgan boʻlsa, oʻsha yuridik shaxsning manfaatlarini koʻzlab, uning boshqaruvi va nazorati ostida amalga oshiradi. Xodimlar mehnatiga haq toʻlash ish beruvchi tomonidan amalga oshiriladi.

Oʻzbekiston Respublikasi hududida roʻyxatdan oʻtgan yuridik shaxslar autstaffing xizmatlari koʻrsatish huquqiga ega. Ish beruvchi tomonidan oʻz xodimlarini ular mehnat vazifalarini Oʻzbekiston Respublikasidan tashqarida bajarish uchun yuborish bilan bogʻliq autstaffing xizmatlari koʻrsatilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

Autstaffing xizmatlari koʻrsatish tartibi va autstaffing xizmatlari koʻrsatish toʻgʻrisidagi shartnomalar boʻyicha bajarilishiga yoʻl qoʻyilmaydigan ishlar turlarining roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari aholi bandligi sohasidagi davlat dasturlarini ishlab chiqishda ishtirok etish, bandlikni taʼminlash boʻyicha, shu jumladan yangi ish oʻrinlarini tashkil etish va mavjudlarini saqlab qolish, tashkilotlar faoliyatini yaxshilash, xodimlarning ommaviy ravishda ishdan boʻshatilishining oldini olish boʻyicha chora-tadbirlarni taklif etish huquqiga ega.

Ish beruvchi kamida ikki oy oldin tegishli kasaba uyushmasiga yoki xodimlarning manfaatlarini ifodalovchi kasaba uyushmalari birlashmasiga xodimlar ommaviy ravishda ishdan boʻshatilishi mumkinligi haqida axborot taqdim etadi va ishdan boʻshatish oqibatlarini yumshatishga qaratilgan maslahatlashuvlar oʻtkazadi.

Kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari ish beruvchining xodimlarni ommaviy ravishda ishdan boʻshatilish haqidagi qarorini olti oygacha boʻlgan muddatga toʻxtatib turish toʻgʻrisidagi taklifni mahalliy davlat hokimiyati organlariga koʻrib chiqish uchun kiritish huquqiga ega.

Jamoa shartnomasida yoki kelishuvda nazarda tutilgan hollarda, tegishli kasaba uyushmasining yoki boshlangʻich kasaba uyushmasi tashkilotining oldindan berilgan roziligisiz mehnat shartnomasini ish beruvchining tashabbusi bilan tugatishga, agar qonunchilikda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, yoʻl qoʻyilmaydi.

Kasaba uyushmalari, ularning birlashmalari aholini ish bilan taʼminlash sohasidagi boshqa tadbirlarda ham “Kasaba uyushmalari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq ishtirok etishi mumkin.

Xodimlarni ommaviy ravishda ishdan boʻshatish mezonlari jumlasiga quyidagilar kiradi:

a) xodimlarining soni yigirma nafar va undan ortiq boʻlgan har qanday tashkiliy-huquqiy shakldagi tashkilotni (uning alohida boʻlinmasini) tugatish;

b) xodimlar sonining (shtatining) quyidagi miqdorda:

oʻttiz kalendar kun ichida ellik nafar va undan ortiq xodimning;

oltmish kalendar kun ichida ikki yuz nafar va undan ortiq xodimning;

toʻqson kalendar kun ichida besh yuz nafar va undan ortiq xodimning qisqarishi.

Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi, xalq deputatlari viloyatlar va Toshkent shahar Kengashlari xodimlarni ommaviy ravishda ishdan boʻshatish toʻgʻrisidagi qarorlarni mahalliy mehnat organlarining taqdimnomalari boʻyicha yoki mustaqil ravishda olti oygacha muddatga toʻxtatib turishi mumkin, bunda bir vaqtning oʻzida ushbu kechiktirish tufayli koʻrilgan zarar tashkilotlarga qisman yoki toʻliq kompensatsiya qilinadi.

Mahalliy mehnat organlari ishdan ommaviy ravishda ishdan boʻshatilayotgan xodimlarga ishga joylashish va bandlikni taʼminlashda, shu jumladan bepul kasbga tayyorlashga, qayta tayyorlashga va malaka oshirishga yuborish orqali koʻmaklashadi.

Subsidiya bandlikni ragʻbatlantirish va tadbirkorlikka jalb etish uchun vazirliklar va idoralarning mablagʻlari hisobidan koʻrsatiladigan moliyaviy koʻmakdir.

Subsidiyalarning turlari va ularni taqdim etish tartibi qonunchilik bilan belgilanadi.

Grant ish qidirayotgan shaxslarni va ishsiz shaxslarni kasbga tayyorlash, qayta tayyorlash va malakasini oshirish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Bandlikka koʻmaklashish davlat jamgʻarmasining mablagʻlari hisobidan ajratiladigan pul mablagʻlari va moddiy resurslardir.

Grantlar kasbga oʻqitish markazlariga (kasb-hunar taʼlimi muassasalariga) quyidagilarni moliyalashtirish uchun ajratiladi:

ish qidirayotgan shaxslarni va ishsiz shaxslarni, ayniqsa, mehnat migratsiyasidan qaytib kelgan fuqarolarni, kam taʼminlangan oilalardan boʻlgan xotin-qizlarni kasbga tayyorlash xarajatlarini;

kasbga oʻqitish markazlarida (kasb-hunar taʼlimi muassasalarida) fermer xoʻjaliklarining rahbarlari va xodimlarini, dehqon xoʻjaliklarining rahbarlari va aʼzolarini, tomorqa yer uchastkalari egalarini agrotexnologiyalar, bogʻdorchilik, sabzavotchilik, chorvachilik, parrandachilik, baliqchilik va asalarichilik sohasida kasbga tayyorlashni, qayta tayyorlashni hamda ularning malakasini oshirishni.

Grantlar fuqarolarni Oʻzbekiston Respublikasidan tashqarida vaqtinchalik mehnat faoliyatini amalga oshirish uchun uyushgan holda ishga qabul qilish doirasida fuqarolarni tadbirkorlik koʻnikmalari, xorijiy tillar va kasbga oʻqitish, qayta tayyorlash va malakasini oshirish uchun kasbga oʻqitish markazlariga (kasb-hunar taʼlimi muassasalariga), shuningdek ishlab chiqarishning oʻzida oʻqitish uchun tashkilot hamda “usta-shogird” maktablariga ham ajratiladi.

Grant ajratilishi uchun talabnoma mehnat bozorining ehtiyojlari hisobga olingan holda, mahalliy mehnat organlari tomonidan shakllantiriladi va hududiy mehnat organlariga koʻrib chiqish uchun yuboriladi. Talabnomaga kasbga tayyorlash, qayta tayyorlash yoki malaka oshirishdan oʻtishni xohlovchi shaxslarning roʻyxati ilova qilinadi.

Grant asosida kasbga tayyorlash, qayta tayyorlash va malaka oshirishni kasbga oʻqitish markazlari (kasb-hunar taʼlimi muassasalari) amalga oshirishi mumkin.

Kasbga tayyorlashni, qayta tayyorlashni va malaka oshirishni moliyalashtirish hududiy mehnat organlari hamda kasbga oʻqitish markazlari (kasb-hunar taʼlimi muassasalari) oʻrtasida tuzilgan shartnomalar asosida amalga oshiriladi.

Kredit liniyalari tijorat bankiga tadbirkorlik subyektlarini kreditlash uchun faqat maqsadli asosda, kredit summasini bankning balansida aks ettirgan holda ajratiladigan mablagʻlardir.

Oʻzbekiston Respublikasi Bandlikka koʻmaklashish davlat jamgʻarmasining mablagʻlari hisobidan kredit liniyalari tijorat banklarida keyinchalik ular tomonidan yangi ish oʻrinlari tashkil etilishini nazarda tutuvchi loyihalarni amalga oshirishga mikrokreditlar ajratish uchun ochiladi.

Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari huzuridagi yangi ish oʻrinlari tashkil etilishini ragʻbatlantirish hududiy jamgʻarmalari hisobidan kredit liniyalari tijorat banklarida quyidagilar uchun:

tadbirkorlik subyektlarining barqaror ish oʻrinlari tashkil etilishini, ayniqsa qishloq joylarda tashkil etilishini nazarda tutuvchi faoliyatini kredit bilan qoʻllab-quvvatlash;

mehnat resurslari ortiq darajada boʻlgan hududlarda davlat-xususiy sheriklik shartlari asosida yangi ish oʻrinlari tashkil etilishini nazarda tutuvchi korxonalar tashkil etib, hududiy jamgʻarmalarning tashkil etilgan korxonalardagi ulushini keyinchalik xususiy sheriklarga realizatsiya qilish;

Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi raisining, viloyatlar va Toshkent shahar hokimlarining qarorlariga binoan yangi ish oʻrinlarini tashkil etishga hamda aholi bandligini taʼminlashga qaratilgan boshqa tadbirlarni amalga oshirish uchun ochiladi.

Ish oʻrinlarini tashkil etishga doir davlat buyurtmasi Oʻzbekiston Respublikasining investitsiya dasturiga, hududlarni kompleks rivojlantirishga doir dasturlarga va modernizatsiya qilishga doir tarmoq dasturlariga (bundan buyon matnda rivojlantirish dasturlari deb yuritiladi) kiritilgan loyihalarni amalga oshirish uchun zarur boʻlgan ish oʻrinlari sonining respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari va boshqa tashkilotlar tomonidan tayyorlangan prognozi asosida shakllantiriladi.

Kelgusi yil uchun ish oʻrinlarini tashkil etishga doir davlat buyurtmasi rivojlantirishga doir dasturlarning aniq yoʻnaltirilgan qismiga kiritilgan loyihalarni amalga oshirish uchun, shuningdek ishsiz shaxslarning va band boʻlmagan shaxslarning ishga joylashtirilishini taʼminlash uchun mehnat resurslarini jalb etish ehtiyojlaridan kelib chiqqan holda shakllantiriladi.

