Ushbu Kodeks soliqlar va yigʻimlarni belgilash, joriy etish va bekor qilishga, hisoblab chiqarish hamda toʻlashga doir munosabatlarni, shuningdek soliq majburiyatlarini bajarish bilan bogʻliq munosabatlarni tartibga soladi.

Soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari ushbu Kodeksdan va qabul qilinishi ushbu Kodeksda toʻgʻridan-toʻgʻri nazarda tutilgan boshqa normativ-huquqiy hujjatlardan iborat.

Agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida Oʻzbekiston Respublikasining soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan boʻlsa, xalqaro shartnoma qoidalari qoʻllaniladi.

Normativ-huquqiy hujjat yoki uning bir qismi, agar mazkur hujjatga nisbatan quyidagi shartlardan hech boʻlmaganda bittasi bajarilsa, ushbu Kodeksning qoidalariga muvofiq emas deb topiladi:

1) ushbu Kodeksga muvofiq bunday hujjatlarni qabul qilish huquqiga ega boʻlmagan organ tomonidan qabul qilingan boʻlsa yoxud normativ-huquqiy hujjatlarni qabul qilishning belgilangan tartibi buzilgan holda qabul qilingan boʻlsa;

2) soliq munosabatlari subyektlarining ushbu Kodeksda nazarda tutilgan huquqlarini bekor qilsa yoki cheklasa;

3) soliq munosabatlari subyektlari harakatlarining ushbu Kodeksda belgilangan asoslarini, shartlarini, ketma-ketligini yoki tartibini oʻzgartirsa;

4) ushbu Kodeksda taqiqlangan harakatlarga ruxsat bersa yoki yoʻl qoʻysa;

5) ushbu Kodeksning normalariga yoki qoidalarining mazmuniga boshqacha tarzda zid boʻlsa.

Ushbu Kodeksga muvofiq boʻlmagan normativ-huquqiy hujjatni qabul qilgan organ yoki uning yuqori turuvchi organlari bu hujjatni bekor qilishga yoki unga zarur oʻzgartishlar kiritishga haqli. Bu organlar ushbu Kodeksga muvofiq boʻlmagan normativ-huquqiy hujjatni bekor qilishni yoki unga zarur oʻzgartishlar kiritishni rad etgan taqdirda, u sud tomonidan haqiqiy emas deb topilishi mumkin.

Normativ-huquqiy hujjat yoki uning qismi ular qabul qilingan sanadan eʼtiboran ushbu Kodeksga muvofiq emas deb topiladi.

Soliq solish, agar ushbu moddada boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, soliq majburiyatlari yuzaga kelgan paytda amalda boʻlgan qonun hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi.

Agar ushbu moddada boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari orqaga qaytish kuchiga ega emas va ular amalga kiritilganidan keyin yuzaga kelgan munosabatlarga nisbatan qoʻllaniladi.

Soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini buzganlik uchun javobgarlikni bekor qiladigan yoki yengillashtiradigan soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari orqaga qaytish kuchiga ega.

Soliqlar va yigʻimlarni bekor qilishni, soliqlar va yigʻimlar stavkalarini kamaytirishni, soliq toʻlovchilarning majburiyatlarini bekor qilishni yoki ularning ahvolini boshqacha tarzda yengillashtirishni nazarda tutuvchi soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari, agar bu soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida toʻgʻridan-toʻgʻri nazarda tutilgan boʻlsa, orqaga qaytish kuchiga ega boʻlishi mumkin, bundan ushbu moddaning uchinchi qismida nazarda tutilgan hollar mustasno.

Yangi soliqlar va yigʻimlar belgilanishini nazarda tutuvchi soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari rasman eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kamida uch oy oʻtgach amalga kiritiladi. Soliq imtiyozlarini bekor qilishni, yangi majburiyatlarni joriy etishni, soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini buzganlik uchun javobgarlik choralarini kuchaytirishni yoki soliq munosabatlari subyektlarining holatini boshqacha tarzda ogʻirlashtirishni nazarda tutuvchi soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari ham xuddi shunday tartibda amalga kiritiladi.

Soliqlar va yigʻimlar stavkalarining oʻzgartirilishini nazarda tutuvchi soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari, agar ularda kechroq muddat koʻrsatilmagan boʻlsa, ular rasman eʼlon qilingan oydan keyingi oyning birinchi kunidan eʼtiboran amalga kiritiladi.

Ushbu moddaning beshinchi va oltinchi qismlarida koʻrsatilmagan soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari, agar hujjatlarning oʻzida kechroq muddat koʻrsatilmagan boʻlsa, rasman eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida belgilangan muddatlar, roʻy berishi kerak boʻlgan voqea yoki sodir qilinishi kerak boʻlgan harakatni koʻrsatgan holda kalendar sana bilan yoki vaqtning yillar, choraklar, oylar yoki kunlar bilan hisoblanadigan oʻtish davri bilan aniqlanadi.

Kalendar sanadan yoki roʻy berishi kerak boʻlgan voqeadan keyingi kun soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida belgilangan muddatni hisoblash boshlanadigan kun deb hisoblanadi.

Yillar bilan hisoblanadigan muddat muddatning oxirgi yilining tegishli oyi va kunida tugaydi. Bunda ketma-ket keladigan oʻn ikki oydan iborat har qanday vaqt davri yil deb eʼtirof etiladi, bundan kalendar yil mustasno.

Choraklar bilan hisoblanadigan muddat muddatning oxirgi oyining tegishli kunida tugaydi. Bunda chorak uch kalendar oyga teng deb hisoblanadi, choraklar hisobi esa kalendar yil boshidan yuritiladi.

Oylar bilan hisoblanadigan muddat muddatning oxirgi oyining tegishli sanasida tugaydi.

Agar muddatning tamom boʻlishi tegishli sana mavjud boʻlmagan oyga toʻgʻri kelsa, muddat mazkur oyning oxirgi kunida tugaydi.

Kunlar bilan hisoblanadigan muddat, agar bu muddat kalendar kunlar bilan belgilanmagan boʻlsa, ish kunlari bilan hisoblanadi. Bunda qonun hujjatlariga muvofiq dam olish va (yoki) ish kuni boʻlmagan bayram kuni deb eʼtirof etilmaydigan kun ish kuni deb hisoblanadi.

Agar muddatning oxirgi kuni qonun hujjatlariga muvofiq dam olish va (yoki) ish kuni boʻlmagan kun deb eʼtirof etiladigan kunga toʻgʻri kelsa, dam olish kunidan va (yoki) ish kuni boʻlmagan kundan keyingi ish kuni muddatning tamom boʻlish kuni deb hisoblanadi.

Amalga oshirilishi uchun muddat belgilangan harakat muddatning oxirgi kuni soat 24 ga qadar bajarilishi mumkin.

Agar hujjatlar yoxud pul mablagʻlari aloqa tashkilotiga muddatning oxirgi kuni soat 24 ga qadar topshirilgan boʻlsa, muddat oʻtkazib yuborilmagan deb hisoblanadi.

Oʻzbekiston Respublikasining soliq solish masalalariga oid xalqaro shartnomalarini va xalqaro soliq huquqining umumiy normalarini qoʻllash ushbu moddada belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Oʻzbekiston Respublikasi tomonlardan biri boʻlgan, ikkiyoqlama soliq solishning oldini olish va soliqlarni toʻlashdan boʻyin tovlashni bartaraf etish masalalarini tartibga soladigan xalqaro shartnoma qoidalari shunday shartnomani tuzgan bir yoki ikkala davlatning soliq rezidentlariga nisbatan qoʻllaniladi.

Ushbu moddaning ikkinchi qismi qoidalari Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasi tuzilgan davlatning soliq rezidentiga nisbatan, agar soliq rezidenti ushbu xalqaro shartnoma qoidalaridan mazkur xalqaro shartnoma tuzilgan davlatning soliq rezidenti boʻlmagan boshqa shaxs manfaatlarini koʻzlab foydalansa, tatbiq etilmaydi.

Ushbu moddaning beshinchi — oʻn ikkinchi qismlari qoidalari Oʻzbekiston Respublikasi xalqaro shartnomasiga muvofiq toʻlov manbaidan daromad olish uchun haqiqiy huquqqa ega boʻlgan shaxsni aniqlash uchun qoʻllaniladi.

Yuridik shaxs tomonidan toʻlanadigan daromadlardan mustaqil ravishda foydalanish va (yoki) ularni tasarruf etish huquqiga ega boʻlgan shaxs yoxud uning manfaatlarini koʻzlab bunday daromadlarni tasarruf etishga vakolatli boʻlgan oʻzga shaxs ushbu daromadlarga nisbatan haqiqiy huquqqa ega boʻlgan shaxs deb topiladi. Bunda bu huquq ushbu yuridik shaxsda bevosita va (yoki) bilvosita ishtirok etish yoki uning ustidan nazorat boʻlganligi yoxud boshqa holatlar tufayli yuzaga kelganligi ahamiyatga ega emas.

Yuridik shaxs tashkil etmagan tuzilmaning daromadlariga nisbatan haqiqiy huquqqa ega boʻlgan shaxs xuddi shunday tartibda aniqlanadi.

Daromadlarga nisbatan haqiqiy huquqqa ega boʻlgan shaxsni aniqlashda ushbu moddaning beshinchi qismida koʻrsatilgan shaxslar tomonidan bajariladigan vazifalar, shuningdek ular qabul qiladigan tavakkalchiliklar inobatga olinadi.

Agar Oʻzbekiston Respublikasidagi manbalardan olinadigan daromadlarni tasarruf etishga nisbatan chet ellik shaxs cheklangan vakolatlarga ega boʻlsa, hech qanday boshqa vazifalarni bajarmasa va hech qanday tavakkalchilikni oʻz zimmasiga olmasa, bunday daromadlarni bevosita yoki bilvosita boshqa shaxsga toʻlagan (toʻliq yoki qisman) holda, ushbu boshqa shaxsning manfaatlarini koʻzlab mazkur daromadlarga nisbatan vositachilik vazifalarini amalga oshirsa, bu chet ellik shaxs Oʻzbekiston Respublikasidagi manbalardan olinadigan daromadlarga nisbatan haqiqiy huquqqa ega deb eʼtirof etilmaydi.

Oʻzbekiston Respublikasidagi manbalardan daromadlarni bunday daromadlarga nisbatan haqiqiy huquqqa ega boʻlmagan chet ellik shaxsga toʻlash chogʻida, agar toʻlov manbaiga bunday daromadlarga (ularning bir qismiga) nisbatan haqiqiy huquqqa ega shaxs maʼlum boʻlsa, toʻlanayotgan daromadga soliq solish quyidagi tartibda amalga oshiriladi:

1) agar toʻlanayotgan daromadlarga (ularning bir qismiga) nisbatan haqiqiy huquqqa ega boʻlgan shaxs Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidenti boʻlsa, toʻlanayotgan daromadga (uning bir qismiga) soliq solishi, Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidentlariga nisbatan ushbu Kodeks qoidalariga muvofiq amalga oshiriladi. Bunda toʻlanayotgan daromadlarga (ularning bir qismiga) taalluqli soliq, agar toʻlov manbai oʻzi hisobga olingan joydagi soliq organini xabardor qilgan boʻlsa, toʻlov manbai tomonidan ushlab qolinmaydi. Bunday xabardor qilish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan belgilanadi;

2) agar toʻlanayotgan daromadlarga (ularning bir qismiga) nisbatan haqiqiy huquqqa ega boʻlgan shaxs soliq solish masalalari boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi bilan amaldagi xalqaro shartnoma mavjud boʻlgan davlatning (hududning) soliq rezidenti boʻlsa, toʻlanayotgan daromadlarga (ularning bir qismiga) soliq solishga nisbatan mazkur xalqaro shartnoma qoidalari qoʻllaniladi.

Koʻrsatilgan qoidalar, basharti daromadlar toʻlanadigan va bu daromadlarga nisbatan haqiqiy huquqqa ega boʻlmagan shaxsning doimiy turgan joyi soliq solish masalalari boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi bilan amaldagi xalqaro shartnomaga ega boʻlgan davlat (hudud) boʻlsa, qoʻllaniladi.

Agar daromadlar toʻlanadigan va bu daromadlarga nisbatan haqiqiy huquqqa ega boʻlmagan shaxsning doimiy turgan joyi soliq solish masalalari boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi bilan amaldagi xalqaro shartnomaga ega boʻlmagan davlat (hudud) boʻlsa, soliq toʻlov manbaida mazkur Kodeks bilan belgilangan soliq stavkalari boʻyicha ushlab qolinadi. Agar bunday daromadlar ushbu daromadlarga nisbatan haqiqiy huquqqa ega boʻlmagan va bu daromadlarga (ularning bir qismiga) nisbatan haqiqiy huquqqa ega boʻlgan shaxs qaysi davlat (hudud) rezidenti ekanligi oʻziga maʼlum boʻlmagan shaxsga toʻlansa, toʻlov manbaidagi soliq ham soliq stavkalari boʻyicha ushlab qolinadi.

Xalqaro shartnomada Oʻzbekiston Respublikasi tomonidan belgilangan vakolatli organ Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasi qoidalariga muvofiq chet davlatning vakolatli organidan chet davlat soliq toʻlovchisi tomonidan Oʻzbekiston Respublikasida bajarilmagan soliq majburiyatlarini bajarishiga koʻmaklashish toʻgʻrisida soʻrashga haqli.

Soliq solish majburiylik, aniqlik va soliq organlarining soliq toʻlovchilar bilan hamkorligi, adolatlilik, soliq tizimining yagonaligi, oshkoralik va soliq toʻlovchining haqligi prezumpsiyasi prinsiplariga asoslanadi.

Har bir shaxs ushbu Kodeksda belgilangan soliqlar va unda nazarda tutilgan yigʻimlarni toʻlashi shart.

Hech kimga soliqlar va yigʻimlarning barcha alomatlariga ega boʻlgan, biroq ushbu Kodeksda nazarda tutilmagan yoxud uning normalari buzilgan holda belgilangan soliqlar va yigʻimlarni toʻlash majburiyati yuklatilishi mumkin emas.

Soliqlarni va yigʻimlarni belgilovchi soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari, agar ushbu Kodeksda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, soliq toʻlovchilarni hamda ushbu soliqlarning va yigʻimlarning boshqa barcha elementlarini, shu jumladan ularni toʻlash muddatlari va tartibini aniqlab berishi kerak.

Soliq organlari soliq munosabatlari doirasida soliq toʻlovchilar bilan soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini toʻgʻri bajarish maqsadida hamkorlik qilishi shart. Bunda soliq organlari soliq toʻlovchilarning qonuniy faoliyatiga asossiz toʻsiqlar yaratishga haqli emas, soliq toʻlovchilar esa soliq organlari oʻz vakolatlarini amalga oshirishi uchun shart-sharoit yaratishi kerak.

Soliqlar va yigʻimlar kamsitish xususiyatiga ega boʻlishi hamda ijtimoiy, irqiy, milliy, diniy va boshqa shu kabi mezonlardan kelib chiqqan holda qoʻllanilishi mumkin emas.

Mulkning shakliga, jismoniy shaxslarning fuqaroligiga yoki kapitalning kelib chiqish mamlakatiga qarab farqlangan soliq stavkalarini, soliq imtiyozlarini yoki boshqa afzalliklarni belgilashga yoʻl qoʻyilmaydi.

Fuqarolarning oʻz konstitutsiyaviy huquqlarini amalga oshirishiga toʻsqinlik qiladigan soliqlarni belgilashga yoʻl qoʻyilmaydi.

Soliq tizimi Oʻzbekiston Respublikasining butun hududida yagonadir.

Oʻzbekiston Respublikasining yagona iqtisodiy makonini buzuvchi, xususan, Oʻzbekiston Respublikasining hududi doirasida tovarlarning (xizmatlarning) yoki moliyaviy mablagʻlarning erkin muomalada boʻlishini bevosita yoki bilvosita cheklab qoʻyadigan soliqlar belgilanishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

Soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari rasman eʼlon qilinishi shart.

Rasman eʼlon qilinmagan soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari kuchga kiritilmagan hujjat sifatida huquqiy oqibatlarni keltirib chiqarmaydi.

Soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlaridagi barcha bartaraf etib boʻlmaydigan qarama-qarshiliklar va noaniqliklar soliq toʻlovchining foydasiga talqin etiladi.

Soliq solish maqsadida barcha bitimlar va soliq toʻlovchi kirishadigan boshqa iqtisodiy munosabatlar, ularning yuridik jihatdan rasmiylashtirilishi usulidan yoki shartnomaning nomlanishidan qatʼi nazar, oʻzining haqiqiy iqtisodiy mazmunidan kelib chiqqan holda hisobga olinishi kerak.

Agar bitimning yoki iqtisodiy munosabatlarning yuridik jihatdan rasmiylashtirilishi ularning haqiqatdagi iqtisodiy mazmuniga muvofiq boʻlmasa, soliq organlari soliq solish maqsadida bitimning yuridik tavsiflanishini, soliq toʻlovchining maqomini va (yoki) uning iqtisodiy faoliyati xususiyatini oʻzgartirishga haqli.

Qalbaki (koʻzboʻyamachilik uchun tuzilgan) bitimlar soliq solish maqsadida hisobga olinmaydi. Agar bunday bitimlar boshqa bitimlarni niqoblasa, soliqlarni hisoblash uchun haqiqiy bitimlarning iqtisodiy mazmuni va natijalari hisobga olinadi.

Agar bitimlarning yoki boshqa iqtisodiy munosabatlarning barcha ishtirokchilari oʻzlari tuzgan bitimlarning barcha shartlari va talablarini bajarayotgan boʻlsa, soliqqa oid boʻlmagan munosabatlarni tartibga soluvchi normativ-huquqiy hujjatlarda nazarda tutilgan qoidalarning ayrim buzilishlari soliq toʻlovchi tomonidan olingan daromadlarni yoki ularning qilgan xarajatlarini (koʻrgan zararlarini) soliq solish maqsadida eʼtirof etishni rad etish uchun asos boʻlib xizmat qilishi mumkin emas.

Agar soliq toʻlovchi yagona yoki ustuvor maqsadi soliq toʻlamaslik tarzidagi asossiz soliq nafi olishdan yoxud oʻzi toʻlaydigan soliqlarning summasini kamaytirishdan iborat boʻlgan operatsiyalarni yoki operatsiyalar ketma-ketligini amalga oshirsa, uning bunday harakatlari ushbu Kodeks maqsadlarida huquqni suiisteʼmol qilish deb eʼtirof etiladi.

Soliqlarning summalarini kamaytirishga oid sxema ham huquqni suiisteʼmol qilish deb eʼtirof etiladi, bunda ushbu kamaytirish bevosita yoki bilvosita maqsad yoxud oqibat boʻladi yoki maqsadlardan yoxud oqibatlardan biri boʻladi hamda bu maqsad yoki oqibat ikkinchi darajali boʻlmaydi. Soliqlarning summalarini kamaytirish soliq solish qamrovini bevosita yoki bilvosita oʻzgartirishni, soliq imtiyozlaridan foydalanishni yoki toʻlanishi lozim boʻlgan soliqlar summalarini boshqacha tarzda kamaytirishni oʻz ichiga oladi.

Huquq suiisteʼmol qilingan hollarda, soliq organlari soliq toʻlovchi toʻlashi lozim boʻlgan soliqlarning summalarini aniqlashda huquqni suiisteʼmol qilish alomatlariga ega boʻlgan ayrim operatsiyalarni yoki operatsiyalar ketma-ketligini eʼtiborga olmaslikka haqli. Shuningdek soliq organlari toʻlanishi lozim boʻlgan soliqlar summalarini bunday suiisteʼmollikning taʼsirini istisno etadigan tarzda oʻzgartirishga haqli.

Ushbu moddada koʻrsatilgan huquqni suiisteʼmol qilishning, bitim qalbakiligining (koʻzboʻyamachilik uchun tuzilganligining) holatlarini aniqlash, shuningdek ularning oqibatlarini qoʻllash soliq organlari tomonidan, soliq toʻlovchi norozi boʻlgan taqdirda esa, soliq organlarining daʼvosi boʻyicha sud tomonidan amalga oshiriladi.

Soliq munosabatlarida soliq toʻlovchilar kontragentlarni tanlash chogʻida ularning soliq organlarida soliq toʻlovchilar sifatida hisobga qoʻyilganligini, kontragentning ishbilarmonlik obroʻsini, ishlab chiqarish bazasi va xodimlari mavjudligini, moliyaviy holatini, bitim boʻyicha majburiyatlarni bajarish qobiliyatini tekshirib, lozim darajada ehtiyotkorlik qilishi shart.

Soliq toʻlovchi tomonidan uning oldidagi oʻz majburiyatlarini bajarmagan shaxslar bilan tuzilgan bitimlar boʻyicha qilingan xarajatlar (koʻrilgan zararlar), agar ushbu soliq toʻlovchi bitim tuzayotganda lozim darajada ehtiyotkorlik qilmagan boʻlsa, soliq solish maqsadida tan olinmaydi.

Soliq organlari soliq toʻlovchilarga kontragentlarning soliq organlarida soliq toʻlovchi sifatida hisobga qoʻyilganligi toʻgʻrisidagi axborotdan, shuningdek boshqa axborotdan Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan belgilangan tartibda foydalanish imkoniyatini beradi.

Soliq deganda ushbu Kodeksda belgilangan, Oʻzbekiston Respublikasining Davlat budjetiga yoki davlat maqsadli jamgʻarmasiga (bundan buyon matnda budjet tizimi deb yuritiladi) toʻlanadigan majburiy begʻaraz toʻlov tushuniladi.

Yigʻim deganda budjet tizimiga ushbu Kodeksda yoki boshqa qonun hujjatlarida belgilangan majburiy toʻlov tushuniladi, bu yigʻimning toʻlanishi uni toʻlovchi shaxsga nisbatan vakolatli organ yoki uning mansabdor shaxsi tomonidan yuridik ahamiyatga ega harakatlarni amalga oshirish, shu jumladan unga muayyan huquqlarni yoxud ruxsat etuvchi hujjatlarni berish shartlaridan biri boʻladi.

Shaxsning zimmasiga sud tartibida yuklatilgan jarimalar va boshqa toʻlovlar, shuningdek qonunda belgilangan hollarda mol-mulkni musodara qilish hamda boshqacha tarzda olib qoʻyish soliqlar yoki yigʻimlar jumlasiga kirmaydi.

Oʻzbekiston Respublikasi hududida quyidagi soliqlar belgilanadi:

1) qoʻshilgan qiymat soligʻi;

2) aksiz soligʻi;

3) foyda soligʻi;

4) jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligʻi;

5) yer qaʼridan foydalanganlik uchun soliq;

6) suv resurslaridan foydalanganlik uchun soliq;

7) mol-mulk soligʻi;

8) yer soligʻi;

9) ijtimoiy soliq.

Oʻzbekiston Respublikasi hududida yigʻimlar belgilanishi mumkin. Yigʻimlarni joriy etish, hisoblab chiqarish va toʻlash tartibi ushbu Kodeksda hamda boshqa qonun hujjatlarida belgilanadi.

Avtotransport yigʻimini hisoblab chiqarish va toʻlash tartibi ushbu Kodeks bilan tartibga solinadi.

Davlat bojini hisoblab chiqarish va undirish tartibi davlat boji toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida belgilanadi.

Soliq toʻlovchilarning ayrim toifalari uchun Oʻzbekiston Respublikasi hududida quyidagi maxsus soliq rejimlari belgilanadi:

1) aylanmadan olinadigan soliq;

2) mahsulot taqsimotiga oid bitimlar ishtirokchilariga soliq solishning alohida tartibi;

3) maxsus iqtisodiy zonalar ishtirokchilariga va ayrim toifadagi soliq toʻlovchilarga soliq solishning alohida tartibi.

Maxsus iqtisodiy zonalar ishtirokchilariga va ayrim toifadagi soliq toʻlovchilarga soliq solishning alohida tartibi qonun hujjatlarida yoki investitsiya bitimlarida nazarda tutilgan investitsiyalarni amalga oshirish hamda boshqa shartlarni bajarish bilan bogʻliq holda muayyan muddat uchun belgilanadi.

Maxsus soliq rejimlari ayrim soliqlarni toʻlashdan ozod etishni, pasaytirilgan soliq stavkalarini va boshqa soliq imtiyozlarini qoʻllashni nazarda tutishi mumkin.

Soliq toʻlovchilar, soliq agentlari va vakolatli organlar soliq munosabatlarining subyektlaridir.

Soliq organlari, ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hollarda, hujjatlarni elektron hujjat tarzida soliq toʻlovchining shaxsiy kabinetiga yuboradi. Yuborilgan hujjatlar soliq toʻlovchi tomonidan oʻqib chiqilganidan keyin, lekin ushbu hujjat joʻnatilgan sanadan eʼtiboran uch kundan kechiktirmay olingan deb hisoblanadi.

Agar soliq toʻlovchida soliq toʻlovchining shaxsiy kabineti mavjud boʻlmasa, hujjatlar buyurtma xat qilib pochta orqali yuboriladi va ular joʻnatilganidan soʻng besh kundan keyin olingan deb hisoblanadi.

Hujjatlar soliq toʻlovchiga yoki uning vakiliga shaxsan mazkur hujjatlar olingan sana koʻrsatilgan holda imzo qoʻydirib topshirilishi mumkin.

Soliq toʻlovchilar, ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hollarda, soliq organlariga hujjatlarni mazkur moddaning ikkinchi — toʻrtinchi qismlarida koʻrsatilganiga oʻxshash tartibda yuboradi. Bunda ushbu hujjatlar soliq organlariga soliq toʻlovchining shaxsiy kabineti orqali yuborilganda — joʻnatilgan kun, pochta orqali yuborilganda besh kundan keyin olingan deb hisoblanadi.

Ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hujjatlarning, elektron hujjat aylanishini taʼminlash uchun zarur boʻlgan hujjatlarning shakllari, mazkur hujjatlarning shakllarini toʻldirish tartibi, bunday hujjatlarni qogʻozda yoki telekommunikatsiya kanallari orqali elektron shaklda yoxud soliq toʻlovchining shaxsiy kabineti orqali yuborish hamda olish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan tasdiqlanadi.

Ushbu Kodeksga muvofiq zimmasiga belgilangan soliqlar hamda yigʻimlarni toʻlash majburiyati yuklatilgan yuridik va jismoniy shaxslar soliq toʻlovchilar deb eʼtirof etiladi.

Yuridik shaxslarning alohida boʻlinmalari mazkur shaxslarning soliqlar va yigʻimlarni toʻlash boʻyicha majburiyatlarini ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hollarda va tartibda ushbu alohida boʻlinmalar joylashgan yeri boʻyicha bajaradi.

Yirik soliq toʻlovchilar toifasiga kiritilgan soliq toʻlovchilar alohida boʻlinmalarni hisobga olib markazlashgan holda soliq hisobotini taqdim etadi va soliqlarni (yigʻimlarni) toʻlaydi.

Ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hollarda yuridik shaxs tashkil etmagan holdagi chet el tuzilmalari soliq toʻlovchilar deb eʼtirof etiladi.

Soliq toʻlovchilar quyidagi huquqlarga ega:

soliq organlaridan va boshqa vakolatli organlardan (ularning vakolatlari doirasida) amaldagi soliqlar toʻgʻrisida, soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlaridagi oʻzgarishlar haqida, soliqlarni hisoblab chiqarish va toʻlash tartibi toʻgʻrisida axborotni, soliq hisobotining va arizalarning shakllarini, shuningdek ularni toʻldirish tartibi haqida tushuntirishlarni bepul olish;

oʻz soliq majburiyatlarini bajarish yuzasidan soliq organlarida va boshqa vakolatli organlarda mavjud boʻlgan maʼlumotlarni olish;

ushbu Kodeksda belgilangan asoslar mavjud boʻlganda va tartibda soliq imtiyozlaridan foydalanish yoxud ulardan foydalanishni rad etish;

soliqlar, penyalar va jarimalarning ortiqcha toʻlangan yoki ortiqcha undirilgan summalarini oʻz vaqtida hisobga oʻtkazish yoki qaytarish;

ushbu Kodeksda belgilangan tartibda va shartlarda soliqlarni toʻlashni kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash;

soliq solish obyektlarini hisobga olishda, soliqlarni hisoblab chiqarish va toʻlashda oʻzlari yoʻl qoʻygan xatolarni mustaqil ravishda tuzatish;

ushbu Kodeksga muvofiq oʻz hududida oʻtkaziladigan sayyor soliq tekshiruvini va soliq auditini oʻtkazish chogʻida hozir boʻlish;

sayyor soliq tekshiruvi va soliq auditi materiallari bilan tanishish, shuningdek ushbu tekshiruvlarning dalolatnomalarini olish;

soliq tekshiruvini amalga oshiruvchi soliq organlariga soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarining ijrosiga taalluqli masalalar boʻyicha tushuntirishlar berish;

soliq organlari va boshqa vakolatli organlarning hamda ular mansabdor shaxslarining ushbu Kodeksga va (yoki) soliq toʻgʻrisidagi boshqa qonun hujjatlariga muvofiq boʻlmagan talablarini bajarmaslik;

soliq organlari va boshqa vakolatli organlarning normativ tusga ega boʻlmagan hujjatlari hamda qarorlari, ular mansabdor shaxslarining harakatlari (harakatsizligi) ustidan belgilangan tartibda shikoyat qilish;

soliq organlari va boshqa vakolatli organlarning qonunga xilof qarorlari yoki ular mansabdor shaxslarining noqonuniy harakatlari (harakatsizligi) tufayli yetkazilgan zararlarning oʻrni qoplanishini belgilangan tartibda talab qilish;

ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hollarda, soliq tekshiruvi materiallarini yoki soliq organlarining boshqa hujjatlarini koʻrib chiqish jarayonida ishtirok etish;

soliq munosabatlari masalalariga oid oʻz manfaatlarini shaxsan yoxud soliq maslahatchilari tashkiloti yoki boshqa oʻz vakillari orqali ifodalash;

soliq siriga rioya etish va uni saqlash.

Soliq toʻlovchilar ushbu Kodeksda va soliq toʻgʻrisidagi boshqa qonun hujjatlarida belgilangan oʻzga huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin.

Soliq toʻlovchining soliq munosabatlarida shaxsan ishtirok etishi uni vakilga ega boʻlish huquqidan mahrum etmaydi, xuddi shuningdek vakilning ishtirok etishi soliq toʻlovchini bunday munosabatlarda shaxsan ishtirok etish huquqidan mahrum etmaydi.

Soliq toʻlovchilarning huquqlari soliq organlari va boshqa vakolatli organlar mansabdor shaxslarining tegishli majburiyatlari bilan taʼminlanadi.

Soliq toʻlovchilarning huquqlarini taʼminlashga oid majburiyatlarni bajarmaganlik yoki lozim darajada bajarmaganlik Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlarida nazarda tutilgan javobgarlikka sabab boʻladi.

Soliq toʻlovchilar:

belgilangan soliqlar va yigʻimlarni oʻz vaqtida hamda toʻliq hajmda hisoblab chiqarishi va toʻlashi;

hujjatlarni koʻrib chiqish yoki tushuntirishlar berish zaruriyati toʻgʻrisida chaqiruv xatini olganida soliq organiga kelishi;

tovarlarni (xizmatlarni) realizatsiya qilishda xaridorga hisobvaraq-fakturalarni, cheklarni yoki ularga tenglashtirilgan boshqa hujjatlarni berishi;

soliq tekshiruvini oʻtkazayotgan soliq organlarining mansabdor shaxslariga soliqlarni hisoblab chiqarish va toʻlash uchun asos boʻlib xizmat qiladigan hujjatlar, shuningdek elektron manbalarda saqlanadigan tegishli axborot bilan tanishish imkoniyatini taʼminlashi;

soliq organlari va boshqa vakolatli organlarning qonuniy talablarini bajarishi, koʻrsatilgan organlarning va ular mansabdor shaxslarining qonuniy faoliyatiga toʻsqinlik qilmasligi;

agar ushbu Kodeksda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, soliq hisobotlarining va soliqlarni hisoblab chiqarish hamda toʻlash uchun zarur boʻlgan boshqa hujjatlarning tegishli soliqlarni toʻlash uchun belgilangan kalendar yildan keyingi besh yil mobaynida but saqlanishini taʼminlashi;

oʻzi soliq boʻyicha hisobga olingan joydagi soliq organlarini Oʻzbekiston Respublikasi yuridik shaxslaridagi va chet el yuridik shaxslaridagi ishtiroki toʻgʻrisida, agar ustav fondidagi (ustav kapitalidagi) ulushi 10 foizdan ortiq boʻlsa, xabardor etishi shart.

Yuridik shaxs boʻlgan soliq toʻlovchilar ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan majburiyatlardan tashqari, oʻzlari hisobga olingan joydagi soliq organlariga oʻzlarining barcha alohida boʻlinmalari toʻgʻrisida va alohida boʻlinmalarga oid ilgari xabar qilingan maʼlumotlaridagi oʻzgarishlar toʻgʻrisida alohida boʻlinma tashkil etilgan yoki mazkur maʼlumotlar oʻzgartirilgan kundan eʼtiboran bir oy ichida xabar qilishi shart.

Ushbu Kodeks bilan zimmasiga soliq hisobotini elektron shaklda taqdim etish majburiyati yuklatilgan shaxslar soliq organlari tomonidan soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari bilan tartibga solinadigan munosabatlardagi oʻz vakolatlarini amalga oshirish chogʻida foydalaniladigan hujjatlarning soliq organidan telekommunikatsiya aloqa tarmoqlari orqali elektron shaklda olinishini taʼminlashi kerak.

Ushbu Kodeksga muvofiq soliq solish obyekti deb eʼtirof etiladigan koʻchmas mulkka ega boʻlgan chet el yuridik shaxslari ushbu moddada nazarda tutilgan majburiyatlardan tashqari, koʻchmas mulk obyekti turgan joydagi soliq organiga ushbu chet el yuridik shaxsining ishtirokchilari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hollarda va tartibda xabar qilishi shart. Yuridik shaxs tashkil etmagan holdagi chet el tuzilmalari koʻrsatilgan holatlarda oʻz muassislari, benefitsiarlari va boshqaruvchilari haqidagi maʼlumotlarni xabar qilishi kerak. Chet el yuridik shaxsida (yuridik shaxs tashkil etmagan holdagi chet el tuzilmasida) ushbu qismda koʻrsatilgan bir nechta mol-mulk obyekti mavjud boʻlgan taqdirda, ushbu shaxs tanloviga koʻra, xabar mol-mulk obyektlarining biri turgan yerdagi soliq organiga taqdim etiladi.

Oʻzbekiston Respublikasining bojxona chegarasi orqali tovarlar olib oʻtilishi munosabati bilan soliqlar toʻlaydigan soliq toʻlovchilar zimmasida Oʻzbekiston Respublikasining bojxona toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida nazarda tutilgan majburiyatlar ham boʻladi.

Soliq toʻlovchilarning zimmasida qonun hujjatlariga muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin.

Ushbu Kodeksga muvofiq zimmasiga soliqlarni hisoblab chiqarish, soliq toʻlovchidan ushlab qolish va budjet tizimiga oʻtkazish majburiyati yuklatilgan shaxslar soliq agentlari deb eʼtirof etiladi.

Soliq agentlari, agar ushbu Kodeksda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, soliq toʻlovchilar kabi huquqlarga ega boʻladi.

Soliq agentlari:

soliqlarni toʻgʻri va oʻz vaqtida hisoblab chiqarishi, ushlab qolishi hamda budjet tizimiga oʻtkazishi;

soliq organlariga soliqni ushlab qolish imkoniyati yoʻqligi va soliq toʻlovchining soliq qarzi summasi toʻgʻrisida bunday holatlar soliq agentiga maʼlum boʻlgan kundan eʼtiboran bir oy ichida yozma ravishda yoki elektron shaklda xabar qilishi;

hisoblangan va toʻlangan daromadlarning, hisoblab chiqarilgan, ushlab qolingan va budjet tizimiga oʻtkazilgan soliqlarning hisobini har bir soliq toʻlovchi boʻyicha alohida yuritishi;

soliqlarning toʻgʻri hisoblab chiqarilishi, ushlab qolinishi va oʻtkazilishi ustidan nazoratni amalga oshirish uchun zarur boʻlgan hujjatlarni soliq organlariga taqdim etishi;

soliq hisobotlarining hamda soliqlarni hisoblab chiqarish, ushlab qolish va oʻtkazish uchun zarur boʻlgan boshqa hujjatlarning ushbu Kodeksning 88-moddasida nazar tutilgan daʼvo muddati mobaynida but saqlanishini taʼminlashi shart.

Soliq agentlarining zimmasida qonun hujjatlariga muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin.

Soliq toʻlovchi, agar ushbu Kodeksda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, soliq munosabatlarida qonuniy yoki vakolatli vakil orqali ishtirok etishga haqli.

Vakilning vakolatlari ushbu Kodeksga va boshqa qonun hujjatlariga muvofiq hujjatlar bilan tasdiqlangan boʻlishi kerak.

Yuridik shaxs boʻlgan soliq toʻlovchining qonuniy vakili deb ushbu yuridik shaxsga qonun yoki uning taʼsis hujjatlari asosida vakillik qilishga vakolatli shaxslar eʼtirof etiladi.

Jismoniy shaxs boʻlgan soliq toʻlovchining qonuniy vakili deb fuqarolik qonun hujjatlariga muvofiq uning vakillari sifatida faoliyat olib boradigan shaxslar eʼtirof etiladi.

Yuridik shaxs qonuniy vakillarining mazkur yuridik shaxsning soliq munosabatlarida ishtirok etishi munosabati bilan sodir etilgan harakatlari (harakatsizligi) ushbu yuridik shaxsning harakati (harakatsizligi) hisoblanadi.

Soliq toʻlovchi tomonidan belgilangan tartibda soliq organlari, bojxona organlari va soliq munosabatlarining boshqa ishtirokchilari bilan munosabatlarda oʻz manfaatlarini ifodalash vakolati berilgan soliq maslahatchilari tashkilotlari yoki boshqa shaxslar soliq toʻlovchining vakolatli vakillari boʻlishi mumkin.

Yuridik shaxs boʻlgan soliq toʻlovchining vakolatli vakili, agar ushbu Kodeksda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, oʻz vakolatlarini tuzilgan shartnoma yoki fuqarolik qonun hujjatlarida belgilangan tartibda beriladigan ishonchnoma asosida amalga oshiradi.

Jismoniy shaxs boʻlgan soliq toʻlovchining vakolatli vakili oʻz vakolatlarini fuqarolik qonun hujjatlariga muvofiq notarial tasdiqlangan ishonchnoma asosida amalga oshiradi.

Soliq, moliya, bojxona va boshqa davlat organlarining mansabdor shaxslari soliq toʻlovchining vakolatli vakillari boʻla olmaydi.

Soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining masʼul ishtirokchisi qonun asosida soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhi barcha ishtirokchilarining vakolatli vakili hisoblanadi.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tuzish toʻgʻrisidagi shartnoma qoidalaridan qatʼi nazar, ushbu guruhning masʼul ishtirokchisi quyidagilar bilan bogʻliq huquqiy munosabatlarda mazkur konsolidatsiyalashgan guruh ishtirokchilarining manfaatlarini ifodalashga haqli:

soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tuzish toʻgʻrisidagi shartnomani soliq organlarida roʻyxatdan oʻtkazish, shuningdek ushbu shartnomaga oʻzgartirish kiritish, shartnomaning amal qilish muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi qaror va uni tugatish bilan bogʻliq huquqiy munosabatlarda;

soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi ishtirokchisidan soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi uchun foyda soligʻi boʻyicha qarzlarni majburiy undirish bilan bogʻliq huquqiy munosabatlarda;

soliq organining mansabdor shaxsi tomonidan amalga oshirilgan harakatlar (harakatsizlik) xususiyati boʻyicha ular soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining ishtirokchisi boʻlgan yuridik shaxsning huquqlariga bevosita taʼsir qilsa.

Amal qilish muddati tugashi bilan soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tuzish toʻgʻrisidagi shartnoma muddatidan oldin bekor qilinganda yoki tugatilganda ushbu guruhning masʼul ishtirokchisi boʻlgan shaxs ushbu moddaning oʻninchi va oʻn birinchi qismlarida nazarda tutilgan vakolatlarini saqlab qoladi.

Soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining masʼul ishtirokchisi boʻlgan shaxslar mazkur guruh ishtirokchilarining manfaatlarini ifodalash boʻyicha ushbu Kodeks bilan oʻzlariga berilgan vakolatlarni qonun hujjatlarida belgilangan tartibda tuzilgan shartnoma yoki berilgan ishonchnoma asosida uchinchi shaxslarga berishga haqlidir.

Quyidagilar vakolatli organlardir:

soliq organlari — Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi, Yirik soliq toʻlovchilar boʻyicha hududlararo davlat soliq inspeksiyasi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar davlat soliq boshqarmalari, shuningdek tumanlar (shaharlar) davlat soliq inspeksiyalari;

bojxona organlari — Oʻzbekiston Respublikasi Davlat bojxona qoʻmitasi, Davlat bojxona qoʻmitasining Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar, Toshkent shahri boʻyicha boshqarmalari, “Toshkent — AERO” maxsus bojxona kompleksi va bojxona postlari;

yigʻimlarni undirish funksiyasini amalga oshiruvchi davlat organlari va tashkilotlar.

Soliq organlari quyidagilarga haqli:

soliq toʻlovchilardan va uchinchi shaxslardan soliqlarni va yigʻimlarni hisoblab chiqarish hamda toʻlash uchun zarur boʻlgan hujjatlar va maʼlumotlarni (axborotni), shu jumladan elektron tarzda taqdim etishini talab qilish;

ushbu Kodeksda belgilangan tartibda soliq tekshiruvlari va boshqa soliq nazorati tadbirlarini oʻtkazish;

hududni, ishlab chiqarish, omborxona, savdo binolarini va boshqa binolarni, shu jumladan soliq toʻlovchi daromad olish uchun foydalanadigan yoki soliq solish obyektlarini saqlash bilan bogʻliq joylarni koʻzdan kechirish;

mol-mulkni inventarizatsiya qilish va bajarilgan ishlar, koʻrsatilgan xizmatlarning nazorat oʻlchovlarini oʻtkazish;

qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollarda kassani va tovar-moddiy boyliklar hamda hujjatlar saqlanadigan joylarni ikki kundan ortiq boʻlmagan muddatga, ikki kundan ortiq muddatga esa, sud qarori boʻyicha muhrlash;

soliqlarni va yigʻimlarni hisoblab chiqarish bilan bogʻliq hujjatlarni va elektron axborot jismlarini olib qoʻyish;

foto- va videotasvirga tushirish, tushuntirishlar hamda boshqa maʼlumotlarni olish;

tarjimonni, ekspertni jalb etish va ekspertiza tayinlash;

soliq toʻlovchi hisob hujjatlarini yoʻqotgan yoki yoʻq qilgan hollarda soliq toʻlovchi toʻgʻrisidagi oʻzida mavjud axborot, shuningdek boshqa shu kabi soliq toʻlovchilar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar asosida soliqlar summasini hisob-kitob orqali mustaqil ravishda aniqlash;

oʻzaro kelishuv asosida soliq monitoringida ishtirok etayotgan soliq toʻlovchi tomonidan soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga rioya etilishi, soliqlarni hisoblab chiqarishning toʻgʻriligi, toʻliqligi va oʻz vaqtida toʻlanishi yuzasidan soliq monitoringini oʻtkazish;

soliq qarzini majburiy undirish choralarini koʻrish;

soliqqa oid huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrib chiqish va moliyaviy sanksiyalar qoʻllash;

soliq huquqbuzarliklarining aniqlangan holatlari boʻyicha tovar-moddiy boyliklarni belgilangan tartibda davlat daromadiga oʻtkazish. Yuridik shaxs boʻlgan soliq toʻlovchilar va yakka tartibdagi tadbirkorlarning tovar-moddiy boyliklarini davlat daromadiga oʻtkazish sud tartibida amalga oshiriladi;

soliq toʻlovchilarga nisbatan ular tomonidan noqonuniy olingan mablagʻlarni davlat daromadiga undirish toʻgʻrisida sudlarga daʼvolar kiritish;

hujjatlarning davlat tiliga tarjima qilinishini talab qilish;

soliq toʻlovchilarni va soliq agentlarini yozma bildirish asosida soliq organlariga ular tomonidan soliqlarni toʻlash (ushlab qolish va oʻtkazish) yuzasidan yoki soliq tekshiruvi bilan bogʻliq ravishda, shuningdek ular tomonidan soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarining bajarilishi bilan bogʻliq boshqa hollarda tushuntirishlar berishga chaqirish;

ushbu Kodeksda nazarda tutilgan tartibda soliq toʻlovchining yoki soliq agentining bankdagi hisobvaraqlari boʻyicha operatsiyalarni toʻxtatib turish va ularning mol-mulkini xatlab qoʻyish;

soliq toʻlovchilar va ularning vakillaridan, soliq agentlaridan soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarining aniqlangan buzilishlarini bartaraf etishni talab qilish hamda ushbu talablarning bajarilishini nazorat qilish;

ushbu Kodeksda belgilangan majburiyatlarning banklar tomonidan bajarilishini nazorat qilish.

Soliq organlari qonunga muvofiq boshqa huquqlarni ham amalga oshirishi mumkin.

Soliq organlari:

soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga rioya etishi;

soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga rioya etilishi, soliqlar va yigʻimlarning toʻgʻri hisoblab chiqarilishi, toʻliq hamda oʻz vaqtida toʻlanishi ustidan nazoratni amalga oshirishi;

soliq toʻlovchilar, soliq solish obyektlari va soliq solish bilan bogʻliq obyektlar, hisoblangan va toʻlangan soliqlar toʻliq va oʻz vaqtida hisobga olinishini taʼminlashi;

soliq tekshiruvlarini oʻtkazishda soliq toʻlovchilarga ularning huquqlari va majburiyatlari toʻgʻrisida maʼlumot berishi, shuningdek oʻtkazilgan tekshirishlar natijalari toʻgʻrisida xabardor qilishi;

soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasining rasmiy veb-saytida oʻz vaqtida eʼlon qilishi;

soliq toʻlovchilarga soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini ijro etishida yordam berishi, soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari normalarini va soliq imtiyozlarini qoʻllash tartibini tushuntirishi;

soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari buzilganligi faktlarini tahlil qilishi va baholashi, soliqqa oid huquqbuzarliklarga olib keladigan sabablar va sharoitlarni bartaraf etish toʻgʻrisidagi takliflarni tegishli davlat organlariga kiritishi;

huquqni muhofaza qiluvchi organlar bilan birgalikda soliqqa oid huquqbuzarliklarga qarshi kurashishga doir uzoq muddatli va joriy dasturlarni ishlab chiqishi hamda amalga oshirishi;

soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari buzilganligi toʻgʻrisidagi arizalarni, xabarlarni va boshqa axborotni oʻrganishi;

davlat daromadiga oʻtkazilgan mol-mulkni realizatsiya qilishdan pul mablagʻlarining toʻliq va oʻz vaqtida tushishini nazorat qilishi;

masalani hal etish soliq organlari vakolatlari doirasiga kirmaydigan hollarda soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarining buzilishi faktlari boʻyicha materiallarni huquqni muhofaza qiluvchi organlarga topshirishi;

oʻz vakolatlari doirasida valyuta va eksport-import operatsiyalarini amalga oshirishning belgilangan tartibiga rioya etilishi ustidan nazorat qilishi;

soliq siriga rioya etishi va uning saqlanishini taʼminlashi;

soliq toʻlovchining talabiga binoan soliqlarni toʻlash boʻyicha soliq majburiyatining bajarilishi yuzasidan solishtirma dalolatnoma tuzishi;

ushbu Kodeksga muvofiq soliq qarzi summasini soʻzsiz undirishi;

yuridik va jismoniy shaxslarni, shu jumladan Oʻzbekiston Respublikasi norezidentlarini hisobga olishi, ularga soliq toʻlovchilarning identifikatsiya raqamini berishi hamda bu haqda statistika va roʻyxatdan oʻtkazuvchi organlarga rasmiy ravishda maʼlum qilishi;

soliq toʻlovchining talabiga binoan uning soliq organlarida hisobga qoʻyilganligini tasdiqlovchi maʼlumotnomani berishi;

soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini qoʻllash masalalari yuzasidan Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligining yozma tushuntirishlariga amal qilishi shart.

Soliq organlarining zimmasida qonun hujjatlariga muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin.

Bojxona organlari tovarlarni va avtotransport vositalarini Oʻzbekiston Respublikasining bojxona chegarasi orqali olib oʻtish chogʻida bojxona toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga, ushbu Kodeksga va boshqa qonun hujjatlariga muvofiq soliqlar va yigʻimlarni undirish boʻyicha huquqlardan foydalanadi hamda vazifalarni bajaradi.

Yigʻimlarni undirishga doir vazifalarni amalga oshiruvchi davlat organlari va tashkilotlarning huquqlari hamda majburiyatlari ushbu Kodeks va boshqa qonun hujjatlari bilan tartibga solinadi.

Vakolatli organlar tomonidan olingan soliq toʻlovchi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar soliq sirini tashkil etadi, quyidagilar bundan mustasno:

1) hamma foydalanishi mumkin boʻlgan, shu jumladan egasining roziligi bilan shunday foydalanish imkoni yaratilgan maʼlumotlar;

2) soliq toʻlovchining identifikatsiya raqami toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;

3) soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarining buzilishlari va bu qoidabuzarliklar uchun javobgarlik choralari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;

4) soliq toʻlovchilar tomonidan qoʻllaniladigan soliq rejimlari va qoʻshilgan qiymat soligʻini toʻlovchilar sifatida hisobga qoʻyilganlik toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;

5) toʻlangan soliqlarning va soliq qarzining summalari haqidagi maʼlumotlar;

6) yuridik shaxsning ishtirokchilari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;

7) xodimlarning roʻyxatdagi oʻrtacha soni toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;

8) moliyaviy hisobot maʼlumotlari boʻyicha daromadlar va xarajatlar summalari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar.

Soliq siri davlat organlari, ularning mansabdor shaxslari, jalb etiladigan mutaxassislar va ekspertlar tomonidan oshkor etilishi mumkin emas, bundan qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollar mustasno.

Soliq sirini oshkor etish jumlasiga, xususan, soliq toʻlovchining tijorat sirini (ishlab chiqarish sirini) tashkil etuvchi va davlat organining mansabdor shaxsiga, jalb etilgan mutaxassisga yoki ekspertga ular oʻz majburiyatlarini bajarishi chogʻida maʼlum boʻlib qolgan axborotdan foydalanish yoki uni boshqa shaxsga berish kiradi.

Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga muvofiq boshqa davlatlarning soliq organlariga yoki boshqa tegishli organlariga soliq toʻlovchi toʻgʻrisida soʻralgan maʼlumotlarni taqdim etish soliq sirini oshkor etish sirasiga kirmaydi.

Davlat organlariga kelib tushgan soliq sirini tashkil etuvchi maʼlumotlar maxsus saqlash va foydalanish rejimiga ega.

Soliq sirini tashkil etuvchi maʼlumotlardan Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan belgilanadigan mansabdor shaxslar foydalanish huquqiga ega.

Soliq sirini tashkil etuvchi maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan hujjatlarning yoʻqotilishi yoki bunday maʼlumotlarning oshkor etilishi qonunda nazarda tutilgan javobgarlikka sabab boʻladi.

Ushbu moddaning qoidalari Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tasarrufidagi, soliq toʻlovchilar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni kiritadigan va ularga ishlov beradigan tashkilotlar tomonidan olingan maʼlumotlarga, shuningdek mazkur tashkilotlarning xodimlariga nisbatan tatbiq etiladi.

Oʻzbekiston Respublikasining fuqarolari, chet davlatlarning fuqarolari, shuningdek fuqaroligi boʻlmagan shaxslar jismoniy shaxslardir.

Tegishli maqomi oʻziga nisbatan belgilangan soliq davri boshlanadigan yoki tugaydigan har qanday ketma-ket oʻn ikki oylik davr davomida jami bir yuz sakson uch kalendar kundan koʻproq Oʻzbekiston Respublikasida haqiqatda boʻlgan jismoniy shaxslar Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidentlari deb eʼtirof etiladi.

Ushbu moddaning ikkinchi qismi qoidalari mazkur moddada belgilangan xususiyatlarni va Oʻzbekiston Respublikasining soliq solish masalalariga doir xalqaro shartnomalari qoidalarini hisobga olgan holda qoʻllaniladi.

Agar jismoniy shaxs tegishli soliq davrida Oʻzbekiston Respublikasida jami bir yuz sakson uch kundan kam boʻlib, biroq ushbu turish muddati uning boshqa biror-bir davlatda turgan muddatidan koʻproq boʻlsa ham, u Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidenti deb eʼtirof etiladi.

Agar jismoniy shaxs ushbu moddaning ikkinchi qismida koʻrsatilgan oʻn ikki oylik muddat tugagunga qadar soliq organlariga uzoq muddatli mehnat shartnomasini yoki ushbu moddaning ikkinchi — toʻrtinchi qismlarida nazarda tutilgan shartlar bajarilishini tasdiqlovchi boshqa hujjatni taqdim etsa, oʻzining arizasiga binoan Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidenti deb eʼtirof etilishi mumkin.

Jismoniy shaxsning Oʻzbekiston Respublikasida haqiqatan boʻlib turishi davri uning qisqa muddatli (olti oydan kam) davolanish yoki oʻqish uchun Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqariga chiqqan davrida uzilmaydi.

Ushbu modda maqsadlarida chet davlat fuqarosi yoki fuqaroligi boʻlmagan shaxsning quyidagi davrlar mobaynida boʻlgan vaqti uning Oʻzbekiston Respublikasida haqiqatda boʻlgan vaqtiga taalluqli hisoblanmaydi:

1) diplomatik yoki konsullik maqomiga ega shaxs sifatida boʻlgan davri;

2) Oʻzbekiston Respublikasi ishtirokchisi boʻlgan, xalqaro shartnoma boʻyicha tuzilgan xalqaro tashkilotning xodimi sifatida boʻlgan davri;

3) tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanmagan taqdirda, ushbu moddaning 1 va 2-bandlarida koʻrsatilgan shaxslar oilasining aʼzosi sifatida boʻlgan davri.

Oʻzbekiston Respublikasida haqiqatan qancha vaqt boʻlganligidan qatʼi nazar, chet elda xizmatni oʻtayotgan Oʻzbekiston Respublikasining harbiy xizmatchilari, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasidan tashqarida ishlash uchun xizmat safariga yuborilgan davlat hokimiyati organlarining xodimlari Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidentlari deb eʼtirof etiladi.

Oʻzbekiston Respublikasi hududida haqiqatda boʻlib turganlikni tasdiqlash uchun Oʻzbekiston Respublikasiga kirish (Oʻzbekiston Respublikasidan chiqish) kuni chet davlatlarning davlat chegaralarini kesib oʻtganlik toʻgʻrisidagi belgi asosida aniqlanadi. Bunday belgi Oʻzbekiston Respublikasining va (yoki) chet davlatning chegara nazoratini amalga oshiruvchi vakolatli organi tomonidan shaxsni tasdiqlovchi hujjatlarga va (yoki) Oʻzbekiston Respublikasiga kirish (Oʻzbekiston Respublikasidan chiqish) hujjatlariga qoʻyiladi. Shuningdek shaxsning Oʻzbekiston Respublikasi hududida haqiqatda boʻlib turganligi davlat organlari va tashkilotlar tomonidan qonun hujjatlarida belgilangan tartibda taqdim etilgan, soliq organida mavjud boʻlgan maʼlumotlar asosida ham aniqlanishi mumkin.

Agar ushbu moddaning toʻqqizinchi qismi qoidalari jismoniy shaxsning Oʻzbekiston Respublikasi hududida haqiqatan ham boʻlib turganlik vaqtini aniq belgilash imkonini bermasa, jismoniy shaxs soliq organiga oʻzining kalendar yil (yillar) davomida haqiqatda boʻlib turgan joyini tasdiqlovchi hujjatlarni (ularning koʻchirma nusxalarini), shuningdek oʻzining haqiqatda boʻlib turgan joyini aniqlash uchun asos boʻlib xizmat qilishi mumkin boʻlgan har qanday boshqa hujjatlarni (yoki ularning koʻchirma nusxalarini) taqdim etadi:

1) shaxsni tasdiqlovchi hujjat;

2) belgilangan tartibda rasmiylashtirilgan Oʻzbekiston Respublikasida vaqtincha yashash uchun ruxsatnoma;

3) haqiqatda boʻlib turgan joyini tasdiqlovchi hujjatlar.

Agar ushbu moddaning qoidalariga yoki Oʻzbekiston Respublikasining soliq solish masalalari boʻyicha xalqaro shartnomalariga muvofiq, bir vaqtning oʻzida jismoniy shaxsni ham Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidenti, ham chet davlatning soliq rezidenti deb tan olish uchun asoslar boʻlsa, uning soliq rezidentligi shunday xalqaro shartnomaning qoidalariga muvofiq jismoniy shaxs hayotiy manfaatlarining markazi asosida belgilanadi. Bunda quyidagi shartlardan hech boʻlmaganda bittasi bajarilgan taqdirda, jismoniy shaxs hayotiy manfaatlarining markazi Oʻzbekiston Respublikasida deb eʼtirof etiladi:

1) jismoniy shaxsning eri (xotini) va (yoki) yaqin qarindoshlari Oʻzbekiston Respublikasida yashasa;

2) Oʻzbekiston Respublikasida jismoniy shaxsga va (yoki) uning eriga (xotiniga) va (yoki) uning yaqin qarindoshlariga mulk huquqida yoki boshqa asoslarda tegishli boʻlgan, istalgan vaqtda uning yashashi va (yoki) eri (xotini) va (yoki) uning yaqin qarindoshlari yashashi mumkin boʻlgan koʻchmas mulkning mavjudligi.

Agar jismoniy shaxsning Oʻzbekiston Respublikasi hududida yashash joyi mavjud boʻlmasa, ushbu Kodeksning maqsadlari uchun yashash joyi bu jismoniy shaxsning iltimosiga binoan uning boʻlib turgan joyi boʻyicha belgilanishi mumkin. Bunda jismoniy shaxsning Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida belgilangan tartibda vaqtincha yashab turgan va roʻyxatdan oʻtgan joyi (manzili) jismoniy shaxsning boʻlib turgan joyi hisoblanadi.

Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidentlari boʻlmagan jismoniy shaxslar Oʻzbekiston Respublikasining norezidentlari deb eʼtirof etiladi.

Belgilangan tartibda roʻyxatdan oʻtgan va yuridik shaxs tashkil etmagan holda tadbirkorlik faoliyatini amalga oshiradigan jismoniy shaxs yakka tartibdagi tadbirkor hisoblanadi.

Yuridik shaxs tashkil etmagan holda tadbirkorlik faoliyatini amalga oshiruvchi, biroq yakka tartibdagi tadbirkor sifatida roʻyxatdan oʻtmagan jismoniy shaxslarga soliq solish va ularga nisbatan javobgarlik choralarini qoʻllash maqsadida yakka tartibdagi tadbirkor sifatida qaraladi.

Quyidagilar yuridik shaxslardir:

1) Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlariga muvofiq tashkil etilgan yuridik shaxslar (Oʻzbekiston Respublikasining yuridik shaxslari);

2) chet davlatlarning qonun hujjatlariga muvofiq tashkil etilgan, fuqarolik huquqiy layoqatiga ega boʻlgan chet el yuridik shaxslari (shu jumladan kompaniyalar va boshqa korporativ tuzilmalar);

3) xalqaro tashkilotlar.

Yuridik shaxsning hududiy jihatdan alohida boʻlgan, turgan yeri boʻyicha doimiy ish joylari jihozlangan har qanday boʻlinmasi Oʻzbekiston Respublikasi yuridik shaxsining alohida boʻlinmasidir.

Yuridik shaxsning alohida boʻlinmasini eʼtirof etish, unga qanday vakolatlar berilganligidan va uning tashkil etilishi boʻyicha yuridik shaxsning taʼsis hujjatlarida yoki boshqa tashkiliy-boshqaruv hujjatlarida aks ettirilganligi yoki aks ettirilmaganligidan qatʼi nazar, amalga oshiriladi.

Agar ish joyi bir oydan ortiq muddatga yaratilgan boʻlsa, u doimiy hisoblanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi yuridik shaxsi alohida boʻlinmasining joylashgan yeri ushbu yuridik shaxs mazkur alohida boʻlinma orqali faoliyat olib boradigan joydir.

Quyidagi yuridik shaxslar Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidentlaridir:

1) Oʻzbekiston Respublikasining yuridik shaxslari;

2) Oʻzbekiston Respublikasining soliq solish masalalari boʻyicha xalqaro shartnomalariga muvofiq ushbu xalqaro shartnomalarni qoʻllash maqsadlari uchun Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidentlari deb eʼtirof etilgan chet el yuridik shaxslari;

3) haqiqatdagi boshqaruv joyi Oʻzbekiston Respublikasi boʻlgan chet el yuridik shaxslari, agar Oʻzbekiston Respublikasining soliq masalalari boʻyicha xalqaro shartnomasida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa.

Ushbu moddaning birinchi qismi 3-bandining maqsadlari uchun chet el yuridik shaxsi haqiqatda boshqariladigan joy ushbu Kodeksning 34-moddasi qoidalariga muvofiq belgilanadi.

Investitsiya fondining (pay fondining yoki jamoaviy investitsiyalarni amalga oshirish boshqa shaklining) boshqaruvchi kompaniyasini Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidenti deb eʼtirof etish ushbu investitsiya fondini (pay fondini yoki jamoaviy investitsiyalarni amalga oshirishning boshqa shaklini) Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidenti deb eʼtirof etish uchun asos boʻlmaydi. Mazkur fondlar (jamoaviy investitsiyalarni amalga oshirishning boshqa shakllari) boshqaruvchi sheriklar yoki boshqa shaxslar tomonidan boshqarilgan taqdirda ham shunday qoidalar qoʻllaniladi.

Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidentlari boʻlmagan yuridik shaxslar Oʻzbekiston Respublikasining norezidentlari deb eʼtirof etiladi.

Quyidagi shartlardan hech boʻlmaganda bittasiga rioya qilingan taqdirda, Oʻzbekiston Respublikasi chet el yuridik shaxsi haqiqatda boshqariladigan joy deb eʼtirof etiladi:

1) uning ijro etuvchi organi (ijro etuvchi organlari) oʻz faoliyatini ushbu yuridik shaxsga nisbatan muntazam ravishda Oʻzbekiston Respublikasidan turib amalga oshiradi. Bunda Oʻzbekiston Respublikasidagi faoliyatning boshqa davlatdagiga (davlatlardagiga) nisbatan sezilarli darajada kam hajmda amalga oshirilishi faoliyatni muntazam ravishda amalga oshirish deb eʼtirof etilmaydi;

2) uning asosiy (rahbar) mansabdor shaxslari (faoliyatni rejalashtirish va nazorat qilishga, korxona faoliyatini boshqarishga va buning uchun javobgarlikni oʻz zimmasiga olishga vakolatli boʻlgan shaxslari) ushbu yuridik shaxsni rahbarlik asosida boshqarishni asosan Oʻzbekiston Respublikasida amalga oshiradi. Bunda rahbarlik asosida boshqarish jumlasiga, xususan, ushbu chet el yuridik shaxsining joriy faoliyatiga doir boʻlgan, boshqaruvning ijro organlari vakolatlariga kiradigan masalalar boʻyicha qarorlar qabul qilish va boshqa harakatlarni amalga oshirish kiradi.

Oʻzbekiston Respublikasida quyidagi faoliyatni amalga oshirish Oʻzbekiston Respublikasining chet el yuridik shaxsini haqiqatda boshqarish joyi sifatida eʼtirof etishga sabab boʻlmaydi:

1) aksiyadorlar (ishtirokchilar) umumiy yigʻilishining vakolatiga kiradigan masalalar boʻyicha qarorlar tayyorlash va (yoki) qabul qilish;

2) direktorlar kengashining majlisini oʻtkazishga tayyorgarlik koʻrish;

3) chet el yuridik shaxsining faoliyatini rejalashtirish va nazorat qilish doirasida alohida funksiyalarni amalga oshirish.

Alohida funksiyalarni amalga oshirishga, xususan, strategik rejalashtirish, budjetlashtirish, konsolidatsiyalashgan moliyaviy hamda boshqaruv hisobotini tayyorlash va tuzish, ushbu chet el yuridik shaxsining faoliyatini tahlil qilish, ichki audit hamda ichki nazorat, shuningdek standartlar, uslubiyatlar va (yoki) siyosatlarni qabul qilish (maʼqullash) kiradi.

Chet el yuridik shaxsining faoliyatiga nisbatan quyidagi shartlarga bir vaqtning oʻzida rioya etilgan taqdirda Oʻzbekiston Respublikasi ushbu yuridik shaxs haqiqatda boshqariladigan joy deb eʼtirof etilmaydi:

1) faoliyat oʻzi doimiy joylashgan yerdagi davlatda (uning hududida) oʻzining malakali xodimlari va aktivlaridan foydalangan holda amalga oshirilganda;

2) faoliyat Oʻzbekiston Respublikasi bilan soliq solish masalalariga doir amaldagi xalqaro shartnomaga ega boʻlgan chet davlat hududida amalga oshirilganda.

Ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan shartlarning bajarilganligi hujjatlar bilan tasdiqlanishi kerak.

Agar ushbu moddaning birinchi qismi 1-bandida va (yoki) 2-bandida belgilangan shartlar bir vaqtning oʻzida ham Oʻzbekiston Respublikasiga nisbatan, ham biror-bir chet davlatga nisbatan bajarilayotganligi hujjatlar bilan tasdiqlansa, agar chet el yuridik shaxsiga nisbatan quyidagi shartlardan hech boʻlmaganda bittasi bajarilayotgan boʻlsa, Oʻzbekiston Respublikasi chet el yuridik shaxsi haqiqatda boshqarilayotgan joy deb eʼtirof etiladi:

1) buxgalteriya yoki boshqaruv hisobini yuritish (bundan konsolidatsiyalashgan moliyaviy hamda boshqaruv hisobotlarini tayyorlash va tuzishga, shuningdek uning faoliyatini tahlil qilishga doir harakatlar mustasno) Oʻzbekiston Respublikasida amalga oshirilayotgan boʻlsa;

2) ish yuritish Oʻzbekiston Respublikasida amalga oshirilayotgan boʻlsa;

3) xodimlarni operativ boshqarish Oʻzbekiston Respublikasida amalga oshirilayotgan boʻlsa.

Chet davlatning qonun hujjatlariga muvofiq yuridik shaxs tashkil etmagan holda tashkil etilgan va oʻz ishtirokchilarining (paychilarning, ishonch bildiruvchilarning yoki boshqa shaxslarning) yoxud boshqa benefitsiarlarning manfaatlarini koʻzlab daromad (foyda) olishga qaratilgan faoliyatni amalga oshirish huquqiga ega boʻlgan tashkiliy tuzilma yuridik shaxsni tashkil etmagan chet el tuzilmasidir.

Yuridik shaxsni tashkil etmagan chet el tuzilmalari jumlasiga, xususan, fondlar, sherikliklar, shirkatlar, trastlar, jamoaviy investitsiyalar va (yoki) ishonchli boshqaruvning boshqa shakllari kiradi.

Ushbu Kodeksning maqsadlarida chet el yuridik shaxsi Oʻzbekiston Respublikasidagi tadbirkorlik faoliyatini toʻliq yoki qisman qaysi doimiy faoliyat joyida amalga oshirayotgan boʻlsa, oʻsha joy chet el yuridik shaxsining Oʻzbekiston Respublikasidagi doimiy muassasasi deb eʼtirof etiladi.

Doimiy muassasa deganda quyidagilar tushuniladi, chunonchi:

1) har qanday boshqaruv joyi, filial, boʻlinma, byuro, idora, ofis, xona, agentlik, fabrika, ustaxona, sex, laboratoriya;

2) tovarni ishlab chiqarish, qayta ishlash, butlash, qadoqlash va oʻrab-joylash amalga oshiriladigan joy;

3) savdo shoxobchasi sifatida foydalaniladigan har qanday joy, shu jumladan ombor;

4) kon (shaxta), neft yoki gaz qudugʻi, karyer yoki tabiiy resurslar qazib olinadigan boshqa har qanday joy;

5) tabiiy resurslarni oʻrganish (qidirish), ishlatish, qazib olish va (yoki) ulardan foydalanish uchun qoʻllaniladigan qurilma yoki inshoot (shu jumladan uni montaj qilish), faqat qurilma yoki inshoot bir yuz sakson uch kundan ortiq muddat mobaynida foydalanilayotgan boʻlishi yoki foydalanish uchun tayyor boʻlishi shart;

6) quvur, gaz quvuri bilan bogʻliq faoliyat (shu jumladan nazorat yoki kuzatuv) amalga oshiriladigan har qanday joy;

7) oʻyin avtomatlarini (shu jumladan ularga qoʻshimchalarni), kompyuter tarmoqlari va aloqa kanallarini, attraksionlarni oʻrnatish, sozlash hamda ulardan foydalanish bilan bogʻliq faoliyat amalga oshiriladigan har qanday joy.

Quyidagilar ham doimiy muassasa deb eʼtirof etiladi:

1) qurilish maydoni, qurilish, montaj qilish yoki yigʻish obyekti yoxud ular bilan bogʻliq kuzatuv (nazorat qilish) faoliyati, basharti bunday maydon, obyekt yoki faoliyat istalgan ketma-ketlikdagi oʻn ikki oylik davr mobaynida bir yuz sakson uch kundan ortiq muddat mobaynida mavjud boʻlsa yoki davom etsa;

2) xizmatlar koʻrsatish, shu jumladan ushbu chet el yuridik shaxsi tomonidan oʻz xizmatchilari yoki shu maqsadlar uchun uning tomonidan yollangan boshqa xodimlar orqali bajariladigan maslahat xizmatlari, basharti bunday faoliyat (ayni bir loyiha bilan bogʻliq shaxs yoki chet el yuridik shaxsining bogʻlangan tarafi uchun) istalgan ketma-ketlikdagi oʻn ikki oylik davr mobaynida kamida bir yuz sakson uch kun davom etsa.

Agar ushbu moddaning uchinchi qismi 1-bandida koʻrsatilgan qurilish maydonida yoki boshqa obyektda turli vaqt davrlarida, bir yoki bir nechta oʻzaro bogʻliq chet el yuridik shaxsi tomonidan xizmatlar koʻrsatish amalga oshirilsa, bu davrlarning har biri alohida olinganda ushbu moddaning uchinchi qismi 1 va 2-bandlarida koʻrsatilgan muddatdan yoki muddatlardan oshmasa, ushbu xizmatlarga doir faoliyat davrlari mazkur qurilish maydonida yoki boshqa obyektda faoliyat amalga oshirilgan jami vaqt davriga qoʻshiladi.

Faqat tayyorgarlik yoki yordamchi xususiyatga ega boʻlgan va chet el yuridik shaxsi tadbirkorlik faoliyatining asosiy turlari hisoblanmaydigan quyidagi faoliyat turlari doimiy muassasani tashkil etishga olib kelmaydi:

1) obyektlardan faqat ushbu yuridik shaxsga tegishli tovarlarni yoki buyumlarni saqlash yoxud namoyish etish maqsadida foydalanish;

2) oʻziga tegishli tovarlar yoki buyumlar zaxiralarini faqat saqlash yoki namoyish etish maqsadida asrab turish;

3) oʻziga tegishli tovarlar yoki buyumlar zaxiralarini faqat ularning boshqa shaxs tomonidan qayta ishlanishi maqsadida saqlab turish;

4) doimiy faoliyat joyini faqat tovarlarni, buyumlarni xarid qilish yoki ushbu chet el yuridik shaxsi uchun axborot yigʻish maqsadida saqlab turish;

5) doimiy faoliyat joyini faqat tayyorgarlik yoki yordamchi xususiyatga ega boʻlgan boshqa har qanday faoliyatni amalga oshirish maqsadida saqlab turish;

6) doimiy faoliyat joyini ushbu qismning 1 — 5-bandlarida eslatib oʻtilgan faoliyat turlarining istalgan birikmasi uchun saqlab turish, basharti ushbu doimiy faoliyat joyining bunday birikmadan yuzaga kelgan jami faoliyati tayyorgarlik xususiyatiga yoki yordamchi xususiyatga ega boʻlsa. Bunda tayyorgarlik xususiyatiga va yordamchi xususiyatga ega boʻlgan faoliyat uchinchi shaxslar uchun emas, balki Oʻzbekiston Respublikasi norezidentining oʻzi uchun amalga oshirilishi kerak.

Ushbu moddaning beshinchi qismi qoidalari tadbirkorlik faoliyatining chet el yuridik shaxsi tomonidan foydalanilayotgan yoki saqlab turilgan doimiy joyiga nisbatan, agar bu chet el yuridik shaxsi yoki u bilan oʻzaro bogʻliq boʻlgan shaxs tadbirkorlik faoliyatini Oʻzbekiston Respublikasidagi ushbu joy yoki boshqa joy orqali amalga oshirsa va quyidagi shartlardan hech boʻlmaganda bittasi bajarilsa, qoʻllanilmaydi:

1) ushbu joy yoki boshqa joy chet el yuridik shaxsi uchun yoxud u bilan oʻzaro bogʻliq boʻlgan shaxs uchun ushbu moddaning qoidalariga muvofiq doimiy muassasani tashkil etsa;

2) ikki nafar shaxs, shu jumladan Oʻzbekiston Respublikasi norezidenti boʻlgan yuridik shaxslar tomonidan doimiy joy orqali yoki ayni shu norezident yoxud u bilan oʻzaro bogʻliq boʻlgan shaxs tomonidan har ikkala joy orqali amalga oshirilayotgan faoliyat turlarining birikmasi natijasi boʻlgan jami faoliyat tayyorgarlik xususiyatiga yoki yordamchi xususiyatga ega boʻlmasa.

Agar ikki nafar shaxs, shu jumladan chet el yuridik shaxslari tomonidan doimiy joy orqali yoki ayni shu shaxs yoxud u bilan oʻzaro bogʻliq boʻlgan shaxs tomonidan har ikkala joy orqali amalga oshirilayotgan tadbirkorlik faoliyati umumiy tadbirkorlik faoliyatining bir qismi boʻlgan oʻzaro toʻldirib turuvchi funksiyalari boʻlsa, ushbu moddaning oltinchi qismi qoidalari qoʻllaniladi.

Sugʻurta faoliyatini amalga oshiruvchi chet el yuridik shaxsi, qayta sugʻurtalash holatlaridan tashqari, agar Oʻzbekiston Respublikasi hududida sugʻurta mukofotlarini yigʻsa yoki tobe agent orqali tavakkalchilik xatarlaridan sugʻurta qilsa, u Oʻzbekiston Respublikasida doimiy muassasaga ega deb eʼtirof etiladi.

Agar biror-bir shaxs Oʻzbekiston Respublikasida chet el yuridik shaxsi nomidan harakat qilsa va odatda mulk (xizmatlar koʻrsatish) huquqini boshqa shaxslarga oʻtkazishga yoki mol-mulkdan ushbu chet el yuridik shaxsi nomidan foydalanish huquqini berishga doir kontraktlarni tuzishda asosiy rol oʻynasa, bunday shaxsning faoliyati ushbu chet el yuridik shaxsining doimiy muassasasi tashkil etilishiga olib keladi.

Agar chet el yuridik shaxsi Oʻzbekiston Respublikasidagi faoliyatini vositachilik (topshiriq) shartnomasi yoki shunga oʻxshash shartnoma asosida harakat qiluvchi va bitimlarni ushbu chet el yuridik shaxsi nomidan imzolashga vakolatli boʻlmagan mustaqil agent orqali amalga oshirsa, ushbu moddaning toʻqqizinchi qismi qoidalari qoʻllanilmaydi. Bunda, agar bunday agent asosan oʻzi bilan oʻzaro bogʻliq boʻlgan bir yoki bir nechta chet el yuridik shaxsi nomidan harakat qilsa, bu shaxs tobe agent deb hisoblanadi.

Chet el yuridik shaxsi tomonidan chet ellik xodimlarni Oʻzbekiston Respublikasi hududida ishlash uchun boshqa yuridik shaxsga berish, quyidagi shartlar bir vaqtda bajarilgan taqdirda, Oʻzbekiston Respublikasida doimiy muassasani tashkil etishga olib kelmaydi:

1) bunday xodimlar qaysi yuridik shaxsga berilgan boʻlsa, oʻsha yuridik shaxs nomidan va uning manfaatlarini koʻzlab harakat qilsa;

2) xodimlarni bergan yuridik shaxs ushbu xodimlarning ish natijalari uchun javobgar boʻlmasa;

3) yuridik shaxsning xodimlarni berishdan olgan daromadi uning ushbu xodimlarni berish yuzasidan soliq davrida qilgan xarajatlari umumiy summasining 10 foizidan oshmasa.

Chet el yuridik shaxsi tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi hududidagi faoliyat birgalikdagi faoliyat toʻgʻrisidagi shartnoma asosida amalga oshirilgan taqdirda:

1) bunday shartnoma har bir ishtirokchisining faoliyati ushbu moddada belgilangan qoidalarga muvofiq doimiy muassasani tashkil etadi;

2) bunday shartnomaning har bir ishtirokchisi tomonidan soliq majburiyatlarini bajarish ushbu Kodeksda belgilangan tartibda mustaqil ravishda amalga oshiriladi.

Chet el yuridik shaxsining faoliyati bunday faoliyatni Oʻzbekiston Respublikasida amalga oshirish boshlangan sanadan eʼtiboran ushbu moddaning qoidalariga muvofiq doimiy muassasani tashkil etadi.

Ushbu Kodeksni qoʻllash maqsadida chet el yuridik shaxsi tomonidan Oʻzbekiston Respublikasida faoliyatni amalga oshirish boshlangan sana deb quyidagi sanalar eʼtirof etiladi:

1) quyidagilar yuzasidan har qanday kontraktni (shartnomani, bitimni) tuzish sanasi:

a) Oʻzbekiston Respublikasida xizmatlar koʻrsatish, shu jumladan birgalikdagi faoliyat toʻgʻrisidagi shartnoma doirasida xizmatlar koʻrsatish;

b) ushbu yuridik shaxs nomidan Oʻzbekiston Respublikasida harakatlarni amalga oshirish vakolatlarini berish;

v) tovarlarni Oʻzbekiston Respublikasida foydalanish yoki realizatsiya qilish maqsadida olish;

g) Oʻzbekiston Respublikasida xizmatlar koʻrsatish uchun xizmatlarni olish.

2) Oʻzbekiston Respublikasida faoliyatni amal oshirish maqsadida birinchi mehnat shartnomasini (bitimni, kontraktni) tuzish sanasi;

3) norezident boʻlgan jismoniy shaxs Oʻzbekiston Respublikasiga kelgan sana, chet el yuridik shaxsi tomonidan ushbu qismning 1 yoki 2-bandlarida koʻrsatilgan kontrakt (shartnoma, bitim) shartlarini bajarish uchun xodim yoki boshqa xodimlar yollangan sana.

Agar ushbu moddaning oʻn toʻrtinchi qismida koʻrsatilgan bir nechta shart bajarilsa, ushbu sanalarning nisbatan ilgarigisi, biroq ushbu moddaning oʻn toʻrtinchi qismi 2 va 3-bandlarida koʻrsatilgan sanalarning birinchisidan ilgari kirib kelmagan sana norezidentning Oʻzbekiston Respublikasida faoliyatni amalga oshirishi boshlangan sana deb eʼtirof etiladi.

Oʻzbekiston Respublikasida doimiy muassasani tashkil etishga olib keluvchi tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirayotgan chet el yuridik shaxsi ushbu Kodeksning 130-moddasida belgilangan tartibda soliq organida soliq toʻlovchi sifatida roʻyxatdan oʻtishi shart.

Agar chet el yuridik shaxsi bitta soliq organida roʻyxatdan oʻtkazilishi lozim boʻlgan ikki va undan ortiq doimiy muassasa tashkil etilishiga olib keluvchi tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirsa, bitta doimiy muassasa barcha shunday doimiy muassasalar guruhi boʻyicha roʻyxatdan oʻtkazilishi lozim. Mazkur qoida ushbu moddaning uchinchi qismi 1-bandida koʻrsatilgan qurilish maydonini, qurilish, montaj yoki boshqa obyektni tashkil etuvchi faoliyatga nisbatan tatbiq etilmaydi.

Agar chet el yuridik shaxsi ushbu moddaning ikkinchi, uchinchi yoki sakkizinchi qismlarida koʻrsatilgan faoliyatni amalga oshiradigan, roʻyxatdan oʻtkazilgan doimiy muassasaga ega boʻlsa va ushbu doimiy muassasa roʻyxatdan oʻtkazilgan joydan farqlanuvchi joyda shunday yoki shunga oʻxshash faoliyatni amalga oshirsa, bunday faoliyatni amalga oshirish ham mazkur faoliyatni amalga oshirish boshlangan sanadan eʼtiboran roʻyxatdan oʻtkazilishi lozim boʻlgan doimiy muassasani tashkil etishga olib keladi.

Agar chet el yuridik shaxsining faoliyati koʻchma xususiyatga ega boʻlsa (yoʻl qurilishi, foydali qazilmalarni qidirish va koʻchma xususiyatga ega boʻlgan boshqa faoliyat turlari), bu holda butun loyihaga, uning koʻchma xususiyatidan qatʼi nazar, doimiy muassasa sifatida qaraladi.

Agar doimiy muassasa Oʻzbekiston Respublikasining Yagona soliq toʻlovchilar reyestridan chiqarilganidan keyin chet el yuridik shaxsi oʻn ikki oylik davr ichida ushbu moddaning ikkinchi yoki uchinchi qismlarida koʻrsatilgan faoliyatini tiklasa, u doimiy muassasani tashkil etgan deb eʼtirof etiladi va bunday faoliyat tiklangan sanadan eʼtiboran soliq toʻlovchi sifatida roʻyxatdan oʻtkazilishi lozim.

Agar shaxslar oʻrtasidagi munosabatlarning oʻziga xos xususiyatlari ushbu shaxslar tuzadigan bitimlarning shartlariga va (yoki) natijalariga va (yoki) ushbu shaxslar faoliyatining iqtisodiy natijalariga yoki oʻzlarini vakil qilgan shaxslarning faoliyatiga taʼsir koʻrsatsa, ushbu qismda koʻrsatilgan shaxslar soliq solish maqsadlarida oʻzaro bogʻliq boʻlgan shaxslar deb eʼtirof etiladi.

Shaxslarning oʻzaro bogʻliqligini eʼtirof etish uchun bir shaxsning boshqa shaxslar kapitalida ular oʻrtasida tuzilgan bitimga muvofiq ishtirok etishi tufayli yoxud bir shaxsning boshqa shaxslar tomonidan qabul qilinadigan qarorlarni belgilashda boshqacha imkoniyati mavjud boʻlganda koʻrsatilishi mumkin boʻlgan taʼsir inobatga olinadi. Bunday taʼsir, u bitta shaxs tomonidan bevosita va mustaqil ravishda yoki shaxsning ushbu moddaga muvofiq oʻzaro bogʻliq deb eʼtirof etiladigan oʻzaro bogʻliq shaxslari bilan birgalikda koʻrsatilishi mumkinligidan yoki mumkin emasligidan qatʼi nazar, inobatga olinadi.

Ushbu Kodeksning maqsadlarida mazkur moddaning birinchi va ikkinchi qismlari inobatga olingan holda quyidagilar oʻzaro bogʻliq shaxslar deb eʼtirof etiladi:

1) yuridik shaxslar, agar bir yuridik shaxs boshqa yuridik shaxsda bevosita va (yoki) bilvosita ishtirok etsa va bunday ishtirokning ulushi 20 foizdan ortiqni tashkil etsa;

2) jismoniy shaxs va yuridik shaxs, agar jismoniy shaxs ushbu yuridik shaxsda bevosita va (yoki) bilvosita ishtirok etsa hamda bunday ishtirokning ulushi 20 foizdan ortiqni tashkil etsa;

3) yuridik shaxslar, agar ayni bir shaxs bevosita va (yoki) bilvosita ushbu yuridik shaxslarda ishtirok etsa va har bir yuridik shaxsdagi bunday ishtirokning ulushi 20 foizdan ortiqni tashkil etsa;

4) yuridik shaxs va ushbu yuridik shaxsning yakka tartibdagi ijro etuvchi organi tayinloviga (sayloviga) koʻra yoki ushbu yuridik shaxsning kollegial ijro etuvchi organi yoki direktorlar kengashi (kuzatuv kengashi) tarkibi kamida 50 foizining tayinloviga (sayloviga) koʻra vakolatlarga ega boʻlgan shaxs (shu jumladan jismoniy shaxs). Jismoniy shaxs bilan bogʻliq holda, uning vakolatlarini belgilash chogʻida jismoniy shaxsning ushbu qismning 11-bandida koʻrsatilgan oʻzaro bogʻliq shaxslari bilan birgalikdagi vakolatlari ham inobatga olinadi;

5) kollegial ijro etuvchi organ yoki direktorlar kengashi (kuzatuv kengashi) tarkibining kamida 50 foizi ayni bir shaxsning (shu jumladan jismoniy shaxsning) qaroriga koʻra tayinlangan yoki saylangan yuridik shaxslar. Jismoniy shaxs bilan bogʻliq holda esa, ushbu shaxsning qarorlarini belgilash chogʻida uning ushbu qismning 11-bandida koʻrsatilgan oʻzaro bogʻliq shaxslari bilan birgalikda qabul qilingan qarorlari ham inobatga olinadi;

6) kollegial ijro etuvchi organ yoki direktorlar kengashi (kuzatuv kengashi) tarkibining 50 foizdan ortigʻini ayni bir jismoniy shaxslar tashkil etadigan yuridik shaxslar. Bunda jismoniy shaxsning bevosita ishtiroki ushbu qismning 11-bandida koʻrsatilgan shaxs bilan oʻzaro bogʻliq shaxslarning ishtirokiga tenglashtiriladi;

7) yuridik shaxs va uning yakka tartibdagi ijro etuvchi organi vakolatlarini amalga oshiruvchi shaxs;

8) yakka tartibdagi ijro etuvchi organning vakolatlari ayni bir shaxs tomonidan amalga oshiriladigan yuridik shaxslar;

9) yuridik shaxslar va (yoki) jismoniy shaxslar, agar ushbu shaxslarning biri boshqa shaxsda bevosita ishtirok etishini aks ettiruvchi ketma-ketlikda har bir ilgarigi shaxsning keyingi yuridik shaxsdagi bevosita ishtiroki 50 foizdan ortiqni tashkil etsa;

10) jismoniy shaxslar, agar bir jismoniy shaxs boshqa jismoniy shaxsga lavozim mavqeyi boʻyicha boʻysunsa;

11) jismoniy shaxs, uning eri (xotini), ota-onasi (shu jumladan uni farzandlikka olgan ota-onasi), erining (xotinining) ota-onasi, farzandlari (shu jumladan u farzandlikka olgan farzandlar), toʻliq va toʻliq boʻlmagan qarindosh aka-ukalari va opa-singillari, shuningdek vasiysi (homiysi) va jismoniy shaxs homiyligidagi shaxs.

Jismoniy shaxsning va uning ushbu moddaning uchinchi qismi 11-bandida koʻrsatilgan oʻzaro bogʻliq shaxslarining yuridik shaxsda ishtirok etishining jami ulushi ushbu moddaning maqsadi uchun jismoniy shaxsning ushbu yuridik shaxsda ishtirok etishi ulushi deb eʼtirof etiladi.

Agar shaxslar tomonidan tuziladigan bitimlarning shartlariga va (yoki) natijalariga va (yoki) bu shaxslar faoliyatining iqtisodiy natijalariga bir yoki bir nechta boshqa shaxslar tomonidan ularning bozordagi ustun mavqeyi tufayli yoxud boshqa shunga oʻxshash holatlar tufayli taʼsir koʻrsatilsa, bunday taʼsir shaxslarni oʻzaro bogʻliq deb eʼtirof etish uchun asos boʻlmaydi.

Oʻzbekiston Respublikasining Oʻzbekiston yuridik shaxslaridagi bevosita va (yoki) bilvosita ishtiroki bunday yuridik shaxslarni oʻzaro bogʻliq deb eʼtirof etish uchun oʻz-oʻzidan asos boʻlmaydi. Mazkur yuridik shaxslar ushbu moddada nazarda tutilgan boshqa asoslarga koʻra oʻzaro bogʻliq deb eʼtirof etilishi mumkin.

Agar oʻzaro bogʻliq shaxslar oʻrtasidagi munosabatlar ushbu moddaning birinchi va ikkinchi qismlarida koʻrsatilgan belgilarga ega boʻlsa, ushbu moddaning uchinchi qismida nazarda tutilmagan boshqa asoslar boʻyicha shaxslarni oʻzaro bogʻliq deb eʼtirof etish sud tomonidan amalga oshiriladi.

Soliq solish maqsadida bir jismoniy yoki yuridik shaxsning (bundan buyon matnda shaxs deb yuritiladi) ulushi tanlangan boshqa yuridik shaxsdagi (bundan buyon matnda tanlangan yuridik shaxs deb yuritiladi) ulushni aniqlash uchun ushbu shaxsning tanlangan yuridik shaxsda bevosita va bilvosita ishtirok etish ulushlarining summasi tarzida aniqlanadi.

Tanlangan yuridik shaxs ovoz beruvchi aksiyalarining bevosita shu shaxsga tegishli boʻlgan ulushi yoki tanlangan yuridik shaxsning ustav fondidagi (ustav kapitalidagi) bevosita ushbu shaxsga tegishli boʻlgan ulushi yuridik shaxsda bevosita ishtirok etish ulushi deb eʼtirof etiladi.

Shaxsning tanlangan yuridik shaxsda bevosita ishtirok etish ulushini aniqlash mumkin boʻlmagan taqdirda, ishtirokchilarning tanlangan yuridik shaxsdagi soniga mutanosib ravishda aniqlanadigan ulush shaxsning tanlangan yuridik shaxsda bevosita ishtirok etish ulushi deb eʼtirof etiladi.

Quyidagi tartibda aniqlanadigan ulush shaxsning tanlangan yuridik shaxsda bilvosita ishtirok etish ulushi deb eʼtirof etiladi:

1) ushbu shaxsning tanlangan yuridik shaxsda ishtirok etishining barcha ketma-ketligi har bir ilgarigi yuridik shaxsning tegishli ketma-ketlikdagi har bir keyingi yuridik shaxsdagi bevosita ishtiroki orqali aniqlanadi;

2) har bir ilgarigi yuridik shaxsning har bir keyingi yuridik shaxsdagi bevosita ketma-ketlikdagi ishtirok etish ulushi aniqlanadi;

3) har bir shunday ketma-ketlik uchun ushbu ketma-ketlikning barcha yuridik shaxslari uchun bevosita ishtirok etish ulushi topiladi;

4) har bir shunday ketma-ketlik uchun topilgan bevosita ishtirok etish ulushlarining barchasi jamlanadi.

Tashkilotda ishtirok etish ulushini aniqlashda jismoniy shaxsning yoki yuridik shaxsning yuridik shaxs tashkil etmagan holdagi chet el tuzilmasidagi ishtirok etish ulushi ham hisobga olinadi, ushbu shaxs qaysi chet davlatning (hududning) qonun hujjatlariga muvofiq taʼsis etilgan boʻlsa, shu qonun hujjatlariga muvofiq boshqa tashkilotlarning yoxud yuridik shaxs tashkil etmagan holdagi oʻzga chet el tuzilmalarining kapitalida ishtirok etishga haqlidir.

Yuridik shaxsda ishtirok etish ulushini aniqlashda Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlariga muvofiq koʻpi bilan bir yil muddatga tuzilgan REPO shartnomasi doirasida olingan qimmatli qogʻozlarga egalik qilish orqali amalga oshirilgan ishtirok yoki chet davlatning qonun hujjatlariga muvofiq REPO operatsiyasi deb eʼtirof etiladigan operatsiya natijasida amalga oshirilgan ishtirok hisobga olinmaydi.

Bunday hollarda yuridik shaxsda ishtirok etish ulushini aniqlash maqsadida ushbu qimmatli qogʻozlar, agar REPOning birinchi qismi boʻyicha sotuvchi tomonidan sotilgan qimmatli qogʻozlar uning tomonidan REPOning boshqa operatsiyasi boʻyicha yoki qimmatli qogʻozlar qarziga doir operatsiyalar boʻyicha sotilsagina, REPOning birinchi qismi boʻyicha qimmatli qogʻozlarni sotuvchi boʻlgan shaxsda hisobga olinadi.

REPOning ikkinchi qismi bajarilmagan yoki toʻliq boʻlmagan hajmda bajarilgan, shuningdek REPO shartnomasi koʻpi bilan bir yil muddatga tuzilgan taqdirda, bir yuridik shaxsning boshqa yuridik shaxsda ishtirok etish ulushini aniqlash ushbu moddaning beshinchi qismida belgilangan oʻziga xos xususiyatlar hisobga olinmagan holda amalga oshiriladi.

Yuridik shaxsda ishtirok etish ulushini aniqlashda Oʻzbekiston Respublikasining yoki chet davlatning qonun hujjatlariga muvofiq tuzilgan qimmatli qogʻozlar qarziga doir shartnoma doirasida koʻpi bilan bir yil muddatga olingan qimmatli qogʻozlarga egalik qilish vositasida amalga oshirilgan ishtirok hisobga olinmaydi.

Bunday hollarda yuridik shaxsda ishtirok etish ulushini aniqlash maqsadida bu qimmatli qogʻozlar, agar qimmatli qogʻozlar qarziga doir shartnoma doirasida berilgan qimmatli qogʻozlar kreditor tomonidan qimmatli qogʻozlar qarziga doir boshqa operatsiya boʻyicha yoki REPO operatsiyasi boʻyicha olingan boʻlsagina, kreditor boʻlgan (qimmatli qogʻozlarni qarzga beradigan) shaxsda hisobga olinadi.

Qimmatli qogʻozlar qarziga doir operatsiyalar boʻyicha qimmatli qogʻozlarni qaytarish majburiyatlari bajarilmagan yoki toʻliq boʻlmagan hajmda bajarilgan, shuningdek qimmatli qogʻozlar qarzi yuzasidan bir yildan ortiq muddatga shartnoma tuzilgan taqdirda bir yuridik shaxsning boshqa yuridik shaxsda ishtirok etish ulushini aniqlash ushbu moddaning yettinchi qismida belgilangan oʻziga xos xususiyatlar inobatga olinmagan holda amalga oshiriladi.

Bir yuridik shaxsning boshqa yuridik shaxsda yoki jismoniy shaxsning yuridik shaxsda ishtirok etish ulushini aniqlashdagi qoʻshimcha holatlar sud tomonidan aniqlanadi.

Soliq solish maqsadida bir vaqtning oʻzida quyidagi shartlarga javob beradigan chet el yuridik shaxsi nazorat qilinadigan chet el kompaniyasi deb eʼtirof etiladi:

1) chet el yuridik shaxsi Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidenti deb eʼtirof etilmaydi;

2) Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidentlari deb eʼtirof etiladigan yuridik va (yoki) jismoniy shaxslar chet el yuridik shaxsini nazorat qiluvchi shaxslar hisoblanadi.

Nazorat qiluvchi shaxslari Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidentlari deb eʼtirof etiladigan yuridik va (yoki) jismoniy shaxs boʻlgan, yuridik shaxsni tashkil etmagan chet el tuzilmasi ham nazorat qilinadigan chet el kompaniyasi deb eʼtirof etiladi.

Investitsiya fondining (pay fondining yoki jamoaviy investitsiyalarni amalga oshirish boshqa shaklining) boshqaruvchi kompaniyasini Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidenti deb eʼtirof etish oʻz-oʻzidan ushbu qismda koʻrsatilgan shaxs oʻzi uchun nazorat qiluvchi shaxs boʻlgan ushbu investitsiya fondini (pay fondini yoki jamoaviy investitsiyalarni amalga oshirishning boshqa shaklini) nazorat qiluvchi kompaniya deb eʼtirof etishga asos boʻlmaydi. Mazkur fondlar (jamoaviy investitsiyalarni amalga oshirishning boshqa shakllari) boshqaruvchi sheriklar yoki oʻzga shaxslar tomonidan boshqarilgan taqdirda ham shunday qoidalar qoʻllaniladi.

Agar ushbu moddada boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, soliq solish maqsadida quyidagilar chet el kompaniyasining nazorat qiluvchi shaxslari deb eʼtirof etiladi:

1) chet el kompaniyasida ishtirok etish ulushi 25 foizdan ortiqni tashkil etadigan, Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidenti deb eʼtirof etiladigan yuridik yoki jismoniy shaxs;

2) ushbu kompaniyada ishtirok etish ulushi 10 foizdan ortiq boʻlgan yuridik yoki jismoniy shaxs, agar Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidentlari deb eʼtirof etiladigan barcha shaxslarning ushbu kompaniyada ishtirok etish ulushi 50 foizdan ortiq boʻlsa.

Ushbu moddaning birinchi qismi maqsadi uchun chet el kompaniyasida ishtirok etish ulushi ushbu Kodeksning 38-moddasida nazarda tutilgan tartibda aniqlanadi.

Ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan jismoniy shaxslar uchun ishtirok etish ulushi ushbu Kodeksning 37-moddasi uchinchi qismi 11-bandida koʻrsatilgan shaxslar bilan birgalikda hisobga olinadi.