Ish oʻrinlarini tashkil etishga doir davlat buyurtmasi rivojlanish dasturlariga kiritilgan loyihalarni amalga oshirish doirasida moliyalashtirish manbalari bilan taʼminlanishi, shu jumladan Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti, budjetdan tashqari jamgʻarmalar mablagʻlari, jalb etilgan chet el investitsiyalari, tijorat banklarining kreditlari, tashkilotlarning oʻz mablagʻlari va qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan taʼminlanishi kerak.

Tashkilotlar rivojlantirish dasturlari amalga oshirilishining joriy holatini va istiqbollarini tahlil qilish natijalari asosida yuqori turuvchi respublika ijro etuvchi hokimiyat organlariga hamda boshqa tashkilotlarga ish oʻrinlarini tashkil etishga boʻlgan ehtiyojning dastlabki parametrlarini har yili 1-oktabrga qadar taqdim etadi.

Ish oʻrinlarini tashkil etishga boʻlgan ehtiyojning dastlabki parametrlari:

yangi ishlab chiqarish quvvatlari ishga tushirilishi yoki faoliyat koʻrsatayotgan ishlab chiqarish quvvatlari kengaytirilishi;

xizmatlar koʻrsatish va servis sohasi yangi obyektlarining ishga tushirilishi, yangi uy-joy, ishlab chiqarish, ijtimoiy va bozor infratuzilmasi obyektlari qurilishi;

qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishi hajmlarining kengaytirilishi;

aholi tadbirkorlik faolligining oʻsishi va yangi tadbirkorlik subyektlari tashkil etilishi;

xususiylashtirilgan tashkilotlarni rivojlantirishga doir investitsiya loyihalari amalga oshirilishi munosabati bilan zarur ish oʻrinlari sonini aniqlash asosida hisob-kitob qilinadi.

Mahalliy ijro hokimiyati organlari ish oʻrinlarini tashkil etishga doir davlat buyurtmasini rivojlantirish dasturlaridan kelib chiqqan holda shakllantiradi. Ish oʻrinlarini tashkil etishga boʻlgan ehtiyojning dastlabki parametrlari mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari tomonidan shakllantiriladi, aniqlashtiriladi va tasdiqlash uchun xalq deputatlari tuman (shahar) Kengashlariga kiritiladi.

Ish oʻrinlarini tashkil etishga doir davlat buyurtmasini mahalliy ijro hokimiyati organlari tomonidan shakllantirish tegishli hududda faoliyat koʻrsatayotgan tashkilotlarning ishlab chiqarish (tovarlar, ishlar, xizmatlar) hajmini kengaytirish va koʻpaytirish uchun kadrlarga boʻlgan ehtiyoj tahlili asosida amalga oshiriladi.

Respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari va boshqa tashkilotlar, shuningdek mahalliy ijro hokimiyati organlari ish oʻrinlarini tashkil etishga boʻlgan ehtiyojning dastlabki parametrlari asosida ish oʻrinlarini tashkil etishga doir davlat buyurtmasini har yili 1-noyabrdan kechiktirmay koʻrib chiqadi va tasdiqlaydi hamda uni Aholi bandligiga koʻmaklashish davlat dasturi loyihasiga kiritish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligiga hamda Iqtisodiyot va moliya vazirligiga yuboradi.

Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi hamda Iqtisodiyot va moliya vazirligi ish oʻrinlarini tashkil etishga doir davlat buyurtmasining har yili 20-noyabrga qadar koʻrib chiqilishini va Aholi bandligiga koʻmaklashish davlat dasturi loyihasiga kiritilishini taʼminlaydi.

Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi Aholi bandligiga koʻmaklashish davlat dasturi loyihasini har yili 1-dekabrdan kechiktirmay Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga kiritadi.

Ish oʻrinlarini tashkil etishga doir davlat buyurtmasini olgan tashkilotlarga Oʻzbekiston Respublikasi Bandlikka koʻmaklashish davlat jamgʻarmasi mablagʻlaridan ssuda ajratilishi mumkin.

Ssuda Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi tomonidan uch yilgacha boʻlgan muddatga, milliy valyutada beriladi.

Ssuda miqdori ish oʻrinlarini tashkil etishga doir davlat buyurtmasi dasturiga koʻra tashkil etiladigan bitta ish oʻrni uchun hisoblaganda bazaviy hisoblash miqdorining ellik baravaridan oshib ketishi mumkin emas.

Ssuda ajratilishi uchun tashkilot:

ish oʻrinlarini tashkil etishga doir davlat buyurtmasi dasturiga, shuningdek aholi bandligiga koʻmaklashish hududiy dasturlariga kiritilgan boʻlishi;

soliq boʻyicha qarzdorlikka, tijorat banklarining kreditlari boʻyicha kechiktirilgan qarzdorlikka ega boʻlmasligi kerak.

Ssuda ajratilishi toʻgʻrisidagi qarorni tayyorlash uchun tashkilot Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligiga quyidagi hujjatlarni taqdim etadi:

ssuda olish uchun arizani;

ssuda berilishi maqsadga muvofiqligining texnik-iqtisodiy asosi va uning qaytarilishi kafolatlarini;

ssudaning qaytarilish taʼminoti, shu jumladan garov, kafillik, bank kafolati yoki qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa taʼminot turini.

Taqdim etilgan hujjatlarni tahlil qilish asosida Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi ssuda ajratish haqida yoki uni ajratishni rad etish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi ssuda berilishini quyidagi hollarda rad etishga haqli:

ushbu moddaning beshinchi qismida koʻrsatilgan hujjatlar ariza beruvchi tomonidan toʻliq hajmda taqdim etilmaganda;

ariza beruvchi tomonidan taqdim etilgan hujjatlarda notoʻgʻri yoki buzib koʻrsatilgan maʼlumotlar mavjud boʻlganda.

Ssuda berish rad etilgan taqdirda, ariza beruvchiga rad etish sabablari koʻrsatilgan xabarnoma bir ish kuni ichida yuboriladi.

Ssuda olishga doir imtiyozli huquq band boʻlmagan shaxslar uchun ish oʻrinlarini tashkil etayotgan, shuningdek ishsizlik darajasi barqaror tarzda yuqori boʻlgan hududlarda faoliyat koʻrsatayotgan tashkilotlarga beriladi.

Mahalliy mehnat organlari tomonidan ish qidirayotgan shaxslarga va ishsiz shaxslarga ularning xohishiga koʻra xizmatlarning quyidagi turlari taklif etiladi:

aholi bandligi masalalari boʻyicha maslahatlar berish;

murojaat etgan shaxsning kasbiy tayyorgarligiga, ish tajribasiga va mehnat stajiga, yoshiga, sogʻligʻining holatiga muvofiq maqbul keladigan ishni taklif etish (mavjud boʻlgan taqdirda), shuningdek Oʻzbekiston Respublikasidan tashqarida vaqtinchalik mehnat faoliyatini amalga oshirish uchun fuqarolarni uyushgan holda ishga qabul qilish doirasida maqbul keladigan ishni izlash;

zaxiraga qoʻyiladigan ish oʻrinlariga ishga joylashtirish;

“Inson” ijtimoiy xizmatlar markazlarining talabnomasi asosida mahalliy mehnat organlariga roʻyxati taqdim etilgan, tazyiq va zoʻravonlikdan jabrlangan, tegishli bilim va koʻnikmalarga ega boʻlgan xotin-qizlarni yoʻllanma boʻyicha davlat tashkilotlariga (bundan “Davlat fuqarolik xizmati toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni 3-moddasi birinchi qismida va ikkinchi qismining ikkinchi xatboshisida koʻrsatilgan lavozimlar mustasno) hamda davlat ulushi ellik foiz va undan yuqori boʻlgan tashkilotlarga ishga joylashtirish;

Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi huzuridagi Jamoat ishlari jamgʻarmasi mablagʻlari yoki qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan haq toʻlanadigan jamoat ishlariga yuborish;

tadbirkorlikka jalb etish, oʻzini oʻzi mustaqil ravishda band qilishni rivojlantirishga doir faoliyatni tashkil etish orqali bandlikka koʻmaklashish;

kasbga tayyorlashga, qayta tayyorlashga va malaka oshirishga yuborish;

kasbiy malakani baholash;

aholi bandligini taʼminlashga qaratilgan loyihalarni amalga oshirishga mikrokreditlar olish uchun tavsiyalar berish.

Mahalliy mehnat organlari ish qidirayotgan shaxslarga va ishsiz shaxslarga qonunchilikka muvofiq boshqa turdagi xizmatlarni ham koʻrsatishi mumkin.

Aholiga, tashkilotlarga va boshqa ish beruvchilarga mehnat organlari tomonidan koʻrsatiladigan, shu jumladan mehnat bozori holati haqida xabardor qilish boʻyicha xizmatlar bepul taqdim etiladi.

Ish qidirayotgan shaxslarga va ishsiz shaxslarga xizmatlar koʻrsatuvchi mahalliy mehnat organi xodimlari quyidagi huquqlarga ega:

ish qidirayotgan shaxslardan va ishsiz shaxslardan ularning avvalgi mehnat faoliyatiga, maʼlumotiga, oilaviy ahvoliga, daromadlari (yashash uchun mablagʻlari) manbalariga taalluqli maʼlumotlarni hamda mahalliy mehnat organining ushbu shaxslarga nisbatan qabul qilinadigan qaroriga taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan boshqa maʼlumotlarni soʻrab olish;

ish qidirayotgan shaxs va ishsiz shaxs tomonidan taqdim etilgan, ishsizlik nafaqasini tayinlash va toʻlashga taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan maʼlumotlarning toʻgʻriligi hamda ishonchliligini tekshirish;

oʻz vakolati doirasida mulkchilik shaklidan qatʼi nazar tashkilotlardan, shuningdek fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlaridan ishsizlik nafaqasini oluvchi shaxslarga taalluqli maʼlumotlarni soʻrab olish;

ish qidirayotgan shaxsning va ishsiz shaxsning roziligi bilan uning uy xoʻjaligiga band boʻlmagan aholini hisobga olish maqsadida tashrif buyurish.

Ish qidirayotgan shaxslarga va ishsiz shaxslarga xizmatlar koʻrsatuvchi mahalliy mehnat organining xodimlari:

ish qidirayotgan shaxslarni va ishsiz shaxslarni tezroq ishga joylashtirish, shuningdek ularning ijtimoiy himoyalanganligini taʼminlash uchun barcha saʼy-harakatlarni ishga solishi;

maslahat olish uchun mehnat organlariga murojaat etgan shaxslarni roʻyxatga olishni amalga oshirishi, “Bandlik xizmati” axborot tizimining zarur roʻyxatga olish hamda hisobga olish boʻlimlarini, shuningdek soʻrovnomani oʻz vaqtida va toʻgʻri toʻldirishi;

shaxsga doir maʼlumotlarning va maslahat jarayonida olingan maʼlumotlarning maxfiyligini taʼminlashi, ulardan faqat xizmat maqsadlarida foydalanishi;

ish qidirayotgan shaxslar va ishsiz shaxslar bilan belgilangan tartibda muntazam uchrashuvlar (muloqotlar) oʻtkazishi shart.

Mahalliy mehnat organlari xodimlari maslahat berish chogʻida ish qidirayotgan shaxslarga va ishsiz shaxslarga:

aholi bandligi toʻgʻrisidagi qonunchilik;

boʻsh (vakant) ish oʻrinlari mavjudligi, shu jumladan tegishli hududda joylashgan tashkilotlarda boʻsh (vakant) ish oʻrinlari mavjudligi, boʻsh (vakant) ish oʻrinlaridagi mehnatga haq toʻlash miqdori va boshqa mehnat sharoitlari;

yangidan tashkil etiladigan ish oʻrinlari va rivojlantirish dasturlari;

kasbga tayyorlash, qayta tayyorlash va malaka oshirishdan oʻtish imkoniyatlari hamda shartlari;

haq toʻlanadigan jamoat ishlarida ishtirok etish imkoniyatlari;

ish qidirayotgan shaxslarga va ishsiz shaxslarga taqdim etiladigan ijtimoiy kafolatlar va mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilikning normalari;

zaxiraga qoʻyiladigan ish oʻrinlariga joylashtirish tartibi;

oʻzini oʻzi band qilgan shaxs maqomini olish tartibi;

subsidiyalar va grantlar;

xususiy tadbirkorlik ishini tashkil etish imkoniyatlari, startap-loyihalarini qoʻllab-quvvatlash choralari, shuningdek namunaviy biznes-rejalar;

aholi bandligini taʼminlashga qaratilgan loyihalarni mikrokreditlash dasturlari;

Oʻzbekiston Respublikasidan tashqarida uyushgan holda ishga olish boʻyicha vaqtinchalik mehnat faoliyatini amalga oshirish imkoniyatlari;

xususiy bandlik agentliklari;

ish qidirayotgan shaxslarga va ishsiz shaxslarga mahalliy mehnat organlari tomonidan koʻrsatiladigan xizmatlarning boshqa turlari toʻgʻrisida axborot taqdim etadi.

Murojaat etgan shaxsga u belgilagan masala boʻyicha toʻliq maʼlumot berish imkoni boʻlmagan taqdirda, mahalliy mehnat organining xodimi takroran maslahat berish kuni va vaqtini belgilashi kerak.

Quyidagilar ish qidirayotgan shaxslar sifatida mahalliy mehnat organlarida roʻyxatga olinishi mumkin:

ishga yoki ish haqi (mehnat daromadi) keltiradigan mashgʻulotga ega boʻlmagan, oʻn olti yoshdan katta boʻlgan shaxslar;

oʻzi bilan tuzilgan mehnat shartnomasi Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat kodeksining tegishli moddalarida koʻrsatilgan holatlar boʻyicha bekor qilinishi mumkin boʻlgan (mehnat shartnomasi kelgusida bekor qilinishi toʻgʻrisida ogohlantirilgan) shaxslar;

tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyasi xulosasiga koʻra mehnat faoliyatini amalga oshirish imkoniyatiga ega nogironligi boʻlgan shaxslar;

yoshidan qatʼi nazar, mehnat faoliyatini qayta tiklamoqchi (davom ettirmoqchi) boʻlgan pensionerlar;

ish joyini yoki kasbini oʻzgartirishni xohlovchi shaxslar;

doimiy ish joyiga ega boʻlishni xohlovchi, bir martalik, vaqtincha va mavsumiy ishlarda band boʻlgan shaxslar;

haq toʻlanadigan jamoat ishlarida va qishloq xoʻjaligida mavsumiy ishlarda ishtirok etishni xohlovchi shaxslar;

“Inson” ijtimoiy xizmatlar markazlarining talabnomasi asosida mahalliy mehnat organlariga roʻyxati taqdim etilgan, tazyiq va zoʻravonlikdan jabrlangan, tegishli bilim va koʻnikmalarga ega boʻlgan xotin-qizlar.

Ishga joylashishga muhtoj boʻlgan shaxslarning boshqa toifalari ham ish qidirayotgan shaxslar sifatida mahalliy mehnat organlarida roʻyxatga olinishi mumkin.

Ish qidirayotgan shaxs sifatida roʻyxatga olish mahalliy mehnat organining masʼul xodimi tomonidan amalga oshiriladi.

Ish qidirayotgan shaxslar mahalliy mehnat organiga pasportini yoki identifikatsiyalovchi ID-kartasini yoxud shaxsini tasdiqlovchi boshqa hujjatni taqdim etgan holda murojaat qiladi.

Ish qidirayotgan shaxslarning ish staji, maʼlumoti (mavjud boʻlgan taqdirda), ish haqi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar hamda boshqa maʼlumotlar mahalliy mehnat organi tomonidan masʼul davlat organlari va tashkilotlardan mustaqil ravishda, shu jumladan “Raqamli hukumat” tizimi idoralararo integratsiyalashuv platformasi orqali soʻrab olinadi.

Ish qidirayotgan shaxslar mahalliy mehnat organlariga kasbi yoki kasbiy malakasi mavjudligini tasdiqlovchi hujjatni yoki uning koʻchirma nusxasini (kasbi yoki kasbiy malakasi mavjud boʻlgan taqdirda) taqdim etishi mumkin.

“Inson” ijtimoiy xizmatlar markazlarining talabnomasi asosida mahalliy mehnat organlariga roʻyxati taqdim etilgan, tazyiq va zoʻravonlikdan jabrlangan, tegishli bilim va koʻnikmalarga ega boʻlgan xotin-qizlar ish qidirayotgan shaxslar sifatida oʻz murojaatisiz roʻyxatga olinadi. Bunday shaxslar haqidagi maʼlumotlar (ish staji, maʼlumoti (mavjud boʻlgan taqdirda), ish haqi va boshqalar) hamda ularning yetarli bilim va koʻnikmalarga ega ekanligini tasdiqlovchi hujjatlar “Inson” ijtimoiy xizmatlar markazlari tomonidan mahalliy mehnat organlariga “Yagona milliy ijtimoiy himoya” axborot tizimi orqali yuboriladi.

Zarur boʻlganda, mahalliy mehnat organi elektron soʻrov yuborish orqali masʼul tashkilotlardan quyidagi maʼlumotlarni olishi mumkin:

tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyalaridan — tavsiya etilayotgan mehnatning xususiyati va sharoitlari toʻgʻrisidagi xulosani (nogironligi boʻlgan shaxslarga nisbatan);

sogʻliqni saqlash muassasalaridan — tibbiy xulosalarni va boshqa tasdiqlovchi hujjatlarni (sogʻligʻining holatiga koʻra mehnat faoliyatida cheklovlar mavjud boʻlgan shaxslarga nisbatan);

jazoni ijro etish muassasalaridan — shaxsning jazoni ijro etish muassasasidan ozod etilganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotnomani (jazoni ijro etish muassasalaridan ozod qilingan shaxslarga nisbatan);

fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish organlaridan — bolalarining tugʻilganligi toʻgʻrisidagi guvohnomalarning koʻchirma nusxalarini (qaramogʻida bolalari boʻlgan shaxslarga nisbatan);

Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasining tuman (shahar) boʻlimlaridan — qonunchilikda belgilangan pensiyalarni olmayotganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotnomani;

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Ijtimoiy himoya milliy agentligining tuman (shahar) “Inson” ijtimoiy xizmatlar markazlaridan — qonunchilikda belgilangan nafaqalarni olmayotganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotnomani.

Zarur boʻlganda, mahalliy mehnat organi murojaat etgan shaxs haqiqatan fermer (dehqon) xoʻjaligi aʼzosi ekanligi toʻgʻrisida Oʻzbekiston fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari kengashidan axborot soʻrab olishi mumkin.