Agar shaxsning chet el kompaniyasida ishtirok etishi listing tartib-taomilidan oʻtgan va (yoki) tegishli litsenziyaga ega boʻlgan birjalarda yoki chet el moliyaviy vositachilari roʻyxatiga kiritilgan birjalarda muomalaga kiritilgan qimmatli qogʻozlar (depozitar qaydlar) emitenti boʻlgan bir yoki bir nechta Oʻzbekiston Respublikasi yuridik shaxsining bevosita va (yoki) bilvosita ishtirok etishi orqaligina amalga oshirilgan boʻlsa hamda bu shaxs ushbu moddaning beshinchi — oʻn ikkinchi qismlariga muvofiq nazoratchi shaxs deb tan olinmasa, mazkur shaxs chet el kompaniyasining nazorat qiluvchi shaxsi deb eʼtirof etilmaydi. Bunda chet el moliyaviy vositachilari deganda Oʻzbekiston Respublikasi qimmatli qogʻozlar bozorini rivojlantirish boʻyicha vakolatli organ tomonidan tasdiqlanadigan roʻyxatga kiritilgan chet el fond birjalari va chet el depozitar-kliring tashkilotlari tushuniladi.

Qaysi shaxsning ishtirok etish ulushiga nisbatan kompaniyada ushbu moddaning birinchi qismida belgilangan shartlarga rioya etilmasa, biroq bunda bu shaxs mazkur kompaniya ustidan nazoratni shaxsiy manfaatlarini yoki ushbu Kodeksning 37-moddasi uchinchi qismi 11-bandida nazarda tutilgan shaxslarning manfaatlarini koʻzlab amalga oshirsa, oʻsha shaxs ham chet el kompaniyasining nazorat qiluvchi organi deb eʼtirof etiladi.

Sof foydani (daromadni) taqsimlashga nisbatan kompaniya tomonidan qabul qilinadigan qarorlarga hal qiluvchi taʼsir koʻrsatish yoki taʼsir koʻrsatish imkoniyati ushbu Kodeksning maqsadlari uchun kompaniya ustidan nazoratni amalga oshirish deb eʼtirof etiladi. Bunda shaxsning bunday qarorlarga ham ushbu kompaniyada bevosita yoki bilvosita ishtirok etishi tufayli, ham ushbu kompaniyani boshqarish qaysi shartnomaning (bitimning) predmeti boʻlsa, oʻsha shartnomada (bitimda) ishtirok etishi tufayli yoxud ushbu shaxs hamda kompaniya va (yoki) oʻzga shaxslar oʻrtasidagi boshqa oʻziga xos munosabatlar tufayli taʼsir etishi yoki taʼsir etish imkoniyati hisobga olinadi.

Yuridik shaxsni tashkil etmagan chet el tuzilmasining aktivlarini boshqaruvchi shaxs tomonidan ushbu tuzilma olgan foydani (daromadni) jismoniy shaxs qaysi davlatning (hududning) fuqarosi boʻlsa yoki yuridik shaxs qaysi davlatda (hududda) tashkil etilgan boʻlsa, oʻsha davlatning (hududning) qonun hujjatlariga va mazkur yuridik shaxsning taʼsis hujjatlariga muvofiq taqsimlashga nisbatan qabul qilinadigan qarorga taʼsir koʻrsatish yoki taʼsir koʻrsatish imkoniyati ushbu Kodeksning maqsadlari uchun yuridik shaxsni tashkil etmagan chet el tuzilmasi ustidan nazoratni amalga oshirish deb eʼtirof etiladi.

Agar ushbu moddada boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, ushbu Kodeksning maqsadlari uchun yuridik shaxsni tashkil etmagan chet el tuzilmasining nazorat qiluvchi shaxsi deb ushbu tuzilmaning muassisi (asoschisi) eʼtirof etiladi.

Agar ushbu moddaning oʻn birinchi qismida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa va agar yuridik shaxs tashkil etmagan holdagi chet el tuzilmasining muassisiga (asoschisiga) nisbatan bir vaqtning oʻzida quyidagi barcha shartlarga rioya etilsa, ushbu muassis (asoschi) mazkur tuzilmani nazorat qiluvchi shaxs deb eʼtirof etilmaydi:

1) bunday shaxs bu tuzilmaning foydasini (daromadini) bevosita yoki bilvosita toʻliq yoki qisman olishga (olishni talab qilishga) haqli boʻlmasa;

2) bunday shaxs bu tuzilmaning foydasini (daromadini) yoki uning bir qismini tasarruf etishga haqli boʻlmasa;

3) bunday shaxs bu tuzilmaga berilgan mol-mulkka boʻlgan huquqni oʻzida saqlab qolmagan boʻlsa (mol-mulk bu tuzilmaga qaytarmaslik shartlari asosida berilgan boʻlsa);

4) bunday shaxs bu tuzilma ustidan ushbu moddaning yettinchi qismiga muvofiq nazoratni amalga oshirmasa.

Agar yuridik shaxsni tashkil etmagan chet el tuzilmasining muassisi (asoschisi) bu tuzilmaning aktivlarini oʻz mulkiga oʻtkazish huquqiga ega boʻlmasa, ushbu moddaning toʻqqizinchi qismi 3-bandida nazarda tutilgan shart bajarilgan deb eʼtirof etiladi. Bunda ushbu tuzilmaning aktivlarini tuzilmaning butun mavjud boʻlish davri mobaynida, shuningdek u tugatilgan (shartnoma tugatilgan, bekor qilingan) taqdirda, toʻliq yoki qisman mulkka oʻtkazishga doir cheklov ushbu tuzilma tashkil etilgan chet davlatning (hududning) qonun hujjatlari va (yoki) tuzilmaning taʼsis hujjatlari bilan tasdiqlangan boʻlishi kerak.

Ushbu moddaning toʻqqizinchi qismida koʻrsatilgan shaxs, agar u ushbu moddaning toʻqqizinchi qismi 1 — 3-bandlarida koʻrsatilgan huquqlardan istalganini olish huquqini oʻzida saqlab qolgan boʻlsa, yuridik shaxsni tashkil etmagan chet el tuzilmasining nazorat qiluvchi shaxsi deb eʼtirof etiladi.

Yuridik shaxsni tashkil etmagan chet el tuzilmasining taʼsis etuvchisi (asoschisi) hisoblanmaydigan oʻzga shaxs ham, agar bunday shaxs tuzilma ustidan nazoratni amalga oshirsa va bunda unga nisbatan quyidagi shartlardan hech boʻlmaganda bittasi bajarilsa, ushbu Kodeks maqsadlarida ushbu shaxs mazkur tuzilmaning nazorat qiluvchi shaxsi deb eʼtirof etiladi:

1) bunday shaxs ushbu tuzilma tomonidan olinadigan daromadga (uning bir qismiga) nisbatan haqiqiy huquqqa ega boʻlsa;

2) bunday shaxs ushbu tuzilmaning mol-mulkini tasarruf etishga haqli boʻlsa;

3) bunday shaxs ushbu tuzilma tugatilgan (shartnoma tugatilgan, bekor qilingan) taqdirda uning mol-mulkini olishga haqli boʻlsa.

Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidenti oʻzini mustaqil ravishda ushbu moddaning birinchi yoki beshinchi qismlarida nazarda tutilgan asoslarga koʻra, chet el kompaniyasining nazorat qiluvchi shaxsi deb yoki ushbu moddaning toʻqqizinchi yoki oʻn ikkinchi qismlarida nazarda tutilgan asoslarga koʻra, yuridik shaxsni tashkil etmagan chet el tuzilmasining nazorat qiluvchi shaxsi deb eʼtirof etishga haqli. Bunday hollarda, oʻzini nazorat qiluvchi shaxs deb eʼtirof etgan shaxs oʻzi hisobga olingan joydagi soliq organiga ushbu Kodeksda nazarda tutilgan tartibda tegishli bildirish xati yuboradi.

Yuridik shaxsni tashkil etmagan chet el tuzilmalarining nazorat qiluvchi shaxslarini eʼtirof etishning ushbu moddada belgilangan qoidalari, qaysi chet el yuridik shaxslarini nazorat qiluvchi shaxslar uchun ular taʼsis etilgan yoki fuqarosi boʻlgan chet davlatning (hududning) qonun hujjatlariga muvofiq kapitalda ishtirok etishi nazarda tutilmagan boʻlsa, oʻsha shaxslarga nisbatan ham qoʻllaniladi.

Quyidagilar dividendlar deb eʼtirof etiladi:

1) yuridik shaxsning foydasini (shu jumladan imtiyozli aksiyalar boʻyicha foizlar tarzidagi foydasini) ushbu yuridik shaxsning aksiyadoriga (ishtirokchisiga) tegishli aksiyalar (ulushlar) boʻyicha taqsimlash chogʻida aksiyador (ishtirokchi) tomonidan olingan har qanday daromad;

2) tugatish chogʻida yuridik shaxsning aksiyadoriga (ishtirokchisiga) ushbu aksiyadorning (ishtirokchining) shu yuridik shaxsning ustav fondidagi (ustav kapitalidagi) ulushi miqdoridan koʻp boʻlgan qismi boʻyicha pul yoki natura shaklidagi toʻlovlar;

3) jamiyatdan chiqarilgan yoki chiqib ketgan ishtirokchiga ulushi qismining chiqarilish yoki chiqib ketish sanasidan oldingi oxirgi hisobot davri uchun jamiyatning buxgalteriya hisobotlari maʼlumotlari boʻyicha aniqlanadigan haqiqiy qiymatini ushbu aksiyadorning (ishtirokchining) shu yuridik shaxsning ustav fondidagi (ustav kapitalidagi) ulushi miqdoridan koʻp boʻlmagan qismi boʻyicha toʻlash;

4) ushbu yuridik shaxsning oʻz kapitali (mol-mulki) hisobiga ustav fondi (ustav kapitali) oshgan taqdirda yuridik shaxs aksiyadorining (ishtirokchisining) qoʻshimcha aksiyalar qiymati (ulush nominal qiymatining oshishi) tarzida olingan daromadlari.

Ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan daromadlar, basharti ular aksiyadorlarning (ishtirokchilarning) bunday daromadni toʻlovchi yuridik shaxsning ustav fondidagi (ustav kapitalidagi) ulushlariga mutanosib ravishda toʻlansa, dividendlar deb eʼtirof etiladi.

Oʻzbekiston Respublikasidan tashqaridagi manbalardan olinadigan, chet davlatlarning qonun hujjatlariga muvofiq dividendlar jumlasiga kiritiladigan har qanday daromadlar ham dividendlar deb eʼtirof etiladi.

Ushbu Kodeksning maqsadlari uchun xususiy korxona mulkdoriga, oilaviy korxona ishtirokchisiga yoki fermer xoʻjaligi boshligʻiga bunday yuridik shaxslar tasarrufida qolgan foyda summasidan toʻlanadigan daromadlar dividendlarga tenglashtiriladi.

Ilgari bildirilgan (belgilangan) har qanday daromad, shu jumladan har qanday turdagi qarz majburiyatlari boʻyicha diskont tarzida olingan daromad (uni rasmiylashtirish usulidan qatʼi nazar), shu jumladan pul omonatlari boʻyicha olingan daromad foizlar deb eʼtirof etiladi.

Nafni baholash imkoniyati mavjud boʻlgan taqdirda va bunday nafni baholash mumkin boʻlgan darajada hisobga olinadigan pul yoki natura shaklidagi iqtisodiy naf daromad deb eʼtirof etiladi.

Soliq toʻlovchining daromadlari Oʻzbekiston Respublikasidagi manbalardan olingan daromadlar yoki Oʻzbekiston Respublikasidan tashqaridagi manbalardan olingan daromadlar jumlasiga kiritilishi mumkin.

Oʻzbekiston Respublikasidagi iqtisodiy faoliyatdan olingan daromadlar hamda Oʻzbekiston Respublikasining yurisdiksiyasi, huquq layoqati va (yoki) uning davlat organlari va iqtisodiy munosabatlarning boshqa subyektlari bilan iqtisodiy munosabatlarga bevosita bogʻliq boʻlgan boshqa daromadlar Oʻzbekiston Respublikasidagi manbalardan olingan daromadlar jumlasiga kiradi.

Agar ushbu Kodeksning qoidalari daromadlarni Oʻzbekiston Respublikasidagi manbalardan olingan daromadlarga yoki Oʻzbekiston Respublikasidan tashqaridagi manbalardan olingan daromadlarga qatʼiy kiritish imkoniyatini bermasa, daromadni u yoki bu manbaga kiritish Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan amalga oshiriladi. Mazkur daromadlarning Oʻzbekiston Respublikasidagi manbalardan olingan daromadlarga kiritish mumkin boʻlgan ulushi va Oʻzbekiston Respublikasidan tashqaridagi manbalardan olingan daromadlarga kiritish mumkin boʻlgan ulushi ayni shunday tartibda aniqlanadi.

Har qanday nomoddiy aktivdan foydalanganlik yoki foydalanish huquqi uchun toʻlovlar royalti deb eʼtirof etiladi, shu jumladan:

sanʼat, adabiyot, ilm-fan, shu jumladan dasturiy taʼminot va maʼlumotlar bazalariga, chizmaga, dizaynga yoki modelga, rejaga, maxfiy formulaga, texnologiyaga yoki jarayonga, audiovizual asarlarga hamda turdosh huquqlar obyektlariga, shu jumladan ijrolar va fonogrammalarga boʻlgan mualliflik huquqlari;

patentlar, tovar belgilari, savdo markalari yoki huquqning boshqa shunga oʻxshash turlari;

sanoat, tijorat yoki ilmiy tajribaga taalluqli axborot (nou-xau). Bunda ilmiy-texnika sohasidagi intellektual faoliyat natijalari va (yoki) kasbiy faoliyatni amalga oshirish usullari toʻgʻrisidagi, ilgarigi tajribadan kelib chiqadigan, iqtisodiy faoliyatda amaliy jihatdan qoʻllaniladigan, shuningdek (uning uchinchi shaxslarga maʼlum emasligi tufayli) haqiqiy yoki potensial tijorat qiymatiga ega boʻlgan sanoat, tijorat yoki ilmiy xususiyatga ega axborot (agar bunday maʼlumotlardan qonuniy asosda erkin foydalanish imkoniyati uchinchi shaxslarda mavjud boʻlmasa) va uning oshkor etilishi natijasida iqtisodiy naf olish mumkin boʻlsa, bu axborot nou-xau deb tushuniladi.

Quyidagilar uchun toʻlanadigan toʻlovlarga royalti sifatida qaralmaydi:

1) kompyuter dasturlaridan foydalanganlik (shu jumladan dasturni joylashtirilgan ichki imkoniyatlardan foydalangan holda sozlash yoʻli bilan moslashtirish), agar foydalanish shartlari bunday dasturning moʻljallangan funksional maqsadi bilan cheklangan va uni takrorlash bunday foydalanish uchun zarur boʻlgan koʻchirma nusxalar soni bilan chegaralangan boʻlsa;

2) shaxsning foydalanishi, egalik qilishi va (yoki) tasarruf etishi uchun ushbu qismning 1-bandida belgilangan intellektual mulk huquqi obyektlari oʻzida aks ettirilgan yoki turgan tovarlarni (shu jumladan axborot tashuvchilarni) sotib olganlik;

3) kompyuter dasturlarini va maʼlumotlar bazalarini (hisoblash texnikasining dasturiy vositalarini va axborot mahsulotlarini) ishlab chiqish, shuningdek dasturlarni oʻrnatish, ularga ishlov berish va ularni sozlash, moslashtirish va modifikatsiya qilish boʻyicha xizmatlar koʻrsatganlik;

4) buyurtmachi bilan tuzilgan shartnoma asosida xizmatlar koʻrsatish natijasi hisoblanadigan, yangi olingan, sanoat, tijorat yoki ilmiy xususiyatga ega boʻlgan axborotdan foydalanganlik;

5) dasturiy mahsulotning nusxalarini ularni takrorlash huquqisiz yoki agar ularni takrorlash yakuniy isteʼmolchi tomonidan foydalanish bilan cheklangan boʻlsa, tarqatishga boʻlgan huquqni oʻtkazganlik.

Tabiatning yoki inson faoliyatining (shu jumladan intellektual faoliyatning) qiymat bahosiga ega boʻlgan va realizatsiya qilish uchun moʻljallangan har qanday predmeti tovar deb eʼtirof etiladi.

Tovarlar deb, xususan, elektr energiyasi, maʼlumotlar bazasi, axborot, intellektual faoliyat natijalari, shu jumladan ularga boʻlgan mutlaq huquqlar eʼtirof etiladi.

Soliq solish maqsadida mulkiy huquqlar ham tovar deb eʼtirof etiladi.

Nomoddiy xususiyatga ega boʻlgan, pulda ifodalangan bahoga ega mol-mulkka qaratilgan va ushbu mol-mulkdan mustaqil ravishda, unga bogʻliq boʻlmagan holda muomalada boʻlishga qodir (oldi-sotdi shartnomasining obyekti yoxud shartnomada yoki boshqa tasdiqlovchi hujjatda koʻrsatilgan, ushbu mulkiy huquqqa egalik qilish, undan foydalanish hamda uni tasarruf etish huquqiga ega boʻlgan, oʻz mulkdoridan oʻzga shaxsga boshqacha tarzda oʻtkazish obyekti boʻlishi mumkin boʻlgan) fuqaroviy huquq obyekti soliq solish maqsadida mulkiy huquq deb eʼtirof etiladi.

Mulkiy huquqlar jumlasiga quyidagilar kiradi, chunonchi: kreditorning qarzdorga talab qoʻyish huquqi, xoʻjalik jamiyatining ustav fondida (ustav kapitalida) ishtirok etish ulushi, qimmatli qogʻozlar, muallifning (yoki boshqa huquq egasining) intellektual mulk obyektiga boʻlgan huquqi, shuningdek huquqlarning zamirida yotgan mol-mulk bilan bogʻliq, sotilishi yoki oʻz mulkdoridan oʻzga shaxsga boshqacha tarzda oʻtkazilishi mumkin boʻlgan boshqa turlari.

Ashyoning oʻzini oʻtkazmay turib, mustaqil muomalada boʻlishi mumkin boʻlmagan ashyoviy huquqlarga mulkiy huquqlar sifatida qaralmaydi.

Bojxona toʻlovlarini undirish bilan bogʻliq munosabatlarni tartibga solish maqsadida bojxona toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq tovarlar jumlasiga boshqa mol-mulk kiritilishi mumkin.

Boshqa shaxslarning ehtiyojlarini qanoatlantirishga qaratilgan mahsulotlarni (moddiy yoki nomoddiy) ishlab chiqarishga doir tadbirkorlik faoliyatining turlari, shuningdek boshqa shaxslar uchun bajariladigan ishlar soliq solish maqsadida xizmatlar deb eʼtirof etiladi.

Jismoniy shaxslarning ish beruvchi bilan tuzilgan mehnat shartnomasi doirasidagi faoliyati xizmatlar jumlasiga kirmaydi.

Bir xil xususiyatli asosiy belgilarga ega boʻlgan tovarlar (xizmatlar) soliq solish maqsadida aynan oʻxshash tovarlar (xizmatlar) deb eʼtirof etiladi.

Tovarlarning aynan oʻxshashligini aniqlashda bunday tovarlarning tashqi koʻrinishidagi arzimas farqlar hisobga olinmasligi mumkin.

Tovarlarning aynan oʻxshashligini aniqlashda ularning fizik xususiyatlari, sifati, moʻljallangan vazifasi, kelib chiqqan mamlakati va ishlab chiqaruvchisi, uning bozordagi ishbilarmonlik obroʻsi hamda foydalaniladigan tovar belgisi hisobga olinadi.

Xizmatlarning aynan oʻxshashligini aniqlashda bajaruvchining (pudratchining) xususiyatlari, uning bozordagi ishbilarmonlik obroʻsi va foydalaniladigan tovar belgisi hisobga olinadi.

Aynan oʻxshash boʻlmagan holda, bir xil xususiyatlarga ega boʻlgan hamda ayni bir vazifani bajarish imkoniyatini beradigan oʻxshash tarkibiy qismlardan iborat boʻlgan va (yoki) tijorat jihatidan bir-birining oʻrnini bosa oladigan tovarlar ushbu Kodeksning maqsadlari uchun bir turdagi tovarlar deb eʼtirof etiladi.

Tovarlarning bir turdaligini aniqlashda, ularning sifati, bozordagi mavqeyi, tovar belgisi, kelib chiqqan mamlakati hisobga olinadi.

Aynan oʻxshash boʻlmagan holda, tijorat jihatidan va (yoki) bajaradigan vazifasi jihatidan bir-birining oʻrnini bosish imkoniyatini beradigan bir xil xususiyatlarga ega xizmatlar bir turdagi xizmatlar deb eʼtirof etiladi.

Xizmatlarning bir turdaligini aniqlashda ularning sifati, tovar belgisi, bozordagi mavqeyi, shuningdek turlari, hajmlari, noyobligi va tijorat jihatidan bir-birining oʻrnini bosa olishi hisobga olinadi.

Tovarlarning muomalada boʻlish sohasi tovarlar bozori deb eʼtirof etiladi, bu soha xaridorning (sotuvchining) bu tovarlarni Oʻzbekiston Respublikasi hududida yoki uning hududidan tashqarida uncha koʻp boʻlmagan qoʻshimcha xarajatlarsiz olish (realizatsiya qilish) imkoniyatidan kelib chiqqan holda belgilanadi. Xizmatlar bozori ham xuddi shunday tartibda belgilanadi.

Tovarlarga boʻlgan mulk huquqini haq olish asosida oʻtkazish yoki haq evaziga xizmatlar koʻrsatish, shu jumladan qarzdor garov bilan taʼminlangan majburiyatlarini bajarmaganda garovga qoʻyilgan tovarlarni ayirboshlash va oʻtkazish tovarlarni yoki xizmatlarni realizatsiya qilish deb eʼtirof etiladi.

Ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hollarda tovarlarga boʻlgan mulk huquqini bepul asosda oʻtkazish yoki bepul asosda xizmatlar koʻrsatish ham realizatsiya qilish deb eʼtirof etiladi.

Tovarlarni (xizmatlarni) realizatsiya qilishda yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlar, agar mazkur moddada boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, ushbu tovarlarni (xizmatlarni) sotib oluvchilarga hisobvaraq-fakturani taqdim etishi shart.

Hisobvaraq-faktura, qoida tariqasida, elektron hisobvaraq-fakturalarning axborot tizimida elektron shaklda rasmiylashtiriladi.

Tovarlarni (xizmatlarni) realizatsiya qilish chogʻida, agar sotuvchi xaridorga kassa cheki yoki belgilangan shakldagi boshqa hujjatni bersa, ushbu moddaning birinchi va ikkinchi qismlarida nazarda tutilgan qoidalar qoʻllanilmaydi.

Realizatsiya qilinayotgan tovarlar (xizmatlar) qiymati oʻzgarganda, shu jumladan yetkazib berilgan tovarlar yoki koʻrsatilgan xizmatlar narxi oʻzgargan yoxud miqdori (hajmi) aniqlashtirilgan hollarda, sotuvchi sotib oluvchiga ushbu Kodeksda nazarda tutilgan tartibda qoʻshimcha yoki tuzatilgan hisobvaraq-fakturani taqdim etishi shart.

Ushbu Kodeksning 279-moddasiga muvofiq hisobga turishi lozim boʻlgan chet el yuridik shaxslari hisobvaraq-fakturalarni taqdim etmaydi, sotib olish reyestrlarini, sotish reyestrlarini, hisobga olish jurnallarini hamda ushbu Kodeks 282-moddasida koʻrsatilgan xizmatlarni koʻrsatish qismi boʻyicha qabul qilingan va berilgan hisobvaraq-fakturalarni yuritmaydi.

Hisobvaraq-fakturaning shakli va uni toʻldirish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi bilan kelishilgan holda Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan tasdiqlanadi.

Soliq solish maqsadida soliq toʻlovchi tomonidan maqsadli mablagʻlarning manbai boʻlgan shaxs tomonidan belgilangan yoki qonun hujjatlarida belgilangan maqsadga koʻra foydalanish uchun olingan mol-mulk maqsadli mablagʻlarga kiradi.

Maqsadli mablagʻlarga jumladan quyidagilar kiradi:

1) budjetdan ajratiladigan mablagʻlar va budjet subsidiyalari;

2) grantlar va insonparvarlik yordami;

3) maqsadli tushumlar.

Soliq solish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda bepul asosda beriladigan quyidagi mol-mulk grant deb eʼtirof etiladi:

1) davlatlar, davlatlarning hukumatlari, xalqaro yoki chet el hukumat tashkilotlari yoxud nohukumat tashkilotlari tomonidan Oʻzbekiston Respublikasiga berilgan mol-mulk;

2) chet el fuqarolari va fuqaroligi boʻlmagan shaxslar tomonidan Oʻzbekiston Respublikasiga berilgan mol-mulk.

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan u vakolat bergan tashkilotlar orqali taqsimlanadigan, aholining ijtimoiy jihatdan nochor guruhlariga tibbiy va (yoki) ijtimoiy yordam koʻrsatish, ijtimoiy soha muassasalarini qoʻllab-quvvatlash, tabiiy ofatlar, falokatlar va halokatlar, epidemiyalar, epizootiyalar va boshqa favqulodda vaziyatlarning oldini olish hamda ularni bartaraf etish uchun Oʻzbekiston Respublikasiga aniq maqsadli begʻaraz koʻmaklashish soliq solish maqsadida insonparvarlik yordami deb eʼtirof etiladi.

Maqsadli tushumlarga notijorat tashkilotlarni taʼminlash va ularning ustavda belgilangan faoliyatini yuritishga yoʻnaltirilgan tushumlar (bundan aksiz toʻlanadigan tovarlar tarzidagi tushumlar mustasno) davlat hokimiyati organlarining qarorlari asosida bepul kelib tushgan, shuningdek boshqa yuridik va (yoki) jismoniy shaxslardan kelib tushgan, mazkur oluvchilar tomonidan maqsadli foydalaniladigan tushumlar kiradi.

Notijorat tashkilotlarni taʼminlash va ularning ustavda belgilangan faoliyatini yuritishga yoʻnaltirilgan maqsadli tushumlarga quyidagilar kiradi:

1) muassislarning (ishtirokchilarning, aʼzolarning) nodavlat notijorat tashkilotlari toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq amalga oshirilgan badallari, shuningdek fuqarolik toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq deb eʼtirof etiladigan xayriyalar;

2) notijorat tashkilotlar tomonidan bepul olingan tegishli shartnomalar asosida koʻrsatilgan xizmatlar tarzidagi daromadlar;

3) ushbu Kodeksda belgilangan tartibda uy-joy mulkdorlari shirkatlari, uy-joy, bogʻdorchilik, bogʻ-tomorqa, garaj-qurilish, uy-joy qurilish kooperativlari yoki boshqa ixtisoslashgan isteʼmolchilar kooperativlari tomonidan amalga oshiriladigan umumiy mulkni taʼmirlash, mukammal taʼmirlash uchun ularning aʼzolari tomonidan zaxira shakllantirishga ajratmalar;

4) notijorat tashkilotlarga vasiyatnoma boʻyicha meros tartibida oʻtadigan mol-mulk;

5) notijorat tashkilotlarning ustavda belgilangan faoliyatini amalga oshirish uchun berilgan budjet mablagʻlari;

6) xayriya faoliyatini amalga oshirish uchun olingan mablagʻlar va boshqa mol-mulk;

7) kasaba uyushmasi tashkilotlariga kasaba uyushmasi tashkilotlarining ustavlarida nazarda tutilgan ijtimoiy-madaniy va boshqa tadbirlarni oʻtkazish uchun jamoa shartnomalariga (kelishuvlariga) muvofiq kelib tushgan mablagʻlar;

8) notijorat tashkilotlar tomonidan tadbirkorlik faoliyati bilan bogʻliq boʻlmagan, ustavda belgilangan faoliyatini amalga oshirish uchun qonun hujjatlariga muvofiq ular tomonidan tuzilgan soliq toʻlovchi boʻlgan tarkibiy boʻlinmalardan bepul olingan mablagʻlar;

9) ustavda belgilangan faoliyatini amalga oshirish uchun diniy tashkilotlar tomonidan olingan mol-mulk;

10) notijorat tashkilotlar tomonidan ular ustavda belgilangan faoliyatini amalga oshirish uchun davlat hokimiyati organlarining qarorlariga binoan olingan davlat mulkidan bepul foydalanish huquqi tarzidagi mulkiy huquqlar.

Qimmatli qogʻozlar mazkur hujjatlarni chiqargan yuridik shaxs bilan ularning egasi oʻrtasidagi mulkiy huquqlarni yoki qarz munosabatlarini tasdiqlaydigan, dividendlar yoki foizlar tarzida daromad toʻlashni hamda ushbu hujjatlardan kelib chiqadigan huquqlarni boshqa shaxslarga oʻtkazish imkoniyatini nazarda tutadigan hujjatlardir.

Qimmatli qogʻozlarga aksiyalar, obligatsiyalar, veksellar, depozit sertifikatlari, depozitar tilxatlar, opsionlar, fyuchers va forvard kontraktlari kiradi, shuningdek qonun hujjatlariga yoki chet davlatning qoʻllanilishi mumkin boʻlgan qonun hujjatlariga muvofiq qimmatli qogʻozlar deb eʼtirof etiladigan boshqa qimmatli qogʻozlar kiradi.

Qimmatli qogʻozlarni emissiyaviy qimmatli qogʻozlar jumlasiga kiritish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari yoki chet davlatlarning qoʻllanilishi mumkin boʻlgan qonun hujjatlari bilan belgilanadi.

Agar qimmatli qogʻozlar bilan bajariladigan operatsiya muddatli bitimlarning moliyaviy vositalariga oid operatsiyalar mezonlariga muvofiq boʻlsa, soliq toʻlovchi uni mustaqil ravishda soliq solish maqsadida qimmatli qogʻozlar bilan bajariladigan operatsiyalar jumlasiga yoki muddatli bitimlarning moliyaviy vositalariga oid operatsiyalar jumlasiga kiritishga haqli.

Soliq solish maqsadida qimmatli qogʻozlar quyidagi shartlarga bir vaqtning oʻzida rioya etilgan taqdirda qimmatli qogʻozlarning uyushgan bozorida muomalada boʻlayotgan qimmatli qogʻozlar (muomaladagi qimmatli qogʻozlar) deb eʼtirof etiladi:

ular qimmatli qogʻozlar savdolarining hech boʻlmaganda bitta tashkilotchisi tomonidan muomalaga kiritilgan boʻlsa;

ularning narxlari (kotirovkalari) toʻgʻrisidagi axborot ommaviy axborot vositalarida eʼlon qilinsa yoxud savdolarning tashkilotchisi yoki boshqa vakolatli shaxs tomonidan har qanday manfaatdor shaxsga qimmatli qogʻozlarga doir operatsiyalar amalga oshirilgan sanadan eʼtiboran uch yil ichida berilishi mumkin boʻlsa;

soliq toʻlovchi bu qimmatli qogʻozlarga doir bitimni tuzgan sanadan eʼtiboran oʻtgan ketma-ket uch oy ichida ular boʻyicha hech boʻlmaganda bir marta bozor kotirovkasi hisoblab chiqarilgan boʻlsa (bundan qimmatli qogʻozlarni birlamchi joylashtirish chogʻidagi bozor kotirovkasining hisob-kitobi mustasno).

Ushbu Kodeksning maqsadlari uchun shartnoma tomonlari huquq va majburiyatlarining asos aktivlarga nisbatan taqsimlanishi boʻyicha va tomonlar majburiyatlarining bajarilishiga toʻgʻri keladigan sana koʻrsatilgan shartnoma muddatli bitimlarning moliyaviy vositasi deb eʼtirof etiladi.

Oʻzbekiston Respublikasining fuqarolik qonun hujjatlariga va (yoki) chet davlatlarning qoʻllanilishi mumkin boʻlgan qonun hujjatlariga muvofiq shartnoma talablari boʻyicha sud himoyasi lozim boʻlmasa, ushbu Kodeksning maqsadlari uchun oʻsha shartnoma muddatli bitimlarning moliyaviy vositasi deb eʼtirof etilmaydi. Mazkur shartnoma tufayli koʻrilgan zararlar soliq solishda hisobga olinmaydi.

Muddatli bitimlar moliyaviy vositalarining asos aktivi deganda muddatli bitimning predmeti tushuniladi.

Asos aktiv sifatida, jumladan chet el valyutasi, qimmatli qogʻozlar va boshqa mol-mulk, foiz stavkalari, kredit resurslari, narx yoki foiz stavkalarining indekslari, muddatli bitimlarning boshqa moliyaviy vositalari ishtirok etishi mumkin.

Ushbu Kodeksning maqsadlari uchun muddatli bitimlarning ishtirokchilari deganda muddatli bitimlarning moliyaviy vositalari bilan operatsiyalarni amalga oshiruvchi yuridik va jismoniy shaxslar tushuniladi.

Muddatli bitimlarning moliyaviy vositalarini asos aktivlarni yetkazib berish yoʻli bilan, muddatli bitimlarning moliyaviy vositasi boʻyicha uzil-kesil oʻzaro hisob-kitobni amalga oshirish yoʻli bilan yoxud muddatli bitimning moliyaviy vositasi bilan ilgari amalga oshirilgan operatsiyaga muddatli bitim ishtirokchisi tomonidan qarama-qarshi operatsiyani amalga oshirish yoʻli bilan bajarish muddatli bitimlarning moliyaviy vositalariga doir operatsiyalar boʻyicha huquqlar va majburiyatlarning bajarilishi deb eʼtirof etiladi.

Muddatli bitimlarning moliyaviy vositalariga doir, asos aktivni xarid qilishga qaratilgan operatsiyalar uchun qarama-qarshi yoʻnalishdagi operatsiya deb — asos aktivni sotishga qaratilgan operatsiya, asos aktivni sotishga qaratilgan operatsiya uchun esa — asos aktivni xarid qilishga qaratilgan operatsiya eʼtirof etiladi.

Soliq toʻlovchi asos aktivni yetkazib berish shartlarini nazarda tutuvchi bitimni muddatli bitimlarning moliyaviy vositalariga doir operatsiya deb yoki ijroni kechiktirgan holda bitim predmetini yetkazib berishga doir bitim deb eʼtirof etib, ushbu bitimni mustaqil ravishda, ushbu moddaning talablarini inobatga olgan holda tavsiflashga haqli.

Bitimning predmetini yetkazib berishni (bundan xedjirlash operatsiyalari mustasno) nazarda tutuvchi bitimlarni muddatli bitimlarning moliyaviy vositalariga doir operatsiyalar toifasiga kiritish mezonlari soliq toʻlovchi tomonidan hisob siyosatida soliq solish maqsadlari uchun aniqlanishi kerak.

Muddatli bitimlarning moliyaviy vositalariga doir operatsiyalar boʻyicha huquq va majburiyatlarning ijro etilish sanasi muddatli bitimlarning moliyaviy vositalariga doir operatsiyaning tugallanish sanasidir.

Muddatli bitimning moliyaviy vositasi boʻyicha majburiyatlar quyidagi hollarda uni qayta tavsiflamagan holda tugatilishi mumkin:

1) bir turdagi talablar va majburiyatlarni hisobga oʻtkazgan holda (oʻzaro hisobga oʻtkazgan holda);

2) shartnomalarning namunaviy shartlariga muvofiq boʻlgan bosh kelishuvda belgilangan tartibda, agar bunday tugatishda netto-majburiyatning summasini belgilash nazarda tutilgan boʻlsa;

3) tashkil etilgan savdolarning qoidalari yoki kliring qoidalari shartlarida tuzilgan shartnomalardan kelib chiqadigan muqobil talablarni hisobga oʻtkazgan holda, agar bunday hisobga oʻtkazish netto-majburiyatning summasini aniqlash maqsadida amalga oshirilgan boʻlsa.

Ushbu Kodeksning maqsadlari uchun bir emitentning bir turdagi, bir toifadagi (xildagi) yoki bitta pay investitsiya fondining (pay investitsiya fondlarining investitsiya paylari uchun) bir xil hajmdagi huquqlarga ega boʻlgan qimmatli qogʻozlarini yetkazib berishga doir talablar, shuningdek pul mablagʻlarini ayni shu valyutada toʻlashga doir talablar bir turdagi talablar deb eʼtirof etiladi.

Ijro etishni kechiktirgan holda bitim predmetini yetkazib berishga doir bitim sifatida tavsiflangan bitimlarga soliq solish bunday bitimlarning tegishli asos aktivlari uchun ushbu Kodeksda nazarda tutilgan tartibda amalga oshiriladi.

Ushbu Kodeksning maqsadlari uchun muddatli bitimlarning moliyaviy vositalari uyushgan bozorda muomalada boʻlgan bitimlarning moliyaviy vositalariga (muddatli bitimlarning muomaladagi moliyaviy vositalariga) va muddatli bitimlarning uyushgan bozorda muomalada boʻlmagan moliyaviy vositalariga (muddatli bitimlarning muomalada boʻlmagan moliyaviy vositalariga) boʻlinadi.

Muddatli bitimlarning moliyaviy vositalari quyidagi shartlarga bir vaqtning oʻzida rioya etilgan taqdirda uyushgan bozorda muomalada deb eʼtirof etiladi:

1) bitimlarni tuzish, ularning muomalada boʻlishi va bajarilishi tartibi Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlariga yoki chet davlatlarning qonun hujjatlariga muvofiq shunday huquqqa ega boʻlgan savdolarning tashkilotchisi tomonidan belgilansa;

2) muddatli bitimlar moliyaviy vositalarining narxlari toʻgʻrisidagi axborot ommaviy axborot vositalarida eʼlon qilinsa yoxud savdolarning tashkilotchisi yoki boshqa vakolatli shaxs tomonidan har qanday manfaatdor shaxsga muddatli bitimning moliyaviy vositasiga doir operatsiyalar amalga oshirilgan sanadan keyin uch yil ichida berilishi mumkin boʻlsa.

Agar bitim uyushmagan bozorda tuzilsa va uning shartlarida asos aktivni yetkazib berish nazarda tutilgan boʻlsa, bitim muddatli bitimlarning moliyaviy vositasi sifatida faqat, basharti asos aktivni yetkazib berish bunday bitimning shartlariga muvofiq bitim tuzilgan kundan keyin kamida uchinchi kundan soʻng amalga oshirilsa, muddatli bitimlarning moliyaviy vositasi sifatida tavsiflanishi mumkin.

Uyushmagan bozorda tuziladigan va shartlarida asos aktivni yetkazib berish nazarda tutilmagan bitim faqat muddatli bitimlarning moliyaviy vositasi sifatida tavsiflanishi mumkin.

Oʻz shartlarida asos aktivni yetkazib berishni nazarda tutuvchi muddatli bitimlarning moliyaviy vositalari yoki oʻz shartlarida asos aktivni yetkazib berishni nazarda tutuvchi boshqa moliyaviy vositaning muddatli bitimlarini tuzish yetkazib berishga oid muddatli bitimlar deb eʼtirof etiladi.

Oʻz shartlarida asos aktivni yetkazib berish nazarda tutilmagan muddatli bitimlarning moliyaviy vositalari yoki oʻz shartlarida asos aktivni yetkazib berishni nazarda tutmaydigan moliyaviy vositalarning muddatli bitimlarini tuzish hisob-kitobli muddatli bitimlar deb eʼtirof etiladi.

Yetkazib berishga oid muddatli bitimlar sifatida, shuningdek ijroni kechiktirgan holda bitim predmetini yetkazib berishga doir bitim sifatida tavsiflangan bitimlar majburiyatlar lozim darajada ijro etishdan farq qiladigan usullar orqali tugatilgan taqdirda hisob-kitobli muddatli bitimlar sifatida qayta tavsiflanmaydi.

Variatsiyali marja deganda savdolarning tashkilotchisi yoki kliring tashkiloti tomonidan hisoblab chiqiladigan hamda savdolarning tashkilotchilari va (yoki) kliring tashkilotlari tomonidan belgilangan qoidalarga muvofiq muddatli bitimlar ishtirokchilari tomonidan toʻlanadigan pul mablagʻlari summasi tushuniladi.

Ushbu Kodeks maqsadida xedjirlash operatsiyalari deganda soliq toʻlovchi uchun noxush oqibatlarni (toʻliq yoki qisman) kamaytirish (kompensatsiya qilish) maqsadida muddatli bitimlarning moliyaviy vositalari (shu jumladan harxil turlari bilan) amalga oshiriladigan operatsiyalar (operatsiyalar majmui) tushuniladi.

Bunday noxush oqibatlar jumlasiga, xususan, zarar koʻrish, tushumning yoki foydaning kamayishi, mol-mulk bozor qiymatining kamayishi, narxning, foiz stavkasining, milliy valyutaga nisbatan chet el valyutasi kursining yoki xedjirlash obyekti (obyektlari) boshqa koʻrsatkichining (koʻrsatkichlari majmuining) oʻzgarishi oqibatida soliq toʻlovchining majburiyatlari koʻpayishi kiritilishi mumkin.

Soliq toʻlovchining mol-mulki, mulkiy huquqlari va uning xedjirlash operatsiyasini amalga oshirish sanasida bajarilish muddati yetib kelmagan majburiyatlari xedjirlash obyektlari deb eʼtirof etiladi.

Amalga oshirilishi (bajarilishi) tarafning shartnoma boʻyicha talab qoʻyishi bilan bogʻliq boʻlgan hamda ularga nisbatan soliq toʻlovchi xedjirlash toʻgʻrisida qaror qabul qilgan talab qilish huquqlari va majburiyatlar xedjirlash obyektlari boʻlishi mumkin.

Muddatli bitimlar moliyaviy vositalarining xedjirlash operatsiyasi uchun foydalaniladigan asos aktivlari xedjirlash obyektidan farq qilishi mumkin.

Xedjirlash maqsadida har xil turdagi muddatli bitimning bittadan ortiq moliyaviy vositasini, shu jumladan xedjirlash muddati ichida bitta xedjirlash operatsiyasi doirasida muddatli bitimlarning bir nechta moliyaviy vositalarini tuzishga yoʻl qoʻyiladi.

Soliq toʻlovchi muddatli bitimlarning moliyaviy vositalari bilan operatsiyani xedjirlash operatsiyasi jumlasiga kiritish asoslanganligini tasdiqlash uchun xedjirlash operatsiyasiga doir bitimni tuzish sanasida soliq toʻlovchining taxminlaridan kelib chiqqan holda ushbu operatsiyaning amalga oshirilishi narxning, bozor kotirovkasining, valyuta kursining yoki xedjirlash obyekti boshqa koʻrsatkichining oʻzgarishi bilan bogʻliq boʻlgan noxush oqibatlarni kamaytirish imkonini berishini tasdiqlovchi maʼlumotnomani tuzadi.

Agar bitta xedjirlash operatsiyasi maqsadida muddatli bitimlarning moliyaviy vositalari bilan bogʻliq operatsiyalar majmuidan foydalanilsa, bunday maʼlumotnoma ushbu bitimlar majmuining birinchisi tuzilgan sanadagi holatga koʻra tuziladi.

Repo shartnomasiga muvofiq bitimning bir tarafi bitimning boshqa tarafiga qimmatli qogʻozlarni ushbu shartnomada oldindan belgilangan narxda muayyan muddatdan keyin ularni qaytarib sotish (sotib olish) majburiyati bilan sotadi. Bunda ushbu qimmatli qogʻozlarning shartnomada belgilangan sotish (sotib olish) narxi ularning bozor narxlaridan farq qilishi mumkin.

Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida va (yoki) chet davlatlarning qoʻllanilishi mumkin boʻlgan qonun hujjatlarida repo shartnomalariga nisbatan qoʻyiladigan talablarga javob beradigan shartnoma REPO operatsiyasi deb eʼtirof etiladi. Bunda repo shartnomasining birinchi va ikkinchi qismlari tegishincha REPOning birinchi va ikkinchi qismlari deb eʼtirof etiladi.

Repo shartnomasi boʻyicha sotib oluvchi va repo shartnomasi boʻyicha sotuvchi tegishincha REPOning birinchi qismi boʻyicha sotib oluvchi hamda REPOning birinchi qismi boʻyicha sotuvchi deb eʼtirof etiladi. Bunda REPOning ikkinchi qismi boʻyicha majburiyatlar REPOning birinchi qismi bajarilishi sharti bilan yuzaga kelishi kerak.

REPO operatsiyasining shartlari bitim taraflarining quyidagi huquqlaridan kamida bittasini nazarda tutishi mumkin:

1) REPOning birinchi qismi boʻyicha sotuvchining REPOning ikkinchi qismini bajarish sanasiga qadar REPOning birinchi qismi boʻyicha sotib oluvchiga REPOning birinchi qismi boʻyicha berilgan qimmatli qogʻozlar yoki ular ayirboshlangan qimmatli qogʻozlar oʻrniga boshqa qimmatli qogʻozlarni berish huquqi;

2) REPOning birinchi qismi boʻyicha sotib oluvchining REPOning birinchi qismi boʻyicha sotuvchidan ushbu qismning 1-bandida koʻrsatilgan oʻtkazishni talab qilish huquqi.

Ushbu Kodeks maqsadida REPO operatsiyasi ishtirokchilari tomonidan REPOning tegishli qismi boʻyicha oʻz majburiyatlarini bajarishining repo shartnomasida nazarda tutilgan muddatlari REPO birinchi yoki ikkinchi qismining bajarilish sanalari hisoblanadi.

REPOning birinchi yoki ikkinchi qismi boʻyicha qimmatli qogʻozlarni yetkazib berish va ularga haq toʻlash boʻyicha majburiyatlar turli sanalarda bajarilgan taqdirda, qimmatli qogʻozlarga haq toʻlash yoki ularni yetkazib berish boʻyicha majburiyatlar bajarilishi sanalaridan eng kechrogʻi tegishincha REPO birinchi qismining sanasi va ikkinchi qismining sanasi deb eʼtirof etiladi.

REPOning ikkinchi qismi boʻyicha majburiyatlarni bajarish sanasi REPO muddatini qisqartirish tomonga ham, uni uzaytirish tomonga ham oʻzgartirilishi mumkin. REPOning ikkinchi qismini bajarish sanasi talab qilib olish payti bilan belgilanadigan operatsiyalar, agar repo shartnomasida REPO ikkinchi qismining narxini aniqlash tartibi belgilangan boʻlsa va agar REPOning ikkinchi qismi taraflar tomonidan REPOning birinchi qismiga doir majburiyatlar bajarilgan sanadan eʼtiboran bir yil ichida bajarilgan boʻlsa, REPO operatsiyalari deb eʼtirof etiladi.

Qimmatli qogʻozlar bozorida savdolarning tashkilotchisi (birja) orqali yoki kliring tashkiloti orqali bajarilgan holda amalga oshiriladigan REPO operatsiyalari uchun REPOning ikkinchi qismi bajarilishi sanasining qimmatli qogʻozlar bozoridagi savdolar tashkilotchisining (birjaning) yoki kliring tashkilotining qoidalariga muvofiq amalga oshiriladigan har qanday oʻzgartirilishi ushbu modda maqsadida REPO muddatini oʻzgartirish deb eʼtirof etiladi.

Ushbu Kodeks maqsadida REPO stavkasi REPO operatsiyasini tuzish chogʻida aniqlanadi va u qatʼiy belgilangan yoki hisob-kitobli boʻlishi mumkin.

REPO stavkasi hisobot (soliq) davrining oxirida foizlarning miqdorini belgilash imkonini berishi kerak va repo shartnomasi taraflarining kelishuviga koʻra oʻzgartirilishi mumkin.

Agar REPOning ikkinchi qismi boʻyicha qimmatli qogʻozlarni realizatsiya qilishga (sotib olishga) doir majburiyatlar REPOning ikkinchi qismini bajarish sanasida toʻliq yoki qisman bajarilmasa va oʻzaro talablarni tartibga solish tartib-taomili oʻtkazilmasa, REPOning ikkinchi qismi, agar ushbu moddaning oltinchi qismida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, lozim darajada bajarilmagan deb eʼtirof etiladi.

Ushbu Kodeks maqsadida quyidagilar REPOning ikkinchi qismini toʻliq bajarmaslik deb eʼtirof etilmaydi:

1) REPOning ikkinchi qismi boʻyicha majburiyatlarni REPOning ikkinchi qismini bajarishning taraflar tomonidan kelishgan sanasidan eʼtiboran oʻn kun ichida bajarish;

2) majburiyatlarni quyidagi hollarda muqobil talablarni hisobga olish yoʻli bilan bajarish (tugatish):

a) agar bunday talablar Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlariga yoki chet davlatlarning qoʻllanilishi mumkin boʻlgan qonun hujjatlariga muvofiq tasdiqlangan shartnomalarning namunaviy shartlariga mos boʻlgan bosh kelishuv (yagona shartnoma) shartlari asosida tuzilgan shartnomalardan kelib chiqadigan boʻlsa. Bunda muqobil talablarni hisobga olish netto-majburiyat summasini aniqlash maqsadida amalga oshirilgan boʻlsa;

b) agar bunday talablar uyushgan savdolar qoidalarining va (yoki) kliring qoidalarining shartlari asosida tuzilgan shartnomalardan kelib chiqadigan boʻlsa. Bunda muqobil talablarni hisobga olish netto-majburiyat summasini aniqlash maqsadida amalga oshirilgan boʻlsa.