Ish qidirayotgan shaxs mahalliy mehnat organida roʻyxatga olingan kundan eʼtiboran oʻn kun ichida quyidagi hollarda hisobdan chiqarilishi mumkin:

ishga joylashganda;

qonunchilikda belgilangan tartibda bandlikni ragʻbatlantirish va tadbirkorlikka jalb etish uchun subsidiyalar olganda;

Oʻzbekiston Respublikasining Bandlikka koʻmaklashish davlat jamgʻarmasi mablagʻlari va qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan mikrokreditlar olinganda;

kasbga tayyorlashga, qayta tayyorlashga yoki malaka oshirishga yuborilganda;

oʻzini oʻzi band qilgan shaxs sifatida roʻyxatga olinganda;

doimiy yashash uchun boshqa joyga koʻchib oʻtganda;

mahalliy mehnat organiga uzrli sababsiz kelmaganda;

Oʻzbekiston Respublikasidan tashqarida vaqtinchalik mehnat faoliyatini amalga oshirganda;

ish qidirayotgan shaxs maqbul keladigan ishga doir takliflarni muntazam ravishda (ikki martadan koʻp) rad etganda;

ish qidirayotgan shaxs sifatida gʻayriqonuniy roʻyxatdan oʻtish fakti aniqlanganda;

sudning ozodlikdan mahrum etish tarzidagi jazoni nazarda tutuvchi hukmi qonuniy kuchga kirganda;

muddatli harbiy xizmatga chaqirilganda;

ish qidirayotgan shaxsni ishga joylashtirish boʻyicha ish olib borish imkonini bermaydigan boshqa holatlar yuzaga kelganda;

ish qidirayotgan shaxs vafot etganda.

Ushbu modda birinchi qismining toʻqqizinchi — oʻn birinchi va oʻn toʻrtinchi xatboshilarida nazarda tutilgan asoslarga koʻra hisobdan chiqarilgan shaxslar, ular mahalliy mehnat organida hisobdan chiqarilgan kundan eʼtiboran oʻttiz kalendar kun oʻtgach, ish qidirayotgan shaxslar sifatida takroran roʻyxatdan oʻtish huquqiga ega.

Ish qidirayotgan shaxsni mahalliy mehnat organida hisobdan chiqarish toʻgʻrisidagi maʼlumotlar “Bandlik xizmati” axborot tizimiga kiritiladi.

Mahalliy mehnat organlarida ish qidirayotgan shaxslar sifatida roʻyxatga olingan shaxslarni ishga joylashtirish mahalliy mehnat organlari tomonidan ushbu Qonunning 32 va 34-moddalarida nazarda tutilgan tartibda amalga oshiriladi.

Alohida hollarda, ish qidirayotgan shaxslarni ishga joylashtirish boshqa tumanlar (shaharlar) hududida joylashgan tashkilotlarda, agar ushbu tashkilotlar transport qulayligi doirasida joylashgan boʻlsa, amalga oshirilishi mumkin.

Maqbul keladigan ishga doir taklifning soni, davriyligi va muddatlari hamda ish qidirayotgan shaxsga ishga joylashish uchun yoʻllanmalar berish cheklanmaydi.

Mahalliy mehnat organi ish qidirayotgan shaxsga boʻsh (vakant) ish oʻrinlari koʻpayishiga qarab, u ishga joylashguniga yoki hisobdan chiqarilguniga qadar maqbul keladigan ishni taklif etishi shart.

Boʻsh (vakant) ish oʻrinlari va ish qidirayotgan shaxsning maqbul keladigan ishga joylashtirish toʻgʻrisidagi taklifga roziligi mavjud boʻlgan taqdirda, mahalliy mehnat organi xodimi unga:

davlat tashkilotlariga (bundan “Davlat fuqarolik xizmati toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni 3-moddasining birinchi qismida va ikkinchi qismining ikkinchi xatboshisida koʻrsatilgan lavozimlar mustasno), davlat ulushi ellik foiz va undan yuqori boʻlgan tashkilotlarga, shuningdek mulkchilikning nodavlat shakliga ega tashkilotlarga, tadbirkorlik subyektlariga zaxiraga qoʻyiladigan ish oʻrinlariga — ishga joylashtirishga doir yoʻllanma;

mulkchilikning nodavlat shakliga ega tashkilotlarga, tadbirkorlik subyektlariga — ishga joylashishga koʻmaklashish yuzasidan murojaatnoma beradi.

Ishga joylashtirishga doir yoʻllanma va ishga joylashishga koʻmaklashish yuzasidan murojaatnoma, qoida tariqasida, mahalliy mehnat organining direktori yoki direktor oʻrinbosari tomonidan yohud kompleks ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish boʻyicha sektorga biriktirilgan xodim tomonidan imzolanadi.

Ishga joylashtirishga doir yoʻllanma va ishga joylashishga koʻmaklashish yuzasidan murojaatnoma ish beruvchiga elektron tarzda, elektron raqamli imzodan foydalangan holda, shuningdek “Bandlik xizmati” axborot tizimi orqali yuborilishi mumkin.

Dastlabki kasbiy tayyorgarlikni talab qilmaydigan ish, bunday ishni topib berish imkoniyati boʻlmagan taqdirda esa birinchi marta ish qidirayotgan, kasbga (mutaxassislikka) ega boʻlmagan shaxslarning yoshga doir va boshqa xususiyatlari hisobga olingan holda haq toʻlanadigan boshqa ish, shu jumladan vaqtinchalik xususiyatga ega boʻlgan ish ushbu shaxslar uchun maqbul keladigan ish hisoblanadi.

Ishdan va ish haqidan (mehnat daromadidan) mahrum boʻlgan shaxslar uchun ularning kasbiy tayyorgarligiga mos boʻlgan, yoshi, sogʻligʻining holati, mehnat staji va avvalgi kasbi (mutaxassisligi) boʻyicha ish tajribasi inobatga olinadigan ish maqbul keladigan ish hisoblanadi.

Quyidagi hollarda ish maqbul keladigan ish deb hisoblanishi mumkin emas, agar:

ushbu ish yashash joyini oʻzgartirish bilan bogʻliq boʻlsa;

taklif etilgan ish doimiy yashash joyidan ancha uzoq boʻlsa va transportda qatnash jihatdan qulay boʻlmasa. Ish joyining transportda qatnash jihatdan qulayligi (yoʻl qoʻyilishi mumkin boʻlgan uzoqligi) mazkur joydagi jamoat transporti tarmogʻining rivojlanganligi hisobga olingan holda hududiy mehnat organlari tomonidan belgilanadi;

taklif etilgan ishni rad etish sogʻliqning holatiga, yoshga va boshqa uzrli sabablarga koʻra mavjud boʻlgan qarshi koʻrsatmalar bilan asoslangan boʻlsa.

Ishsizlik nafaqasini olish davri tugaganidan soʻng kasbi (mutaxassisligi) boʻyicha ish topib berish imkoni boʻlmagan taqdirda, ishsiz shaxsning qobiliyati, sogʻligʻi holati, ilgarigi ish tajribasi va uning uchun qulay boʻlgan oʻqitish vositalari inobatga olingan holda kasbini (mutaxassisligini) oʻzgartirishini talab qiladigan ish maqbul keladigan ish deb hisoblanishi mumkin.

Mahalliy mehnat organida ish qidirayotgan shaxs sifatida roʻyxatga olingan har bir shaxsga ushbu mehnat organi xodimi tomonidan uning kasbiy tayyorgarligiga mos boʻlgan, yoshini, sogʻligʻining holatini, mehnat stajini hamda avvalgi kasbi (mutaxassisligi) boʻyicha ish tajribasini hisobga oladigan maqbul keladigan ish (mavjud boʻlgan taqdirda) taklif etiladi.

Aholining ijtimoiy ehtiyojmand toifalaridan boʻlgan shaxslar uchun maqbul keladigan ishni qidirish mavjud boʻsh (vakant) ish oʻrinlari yoki zaxira qilingan ish oʻrinlari orasidan amalga oshiriladi.

Ish taklif etish va ish qidirayotgan shaxslarni ishga joylashtirish faqat maqbul keladigan ishga nisbatan amalga oshiriladi.

Ish qidirayotgan shaxsga maqbul keladigan ishga doir har bir taklif toʻgʻrisidagi maʼlumotlar “Bandlik xizmati” axborot tizimiga kiritiladi.

Ish qidirayotgan shaxs ishga joylashishga doir yoʻllanmani yoki ishga joylashishga koʻmaklashish yuzasidan murojaatnomani olgan kundan eʼtiboran uch kunlik muddatdan kechiktirmay ishga joylashishga doir yoʻllanmada yoki ishga joylashishga koʻmaklashish yuzasidan murojaatnomada koʻrsatilgan manzilga murojaat etishi shart.

Tashkilot (bundan “Davlat fuqarolik xizmati toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni 3-moddasining birinchi qismida va ikkinchi qismining ikkinchi xatboshisida koʻrsatilgan lavozimlar mustasno) ish qidirayotgan shaxsni ishga joylashtirishga doir yoʻllanma boʻyicha ishga qabul qilgan va u bilan mehnat shartnomasini tuzgan taqdirda, ishga joylashtirishga doir yoʻllanma taqdim etilgan kundan eʼtiboran besh kundan kechiktirmay yoʻllanma bergan mahalliy mehnat organiga ushbu shaxs ishga joylashtirilganligi toʻgʻrisidagi xabarnoma bilan birga yoʻllanmaning yirtib olinadigan talonini yuborishi shart.

Agar ishga joylashtirishga doir yoʻllanma ish beruvchiga elektron tarzda yuborilgan boʻlsa, ish beruvchi mahalliy mehnat organiga yirtib olinadigan talon oʻrniga ishga joylashtirilganlik toʻgʻrisidagi xabarnomani elektron shaklda yuboradi.

Ishga joylashtirish rad etilgan taqdirda, yirtib olinadigan talonda rad etish sabablarining asosi koʻrsatiladi va yirtib olinadigan talon ishga joylashtirishga doir yoʻllanmani bergan mahalliy mehnat organiga taqdim etish uchun ish qidirayotgan shaxsga qaytarib beriladi.

Yirtib olinadigan talon ish beruvchi yoki u vakolat bergan shaxs tomonidan imzolanadi.

Ish beruvchi mahalliy mehnat organi tomonidan berilgan ishga joylashtirishga doir yoʻllanma boʻyicha ishga joylashtirishni rad etgan taqdirda, ish qidirayotgan shaxs yirtib olinadigan talonni ushbu yoʻllanmani bergan mahalliy mehnat organiga yoki kompleks ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish boʻyicha sektorga, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organiga biriktirilgan xodimga uch kunlik muddatda qaytarib berishi shart.