REPOning ikkinchi qismi lozim darajada bajarilmagan hollarda REPO operatsiyasi soliq solish maqsadida qayta tavsiflanishi lozim.

REPO operatsiyasini soliq solish maqsadida qayta tavsiflash soliq toʻlovchi tomonidan quyidagi hollarda mustaqil ravishda amalga oshiriladi:

1) repo shartnomalariga nisbatan qonun hujjatlarida qoʻyiladigan talablarga va (yoki) REPO operatsiyasiga nisbatan ushbu moddada qoʻyiladigan talablarga rioya etilmaganda;

2) repo shartnomasi bekor qilinganda;

3) REPOning ikkinchi qismi lozim darajada bajarilmaganda.

REPO operatsiyasini soliq solish maqsadida qayta tavsiflash bunday qayta tavsiflash uchun asos boʻlgan shartlardan biri yuzaga kelgan sanalardan eng avvalgisida amalga oshiriladi.

REPO operatsiyasi ishtirokchilarining REPO operatsiyasini soliq solish maqsadida qayta tavsiflash chogʻidagi majburiyatlari ushbu Kodeksning Maxsus qismida belgilanadi.

Qimmatli qogʻozlarni qarzga berish Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlariga yoki chet davlatlarning qonun hujjatlariga muvofiq tuzilgan, ushbu moddaning uchinchi — oltinchi qismlarida belgilangan shartlarni qanoatlantiradigan qarz shartnomasi (bundan buyon matnda qarz shartnomasi deb yuritiladi) asosida amalga oshiriladi.

Ushbu Kodeks qoidalari soliq toʻlovchining vositachilar, ishonchli vakillar, agentlar, ishonchli boshqaruvchilar tomonidan tegishli fuqaroviy-huquqiy shartnomalar asosida uning hisobidan amalga oshirilgan qimmatli qogʻozlarning qarz operatsiyalariga nisbatan ham qoʻllaniladi.

Ushbu Kodeks maqsadida qimmatli qogʻozlarning qarz shartnomasida foizlar pul shaklida toʻlanishi nazarda tutilishi kerak.

Foiz stavkasi yoki uni aniqlash tartibi qarz shartnomasining shartlarida belgilanadi.

Qarz shartnomasi boʻyicha foizlarni aniqlash maqsadi uchun, agar ushbu moddaning uchinchi va toʻrtinchi qismlarida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, qarz shartnomasi boʻyicha berilgan qimmatli qogʻozlarning qiymati tegishli qimmatli qogʻozlarning shartnomani tuzish sanasidagi bozor narxiga teng tarzda, bozor narxi mavjud boʻlmagan taqdirda esa, hisob-kitob qilingan narxiga teng etib qabul qilinadi. Bunda qimmatli qogʻozlarning bozor narxi va hisob-kitob qilingan narxi ushbu Kodeksning Maxsus qismida belgilangan qoidalarga muvofiq aniqlanadi.

Qimmatli qogʻozlarga boʻlgan mulk huquqini kreditor tomonidan qarz oluvchiga oʻtkazish chogʻidagi oʻtish sanasi qarzning boshlanish sanasi boʻladi, qimmatli qogʻozlarga boʻlgan mulk huquqini qarz oluvchi tomonidan kreditorga oʻtkazish chogʻidagi oʻtish sanasi qarzning tugash sanasi boʻladi.

Ushbu Kodeks maqsadida qimmatli qogʻozlar tarzida berilgan (olingan) qarz shartnomasining muddati bir yildan oshmasligi kerak.

Agar qarz shartnomasida qimmatli qogʻozlarni qaytarish muddati belgilanmagan boʻlsa yoki mazkur muddat talab qilib olish payti bilan belgilangan boʻlsa (ochiq sanali qarz shartnomasi) va qarz boshlangan sanadan eʼtiboran bir yil ichida qimmatli qogʻozlar qarz oluvchi tomonidan kreditorga qaytarilmagan boʻlsa, soliq solish maqsadida qimmatli qogʻozlar qarz boshlangan sanada realizatsiya qilingan deb eʼtirof etiladi.

Bunda kreditorning va qarz oluvchining qarz shartnomasi boʻyicha berilgan qimmatli qogʻozlarni realizatsiya qilishdan (sotib olishdan) olingan daromadlari hamda qilingan xarajatlari qimmatli qogʻozlarning qarz boshlangan va foizlar olingan (toʻlangan) sanadagi bozor narxidan (hisob-kitob narxidan) kelib chiqqan holda hisob-kitob qilinadi.

Mazkur qimmatli qogʻozlarning koʻrsatilgan bozor (hisob-kitob) narxi ushbu Kodeksning Maxsus qismida belgilangan qoidalarga muvofiq aniqlanadi.

Ushbu modda sakkizinchi qismining qoidalari quyidagi hollarda ham qoʻllaniladi, agar:

1) qarz shartnomasida qarzni qaytarish muddati belgilangan boʻlsa, biroq qimmatli qogʻozlar qarz boshlangan sanadan eʼtiboran bir yil oʻtgach kreditorga qarz oluvchi tomonidan qaytarilmagan boʻlsa;

2) qimmatli qogʻozlarni qaytarishga doir majburiyat kreditorga pul mablagʻlarini toʻlash yoki qimmatli qogʻozlardan farq qiladigan boshqa mol-mulkni oʻtkazish orqali tugatilgan boʻlsa.

Qimmatli qogʻozlarning qarz operatsiyalari boʻyicha qimmatli qogʻozlarni qaytarish yuzasidan majburiyatlar bajarilmagan yoki toʻliq hajmda bajarilmagan taqdirda, oʻziga nisbatan lozim darajada bajarmaslikka yoʻl qoʻyilgan va oʻzaro talablarni tartibga solish tartib-taomili oʻtkazilmagan REPO operatsiyasi uchun ushbu Kodeksda belgilangan tartib soliq solish maqsadida qoʻllaniladi.

Ushbu Kodeks maqsadida shartnoma boʻyicha mol-mulkni (moliyaviy ijara obyektini) oʻn ikki oydan koʻp muddatga egalik qilish va foydalanishga berish chogʻida yuzaga keladigan ijara munosabatlari moliyaviy ijara deb eʼtirof etiladi. Moliyaviy ijara shartnomasi quyidagi talablardan hech boʻlmaganda bittasiga javob berishi kerak:

1) moliyaviy ijara shartnomasining muddati tugagach, moliyaviy ijara obyekti ijarachining mulkiga oʻtkazilsa;

2) moliyaviy ijara shartnomasining muddati moliyaviy ijara obyekti xizmat qilish muddatining 80 foizidan oshsa yoki moliyaviy ijara obyektining moliyaviy ijara shartnomasi tugaganidan keyingi qoldiq qiymati uning boshlangʻich qiymatining kamida 20 foizini tashkil etsa;

3) moliyaviy ijara shartnomasining muddati tugagach, ijarachi moliyaviy ijara obyektini moliyaviy ijara shartnomasida belgilanadigan qatʼiy narx boʻyicha haqini toʻlab olish huquqiga ega boʻlsa;

4) moliyaviy ijara shartnomasining amal qilish davrida ijara toʻlovlarining joriy diskontlangan qiymati obyektning uni moliyaviy ijaraga topshirish paytidagi joriy qiymatining 90 foizidan oshsa. Joriy diskontlangan qiymat buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq aniqlanadi.

Ushbu Kodeks maqsadida moliyaviy ijaraning alohida turi lizing deb eʼtirof etilib, bunda bir taraf (lizing beruvchi) boshqa tarafning (lizing oluvchining) topshirigʻiga koʻra uchinchi tarafdan (sotuvchidan) lizing shartnomasi boʻyicha shartlashilgan mol-mulkni (lizing obyektini) oladi hamda uni ushbu moddaning birinchi qismida belgilangan talablarga muvofiq boʻlgan shartnoma boʻyicha egalik qilish va foydalanish uchun lizing oluvchiga haq evaziga beradi.

Ushbu Kodeks maqsadi uchun moliyaviy ijara (lizing) shartnomasining tarafi boʻlgan ijarachiga (lizing oluvchiga) moliyaviy ijara (lizing) predmetining xaridori sifatida qaraladi.

Ushbu Kodeks maqsadida hisoblab chiqarilgan (hisoblangan) va belgilangan muddatlarda toʻlanmagan soliqlarning, shu jumladan ular boʻyicha boʻnak va joriy toʻlovlarning summalari, shuningdek ushbu Kodeksda belgilangan muddatda toʻlanmagan moliyaviy sanksiyalar va penyalar soliq qarzi deb eʼtirof etiladi.

Soliq toʻlovchining yoki soliq agentining soliq qarzi barcha soliqlar boʻyicha ham, ularning har biri boʻyicha alohida-alohida ham aniqlanishi mumkin.

Soliq qarzini toʻlash, shu jumladan uni soliq organlari tomonidan undirish chogʻida toʻlash quyidagi tartibdagi ketma-ketlikda amalga oshiriladi:

1) soliqlar summasi;

2) hisoblangan penyalar;

3) jarimalar.

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasining rasmiy veb-saytiga joylashtirilgan axborot resursi soliq toʻlovchining shaxsiy kabineti hisoblanadi.

Ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hollarda, soliq toʻlovchining shaxsiy kabinetidan soliq toʻlovchilar va soliq organlari oʻz huquqlari hamda majburiyatlarini elektron tarzda amalga oshirishi uchun foydalanilishi mumkin.

Soliq organlari tomonidan soliq toʻlovchilarga va soliq toʻlovchilar tomonidan soliq organlariga yuboriladigan elektron hujjatlarning roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasining rasmiy veb-saytiga joylashtiriladi. Har bir soliq toʻlovchining shaxsiy kabineti ushbu soliq toʻlovchi soliq organlarida hisobga qoʻyilganidan keyin shakllantiriladi.

Soliq toʻlovchining shaxsiy kabinetidan foydalanish soliq toʻlovchi tomonidan ixtiyoriy tartibda amalga oshiriladi. Bunda soliq organlari hamda soliq toʻlovchilar boʻlgan yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlar oʻrtasidagi axborot almashinuvi faqat soliq toʻlovchining shaxsiy kabineti orqali amalga oshiriladi.

Jismoniy shaxsga, ushbu shaxs yakka tartibdagi tadbirkor boʻlishidan yoki boʻlmasligidan qatʼi nazar, soliq toʻlovchining bitta shaxsiy kabineti shakllantiriladi.

Yakka tartibdagi tadbirkor sifatida hisobga turgan jismoniy shaxs oʻz soliq toʻlovchining shaxsiy kabinetidan yakka tartibdagi tadbirkor sifatidagi oʻz huquqlari va majburiyatlarini elektron tarzda amalga oshirish uchun foydalanishi mumkin.

Soliq toʻlovchining shaxsiy kabinetiga kirish yagona identifikatsiyalash tizimi orqali elektron raqamli imzo vositasida amalga oshiriladi.

Elektron raqamli imzo soliq toʻlovchiga uning arizasi asosida Davlat xizmatlari markazi orqali haq toʻlash asosida, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan belgilangan tartibda taqdim etiladi.

Soliq toʻlovchining shaxsiy kabineti faollashtirilganidan keyin to uning amal qilishi toʻxtatib turilguniga qadar soliq organlari barcha hujjatlarni soliq toʻlovchiga faqat uning shaxsiy kabineti orqali yuboradi. Soliq toʻlovchi hujjatlarni soliq organlariga xuddi shunday tartibda yuboradi.

Soliq organlari tomonidan hujjat va soliq toʻlovchiga soliq toʻlovchining shaxsiy kabineti orqali yuborilishi chogʻida u koʻrsatgan mobil telefon raqamiga tegishli SMS-xabar yuboriladi.

Agar soliq organi tomonidan elektron hujjat soliq toʻlovchining shaxsiy kabinetiga yuborilganda soliq toʻlovchi shaxsiy kabinetining amal qilishi toʻxtatib turilganligi yoki elektron raqamli imzo kalitining sertifikati tugatilganligi toʻgʻrisida maʼlumot olingan boʻlsa, mazkur hujjat soliq toʻlovchiga ushbu maʼlumotlar olingan kundan eʼtiboran uch kun ichida qogʻozda yuboriladi.

Ushbu Kodeksning 129-moddasi yettinchi va oʻn uchinchi qismlariga muvofiq soliq organida hisobda turgan chet el yuridik shaxsi tomonidan soliq toʻlovchining shaxsiy kabinetidan soliq organidan hujjatlarni (axborotni) olish hamda ushbu Kodeksning 282-moddasida koʻrsatilgan xizmatlarni elektron shaklda koʻrsatishga taalluqli maʼlumotlarni soliq organiga taqdim etish uchun foydalaniladi.

Soliq toʻlovchining shaxsiy kabinetidan foydalanish imkoniyati chet el yuridik shaxslariga ular soliq organlarida ushbu Kodeksning 129-moddasi yettinchi qismida nazarda tutilgan tartibda hisobga qoʻyilgan kundan eʼtiboran beriladi. Bunday chet el yuridik shaxsi soliq organida hisobdan chiqarilgan taqdirda soliq toʻlovchining shaxsiy kabinetidan foydalanish huquqi soliq organlari soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari bilan tartibga solinadigan munosabatlardagi oʻz vakolatlarini amalga oshirishi chogʻida foydalanadigan hujjatlarni olish uchun saqlanib qoladi.

Ushbu Kodeks maqsadida qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchilari deb bir vaqtning oʻzida quyidagi shartlarga javob beradigan yuridik shaxslar eʼtirof etiladi:

qishloq xoʻjaligi mahsulotini ishlab chiqaruvchi va uni birlamchi qayta ishlovchi, basharti bunday yuridik shaxsning jami daromadida oʻzi ishlab chiqargan qishloq xoʻjaligi mahsulotini, shu jumladan uni oʻzi ishlab chiqargan qishloq xoʻjalik xom ashyosini qayta ishlashdan olingan mahsulotni realizatsiya qilishdan olingan daromadining ulushi soliq davridagi jami daromadning kamida 80 foizini tashkil etsa;

yer uchastkalariga ega boʻlgan, bu yer uchastkalari qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini ishlab chiqarish uchun zarur boʻlsa.

Ushbu Kodeks maqsadida qishloq xoʻjaligi mahsulotlari jumlasiga biologik resurslardan (hayvonlar va oʻsimliklardan) olingan quyidagi mahsulotlar kiradi:

1) qishloq va oʻrmon xoʻjaligi oʻsimlikshunosligi mahsulotlari;

2) chorvachilik, parrandachilik, asalarichilik mahsulotlari;

3) ipakchilik mahsulotlari;

4) baliqchilik mahsulotlari va suvda yetishtiriladigan ekinlar.

Sanoatda qayta ishlangan qishloq xoʻjaligi mahsuloti ushbu Kodeks maqsadida qishloq xoʻjaligi mahsuloti deb eʼtirof etilmaydi.

Qonun hujjatlarida notijorat tashkilot uchun belgilangan shaklda roʻyxatdan oʻtkazilgan, quyidagi shartlarga muvofiq boʻlgan yuridik shaxs ushbu Kodeks maqsadida notijorat tashkilot deb eʼtirof etiladi, agar:

daromad olish maqsadiga ega boʻlmasa;

daromadlarni yoki mol-mulkni ishtirokchilari (aʼzolari) oʻrtasida taqsimlamasa.

Ushbu Kodeks maqsadida quyidagi sohalarda faoliyat koʻrsatuvchi yuridik shaxslar ijtimoiy sohada faoliyatni amalga oshiruvchi yuridik shaxslar jumlasiga kiradi:

1) tegishli litsenziya asosida tibbiyot muassasalari tomonidan koʻrsatiladigan tibbiy xizmatlar (bundan kosmetologiya xizmatlari mustasno). Tibbiy xizmatlar jumlasiga, ushbu bandni qoʻllash maqsadida, quyidagilar kiradi, xususan, tibbiy yordam xizmatlari va sanitariya xizmatlari koʻrsatish:

a) tashxis qoʻyish, profilaktika va davolash xizmatlari;

b) stomatologik xizmatlar, shu jumladan tish protezlarini oʻrnatish xizmatlari;

2) taʼlimga oid xizmatlar, shu jumladan testlar va imtihonlar oʻtkazishni tashkil etish;

3) ilm-fan sohasidagi vakolatli organ tomonidan akkreditatsiya qilingan ilmiy va (yoki) ilmiy-texnikaviy faoliyat subyektlari tomonidan fan sohasida amalga oshiriladigan faoliyat (shu jumladan ilmiy tadqiqotlar oʻtkazish, muallif tomonidan ilmiy-intellektual mulkdan foydalanish, jumladan uni realizatsiya qilish);

4) jismoniy tarbiya va sport sohasidagi xizmatlar. Bunday xizmatlarga, xususan, quyidagilar kiradi:

a) sport inshootlarida, maktablarda, sogʻlomlashtirish yoʻnalishidagi klublarda jismoniy tarbiya va sport mashgʻulotlarini sport turlari boʻyicha oʻquv guruhlari hamda jamoalarida oʻtkazish xizmatlari, umumjismoniy tayyorgarlik xizmatlari;

b) sport musobaqalari yoki bayramlarini, sport-tomosha tadbirlarini oʻtkazish xizmatlari, shuningdek ushbu tadbirlarga tayyorgarlik koʻrish va ularni oʻtkazish uchun sport inshootlarini ijaraga berish;

v) sport-texnika asbob-uskunalarini, trenajyorlarni, anjomlarni, sport kiyim-boshlarini berib turish boʻyicha xizmatlar;

5) bolalarni, keksalarni va nogironligi boʻlgan shaxslarni ijtimoiy himoya qilish hamda ularning ijtimoiy taʼminoti sohasidagi xizmatlar.

Ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan shaxslar, ularning tegishli faoliyat turlaridan olingan daromadlari tekin olingan mol-mulk tarzidagi daromadlar hisobga olingan holda jami yillik daromadining kamida 90 foizini tashkil etishi sharti bilan, ijtimoiy sohada faoliyatni amalga oshiruvchi shaxslar deb eʼtirof etiladi.

Aksiz toʻlanadigan tovarlarni ishlab chiqarishga va realizatsiya qilishga doir faoliyatdan daromadlar oluvchi, shuningdek foydali qazilmalarni qazib olishni amalga oshiruvchi yuridik shaxslar ijtimoiy sohada faoliyatni amalga oshiruvchi yuridik shaxslar jumlasiga kirmaydi.

Ushbu Kodeks maqsadida quyidagi tushunchalardan ham foydalaniladi:

jismoniy shaxsning yaqin qarindoshlari — uning ota-onasi, tugʻishgan va oʻgay aka-ukalari va opa-singillari, eri (xotini), farzandlari, shu jumladan farzandlikka olinganlar, bobolari, buvilari, nevaralari, shuningdek erining (xotinining) ota-onasi;

ijara (lizing) toʻlovi — ijaraga beruvchiga (lizing beruvchiga) tuzilgan ijara (lizing) shartnomasi asosida ijarachi (lizing oluvchi) tomonidan toʻlanadigan summa;

ijaraga beruvchining (lizing beruvchining) foizdan olinadigan daromadi — moliyaviy ijara (lizing) obyektining ijara (lizing) toʻlovi summasi va qiymati oʻrtasidagi farq;

nazorat-kassa texnikasi — fiskal xotira bilan jihozlangan nazorat-kassa mashinalari, fiskal toʻplagichlardagi fiskal maʼlumotlar yozib olinishi va saqlanishini taʼminlovchi, fiskal hujjatlarni shakllantiruvchi hamda ularning soliq organlariga fiskal maʼlumotlar operatori orqali topshirilishini, shuningdek fiskal hujjatlar nazorat-kassa texnikasini qoʻllash toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida belgilangan talablarga muvofiq qogʻozda chop etilishini taʼminlovchi boshqa qurilmalar hamda dasturiy-texnik majmualar;

ortiqcha toʻlangan soliq summasi (penya, jarima) — soliqning (penyaning, jarimaning) toʻlangan summasi bilan haqiqatda toʻlanishi lozim boʻlgan summasi oʻrtasidagi ijobiy farq. Soliqning (penyaning, jarimaning) ortiqcha toʻlangan summasi u ilgari hisobga olingan va (yoki) soliq toʻlovchiga qaytarilgan summalarni, shuningdek soliq boʻyicha kelgusi toʻlovlar hisobiga oʻtkaziladigan summalarni hisobga olgan holda uni hisob-kitob qilish sanasida aniqlanadi;

ortiqcha undirilgan soliq summasi — soliq organlarining gʻayriqonuniy hatti-harakatlari natijasida ortiqcha toʻlangan soliq summasi;

tan olingan soliq qarzi — soliq qarzini uzish toʻgʻrisidagi talabnoma berilgan sanadan boshlab oʻn kalendar kun ichida soliq toʻlovchi tomonidan eʼtiroz bildirilmagan qarz yoki sud qarori bilan tasdiqlangan qarz;

xatolik bilan toʻlangan soliq (penya, jarima) summasi — soliq (penya, jarima) summasini toʻlagan shaxsni va (yoki) ushbu toʻlovning maqsadini qatʼiy aniqlash imkoniyatini bermaydigan toʻlov chogʻida xatolikka yoʻl qoʻyilgan soliq (penya, jarima) summasi. Qaysi soliqqa (penyaga, jarimaga) nisbatan uni toʻlagan shaxs soliq toʻlovchi deb hisoblanmaydigan shaxsdan yoki toʻlanishi lozim boʻlgan budjetdan boshqa budjetga kelib tushgan soliq (penya, jarima) summasi ham xatolik bilan toʻlangan deb eʼtirof etiladi;

umidsiz qarz — sud qarori bilan majburiyatning bekor qilinishi tufayli yoxud bankrotlik, tugatish, qarzdorning vafoti yoki daʼvo muddati tugashi sababli toʻlanishi mumkin boʻlmagan qarz.

Soliq toʻlovchilarning xoʻjalik faoliyati boʻyicha jami moliyaviy natijasini hisobga olgan holda foyda soligʻini (bundan buyon matnda soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi boʻyicha foyda soligʻi deb yuritiladi) hisoblab chiqarish va toʻlash maqsadida, ushbu Kodeksda nazarda tutilgan tartib hamda shartlarda tegishli shartnoma asosidagi ixtiyoriy birlashmasi soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi deb eʼtirof etiladi.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisida tuzilgan amaldagi shartnomaning tarafi boʻlgan va ushbu Kodeksda bunday guruh ishtirokchilari uchun nazarda tutilgan barcha shartlarni qanoatlantiradigan yuridik shaxs soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi ishtirokchisi deb eʼtirof etiladi.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomaga muvofiq zimmasiga soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi boʻyicha foyda soligʻini hisoblab chiqarish va toʻlash majburiyati yuklatilgan ishtirokchi soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining masʼul ishtirokchisi deb eʼtirof etiladi.

Koʻrsatilgan soliqni hisoblab chiqarish va toʻlashga oid huquqiy munosabatlarda, foyda soligʻini toʻlovchilar kabi, soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining masʼul ishtirokchisi shunday huquqlarni amalga oshiradi va majburiyatlarni zimmasiga oladi.

Ushbu Kodeksga va Oʻzbekiston Respublikasining fuqarolik qonun hujjatlariga muvofiq tuzilgan soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnoma soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhi masʼul ishtirokchisining vakolatlarini tasdiqlovchi hujjatdir.

Oʻzbekiston Respublikasining ushbu moddada nazarda tutilgan barcha shartlarni qanoatlantiruvchi yuridik shaxslari soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etishga haqli.

Soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining ishtirokchilari tomonidan qanoatlantirilishi lozim boʻlgan ushbu moddada nazarda tutilgan shartlar, agar ushbu Kodeksda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, mazkur guruhni tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomaning butun amal qilish muddati mobaynida bajarilishi kerak.

Basharti bir yuridik shaxs boshqa yuridik shaxslarning ustav fondida (ustav kapitalida) bevosita va (yoki) bilvosita ishtirok etsa hamda har bir shunday yuridik shaxsdagi bunday ishtirok etish ulushi kamida 90 foizni tashkil etsa, yuridik shaxslar tomonidan soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi tashkil etilishi mumkin. Koʻrsatilgan shartga soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomaning butun amal qilish muddati mobaynida rioya etilishi kerak.

Bir yuridik shaxsning boshqa yuridik shaxsda ishtirok etish ulushi ushbu Kodeksning 38-moddasida belgilangan tartibda aniqlanadi.

Yuridik shaxs soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomaning tarafi sifatida quyidagi barcha shartlarni qanoatlantirishi kerak:

agar ushbu Kodeksda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, u qayta tashkil etilish yoki tugatilish jarayonida boʻlmasligi kerak;

unga nisbatan Oʻzbekiston Respublikasining qonunchiligiga muvofiq bankrotlik (iqtisodiy nochorlik) toʻgʻrisidagi ish boʻyicha ish qoʻzgʻatilgan boʻlmasligi kerak;

soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish (oʻzgartirish) toʻgʻrisidagi shartnomani roʻyxatdan oʻtkazish uchun hujjatlarni soliq organiga taqdim etish sanasidan oldingi oxirgi hisobot sanasidagi moliyaviy hisobot asosida hisob-kitob qilingan shaxs sof aktivlarining miqdori uning ustav fondi (ustav kapitali) miqdoridan oshishi kerak.

Soliq toʻlovchilarning mavjud konsolidatsiyalashgan guruhiga yangi yuridik shaxsni qoʻshib olish, agar qoʻshib olinayotgan yuridik shaxs oʻzining qoʻshib olinishi sanasida ushbu moddaning beshinchi qismida nazarda tutilgan shartlarni qanoatlantirsa, mumkin boʻladi.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi ishtirokchilari boʻlgan jami yuridik shaxslar quyidagi shartlarni qanoatlantirishi kerak:

1) ular tomonidan kalendar yil mobaynida toʻlangan qoʻshilgan qiymat soligʻi, aksiz soligʻi, foyda soligʻi va yer qaʼridan foydalanganlik uchun soliqning jami summasi kamida yuz milliard soʻmni tashkil etadi;

2) kalendar yil uchun moliyaviy hisobot maʼlumotlariga koʻra tovarlar va xizmatlarni realizatsiya qilishdan tushumning, shuningdek boshqa daromadlarning jami hajmi kamida besh yuz milliard soʻmni tashkil etadi;

3) aktivlarning jami qiymati kalendar yil oxirida moliyaviy hisobot maʼlumotlariga koʻra kamida bir trillion soʻmni tashkil etadi;

4) foyda soligʻi boʻyicha bir xil soliq stavkasini qoʻllaydi.

Ushbu moddaning yettinchi qismida nazarda tutilgan barcha koʻrsatkichlar soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomani roʻyxatdan oʻtkazish uchun hujjatlar soliq organiga taqdim etiladigan yildan oldingi yil yakunlariga koʻra hisob-kitob qilinadi.

Quyidagilar soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi ishtirokchilari boʻlishi mumkin emas:

1) maxsus iqtisodiy zonalarning ishtirokchilari boʻlgan yuridik shaxslar;

2) maxsus soliq rejimlarini qoʻllovchi yuridik shaxslar;

3) banklar, bundan ushbu konsolidatsiyalashgan guruhga kiruvchi boshqa barcha yuridik shaxslar banklar boʻlgan hol mustasno;

4) sugʻurta tashkilotlari, bundan ushbu konsolidatsiyalashgan guruhga kiruvchi boshqa barcha yuridik shaxslar sugʻurta tashkilotlari boʻlgan hol mustasno;

5) qimmatli qogʻozlar bozorining banklar boʻlmagan professional ishtirokchilari, bundan ushbu konsolidatsiyalashgan guruhga kiruvchi boshqa barcha yuridik shaxslar qimmatli qogʻozlar bozorining banklar deb hisoblanmaydigan professional ishtirokchilari boʻlgan hol mustasno;

6) foyda soligʻini toʻlovchilar deb eʼtirof etilmaydigan yuridik shaxslar;

7) kliring tashkilotlari;

8) mikrokredit tashkilotlari.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi, faqat basharti ushbu moddada nazarda tutilgan talablarni qanoatlantiradigan barcha yuridik shaxslar ushbu konsolidatsiyalashgan guruhning ishtirokchilari boʻlsa, tashkil etilishi mumkin.

Soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhi ishtirokchilarining tarkibi unga faqat bunday talablarni qanoatlantiradigan ishtirokchilarning qoʻshib olinishi yoxud undan bunday talablarni qanoatlantirmay qoʻygan ishtirokchilarning chiqarilishi hisobiga oʻzgarishi mumkin. Mazkur talabni buzgan holda tashkil etilgan yoxud bu talabga muvofiq boʻlmay qolgan soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi gʻayriqonuniy ravishda tashkil etilgan yoxud ushbu talab buzilgan sanadan eʼtiboran amal qilishi tugatilgan deb eʼtirof etiladi.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi kamida ikki kalendar yil muddatga tashkil etiladi.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomaga muvofiq, ushbu Kodeksning 62-moddasida belgilangan shartlarni qanoatlantiruvchi yuridik shaxslar soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi boʻyicha foyda soligʻini ushbu Kodeksda belgilangan tartibda va shartlarda hisoblab chiqarish hamda toʻlash maqsadida ixtiyoriy ravishda birlashadi.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish yuridik shaxsni tashkil etmagan holda amalga oshiriladi.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomada quyidagi qoidalar boʻlishi kerak:

1) soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomaning predmeti;

2) soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi ishtirokchilari boʻlgan yuridik shaxslarning roʻyxati va rekvizitlari;

3) soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining masʼul ishtirokchisi boʻlgan yuridik shaxsning nomi;

4) soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi ishtirokchilari ushbu guruhning masʼul ishtirokchisiga ushbu bobga muvofiq oʻtkazadigan vakolatlar roʻyxati;

5) soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining masʼul ishtirokchisi va boshqa ishtirokchilari tomonidan ushbu Kodeksda nazarda tutilmagan majburiyatlarni bajarish hamda huquqlarni amalga oshirish tartibi va muddatlari, belgilangan majburiyatlarni bajarmaganlik uchun javobgarlik;

6) agar soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi muayyan muddatga tuzilayotgan boʻlsa, kalendar yillarda hisoblanadigan muddat yoxud bu guruh qancha muddatga tashkil etilayotganligining muayyan muddati mavjud emasligini koʻrsatish;

7) soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining har bir ishtirokchisi boʻyicha ushbu Kodeksning Maxsus qismida nazarda tutilgan oʻziga xos xususiyatlar inobatga olingan holda soliq bazasini aniqlash va foyda soligʻini toʻlash uchun zarur boʻlgan koʻrsatkichlar. Bunda tanlangan koʻrsatkichlar soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomaning butun amal qilish muddati mobaynida oʻzgartirilmaydi.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomaga asoslangan huquqiy munosabatlarga nisbatan soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari, soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari bilan tartibga solinmagan qismiga nisbatan esa, fuqarolik qonun hujjatlari qoʻllaniladi.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnoma va uning qoidalari qonun hujjatlariga muvofiq boʻlmagan taqdirda, sud tomonidan haqiqiy emas deb topilishi mumkin.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnoma quyidagi sanalardan eng avvalgisi yuzaga kelguniga qadar amal qiladi:

1) shartnoma amal qilishining tugash sanasi;

2) shartnomani bekor qilish sanasi.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnoma soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining masʼul ishtirokchisi boʻlgan yuridik shaxs turgan joydagi soliq organida roʻyxatdan oʻtkaziladi.

Agar soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining masʼul ishtirokchisi yirik soliq toʻlovchilar toifasiga kiritilgan boʻlsa, soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnoma konsolidatsiyalashgan guruhning koʻrsatilgan masʼul ishtirokchisi yirik soliq toʻlovchi sifatida hisobga olingan joydagi soliq organida roʻyxatdan oʻtkazilishi lozim.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomani roʻyxatdan oʻtkazish uchun ushbu guruhning masʼul ishtirokchisi oʻzi hisobda turgan joydagi soliq organiga quyidagi hujjatlarni taqdim etadi:

1) tashkil etilayotgan konsolidatsiyalashgan guruh barcha ishtirokchilarining vakolatli shaxslari tomonidan imzolangan soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomani roʻyxatdan oʻtkazish haqidagi ariza;

2) soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomaning ikkita nusxasi;

3) ushbu Kodeks 62-moddasining uchinchi, beshinchi, yettinchi va toʻqqizinchi qismlarida nazarda tutilgan shartlar bajarilganligini tasdiqlovchi, soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining masʼul ishtirokchisi tomonidan tasdiqlangan hujjatlar. Bunday hujjatlar jumlasiga, xususan, ushbu Kodeks 62-moddasi yettinchi qismining 1-bandida koʻrsatilgan soliqlarni toʻlashga doir toʻlov topshiriqnomalarining (soliq organining bu soliqlar boʻyicha hisobga olish amalga oshirilganligi toʻgʻrisidagi qarorining koʻchirma nusxalari), guruh ishtirokchilaridan har biri uchun oldingi kalendar yildagi buxgalteriya balanslari, moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobotlarning koʻchirma nusxalari kiradi;

4) soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomani imzolagan shaxslarning vakolatlarini tasdiqlovchi hujjatlar.

Ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan hujjatlar soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi uchun foyda soligʻi hisoblanadigan va toʻlanadigan soliq davridan oldingi yilning 30-oktabridan kechiktirmay soliq organiga taqdim etiladi.

Soliq organining rahbari (rahbar oʻrinbosari) ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan hujjatlar soliq organiga taqdim etilgan kundan eʼtiboran oʻn besh kun ichida soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomani roʻyxatdan oʻtkazadi yoki uni roʻyxatdan oʻtkazishni rad etish haqida asoslantirilgan qaror qabul qiladi. Ushbu moddada belgilangan muddat doirasida bartaraf etiladigan qoidabuzarliklar aniqlanganda, soliq organi soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining masʼul ishtirokchisini bu haqda xabardor qilishi shart. Soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining masʼul ishtirokchisi aniqlangan qoidabuzarliklarni ushbu moddada belgilangan muddat tugagunga qadar bartaraf etishga haqli.

Ushbu Kodeksning 62-moddasida, 63-moddasining uchinchi qismida hamda ushbu moddaning birinchi va ikkinchi qismlarida nazarda tutilgan shartlarga rioya etilgan taqdirda soliq organi soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomani roʻyxatdan oʻtkazishi shart.

Shartnoma roʻyxatdan oʻtkazilgan sanadan eʼtiboran besh kun ichida soliq organi soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining masʼul ishtirokchisiga ushbu shartnomaning bir nusxasini uning roʻyxatdan oʻtkazilganligi toʻgʻrisida belgi qoʻygan holda, shaxsan imzo qoʻydirib yoki olinganlik sanasi toʻgʻrisida guvohlik beruvchi boshqa usulda berishi shart.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnoma roʻyxatdan oʻtkazilganligi haqidagi axborot xuddi shu muddatlarda soliq organi tomonidan soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi ishtirokchilari boʻlgan yuridik shaxslar joylashgan yerdagi soliq organlariga yuboriladi.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi ushbu guruhni tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnoma soliq organi tomonidan roʻyxatga olingan yildan keyingi kalendar yilning birinchi sanasida tashkil etilgan deb eʼtirof etiladi.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomani roʻyxatdan oʻtkazishni soliq organi tomonidan rad etishga faqat quyidagi holatlardan hech boʻlmaganda bittasi mavjud boʻlganda yoʻl qoʻyiladi:

1) soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etishning ushbu Kodeksning 62-moddasida nazarda tutilgan shartlariga muvofiq emasligi;

2) soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomaning ushbu Kodeks 63-moddasining uchinchi qismida koʻrsatilgan talablarga muvofiq emasligi;

3) ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomani roʻyxatdan oʻtkazish uchun hujjatlarni vakolatli soliq organiga taqdim etmaslik yoxud toʻliq hajmda taqdim etmaslik yoki mazkur moddaning ikkinchi qismida nazarda tutilgan hujjatlarni taqdim etish muddatini buzish;

4) hujjatlar uni imzolashga vakolati boʻlmagan shaxslar tomonidan imzolangan taqdirda.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomani roʻyxatdan oʻtkazish soliq organi tomonidan rad etilgan taqdirda, ushbu guruhning masʼul ishtirokchisi kamchiliklar bartaraf etilganidan soʻng bunday shartnomani roʻyxatdan oʻtkazish toʻgʻrisidagi hujjatlarni qayta taqdim etishga haqli.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomani roʻyxatdan oʻtkazishni rad etish haqidagi qarorning koʻchirma nusxasi u qabul qilingan kundan eʼtiboran besh kun ichida soliq organi tomonidan bunday shartnomada soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining masʼul ishtirokchisi sifatida koʻrsatilgan vakolatli vakiliga shaxsan imzo qoʻydirib yoki olingan sanani tasdiqlovchi boshqa usul orqali topshiriladi.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomani roʻyxatdan oʻtkazish rad etilganligi ustidan bunday shartnomada soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining masʼul ishtirokchisi sifatida koʻrsatilgan shaxs tomonidan mazkur Kodeksda soliq organlarining va ular mansabdor shaxslarining harakatlari yoki harakatsizligi ustidan shikoyat qilish uchun belgilangan tartibda va muddatlarda shikoyat qilinishi mumkin.

Ariza (shikoyat) qanoatlantirilgan taqdirda soliq organi ushbu shartnomani roʻyxatdan oʻtkazishi shart, soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi esa ushbu moddaning toʻrtinchi qismiga muvofiq roʻyxatdan oʻtishi lozim boʻlgan yildan keyingi kalendar yilning birinchi sanasidan eʼtiboran tashkil etilgan deb eʼtirof etiladi. Agar soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomani roʻyxatdan oʻtkazish uchun ushbu bobda belgilangan boshqa toʻsiqlar boʻlmasa, koʻrsatilgan qoida qoʻllaniladi.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnoma ushbu moddada nazarda tutilgan tartibda va shartlarda oʻzgartirilishi mumkin.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnoma taraflari quyidagi hollarda mazkur shartnomaga oʻzgartishlar kiritishi shart:

1) soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi ishtirokchilari boʻlgan bir yoki bir nechta yuridik shaxsni tugatish toʻgʻrisida qaror qabul qilinganda;

2) soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi ishtirokchilari boʻlgan bir yoki bir nechta yuridik shaxsni qayta tashkil etish toʻgʻrisida (qoʻshib yuborish, qoʻshib olish, ajratib chiqarish yoki boʻlish shaklida) qaror qabul qilinganda;

3) bir yoki bir nechta yuridik shaxs soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhiga qoʻshib olinganda;

4) yuridik shaxs mazkur Kodeksning 62-moddasida nazarda tutilgan shartlarga javob bermay qolgan hollarda, ushbu yuridik shaxs soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhidan chiqib ketganda;

5) soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomaning amal qilish muddatini uzaytirish toʻgʻrisida qaror qabul qilinganda.

Soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining ishtirokchisi qayta tashkil etilganda qayta tashkil etilgan yuridik shaxslar, agar ular ushbu Kodeksning 62-moddasida nazarda tutilgan shartlarga muvofiq boʻlsa, shu konsolidatsiyalashgan guruh tarkibiga kiritilishi shart.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomani oʻzgartirish toʻgʻrisidagi bitim shunday guruhning barcha ishtirokchilari tomonidan yangidan qoʻshib olinayotgan ishtirokchilarni qoʻshib hisoblaganda va guruhdan chiqayotgan ishtirokchilarni istisno etgan holda qabul qilinadi.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomani oʻzgartirish toʻgʻrisidagi bitim roʻyxatdan oʻtkazish uchun soliq organiga quyidagi muddatlarda taqdim etiladi:

1) mazkur shartnomaning amal qilish muddatini uzaytirish toʻgʻrisida qaror qabul qilinganda — soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomaning amal qilish muddati tugashidan kamida bir oy oldin;

2) boshqa hollarda — soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomani oʻzgartirish uchun holatlar yuzaga kelgan kundan eʼtiboran bir oy ichida.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomani oʻzgartirish toʻgʻrisidagi bitimni roʻyxatdan oʻtkazish uchun uning masʼul ishtirokchisi soliq organiga quyidagi hujjatlarni taqdim etadi:

1) shartnomaga oʻzgartishlar kiritish toʻgʻrisidagi bildirish xati;

2) soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhi ishtirokchilarining vakolatli shaxslari tomonidan shartnomani oʻzgartirish, shu jumladan uning muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi imzolangan bitimning ikkita nusxasi;

3) shartnomaga oʻzgartishlar kiritish toʻgʻrisidagi bitimni imzolagan shaxslarning vakolatlarini tasdiqlovchi hujjatlar;

4) shartnomaga kiritilgan oʻzgartishlarni hisobga olgan holda ushbu Kodeksning 62-moddasida nazarda tutilgan shartlar bajarilganligini tasdiqlovchi hujjatlar;

5) shartnomaning amal qilish muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi qarorning ikkita nusxasi.

Soliq organi soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomani oʻzgartirish toʻgʻrisidagi bitimni ushbu moddaning oltinchi qismida koʻrsatilgan hujjatlar taqdim etilgan kundan eʼtiboran oʻn kun ichida roʻyxatdan oʻtkazishi va mazkur guruh masʼul ishtirokchisining vakolatli vakiliga oʻzgartishlarning bir nusxasini, u roʻyxatdan oʻtkazilganligi toʻgʻrisidagi belgini qoʻygan holda, berishi shart.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomani oʻzgartirish toʻgʻrisidagi bitimni roʻyxatdan oʻtkazishni rad etish uchun quyidagilar asos boʻladi:

1) ushbu Kodeksning 62-moddasida nazarda tutilgan shartlarning soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining hech boʻlmaganda bitta ishtirokchisiga nisbatan bajarilmaganligi;

2) hujjatlarning bunga vakolati boʻlmagan shaxslar tomonidan imzolanganligi;

3) mazkur shartnomani oʻzgartirish uchun hujjatlar taqdim etish muddatining buzilganligi;

4) ushbu moddaning oltinchi qismida nazarda tutilgan hujjatlar taqdim etilmaganligi (toʻliq hajmda taqdim etilmaganligi).

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomani oʻzgartirish toʻgʻrisidagi bitim quyidagi tartibda kuchga kiradi:

1) soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomaga bunday guruhga yangi yuridik shaxslar qoʻshib olinishi bilan bogʻliq oʻzgartishlar (bundan guruh ishtirokchilari qayta tashkil etilgan hollar mustasno) shartnomaga tegishli oʻzgartishlar soliq organi tomonidan roʻyxatga olingan yildan keyingi kalendar yilning kamida birinchi kunidan keyin kuchga kiradi;

2) soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomaga bunday guruh tarkibidan ishtirokchilar chiqib ketishi bilan bogʻliq oʻzgartishlar shartnomaga tegishli oʻzgartishlar kiritish uchun holatlar yuzaga kelgan yildan (agar ushbu qismning 3-bandida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa) keyingi kalendar yilning birinchi kunidan kuchga kiradi;

3) boshqa hollarda soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomaga oʻzgartishlar uning taraflari koʻrsatgan sanadan eʼtiboran, lekin tegishli oʻzgartishlar soliq organi tomonidan roʻyxatga olingan sanadan keyin keladigan sanada kuchga kiradi.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomaga majburiy oʻzgartishlarni kiritishdan boʻyin tovlash shartnomaga tegishli majburiy oʻzgartishlar kuchga kirishi kerak boʻlgan kalendar yilning birinchi kunidan eʼtiboran shartnomaning amal qilishi tugatilishiga sabab boʻladi.

Soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining ishtirokchilari quyidagilarga haqli:

1) konsolidatsiyalashgan guruhning masʼul ishtirokchisidan ushbu konsolidatsiyalashgan guruhning faoliyati munosabati bilan soliq organi tomonidan masʼul ishtirokchiga taqdim etilgan hujjatlar, qarorlar, talabnomalar, solishtirma dalolatnomalar va boshqa hujjatlarning koʻchirma nusxalarini olish;

2) ushbu Kodeksda nazarda tutilgan oʻziga xos xususiyatlarni hisobga olgan holda soliq organlarining hujjatlari, ular mansabdor shaxslarining harakatlari (harakatsizligi) ustidan yuqori turuvchi soliq organiga yoki sudga shikoyat qilish;

3) soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhi masʼul ishtirokchisining soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi boʻyicha foyda soligʻini toʻlash majburiyatini ixtiyoriy ravishda bajarish;

4) masʼul ishtirokchida soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi boʻyicha foyda soligʻi hisoblab chiqarilishi va toʻlanishi munosabati bilan oʻtkaziladigan soliq tekshiruvlarini oʻtkazishda, shuningdek bunday soliq tekshiruvlarining materiallarini koʻrib chiqishda ishtirok etish.

Ushbu Kodeksning 62-moddasida soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi ishtirokchilari uchun nazarda tutilgan shartlarga muvofiq boʻlgan bunday guruh ishtirokchisi soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomaning amal qilish muddati mobaynida oʻzining ushbu guruhdagi ishtirokini ixtiyoriy ravishda tugatishga haqli emas.

Soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining ishtirokchilari:

1) soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tuzish toʻgʻrisidagi shartnomani va unga oʻzgartishlarni roʻyxatdan oʻtkazish uchun zarur boʻlgan barcha harakatlarni amalga oshirishi hamda barcha hujjatlarni taqdim etishi;

2) soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining masʼul ishtirokchisiga soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi boʻyicha foyda soligʻini toʻlovchining majburiyatlarini bajarish va huquqlarini amalga oshirish uchun unga zarur boʻlgan maʼlumotlarni taqdim etishi (shu jumladan elektron shaklda taqdim etishi). Bunday maʼlumotlar jumlasiga olingan daromadlar va qilingan xarajatlarga nisbatan foyda soligʻi boʻyicha soliq bazasining hisob-kitoblari, hisobga olish registrlarining maʼlumotlari va boshqa hujjatlar kiradi;

3) soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining faoliyati munosabati bilan soliq organi tomonidan soliq nazorati tadbirlari amalga oshirilganda talab qilinadigan hujjatlar va boshqa axborotni ushbu Kodeksda belgilangan tartibda soliq organlariga taqdim etishi;

4) soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi boʻyicha foyda soligʻini (boʻnak va joriy toʻlovlarni), tegishli penyalar va jarimalarni toʻlash boʻyicha majburiyat ushbu Kodeksning III boʻlimida belgilangan tartibda ushbu guruhning masʼul ishtirokchisi tomonidan bajarilmagan yoki lozim darajada bajarilmagan taqdirda, bunday majburiyatni bajarishi;

5) ushbu Kodeksning 62-moddasida nazarda tutilgan shartlarga rioya etilmagan taqdirda, soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining masʼul ishtirokchisini va mazkur guruhni tuzish toʻgʻrisidagi shartnoma roʻyxatga olingan soliq organini darhol xabardor qilishi;

6) ushbu Kodeksning II boʻlimida nazarda tutilgan tartibda soliq solish maqsadida hisob yuritishi shart.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi boʻyicha foyda soligʻiga nisbatan soliq majburiyati masʼul ishtirokchi tomonidan bajarilmaganda yoki lozim darajada bajarilmaganda, ushbu guruhning koʻrsatilgan soliq majburiyatini bajargan ishtirokchisi fuqarolik qonun hujjatlarida va mazkur guruhni tuzish toʻgʻrisidagi shartnomada nazarda tutilgan miqdorlarda hamda tartibda regress talabi qoʻyish huquqiga ega boʻladi. Ushbu qoida soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining masʼul ishtirokchisi oʻrniga uning soliq majburiyati (shu jumladan boʻnak va joriy toʻlovlarni toʻlash) shu konsolidatsiyalashgan guruhning bir nechta ishtirokchisi tomonidan bajarilgan hollarga nisbatan ham tatbiq etiladi.

Yuridik shaxs soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi tarkibidan chiqqanda:

1) yuridik shaxs foyda soligʻi boʻyicha konsolidatsiyalashgan guruh tarkibidan chiqqan soliq davridan boshlab soliq hisobiga soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi ishtirokchisi boʻlmagan soliq toʻlovchining soliq hisobi boʻyicha ushbu Kodeksning II boʻlimi talablariga rioya etishga qaratilgan oʻzgartishlar kiritishi;

2) ushbu yuridik shaxs soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining tarkibidan chiqib ketgan soliq davridan boshlab oʻzi tomonidan haqiqatda olingan foydadan kelib chiqqan holda foyda soligʻini hisoblab chiqishi va toʻlashi. Soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining masʼul ishtirokchisi tomonidan ushbu guruh boʻyicha haqiqatda toʻlangan foyda soligʻi summalarini hisobga olgan holda, koʻrsatilgan talab tegishli hisobot va soliq davrlariga nisbatan tatbiq etiladi hamda foyda soligʻi boʻyicha boʻnak va joriy toʻlovlarni ushbu Kodeksning XII boʻlimida belgilangan muddatlarda toʻlash majburiyatini oʻz ichiga oladi;

3) ushbu Kodeksning XII boʻlimida nazarda tutilgan muddatlarda foyda soligʻi boʻyicha soliq hisobotini oʻzi hisobda turgan yerdagi soliq organiga taqdim etishi shart.

Yuridik shaxsning soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi tarkibidan chiqib ketishi uni ushbu yuridik shaxs shunday konsolidatsiyalashgan guruhning ishtirokchisi boʻlgan davrda yuzaga kelgan soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi boʻyicha foyda soligʻiga nisbatan soliq majburiyatlarini bajarishdan ozod etmaydi.

Mazkur qoida, ushbu yuridik shaxsga uning soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi tarkibidan chiqib ketguniga qadar mazkur soliq majburiyati bajarilmaganligi yoki soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari buzilganligi toʻgʻrisida maʼlum boʻlganidan yoki maʼlum boʻlmaganidan qatʼi nazar, qoʻllaniladi.

Soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining masʼul ishtirokchisi ushbu Kodeksning 66-moddasida nazarda tutilgan huquqlar va majburiyatlardan tashqari, ushbu moddada belgilangan huquqlarga ega boʻladi va majburiyatlarni oʻz zimmasiga oladi.

Soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining masʼul ishtirokchisi, agar ushbu Kodeksda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining faoliyati munosabati bilan yuzaga keladigan munosabatlarda foyda soligʻini toʻlovchilar uchun ushbu Kodeksda nazarda tutilgan huquqlarga ega boʻladi va majburiyatlarni oʻz zimmasiga oladi.

Soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining masʼul ishtirokchisi quyidagi huquqlarga ega:

1) soliq organlariga va ularning mansabdor shaxslariga soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi boʻyicha foyda soligʻini (boʻnak va joriy toʻlovlarni) hisoblab chiqarish va toʻlash yuzasidan har qanday tushuntirishlarni taqdim etish;

2) soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi boʻyicha foyda soligʻi toʻlanishi munosabati bilan bunday guruhning istalgan ishtirokchisi va uning alohida boʻlinmalari joylashgan yerda oʻtkaziladigan sayyor soliq tekshiruvlari hamda soliq auditi oʻtkazilayotganda ishtirok etish;

3) soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi boʻyicha foyda soligʻi toʻlanishi munosabati bilan oʻtkaziladigan soliq tekshiruvlari hujjatlarining va soliq tekshiruvlarining natijalari yuzasidan soliq organi tomonidan chiqarilgan qarorlarning koʻchirma nusxalarini olish. Shuningdek foyda soligʻini (boʻnak toʻlovlarini) toʻlash toʻgʻrisidagi talabnomalarni hamda soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi faoliyati bilan bogʻliq boshqa hujjatlarni olish;

4) soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi boʻyicha foyda soligʻini toʻlash munosabati bilan oʻtkaziladigan soliq tekshiruvlarining va soliq nazorati qoʻshimcha tadbirlarining materiallari ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hollarda va tartibda soliq organining rahbari (rahbar oʻrinbosari) tomonidan koʻrib chiqilayotganda ishtirok etish;

5) soliq organlaridan soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi ishtirokchilari toʻgʻrisidagi soliq sirini tashkil etuvchi maʼlumotlarni olish;

6) soliq organlarining va boshqa vakolatli organlarning hujjatlari, ular mansabdor shaxslarining harakatlari (harakatsizligi) ustidan, shu jumladan soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi boʻyicha foyda soligʻini hisoblab chiqarishda ular tomonidan majburiyatlarning bajarilishi (huquqlarning amalga oshirilishi) munosabati bilan soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining ayrim ishtirokchilari manfaatlarini koʻzlab belgilangan tartibda shikoyat qilish;

7) soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi boʻyicha ortiqcha toʻlangan foyda soligʻini hisobga olish (qaytarish) toʻgʻrisidagi ariza bilan soliq organiga murojaat etish.

Soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining masʼul ishtirokchisi:

1) soliq organiga ushbu Kodeksda nazarda tutilgan tartibda va muddatlarda roʻyxatdan oʻtkazish uchun soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tuzish toʻgʻrisidagi shartnomani, ushbu shartnomani oʻzgartirish toʻgʻrisidagi bitimni, soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi faoliyatini tugatish toʻgʻrisidagi qarorni yoki bildirish xatini taqdim etishi;

2) ushbu Kodeksning XII boʻlimida belgilangan tartibda soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi boʻyicha soliq hisobini yuritishi, foyda soligʻini (boʻnak va joriy toʻlovlarni) hisoblab chiqarishi va toʻlashi;

3) soliq organiga soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi boʻyicha foyda soligʻi boʻyicha soliq hisobotini, shuningdek mazkur guruhning boshqa ishtirokchilaridan olingan hujjatlarni ushbu Kodeksda belgilangan tartibda va muddatlarda taqdim etishi;

4) soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining faoliyati tugatilgan taqdirda, ushbu guruh ishtirokchilariga foyda soligʻini (boʻnak va joriy toʻlovlarni) hisoblab chiqarish va toʻlash hamda tegishli hisobot hamda soliq davrlari uchun soliq hisobotini tuzish uchun zarur boʻlgan maʼlumotlarni soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tuzish toʻgʻrisidagi shartnomada nazarda tutilgan tartibda va muddatlarda taqdim etishi. Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi tarkibidan bir yoki bir nechta yuridik shaxs chiqib ketganda bunday maʼlumotlar ushbu konsolidatsiyalashgan guruhning boshqa ishtirokchilariga va konsolidatsiyalashgan guruh tarkibidan chiqib ketgan yuridik shaxslarga xuddi shunday tartibda taqdim etiladi;

5) soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi boʻyicha foyda soligʻini toʻlovchining majburiyatlarini bajarish munosabati bilan yuzaga keladigan soliq qarzini uzishi;

6) soliqlarni toʻlash toʻgʻrisidagi talabnoma olinganligi haqida u olingan kundan eʼtiboran besh kun ichida soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi ishtirokchilarini xabardor qilishi;

7) soliq organlari tomonidan soliq nazorati amalga oshirilishi hamda soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi boʻyicha foyda soligʻini toʻlovchining majburiyatlari bajarilishi uchun zarur boʻlgan hujjatlarni, izohlarni va boshqa axborotni soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi ishtirokchilaridan talab qilib olishi;

8) ushbu konsolidatsiyalashgan guruhni tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomani roʻyxatdan oʻtkazgan soliq organi tomonidan soliq nazorati tadbirlari doirasida talab qilingan, soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi boʻyicha boshlangʻich hujjatlarni, soliq hisobi registrlarini va boshqa axborotni taqdim etishi shart.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi tarkibidan bir yoki bir nechta yuridik shaxs chiqib ketgan taqdirda shu konsolidatsiyalashgan guruhning masʼul ishtirokchisi:

1) soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining foyda soligʻi boʻyicha yuridik shaxslar konsolidatsiyalashgan guruh tarkibidan chiqib ketgan soliq davri boshlanishidan soliq hisobiga tegishli oʻzgartishlar kiritishi;

2) tugagan hisobot davrlari boʻyicha foyda soligʻi yuzasidan boʻnak va joriy toʻlovlarni qaytadan hisoblashni amalga oshirishi va hisobda turgan joyidagi soliq organiga soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi boʻyicha foyda soligʻiga doir aniqlashtirilgan soliq hisobotini taqdim etishi shart.

Soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining masʼul ishtirokchisi oʻziga berilgan vakolatlar doirasida soliq toʻlovchining ushbu Kodeksda nazarda tutilgan boshqa huquqlariga ega boʻladi va uning zimmasida boshqa majburiyatlar ham boʻladi.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi quyidagi holatlardan hech boʻlmaganda bittasi mavjud boʻlgan taqdirda faoliyatini tugatadi:

1) soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomaning amal qilish muddati tugaganda;

2) taraflarning kelishuviga koʻra soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnoma bekor qilinganda;

3) soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomani haqiqiy emas deb topish toʻgʻrisidagi sudning qarori qonuniy kuchga kirganda;

4) soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomani uning ishtirokchilari tarkibi oʻzgarishi munosabati bilan oʻzgartirish toʻgʻrisidagi bitim belgilangan muddatlarda soliq organiga taqdim etilmaganda;

5) soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining masʼul ishtirokchisi qayta tashkil etilganda (bundan qayta oʻzgartirish mustasno) yoki tugatilganda;

6) qonun hujjatlariga muvofiq soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining masʼul ishtirokchisiga nisbatan nochorlik (bankrotlik) toʻgʻrisida ish yuritish qoʻzgʻatilganda;

7) soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining masʼul ishtirokchisi ushbu Kodeksning 62-moddasida nazarda tutilgan shartlarga muvofiq kelmaganda;

8) soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomaga majburiy oʻzgartishlarni kiritishdan boʻyin tovlaganda.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi ishtirokchisi boʻlgan yuridik shaxsning ustav fondidagi (ustav kapitalidagi) aksiyalarni (ulushlarni) ushbu Kodeks 62-moddasining uchinchi qismida nazarda tutilgan shartlarning buzilishiga olib kelmaydigan xarid qilish yoki sotish soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi faoliyatini tugatishga sabab boʻlmaydi.

Ushbu modda birinchi qismining 2-bandida koʻrsatilgan holat mavjud boʻlganda, soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining masʼul ishtirokchisi ushbu guruhni tuzish toʻgʻrisidagi shartnomani roʻyxatdan oʻtkazgan soliq organiga uning faoliyatini tugatish toʻgʻrisidagi, konsolidatsiyalashgan guruh ishtirokchilari boʻlgan barcha yuridik shaxslarning vakolatli vakillari tomonidan imzolangan qarorni yuborishi shart. Bunday qaror koʻrsatilgan soliq organiga qaror qabul qilingan kundan eʼtiboran besh kundan kechiktirmay yuboriladi.

Ushbu modda birinchi qismining 1, 3 — 7-bandlarida koʻrsatilgan holatlar mavjud boʻlganda, soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining masʼul ishtirokchisi ushbu guruhni tuzish toʻgʻrisidagi shartnomani roʻyxatdan oʻtkazgan soliq organiga bunday holatlar yuzaga kelgan sanani koʻrsatgan holda bildirish xati yuborishi shart. Bunday bildirish ixtiyoriy shaklda tuziladi va mazkur soliq organiga tegishli holat yuzaga kelgan kundan eʼtiboran besh kundan kechiktirmay yuboriladi.

Soliq organi ushbu moddaning uchinchi yoki toʻrtinchi qismlarida koʻrsatilgan hujjatlar olingan sanadan eʼtiboran besh kun ichida soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi faoliyati tugatilganligi haqidagi axborotni soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi ishtirokchilari boʻlgan yuridik shaxslar joylashgan yerdagi soliq organlariga yuboradi.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi, agar ushbu Kodeksda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan holatlar yuzaga kelgan yildan keyingi kalendar yilning birinchi kunidan eʼtiboran faoliyatini tugatadi.

Ushbu modda birinchi qismining 3-bandida nazarda tutilgan asos mavjud boʻlgan taqdirda, soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi foyda soligʻi boʻyicha sudning koʻrsatilgan qarori qonuniy kuchga kirgan soliq davrining birinchi kunidan eʼtiboran faoliyatini tugatadi.

Ushbu modda birinchi qismining 4-bandida nazarda tutilgan asos mavjud boʻlgan taqdirda, soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi foyda soligʻi boʻyicha ushbu Kodeksning 65-moddasida belgilangan shart qaysi soliq davrida buzilgan boʻlsa, oʻsha soliq davrining birinchi kunidan eʼtiboran faoliyatini tugatadi.

Ushbu modda birinchi qismining 5, 6 yoki 7-bandlarida nazarda tutilgan asos mavjud boʻlgan taqdirda, soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi tegishli holat yuzaga kelgan kalendar yilning birinchi kunidan eʼtiboran faoliyatini tugatadi.

Soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida soliqning barcha elementlari aniqlab qoʻyilgan taqdirdagina ushbu soliq belgilangan deb hisoblanadi.

Bunday soliq elementlariga quyidagilar kiradi:

1) soliq solish obyekti;

2) soliq bazasi;

3) soliq stavkasi;

4) soliq davri;

5) soliqni hisoblab chiqarish tartibi;

6) soliq hisobotini taqdim etish tartibi;

7) soliqni toʻlash tartibi.

Soliqni belgilashda soliq imtiyozlari va ularning qoʻllanilishi uchun asoslar nazarda tutilishi mumkin.

Soliq solish obyekti mol-mulk, harakat, harakat natijasi yoki qiymat, miqdoriy yoki fizik xususiyatga ega boʻlgan boshqa holat boʻlib, u mavjud boʻlganda soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari soliq toʻlovchida soliq majburiyatini vujudga keltiradi.

Har bir soliq ushbu Kodeksning Maxsus qismiga muvofiq belgilanadigan mustaqil soliq solish obyektiga ega boʻladi.

Soliq bazasi soliq solish obyektining qiymat, fizik yoki boshqa xususiyatini ifodalaydi.

Har bir soliq uchun soliq bazasi va uni aniqlash tartibi ushbu Kodeks bilan belgilanadi.

Soliq stavkasi soliq bazasining oʻlchov birligiga nisbatan hisoblanadigan soliqning foizlardagi yoki mutlaq summadagi miqdorini ifodalaydi.

Soliq stavkalari, agar ushbu moddaning uchinchi qismida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, ushbu Kodeks bilan belgilanadi.

Aksiz soligʻi, yer soligʻi, suv resurslaridan foydalanganlik uchun soliq va qatʼiy belgilangan summada jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligʻi stavkalari Oʻzbekiston Respublikasining Davlat budjeti toʻgʻrisidagi Qonuni bilan belgilanadi. Aksiz soligʻining stavkalari, mahsulot narxi dinamikasidan va realizatsiya qilish hajmidan kelib chiqib, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining qarorlari bilan yil davomida qayta koʻrib chiqilishi mumkin.

Soliq davri deganda tugagandan keyin soliq bazasi aniqlanadigan hamda toʻlanishi lozim boʻlgan soliq summasi hisoblab chiqariladigan kalendar yil yoki boshqa davr tushuniladi.

Soliq davri bir necha hisobot davrlaridan iborat boʻlishi mumkin.

Kalendar yil soliq davri hisoblanadigan soliqlarga nisbatan ushbu qismning qoidalari mazkur moddaning toʻrtinchi — oʻninchi qismlarida nazarda tutilgan xususiyatlarni hisobga olgan holda qoʻllaniladi.

Agar yuridik shaxs kalendar yil boshlanganidan keyin, lekin shu yilning 1-dekabriga qadar tashkil etilgan boʻlsa, uning uchun u tashkil etilgan kundan eʼtiboran shu yilning oxiriga qadar boʻlgan davr birinchi soliq davri deb eʼtirof etiladi.

Agar yuridik shaxs 1-dekabrdan 31-dekabrga qadar boʻlgan davrda tashkil etilgan boʻlsa, tashkil etilgan kundan eʼtiboran tashkil etilgan yildan keyingi kalendar yilning oxirigacha boʻlgan davr uning uchun birinchi soliq davri deb eʼtirof etiladi. Bunda yuridik shaxs davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kun u tashkil etilgan kun deb eʼtirof etiladi.

Ushbu moddaning toʻrtinchi va beshinchi qismlarida nazarda tutilgan qoidalar ushbu Kodeksda belgilangan tartibda oʻzini mustaqil ravishda Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidentlari deb eʼtirof etgan hamda faoliyati bunday eʼtirof etish sanasida Oʻzbekiston Respublikasida doimiy muassasa tuzishga olib kelmagan chet el yuridik shaxslari uchun foyda soligʻi boʻyicha birinchi soliq davrini aniqlashga nisbatan qoʻllanilmaydi.

Agar yuridik shaxs kalendar yil oxirigacha tugatilgan (qayta tashkil etilgan) boʻlsa, uning uchun shu yil boshidan to tugatish (qayta tashkil etish) tamomlangan kungacha boʻlgan davr oxirgi soliq davri deb eʼtirof etiladi.

Agar kalendar yil boshlanganidan keyin tashkil etilgan yuridik shaxs shu yil oxiriga qadar tugatilgan (qayta tashkil etilgan) boʻlsa, uning uchun u tuzilgan kundan eʼtiboran tugatilgan (qayta tashkil etilgan) kungacha boʻlgan davr soliq davri deb eʼtirof etiladi.

Agar yuridik shaxs joriy kalendar yilning 1-dekabridan 31-dekabriga qadar boʻlgan davrda tashkil etilgan boʻlsa va tashkil etilgan yildan keyingi kalendar yil oxirigacha tugatilgan (qayta tashkil etilgan) boʻlsa, uning uchun u tuzilgan kundan eʼtiboran tugatilgan (qayta tashkil etilgan) kungacha boʻlgan davr soliq davri deb eʼtirof etiladi.

Ushbu moddaning toʻqqizinchi qismida nazarda tutilgan qoidalar tarkibidan bir yoxud bir nechta yuridik shaxslar ajralib chiqadigan yoki unga bir yoki bir nechta yuridik shaxslar qoʻshib olinadigan yuridik shaxslarga nisbatan qoʻllanilmaydi.

Agar faoliyati Oʻzbekiston Respublikasida doimiy muassasa tuzishga olib kelmagan chet el yuridik shaxsi oʻzini mustaqil ravishda Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidenti deb eʼtirof etsa, uning uchun foyda soligʻi boʻyicha birinchi soliq davrini aniqlash quyidagi tartibda amalga oshiriladi:

1) agar ushbu chet el yuridik shaxsi oʻzini Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidenti deb eʼtirof etish toʻgʻrisidagi arizani taqdim etgan kalendar yilning 1-yanvaridan eʼtiboran oʻzini Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidenti deb eʼtirof etsa, mazkur ariza taqdim etilgan kalendar yil uning uchun birinchi soliq davri hisoblanadi;

2) agar ushbu chet el yuridik shaxsi tegishli ariza taqdim etilgan sanadan eʼtiboran oʻzini Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidenti deb eʼtirof etsa, koʻrsatilgan ariza soliq organiga taqdim etilgan sanadan eʼtiboran ushbu ariza taqdim etilgan kalendar yilning oxirigacha boʻlgan davr uning uchun birinchi soliq davri hisoblanadi. Bunda, agar chet el yuridik shaxsining oʻzini Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidenti deb eʼtirof etish toʻgʻrisidagi arizasi 1-dekabrdan 31-dekabrga qadar boʻlgan davrda taqdim etilgan boʻlsa, uning uchun ushbu ariza soliq organiga taqdim etilgan sanadan eʼtiboran u soliq organiga taqdim etilgan kundan keyingi kalendar yilning oxirigacha boʻlgan davr birinchi soliq davri hisoblanadi.

Soliqni hisoblab chiqarish tartibi soliq bazasidan, soliq stavkasidan, shuningdek mavjud boʻlgan taqdirda, soliq imtiyozlaridan kelib chiqqan holda soliq davri uchun soliq summasini hisob-kitob qilish qoidalarini belgilaydi.

Soliqni hisoblab chiqarish soliq toʻlovchi tomonidan mustaqil ravishda amalga oshiriladi.

Ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hollarda bu majburiyat soliq organiga yoki soliq agentiga yuklatilishi mumkin.

Agar mazkur Kodeksda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, soliq toʻlovchilar va soliq agentlari soliqlar hamda yigʻimlarni mustaqil ravishda toʻlaydi.

Soliqni toʻlash soliqning toʻliq summasi boʻyicha yoki ushbu Kodeksda nazarda tutilgan boshqacha tartibda amalga oshiriladi.

Agar soliq boʻyicha soliq davri bir necha hisobot davrini tashkil etsa, ulardan har birining natijalari boʻyicha joriy toʻlovlar toʻlanadi. Joriy toʻlovlarni toʻlash majburiyati soliqni toʻlash boʻyicha majburiyatga tenglashtiriladi.

Alohida soliq turlari uchun boʻnak toʻlovlari nazarda tutilishi mumkin. Boʻnak toʻlovlarini toʻlash majburiyati soliqni toʻlash boʻyicha majburiyatga tenglashtiriladi.

Yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlar soliqlarni banklar orqali naqd pulsiz shaklda toʻlaydi.

Soliqlar va yigʻimlarni turlari boʻyicha hisoblab chiqarish tartibi hamda toʻlash muddatlari ushbu Kodeksning Maxsus qismida belgilanadi.

Soliq toʻlovchilarning ayrim toifalariga boshqa soliq toʻlovchilarga nisbatan soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida nazarda tutilgan afzalliklar, shu jumladan soliqni toʻlamaslik yoki ularni kamroq miqdorda toʻlash imkoniyati soliq imtiyozlari deb eʼtirof etiladi.

Soliq toʻlovchiga soliqlarni toʻlash boʻyicha muddatni kechiktirish (boʻlib-boʻlib toʻlash) imkoniyati berilishi soliq imtiyozlari hisoblanmaydi.

Agar ushbu moddaning beshinchi qismida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, soliq imtiyozlari ushbu Kodeks bilan taqdim etiladi.

Soliq imtiyozlari individual xususiyatga ega boʻlishi mumkin emas.

Ayrim soliqlar boʻyicha soliq imtiyozlari, qoʻshilgan qiymat soligʻi, aksiz soligʻi solinadigan mahsulotlar ishlab chiqarilganda va (yoki) realizatsiya qilinganda aksiz soligʻi va yer qaʼridan foydalanganlik uchun soliqdan tashqari, ushbu moddaning oltinchi qismi qoidalarini hisobga olgan holda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining qarorlari bilan faqat belgilangan soliq stavkasini kamaytirish, lekin koʻpi bilan 50 foizga kamaytirish tarzida va koʻpi bilan uch yil muddatga berilishi mumkin.

Ushbu Kodeksda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, soliq toʻlovchilar soliqlar boʻyicha imtiyozlardan tegishli huquqiy asoslar yuzaga kelgan paytdan eʼtiboran ularning butun amal qilish davri mobaynida foydalanishga yoki soliq imtiyozidan foydalanishdan voz kechishga yoxud undan foydalanishni bir yoki bir necha soliq davrlarida toʻxtatib turishga haqli, bundan qoʻshilgan qiymat soligʻidan ozod etiladigan tovarlarni (xizmatlarni) realizatsiya qilish mustasno.

Soliqlar boʻyicha imtiyozlar soliq solishdan boʻshagan mablagʻlarni aniq maqsadlarga yoʻnaltirishi sharti bilan berilishi mumkin. Bunday mablagʻlar maqsadli ishlatilmagan taqdirda maqsadsiz ishlatilgan mablagʻlar summasi belgilangan tartibda penya hisoblangan holda budjetga undirilishi lozim. Soliqlar boʻyicha imtiyozlar berilishi munosabati bilan boʻshagan va mazkur imtiyozlarning amal qilish davrida foydalanilmagan mablagʻlar summasi berilgan imtiyozlarning amal qilish muddati tugaganidan soʻng bir yil davomida ularni taqdim etishda belgilangan maqsadlar uchun yoʻnaltirilishi mumkin. Bunda belgilangan muddatda foydalanilmagan mablagʻlar budjetga oʻtkazilishi lozim.

Qoʻshilgan qiymat soligʻi boʻyicha imtiyozlar, shu jumladan tovarlar Oʻzbekiston Respublikasining hududiga olib kirilishida (importida) soliq solishdan boʻshagan mablagʻlarni aniq maqsadlarga yoʻnaltirish sharti bilan, berilishi mumkin emas.

Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki, uning Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahridagi bosh boshqarmalari, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining muassasalari ushbu Kodeksda nazarda tutilgan soliqlarni toʻlashdan ozod etiladi, bundan ijtimoiy soliq va Oʻzbekiston Respublikasining hududiga olib kirishda (importida) toʻlanadigan qoʻshilgan qiymat soligʻi mustasno.

Soliq solish obyektlari va (yoki) soliq solish bilan bogʻliq obyektlar toʻgʻrisidagi axborotni umumlashtirish hamda tizimlashtirish, shuningdek soliqlarni, yigʻimlarni hisoblab chiqarish va soliq hisobotini tuzish maqsadida ushbu Kodeks talablariga muvofiq soliq toʻlovchi yoki soliq agenti tomonidan hisob hujjatlarini yuritish soliq solish maqsadlarida hisobga olish deb eʼtirof etiladi.

Hisob hujjatlari soliq solish obyektlarini va soliq solish bilan bogʻliq obyektlarni aniqlash, shuningdek soliqlar va yigʻimlarni hisoblab chiqarish uchun asos boʻlgan boshlangʻich hujjatlar, buxgalteriya hisobi registrlari hamda boshqa hujjatlardan iboratdir.

Agar ushbu moddaning toʻrtinchi qismida boshqacha qoida belgilanmagan boʻlsa, soliq solish maqsadlarida hisobga olish buxgalteriya hisobi maʼlumotlariga asoslanadi. Buxgalteriya hisobi va hisob hujjatlarini yuritish tartibi buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari bilan belgilanadi.

Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq zimmasiga buxgalteriya hisobini yuritish majburiyati yuklatilmagan shaxslar soliq solish maqsadlarida hisobga olishni ushbu bobga muvofiq tashkil etadi va yuritadi.

Soliq solish maqsadlaridagi hisob siyosati soliq toʻlovchi tomonidan mustaqil ravishda belgilanadi. Bunda hisob siyosati ixtiyoriy shaklda tasdiqlanadi va unda quyidagilar aks ettirilishi kerak:

1) agar soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, soliq toʻlovchi yoki soliq agenti tomonidan mustaqil ravishda ishlab chiqilgan soliq registrlarining shakli va ularni tuzish tartibi;

2) unga rioya etilishi ustidan masʼul mansabdor shaxslar;

3) soliq solish maqsadlarida alohida-alohida hisob yuritish tartibi, agar bunday hisob yuritish majburiyati ushbu Kodeksda nazarda tutilgan boʻlsa;

4) soliq toʻlovchi tomonidan foyda soligʻini hisoblab chiqarish maqsadida sarflarni xarajatlar sirasiga kiritish, shuningdek qoʻshilgan qiymat soligʻini hisobga olishning tanlangan usullari;

5) xedjirlanadigan tavakkalchiliklarni, xedjirlanadigan moddalarni va ularga nisbatan qoʻllaniladigan xedjirlash vositalarini aniqlash siyosati, xedjirlash operatsiyalari, shuningdek boshqa moliyaviy tavakkalchiliklar amalga oshirilgan taqdirda xedjirlash samaradorligi darajasini baholash uslubiyati;

6) aktivlarning har bir guruhi va kichik guruhi boʻyicha amortizatsiya normalari (hisoblash usullari);

Soliq solish maqsadlarida hisob siyosatini oʻzgartirish va (yoki) unga qoʻshimchalar kiritish soliq toʻlovchi tomonidan quyidagi usullardan biri yordamida amalga oshiriladi:

1) buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq ishlab chiqilgan yangi hisob siyosatini yoki uning yangi boʻlimini tasdiqlash;

2) buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq ishlab chiqilgan amaldagi hisob siyosatiga yoki amaldagi hisob siyosatining boʻlimiga oʻzgartirish va (yoki) qoʻshimchalar kiritish.

Hisob siyosatini shakllantirishda soliq toʻlovchi tomonidan soliq solish maqsadlarida tanlangan hisob yuritish usullari tegishli hisob siyosati tasdiqlangan yildan keyingi yilning 1-yanvaridan eʼtiboran qoʻllaniladi.

Yangi tashkil etilgan yuridik shaxs yoki chet el yuridik shaxsining doimiy muassasasi soliq solish maqsadlarida hisob yuritish usullari toʻgʻrisidagi qarorni oʻzi tashkil etilgandan keyingi birinchi hisobot davri davomida qabul qiladi.

Soliq solish maqsadlaridagi hisob siyosati kalendar yil davomida oʻzgartirilmaydi. Soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga yoxud soliq solish shartlariga oʻzgartirish kiritilganda va faqat ushbu oʻzgartirishlar taalluqli boʻlgan qismida soliq toʻlovchining hisob siyosatida oʻzgartirishlar qilishga yoʻl qoʻyiladi.

Agar ushbu Kodeksda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, soliq toʻlovchi yoki soliq agenti soliq solish maqsadlarida hisobni hisoblash usuli boʻyicha milliy valyutada yuritadi.

Hisob hujjatlari qogʻozda va (yoki) elektron shakllarda tuziladi hamda ushbu Kodeksning 88-moddasida belgilangan soliq majburiyati boʻyicha daʼvo muddati tugagunga qadar saqlanadi.

Soliq toʻlovchi qayta tashkil etilganda qayta tashkil etilgan shaxsning hisob hujjatlarini saqlash majburiyati uning huquqiy vorisiga (huquqiy vorislariga) yuklatiladi.

Yuridik shaxs tugatilganda hisob hujjatlari tegishli davlat arxiviga qonun hujjatlarida belgilangan tartibda topshiriladi.

Ushbu Kodeksda soliq solishning turlicha tartibi nazarda tutilgan faoliyat turlarini bir vaqtda amalga oshirayotgan soliq toʻlovchilar soliq solish obyektlarining va soliq solish bilan bogʻliq obyektlarning alohida-alohida hisobini yuritishi shart.

Soliq solish obyektlarining va soliq solish bilan bogʻliq obyektlarning alohida-alohida hisobi soliq toʻlovchilar tomonidan buxgalteriya hisobi maʼlumotlari asosida yuritiladi.

Faoliyatning muayyan turiga taalluqli barcha daromadlar va xarajatlar tegishli hisob hujjatlari bilan tasdiqlanishi kerak.

Soliq solish obyektlarining va soliq solish bilan bogʻliq obyektlarning alohida-alohida hisobi mutanosib usul yoki toʻgʻridan-toʻgʻri hisobga olish usuli yordamida yuritilishi mumkin.

Hisobga olishning mutanosib usulida daromadlar, xarajatlar va soliq solishning boshqa obyektlari yoki soliq solish bilan bogʻliq obyektlar realizatsiya qilishdan olingan tushumning umumiy summasida faoliyatning muayyan turlari boʻyicha, qoʻshilgan qiymat soligʻi va aksiz soligʻini hisobga olmagan holda realizatsiya qilishdan olingan tushum ulushiga mutanosib tarzda shu muayyan faoliyat turlariga kiritiladi.

Toʻgʻridan-toʻgʻri hisobga olish usuli qoʻllanilganda daromadlar, xarajatlar va soliq solishning boshqa obyektlari yoki soliq solish bilan bogʻliq obyektlar faoliyatning qaysi turi amalga oshirilishi bilan bogʻliq boʻlsa, shu turiga kiritiladi. Bunda faoliyatning faqat bitta aniq turiga kiritish mumkin boʻlmagan daromadlar, xarajatlar va soliq solishning boshqa obyektlari yoki soliq solish bilan bogʻliq obyektlar hisobga olishning mutanosib usuli orqali faoliyatning amalga oshirilayotgan barcha turlariga kiritiladi.

Maqsadli mablagʻlar oluvchi soliq toʻlovchilar ushbu maqsadli mablagʻlardan foydalanish doirasida olingan daromadlarning (qilingan xarajatlarning) alohida-alohida hisobini yuritishi shart.

Soliq toʻlovchilar, bundan budjet tashkilotlari mustasno, soliq davri tugaganidan keyin oʻzi hisobga olingan joydagi soliq organlariga olingan maqsadli mablagʻlardan foydalanganlik toʻgʻrisida hisobot taqdim etadi. Olingan maqsadli mablagʻlardan foydalanganlik toʻgʻrisidagi hisobotning shakli va uni taqdim etish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi bilan kelishilgan holda tasdiqlanadi.

Soliq toʻlovchining har bir soliq turi yoki toʻlangan daromadlar boʻyicha hisob-kitoblarni va soliq deklaratsiyalarini, shuningdek hisob-kitoblarga hamda soliq deklaratsiyalariga doir ilovalarni oʻz ichiga oladigan, soliq toʻlovchilarning va soliq agentlarining soliq majburiyatlarini aniqlash uchun asos boʻlib xizmat qiladigan hujjatlari soliq hisobotidir.

Soliq hisoboti Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi bilan kelishilgan holda tasdiqlanadigan shakllarda tuziladi.

Soliq hisoboti soliq organlariga shaxs faqat soliq toʻlovchi deb eʼtirof etiladigan soliqlar boʻyicha taqdim etiladi.

Soliq hisobotida koʻrsatilgan maʼlumotlarning toʻgʻriligi uchun javobgarlik soliq toʻlovchining yoki soliq agentining zimmasiga yuklanadi.

Soliq hisoboti soliq toʻlovchi hisobga olingan joydagi soliq organiga belgilangan shaklda qogʻoz yoki elektron shaklda ushbu Kodeksga muvofiq soliq hisobotiga ilova qilinishi lozim boʻlgan hujjatlar bilan birga taqdim etiladi.

Soliq toʻlovchi ushbu Kodeksga muvofiq soliq hisobotiga ilova qilinishi lozim boʻlgan hujjatlarni elektron shaklda taqdim etishga haqli.

Yuridik shaxs boʻlgan soliq toʻlovchilar va yakka tartibdagi tadbirkorlar soliq hisobotini oʻzi hisobga olingan joydagi soliq organiga belgilangan shakllar boʻyicha elektron hujjat tarzida taqdim etadi.

Yirik soliq toʻlovchilar, joylashgan yeridan qatʼi nazar, soliq hisobotini Yirik soliq toʻlovchilar boʻyicha hududlararo davlat soliq inspeksiyasiga taqdim etadi.

Ushbu moddaning uchinchi va toʻrtinchi qismlari qoidalari davlat sirlari jumlasiga kiritilgan axborotni taqdim etishga nisbatan qoʻllanilmaydi.

Soliq hisoboti blankalari soliq organlari tomonidan bepul taqdim etiladi.

Soliq hisoboti ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hollarda soliq toʻlovchi tomonidan soliq organiga shaxsan yoki vakil orqali taqdim etilishi yoxud pochta joʻnatmasi tarzida joylanmalar roʻyxati bilan yuborilishi mumkin.

Soliq maslahatchilari tashkiloti soliq hisobotini soliq toʻlovchi nomidan soliq toʻlovchining shaxsiy kabineti orqali elektron hujjat tarzida taqdim etishga haqli.

Soliq organi soliq toʻlovchi tomonidan belgilangan shaklda taqdim etilgan soliq hisobotini qabul qilishni rad etishga haqli emas.

Soliq hisoboti qogʻozda olingan taqdirda, soliq organi soliq toʻlovchining iltimosiga koʻra, soliq hisobotining koʻchirma nusxasiga uning qabul qilib olingani toʻgʻrisida belgi qoʻyishi va u olingan sanani koʻrsatishi shart.

Soliq hisoboti, agar ushbu Kodeksda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, soliq toʻlovchining identifikatsiya raqami koʻrsatilgan holda taqdim etiladi.

Soliq toʻlovchi va uning vakolatli vakili soliq hisobotida koʻrsatilgan maʼlumotlarning toʻgʻriligi va toʻliqligini tasdiqlab, unga imzo qoʻyadi.

Agar soliq hisobotida koʻrsatilgan maʼlumotlarning toʻgʻriligi va toʻliqligini soliq toʻlovchining vakolatli vakili tasdiqlasa, soliq hisobotida bu haqda tegishli belgi qoʻyiladi. Bunda soliq hisobotiga ushbu vakilning uni imzolashga boʻlgan vakolatini tasdiqlovchi hujjatning koʻchirma nusxasi ilova qilinadi.

Soliq hisoboti elektron shaklda taqdim etilganda vakilning uni imzolashga boʻlgan vakolatini tasdiqlovchi hujjatning koʻchirma nusxasi telekommunikatsiya aloqa kanallari orqali elektron shaklda taqdim etilishi mumkin.

Soliq hisoboti soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida belgilangan muddatlarda taqdim etiladi.

Ushbu moddada nazarda tutilgan qoidalar ushbu Kodeksning Maxsus qismiga muvofiq soliq hisobotini taqdim etish majburiyati zimmasiga yuklatilgan soliq agentlariga va boshqa shaxslarga nisbatan ham tatbiq etiladi.

Oʻzi ilgari taqdim etgan soliq hisobotida hisoblab chiqarilgan soliq summasi kamayishiga (oʻzgarishiga) olib kelgan notoʻgʻri yoki toʻliq boʻlmagan maʼlumotlarni va (yoki) xatolarni aniqlagan soliq toʻlovchi ushbu soliq hisobotiga zarur tuzatishlarni kiritishi va soliq organiga aniqlashtirilgan soliq hisobotini taqdim etishi shart.

Agar ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan holatlar hisoblab chiqarilgan soliq summasining kamayishiga olib kelmagan boʻlsa, soliq toʻlovchi oʻzi ilgari taqdim etgan soliq hisobotiga zarur tuzatishlar kiritishga va soliq organiga aniqlashtirilgan soliq hisobotini taqdim etishga haqli. Bunda soliq hisobotini taqdim etishning belgilangan muddati oʻtgandan keyin taqdim etilgan aniqlashtirilgan soliq hisoboti muddat buzilgan holda taqdim etilgan deb hisoblanmaydi.

Agar aniqlashtirilgan soliq hisoboti soliq organiga soliq hisobotini taqdim etish muddati oʻtgunga qadar taqdim etilgan boʻlsa, soliq hisoboti aniqlashtirilgan soliq hisoboti taqdim etilgan kun taqdim etilgan deb hisoblanadi.

Agar aniqlashtirilgan soliq hisoboti soliq organiga soliqni toʻlash muddati oʻtgandan keyin taqdim etilgan boʻlsa, soliq toʻlovchi bir paytning oʻzida quyidagi shartlarga rioya etgan taqdirda javobgarlikdan ozod qilinadi:

1) aniqlashtirilgan soliq hisoboti u hisoblab chiqarilgan soliq summasi kamayishiga (oʻzgarishiga) olib kelgan holatlar soliq organi tomonidan aniqlanganligini yoki soliq auditi tayinlanganligini bilgan paytga qadar taqdim etilgan boʻlsa;

2) aniqlashtirilgan soliq hisoboti taqdim etilgunga qadar u yetishmayotgan soliq summasini va unga tegishli penyalarni toʻlagan boʻlsa.

Aniqlashtirilgan soliq hisoboti soliq organiga, ushbu moddada nazarda tutilgan oʻziga xos xususiyatlarni inobatga olgan holda, soliq hisobotini topshirish uchun belgilangan tartibda taqdim etiladi.

Ushbu moddada nazarda tutilgan qoidalar soliq agentlari tomonidan taqdim etiladigan aniqlashtirilgan soliq hisobotiga nisbatan ham qoʻllaniladi.

Soliq toʻlovchilar va soliq agentlari soliq organlariga soliq hisobotini va unga ilova qilinadigan hujjatlarni, agar ushbu Kodeksda boshqacha qoida belgilanmagan boʻlsa, ushbu hisobot taqdim etilgan yildan keyin kamida besh yil saqlashi shart.

Agar soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari soliq stavkasini qoʻllashni, toʻlanadigan soliq miqdorini, soliq imtiyozini yoki soliq chegirmasini qoʻllashni va (yoki) soliqni toʻlash muddatini oʻzgartirishni soliq toʻlovchining muayyan shartlarga rioya etishi bilan bogʻlasa, ushbu soliq toʻlovchi barcha tasdiqlovchi hujjatlarni mazkur shartlarning amal qilishi tugaydigan yildan keyin kamida besh yil saqlashi kerak. Bunday tasdiqlovchi hujjatlar jumlasiga, xususan, ushbu soliq boʻyicha soliq hisoboti, unga ilova qilinadigan hujjatlar, shuningdek koʻrsatilgan shartlarga yoki majburiyatlarga rioya etilganligini tasdiqlovchi hujjatlar kiradi. Ushbu qismning qoidalari, agar koʻrsatilgan shartlar yoki majburiyatlar vaqtinchalik tusga ega boʻlsa va ularga rioya etilishini hujjatlar bilan tasdiqlashni talab qilsa, qoʻllaniladi.

Soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari bilan soliq toʻlovchilar zimmasiga yuklatilgan soliqlarni va yigʻimlarni toʻgʻri hisoblab chiqarish hamda oʻz vaqtida toʻlash majburiyati ularning soliq majburiyatidir.

Soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari bilan soliq agentlarining zimmasiga yuklatilgan, oʻziga nisbatan ushbu shaxslar soliq agentlari deb eʼtirof etiladigan munosabatlar doirasida soliqlarni toʻgʻri hisoblab chiqarish, ushlab qolish va oʻz vaqtida oʻtkazish majburiyati soliq majburiyatiga tenglashtiriladi.

Soliq majburiyati ushbu Kodeks yoki boshqa soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida belgilangan asoslar mavjud boʻlganda yuzaga keladi, oʻzgartiriladi va tugatiladi.

Har bir soliqqa nisbatan soliq majburiyati soliq toʻlovchiga coliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida belgilangan ushbu soliqni toʻlashni nazarda tutuvchi holatlar yuzaga kelgan paytdan eʼtiboran yuklatiladi.

Soliq toʻlovchi oʻzining soliq majburiyatini, agar ushbu Kodeksda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, mustaqil ravishda bajaradi.

Yakka tartibdagi tadbirkor hisoblanmaydigan jismoniy shaxs boʻlgan soliq toʻlovchining soliq majburiyati oʻzga jismoniy shaxs tomonidan bajarilishi mumkin. Bunda soliq toʻlovchi uning soliq majburiyati oʻzga jismoniy shaxs tomonidan bajarilishi natijasida olgan moddiy naf soliq solish maqsadlarida shu soliq toʻlovchining daromadi deb eʼtirof etilmaydi. Oʻzga shaxs oʻzi tomonidan soliq toʻlovchi uchun toʻlangan soliqning qaytarilishini talab qilishga haqli emas.

Soliq majburiyati soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida belgilangan muddatda bajarilishi kerak.

Soliq majburiyatini bajarish muddatlari kalendar sana yoki vaqt davri (yil, chorak, oy, oʻn kunlik va kun) oʻtishi bilan belgilanadi.

Muddatning oʻtishi kalendar sanadan yoki muddatning boshlanishi belgilab qoʻyilgan voqea yuz berganidan keyingi kundan boshlanadi. Soliq majburiyati ushbu majburiyatni bajarish muddatining soʻnggi kuni soat yigirma toʻrtga qadar bajarilishi kerak.

Agar soliq majburiyatini bajarish muddatining soʻnggi kuni dam olish (ishlanmaydigan) kuniga toʻgʻri kelsa, undan keyingi birinchi ish kuni muddatning tugash kuni hisoblanadi.

Soliq toʻlovchi soliq majburiyatini muddatidan oldin bajarishga haqli.

Soliq majburiyatini bajarish muddati ushbu Kodeksning 97 — 102-moddalarida nazarda tutilgan tartibda oʻzgartirilishi mumkin.

Soliq toʻlovchi tomonidan soliq majburiyatining bajarilmaganligi yoki lozim darajada bajarilmaganligi unga soliq organi tomonidan soliq qarzini toʻlash toʻgʻrisida talabnoma yuborilishi uchun asos boʻladi.

Soliq toʻlovchi tomonidan soliq majburiyati bajarilmagan yoki lozim darajada bajarilmagan taqdirda, soliq organlari ushbu majburiyatning majburiy tartibda bajarilishi yuzasidan ushbu Kodeksning 15-bobida nazarda tutilgan choralarni koʻrishi va (yoki) uning bajarilishini taʼminlashga doir ushbu Kodeksning 13-bobida nazarda tutilgan choralarni qoʻllashi shart.

Soliq majburiyati, agar ushbu moddaning ikkinchi — toʻrtinchi qismlarida boshqacha qoida belgilanmagan boʻlsa, quyidagi hollarda tugatiladi:

soliq toʻlovchi tomonidan soliq toʻlanganda yoki soliq agenti tomonidan oʻtkazib berilganda;

soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq soliq majburiyatini tugatish bilan bogʻliq boshqa holatlar yuzaga kelganda.

Jismoniy shaxsning soliq majburiyati quyidagi hollarda tugatiladi:

mazkur shaxs vafot etganda;

uni vafot etgan deb eʼlon qilish toʻgʻrisidagi sud qarori qonuniy kuchga kirganda.

Vafot etgan yoki vafot etgan deb eʼlon qilingan jismoniy shaxsning soliq qarzi ushbu Kodeksning 94-moddasida belgilangan tartibda meros mol-mulkning qiymati doirasida merosxoʻrlardan undiriladi.

Yuridik shaxsning soliq majburiyati quyidagi hollarda tugatiladi:

ushbu Kodeksning 91-moddasiga muvofiq, budjet tizimi bilan barcha hisob-kitoblar amalga oshirilgandan keyin u tugatilganda;

ushbu Kodeksning 92-moddasiga muvofiq, budjet tizimi bilan barcha hisob-kitoblar amalga oshirilgandan keyin u qayta tashkil etilganda.

Soliq organi yoki boshqa vakolatli organ soliq tekshiruvini oʻtkazishga, tekshiruv natijalari boʻyicha soliq toʻlovchiga soliq qarzini uzish toʻgʻrisida talabnoma yuborishga yoki soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq toʻlanishi lozim boʻlgan soliqlar miqdorini qayta koʻrib chiqishga haqli boʻlgan muddat soliq majburiyati boʻyicha daʼvo qilish muddati hisoblanadi.

Agar ushbu Kodeksda boshqacha qoida belgilanmagan boʻlsa, soliq majburiyati boʻyicha daʼvo qilish muddati, natijalariga koʻra soliq majburiyati aniqlanadigan soliq davri tugaganidan keyin besh yilni tashkil etadi. Agar soliq majburiyatining yuzaga kelishi muayyan voqea yoki harakat bilan bogʻliq boʻlsa, agar ushbu Kodeksda boshqacha qoida belgilanmagan boʻlsa, soliq majburiyati boʻyicha daʼvo qilish muddati shu voqea yoki harakat sodir boʻlgan paytdan eʼtiboran besh yilni tashkil etadi.

Ushbu Kodeks 84-moddasining ikkinchi qismida nazarda tutilgan hollarda daʼvo qilish muddati soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga koʻra soliq toʻlovchi tomonidan soliq stavkasi, toʻlanadigan soliq miqdori, soliq imtiyozi yoki soliq chegirmasi qoʻllanilishi va (yoki) soliqni toʻlash muddati oʻzgarishi bilan bogʻliq shartlarning amal qilish muddatiga uzaytiriladi.

Soliq majburiyati boʻyicha daʼvo qilish muddatining oʻtishi fuqarolik qonun hujjatlariga muvofiq toʻxtatib turiladi, uziladi va qayta tiklanadi.

Soliqni toʻlash, agar ushbu Kodeksda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, milliy valyutada amalga oshiriladi.

Chet el valyutasida hisoblab chiqarilgan soliq summasini milliy valyutada qaytadan hisoblash Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining soliqni toʻlash sanasidagi rasmiy kursi boʻyicha amalga oshiriladi.

Soliq toʻlovchining soliqni toʻlash boʻyicha majburiyati, agar ushbu moddaning toʻrtinchi qismida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, quyidagi hollarda bajarilgan deb eʼtirof etiladi:

1) pul mablagʻlarini soliq toʻlovchining bankdagi hisobvaragʻidan budjet tizimiga tegishli gʻaznachilik hisobvaragʻiga oʻtkazishga doir topshiriqnoma bankka taqdim etilgan paytdan eʼtiboran – soliq toʻlovchining hisobvaragʻida toʻlov kunida yetarlicha pul qoldigʻi mavjud boʻlgan taqdirda;

2) bankda hisobvaraq ochmasdan tegishli gʻaznachilik hisobvaragʻiga budjet tizimiga oʻtkazish uchun bank kassasiga naqd pul mablagʻlari topshirilgan paytdan eʼtiboran. Bunday qoida soliqni toʻlash uchun pul mablagʻlari yetarlicha boʻlgan taqdirda, faqat jismoniy shaxslar tomonidan soliqni toʻlashda qoʻllaniladi;

3) bank yoki aloqa boʻlimiga budjet tizimiga oʻtkazish uchun naqd pul mablagʻlari kiritilgan kundan eʼtiboran. Bunday qoida soliqni toʻlash uchun pul mablagʻlari yetarlicha boʻlgan taqdirda, faqat jismoniy shaxslar tomonidan soliqni toʻlashda qoʻllaniladi;

4) gʻaznachilikda shaxsiy hisobvaragʻi ochilgan yuridik shaxsning shaxsiy hisobvaragʻida tegishli pul mablagʻlarini budjet tizimiga oʻtkazishga doir operatsiya aks ettirilgan paytdan eʼtiboran;

5) ortiqcha toʻlangan summalarni yoki ortiqcha undirilgan soliqlar, penyalar, jarimalar summalarini tegishli soliq turi boʻyicha majburiyatning bajarilishi hisobiga hisobga olish toʻgʻrisida soliq organi tomonidan qaror chiqarilgan kundan eʼtiboran;

6) soliqni hisoblab chiqarish va soliq toʻlovchining pul mablagʻlaridan ushlab qolishga doir majburiyat ushbu Kodeksga muvofiq soliq agentiga yuklatilgan boʻlsa, soliq summalari soliq agenti tomonidan ushlab qolingan kundan eʼtiboran.