Qaytarib berilgan yirtib olinadigan talon (talonning koʻchirma nusxasi) toʻgʻrisidagi maʼlumotlar va ishga joylashtirishni rad etish sabablari mahalliy mehnat organi xodimi tomonidan “Bandlik xizmati” axborot tizimiga kiritiladi.

Mulkchilikning nodavlat shaklidagi tashkilotlar, tadbirkorlik subyektlari ish qidirayotgan shaxsni ishga joylashishga koʻmaklashish yuzasidan murojaatnoma boʻyicha ishga qabul qilgan va u bilan mehnat shartnomasini tuzgan taqdirda, mazkur shaxsning ishga joylashishiga koʻmaklashish yuzasidan murojaatnoma bergan mahalliy mehnat organini xabardor qiladi.

Ishga joylashishga koʻmaklashish yuzasidan murojaatnoma elektron tarzda yuborilgan taqdirda, mulkchilikning nodavlat shakliga ega tashkilotlar, tadbirkorlik subyektlari mahalliy mehnat organiga mazkur shaxs ishga joylashtirilganligi toʻgʻrisidagi axborotni elektron shaklda yuboradi.

Mahalliy mehnat organi tomonidan berilgan ishga joylashishga koʻmaklashish yuzasidan murojaatnoma boʻyicha ishga joylashtirish rad etilgan taqdirda, mulkchilikning nodavlat shakliga ega tashkilotlar, tadbirkorlik subyektlari ishga joylashtirishni rad etish sabablari haqida mahalliy mehnat organini xabardor qiladi.

Maqbul keladigan ishga doir takliflar mavjud boʻlmagan va ishga joylashtirish imkoniyati boʻlmagan taqdirda, ish qidirayotgan shaxs ishsiz deb eʼtirof etiladi hamda unga ishsizlik nafaqasi tayinlanadi.

Ishga joylashtirishga doir yoʻllanma “Inson” ijtimoiy xizmatlar markazining talabnomasi asosida yuborilgan taqdirda, mahalliy mehnat organlari ish qidirayotgan shaxs ishga qabul qilinganligi yoki uni ishga joylashtirish rad etilganligi yoxud bunday shaxsga ishsizlik nafaqasi tayinlanganligi haqida “Inson” ijtimoiy xizmatlar markaziga uch kun ichida xabarnoma yuboradi.

Mehnatga layoqatli yoshdagi shaxs oʻzini oʻzi band qilgan shaxs sifatida roʻyxatga olinganidan keyin oʻzini oʻzi band qilgan shaxs maqomini oladi.

Yakka tartibdagi tadbirkorlar sifatida roʻyxatga olinmagan va shaxsiy mehnatga doir ishtirokiga asoslangan, ish haqini (mehnat daromadini) olishga qaratilgan, oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar shugʻullanishi mumkin boʻlgan faoliyat (ishlar, xizmatlar) turlari roʻyxatida nazarda tutilgan faoliyatni mustaqil ravishda amalga oshiradigan shaxslar oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar sifatida roʻyxatga olinishi mumkin.

Oʻzini oʻzi band qilgan shaxslarni roʻyxatga olish oʻzini oʻzi band qilgan shaxs sifatida roʻyxatga olinganlik faktini tasdiqlovchi matritsali shtrix kod (QR-kod) berilgan holda, maxsus mobil ilova yoxud soliq toʻlovchining shaxsiy kabineti orqali xabar qilish tartibida amalga oshiriladi.

Oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar sifatida roʻyxatga olingan shaxslar oʻz faoliyatida yollanma xodimlar mehnatidan foydalanishga, shuningdek ish beruvchiga ega boʻlishga haqli emas. Ushbu talablarga rioya etilmagan taqdirda, oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar maqomini yoʻqotadi.

Internet tarmogʻi orqali xizmatlar koʻrsatuvchi (ishlar bajaruvchi) oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar (frilansing) quyidagi huquqlarga ega:

xorijdagi norezidentlar boʻlgan jismoniy va yuridik shaxslardan koʻrsatilgan xizmatlar (bajarilgan ishlar) uchun xorijiy valyutada Oʻzbekiston Respublikasi banklaridagi hisobvaraqlarga Tashqi savdo operatsiyalarining yagona elektron axborot tizimiga tegishli axborot kiritmagan holda, Oʻzbekiston Respublikasi banklaridagi hisobvaraqlarga xorijiy valyutada toʻlov qabul qilish;

bitim (oferta) toʻgʻrisida ommaviy taklif qabul qilish yoki elektron xabarlar almashish yoxud hisobvaraq-fakturalar (invoys) qoʻyish, shu jumladan elektron shaklda qoʻyish orqali kontrakt tuzmasdan, chet el jismoniy va yuridik shaxslariga xizmatlar koʻrsatish (ishlar bajarish).

Oʻzini oʻzi band qilgan shaxs Oʻzbekiston Respublikasi Bandlikka koʻmaklashish davlat jamgʻarmasi mablagʻlari hisobidan ishsiz shaxslarga toʻlanadigan ishsizlik nafaqasi hamda tayyorlash, qayta tayyorlash yoki malaka oshirishdan oʻtish davrida ushbu mablagʻlar hisobidan stipendiya olishi mumkin emas.

Oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar oʻzini oʻzi band qilgan shaxs sifatida amalda ishlab berilgan vaqtdan qatʼi nazar, bazaviy hisoblash miqdorining kamida bir baravari miqdorida ixtiyoriy tartibda ijtimoiy soliq toʻlaydi, ushbu soliq summasi Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasiga toʻliq yoʻnaltiriladi va shundan kelib chiqqan holda, yakka tartibdagi tadbirkorlar uchun belgilangan tartibda pensiyani hisoblab chiqarish uchun ish haqi miqdori aniqlanadi.

Oʻzini oʻzi band qilgan shaxs sifatida mehnat faoliyatini amalga oshirish davri pensiya olish huquqiga ega boʻlingan paytdan eʼtiboran yoshga doir pensiyani hisoblab chiqarish uchun qabul qilinadigan ish stajiga qoʻshib hisoblanadi.

Oʻzini oʻzi band qilgan shaxs sifatida roʻyxatga olish davri, mehnat faoliyati bu davrda oʻzini oʻzi band qilish tartibida amalda bajarilganligi yoki bajarilmaganligidan qatʼi nazar, pensiyani tayinlash uchun mehnat stajiga qoʻshib hisoblanadi.

Mahalliy mehnat organlari oʻzini oʻzi band qilgan shaxslarga imtiyozli mikrokreditlar ajratish uchun tijorat banklariga tavsiyalar beradi.

Oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar belgilangan tartibda akkreditatsiya qilingan kasbga oʻqitish markazlarida (kasb-hunar taʼlimi muassasalarida) qisqa muddatli kasbga oʻqishni, shuningdek tadbirkorlik koʻnikmalariga oʻqishni bepul oʻtashi mumkin.

Oʻzini oʻzi band qilgan shaxslarni kasbga oʻqitishni tashkil etish va oʻqitish boʻyicha xarajatlarni moliyalashtirish ushbu moddaning toʻrtinchi qismida nazarda tutilgan hollarda Oʻzbekiston Respublikasi Bandlikka koʻmaklashish davlat jamgʻarmasi mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi.

Mahalliy mehnat organlari oʻzini oʻzi band qilgan shaxslarga mehnat asbob-anjomlarini (motokultivatorlar, oʻt oʻroq mashinalari, perforatorlar, payvandlash apparatlari, oʻsimliklarga ishlov berish qurilmalari, duradgorlik, chilangarlik va qurilish uskunalari hamda boshqalarni), shaxsiy himoya vositalarini va ish kiyimini imtiyozli ijaraga berish punktlarini tashkil etadi.

Oʻzini oʻzi band qilgan shaxslarga imtiyozli ijaraga berish uchun mehnat asbob-anjomlari, shaxsiy himoya vositalari va ish kiyimi Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi huzuridagi Jamoat ishlari jamgʻarmasining mablagʻlari hisobidan olinadi.

Davlat aholining ijtimoiy ehtiyojmand toifalarini ishga joylashtirish boʻyicha qoʻshimcha kafolatlarni taʼminlaydi.

Aholining ijtimoiy ehtiyojmand toifalari jumlasiga quyidagilar kiradi:

oʻn toʻrt yoshga toʻlmagan bolalari, nogironligi boʻlgan bolalari bor yolgʻiz ota yoki ona (ularning oʻrnini bosuvchi shaxs), shuningdek koʻp bolali oilalardagi ota-onalar (ularning oʻrnini bosuvchi shaxslar);

umumiy oʻrta va oʻrta maxsus taʼlim tashkilotlarini, kasb-hunar maktablarini, kollejlarni hamda texnikumlarni tamomlab, kasbga ega boʻlgan yoshlar;

“Mehribonlik” uylarining bitiruvchilari, shuningdek oliy taʼlim muassasalarining davlat grantlari boʻyicha taʼlim olgan bitiruvchilari;

Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligining, Ichki ishlar vazirligining, Favqulodda vaziyatlar vazirligining, Milliy gvardiyasining, Davlat xavfsizlik xizmatining qoʻshinlaridagi muddatli harbiy xizmatdan boʻshatilgan shaxslar;

nogironligi boʻlgan shaxslar;

pensiyaoldi yoshidagi shaxslar;

jazoni ijro etish muassasalaridan ozod qilingan yoki sud qaroriga koʻra oʻziga nisbatan tibbiy yoʻsindagi majburlov choralari qoʻllanilgan shaxslar;

odam savdosidan jabrlanganlar;

oilaviy (maishiy) zoʻravonlikdan jabrlangan shaxslar;

qonunchilikka muvofiq boshqa shaxslar.