Soliq toʻlovchining soliqni toʻlash boʻyicha majburiyati quyidagi hollarda bajarilgan deb eʼtirof etilmaydi:

1) tegishli pul mablagʻlarini budjet tizimiga oʻtkazishga doir bajarilmagan topshiriqnoma soliq toʻlovchi tomonidan qaytarib olinganda yoki bank tomonidan unga qaytarilganda;

2) gʻaznachilikda shaxsiy hisobvaragʻi ochilgan yuridik shaxs tomonidan tegishli pul mablagʻlarini budjet tizimiga oʻtkazishga doir bajarilmagan topshiriqnoma qaytarib olinganda yoki gʻaznachilik tomonidan unga qaytarilganda;

3) pul mablagʻlari ushbu pul mablagʻlarini budjet tizimiga oʻtkazishga doir toʻlov topshiriqnomasida bank rekvizitlari notoʻgʻri koʻrsatilganligi sababli budjet tizimining tegishli gʻaznachilik hisobvaragʻiga oʻtkazilmay qolganda;

4) agar soliq toʻlovchi soliq toʻlovi uchun bankka pul mablagʻlarini oʻtkazish uchun topshiriqnoma taqdim etgan kuni uning fuqarolik qonun hujjatlariga muvofiq birinchi navbatda bajariladigan hisobvaragʻiga taqdim etilgan bajarib boʻlmaydigan boshqa talablar mavjud boʻlsa, agar ushbu hisobvaraqda barcha talablarni qanoatlantirish uchun yetarlicha qoldiqqa ega boʻlmasa.

Ushbu moddada nazarda tutilgan qoidalar penyalar va jarimalarga nisbatan ham qoʻllaniladi hamda soliq agentlariga nisbatan ham tatbiq etiladi.

Soliq organlari budjet tizimiga tushumlar hisobini hisoblangan hamda toʻlangan soliqlar va yigʻimlar summalarini, shuningdek penyalar va jarimalarni soliq toʻlovchining shaxsiy hisobvaragʻida aks ettirish orqali yuritadi. Soliq toʻlovchining shaxsiy hisobvaragʻini yuritish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi bilan kelishilgan holda belgilanadi.

Bojxona organlari Oʻzbekiston Respublikasi bojxona chegarasi orqali tovarlarni olib oʻtish bilan bogʻliq toʻlanishi lozim boʻlgan, soliqlar va yigʻimlarning, shuningdek penyalar va jarimalarning budjet tizimiga tushumlari hisobini yuritadi. Hisob yuritish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat bojxona qoʻmitasi tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi bilan kelishilgan holda belgilanadi.

Undirilishi boshqa davlat organlari va tashkilotlar tomonidan amalga oshiriladigan davlat boji va boshqa yigʻimlarning budjet tizimiga tushumlarini hisobga olish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi bilan kelishilgan holda belgilanadi.

Banklar soliq toʻlovchining pul mablagʻlari hisobidan soliqni budjet tizimiga oʻtkazishga doir toʻlov topshiriqnomasini (bundan buyon ushbu moddada soliq toʻlovchining topshiriqnomasi deb yuritiladi), shuningdek soliq organining soliqni budjet tizimiga oʻtkazishga doir inkasso topshiriqnomasini (bundan buyon ushbu moddada soliq organining inkasso topshiriqnomasi deb yuritiladi) bajarishi shart.

Soliq toʻlovchining topshiriqnomalari va soliq organining inkasso topshiriqnomalari fuqarolik qonun hujjatlarida belgilangan navbat boʻyicha bajarilishi lozim.

Soliq toʻlovchining topshiriqnomasi yoki soliq organining inkasso topshiriqnomasi bunday topshiriqnoma olingan kundan keyingi bir operatsiya kuni ichida bank tomonidan bajariladi.

Soliq toʻlovchining hisobvaragʻida pul mablagʻlari mavjud boʻlgan va toʻlov hujjatida rekvizitlari toʻgʻri koʻrsatilgan taqdirda bank soliq toʻlovchining topshiriqnomasini yoki soliq organining inkasso topshiriqnomasini bajarishni kechiktirishga haqli emas.

Soliq toʻlovchining hisobvaragʻida pul mablagʻlarining yoʻqligi (yetarli emasligi) sababli soliq organining inkasso topshiriqnomasini belgilangan muddatda bajarishning imkoni boʻlmaganda, bank belgilangan muddat tugaganidan keyingi kundan kechiktirmay inkasso topshiriqnomasini yuborgan soliq organiga uning topshiriqnomasi bajarilmaganligi (qisman bajarilganligi) toʻgʻrisida xabar qilishi shart.

Soliq toʻlovchining topshiriqnomasi yoki soliq organi inkasso topshiriqnomasining bajarilmaganligi (qisman bajarilganligi) toʻgʻrisidagi bank xabarnomasining shakli va uni elektron shaklda taqdim etish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki bilan kelishilgan holda belgilanadi.

Ushbu moddada nazarda tutilgan majburiyatlarni bajarmaganlik yoki lozim darajada bajarmaganlik uchun banklar ushbu Kodeksda belgilangan tartibda javobgar boʻladi.

Javobgarlik choralarining qoʻllanilishi bankni soliq toʻlovchining topshiriqnomasini yoki soliq organining inkasso topshiriqnomasini bajarish majburiyatidan ozod etmaydi.

Banklar soliq toʻlovchilarning topshiriqnomalarini va soliq organlarining inkasso topshiriqnomalarini koʻrsatilgan operatsiyalar boʻyicha xizmat koʻrsatilganligi uchun haq undirmasdan bajaradi. Soliq toʻlovchilarga yoki soliq agentlariga ortiqcha toʻlangan (undirilgan) soliqlar, penyalar va jarimalar summalarini qaytarish boʻyicha banklar tomonidan topshiriqnomalar bajarilganda koʻrsatilgan operatsiyalar boʻyicha xizmat koʻrsatilganligi uchun ham haq undirilmaydi.

Tugatilayotgan yuridik shaxsning soliq majburiyati mazkur yuridik shaxsning pul mablagʻlari, shu jumladan uning mol-mulkini realizatsiya qilishdan olingan pul mablagʻlari hisobidan tugatuvchi tomonidan bajariladi.

Agar tugatilayotgan yuridik shaxsning pul mablagʻlari, shu jumladan uning mol-mulkini realizatsiya qilishdan olingan pul mablagʻlari uning soliq qarzini toʻliq hajmda uzish uchun yetarli boʻlmasa, toʻlanmay qolgan qarz mazkur yuridik shaxsning ishtirokchilari tomonidan qonun hujjatlarida belgilangan miqdorda va tartibda uzilishi mumkin.

Yuridik shaxs tugatilayotganda soliq majburiyatini mazkur yuridik shaxsning boshqa kreditorlari bilan hisob-kitoblari oʻrtasida bajarish navbati fuqarolik qonun hujjatlari bilan belgilanadi.

Tugatilayotgan yuridik shaxs tomonidan ortiqcha toʻlangan yoki undan ortiqcha undirilgan soliqlar (penyalar, jarimalar) summalari soliq organi tomonidan ushbu Kodeksda belgilangan tartibda boshqa soliqlar boʻyicha soliq qarzini uzish hisobiga hisobga olinishi lozim.

Ortiqcha toʻlangan yoki ortiqcha undirilgan soliqlarning (penyalarning, jarimalarning) hisobga olinishi lozim boʻlgan summasi boshqa soliqlar boʻyicha soliq qarziga mutanosib ravishda yoki tugatuvchining qaroriga binoan taqsimlanadi.

Tugatilayotgan yuridik shaxsning soliqlar boʻyicha qarzi boʻlmagan taqdirda, ortiqcha toʻlangan yoki undan ortiqcha undirilgan soliqlar (penyalar, jarimalar) summasi shu yuridik shaxsga ushbu Kodeksda belgilangan tartibda u ariza bergan kundan eʼtiboran oʻn besh kundan kechiktirmay qaytarilishi lozim.

Ushbu moddada nazarda tutilgan qoidalar Oʻzbekiston Respublikasining bojxona chegarasi orqali tovarlarni olib oʻtish munosabati bilan soliqlar toʻlashda ham qoʻllaniladi.

Qayta tashkil etilgan yuridik shaxsning soliq majburiyati ushbu moddada belgilangan tartibda uning huquqiy vorisi (huquqiy vorislari) tomonidan bajarilishi lozim.

Qayta tashkil etilgan yuridik shaxsning soliq majburiyatini bajarish, qayta tashkil etish tugallanguniga qadar huquqiy vorisga (huquqiy vorislarga) qayta tashkil etilgan yuridik shaxs soliq majburiyatini bajarmaganligi yoki lozim darajada bajarmaganligi faktlari va (yoki) holatlari maʼlum boʻlganligi-boʻlmaganligidan qatʼi nazar, uning huquqiy vorisi (huquqiy vorislari) zimmasiga yuklatiladi.

Huquqiy voris (huquqiy vorislar) oʻziga oʻtgan majburiyatlar boʻyicha jami soliq qarzini, shu jumladan qayta tashkil etilgan yuridik shaxsga uning qayta tashkil etilishi tugallanguniga qadar soliq huquqbuzarliklarini sodir etganlik uchun belgilangan jarimalar summalarini ham uzishi shart.

Qayta tashkil etilgan yuridik shaxsning huquqiy vorisi (huquqiy vorislari) oʻz zimmasiga ushbu modda bilan yuklatilgan majburiyatlarni bajarishda soliq toʻlovchilar uchun ushbu Kodeksda nazarda tutilgan tartibda huquqlardan foydalanadi va zimmasida majburiyatlar boʻladi.

Yuridik shaxsning qayta tashkil etilishi uning huquqiy vorisi (huquqiy vorislari) tomonidan uning soliq majburiyatlarini bajarish muddatlarini oʻzgartirmaydi.

Bir necha yuridik shaxslar qoʻshib yuborilganda ularning majburiyatlarini bajarish qismi boʻyicha bunday qoʻshib yuborish natijasida vujudga kelgan yuridik shaxs ularning huquqiy vorisi deb eʼtirof etiladi.

Bir yuridik shaxs boshqa yuridik shaxsga qoʻshib olinganda, uni qoʻshib olgan yuridik shaxs soliq majburiyatini bajarish qismi boʻyicha qoʻshib olingan yuridik shaxsning huquqiy vorisi deb eʼtirof etiladi.

Yuridik shaxs boʻlinganda bunday boʻlish natijasida vujudga kelgan yuridik shaxslar soliq majburiyatini bajarish qismi boʻyicha uning huquqiy vorislari deb eʼtirof etiladi.

Bir necha huquqiy vorislar mavjud boʻlgan taqdirda, ulardan har birining qayta tashkil etilgan yuridik shaxsning soliq majburiyatini bajarishdagi ishtiroki ulushi fuqarolik qonun hujjatlariga muvofiq tuzilgan taqsimlash balansi bilan aniqlanadi. Agar taqsimlash balansi qayta tashkil etilgan yuridik shaxsning har bir huquqiy vorisining ulushini aniqlash imkonini bermasa, yangidan vujudga kelgan yuridik shaxslar qayta tashkil etilgan shaxsning soliq majburiyatini sudning qaroriga koʻra solidar bajarishi mumkin.

Agar qayta tashkil etish soliq majburiyatini bajarmaslikka qaratilgan boʻlsa, qayta tashkil etilgan yuridik shaxs soliq majburiyatining hech boʻlmaganda bitta huquqiy voris tomonidan unga toʻgʻri keladigan soliq majburiyati qismini toʻliq hajmda bajarish imkoniyatini istisno etgan taqdirda ham, ushbu moddaning toʻqqizinchi qismida koʻrsatilgan qoida qoʻllaniladi.

Yuridik shaxs tarkibidan bir yoki bir necha yuridik shaxslar ajratib chiqarilganda qayta tashkil etilgan yuridik shaxsga nisbatan uning soliq majburiyatini bajarish qismi boʻyicha huquqiy vorislik, agar ushbu moddaning oʻn ikkinchi qismida boshqacha qoida belgilanmagan boʻlsa, yuzaga kelmaydi.

Agar yuridik shaxs tarkibidan bir yoki bir necha yuridik shaxslarni ajratib chiqarish natijasida qayta tashkil etilayotgan yuridik shaxs oʻzining soliq majburiyatini toʻliq hajmda bajarish imkoniyatiga ega boʻlmasa va bunday qayta tashkil etish soliq majburiyatini bajarmaslikka qaratilgan boʻlsa, ajratib chiqarilgan yuridik shaxslar ushbu qayta tashkil etilgan shaxsning soliq majburiyatiga sudning qaroriga koʻra solidar ega boʻlishi mumkin.

Bir yuridik shaxs boshqa yuridik shaxs etib oʻzgartirilganda, yangidan vujudga kelgan yuridik shaxs soliq majburiyatini bajarish qismida qayta tashkil etilgan yuridik shaxsning huquqiy vorisi deb eʼtirof etiladi.

Yuridik shaxs tomonidan u qayta tashkil etilgunga qadar undan ortiqcha undirilgan yoki ortiqcha toʻlangan soliq (penya, jarima) summasi huquqiy voris (huquqiy vorislar) qayta tashkil etilgan yuridik shaxsning soliq qarzini uzishi hisobiga soliq organi tomonidan hisobga olinishi lozim. Bunday hisobga olish qayta tashkil etish tugallangan kundan eʼtiboran bir oydan kechiktirmay ushbu moddada nazarda tutilgan xususiyatlarni hisobga olgan holda amalga oshiriladi.

Yuridik shaxs tomonidan u qayta tashkil etilgunga qadar ortiqcha toʻlangan yoki undan ortiqcha undirilgan soliqning (penyaning, jarimaning) hisobga olinishi lozim boʻlgan summasi hisoblanishi va toʻlanishi ustidan nazorat qilish soliq organlari zimmasiga yuklatilgan boshqa soliqlar boʻyicha soliq qarziga mutanosib ravishda taqsimlanadi.

Qayta tashkil etilgan yuridik shaxsda soliq qarzi boʻlmagan taqdirda, ushbu yuridik shaxs tomonidan ortiqcha toʻlangan yoki undan ortiqcha undirilgan soliq (penya, jarima) summasi uning vorisiga (huquqiy vorislariga) huquqiy voris (huquqiy vorislar) ariza bergan kundan eʼtiboran bir oydan kechiktirmay qaytarilishi lozim. Bunda ortiqcha toʻlangan yoki ortiqcha undirilgan soliq (penya, jarima) summasi qayta tashkil etilgan yuridik shaxsning huquqiy vorisiga (huquqiy vorislariga) har bir huquqiy vorisning taqsimlash balansi asosida aniqlanadigan ulushiga mutanosib ravishda qaytariladi.

Ushbu moddaning qoidalari yuridik shaxs qayta tashkil etilganda yigʻimlarni toʻlash boʻyicha majburiyatni bajarishga nisbatan ham qoʻllaniladi.

Ushbu moddada nazarda tutilgan qoidalar chet davlat qonun hujjatlariga muvofiq qayta tashkil etilgan chet el tashkiloti majburiyatlarining huquqiy vorisini (huquqiy vorislarini) aniqlashda ham qoʻllaniladi.

Ushbu moddada nazarda tutilgan qoidalar Oʻzbekiston Respublikasining bojxona chegarasi orqali tovarlarni olib oʻtish munosabati bilan soliqlar toʻlashda ham qoʻllaniladi.

Ishonchli boshqaruvchi ishonchli boshqaruv shartnomasi tuzilgan sanadan eʼtiboran ishonchli boshqarish shartnomasi boʻyicha soliq majburiyatlarini bajaradi.

Ishonchli boshqaruvni taʼsis etuvchi (naf oluvchi), mol-mulk ishonchli boshqaruvga topshirilishi munosabati bilan oʻzida yuzaga keladigan soliq majburiyatlarini, agar soliq majburiyatlarini bajarish (qoʻshilgan qiymat soligʻi boʻyicha majburiyatlardan tashqari) ishonchli boshqaruvchiga yuklatilmagan boʻlsa yoxud mol-mulk Oʻzbekiston Respublikasining norezidenti boʻlgan ishonchli boshqaruvchiga ishonchli boshqarishga topshirilgan taqdirda, mustaqil ravishda bajaradi.

Ishonchli boshqaruvchi soliq solish obyektlarining va (yoki) soliq solish bilan bogʻliq obyektlarning hisobini ishonchli boshqaruvni taʼsis etuvchining (naf oluvchining) manfaatlarida amalga oshiriladigan ishonchli boshqaruv faoliyati boʻyicha va boshqa faoliyat boʻyicha alohida-alohida yuritishi shart.

Agar ishonchli boshqaruvni taʼsis etuvchi (naf oluvchi) uchun soliq majburiyatini bajarish, shuningdek soliq hisobotini va moliyaviy hisobotni tuzish hamda taqdim etish boʻyicha majburiyatni bajarish ishonchli boshqaruvchiga yuklatilgan boʻlsa, bunday soliq majburiyatini bajarish ishonchli boshqaruvchi hisoblanuvchi shaxs nomidan ushbu Kodeksning Maxsus qismida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Agar ishonchli boshqaruvchi soliqlarni hisoblash va toʻlash boʻyicha ushbu moddada nazarda tutilgan majburiyatlarni bajarmagan yoki toʻliq hajmda bajarmagan boʻlsa, ularni bajarish majburiyati ishonchli boshqaruvni taʼsis etuvchiga (naf oluvchiga) yuklatiladi.

Soliq qarzi mavjud boʻlgan jismoniy shaxs vafot etgan taqdirda, soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini lozim darajada bajarmaganlik uchun unga hisoblangan penyalar va jarimalar summasi undirilishi umidsiz summalar deb eʼtirof etiladi. Ushbu jismoniy shaxsning soliqlar boʻyicha uzilmay qolgan qarzi vafot etgan shaxsning meros qilib olinadigan mol-mulkini meros qilib olish tartibida qabul qilib olgan uning merosxoʻri (merosxoʻrlari) tomonidan meros qilib olinadigan mol-mulkning qiymati doirasida va uning (ularning) merosdagi ulushiga mutanosib ravishda, ushbu moddaning qoidalarini inobatga olgan holda uziladi.

Agar vafot etgan jismoniy shaxsning soliqlar boʻyicha soliq qarzi meros qilib olinadigan mol-mulk qiymatidan ortiq boʻlsa, soliq qarzining meros qilib olinadigan mol-mulk qiymatidan ortiq summasi undirilishi umidsiz summa deb eʼtirof etiladi. Mazkur norma merosxoʻr (merosxoʻrlar) tomonidan meros qilib olinadigan mol-mulkning qiymati hujjatlar bilan tasdiqlangan hollarda qoʻllaniladi.

Merosxoʻr boʻlmaganda yoki merosxoʻr (merosxoʻrlar) meros olish huquqidan voz kechganda, vafot etgan jismoniy shaxsning soliq qarzi undirilishi umidsiz qarz deb eʼtirof etiladi. Umidsiz soliq qarzi soliq organlari tomonidan hisobdan chiqarilishi lozim.

Soliq qarzi boʻlgan jismoniy shaxs vafot etgan taqdirda, mazkur jismoniy shaxs hisobga qoʻyilgan joydagi va (yoki) uning mol-mulki turgan joydagi soliq organi vafot etgan shaxsning merosxoʻri (merosxoʻrlari) toʻgʻrisida axborot olingan paytdan eʼtiboran bir oy ichida unga (ularga) soliq qarzi mavjudligi toʻgʻrisida xabar qilishi shart.

Vafot etgan jismoniy shaxsning merosxoʻri (merosxoʻrlari) mazkur jismoniy shaxsning soliqlar boʻyicha qolgan qarzini meros qabul qilib olingan kundan eʼtiboran bir yildan kechiktirmay uzishi shart.

Soliq organining qaroriga binoan uzish muddati, agar soliq qarzi mavjudligi toʻgʻrisidagi xabarni merosxoʻr (merosxoʻrlar) toʻlash muddati oʻtishiga olti oydan kam vaqt qolganida olgan boʻlsa, uzaytirilishi mumkin.

Vafot etgan jismoniy shaxsning jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligʻi va ijtimoiy soliqni toʻlash boʻyicha qarzi umidsiz qarz deb eʼtirof etiladi.

Ushbu moddada nazarda tutilgan qoidalar fuqarolik qonun hujjatlarida belgilangan tartibda vafot etgan deb eʼlon qilingan jismoniy shaxsning soliq qarziga nisbatan ham qoʻllaniladi.

Sud tomonidan bedarak yoʻqolgan deb eʼtirof etilgan jismoniy shaxsning soliqlarni toʻlash boʻyicha soliq majburiyati ushbu bedarak yoʻqolgan shaxsning mol-mulkini boshqarish huquqiga ega boʻlgan shaxs (bundan buyon matnda vakolatli shaxs deb yuritiladi) tomonidan qonun hujjatlariga muvofiq uning mol-mulki hisobidan bajariladi.

Vakolatli shaxs sud tomonidan bedarak yoʻqolgan deb topilgan jismoniy shaxsning u bedarak yoʻqolgan deb topilgan kunda vujudga kelgan butun soliq qarzini shu bedarak yoʻqolgan shaxsning pul mablagʻlari yoki boshqa mol-mulki hisobidan uzishi shart.

Sud tomonidan muomalaga layoqatsiz deb topilgan jismoniy shaxsning soliq majburiyati shu muomalaga layoqatsiz shaxsning mol-mulki hisobidan uning vasiysi tomonidan bajariladi.

Vasiy muomalaga layoqatsiz jismoniy shaxsning soliqlar boʻyicha butun soliq qarzini shu muomalaga layoqatsiz shaxsning pul mablagʻlari yoki boshqa mol-mulki hisobidan uzishi shart.

Sud tomonidan bedarak yoʻqolgan yoki muomalaga layoqatsiz deb topilgan jismoniy shaxsning soliqlarni toʻlash boʻyicha majburiyatini, shuningdek unga tegishli penyalar va jarimalarni toʻlash boʻyicha majburiyatni bajarish, shu jismoniy shaxsning pul mablagʻlari yoki boshqa mol-mulki koʻrsatilgan majburiyatni bajarish uchun yetarli boʻlmagan (mavjud boʻlmagan) taqdirda, tegishli soliq organining qarori bilan toʻxtatiladi.

Jismoniy shaxsni bedarak yoʻqolgan yoki muomalaga layoqatsiz deb topishni bekor qilish toʻgʻrisida belgilangan tartibda qaror qabul qilingan taqdirda, toʻxtatib turilgan majburiyatlarning bajarilishi mazkur qaror qabul qilingan kundan eʼtiboran tiklanadi.

Ushbu moddaga muvofiq, sud tomonidan bedarak yoʻqolgan yoki muomalaga layoqatsiz deb topilgan jismoniy shaxslarning soliqlarni toʻlash boʻyicha majburiyatlari yuklatilgan shaxslar soliq toʻlovchilar uchun ushbu Kodeksda nazarda tutilgan tartibda barcha huquqlardan foydalanadi va barcha majburiyatlarni mazkur moddada nazarda tutilgan xususiyatlarni hisobga olgan holda bajaradi. Ushbu modda bilan oʻziga yuklatilgan majburiyatlarni bajarish chogʻida, shu munosabat bilan soliq huquqbuzarliklarini sodir etganlik aybi uchun javobgarlikka tortiladigan mazkur shaxslar ushbu Kodeksda nazarda tutilgan jarimalarni tegishlicha sud tomonidan bedarak yoʻqolgan yoki muomalaga layoqatsiz deb topilgan shaxsning mol-mulki hisobidan toʻlashga haqli emas.

Ayrim soliq toʻlovchilar va soliq agentlari zimmasida turgan soliqlarning toʻlanishi va (yoki) undirilishi quyidagi hollarda undirish imkoni boʻlmay qolgan umidsiz soliq qarzi deb eʼtirof etiladi:

1) yuridik shaxs tugatilganda — yuridik shaxsning mol-mulki yetarli emasligi va (yoki) shu yuridik shaxsning muassislari (ishtirokchilari) tomonidan qonun hujjatlarida belgilangan miqdorda va tartibda uning soliq qarzini uzish imkoni boʻlmaganligi sababli uning ushbu Kodeksning 91-moddasida nazarda tutilgan tartibda uzilmay qolgan qismi boʻyicha;

2) yakka tartibdagi tadbirkor bankrot deb eʼtirof etilganda — qarzdorning mol-mulki yetarli emasligi sababli soliq qarzining uzilmay qolgan qismi boʻyicha;

3) jismoniy shaxs vafot etganda yoki jismoniy shaxs vafot etgan deb eʼlon qilinganda — uning mol-mulki yetarli emasligi sababli, shu jumladan meros davlat mulkiga oʻtgan taqdirda, uning soliq qarzining ushbu Kodeksning 94-moddasida nazarda tutilgan tartibda uzilmay qolgan qismi boʻyicha;

4) sud tomonidan hujjat qabul qilinib, unga muvofiq soliq organi soliq qarzini undirishning belgilangan muddati oʻtishi munosabati bilan uni undirish imkoniyatini yoʻqotganda, shu jumladan sud tomonidan soliq qarzini undirish toʻgʻrisida ariza berishning oʻtkazib yuborilgan muddatini tiklashni rad etish haqida ajrim chiqarilganda;

5) mazkur Kodeks 129-moddasining yettinchi qismiga muvofiq, chet el yuridik shaxsi soliq organidan hisobdan chiqarilganda — doimiy muassasaning mol-mulki yetarli emasligi va qonunchilikda belgilangan miqdor va tartibda Oʻzbekiston Respublikasining norezidenti boʻlgan yuridik shaxs tomonidan toʻlash imkonsizligi sababli toʻlanmagan soliq qarzi boʻyicha undirilishi umidsiz deb eʼtirof etilgan mazkur soliq qarzi shu chet el yuridik shaxsi ushbu Kodeks 129-moddasining yettinchi qismida nazarda tutilgan asoslarga koʻra soliq organida qaytadan hisobga qoʻyilganda tiklanishi lozim.

Quyidagilar soliq qarzini undirilishi umidsiz qarz deb eʼtirof etish va uni hisobdan chiqarish toʻgʻrisida qaror qabul qilish vakolatiga ega organlardir:

1) yuridik shaxs joylashgan yerdagi yoki jismoniy shaxsning yashash joyidagi soliq organlari (ushbu qismning 2 va 3-bandlarida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno) – mazkur modda birinchi qismining 1 — 3-bandlarida nazarda tutilgan holatlar mavjud boʻlganda;

2) soliq toʻlovchi yoki soliq agenti hisobda turgan joydagi soliq organlari (ushbu qismning 3-bandida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno) — ushbu modda birinchi qismining 4 va 5-bandlarida nazarda tutilgan holatlar mavjud boʻlganda;

3) Oʻzbekiston Respublikasining Davlat bojxona qoʻmitasi tomonidan belgilanadigan bojxona organlari — Oʻzbekiston Respublikasining bojxona chegarasi orqali tovarlar olib oʻtilishi munosabati bilan toʻlanishi lozim boʻlgan soliqlar, penyalar va jarimalar boʻyicha.

Undirilishi umidsiz deb eʼtirof etilgan soliq qarzini hisobdan chiqarish tartibi va ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan holatlarni tasdiqlovchi hujjatlar roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan tasdiqlanadi.

Oʻzbekiston Respublikasining bojxona chegarasi orqali tovarlar olib oʻtilishi munosabati bilan toʻlanishi lozim boʻlgan soliqlar boʻyicha tartib va hujjatlar roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasining Davlat bojxona qoʻmitasi tomonidan tasdiqlanadi.

Soliq toʻlashning muddatini keyinroq muddatga koʻchirish soliqni toʻlash muddatini oʻzgartirish deb eʼtirof etiladi.

Soliq toʻlash muddatini oʻzgartirishga ushbu bobda belgilangan tartibda yoʻl qoʻyiladi.

Agar ushbu bobda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, toʻlanishi lozim boʻlgan umumiy soliq summasiga yoki uning bir qismiga (bundan buyon ushbu bobda qarz summasi deb yuritiladi) nisbatan, qarz summasiga foizlar hisoblangan holda, soliq toʻlash muddatini oʻzgartirish mumkin.

Soliq toʻlash muddatini oʻzgartirish uni toʻlashni kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash shaklida amalga oshiriladi.

Soliq toʻlashni kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash, shu soliq boʻyicha tegishlicha bir yoʻla yoki bosqichma-bosqich qarz summasini toʻlagan holda, ushbu soliqni toʻlash muddatini oʻzgartirishdan iboratdir.

Soliq toʻlashni kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash soliqlarni toʻlashni kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash imkoniyatini berish toʻgʻrisida qaror qabul qilinguniga qadar yuzaga kelgan qarz summasiga yoki kelgusida yuzaga keladigan qarz summasiga nisbatan berilishi mumkin.

Soliq toʻlashni kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash, agar ushbu Kodeksning 99-moddasida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, bir yildan oshmagan muddatga beriladi.

Soliq toʻlash muddati oʻzgartirilishiga talabgor shaxs (bundan buyon ushbu bobda manfaatdor shaxs deb yuritiladi) soliq toʻlashni kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash toʻgʻrisida ariza berishga haqli. Bunday ariza bir yoki bir nechta soliqqa nisbatan berilishi mumkin.

Manfaatdor shaxsning soliq toʻlashni kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash haqidagi arizasini koʻrib chiqish chogʻida, soliqlarni toʻlash muddatlarini oʻzgartirish toʻgʻrisida qaror qabul qilishga vakolatli organ mazkur shaxsga u bilan kelishilgan holda qabul qilinishi mumkin boʻlgan kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlashning ushbu bobda nazarda tutilgan boshqa shartlarini taklif etishga haqli.

Soliq toʻlash muddatining oʻzgartirilishi soliq toʻlash boʻyicha mavjud majburiyatlarni bekor qilmaydi va yangi majburiyatlarni vujudga keltirmaydi.

Ushbu Kodeksning 99-moddasida koʻrsatilgan organlarning qaroriga koʻra soliq toʻlash muddatini oʻzgartirish, agar ushbu bobda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, ushbu Kodeksning 107 — 109-moddalariga muvofiq mol-mulk garovi, kafillik yoki bank kafolati bilan taʼminlanishi mumkin.

Ushbu bob qoidalari penya va jarima toʻlashni kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash imkoniyati berilganda ham qoʻllaniladi.

Ushbu bobning qoidalari soliq agentlarga nisbatan tatbiq etilmaydi.

Agar manfaatdor shaxsga nisbatan quyidagi shartlardan hech boʻlmaganda bittasi bajarilayotgan boʻlsa, soliqni toʻlash muddati oʻzgartirilishi mumkin emas:

1) agar ushbu moddaning ikkinchi qismida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarining buzilishi bilan bogʻliq jinoyat alomatlari boʻyicha jinoiy ish qoʻzgʻatilgan boʻlsa;

2) ushbu shaxs bunday oʻzgartirishdan soliq solinishi lozim boʻlgan oʻz pul mablagʻlarini yoki boshqa mol-mulkini yashirish uchun foydalanishini yoki ushbu shaxs doimiy yashash uchun Oʻzbekiston Respublikasidan tashqariga chiqib ketishini taxmin qilish uchun yetarlicha asoslar mavjud boʻlsa;

3) ushbu shaxs soliqni toʻlash muddatini oʻzgartirish toʻgʻrisida ariza bergan kundan oldingi uch yil mobaynida ushbu Kodeksning 99-moddasida koʻrsatilgan organ tomonidan soliq toʻlash muddatini tegishli oʻzgartirish shartlari buzilganligi munosabati bilan ilgari berilgan kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash imkoniyatining amal qilishini tugatish toʻgʻrisida qaror chiqarilgan boʻlsa;

4) bankrotlik toʻgʻrisida ish qoʻzgʻatilgan boʻlsa;

Ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan shartlar ushbu Kodeks 99-moddasining ikkinchi qismida nazarda tutilgan hollarga nisbatan tatbiq etilmaydi.

Ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan holatlar mavjud boʻlgan taqdirda, soliq toʻlash muddatini oʻzgartirish toʻgʻrisida qaror qabul qilinishi mumkin emas, qabul qilingan qaror esa bekor qilinishi lozim.

Qabul qilingan qaror bekor qilingani toʻgʻrisida manfaatdor shaxs va ushbu shaxs hisobda turgan joydagi soliq organi uch kunlik muddatda yozma shaklda xabardor qilinadi. Manfaatdor shaxs bunday qaror ustidan ushbu Kodeksda belgilangan tartibda shikoyat qilishga haqli.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi boʻyicha foyda soligʻiga nisbatan soliq toʻlash muddatini oʻzgartirish amalga oshirilmaydi.

Quyidagi organlar soliqlarni toʻlash muddatlarini oʻzgartirish toʻgʻrisida qarorlar qabul qilish vakolatiga ega organlardir (bundan buyon ushbu moddada vakolatli organlar deb yuritiladi):

1) ushbu Kodeks 17-moddasi birinchi qismining 1 — 5-bandlarida koʻrsatilgan soliqlar boʻyicha — Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi (bundan ushbu qismning 3-bandida va ushbu moddaning ikkinchi qismida nazarda tutilgan hollar mustasno);

2) ushbu Kodeks 17-moddasi birinchi qismining 6 — 8-bandlarida koʻrsatilgan soliqlar va aylanmadan olinadigan soliq boʻyicha — Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda mahalliy davlat hokimiyati organlari. Bunday soliqlarga nisbatan toʻlashni kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash imkoniyati ikki yilgacha muddatga berilishi mumkin;

3) Oʻzbekiston Respublikasining bojxona chegarasi orqali tovarlar olib oʻtilishi munosabati bilan toʻlanishi lozim boʻlgan soliqlar boʻyicha — bojxona toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida belgilangan tartibda bojxona organlari (bundan ushbu moddaning ikkinchi qismida nazarda tutilgan hollar mustasno).

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi soliq toʻlovchiga ushbu Kodeksning 17-moddasida koʻrsatilgan har qanday soliq boʻyicha kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash imkoniyatini uch yilgacha muddatga berishga haqli. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash imkoniyatini berishda ushbu Kodeks 98-moddasining birinchi qismida belgilangan cheklovlardan chetga chiqishga haqli.

Soliqni toʻlash boʻyicha muddatni kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash imkoniyati manfaatdor shaxsga, basharti uning moliyaviy ahvoli ushbu soliqni belgilangan muddatda toʻlash imkonini bermasa, biroq koʻrsatilgan shaxsda bunday soliqni kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash uchun berilgan muddat mobaynida toʻlash imkoniyati yuzaga keladi deb taxmin qilish uchun yetarlicha asoslar mavjud boʻlsa, berilishi mumkin.

Soliq toʻlashni kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash imkoniyati manfaatdor shaxsga quyidagi asoslardan loaqal bittasi mavjud boʻlgan taqdirda berilishi mumkin:

1) ushbu shaxsga tabiiy ofat, texnologik falokat yoki boshqa bartaraf etib boʻlmaydigan holatlar natijasida zarar yetkazilganligi;

2) ushbu shaxsni budjetdan (davlat maqsadli jamgʻarmalaridan) moliyalashtirish kechiktirilganligi yoki ushbu shaxs tomonidan bajarilgan davlat buyurtmasi, davlat ehtiyojlari yoki mahalliy davlat hokimiyati organlarining ehtiyojlari uchun bajarilgan ishlar va (yoki) koʻrsatilgan xizmatlar haqini toʻlash kechiktirilganligi;

3) manfaatdor shaxs soliqni bir yoʻla toʻlashi oqibatida uning nochorligi (bankrotligi) alomatlari paydo boʻlishi xavfi yuzaga kelganligi;

4) jismoniy shaxsning mulkiy holati (qonun hujjatlariga muvofiq undiruv qaratilishi mumkin boʻlmagan mol-mulk hisobga olinmaganda) soliqni bir yoʻla toʻlash imkoniyatini istisno etishi;

5) manfaatdor shaxs tomonidan tovarlar yoki xizmatlarni ishlab chiqarish va (yoki) realizatsiya qilish mavsumiy xususiyatga ega ekanligi;

6) Oʻzbekiston Respublikasining bojxona chegarasi orqali tovarlar olib oʻtilishi munosabati bilan bojxona toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida belgilangan toʻlanishi lozim boʻlgan soliqlarni toʻlashni kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash imkoniyatini berish uchun asoslar mavjud ekanligi.

Ushbu modda ikkinchi qismining 1, 3 — 6-bandlarida koʻrsatilgan asoslar mavjud boʻlganda, soliqni toʻlashni kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash imkoniyati quyidagilarga berilishi mumkin:

1) yuridik shaxsga — uning sof aktivlari qiymatidan oshmaydigan summaga;

2) jismoniy shaxsga — uning mol-mulki qiymatidan oshmaydigan summaga, bundan Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlariga muvofiq undiruv qaratilishi mumkin boʻlmagan mol-mulk mustasno.

Yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlar soliqni hisobga olish joyidagi soliq organiga yozma, shu jumladan soliq toʻlovchining shaxsiy kabineti orqali xabarnoma yuborib, soliq auditi natijalari boʻyicha qoʻshimcha hisoblangan soliqlar summalarini, shuningdek moliyaviy sanksiyalarni tekshiruv materiallarini koʻrib chiqish natijalari yuzasidan soliq organi tomonidan qabul qilingan qaror kuchga kirgan kundan eʼtiboran olti oy mobaynida teng ulushlarda toʻlashga haqli.

Agar soliqlarni toʻlashni kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash imkoniyati ushbu modda ikkinchi qismining 1 yoki 2-bandlarida koʻrsatilgan asoslar boʻyicha berilgan boʻlsa, qarz summasiga foizlar hisoblanmaydi.

Agar soliqni toʻlash boʻyicha kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash imkoniyati ushbu modda ikkinchi qismining 3 — 6-bandlarida va (yoki) toʻrtinchi qismida koʻrsatilgan asoslarga koʻra berilgan boʻlsa, kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash davrida amalda boʻlgan Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining qayta moliyalashtirish stavkasiga teng stavkadan kelib chiqqan holda qarz summasiga foizlar hisoblanadi.

Soliqni toʻlash boʻyicha kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash imkoniyatini berish toʻgʻrisidagi ariza manfaatdor shaxs tomonidan tegishli vakolatli organga beriladi.

Manfaatdor shaxsning soliqni toʻlashni kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash imkoniyatini berish toʻgʻrisidagi arizasiga quyidagi hujjatlar ilova qilinadi:

1) ushbu shaxs hisobda turgan joydagi soliq organining uning soliqlar, penyalar va jarimalar boʻyicha hisob-kitoblari holati toʻgʻrisidagi maʼlumotnomasi;

2) ushbu shaxs hisobda turgan joydagi soliq organining mazkur shaxsga banklarda ochilgan barcha hisobvaraqlar roʻyxati koʻrsatilgan maʼlumotnomasi;

3) ushbu shaxsning banklardagi hisobvaraqlari boʻyicha koʻrsatilgan ariza berilishidan oldingi olti oy davomida har oylik pul mablagʻlari aylanishi toʻgʻrisida, shuningdek uning haqi toʻlanmagan hisob-kitob hujjatlarining tegishli kartotekasiga joylashtirilgan hisob-kitob hujjatlari mavjudligi toʻgʻrisida yoxud ushbu kartotekada ularning mavjud emasligi toʻgʻrisida banklar maʼlumotnomalari;

4) ushbu shaxsning banklardagi barcha hisobvaraqlarida mavjud boʻlgan pul mablagʻlarining qoldiqlari toʻgʻrisida banklar maʼlumotnomalari;

5) ushbu shaxsning soliqni toʻlash muddati oʻzgartirilgan davrda soliqni toʻlashni kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash imkoniyatini berish toʻgʻrisidagi qaror qaysi shartlarga koʻra qabul qilingan boʻlsa, oʻsha shartlarga rioya etilishini nazarda tutuvchi majburiyati, shuningdek qarzdorlikni soʻndirishning taxminiy grafigi;

6) soliqni toʻlash muddatini oʻzgartirish asoslari mavjudligini tasdiqlovchi ushbu moddaning uchinchi — sakkizinchi qismlarida koʻrsatilgan hujjatlar.

Ushbu Kodeks 100-moddasining ikkinchi qismi 1-bandida koʻrsatilgan asos boʻyicha soliqni toʻlashni kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash imkoniyatini berish toʻgʻrisidagi manfaatdor shaxsning arizasiga quyidagilar ilova qilinadi:

1) ushbu shaxsga nisbatan uning ariza bilan murojaat etishi uchun asos boʻlgan bartaraf etib boʻlmaydigan holatlar vujudga kelganligi fakti toʻgʻrisidagi xulosa;

2) koʻrsatilgan holatlar natijasida ushbu shaxsga yetkazilgan zararni baholash dalolatnomasi.

Ushbu moddaning uchinchi qismida koʻrsatilgan hujjatlar mahalliy davlat hokimiyati organi yoki fuqaro muhofazasi, aholi va hududlarni favqulodda vaziyatlardan himoya qilish sohasidagi organlar, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarishi organlari tomonidan tuziladi.

Ushbu Kodeks 100-moddasining ikkinchi qismi 2-bandida koʻrsatilgan asos boʻyicha soliqni toʻlashni kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash imkoniyatini berish toʻgʻrisidagi manfaatdor shaxsning arizasiga bunday asos mavjudligini va budjetdan (davlat maqsadli jamgʻarmalaridan) moliyalashtirish hisobiga ushbu shaxsga kelib tushmagan summani yoki ushbu shaxs tomonidan bajarilgan davlat buyurtmasining, davlat ehtiyojlari yoki mahalliy davlat hokimiyati organlarining ehtiyojlari uchun bajarilgan ishlar va (yoki) koʻrsatilgan xizmatlarning haqi toʻlanmaganligini tasdiqlovchi moliya organining hujjati ilova qilinadi.

Ushbu Kodeks 100-moddasining ikkinchi qismi 3-bandida koʻrsatilgan asos mavjudligi manfaatdor shaxsning moliyaviy holatini tahlil qilish natijalari boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi yoki u vakolat bergan soliq organi tomonidan aniqlanadi. Bunday tahlil Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va sanoat vazirligi tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi bilan kelishilgan holda tasdiqlanadigan uslubiyatga muvofiq oʻtkaziladi.

Ushbu Kodeks 100-moddasining ikkinchi qismi 4-bandida koʻrsatilgan asos boʻyicha soliqni toʻlash boʻyicha kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash imkoniyatini berish toʻgʻrisidagi manfaatdor shaxsning arizasiga jismoniy shaxsning koʻchar va koʻchmas mulki (bundan qonun hujjatlariga muvofiq undiruv qaratilishi mumkin boʻlmagan mol-mulk mustasno) toʻgʻrisidagi maʼlumotlar ilova qilinadi.

Ushbu Kodeks 100-moddasining ikkinchi qismi 5-bandida koʻrsatilgan asos boʻyicha soliqni toʻlashni kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash imkoniyatini berish toʻgʻrisidagi manfaatdor shaxsning arizasiga ushbu shaxs tomonidan tuzilgan, mazkur shaxsning umumiy daromadlarida uning mavsumiy xususiyatga ega boʻlgan faoliyatdan olingan daromadlarining ulushi kamida 50 foizni tashkil etishini tasdiqlovchi hujjat ilova qilinadi.

Mavsumiy xususiyatga ega boʻlgan tarmoqlar va faoliyat turlarining roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi.

Soliqni toʻlash boʻyicha kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash imkoniyatini berish toʻgʻrisidagi manfaatdor shaxsning arizasida ushbu shaxs mazkur bobga muvofiq qarz summasiga hisoblangan foizlarni toʻlash majburiyatini oʻz zimmasiga oladi.

Vakolatli organning talabiga koʻra, manfaatdor shaxs garov predmeti boʻlishi mumkin boʻlgan mol-mulk toʻgʻrisidagi hujjatlarni, kafillik xatini yoki bank kafolatini taqdim etadi.

Vakolatli organ manfaatdor shaxsning iltimosnomasi boʻyicha ushbu shaxs tomonidan qarz summasining toʻlanishini vaqtinchalik (ariza koʻrib chiqiladigan davrda) toʻxtatib turish toʻgʻrisida qaror qabul qilishga haqli. Bunday qarorning koʻchirma nusxasi manfaatdor shaxs tomonidan oʻzi hisobga olingan joydagi soliq organiga qaror qabul qilingan kundan eʼtiboran besh kunlik muddatda taqdim etiladi.

Soliqni toʻlash boʻyicha kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash imkoniyatini berish yoxud uni berishni rad etish toʻgʻrisidagi qaror vakolatli organ tomonidan manfaatdor shaxsning arizasi olingan kundan eʼtiboran oʻttiz kun ichida qabul qilinadi.

Soliqni toʻlashni kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash imkoniyatini berish toʻgʻrisidagi qarorda quyidagilar koʻrsatilishi kerak:

1) qarz summasi;

2) kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash imkoniyati berilayotgan soliq;

3) qarz summasini va hisoblangan foizlarni toʻlash tartibi hamda muddatlari.

Tegishli hollarda soliqni toʻlashni kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash imkoniyatini berish toʻgʻrisidagi qarorda garov predmeti boʻlgan mol-mulk toʻgʻrisidagi hujjatlar, kafillik xati yoki bank kafolati koʻrsatilishi kerak.

Soliqni toʻlash boʻyicha kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash imkoniyatini berish toʻgʻrisidagi qaror ushbu qarorda belgilangan kundan eʼtiboran kuchga kiradi. Bunda soliqni toʻlash uchun belgilangan kundan eʼtiboran ushbu qaror kuchga kiradigan kunga qadar boʻlgan butun vaqt uchun tegishli penyalar, agar toʻlovning koʻrsatilgan muddati ushbu qaror kuchga kiradigan kundan oldin boʻlsa, qarz summasiga kiritiladi.

Agar soliqni toʻlash boʻyicha kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash mol-mulk garovi evaziga beriladigan boʻlsa, uni berish toʻgʻrisidagi qaror faqat ushbu Kodeksning 107-moddasida nazarda tutilgan tartibda mol-mulk garovi toʻgʻrisidagi shartnoma tuzilgandan keyingina kuchga kiradi.

Soliqni toʻlashni kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash imkoniyatini berishni rad etish toʻgʻrisidagi qaror asoslantirilgan boʻlishi kerak.

Soliqlarni toʻlash boʻyicha kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash imkoniyatini berishni rad etish toʻgʻrisidagi qaror ustidan manfaatdor shaxs qonun hujjatlarida belgilangan tartibda shikoyat qilishi mumkin.

Soliqni toʻlash boʻyicha kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash imkoniyatini berish toʻgʻrisidagi qarorning koʻchirma nusxasi vakolatli organ tomonidan mazkur qaror qabul qilingan kundan eʼtiboran uch kunlik muddatda ushbu shaxs hisobda turgan joydagi soliq organiga yuboriladi.

Soliqni toʻlash boʻyicha kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlashning amal qilishi tegishli qarorning amal qilish muddati oʻtganidan keyin tugatiladi yoxud ushbu moddada nazarda tutilgan hollarda bu muddat kelishidan oldin tugatilishi mumkin.

Soliqning toʻliq summasi va tegishli foizlarning summasi belgilangan muddat oʻtgunga qadar toʻlangan taqdirda soliqni toʻlash boʻyicha kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlashning amal qilishi muddatidan oldin tugatiladi.

Soliqni toʻlash boʻyicha kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash shartlari manfaatdor shaxs tomonidan buzilgan taqdirda, uning amal qilishi soliqni toʻlash boʻyicha majburiyatni bajarish muddatini tegishli oʻzgartirish toʻgʻrisida qaror qabul qilgan vakolatli organning qarori bilan muddatidan oldin tugatilishi mumkin.

Ushbu moddaning uchinchi qismida nazarda tutilgan hollarda soliqni toʻlash boʻyicha kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlashning amal qilishi muddatidan oldin tugatilganda manfaatdor shaxs tegishli qarorni olganidan keyin bir oy ichida soliq qarzining toʻlanmagan summasini, shuningdek soliqni toʻlashni kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlashning amal qilishini tugatish toʻgʻrisidagi qaror qabul qilingan kundan keyingi kundan boshlab ushbu summa toʻlangan kungacha boʻlgan har bir kalendar kun uchun penya toʻlashi kerak. Bunda soliq qarzining qoplanmasdan qolgan summasi kechiktirish (boʻlib-boʻlib toʻlash) imkoniyatini berish toʻgʻrisidagi qarorda koʻrsatilgan soliq qarzi summasi toʻlashni kechiktirish (boʻlib-boʻlib toʻlash) amal qilgan davrda kechiktirish (boʻlib-boʻlib toʻlash) haqidagi qarorga muvofiq hisoblangan foizlar summasiga oshirilgan summa bilan haqiqatda toʻlangan summalar hamda foizlar oʻrtasidagi farq sifatida aniqlanadi.