Ish beruvchi ushbu moddaning ikkinchi qismida koʻrsatilgan, zaxiraga qoʻyilgan ish oʻrinlariga ishga joylashtirish uchun qonunchilikda belgilangan tartibda mahalliy mehnat organlari va boshqa organlar tomonidan yuboriladigan shaxslarni ishga qabul qilishi shart.

Ushbu moddaning ikkinchi qismida koʻrsatilgan shaxslarni ishga qabul qilishni asossiz ravishda rad etgan ish beruvchi va u vakolat bergan shaxslar qonunchilikda belgilangan tartibda javobgar boʻladi.

Qoʻshimcha kafolatlar qoʻshimcha ish oʻrinlarini, ixtisoslashtirilgan tashkilotlarni, shu jumladan nogironligi boʻlgan shaxslar mehnatidan foydalanish asosidagi tashkilotlarni tashkil etish, oʻqitishning maxsus dasturlarini ishlab chiqish, tashkilotlarga ish oʻrinlarining eng kam sonini belgilash yoʻli bilan, shuningdek qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa choralar orqali taʼminlanadi.

Aholi bandligiga koʻmaklashish maqsadida xalq deputatlari tuman (shahar) Kengashlari tomonidan ish oʻrinlarining eng kam soni belgilanadi, tashkilotlar tomonidan esa ish oʻrinlari zaxiraga qoʻyiladi.

Ish oʻrinlarining eng kam sonini belgilash xodimlarining roʻyxatdagi oʻrtacha soni yigirma nafar kishidan ortiqni tashkil etadigan tashkilotlar uchun nazarda tutiladi.

Xalq deputatlari tuman (shahar) Kengashlarining qarorlariga muvofiq belgilanadigan ish oʻrinlari eng kam sonining jami soni tashkilotning roʻyxatdagi xodimlari oʻrtacha sonining yetti foizidan ortiqni (shu jumladan nogironligi boʻlgan shaxslar uchun uch foizidan kamini) tashkil etishi mumkin emas.

Xodimlarining roʻyxatdagi oʻrtacha soni yigirma nafar kishidan ortiqni tashkil etadigan tashkilotlar har yili:

lavozimlarni hisobga olgan holda, kelgusi yil uchun zaxiraga qoʻyiladigan ish oʻrinlarining umumiy sonini 1-sentabrdan kech boʻlmagan muddatda belgilaydi;

kelgusi yil uchun zaxiraga qoʻyiladigan ish oʻrinlarining umumiy soni toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni 15-sentabrdan kech boʻlmagan muddatda mahalliy mehnat organiga taqdim etadi.

Mahalliy mehnat organi tomonidan olingan maʼlumotlar asosida ish oʻrinlarining eng kam sonini belgilash toʻgʻrisidagi takliflar shakllantiriladi va tuman (shahar) hududida joylashgan tashkilotlar kesimida tegishli qaror qabul qilinishi uchun xalq deputatlari tuman (shahar) Kengashlariga har yili 1-oktabrdan kechiktirmay kiritiladi.

Mahalliy mehnat organi tomonidan taqdim etilgan umumlashtirilgan takliflar asosida xalq deputatlari tuman (shahar) Kengashlari ish oʻrinlarining eng kam sonini belgilash toʻgʻrisida har yili 1-noyabrdan kechiktirmay qaror qabul qiladi.

Xalq deputatlari tuman (shahar) Kengashlarining qarorlari asosida mahalliy mehnat organlari zaxiraga qoʻyiladigan ish oʻrinlari soni, zaxiraga qoʻyiladigan ish oʻrinlariga qoʻyiladigan talablar, ragʻbatlantirish choralari toʻgʻrisidagi, shuningdek xalq deputatlari tuman (shahar) Kengashlarining eng kam miqdorda ish oʻrinlarini tashkil etish haqidagi qarorlari bajarilmagan taqdirda tashkilotning mansabdor shaxslari javobgarlikka tortilishi haqidagi axborotni joriy yilning 15-noyabridan kech boʻlmagan muddatda tashkilotlarning eʼtiboriga yetkazadi.

Ushbu Qonun 38-moddasining ikkinchi qismida koʻrsatilgan toifadagi shaxslar tomonidan qoʻyiladigan oʻziga xos talablarga muvofiq boʻlgan mehnat sharoitlarini taʼminlaydigan ish oʻrni mazkur toifadagi shaxslar uchun, shu jumladan quyidagilar uchun tashkil etilgan ish oʻrni deb hisoblanadi:

oʻn toʻrt yoshga toʻlmagan bolalari, nogironligi boʻlgan bolalari bor yolgʻiz ota yoki ona (ularning oʻrnini bosuvchi shaxs), shuningdek koʻp bolali oilalardagi ota-onalar (ularning oʻrnini bosuvchi shaxslar) uchun — bolalarni tarbiyalash majburiyatlari va mehnat majburiyatlari bajarilishini birga qoʻshib olib borish imkonini beruvchi ishning moslashuvchan jadvaliga ega boʻlgan ish oʻrinlari;

nogironligi boʻlgan shaxslar uchun — mehnat sharoitlari boʻyicha attestatsiyadan oʻtkazilgan va xodimga sogʻligʻining holatini hamda mehnat faoliyatiga doir belgilangan qarshi koʻrsatmalar hisobga olingan holda mehnat majburiyatlarini moneliksiz bajarish imkonini beradigan ish oʻrinlari.

Ushbu Qonun 38-moddasining ikkinchi qismida koʻrsatilgan shaxslar joylashtirib boʻlingan ish oʻrinlari kelgusi davrga zaxiraga qoʻyiladigan ish oʻrinlari sonini aniqlashda hisobga olinadi.

Zaxiraga qoʻyiladigan ish oʻrinlariga ishga joylashtirish tashkilot tomonidan mahalliy mehnat organining yoʻllanmasi boʻyicha yoki mustaqil ravishda amalga oshiriladi.

Zaxiraga qoʻyiladigan ish oʻrinlariga ishga joylashtirishga nogironligi boʻlgan shaxslarning jamoat birlashmalari, jazoni ijro etish joylaridan ozod etilgan shaxslarning ijtimoiy moslashuv markazlari, koʻrsatib oʻtilgan toifadagi shaxslarning manfaatlarini ifoda etuvchi boshqa tashkilotlar ham ularni mahalliy mehnat organlariga yuborish yoʻli bilan koʻmaklashishi mumkin boʻlib, mahalliy mehnat organlari bunday shaxslarning ishga joylashtirilishini taʼminlaydi. Bunda mazkur tashkilotlar kalendar yil boshlanishidan kamida besh oy oldin mahalliy mehnat organiga aniq tashkilotlar boʻyicha ish oʻrinlarini zaxiraga qoʻyish toʻgʻrisida takliflar kiritish huquqiga, zarur hollarda, mahalliy mehnat organlaridan har bir tashkilot boʻyicha tashkil etilgan ish oʻrinlarining soni va xususiyati, shuningdek zaxiraga qoʻyiladigan boʻsh (vakant) ish oʻrinlari mavjudligi toʻgʻrisida maʼlumotlar olish huquqiga ega.

Zaxiraga qoʻyiladigan ish oʻrinlari qisqartirilgan yoki tugatilgan hollarda tashkilot mahalliy mehnat organiga axborot taqdim etadi.

Texnologiyadagi, ishlab chiqarishni tashkil etish va mehnat shart-sharoitlaridagi oʻzgarishlar, xodimlar sonining oʻzgarishiga olib kelgan ish hajmlarining qisqarishi bilan bogʻliq tadbirlarni amalga oshirish chogʻida, zaxiraga qoʻyiladigan ish oʻrinlariga ishga joylashtirilgan shaxslar uchun ish oʻrinlari, agar ushbu shaxslarning soni xodimlar soni oʻzgargan kalendar yil uchun xalq deputatlari tuman (shahar) Kengashlarining qarorlari bilan belgilangan zaxiraga qoʻyiladigan ish oʻrinlari sonidan ortiq boʻlmasa, ustuvor tartibda saqlanadi.

Zaxiraga qoʻyiladigan ish oʻrni ilgari ushbu ish oʻrnini egallagan shaxs bilan tuzilgan mehnat shartnomasi bekor qilinishi munosabati bilan boʻshaganda, tashkilot yangidan ochilgan boʻsh (vakant) ish oʻrni toʻgʻrisida mahalliy mehnat organini oʻn kunlik muddatda xabardor qilishi shart.

Tashkilot xalq deputatlari tuman (shahar) Kengashlarining qarorlariga muvofiq oʻzi uchun ish oʻrinlari zaxiraga qoʻyiladigan toifadagi shaxslarni ishga joylashtirishi shart.

Tashkilot zaxiraga qoʻyiladigan ish oʻrinlari umumiy sonining kamida yigirma besh foizi miqdorida zaxiraga qoʻyiladigan ish oʻrinlarining tayyorligini yil boshlanishidan oldin oʻn kundan kechiktirmay taʼminlashi, shuningdek bu haqda mahalliy mehnat organini xabardor qilishi shart.

Ish oʻrinlarining qolgan qismini zaxiraga qoʻyish tashkilot tomonidan kalendar yilning birinchi choragi mobaynida taʼminlanadi, bu haqda mahalliy mehnat organi birinchi chorak tamom boʻlganidan keyin oʻn kundan kechiktirmay xabardor qilinadi.

Tashkilotlar mahalliy mehnat organiga ishga joylashtirish toʻgʻrisida har oyda, hisobot oyidan keyingi oyning 5-sanasiga qadar axborot taqdim etadi.

Mavsumiy va vaqtinchalik ish oʻrinlarini zaxiraga qoʻyishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Xalq deputatlari tuman (shahar) Kengashining davlat qoʻshimcha kafolatlarni taʼminlaydigan shaxslarni ishga joylashtirish uchun ish oʻrinlarining eng kam sonini tashkil etishga doir qarorini bajarmaganlik, shuningdek zaxiraga qoʻyiladigan ish oʻrinlariga mahalliy mehnat organlari tomonidan yuborilgan shaxslarni ishga qabul qilishni asossiz ravishda rad etganlik Qonunda belgilangan tartibda javobgarlikka sabab boʻladi.

Javobgarlikka tortish zaxiraga qoʻyiladigan ish oʻrinlarining belgilangan sonini tashkil etish majburiyatidan ozod qilmaydi.

Zaxiraga qoʻyiladigan ish oʻrinlarining belgilangan eng kam sonidan ortiqcha ish oʻrinlari tashkil etgan tashkilotlar qonunchilikda belgilangan tartibda imtiyozlarga, shu jumladan Oʻzbekiston Respublikasi Bandlikka koʻmaklashish davlat jamgʻarmasining mablagʻlari hisobidan subsidiyalar olish huquqiga ega boʻladi.

Tumanlar (shaharlar) hokimlari belgilangan sondan ortiqcha zaxiraga qoʻyiladigan ish oʻrinlari tashkil etgan tashkilotlarga ishlab chiqarishni tashkil etish va boshqa chora-tadbirlar uchun yashash uchun moʻljallanmagan joylarni birinchi navbatda ajratish orqali oʻz vakolatlari doirasida imtiyozlar belgilashi mumkin.

Oʻn olti yoshdan to pensiya taʼminoti huquqini olish yoshigacha boʻlgan, haq toʻlanadigan ishga yoki ish haqi (mehnat daromadi) keltiradigan mashgʻulotga ega boʻlmagan, ish qidirayotgan va ish taklif etilsa, unga kirishishga tayyor boʻlgan yoxud kasbga tayyorlashdan, qayta tayyorlashdan oʻtishga yoki malakasini oshirishga tayyor boʻlgan, ishga joylashishda koʻmak olish uchun mahalliy mehnat organlariga murojaat qilgan va ushbu organlar tomonidan ish qidirayotgan shaxslar sifatida roʻyxatga olingan mehnatga layoqatli shaxslar (bundan taʼlim muassasalarida taʼlim olayotganlar mustasno) ishsizlar deb eʼtirof etiladi.

Agar ish qidirayotgan shaxsga u roʻyxatga olingan kundan eʼtiboran dastlabki oʻn kun ichida maqbul keladigan ish taklif etilmagan boʻlsa yoki mahalliy mehnat organi mazkur shaxs ishga joylashtirish uchun yuborilgan tashkilotdan rad javobini olgan boʻlsa, shaxsni ishsiz deb eʼtirof etish toʻgʻrisidagi qaror u ish qidirayotgan shaxs sifatida roʻyxatga olingan kundan eʼtiboran oʻn birinchi kundan kechiktirmay mahalliy mehnat organi tomonidan qabul qilinadi.

Shaxsni ishsiz deb eʼtirof etish toʻgʻrisidagi qaror mahalliy mehnat organining buyrugʻi bilan rasmiylashtiriladi, ushbu buyruq bir vaqtning oʻzida ishsizlik nafaqasi tayinlash toʻgʻrisidagi buyruq hisoblanadi. Buyruqda ishsizlik nafaqasining miqdori va uni hisoblash sanasi koʻrsatiladi.

Ishsiz deb eʼtirof etilgan shaxs qabul qilingan qaror toʻgʻrisida mazkur qaror qabul qilinganidan keyin ikki kunlik muddatdan kechiktirmay yozma ravishda yoki telefon, elektron pochta orqali xabardor qilinadi. Bunda ishsiz deb eʼtirof etilgan shaxsga uning huquq va majburiyatlari, mahalliy mehnat organiga yoki ijtimoiy-iqtisodiy jihatdan kompleks rivojlantirish boʻyicha sektorga, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organiga biriktirilgan xodim huzuriga qayta roʻyxatdan oʻtish uchun majburiy kelish sanasi, ishsizlik nafaqasini olish shartlari va joyi, shuningdek ishsiz shaxs uchun zarur boʻlgan boshqa axborot xabar qilinadi.

Shaxsni ishsiz deb eʼtirof etish chogʻida mehnat daftarchasiga yozuv qayd etilmaydi.

Ishsiz deb eʼtirof etilgan shaxslar bepul maslahat olish, kasbga tayyorlash, qayta tayyorlash yoki malaka oshirish xizmatlarini olish, shuningdek mahalliy mehnat organlari koʻmagida ishga joylashish huquqiga ega.

Quyidagilar ishsiz deb eʼtirof etilmaydi:

taklif etilgan maqbul keladigan ishni ish qidirayotgan shaxs sifatida roʻyxatga olingan kundan eʼtiboran oʻn kun ichida uzrli sababsiz ikki marta rad etgan shaxslar;

mahalliy mehnat organiga yoki ijtimoiy-iqtisodiy jihatdan kompleks rivojlantirish boʻyicha sektorga, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organiga biriktirilgan mahalliy mehnat organi xodimi huzuriga maqbul keladigan ish yuzasidan taklif olish uchun ish qidirayotgan shaxs sifatida roʻyxatga olingan kundan eʼtiboran oʻn kun ichida uzrli sababsiz kelmagan shaxslar;

taʼlim muassasalarida va tashkilotlarida ishlab chiqarishdan ajralgan holda tahsil olayotgan shaxslar, bundan taʼlimning sirtqi shaklida tahsil olayotganlar mustasno;

qonunchilikka muvofiq pensiya taʼminoti huquqiga ega boʻlgan shaxslar (pensiya turidan qatʼi nazar);

bola ikki yoshga toʻlguniga qadar uni parvarish qilayotgan, ishlamayotgan ayollar;

ishini oʻzgartirmoqchi boʻlgan, lekin mahalliy mehnat organlarida roʻyxatdan oʻtish paytida, tashkiliy-huquqiy shaklidan qatʼi nazar, tashkilotlarda ishlovchi yoki ularning shtatida hisobda turuvchi shaxslar;

sudning hukmi bilan ozodlikdan mahrum etish tarzidagi jazoga hukm qilinganlar;

fermer xoʻjaliklarining rahbarlari va xodimlari, oilaviy korxonalarning ishtirokchilari, dehqon xoʻjaliklarining rahbarlari va aʼzolari, shuningdek yakka tartibdagi tadbirkorlar;

oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar.

Ishsiz shaxs deb eʼtirof etish rad qilingan shaxs taklif etilgan ishni rad etgan paytdan yoki maqbul keladigan ish boʻyicha taklif olish uchun mahalliy mehnat organiga uzrli sababsiz kelmagan paytdan eʼtiboran oʻttiz kalendar kun oʻtganidan keyingina ish qidirayotgan shaxs sifatida takroran roʻyxatdan oʻtish huquqiga ega.

Ishsiz deb eʼtirof etilgan shaxslar ishsizlik nafaqasini olish davrida bir oyda kamida ikki marta mahalliy mehnat organlariga kelishi shart. Kelish jadvali, sanasi va vaqti ish qidirayotgan shaxslarni roʻyxatga olishni amalga oshiruvchi mahalliy mehnat organi xodimi tomonidan ishsiz shaxsning mahalliy mehnat organiga kelishi qulayligi hisobga olingan holda belgilanadi.

Ishsiz shaxs mahalliy mehnat organiga kelganda mahalliy mehnat organining xodimi:

ishsiz shaxs bilan mazkur shaxsning ishsiz shaxs sifatida maqomini belgilashga va uni ishga joylashtirishga taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan holatlarda yuz bergan oʻzgarishlar toʻgʻrisida suhbat oʻtkazadi;

ishsiz shaxsni mavjud boʻsh (vakant) ish oʻrinlari toʻgʻrisida, kasbga tayyorlashdan, qayta tayyorlashdan oʻtish yoki malakasini oshirish imkoniyatlari haqida, shuningdek haq toʻlanadigan jamoat ishlari toʻgʻrisida xabardor qiladi;

maqbul keladigan ish mavjud boʻlganda ishga joylashtirishga doir yoʻllanma yoki ishga joylashishga koʻmaklashish yuzasidan murojaatnoma beradi.

Mahalliy mehnat organi ishsiz shaxslarning oʻz vaqtida mahalliy mehnat organiga kelib turishi yuzasidan monitoringni amalga oshiradi.

Ishsiz shaxslarning mahalliy mehnat organlariga kelishini hisobga olish ularning ish qidirish va ishga joylashishdagi faolligini oshirish, ularga mavjud boʻsh (vakant) ish oʻrinlari toʻgʻrisidagi joriy axborotni taqdim etish, shuningdek ularning ishga joylashishiga va ijtimoiy jihatdan himoya qilinishiga taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan maʼlumotlarning ular tomonidan oʻz vaqtida olinishini taʼminlash maqsadida amalga oshiriladi.

Davlat ishsiz shaxslarga quyidagilarni kafolatlaydi:

ishsizlik nafaqasi toʻlanishini;

mehnat organlarining yoʻllanmasi boʻyicha kasbga tayyorlash, qayta tayyorlash yoki malaka oshirish davrida stipendiya toʻlanishini va shu davr umumiy mehnat stajiga qoʻshilishini;

mahalliy mehnat organlarining yoʻllanmasiga koʻra bepul, shu jumladan grantlar hisobidan kasbga tayyorlash, qayta tayyorlash va malaka oshirishni;

haq toʻlanadigan jamoat ishlariga jalb etish imkoniyatini;

tadbirkorlik faoliyatiga jalb etishga hamda shaxsiy tomorqa yer uchastkalarini rivojlantirishga qaratilgan, qonunchilikda belgilangan tartibda bandlikni ragʻbatlantirish va tadbirkorlikka jalb etish uchun subsidiyalarni olish imkoniyatini;

mahalliy mehnat organlarining taklifiga koʻra ishlash uchun ixtiyoriy ravishda boshqa yerga koʻchib oʻtish bilan bogʻliq xarajatlar kompensatsiya qilinishini.