Soliqni toʻlash boʻyicha kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash imkoniyatini berish toʻgʻrisidagi qaror bekor qilingani toʻgʻrisidagi xabarnoma ushbu qarorni qabul qilgan vakolatli organ tomonidan qaror qabul qilingan kundan eʼtiboran besh kun ichida ushbu Kodeksda nazarda tutilgan tartibda manfaatdor shaxsga yuboriladi. Bunday qarorning koʻchirma nusxasi ayni shu muddatda manfaatdor shaxs hisobda turgan joydagi soliq organiga yuboriladi.

Vakolatli organning soliqni toʻlash boʻyicha kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlashning amal qilishini muddatidan ilgari tugatish toʻgʻrisidagi qarori ustidan manfaatdor shaxs qonun hujjatlarida belgilangan tartibda shikoyat qilishi mumkin.

Ushbu bobda nazarda tutilgan va manfaatdor shaxs tomonidan toʻlanishi lozim boʻlgan foizlar ularni toʻlash muddati buzilgan taqdirda hamda ularni toʻlash toʻgʻrisidagi talabnomani bajarish muddati oʻtganidan keyin ushbu Kodeksning 15-bobida nazarda tutilgan tartibda va muddatlarda undiriladi.

Soliq toʻlovchi tomonidan ortiqcha toʻlangan yoki undan ortiqcha undirilgan soliq summasi soliq toʻlovchining qarzi boʻlmagan taqdirda shu soliq toʻlovchiga qaytarilishi yoxud ushbu soliq boʻyicha kelgusi toʻlovlar hisobiga hisobga olinishi lozim.

Soliq toʻlovchida soliq qarzi mavjud boʻlgan taqdirda, ortiqcha toʻlangan yoki ortiqcha undirilgan soliq summasi ushbu qarzni uzish hisobiga quyidagi ketma-ketlikda hisobga olinishi lozim:

1) mazkur soliq turining penyasi boʻyicha qarz hisobiga;

2) boshqa soliqlar va ularning penyalari boʻyicha qarzni uzish hisobiga;

3) soliqqa oid huquqbuzarliklar uchun jarimalarni toʻlash hisobiga.

Ortiqcha toʻlangan soliq summasi soliq toʻlovchining arizasiga koʻra soliq toʻlovchiga toʻliq yoki qisman qaytarilishi mumkin.

Ushbu moddaning birinchi yoki ikkinchi qismiga muvofiq va uchinchi qismini hisobga olgan holda qaytarilishi lozim boʻlgan summani soliq toʻlovchiga qaytarish ushbu Kodeksning 104 va 105-moddalarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Soliqlarning ortiqcha toʻlangani ehtimolidan dalolat beruvchi faktlar aniqlangan taqdirda, soliq organining yoki soliq toʻlovchining taklifiga koʻra soliqlar, penyalar va jarimalar boʻyicha hisob-kitoblarni birgalikda oʻzaro solishtirish oʻtkazilishi mumkin.

Soliqning ortiqcha toʻlangan summalarini hamda hisoblangan foizlarini hisobga olish yoki qaytarish milliy valyutada amalga oshiriladi.

Ushbu bobda belgilangan qoidalar ortiqcha toʻlangan yoki ortiqcha undirilgan boʻnak va joriy toʻlovlar, yigʻimlar, penyalar va jarimalarning summalarini hisobga olishga yoki qaytarishga nisbatan ham qoʻllaniladi hamda soliq agentlari va yigʻimlarni toʻlovchilarga nisbatan ham tatbiq etiladi.

Ushbu bobda belgilangan qoidalar ortiqcha toʻlangan yoki ortiqcha undirilgan yigʻimlar, penyalar va jarimalar summalarini boshqa vakolatli organlar tomonidan hisobga olishga yoki qaytarishga nisbatan ham qoʻllaniladi.

Ushbu bobda belgilangan qoidalar soliq organining qaroriga koʻra oʻrni qoplanishi lozim boʻlgan qoʻshilgan qiymat soligʻi summasini hisobga olishga yoki qaytarishga nisbatan ham qoʻllaniladi.

Ushbu bobda belgilangan qoidalar notoʻgʻri toʻlangan soliq summasini, shuningdek penyalar va jarimalarni hisobga olishga yoki qaytarishga nisbatan ham qoʻllaniladi.

Soliq boʻyicha qarzini qoplash hisobiga soliq toʻlovchi tomonidan ortiqcha toʻlangan summani ushbu Kodeksning 103-moddasi ikkinchi qismida nazarda tutilgan hisobga olish soliq organlari tomonidan mustaqil ravishda amalga oshiriladi.

Ortiqcha toʻlangan soliq summasini soliq qarzini qoplash hisobiga hisobga olish toʻgʻrisidagi qaror soliq organi tomonidan soliqning ortiqcha toʻlanganligi fakti aniqlagan kundan eʼtiboran yoki agar soliq organi va soliq toʻlovchi tomonidan u toʻlagan soliqlarni birgalikda oʻzaro solishtirish oʻtkazilgan boʻlsa, bunday birgalikdagi solishtirish dalolatnomasi soliq organi va soliq toʻlovchi tomonidan imzolangan kundan eʼtiboran yoxud sudning tegishli qarori qonuniy kuchga kirgan kundan eʼtiboran oʻn kun ichida qabul qilinadi.

Ushbu moddaning birinchi va ikkinchi qismlarida nazarda tutilgan qoida soliq toʻlovchiga oʻzi ortiqcha toʻlagan soliq summasini uning soliq qarzini qoplash hisobiga hisobga olish toʻgʻrisida soliq organiga yozma ariza taqdim etishiga toʻsqinlik qilmaydi. Bunday ariza mavjud boʻlgan taqdirda soliq organining ortiqcha toʻlangan soliq summasini soliq qarzini uzish hisobiga hisobga olish toʻgʻrisidagi qarori soliq toʻlovchining arizasi olingan kundan eʼtiboran yoki, agar birgalikda oʻzaro solishtirish oʻtkazilgan boʻlsa, soliq organi soliq toʻlovchi bilan u toʻlagan soliqlarni birgalikda oʻzaro solishtirish dalolatnomasini imzolagan kundan eʼtiboran oʻn kun ichida qabul qilinadi.

Ortiqcha toʻlangan soliq summasi, ushbu Kodeksning 103-moddasi qoidalarini inobatga olgan holda, soliq toʻlovchiga uning yozma arizasiga binoan soliq organi tomonidan bunday ariza olingan kundan eʼtiboran oʻn besh kun ichida qaytarilishi lozim.

Ortiqcha toʻlangan soliq summasini hisobga olish yoki qaytarish toʻgʻrisidagi ariza, agar soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, koʻrsatilgan summa toʻlangan kundan eʼtiboran besh yil ichida berilishi mumkin.

Ortiqcha toʻlangan soliq summasini qaytarish toʻgʻrisidagi qaror soliq organi tomonidan soliq toʻlovchining tegishli arizasi olingan kundan eʼtiboran yoki, agar birgalikda oʻzaro solishtirish oʻtkazilgan boʻlsa, soliq organi soliq toʻlovchi bilan u toʻlagan soliqlarning birgalikdagi oʻzaro solishtirish dalolatnomasini imzolagan kundan eʼtiboran oʻn kun ichida qabul qilinadi.

Ushbu moddaning sakkizinchi qismida koʻrsatilgan muddat oʻtgunga qadar soliq organining tegishli summani qaytarish toʻgʻrisidagi qarori asosida rasmiylashtirilgan ortiqcha toʻlangan soliq summasini qaytarishga doir topshiriqnoma soliq organi tomonidan budjet toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq soliq toʻlovchiga qaytarib berishni amalga oshirish uchun gʻaznachilikka yuboriladi.

Soliq organi ortiqcha toʻlangan soliq summasini hisobga olishni yoki qaytarishni rad etish toʻgʻrisidagi qabul qilingan qaror haqida soliq toʻlovchiga bunday qaror qabul qilingan kundan eʼtiboran uch kun ichida xabar qilishi shart. Agar ortiqcha toʻlangan soliq summasini soliq toʻlovchiga qaytarish ushbu moddaning toʻrtinchi qismida belgilangan muddat buzilgan holda amalga oshirilsa, belgilangan muddatda qaytarilmagan summa uchun soliq toʻlovchiga qaytarish muddati buzilgan har bir kalendar kun uchun foizlar hisoblanadi. Hisoblangan foizlar tegishli budjet mablagʻlari hisobidan toʻlanadi. Foiz stavkasi qaytarish muddati buzilgan kunlarda amal qilgan Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining qayta moliyalashtirish stavkasiga teng etib qabul qilinadi.

Yanglishib toʻlangan soliq summalari, shuningdek penyalar va (yoki) jarimalar soliq toʻlovchiga uning yoxud bankning yoki Oʻzbekiston Respublikasi Gʻaznachiligining yozma murojaati asosida, agar xatolik ular tomonidan yoʻl qoʻyilgan boʻlsa, qaytariladi.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi boʻyicha foyda soligʻining ortiqcha toʻlangan summalari shu konsolidatsiyalashgan guruhning masʼul ishtirokchisiga ushbu moddada belgilangan tartibda hisobga olinishi (qaytarilishi) lozim.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomaning amal qilishi tugagan taqdirda, soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi boʻyicha ortiqcha toʻlangan foyda soligʻining ushbu konsolidatsiyalashgan guruh boʻyicha mavjud boʻlgan soliq qarzi hisobiga hisobga olinmaydigan va (yoki) hisobga olinmagan summalari shu soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining masʼul ishtirokchisi boʻlgan yuridik shaxsga uning yozma arizasiga binoan hisobga olinishi yoki qaytarilishi lozim.

Ortiqcha undirilgan soliq summalarini hisobga olish yoki qaytarish toʻgʻrisida soliq organiga ariza soliq toʻlovchi tomonidan undan soliq ortiqcha undirilgani fakti oʻziga maʼlum boʻlgan kundan yoki sud qarori qonuniy kuchga kirgan kundan eʼtiboran besh yil ichida berilishi mumkin.

Ortiqcha undirilgan soliq summasi ushbu Kodeksning 103-moddasi qoidalarini hisobga olgan holda soliq toʻlovchiga uning yozma arizasiga muvofiq soliq organi tomonidan bunday ariza qabul qilingan kundan eʼtiboran oʻn besh kun ichida, unga hisoblangan foizlar bilan birga qaytarilishi lozim.

Ortiqcha undirilgan soliq summasiga foizlar soliq toʻlovchi undan soliq ortiqcha undirilgani fakti oʻziga maʼlum boʻlgan kundan yoki sudning qarori qonuniy kuchga kirgan kundan eʼtiboran oʻttiz kun ichida murojaat etgan taqdirda hisoblanadi. Foizlar undirilgan kundan keyingi kundan eʼtiboran haqiqiy hisobga olingan (qaytarilgan) kunga qadar hisoblanadi. Hisoblangan foizlar tegishli budjet mablagʻlari hisobidan toʻlanadi. Foiz stavkasi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining shu kunlardagi amal qilayotgan qayta moliyalashtirish stavkasiga teng etib qabul qilinadi.

Agar soliq ortiqcha undirilgani fakti aniqlangan boʻlsa, soliq organi ortiqcha undirilgan soliq summasini, shuningdek ushbu moddaning uchinchi qismida nazarda tutilgan tartibda ortiqcha undirilgan summaga hisoblangan foizlarni hisobga olish va (yoki) qaytarish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi.

Ortiqcha undirilgan soliq summasini soliq toʻlovchining soliq qarzini uzish hisobiga yoki oʻsha soliq turi boʻyicha yoxud ushbu Kodeksning 103-moddasi ikkinchi qismida nazarda tutilgan boshqa soliqlar boʻyicha kelgusi toʻlovlar hisobiga hisobga olish soliq organlari tomonidan ushbu Kodeksning 104-moddasi birinchi — beshinchi qismlarida ortiqcha toʻlangan soliq summalarini hisobga olish uchun belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Ortiqcha undirilgan soliqni qaytarish tartibi ushbu Kodeksning 104-moddasida ortiqcha toʻlangan soliq summalarini qaytarish uchun belgilangan tartibga aynan oʻxshashdir.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi boʻyicha ortiqcha undirilgan foyda soligʻi summalari shu konsolidatsiyalashgan guruhning masʼul ishtirokchisiga ushbu moddada belgilangan tartibda hisobga olinishi yoki qaytarilishi lozim.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tuzish toʻgʻrisidagi shartnomaning amal qilishi tugatilgan taqdirda ushbu konsolidatsiyalashgan guruh boʻyicha mavjud boʻlgan soliq qarzi hisobiga hisobga olinishi lozim boʻlmagan va (yoki) hisobga olinmagan soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi boʻyicha foyda soligʻining ortiqcha undirilgan summalari soliq toʻlovchilar ushbu konsolidatsiyalashgan guruhining masʼul ishtirokchisi boʻlgan yuridik shaxsga uning yozma arizasi asosida hisobga olinishi yoki qaytarilishi lozim.

Soliq majburiyatining bajarilishi mol-mulk garovi, kafillik, bank kafolati, penyalar, bankdagi hisobvaraqlar boʻyicha operatsiyalarning toʻxtatilishi va soliq toʻlovchining mol-mulkini xatlash bilan taʼminlanishi mumkin.

Soliq toʻlovchining soliq majburiyatini bajarish boʻyicha taʼminlash chorasi sifatida mol-mulkni xatlash uning arizasiga koʻra:

1) qimmatli qogʻozlar uyushgan bozorida muomalada boʻlgan qimmatli qogʻozlarning garovi yoki ushbu Kodeksning 107-moddasida nazarda tutilgan tartibda rasmiylashtirilgan boshqa mol-mulk garovi bilan;

2) ushbu Kodeksning 108-moddasida nazarda tutilgan tartibda rasmiylashtirilgan uchinchi shaxsning kafilligi bilan almashtirilishi mumkin;

3) ushbu Kodeksning 109-moddasida nazarda tutilgan tartibda rasmiylashtirilgan bank kafolati bilan.

Ushbu Kodeksning 109-moddasida nazarda tutilgan tartibda rasmiylashtirilgan amaldagi bank kafolati berilgan taqdirda, soliq organi soliq toʻlovchiga ushbu bandda nazarda tutilgan taʼminlash choralarini almashtirishni rad etishga haqli emas.

Soliq majburiyatining bajarilishini taʼminlash usullari, ularni qoʻllash tartibi va shartlari ushbu bobda belgilanadi.

Oʻzbekiston Respublikasining bojxona chegarasi orqali tovarlarni olib oʻtish munosabati bilan toʻlanishi lozim boʻlgan soliqlar boʻyicha bojxona toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida belgilangan tartibda va shartlarda soliq majburiyatining bajarilishini taʼminlashning boshqa choralari ham qoʻllanilishi mumkin.

Ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hollarda soliqlarni toʻlash majburiyati mol-mulk garovi bilan taʼminlanishi mumkin.

Mol-mulk garovi soliq organi va garovga qoʻyuvchi oʻrtasidagi shartnoma bilan rasmiylashtiriladi. Soliq toʻlovchining oʻzi yoki uchinchi shaxs garovga qoʻyuvchi boʻlishi mumkin.

Soliq toʻlovchi tegishli soliq summalarini va tegishli penyalarni toʻlash boʻyicha majburiyatini bajarmagan taqdirda, soliq organi ushbu majburiyatning garovga qoʻyilgan mol-mulk qiymati hisobidan bajarilishini fuqarolik toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiradi.

Fuqarolik qonun hujjatlariga muvofiq oʻziga nisbatan garov belgilanishi mumkin boʻlgan mol-mulk, agar ushbu moddada boshqacha qoida belgilanmagan boʻlsa, garov predmeti boʻlishi mumkin.

Boshqa shartnoma boʻyicha garov predmeti soliq organi va garovga qoʻyuvchi oʻrtasidagi shartnoma boʻyicha garov predmeti boʻlishi mumkin emas.

Garov chogʻida mol-mulk garovga qoʻyuvchida qolishi yoxud garovga qoʻyuvchining mablagʻlari hisobiga soliq organiga (garovga oluvchiga), garovga qoʻyilgan mol-mulkning but saqlanishini taʼminlash majburiyati unga yuklangan holda, topshirilishi mumkin.

Garovga qoʻyilgan mol-mulkka nisbatan biron-bir bitimni, shu jumladan soliq qarzi summalarini uzish maqsadida bitimlarni tuzish faqat garovga oluvchi bilan kelishilgan holda amalga oshirilishi mumkin.

Soliq majburiyatining bajarilishini taʼminlash usuli sifatida garov belgilashda yuzaga keladigan huquqiy munosabatlarga nisbatan, agar soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida boshqacha qoida belgilanmagan boʻlsa, fuqarolik qonun hujjatlarining qoidalari qoʻllaniladi.

Soliq majburiyatini bajarish muddatlari oʻzgargan taqdirda va ushbu Kodeksda nazarda tutilgan boshqa hollarda soliqlarni toʻlash majburiyati kafillik bilan taʼminlanishi mumkin.

Kafillik tufayli kafil, agar soliq toʻlovchi tegishli soliq summalarini va tegishli penyalarni belgilangan muddatda toʻlamasa, soliq organlari oldida soliq toʻlovchining soliqlarni toʻlash boʻyicha majburiyatini toʻliq hajmda bajarish majburiyatini oladi.

Kafillik fuqarolik toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq soliq organi va kafil oʻrtasidagi shartnoma bilan rasmiylashtiriladi.

Soliq toʻlovchi kafillik bilan taʼminlangan soliqni toʻlash boʻyicha majburiyatini bajarmagan taqdirda, kafil va soliq toʻlovchi solidar javobgar boʻladilar.

Toʻlanishi boʻyicha majburiyat kafillik bilan taʼminlangan soliq belgilangan muddatda toʻlanmagan yoki toʻliq toʻlanmagan taqdirda, soliq organi soliqni toʻlash toʻgʻrisidagi talabnomani bajarish muddati tugagan kundan eʼtiboran besh kun ichida kafillik shartnomasi boʻyicha pul summasini toʻlash toʻgʻrisida kafilga talabnoma yuboradi.

Agar kafil kafillik shartnomasi boʻyicha pul summasini toʻlash toʻgʻrisidagi talabnomani belgilangan muddatda bajarmasa, soliq organi ushbu Kodeksning 15-bobida nazarda tutilgan tartibda va muddatlarda ushbu kafildan toʻlash majburiyati uning kafilligi bilan taʼminlangan summalarni majburiy ravishda undirish choralarini qoʻllaydi.

Kafil shartnomaga muvofiq oʻz zimmasiga olgan majburiyatlarini bajargach, kafil tomonidan toʻlangan summalarni, shuningdek shu summalar boʻyicha foizlarni hamda soliq toʻlovchining majburiyatlari bajarilishi munosabati bilan koʻrilgan zararlarning oʻrni qoplanishini soliq toʻlovchidan talab qilish huquqi unga oʻtadi.

Yuridik yoki jismoniy shaxs kafil boʻlishi mumkin.

Soliqni toʻlash boʻyicha bitta majburiyatga nisbatan bir vaqtning oʻzida bir nechta kafilning ishtirok etishiga yoʻl qoʻyiladi.

Soliq majburiyatining bajarilishini taʼminlash boʻyicha chora sifatida kafillik belgilanishida yuzaga keladigan huquqiy munosabatlarga nisbatan, agar soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, fuqarolik qonun hujjatlarining qoidalari qoʻllaniladi.

Ushbu moddaning qoidalari yigʻimlarni toʻlashdagi kafillikka nisbatan ham qoʻllaniladi.

Soliq majburiyatini bajarish muddatlari oʻzgargan taqdirda va ushbu Kodeksda nazarda tutilgan boshqa hollarda soliqni toʻlash majburiyati bank kafolati bilan taʼminlanishi mumkin.

Agar soliq toʻlovchi toʻlanishi lozim boʻlgan soliq summalarini va tegishli penyalarni belgilangan muddatda toʻlamasa, bank kafolati tufayli bank (kafolat beruvchi) soliq organlari oldida soliq toʻlovchining soliqni toʻlash boʻyicha majburiyatini toʻliq hajmda bajarish majburiyatini oʻz zimmasiga oladi.

Bank kafolati quyidagi talablarga javob berishi kerak:

1) kafolat qaytarib olinmaydigan va boshqa shaxsga oʻtkazilmaydigan boʻlishi kerak;

2) kafolatda soliq organi tomonidan kafolat beruvchiga ushbu moddada nazarda tutilmagan hujjatlarni taqdim etishga doir koʻrsatma boʻlishi mumkin emas;

3) amal qilish muddati, agar ushbu Kodeksda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, soliq toʻlovchi tomonidan bank kafolati bilan taʼminlangan soliq toʻlash majburiyatini bajarishning belgilangan muddati oʻtadigan kundan eʼtiboran kamida olti oydan keyin tugashi kerak;

4) qaysi summaga berilgan boʻlsa, oʻsha summa kafolat beruvchi tomonidan soliq toʻlovchining soliqni va tegishli penyalarni toʻlash boʻyicha majburiyati, agar ushbu Kodeksda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, toʻliq hajmda bajarilishini taʼminlashi kerak;

5) kafolat beruvchi tomonidan ushbu bank kafolati boʻyicha pul summasini toʻlash toʻgʻrisidagi talabnoma belgilangan muddatda bajarilmagan taqdirda, soliq organi tomonidan toʻlash majburiyati bank kafolati bilan taʼminlangan summalarni kafolat beruvchidan undirish choralari qoʻllanilishini nazarda tutishi kerak.

Kafolat beruvchidan undirish, agar soliq organining mazkur talabnomasi kafolat beruvchiga bank kafolatining amal qilish muddati tugagunga qadar yuborilgan boʻlsa, ushbu Kodeksning 121 va 123-moddalarida nazarda tutilgan tartibda hamda muddatlarda amalga oshiriladi.

Soliq toʻlovchi tomonidan soliqni toʻlash boʻyicha majburiyatning bajarilishi bank kafolati bilan taʼminlangan soliq belgilangan muddatda toʻlanmagan yoki toʻliq toʻlanmagan taqdirda, soliq organi soliqni toʻlash toʻgʻrisidagi talabnomani bajarish muddati tugagan kundan eʼtiboran besh kun ichida kafolat beruvchiga bank kafolati boʻyicha pul summasini toʻlash haqida talabnoma yuboradi.

Bank kafolati boʻyicha majburiyat kafolat beruvchi tomonidan u bank kafolati boʻyicha pul summasini toʻlash toʻgʻrisida talabnoma olgan kundan eʼtiboran besh kun ichida bajarilishi lozim.

Kafolat beruvchi soliq organiga bank kafolati boʻyicha pul summasini toʻlash toʻgʻrisidagi talabnomani qanoatlantirishni rad etishga haqli emas (bundan bank kafolati berilgan muddat tugaganidan keyin kafolat beruvchiga talabnoma taqdim etilgan hollar mustasno).

Ushbu moddada nazarda tutilgan qoidalar penyalar va jarimalarni toʻlash boʻyicha majburiyatning bajarilishini taʼminlovchi bank kafolatlariga nisbatan ham qoʻllaniladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi tomonidan belgilanadigan tartibda va shartlarda Oʻzbekiston Respublikasining yuridik shaxsi yoki chet el yuridik shaxsi tomonidan soliqni toʻlash majburiyati xalqaro reyting agentliklarining yuqori reytingiga ega boʻlgan chet el bankining bank kafolati bilan taʼminlanishi mumkin. Chet el bankining bunday kafolati ushbu modda uchinchi qismining 1 — 4-bandlarida nazarda tutilgan talablarga mos boʻlishi kerak.

Soliq toʻlovchi soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida belgilangan soliqlarni toʻlash muddatini buzgan taqdirda toʻlashi lozim boʻlgan pul summasi penyadir.

Tegishli penyalarning summasi toʻlanishi lozim boʻlgan soliq summalaridan tashqari va soliqni toʻlash boʻyicha majburiyatning bajarilishini taʼminlashga doir boshqa choralar, shuningdek soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini buzganlik uchun javobgarlik choralari qoʻllanilishidan qatʼi nazar toʻlanadi.

Penyalar, agar ushbu Kodeksda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida belgilangan soliqni toʻlash kunidan keyingi kundan boshlab soliqni toʻlash boʻyicha majburiyatni bajarish kechiktirilgan har bir kalendar kun uchun hisoblanadi.

Soliqni toʻlash boʻyicha kechiktirish (boʻlib-boʻlib toʻlash) imkoniyatini berish toʻgʻrisida ariza berilganligi toʻlanishi lozim boʻlgan soliq summasiga penyalar hisoblanishini toʻxtatib turmaydi.

Soliq toʻlovchi, uning bankdagi hisobvaraqlari boʻyicha operatsiyalarning toʻxtatilishi yoki pul mablagʻlariga taqiq qoʻyilishi shaklidagi soliq organining undirish toʻgʻrisida taʼminot choralari haqidagi qarori qabul qilinganligi sababli toʻlay olmagan soliq qarziga penya hisoblanmaydi. Bunday holda penyalar koʻrsatib oʻtilgan holatlarning butun amal qilish davri uchun hisoblanmaydi.

Soliqni hisoblash va toʻlash tartibi haqida yoki soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini qoʻllashga doir boshqa masalalar boʻyicha moliya yoki soliq organi (uning mansabdor shaxsi) tomonidan oʻz vakolatlari doirasida soliq toʻlovchiga yoki nomuayyan doiradagi shaxslarga berilgan yozma tushuntirishlarni bajarishi natijasida soliq toʻlovchida hosil boʻlgan soliq boʻyicha qarz summasiga penya hisoblanmaydi.

Penyalar soliq monitoringini oʻtkazish jarayonida soliq organining soliq toʻlovchiga yuborilgan asosli fikrini bajarishi natijasida soliq toʻlovchida hosil boʻlgan soliq boʻyicha qarz summasiga ham hisoblanmaydi.

Ushbu moddaning oltinchi va yettinchi qismlarida koʻrsatilgan holatlar, shu organning mohiyati va mazmuniga koʻra soliq qarzi hosil boʻlgan soliq (hisobot) davrlariga taalluqli tegishli hujjat mavjud boʻlgan taqdirda, shunday hujjat qabul qilingan sanadan qatʼi nazar, aniqlanadi.

Ushbu moddaning oltinchi va yettinchi qismlari qoidalari, agar soliq organining mazkur yozma tushuntirishlari yoki asoslantirilgan fikri soliq toʻlovchi tomonidan taqdim etilgan toʻliq boʻlmagan yoki notoʻgʻri axborotga asoslangan boʻlsa, qoʻllanilmaydi.

Har bir kechiktirilgan kun uchun penyalar soliqning toʻlanmagan summasidan kelib chiqib foizlarda belgilanadi.

Penyaning foiz stavkasi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining shu davrda amalda boʻlgan qayta moliyalash stavkasining uch yuzdan biriga teng etib qabul qilinadi.

Penyalar tegishli soliq toʻlanadigan budjetga (davlat maqsadli jamgʻarmasiga) toʻlanadi.

Penyalar soliq toʻlovchining bankdagi hisobvaraqlaridagi pul mablagʻlari hisobidan, shuningdek soliq toʻlovchining boshqa mol-mulki hisobidan ushbu Kodeksning 15-bobida nazarda tutilgan tartibda majburiy ravishda undirilishi mumkin.

Yuridik shaxslardan va yakka tartibdagi tadbirkorlardan penyani majburiy ravishda undirish ushbu Kodeksning 121 — 124-moddalarida nazarda tutilgan tartibda, boshqa jismoniy shaxslardan esa — ushbu Kodeksning 125-moddasida nazarda tutilgan tartibda amalga oshiriladi.

Ushbu Kodeksning 120-moddasi yettinchi — sakkizinchi qismlarida nazarda tutilgan hollarda yuridik shaxslardan va yakka tartibdagi tadbirkorlardan penyani majburiy ravishda undirish sud tartibida amalga oshiriladi.

Ushbu moddada nazarda tutilgan qoidalar soliq agentlariga ham tatbiq etiladi.

Soliq toʻlovchining (soliq agentining) bankdagi hisobvaraqlari boʻyicha operatsiyalarni toʻxtatib turish toʻgʻrisidagi qaror soliq organining rahbari (rahbar oʻrinbosari) tomonidan oʻn kundan koʻp boʻlmagan muddatga qabul qilinishi mumkin. Soliq toʻlovchining (soliq agentining) bankdagi hisobvaraqlari boʻyicha operatsiyalarni oʻn kundan koʻp muddatga toʻxtatib turish toʻgʻrisidagi qaror soliq organining iltimosnomasiga asosan sud tomonidan qabul qilinishi mumkin. Bunda soliq toʻlovchining (soliq agentining) bank hisobvaraqlari boʻyicha operatsiyalari sud tomonidan qaror qabul qilingunga qadar toʻxtatib turiladi.

Soliq toʻlovchining (soliq agentining) bankdagi hisobvaraqlari boʻyicha operatsiyalarni toʻxtatib turish toʻgʻrisida qaror elektron shaklda soliq organi tomonidan bankka yuboriladi. Bir vaqtning oʻzida soliq organi tomonidan soliq toʻlovchining shaxsiy kabinetiga uning bankdagi hisobvaraqlari boʻyicha operatsiyalar toʻxtatib turilishi toʻgʻrisida xabarnoma buning sabablarini koʻrsatgan holda yuboriladi.

Yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlarning bankdagi hisobvaraqlari boʻyicha operatsiyalarni toʻxtatib turish soliq organi tomonidan mazkur soliq toʻlovchilarning (soliq agentlarining) soliq majburiyatlari bajarilishini taʼminlash uchun quyidagi hollarda qoʻllanilishi mumkin:

1) ushbu soliq toʻlovchi (soliq agenti) tomonidan soliq organiga moliyaviy va (yoki) soliq hisoboti bunday hisobotni taqdim etishning belgilangan muddati tugaganidan keyin oʻn kun ichida taqdim etilmaganda;

2) soliq toʻlovchi (soliq agenti) tomonidan soliq organining kameral soliq tekshiruvi natijalari boʻyicha talabnomasiga tushuntirishlar va (yoki) tuzatishlar belgilangan muddatda taqdim etilmaganda, shuningdek soliq toʻlovchi tomonidan soliq organi talab qilgan hujjatlar taqdim etilmaganda;

3) soliq tekshiruvini oʻtkazayotgan soliq organlarining mansabdor shaxslarini koʻrsatilgan hududga yoki binoga (bundan turar joylar mustasno) kirishiga toʻsqinlik qilishda. Soliq organi mansabdor shaxsining kirishiga toʻsqinlik qilinishi uning oʻzi va tekshirilayotgan shaxs tomonidan imzolanadigan dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. Bunday dalolatnoma asosida soliq organi bankdagi hisobvaraqlar boʻyicha operatsiyalarni toʻxtatib turadi;

4) soliq toʻlovchining (soliq agentining) oʻzi koʻrsatgan manzilda yoʻqligida.

Soliq toʻlovchining (soliq agentining) bankdagi hisobvaraq boʻyicha operatsiyalarning toʻxtatib turilishi banklar tomonidan soliq toʻlovchining (soliq agentining) barcha hisobvaraqlari boʻyicha barcha chiqim operatsiyalari toʻxtatib turilishini anglatadi.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhining masʼul ishtirokchisi tomonidan soliq hisoboti bunday hisobotni taqdim etishning belgilangan muddati oʻtgach oʻn kun ichida taqdim etilmagan taqdirda, bankdagi hisobvaraqlar boʻyicha operatsiyalarni toʻxtatib turish toʻgʻrisidagi qaror masʼul ishtirokchining yoki ushbu konsolidatsiyalashgan guruh barcha ishtirokchilarining operatsiyalariga nisbatan soliq organi rahbari (uning oʻrinbosari) tomonidan qabul qilinishi mumkin.

Soliq toʻlovchining (soliq agentining) bankdagi hisobvaraq boʻyicha operatsiyalarning toʻxtatib turilishi fuqarolik qonun hujjatlariga muvofiq birinchi navbatda koʻrsatilgan toʻlovlarga, shuningdek qonun hujjatlariga muvofiq undiruvga yoʻl qoʻyilmaydigan banklardagi hisobvaraqlarga tatbiq etilmaydi.

Soliq toʻlovchining (soliq agentining) banklardagi hisobvaraqlari boʻyicha operatsiyalarni toʻxtatib turish toʻgʻrisidagi qaror quyidagilar asosida qaror qabul qilingan taqdirda bekor qilinadi:

1) ushbu Kodeksning 111-moddasi uchinchi qismi 1-bandi asosida — soliq toʻlovchi (soliq agenti) tomonidan moliyaviy va (yoki) soliq hisoboti taqdim etilgan kundan keyin bir kundan kechiktirmasdan;

2) ushbu Kodeksning 111-moddasi uchinchi qismi 2-bandi asosida — soliq organining talabiga javoban hujjatlar, tushuntirishlar va (yoki) tuzatishlar taqdim etilgan kuni;

3) ushbu Kodeksning 111-moddasi uchinchi qismi 3-bandi asosida — soliq organining tekshiruv oʻtkazayotgan mansabdor shaxslariga kirish huquqi berilgan kundan keyin bir kundan kechiktirmay;

4) ushbu Kodeksning 111-moddasi uchinchi qismi 4-bandi asosida — soliq toʻlovchining (soliq agentining) u maʼlum qilgan manzilida yoʻqligining asosliligi soliq organi tomonidan eʼtirof etilgan kundan keyin bir kundan kechiktirmay. Bunday eʼtirof uchun soliq toʻlovchining vakili soliq toʻlovchi hisobda turgan joydagi soliq organiga zarur tushuntirishlarni shaxsan taqdim etishi shart.

Soliq toʻlovchi (soliq agenti) boshqa soliq organida hisobga qoʻyilganda, agar hisobda turish joyi oʻzgarganligi haqidagi maʼlumotlar oldingi hisobda turish joyidagi soliq organiga maʼlum boʻlmasa, shuningdek texnik xatolar yuz berganda va boshqa shu kabi hollarda soliq toʻlovchining hisobga olingan joyda yoʻqligi asosli deb eʼtirof etilishi mumkin.

Soliq toʻlovchining (soliq agentining) uning filiali yoki alohida boʻlinmasi hisobda turgan joyda yoxud soliq solish obyekti hisoblangan mulki joylashgan yerda yoʻqligi, xususan filial yoki alohida boʻlinma tugatilgan yoki koʻrsatilgan mulk realizatsiya qilingan taqdirda asosli deb eʼtirof etilishi mumkin.

Soliq toʻlovchining (soliq agentining) bankdagi hisobvaraqlari boʻyicha operatsiyalarni toʻxtatib turishni bekor qilish toʻgʻrisidagi qaror bankka elektron shaklda bunday qaror qabul qilingan kundan keyingi kundan kechiktirmay yuboriladi.

Soliq toʻlovchining (soliq agentining) bankdagi hisobvaraqlari boʻyicha operatsiyalarni toʻxtatib turish va toʻxtatib turishni bekor qilish toʻgʻrisidagi soliq organining qarorlarini bankka elektron shaklda yuborish tartibini Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi bilan kelishilgan holda belgilaydi.

Soliq organi tomonidan soliq toʻlovchining (soliq agentining) bankdagi hisobvaraqlari boʻyicha operatsiyalarni toʻxtatib turish toʻgʻrisidagi qarorni bekor qilish muddati yoki bunday qarorni bankka yuborish muddati buzilgan taqdirda toʻxtatib turish rejimi amal qilgan pul mablagʻlari summasiga foizlar hisoblanadi, bu foizlar soliq organi tomonidan soliq toʻlovchiga (soliq agentiga) muddat buzilgan har bir kalendar kun uchun toʻlanishi lozim.

Agar soliq organi soliq toʻlovchining (soliq agentining) hisobvaraqlari boʻyicha operatsiyalarni toʻxtatib turish toʻgʻrisida noqonuniy qaror chiqargan boʻlsa, toʻxtatib turish rejimi amal qilgan pul mablagʻlari summasiga nisbatan bank soliq toʻlovchining (soliq agentining) bankdagi hisobvaraqlari boʻyicha operatsiyalarni toʻxtatib turish toʻgʻrisidagi qarorni olgan kundan eʼtiboran to uni bekor qilish toʻgʻrisidagi qarorni olgunga qadar har bir kalendar kun uchun ushbu soliq toʻlovchiga toʻlanishi lozim boʻlgan foizlar hisoblanadi.

Ushbu moddaning oltinchi va yettinchi qismlarida koʻrsatilgan hollarda, foiz stavkasi soliq toʻlovchining (soliq agentining) bankdagi hisobvaraqlari boʻyicha operatsiyalar noqonuniy toʻxtatib turilgan, soliq organi soliq toʻlovchining (soliq agentining) bankdagi hisobvaraqlari boʻyicha operatsiyalarni toʻxtatib turish toʻgʻrisidagi qarorni bekor qilish yoki soliq toʻlovchining (soliq agentining) bankdagi hisobvaraqlari boʻyicha operatsiyalarni toʻxtatib turishni bekor qilish toʻgʻrisidagi qarorni bankka yuborish muddatini buzgan kunlarda amal qilgan Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining qayta moliyalashtirish stavkasiga teng etib qabul qilinadi.

Soliq organining soliq toʻlovchining (soliq agentining) bankdagi hisobvaraqlari boʻyicha operatsiyalarni toʻxtatib turish toʻgʻrisidagi qarori bank tomonidan soʻzsiz bajarilishi lozim.

Soliq organining qaroriga koʻra hisobvaraqlar boʻyicha operatsiyalar toʻxtatib turilishi oqibatida soliq toʻlovchi (soliq agenti) koʻrgan zarar uchun bank javobgar boʻlmaydi.

Agar ushbu Kodeksning 111-moddasi birinchi qismida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, soliq toʻlovchining (soliq agentining) bankdagi hisobvaraqlari boʻyicha operatsiyalarni toʻxtatib turish bank soliq toʻlovchining bankdagi hisobvaraqlari boʻyicha operatsiyalarni toʻxtatib turish toʻgʻrisida soliq organining qarorini olgan kundan eʼtiboran, to soliq organining ushbu toʻxtatib turishni bekor qilish toʻgʻrisidagi qarori olinadigan kunga qadar amal qiladi.

Soliq toʻlovchining (soliq agentining) hisobvaraqlari boʻyicha operatsiyalarni toʻxtatib turish toʻgʻrisidagi qaror bankka elektron shaklda yuborilganda, bank tomonidan ushbu qaror olingan sana va vaqtni belgilash tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki bilan kelishilgan holda belgilanadi.

Agar soliq toʻlovchining (soliq agentining) hisobvaraqlari boʻyicha operatsiyalarni toʻxtatib turish toʻgʻrisidagi qaror qabul qilinganidan soʻng soliq toʻlovchining (soliq agentining) nomi va (yoki) uning soliq organining ushbu qaroriga muvofiq operatsiyalar toʻxtatib turilgan bankdagi hisobvaragʻi rekvizitlari oʻzgarsa, mazkur qaror bank tomonidan oʻz nomini oʻzgartirgan soliq toʻlovchiga (soliq agentiga) va rekvizitlari oʻzgartirilgan hisobvaraqqa nisbatan ijro etilishi shart.

Soliq toʻlovchining (soliq agentining) bankdagi hisobvaraqlari boʻyicha operatsiyalarni toʻxtatib turish toʻgʻrisida soliq organi yoki sudning qarorini olganidan keyin banklar ushbu soliq toʻlovchiga (soliq agentiga) yangi hisobvaraqlar, omonatlar va depozitlar ochishga haqli emas, bundan qonun hujjatlariga muvofiq undiruv yoʻl qoʻyilmaydigan hisobvaraqlar mustasno.

Soliq organining soliq toʻlovchi boʻlgan yuridik shaxsning mol-mulkiga nisbatan mulk huquqini cheklashga doir harakati soliq qarzini undirish toʻgʻrisidagi qarorning bajarilishini taʼminlash usuli sifatida mol-mulkni xatlashdir.

Soliq qarzi boʻyicha soliq toʻlovchilarning mol-mulkini xatlash sud qaroriga koʻra amalga oshiriladi. Soliq toʻlovchi tomonidan soliq qarzi tan olingan taqdirda, soliq organi qarori asosida soliq toʻlovchining soliq qarzi boʻyicha mol-mulkiga taqiq qoʻyishi mumkin.

Soliq toʻlovchining soliq qarzi boʻyicha uning mol-mulkini xatlash soliq toʻlovchiga soliq qarzini uzish toʻgʻrisidagi talabnoma yuborilgan kundan boshlab oʻn besh kalendar kun ichida u tomonidan toʻliq bajarilmagan taqdirda amalga oshiriladi.

Mol-mulkni xatlash toʻliq yoki qisman boʻlishi mumkin.

Mol-mulkni toʻliq xatlash soliq toʻlovchining oʻz mol-mulkiga nisbatan huquqlarini shunday cheklashki, bunda u xatlangan mol-mulkni tasarruf etishga haqli emas, ushbu mol-mulkka egalik qilish va undan foydalanish esa soliq organining ruxsati bilan hamda uning nazorati ostida amalga oshiriladi.

Mol-mulkni qisman xatlash soliq toʻlovchining oʻz mol-mulkiga nisbatan huquqlarini shunday cheklashki, bunda ushbu mol-mulkka egalik qilish, undan foydalanish va uni tasarruf etish soliq organining ruxsati bilan va uning nazorati ostida amalga oshiriladi.

Mol-mulkni xatlash soliq toʻlovchining bankdagi hisobvaraqlarida pul mablagʻlari yetarli boʻlmagan yoki yoʻq boʻlgan taqdirda faqat soliqni (penyani, jarimani) toʻlash majburiyati uning ana shu mol-mulki hisobidan bajarilishini taʼminlash uchun qoʻllanilishi mumkin.

Mol-mulkni xatlash ushbu Kodeksning 117-moddasiga muvofiq soliq organi tomonidan soliq qarzini undirish toʻgʻrisidagi talabnoma soliq toʻlovchiga yuborilgandan soʻng qoʻllanilishi mumkin.

Soliq toʻlovchining barcha mol-mulki xatlab qoʻyilishi mumkin.

Faqat soliq qarzini uzish uchun zarur va yetarli boʻlgan mol-mulk xatlab qoʻyilishi lozim.

Oʻzbekiston Respublikasida doimiy muassasa orqali faoliyatni amalga oshirmaydigan chet el yuridik shaxsining koʻchmas mulki obyekti, mazkur koʻchmas mulki obyektining qiymati undiriladigan soliq qarzi summasidan ortiq boʻlganda, Oʻzbekiston Respublikasi hududida ushbu chet el shaxsining undiruv qaratilishi mumkin boʻlgan boshqa mol-mulki boʻlmagan taqdirda xatlab qoʻyiladi.

Soliq toʻlovchining mol-mulkini xatlash toʻgʻrisidagi qaror soliq organining rahbari (rahbar oʻrinbosari) tomonidan tegishli qaror shaklida qabul qilinadi.

Soliq toʻlovchining mol-mulkini xatlash xolislar ishtirokida amalga oshiriladi.

Mol-mulkni xatlashni amalga oshiruvchi organ mol-mulkni xatlash chogʻida soliq toʻlovchining (uning qonuniy va (yoki) vakolatli vakilining) ishtirok etishini rad qilishga haqli emas.

Xatlashni amalga oshirishda xolislar, mutaxassislar sifatida ishtirok etuvchi shaxslarga, shuningdek soliq toʻlovchiga (uning vakiliga) ularning huquqlari va majburiyatlari tushuntiriladi.

Mol-mulkni xatlash oldidan xatlashni amalga oshiruvchi mansabdor shaxslar soliq toʻlovchiga (uning vakiliga) xatlab qoʻyish toʻgʻrisidagi qarorni va oʻzlarining vakolatlarini tasdiqlovchi hujjatlarni koʻrsatishi shart.

Xatlashni amalga oshirishda mol-mulkni xatlash toʻgʻrisida bayonnoma tuziladi.

Mol-mulkni xatlash toʻgʻrisidagi bayonnomada yoki unga ilova qilinadigan roʻyxatda xatlanishi lozim boʻlgan mol-mulk sanab oʻtiladi va tavsiflanadi, ashyolarning nomi, miqdori va xususiy alomatlari, imkoni boʻlganda ularning qiymati koʻrsatiladi.

Xatlanishi lozim boʻlgan barcha ashyolar xolislarga va soliq toʻlovchiga (uning vakiliga) koʻrsatiladi.

Mol-mulkni xatlab qoʻyish toʻgʻrisida qaror chiqargan soliq organining rahbari (rahbar oʻrinbosari) xatlab qoʻyilgan mol-mulk turishi lozim boʻlgan joyni belgilaydi.

Xatlab qoʻyilgan mol-mulkni boshqa shaxsga berishga (bundan xatlashni qoʻllagan soliq organining nazorati ostida yoki ruxsati bilan amalga oshirilishi mustasno), rastrata qilishga yoki yashirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Mol-mulkni xatlab qoʻyish toʻgʻrisida oʻziga nisbatan qaror qabul qilingan soliq toʻlovchining iltimosiga koʻra, soliq organi mol-mulkni xatlashni ushbu Kodeksning 107-moddasiga muvofiq mol-mulk garoviga almashtirishga haqli.

Soliq qarzi uzilgan va (yoki) ushbu Kodeksning 107-moddasiga muvofiq mol-mulk garovi toʻgʻrisida shartnoma tuzilgan taqdirda, mol-mulkni xatlash toʻgʻrisidagi qaror soliq organining vakolatli mansabdor shaxsi tomonidan bekor qilinadi.

Soliq organi mol-mulkni xatlash toʻgʻrisidagi qaror bekor qilingani toʻgʻrisida soliq toʻlovchini ushbu qaror qabul qilingan kundan keyin besh kun ichida xabardor qiladi.

Mol-mulkni xatlash toʻgʻrisidagi qaror mol-mulk xatlab qoʻyilgan paytdan to ushbu qaror uni chiqargan soliq organining vakolatli mansabdor shaxsi tomonidan bekor qilingunga qadar yoxud ushbu qaror yuqori turuvchi soliq organi yoki sud tomonidan bekor qilingunga qadar amal qiladi.

Ushbu moddada belgilangan qoidalar yuridik shaxs boʻlgan soliq agentining mol-mulkini xatlashga nisbatan ham qoʻllaniladi.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi boʻyicha foyda soligʻiga doir soliq majburiyatlarining bajarilishini taʼminlash maqsadida ushbu moddaning qoidalari quyidagi xususiyatlarni hisobga olgan holda qoʻllaniladi:

birinchi navbatda ushbu soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi masʼul ishtirokchisining mol-mulki xatlanadi;

soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi masʼul ishtirokchisining mol-mulki ushbu soliq majburiyatini bajarish uchun yetarli boʻlmagan taqdirda, soliq organi yetishmagan summa qismida ushbu konsolidatsiyalashgan guruhning boshqa ishtirokchilariga tegishli mol-mulkni xatlashga haqli. Bunda soliq organining rahbari (uning oʻrinbosari) soliq toʻlovchilar toʻgʻrisidagi mavjud axborot asosida soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining boshqa ishtirokchilari mol-mulkini qaysi ketma-ketlikda xatlashni mustaqil ravishda belgilaydi.

Soliq toʻlash majburiyatiga ega boʻlgan soliq toʻlovchi uni toʻlashga doir toʻlov topshiriqnomasini xizmat koʻrsatuvchi bankka, oʻzining bank hisobvaragʻida pul mablagʻlari bor-yoʻqligidan qatʼi nazar, ushbu Kodeksda belgilangan toʻlov muddatidan kechiktirmasdan taqdim etishi shart.

Agar soliq toʻlovchida toʻlanmagan soliq qarzi mavjud boʻlsa, soliq organi unga soliqlarni toʻlash muddati oʻtganidan keyin uch kundan kechiktirmay soliq qarzini uzish toʻgʻrisida talabnoma yuboradi.

Soliq toʻlovchiga uning zimmasidagi soliq qarzi summasi toʻgʻrisida, shuningdek shu qarz summasini belgilangan muddatda toʻlash majburiyati haqida xabar yuborish soliq qarzini uzish toʻgʻrisidagi talabnomadir.

Soliq qarzini uzish toʻgʻrisidagi talabnoma soliq toʻlovchi boʻlgan yuridik shaxsga yoki yakka tartibdagi tadbirkorga tadbirkorlik faoliyati boʻyicha unda ushbu Kodeksning 100-moddasida nazarda tutilgan soliq qarzi yoki foizlar mavjud boʻlgan taqdirda yuboriladi.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi boʻyicha foyda soligʻiga doir soliq qarzini uzish toʻgʻrisidagi talabnoma ushbu soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining masʼul ishtirokchisiga yuboriladi.