Ishsiz shaxs quyidagi hollarda mahalliy mehnat organlarida hisobdan chiqarilishi mumkin:

ishga joylashganda;

qonunchilikda belgilangan tartibda bandlikni ragʻbatlantirish va tadbirkorlikka jalb etish uchun subsidiya olganda;

Oʻzbekiston Respublikasining Bandlikka koʻmaklashish davlat jamgʻarmasi mablagʻlari va qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan mikrokredit olganda;

oʻzini oʻzi band qilgan shaxs sifatida roʻyxatga olinganda;

qonunchilikka muvofiq pensiya taʼminoti huquqiga ega boʻlganda (pensiya turidan qatʼi nazar);

shaxs doimiy yashash uchun boshqa joyga koʻchib oʻtganda;

uzrli sababsiz mahalliy mehnat organiga kelmaganda;

Oʻzbekiston Respublikasidan tashqarida vaqtinchalik mehnat faoliyatini amalga oshirganda;

maqbul keladigan ishga doir takliflarni muntazam ravishda (ikki martadan koʻp) rad etganda;

ishga joylashtirishga doir yoʻllanmani yoki ishga joylashishga koʻmaklashish yuzasidan murojaatnomani olishga kelishdan boʻyin tovlaganda;

shaxs qonunga xilof ravishda ishsiz shaxs deb eʼtirof etilganligi fakti aniqlanganda;

sudning ozodlikdan mahrum qilish tarzidagi jazoni nazarda tutuvchi hukmi qonuniy kuchga kirganda;

muddatli harbiy xizmatga chaqirilganda;

ishsiz shaxs vafot etganda.

Ushbu modda birinchi qismining sakkizinchi — oʻn birinchi xatboshilarida nazarda tutilgan asoslarga koʻra hisobdan chiqarilgan shaxslar ishsiz sifatida mahalliy mehnat organida hisobdan chiqarilgan kundan eʼtiboran oʻttiz kalendar kun oʻtgach mahalliy mehnat organiga ish qidirayotgan shaxs sifatida takroran murojaat qilish huquqiga ega.

Ishsiz shaxsni mahalliy mehnat organida hisobdan chiqarish mahalliy mehnat organi rahbarining buyrugʻi bilan rasmiylashtiriladi, buyruqda ishsiz shaxsni hisobdan chiqarish asosi, shuningdek shaxs hisobdan chiqariladigan sana koʻrsatiladi.

Ishsiz shaxsni mahalliy mehnat organida hisobdan chiqarish toʻgʻrisidagi maʼlumotlar “Bandlik xizmati” axborot tizimiga kiritiladi.

Mehnat shartnomasi quyidagi asoslar boʻyicha bekor qilingan taqdirda, ish qidirish davrida oʻrtacha oylik ish haqi ishdan boʻshatish nafaqasi hisobga olingan holda, biroq koʻpi bilan ikki oyga saqlanib qolishi xodimlar uchun kafolatlanadi:

xodim yangi mehnat shartlari asosida ishlashni davom ettirishni rad etganligi;

xodim ish beruvchi bilan birga ishlash uchun boshqa joyga koʻchishni rad etganligi;

xodim sogʻligʻining holatiga koʻra, tibbiy xulosaga muvofiq sogʻligʻining holati boʻyicha oʻziga qarshi koʻrsatma mavjud boʻlmagan boshqa ishga oʻtishni rad etganligi yoki ish beruvchida tegishli ish mavjud emasligi;

texnologiya, ishlab chiqarish va mehnatni tashkil etish oʻzgarishi sababli tashkilot xodimlarining soni yoki shtati oʻzgarganligi, ishlar (mahsulot, xizmatlar) hajmi qisqarganligi;

tashkilotning (uning alohida boʻlinmasining) oʻz taʼsischilari (ishtirokchilari) qaroriga koʻra tugatilganligi yoxud taʼsis hujjatlari bilan shunga vakolatli boʻlgan yuridik shaxs organining qaroriga koʻra tugatilganligi;

bajarayotgan ishiga malakasi yetarli emasligi oqibatida noloyiq ekanligi;

shu ishni ilgari bajarib kelgan xodimning ishga tiklanganligi;

sudning tashkilotni tugatish toʻgʻrisidagi qarori qonuniy kuchga kirganligi.

Ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan kafolatlar mulkdor oʻzgarganligi sababli tuzilgan mehnat shartnomasi bekor qilingan hollarda tashkilot rahbari, uning oʻrinbosarlari, bosh buxgalterga nisbatan, tashkilotda bosh buxgalter lavozimi boʻlmaganda esa — bosh buxgalter vazifalarini bajaruvchi xodimga nisbatan ham tatbiq etiladi.

Agar ushbu moddaning birinchi va ikkinchi qismlarida koʻrsatilgan xodimlar mehnat shartnomasi bekor qilinganidan keyin oʻttiz kalendar kun ichida mahalliy mehnat organida ish qidirayotgan shaxs sifatida roʻyxatdan oʻtsa, ular mahalliy mehnat organi tomonidan berilgan maʼlumotnoma boʻyicha uchinchi oy uchun ham avvalgi ish joyidan oʻrtacha oylik ish haqi olish huquqiga ega boʻladi.

Ushbu moddaning birinchi va ikkinchi qismlarida koʻrsatilgan xodimlarga uch oylik davr tugagach maqbul keladigan ish topib berilmagan taqdirda, ular ishsiz shaxslar deb eʼtirof etiladi.

Ushbu moddaning birinchi va ikkinchi qismlarida koʻrsatilgan, mehnat shartnomasi bekor qilinganidan keyin oʻttiz kalendar kun ichida mahalliy mehnat organida roʻyxatga olingan hamda ishlab chiqarishdan ajralgan holda kasbi boʻyicha qayta oʻqitilayotgan yoki malakasini oshirayotgan xodimlarga mehnatga haq toʻlash eng kam miqdorining bir baravari miqdorida stipendiya toʻlanadi.

Tashkilotlardan ishdan boʻshatilgan hamda mahalliy mehnat organining yoʻllanmasi boʻyicha ishga qabul qilingan shaxslarni kasbga tayyorlashga, qayta tayyorlashga va ularning malakasini oshirishga doir xarajatlarni kompensatsiya qilish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Bandlikka koʻmaklashish davlat jamgʻarmasi mablagʻlari hisobidan ish beruvchiga har bir xodim uchun olti oy davomida har oyda bazaviy hisoblash miqdorining toʻrt baravarigacha miqdorda subsidiya ajratilishi mumkin.

Xodimning kasbga tayyorlashdan, qayta tayyorlashdan va malaka oshirishdan oʻtganligini tasdiqlovchi hujjatning koʻchirma nusxasini ish beruvchi oʻquv kursi yakunlanganidan keyin besh ish kuni ichida mahalliy mehnat organiga taqdim etmagan hollarda, mahalliy mehnat organi xodimni kasbga tayyorlashga, qayta tayyorlashga va uning malakasini oshirishga doir xarajatlarning oʻrnini qoplash uchun ajratilgan hamda ish beruvchi tashkilotga toʻlab berilgan subsidiyalarni qaytarish choralarini koʻradi.

Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisa natijasida yoki oʻziga bogʻliq boʻlmagan sabablarga koʻra kasb kasalligiga uchrash natijasida ishdan mahrum boʻlgan hamda ishga joylashishga va kasbga tayyorlashga, qayta tayyorlashga yoki malakasini oshirishga muhtoj boʻlgan shaxslar boʻshatilgan xodimlarga tenglashtiriladi.

Texnologiya, ishlab chiqarish va mehnatni tashkil etish oʻzgarishi sababli tashkilot xodimlarining soni yoki shtati oʻzgarganligi, ishlar (mahsulot, xizmatlar) hajmi qisqarganligi yoxud tashkilot tugatilganligi munosabati bilan boʻshatilgan, ishsiz deb eʼtirof etilgan, qonunchilikka muvofiq pensiyaga chiqish uchun talab etiladigan umumiy mehnat stajiga ega boʻlgan shaxslarga muddatidan oldin (qonunchilikda belgilangan umumiy asoslarga koʻra pensiya tayinlash muddatidan ikki yil avval) pensiyaga chiqish huquqi beriladi.

Ish beruvchi bankrot deb topilgan taqdirda, u bilan mehnat munosabatlarida boʻlgan xodimlar ish haqi va oʻzlariga tegishli boshqa toʻlovlar xususida majburiyatlar boʻyicha oʻzlarining talablari qanoatlantirilishi uchun boshqa barcha kreditorlarning talablariga nisbatan ustuvor huquqdan foydalanadi.

Tugatilayotgan tashkilotlarning mablagʻlari mavjud boʻlmagan taqdirda, ushbu Qonun 49-moddasining birinchi qismida koʻrsatilgan xodimlarga kompensatsiyalar toʻlash Oʻzbekiston Respublikasi Bandlikka koʻmaklashish davlat jamgʻarmasining mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi.

Tashkilotlarning tugatilishi, xodimlar soni (shtati) qisqartirilishi munosabati bilan boʻshatilgan, mehnat shartnomasi bekor qilinganidan keyin oʻttiz kalendar kun ichida mahalliy mehnat organlarida roʻyxatga olingan hamda ishlab chiqarishdan ajralgan holda kasbiy tayyorgarlikdan, qayta tayyorgarlikdan oʻtayotgan yoki malakasini oshirayotgan xodimlarga stipendiya mehnatga haq toʻlash eng kam miqdorining bir baravari miqdorida toʻlanadi.

Belgilangan tartibda ishsiz deb eʼtirof etilgan shaxslar ishsizlik nafaqasi olish huquqiga ega.

Ishsizlik nafaqasini toʻlash ishsiz shaxsning yashash joyi boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Bandlikka koʻmaklashish davlat jamgʻarmasi mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi.

Ishsizlik nafaqasiga soliq solinmaydi.