Soliq qarzini uzish toʻgʻrisidagi talabnoma soliq toʻlovchiga soliq haqidagi qonun hujjatlarini buzganlik uchun javobgarlikka tortilishidan qatʼi nazar yuboriladi.

Soliq qarzini uzish toʻgʻrisidagi talabnomada soliq boʻyicha qarz summasi, talabnoma yuborilayotgan paytga hisoblangan penyalar miqdori, jarimalar summasi, shuningdek soliq toʻlovchi talablarni bajarmagan taqdirda, soliq qarzini undirish va soliq majburiyati bajarilishini taʼminlash boʻyicha koʻriladigan choralar haqidagi maʼlumotlar koʻrsatilishi kerak.

Soliq qarzini uzish toʻgʻrisidagi talabnomaning shakli Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan tasdiqlanadi.

Ushbu bobda nazarda tutilgan qoidalar soliq agentlariga yuboriladigan talabnomalarga ham tatbiq etiladi.

Ushbu Kodeksning 120-moddasi sakkizinchi — oʻninchi qismlarida va 122-moddasida nazarda tutilgan hollarda soliq toʻlovchining soliq qarzini uzish toʻgʻrisidagi talabnoma boshqa shaxslarga yuborilishi mumkin. Bunday hollarda ushbu bobda nazarda tutilgan barcha qoidalar mazkur shaxslarga yuborilgan soliq qarzini uzish toʻgʻrisidagi talabnomalarga ham tatbiq etiladi.

Soliq qarzini uzish toʻgʻrisidagi talabnoma soliq toʻlovchiga u hisobda turgan soliq organi tomonidan yuboriladi.

Soliq qarzini uzish toʻgʻrisidagi talabnoma soliq toʻlovchiga ushbu qarz aniqlangan kundan eʼtiboran yoki soliq tekshiruvi natijalari boʻyicha aniqlangan soliq qarzini uzish toʻgʻrisidagi qaror kuchga kirgan sanadan eʼtiboran uch ish kunidan kechiktirmay yuborilishi kerak.

Ushbu Kodeks 116-moddasining yettinchi va sakkizinchi qismlarida nazarda tutilgan hollarda soliq qarzini uzish toʻgʻrisidagi talabnomalar boshqa shaxslarga ushbu moddaning birinchi va ikkinchi qismlarida nazarda tutilgan tartibda yuboriladi. Soliq qarzini uzish toʻgʻrisidagi talabnoma olingan sanadan eʼtiboran koʻrsatilgan boshqa shaxslar ushbu talabnomani bajarish qismida soliq qarziga ega boʻlgan soliq toʻlovchilarga tenglashtiriladi.

Agar soliq qarzini uzish toʻgʻrisidagi talabnoma soliq toʻlovchiga yuborilganidan keyin ushbu talabnomada koʻrsatilgan soliqlar boʻyicha qarz summasi, penyalar yoki soliq haqidagi qonun hujjatlarini buzganlik uchun jarimalar summasi oʻzgarishiga olib kelgan holatlarni aniqlagan taqdirda, soliq organi ushbu soliq toʻlovchiga soliq qarzini uzish toʻgʻrisidagi aniqlashtirilgan talabnomani yuborishi yoxud ilgari yuborilgan talabnomani chaqirib olishi shart. Mazkur qoida soliq toʻlovchi tomonidan soliq qarzini uzish toʻgʻrisidagi talabnomada koʻrsatilgan soliq, penya yoki jarimalar boʻyicha qarzlari qisman toʻlangan hollarga tatbiq etilmaydi.

Soliq qarzini uzish toʻgʻrisidagi aniqlashtirilgan talabnoma yoki ilgari yuborilgan talabnomaga doir chaqiruv xati soliq toʻlovchiga ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan oʻzgarishlarga olib kelgan holatlar aniqlangan kundan eʼtiboran uch kun ichida yuboriladi.

Soliq qarzini uzish toʻgʻrisidagi talabnoma yuridik shaxs, shuningdek tadbirkorlik faoliyatiga doir qismi boʻyicha yakka tartibdagi tadbirkor tomonidan olingan kundan eʼtiboran oʻttiz kalendar kun ichida soliq qarzi toʻlanmagan taqdirda va agar ushbu Kodeksning 120 — 122-moddalarida nazarda tutilgan choralar qoʻllanishi natijasida soliq qarzi uzilmay qolaversa, soliq organlari undiruvni ushbu Kodeksning 123-124-moddalarida belgilangan tartibda soliq toʻlovchining mol-mulkiga qaratadi.

Soliq qarzi belgilangan muddatda toʻlanmagan yoki toʻliq toʻlanmagan taqdirda bu qarzni undirish ushbu bobda nazarda tutilgan tartibda amalga oshiriladi.

Soliq qarzi mazkur soliq qarziga ega boʻlgan soliq toʻlovchidan, ushbu moddada nazarda tutilgan hollarda esa — boshqa shaxslardan undiriladi.

Agar soliq toʻlovchining soliqlar boʻyicha qarzini uzishga doir majburiyati bank kafolati, uchinchi shaxsning kafilligi yoxud mol-mulk garovi bilan taʼminlangan boʻlsa, soliq toʻlovchi soliqlar boʻyicha soliq qarzini uzmagan yoki toʻliq uzmagan taqdirda, soliq organi soliq qarzining toʻlanmagan summasini tegishlicha bank kafolatini bergan bankdan, kafildan yoxud garovga qoʻyilgan mol-mulk qiymatidan undirishi shart.

Yuridik shaxsdan yoki yakka tartibdagi tadbirkordan soliq qarzini undirish ushbu Kodeksning 121 — 124-moddalarida nazarda tutilgan tartibda amalga oshiriladi.

Yakka tartibdagi tadbirkor boʻlmagan jismoniy shaxsdan soliq qarzini undirish ushbu Kodeksning 125-moddasida nazarda tutilgan tartibda amalga oshiriladi.

Yuridik shaxsdan yoki yakka tartibdagi tadbirkordan soliq qarzini undirish dastlab uning bank hisobvaraqlaridagi pul mablagʻlari hisobidan, ular yetishmagan taqdirda esa mazkur shaxsning boshqa mol-mulki hisobidan amalga oshiriladi.

Ushbu moddada nazarda tutilgan hollarda soliq toʻlovchining yoki boshqa shaxsning soliq qarzi uning bank hisobvaraqlaridagi pul mablagʻlari hisobidan undirish imkoni boʻlmagan qismida boshqa shaxslardan undirilishi mumkin.

Agar soliq toʻlovchining tovarlarni (xizmatlarni) realizatsiya qilishdan oladigan tushumi yoki boshqa daromadlari boshqa shaxslarning bankdagi hisobvaraqlariga kelib tushgan boʻlsa, soliq toʻlovchining soliq qarzi shu shaxslardan undirilishi mumkin.

Agar soliq toʻlovchi soliq tekshiruvi toʻgʻrisida bilgan paytdan eʼtiboran oʻzining pul mablagʻlarini yoki boshqa mulkini oʻzga shaxslarga bergan boʻlsa, soliq toʻlovchining soliq qarzi shu shaxslardan undirilishi mumkin.

Ushbu modda sakkizinchi va toʻqqizinchi qismlarining qoidalari tovarlarni (xizmatlarni) realizatsiya qilishdan olinadigan tushum yoki boshqa daromadlar yoxud pul mablagʻlari yoki boshqa mulk oʻzga shaxslarga bir nechta operatsiyalar orqali oʻtkazib berilganligi aniqlangan hollarda ham qoʻllaniladi.

Ushbu moddaning sakkizinchi — oʻninchi qismlarida koʻrsatilgan hollarda mazkur shaxslardan soliq qarzini undirish soliq toʻlovchining realizatsiya qilingan tovarlari (ishlari, xizmatlari) uchun kelib tushgan tushum, boshqa daromadlari, u tomonidan oʻtkazilgan pul mablagʻlari, boshqa mol-mulkning qiymati doirasida amalga oshiriladi. Soliq organi mazkur shaxslar toʻgʻrisida oʻzida mavjud boʻlgan axborot asosida va soliq toʻlovchining soliq qarzi miqdoriga bogʻliq tarzda ushbu qarzni undirishni koʻrsatilgan qaysi shaxslardan va qanday nisbatda undirishni amalga oshirishni mustaqil ravishda belgilashga haqli.

Ushbu moddaning sakkizinchi — oʻninchi qismlarida nazarda tutilgan hollarda soliq qarzini undirish sud tartibida amalga oshiriladi.

Soliqni sud tartibida undirish quyidagi hollarda ham amalga oshiriladi, agar soliqni toʻlash majburiyati:

1) soliq organi tomonidan bitimni tavsiflashni, soliq toʻlovchining maqomini yoki faoliyati xususiyatini oʻzgartirishga asoslangan boʻlsa;

2) oʻzaro aloqador shaxslar oʻrtasida bitimlar tuzilishi munosabati bilan transfert narx belgilash chogʻidagi soliq nazorati natijalariga koʻra yuzaga kelgan boʻlsa.

Ushbu bobning qoidalari Oʻzbekiston Respublikasining bojxona chegarasi orqali tovarlarni olib oʻtish munosabati bilan toʻlanadigan soliqlar boʻyicha soliq qarzini undirishga, shuningdek soliq agentlarining soliq qarzini undirishga ham tatbiq etiladi.

Soliq qarzi belgilangan muddatda toʻlanmagan yoki toʻliq toʻlanmagan taqdirda, soliq qarzini undirish — undiruvni bank hisobvaraqlaridagi pul mablagʻlariga (shu jumladan, korporativ kartalardagi pul mablagʻlariga) qaratish yoʻli bilan majburiy tartibda amalga oshiriladi.

Ushbu moddaning qoidalari faqat yuridik shaxslarga va yakka tartibdagi tadbirkorlarga nisbatan qoʻllaniladi.

Soliq qarzini majburiy tartibda undirish toʻlanmagan soliq qarziga ega boʻlgan soliq toʻlovchidan yoki soliq agentidan, ushbu Kodeksning 120 va 122-moddalarida nazarda tutilgan hollarda esa boshqa shaxslardan ham amalga oshirilishi mumkin.

Soliq qarzini undirish soliq organi tomonidan majburiyatga ega shaxsning hisobvaragʻi ochilgan bankka ushbu shaxsning hisobvaraqlaridan zarur pul mablagʻlarini hisobdan chiqarish va budjetga oʻtkazish uchun inkasso topshiriqnomasini elektron shaklda yuborish yoʻli bilan amalga oshiriladi.

Soliq organining majburiyatga ega shaxsning hisobvaraqlaridan pul mablagʻlarini hisobdan chiqarish va budjetga oʻtkazishga doir inkasso topshiriqnomasining shakli hamda uni bankka yuborish tartibini Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki bilan kelishilgan holda belgilaydi.

Agar soliq toʻlovchi soliqni toʻlash uchun toʻlov topshiriqnomasini mustaqil ravishda yubormagan boʻlsa, soliq organining inkasso topshiriqnomasi soliq toʻlovchining hisobvaragʻiga soliqni toʻlash uchun belgilangan muddat tugagach uch ish kunidan kechiktirmay qoʻyiladi.

Soliq organining majburiyatga ega shaxsning hisobvaraqlaridan pul mablagʻlarini hisobdan chiqarish va budjet tizimiga oʻtkazishga doir inkasso topshiriqnomasi bank tomonidan fuqarolik toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida belgilangan toʻlovlar navbatini hisobga olgan holda bank tomonidan soʻzsiz bajarilishi shart.

Quyidagi hollarda soliq organlari majburiyatga ega shaxslarning hisobvaraqlaridan pul mablagʻlarini hisobdan chiqarish va budjet tizimiga oʻtkazishga doir bajarilmagan (toʻliq yoki qisman) inkasso topshiriqnomalarini chaqirib olish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi:

1) ushbu Kodeksning 11-bobiga muvofiq soliq qarziga nisbatan kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash imkoniyati taqdim etilganda;

2) soliq qarzi uzilganda, shu jumladan ushbu Kodeksning 12-bobiga muvofiq ortiqcha toʻlangan yoki ortiqcha undirilgan summalar hisobga olinishi munosabati bilan soliq qarzi uzilganda;

3) ushbu Kodeksning 96-moddasiga muvofiq undirilishi umidsiz deb eʼtirof etilgan soliq qarzi hisobdan chiqarilganda;

4) ushbu Kodeksning 83-moddasiga muvofiq taqdim etilgan aniqlashtirilgan soliq hisoboti boʻyicha soliq va penya summalari kamaytirilganda.

Soliq qarzini undirish milliy valyutadagi talab qilib olguncha depozit hisobvaraqlaridan, bunday hisobvaraqlarda mablagʻlar yetarli boʻlmagan taqdirda esa — majburiyatga ega shaxsning chet el valyutasidagi talab qilib olguncha depozit hisobvaraqlaridan amalga oshirilishi mumkin. Majburiyatga ega shaxsning valyuta hisobvaraqlaridan soliq qarzini undirish Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining valyuta sotiladigan sanada belgilangan kursi boʻyicha milliy valyutada undiriladigan summaga ekvivalent summada amalga oshiriladi.

Soliq qarzini undirish muddatli depozitlarga joylashtirilgan mablagʻlar hisobidan, ularning amal qilish muddati tugagunga qadar amalga oshirilmaydi.

Valyuta hisobvaraqlarida turgan mablagʻlarni undirish chogʻida soliq organining rahbari (rahbar oʻrinbosari) inkasso topshiriqnomasi bilan bir vaqtning oʻzida bankka majburiyatga ega shaxsning valyutasini sotish uchun topshiriqnoma yuboradi. Mazkur topshiriqnoma bank tomonidan u olingan kundan keyingi operatsiya kunidan kechiktirmay bajariladi. Chet el valyutasini sotish bilan bogʻliq xarajatlar shu majburiyatga ega shaxsning hisobidan amalga oshiriladi.

Soliq organining majburiyatga ega shaxsning bankdagi hisobvaraqlaridan pul mablagʻlarini hisobdan chiqarish va budjet tizimiga oʻtkazishga doir inkasso topshiriqnomasi bank tomonidan inkasso topshiriqnomasi olingan kundan keyingi bir operatsiya kunidan kechiktirmay, valyuta hisobvaraqlaridan undirishda esa — ikki operatsiya kunidan kechiktirmay bajariladi.

Agar bank tomonidan soliq organining inkasso topshiriqnomasi olingan kunda majburiyatga ega shaxsning hisobvaraqlarida uni bajarish uchun pul mablagʻlari yetarli boʻlmasa, inkasso topshiriqnomasi shu hisobvaraqlarga pul mablagʻlari kelib tushishiga qarab, har bir bunday tushum kunidan keyingi bir yoki ikki operatsiya kunidan kechiktirmay, hisobvaraq valyutasiga bogʻliq holda bajariladi. Mazkur inkasso topshiriqnomasi bank tomonidan fuqarolik toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida belgilangan toʻlovlar navbatini hisobga olgan holda bank tomonidan bajariladi.

Soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining ishtirokchilaridan bank hisobvaraqlaridagi pul mablagʻlari hisobidan soliq qarzini undirishning oʻziga xos xususiyatlari ushbu Kodeksning 122-moddasida belgilanadi.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi boʻyicha foyda soligʻi yuzasidan soliq qarzini shu konsolidatsiyalashgan guruh ishtirokchilarining bank hisobvaraqlaridagi pul mablagʻlari hisobidan undirishda ushbu Kodeksning 124-moddasi qoidalari mazkur moddada nazarda tutilgan xususiyatlarni hisobga olgan holda qoʻllaniladi.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi boʻyicha foyda soligʻi yuzasidan soliq qarzini toʻlash toʻgʻrisidagi talabnoma ushbu Kodeksning 116-moddasida belgilangan tartibda yuboriladi. Bunday talabnoma soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi boʻyicha foyda soligʻini toʻlash uchun belgilangan muddat oʻtganidan keyin yuboriladi.

Bank hisobvaraqlaridagi pul mablagʻlari hisobidan soliq qarzini undirish birinchi navbatda soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhi masʼul ishtirokchisining pul mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi.

Soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhi masʼul ishtirokchisining bank hisobvaraqlarida soliq qarzining butun summasini undirish uchun pul mablagʻlari yetarli boʻlmasa yoki umuman boʻlmasa, undirilmay qolgan summani undirish ushbu konsolidatsiyalashgan guruh qolgan ishtirokchilarining banklardagi pul mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi.

Soliq organi soliq toʻlovchilar toʻgʻrisidagi oʻzida mavjud boʻlgan axborot asosida soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhi ishtirokchilarining bank hisobvaraqlaridagi pul mablagʻlari hisobiga undirish amalga oshiriladigan tarkibini, shuningdek oldingi ishtirokchilarning bankdagi hisobvaraqlarida pul mablagʻlari yetarli boʻlmagan taqdirda, ushbu ishtirokchilardan bunday undirishning ketma-ketligini mustaqil ravishda belgilaydi.

Soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining soliq qarzi ushbu konsolidatsiyalashgan guruh ishtirokchilaridan biri tomonidan uzilgan, shu jumladan qisman uzilgan taqdirda, koʻrsatilgan soliq qarzini undirish tartib-taomili ushbu ishtirokchi tomonidan uzilgan qismi boʻyicha tugatiladi.

Soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining oʻziga nisbatan undiruv toʻgʻrisida qaror chiqarilgan ishtirokchilariga soliq toʻlovchilar uchun ushbu Kodeksda nazarda tutilgan huquqlar va kafolatlar tatbiq etiladi.

Agar majburiyatga ega shaxsning soliq qarzini ushbu Kodeksning 121 va 122-moddalarida nazarda tutilgan tartibda undirish mumkin boʻlmasa, soliq organi soliq qarzini shu majburiyatga ega shaxsning boshqa mol-mulki, shu jumladan naqd pul mablagʻlari hisobidan undirishga haqli.

Soliq qarzini undirish soliq qarzini uzish toʻgʻrisidagi talabnomada koʻrsatilgan summalar doirasida hamda ushbu Kodeksning 121 va 122-moddalariga muvofiq undiruv amalga oshirilgan summalarni hisobga olgan holda amalga oshiriladi.

Ushbu moddaning qoidalari soliq qarzini faqat yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlardan undirishga nisbatan qoʻllaniladi.

Majburiyatga ega shaxsning mol-mulki hisobidan soliq qarzini undirish quyidagilarga nisbatan ushbu ketma-ketlikda amalga oshiriladi:

1) ushbu Kodeksning 121 va 122-moddalariga muvofiq undiruv qaratilmagan naqd pul mablagʻlariga nisbatan;

2) mahsulotlar (tovarlar) ishlab chiqarishda bevosita ishtirok etmaydigan mol-mulkka, xususan, qimmatli qogʻozlar, valyuta qimmatliklari, ishlab chiqarishga moʻljallanmagan binolar, yengil avtotransport, xizmat xonalarining dizayni ashyolariga nisbatan;

3) tayyor mahsulotlarga (tovarlarga), shuningdek ishlab chiqarishda ishtirok etmaydigan va (yoki) bevosita ishtirok etishga moʻljallanmagan boshqa moddiy qimmatliklarga nisbatan;

4) ishlab chiqarishda bevosita ishtirok etish uchun moʻljallangan xom ashyo va materiallarga nisbatan, shuningdek dastgohlar, uskunalar, binolar, inshootlar va boshqa asosiy vositalarga nisbatan;

5) boshqa shaxslarga egalik qilish, foydalanish yoki tasarruf etish shartnomasi boʻyicha ushbu mol-mulkka boʻlgan mulk huquqi ularga oʻtkazilmagan holda topshirilgan mol-mulkka nisbatan, agar soliqni toʻlash boʻyicha majburiyatning bajarilishini taʼminlash uchun bunday shartnomalar bekor qilingan yoki haqiqiy emas deb topilgan boʻlsa;

6) boshqa mol-mulkka nisbatan, bundan yakka tartibdagi tadbirkor yoki uning oila aʼzolari kundalik shaxsiy foydalanishi uchun moʻljallangan, qonun hujjatlariga muvofiq belgilanadigan boshqa mol-mulk mustasno.

Soliq qarzini soliq qarzi boʻyicha majburiyatga ega shaxsning mol-mulki hisobidan undirishning ushbu modda toʻrtinchi qismida belgilangan ketma-ketligi buzilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

Soliq qarzi boʻyicha majburiyatga ega shaxsning mol-mulki hisobidan soliq qarzdorligini undirish sud tartibida amalga oshiriladi. Soliq toʻlovchi tomonidan soliq qarzdorligi tan olinsa, soliq organi rahbarining (rahbar oʻrinbosarining) qaroriga binoan soliq qarzi boʻyicha majburiyatga ega shaxsning mulki hisobidan soliq qarzdorligi undirilishi mumkin.

Soliq organi majburiyatga ega shaxsning mol-mulki hisobidan soliq qarzini undirish toʻgʻrisida qaror chiqarilgan kundan eʼtiboran uch ish kuni ichida tegishli qarorni qogʻozda yoki elektron shaklda ushbu moddada nazarda tutilgan xususiyatlarni inobatga olgan holda, qonun hujjatlarida belgilangan tartibda ijro etish uchun majburiy ijro etuvchi davlat organiga yuborishi kerak.

Soliq organining ushbu modda yettinchi qismida koʻrsatilgan qarorni majburiy ijro etuvchi davlat organiga yuborish shakli va tartibi, shuningdek uning mazmuni Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan belgilanadi.

Davlat ijrochisi soliq qarzi boʻyicha majburiyatga ega shaxsning mol-mulki hisobidan undirish toʻgʻrisidagi qaror oʻziga kelib tushgan kundan eʼtiboran ikki oylik muddatda ijro harakatlarini amalga oshirishi va ushbu qarorda mavjud boʻlgan talablarni bajarishi kerak.

Soliq qarzini soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi ishtirokchilarining boshqa mol-mulki hisobidan undirish xususiyatlari ushbu Kodeksning 124-moddasida belgilanadi.

Ushbu moddada nazarda tutilgan qoidalar soliq qarzlarini bojxona organlari tomonidan bojxona toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida belgilangan qoidalarni hisobga olgan holda undirish chogʻida ham qoʻllaniladi.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi boʻyicha foyda soligʻiga doir soliq qarzini shu konsolidatsiyalashgan guruh ishtirokchilarining boshqa mol-mulki hisobidan undirishda ushbu Kodeks 123-moddasining qoidalari ushbu moddada nazarda tutilgan xususiyatlarni hisobga olgan holda qoʻllaniladi.

Soliqni soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhi ishtirokchilarining mol-mulki hisobidan undirish birinchi navbatda mazkur konsolidatsiyalashgan guruh masʼul ishtirokchisining ushbu Kodeksning 122-moddasiga muvofiq undiruvga qaratilmagan naqd pul mablagʻlari va banklardagi pul mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi.

Soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining masʼul ishtirokchisida ushbu Kodeksning 122-moddasiga muvofiq undiruvga qaratilmagan naqd pul mablagʻlari va banklardagi pul mablagʻlari yetarli boʻlmagan yoki umuman boʻlmagan taqdirda, soliqni undirish mazkur guruhning boshqa aʼzolaridan ularning naqd pul mablagʻlari hamda banklardagi pul mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi.

Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi ishtirokchilarida ushbu Kodeksning 122-moddasiga muvofiq undiruvga qaratilmagan naqd pul mablagʻlari va banklardagi pul mablagʻlari yetarli boʻlmagan yoki umuman boʻlmagan taqdirda, soliqni undirish mazkur guruh masʼul ishtirokchisining boshqa mol-mulki hisobidan amalga oshiriladi. Bunday undiruv ushbu Kodeks 123-moddasi toʻrtinchi qismining 2 — 6-bandlarida belgilangan ketma-ketlikda amalga oshiriladi.

Soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhi masʼul ishtirokchisining mol-mulki yetarli boʻlmagan taqdirda, soliqni undirish ushbu Kodeks 123-moddasi toʻrtinchi qismining 2 — 6-bandlarida belgilangan ketma-ketlikda mazkur guruh oʻzga ishtirokchilarining boshqa mol-mulki hisobidan amalga oshiriladi.

Soliq organi soliq toʻlovchilar toʻgʻrisidagi mavjud axborot asosida boshqa mol-mulki hisobidan soliq qarzini undirish amalga oshiriladigan soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhi ishtirokchilarining tarkibini hamda avvalgi ishtirokchilarning mol-mulki yetarli boʻlmagan taqdirda mazkur ishtirokchilardan undiruv qanday ketma-ketlikda amalga oshirilishini mustaqil tarzda belgilaydi.

Soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining soliq qarzini boshqa mol-mulk hisobidan undirish toʻgʻrisida qaror chiqarilgan ishtirokchilariga nisbatan soliq toʻlovchilar uchun ushbu Kodeksda nazarda tutilgan huquq va kafolatlar tatbiq etiladi.

Agar yakka tartibdagi tadbirkor boʻlmagan jismoniy shaxs (bundan buyon ushbu moddada jismoniy shaxs deb yuritiladi) soliq toʻlash boʻyicha majburiyatlarini belgilangan muddatda bajarmagan boʻlsa, soliq organi soliq qarzini ushbu jismoniy shaxsning mol-mulki hisobidan undirish toʻgʻrisidagi ariza (bundan buyon ushbu moddada undirish toʻgʻrisidagi ariza deb yuritiladi) bilan sudga murojaat qilishga haqli.

Undirish toʻgʻrisidagi arizaga soliq organining talabnomani taʼminlash tartibida javobgarning mol-mulkini xatlash haqidagi iltimosnomasi ilova qilinishi mumkin.

Undirish toʻgʻrisidagi arizaning nusxasi u sudga berilgan kundan kechiktirmay soliq organi tomonidan soliq qarzi undirilayotgan jismoniy shaxsga yuboriladi.

Agar jismoniy shaxsning soliq qarzi umumiy summasi bir million soʻmdan oshsa, undirish toʻgʻrisidagi ariza soliq organi tomonidan sudga beriladi.

Soliq qarzini jismoniy shaxsning mol-mulki hisobidan undirish toʻgʻrisidagi ishlar qonun hujjatlariga muvofiq koʻrib chiqiladi.

Qonuniy kuchga kirgan sud qarori asosida soliq qarzini jismoniy shaxsning mol-mulki hisobidan undirish ushbu moddada nazarda tutilgan oʻziga xos xususiyatlarni hisobga olgan holda qonun hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi.

Soliq qarzini jismoniy shaxsning mol-mulki hisobidan undirish quyidagilarga nisbatan ushbu ketma-ketlik bilan amalga oshiriladi:

1) bank hisobvaraqlaridagi pul mablagʻlariga;

2) naqd pul mablagʻlariga;

3) boshqa shaxslarga shartnoma boʻyicha egalik qilishga, foydalanishga, tasarruf etishga berilgan mol-mulkka, ushbu mol-mulkka doir mulk huquqi ularga oʻtmagan holda, agar soliq majburiyati ijrosini taʼminlash uchun bunday shartnomalar bekor qilingan yoki haqiqiy emas deb topilgan boʻlsa;

4) boshqa mol-mulkka, bundan qonun hujjatlariga muvofiq belgilanadigan jismoniy shaxsning yoki uning oilasi aʼzolarining kundalik shaxsiy foydalanishi uchun moʻljallangan mol-mulk mustasno.

Soliq qarzini jismoniy shaxsning mol-mulki hisobidan undirishda ushbu moddaning yettinchi qismida belgilangan ketma-ketlikni buzishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Soliq qarzi jismoniy shaxsning pul mablagʻlari koʻrinishida boʻlmagan mol-mulki hisobidan undirilgan taqdirda, soliq qarzi bunday mol-mulk realizatsiya qilingan va undan kelib tushgan summalar hisobidan toʻlangan paytdan eʼtiboran toʻlangan deb hisoblanadi.

Mazkur mol-mulk xatlab qoʻyilgan kundan eʼtiboran va tushgan summalar budjet tizimiga oʻtkazilgan kunga qadar soliqlarni oʻz vaqtida toʻlamaganlik uchun penyalar hisoblanmaydi.

Soliq nazoratini amalga oshirish maqsadida yuridik va jismoniy shaxslar soliq organlarida hisobga qoʻyilishi lozim.

Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidentlarini hisobga qoʻyish ushbu Kodeks u yoki bu soliqni toʻlash majburiyatining paydo boʻlishini bogʻlaydigan holatlar mavjudligidan qatʼi nazar amalga oshiriladi.

Soliq organlarida hisobga qoʻyish va hisobdan chiqarish bepul amalga oshiriladi.

Soliq toʻlovchiga identifikatsiya raqami berilganligi toʻgʻrisida soliq organi tomonidan berilgan guvohnoma yoki soliq toʻlovchini davlat roʻyxatidan oʻtkazish chogʻida u bir vaqtning oʻzida soliq organlarida va davlat statistika organlarida hisobga qoʻyilgan taqdirda – davlat roʻyxatidan oʻtkazilganlik toʻgʻrisidagi guvohnoma soliq toʻlovchining hisobga qoʻyilganligini tasdiqlovchi hujjat hisoblanadi.

Soliq toʻlovchilarni hisobga olish maʼlumotlari asosida Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi Oʻzbekiston Respublikasi soliq toʻlovchilarining yagona reyestrini yuritadi.

Oʻzbekiston Respublikasi soliq toʻlovchilarining yagona reyestrida mavjud boʻlgan maʼlumotlarning tarkibi hamda reyestrni yuritish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi va Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan belgilanadi.

Soliq toʻlovchi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar, agar ushbu Kodeksning 29-moddasida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, soliq organida hisobga qoʻyilgan paytdan boshlab soliq siridir.

Hisobga olishda har bir soliq toʻlovchiga Oʻzbekiston Respublikasining butun hududida yagona boʻlgan soliq toʻlovchining identifikatsiya raqami beriladi va uning hisob maʼlumotlari Oʻzbekiston Respublikasi soliq toʻlovchilarining yagona reyestriga kiritiladi.

Soliq toʻlovchiga identifikatsiya raqamini berish, qoʻllash hamda uni oʻzgartirish tartibi va shartlari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Soliq organi soliq toʻlovchining identifikatsiya raqamini unga yuboriladigan barcha hujjatlarda koʻrsatadi.

Har bir soliq toʻlovchi oʻzining soliq toʻlovchining identifikatsiya raqamini soliq hisobotlarida, soliq organiga taqdim etiladigan arizalar va boshqa hujjatlarda, shuningdek, agar ushbu moddada boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, qonun hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa hollarda koʻrsatadi.

Soliq toʻlovchining identifikatsiya raqami quyidagi hujjatlarda majburiy koʻrsatiladi:

faoliyatning ayrim turlari bilan shugʻullanish uchun litsenziyalarda;

yuridik va (yoki) jismoniy shaxslar tomonidan tuziladigan xoʻjalik, fuqarolik-huquqiy va mehnat shartnomalarida;

yuridik shaxslar va (yoki) yakka tartibdagi tadbirkorlar tomonidan bitimlar tuzilganligini belgilovchi yoki tasdiqlovchi hujjatlarda, shu jumladan hisobvaraq-fakturalarda va tovar-kuzatuv hujjatlarida;

pul, hisob-kitob va toʻlov hujjatlarida;

qonun hujjatlarida belgilangan hollarda boshqa hujjatlarda.

Yuridik shaxslar oʻzlari joylashgan yerdagi va ularning alohida boʻlinmalari joylashgan yerdagi soliq organlarida hisobga qoʻyiladi.

Tarkibiga Oʻzbekiston Respublikasi hududida joylashgan alohida boʻlinmalar kiradigan yuridik shaxslar har bir alohida boʻlinma joylashgan yerdagi soliq organlarida hisobga qoʻyilishi lozim.

Oʻzbekiston Respublikasida tovar-xomashyo birjalarida va (yoki) tashkillashtirilgan savdolarda aksiyadorlik jamiyatlarining aksiyalarini sotib oladigan norezident boʻlgan yuridik shaxslar birja savdolari amalga oshiriladigan joydagi soliq organida hisobga qoʻyiladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi va Moliya vazirligi soliq organlarida yirik soliq toʻlovchilarni hisobga olishning oʻziga xos xususiyatlarini belgilashga haqli.

Oʻzbekiston Respublikasida faoliyatni vakolatxona yoki doimiy muassasa orqali amalga oshirayotgan chet el yuridik shaxslari faoliyatni amalga oshirish joyidagi soliq organlarida hisobga qoʻyilishi lozim.

Jismoniy shaxslar oʻz yashash joyidagi soliq organlarida hisobga qoʻyiladi.

Bundan tashqari, yuridik va jismoniy shaxslar oʻziga tegishli boʻlgan koʻchmas mulk joylashgan yerdagi soliq organlarida, shuningdek ushbu Kodeksda nazarda tutilgan boshqa asoslarga koʻra hisobga qoʻyilishi lozim.

Ushbu moddada nazarda tutilgan asoslarga koʻra soliq organlarida hisobga qoʻyish tartibi ushbu Kodeksning 129 va 130-moddalarida belgilanadi.

Yuridik va jismoniy shaxslarni ushbu Kodeksning 128-moddasida nazarda tutilgan tartibda olinadigan maʼlumotlar asosida soliq organlarida hisobga olish, agar ushbu moddada boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, soliq organlari tomonidan mustaqil ravishda amalga oshiriladi.

Soliq organlari oʻzlaridagi mavjud maʼlumotlar asosida soliq toʻlovchilar hisobga olinishini (hisobdan chiqarilishini) va soliq toʻlovchilar toʻgʻrisida maʼlumotlar hisobi yuritilishini taʼminlashi shart.

Oʻzbekiston Respublikasi soliq toʻlovchilarining yagona reyestrida mavjud boʻlgan maʼlumotlar asosida soliq organlarida hisobga qoʻyish quyidagilarga nisbatan amalga oshiriladi:

1) yuridik shaxs oʻzi joylashgan yerida, filiali va (yoki) vakolatxonasi joylashgan yerida;

2) chet el notijorat nohukumat tashkilotining oʻz faoliyatini Oʻzbekiston Respublikasi hududida boʻlinmasi orqali amalga oshirish joyida;

3) yakka tartibdagi tadbirkor oʻz yashash joyida.

Chet el yuridik shaxsini akkreditatsiya qilingan filial va (yoki) vakolatxona orqali oʻz faoliyatini amalga oshirish joyidagi soliq organlarida hisobga qoʻyish Oʻzbekiston Respublikasi Investitsiyalar va tashqi savdo vazirligi tomonidan taqdim etiladigan maʼlumotlar asosida amalga oshiriladi.

Faoliyatini boshqa alohida boʻlinmalar orqali amalga oshirish chogʻida chet el yuridik shaxsini hisobga qoʻyish, agar ushbu moddaning uchinchi qismida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, hisobga qoʻyish toʻgʻrisidagi ariza asosida amalga oshiriladi. Chet el yuridik shaxsini soliq organlarida hisobdan chiqarish xuddi shunday tartibda amalga oshiriladi.

Hisobga qoʻyish toʻgʻrisidagi ariza chet el yuridik shaxsi tomonidan u Oʻzbekiston Respublikasi hududida oʻz faoliyatini boshlagan kundan eʼtiboran oʻttiz kalendar kundan kechiktirmay soliq organiga beriladi. Hisobdan chiqarish toʻgʻrisidagi ariza bunday shaxs tomonidan u Oʻzbekiston Respublikasi hududida oʻz faoliyatini tugallagan kundan eʼtiboran oʻn besh kalendar kundan kechiktirmay beriladi.

Hisobga qoʻyish (hisobdan chiqarish) toʻgʻrisidagi ariza berilayotganda chet el yuridik shaxsi mazkur ariza bilan bir vaqtning oʻzida soliq organiga hisobga qoʻyish (hisobdan chiqarish) uchun zarur boʻlgan hujjatlarni taqdim etadi. Bunday hujjatlarning roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan tasdiqlanadi.

Chet el yuridik shaxsni Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidenti sifatida soliq organida hisobga qoʻyish (hisobdan chiqarish) soliq organi tomonidan bunday chet el yuridik shaxsining oʻzini Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidenti deb eʼtirof etishi toʻgʻrisidagi (Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidenti maqomidan voz kechishi haqidagi) arizasi asosida amalga oshiriladi.

Oʻzbekiston Respublikasida tovar-xomashyo birjalarida va (yoki) tashkillashtirilgan savdolarda aksiyadorlik jamiyatlarining aksiyalarini sotib oladigan norezident boʻlgan yuridik shaxslarni hisobga qoʻyish tartibini Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi belgilaydi.

Yuridik shaxsni soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining masʼul ishtirokchisi sifatida hisobga qoʻyish ushbu Kodeksning 64-moddasiga muvofiq soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tuzish toʻgʻrisidagi shartnomani roʻyxatdan oʻtkazgan soliq organi tomonidan shartnoma roʻyxatga olingan sanadan eʼtiboran besh kun ichida amalga oshiriladi. Xuddi shu muddatda mazkur yuridik shaxsga soliq organida soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining masʼul ishtirokchisi sifatida hisobga qoʻyilganligi haqida bildirishnoma beriladi (yuboriladi).

Yuridik shaxsni soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining masʼul ishtirokchisi sifatida hisobdan chiqarish soliq organi tomonidan ushbu Kodeksning 68-moddasiga muvofiq soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining amal qilishi tugatilgan kundan eʼtiboran besh kun ichida amalga oshiriladi. Xuddi shu muddatda mazkur yuridik shaxsga soliq organida soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining masʼul ishtirokchisi sifatida hisobdan chiqarilganligi haqida bildirishnoma beriladi (yuboriladi).

Jismoniy shaxslarga ushbu Kodeksning 282-moddasida koʻrsatilgan, Oʻzbekiston Respublikasi hududi realizatsiya qilish joyi deb eʼtirof etiladigan elektron shakldagi xizmatlar koʻrsatuvchi va hisob-kitoblarni bevosita mazkur jismoniy shaxslar bilan amalga oshiradigan chet el yuridik shaxsini soliq organida hisobga qoʻyish (hisobdan chiqarish) soliq organi tomonidan hisobga olish (hisobdan chiqarish) toʻgʻrisidagi ariza hamda Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan tasdiqlanadigan roʻyxat boʻyicha boshqa hujjatlar asosida amalga oshiriladi. Soliq agenti deb eʼtirof etiladigan vositachi boʻlgan chet el yuridik shaxsini soliq organida hisobga qoʻyish (hisobdan chiqarish) ham xuddi shunday tartibda amalga oshiriladi.

Hisobga qoʻyish (hisobdan chiqarish) toʻgʻrisidagi ariza ushbu moddaning oʻn uchinchi qismida koʻrsatilgan chet el tashkilotlari tomonidan soliq organiga mazkur xizmatlar koʻrsatish boshlangan (tugallangan) kundan eʼtiboran oʻttiz kalendar kundan kechiktirmay beriladi. Hisobga qoʻyish (hisobdan chiqarish) soliq organi tomonidan tegishli ariza va roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan tasdiqlanadigan boshqa hujjatlar asosida amalga oshiriladi.

Chet el yuridik shaxsi tomonidan ushbu moddaning oʻn uchinchi qismida koʻrsatilgan Oʻzbekiston Respublikasining soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari talablari buzilgan taqdirda, soliq organi bunday yuridik shaxsni tegishli ariza taqdim etmagan holda soliq hisobidan chiqarishga haqli.

Soliq organida avval koʻrsatilgan asoslar boʻyicha hisobdan chiqarilgan chet el yuridik shaxsini hisobga qoʻyish soliq organi tomonidan hisobga olish toʻgʻrisidagi ariza va ushbu moddaning oʻn uchinchi qismida koʻrsatilgan hujjatlar asosida amalga oshiriladi.

Ushbu modda oʻn uchinchi — oʻn oltinchi qismlarining qoidalari mazkur xizmatlarni elektron shaklda koʻrsatuvchi yoki bunday xizmatlarni bevosita vositachi sifatida oʻzining Oʻzbekiston Respublikasidagi doimiy muassasasi orqali koʻrsatuvchi chet el yuridik shaxslariga nisbatan tatbiq etilmaydi.

Yakka tartibdagi tadbirkor boʻlmagan jismoniy shaxslarni soliq organlarida hisobga qoʻyish ushbu Kodeksning 133-moddasida koʻrsatilgan organlar taqdim etadigan maʼlumot yoki jismoniy shaxsning arizasi asosida mazkur jismoniy shaxsning yashash joyidagi soliq organlari tomonidan amalga oshiriladi.

Yashash joyi soliq solish maqsadlari uchun jismoniy shaxsning turgan joyi boʻyicha aniqlanadigan jismoniy shaxslar oʻzi turgan joydagi soliq organiga soliq organlarida hisobga qoʻyish toʻgʻrisidagi ariza bilan murojaat qilishga haqli.

Soliq toʻlovchida hisobga qoʻyish joyini aniqlash xususida qiyinchiliklar yuzaga kelgan taqdirda, qaror u taqdim etgan maʼlumotlar asosida soliq organi tomonidan qabul qilinadi.

Oʻzbekiston Respublikasida faoliyatni doimiy muassasa orqali amalga oshirayotgan Oʻzbekiston Respublikasining norezidenti boʻlgan yuridik shaxs mazkur faoliyatni amalga oshirish boshlangan kundan eʼtiboran bir yuz sakson uch kalendar kundan kechiktirmay soliq organiga soliq toʻlovchi sifatida hisobga qoʻyish toʻgʻrisidagi arizani taqdim etishi shart. Ushbu arizaga quyidagilarning davlat tiliga tarjima qilingan asl nusxalari yoki notarial tarzda tasdiqlangan nusxalari ilova qilinadi:

1) Oʻzbekiston Respublikasining norezidenti boʻlgan yuridik shaxs oʻzi taʼsis etilgan mamlakatda davlat roʻyxatidan oʻtkazilganligini tasdiqlovchi hujjatning;

2) maxsus ruxsat beruvchi hujjatlarning yoki litsenziyalarning (ular mavjud boʻlgan taqdirda);

3) Oʻzbekiston Respublikasining norezidenti boʻlgan yuridik shaxs nomidan Oʻzbekiston Respublikasida harakatlarni amalga oshirish huquqini tasdiqlovchi ishonchnomaning yoki boshqa hujjatning (ular mavjud boʻlgan taqdirda);

4) ijro etilishi doimiy muassasa tashkil etilishiga olib keladigan shartnomaning (mavjud boʻlgan taqdirda).

Agar Oʻzbekiston Respublikasining norezidenti boʻlgan yuridik shaxs bir yuz sakson uch kalendar kundan ortiq muddatga shartnoma tuzgan boʻlsa, soliq toʻlovchi sifatida hisobga qoʻyish toʻgʻrisidagi ariza va ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan hujjatlar mazkur faoliyatni amalga oshirish boshlangan sanadan oʻttiz kalendar kundan kechiktirmay soliq organiga taqdim etiladi.

Agar Oʻzbekiston Respublikasining norezidenti boʻlgan yuridik shaxs oʻz faoliyatining umumiy muddati bir yuz sakson uch kalendar kundan ortiq muddatni tashkil etadigan bir nechta shartnomalar tuzgan boʻlsa, soliq toʻlovchi sifatida hisobga qoʻyish toʻgʻrisidagi ariza va ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan hujjatlar faoliyatni amalga oshirish boshlangan yoki qaysi shartnomaga muvofiq faoliyatning umumiy muddati bir yuz sakson uch kalendar kundan oshadigan boʻlsa, oʻsha shartnoma tuzilgan sanadan eʼtiboran oʻttiz kalendar kundan kechiktirmay soliq organiga taqdim etiladi.

Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidenti bilan tuzilgan oddiy shirkatning (birgalikdagi faoliyat toʻgʻrisidagi shartnomaning) ishtirokchisi boʻlgan, faoliyati doimiy muassasa tashkil etilishiga olib keladigan Oʻzbekiston Respublikasining norezidenti soliq toʻlovchi sifatida hisobga qoʻyish uchun oʻz faoliyatini amalga oshirish boshlangan sanadan eʼtiboran oʻttiz kalendar kun ichida birgalikdagi faoliyat toʻgʻrisidagi shartnomaning ishtirokchisi boʻlgan Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidenti joylashgan (yashaydigan, turgan) yeridagi soliq organiga hisobga qoʻyish toʻgʻrisidagi arizani quyidagi hujjatlarning notarial tarzda tasdiqlangan koʻchirma nusxalarini ilova qilgan holda taqdim etishi shart:

1) birgalikdagi faoliyat toʻgʻrisidagi shartnomani;

2) Oʻzbekiston Respublikasining norezidenti boʻlgan jismoniy shaxsning shaxsini tasdiqlovchi hujjatni yoki Oʻzbekiston Respublikasining norezidenti boʻlgan yuridik shaxsning oʻz mamlakatida davlat roʻyxatidan oʻtkazilganligini, davlat roʻyxatidan oʻtkazilganligi raqamini koʻrsatgan holda, tasdiqlovchi hujjatni (yoki uning oʻrniga oʻtadigan hujjatni).

Oʻzbekiston Respublikasidagi manbalardan daromadlar oladigan, ushbu Kodeks qoidalariga muvofiq toʻlash manbasida soliq solinishi lozim boʻlmagan chet ellik fuqarolar va fuqaroligi boʻlmagan shaxslar faoliyatni amalga oshirish boshlangan sanadan oʻttiz kalendar kun davomida turgan (yashaydigan) joyidagi soliq organiga hisobga qoʻyish toʻgʻrisidagi arizani quyidagi hujjatlarning koʻchirma nusxalarini ilova qilgan holda taqdim etishi shart:

1) chet ellik fuqaroning yoki fuqaroligi boʻlmagan shaxsning shaxsini tasdiqlovchi hujjatlarni;

2) fuqarolik (rezidentlik) mamlakatida soliq roʻyxatiga olinganligini tasdiqlovchi hujjatni, bunday hujjat mavjud boʻlgan taqdirda;

3) Oʻzbekiston Respublikasidagi manbalardan olingan daromad summasini tasdiqlovchi hujjatni, bunday hujjat mavjud boʻlgan taqdirda.

Oʻzbekiston Respublikasida mol-mulk soligʻi yoki yer soligʻi solish obyekti boʻlgan mol-mulkni oluvchi chet ellik fuqarolar yoki fuqaroligi boʻlmagan shaxslar soliq toʻlovchi sifatida roʻyxatdan oʻtish uchun bunday mol-mulk yoki yer uchastkasi joylashgan yerdagi soliq organiga hisobga qoʻyish toʻgʻrisidagi arizani quyidagi hujjatlarning koʻchirma nusxalarini ilova qilgan holda taqdim etishi shart:

1) chet ellik fuqaroning yoki fuqaroligi boʻlmagan shaxsning shaxsini tasdiqlovchi hujjatlarni;

2) fuqarolik (rezidentlik) mamlakatida soliq roʻyxatiga olinganligini tasdiqlovchi hujjatlarni, bunday hujjat mavjud boʻlgan taqdirda.

Soliq toʻlovchini hisobga qoʻyish soliq solish obyekti joylashgan yerdagi soliq organlari tomonidan amalga oshiriladi.

Soliq toʻlovchini obyektlar boʻyicha hisobga qoʻyish u ushbu Kodeksning 129-moddasida belgilangan tartibda hisobga qoʻyilganidan keyin, agar ushbu Kodeksga muvofiq soliq toʻlovchida soliq toʻlovchi sifatida hisobga olinmagan joydagi yer soligʻi, mol-mulk soligʻi, suv resurslaridan foydalanganlik uchun soliq va (yoki) noruda qazilma boyliklari boʻyicha yer qaʼridan foydalanganlik uchun soliq toʻlash majburiyati yuzaga kelgan boʻlsa, amalga oshiriladi.

Hisobga qoʻyilmagan joyda yer soligʻini, mol-mulk soligʻini yoki suv resurslaridan foydalanganlik uchun soliqni toʻlash majburiyati oʻzida yuzaga kelgan soliq toʻlovchi tegishli yer uchastkasiga boʻlgan huquq davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan eʼtiboran yoxud mol-mulk soligʻi yoki suv resurslaridan foydalanganlik uchun soliq solish obyekti vujudga kelgan kundan eʼtiboran oʻn kun ichida soliq solish obyektlarini ular joylashgan yerda hisobga qoʻyish uchun davlat soliq xizmati organlariga qonun hujjatlarida belgilangan tartibda murojaat qilishi kerak.

Hisobga olinishi davlat soliq xizmati organlari tomonidan mustaqil ravishda amalga oshiriladigan soliq solinadigan obyektlar boʻyicha mol-mulk soligʻi va yer soligʻi toʻlovchisi boʻlgan jismoniy shaxslarga nisbatan ushbu moddaning uchinchi qismida koʻrsatilgan majburiyat tatbiq etilmaydi.

Ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan majburiyat, shuningdek:

benzin, dizel yoqilgʻisi va gazni oxirgi isteʼmolchiga realizatsiya qilishda toʻlanadigan aksiz soligʻining soliq toʻlovchilariga;

hududiy alohida boʻlinma joylashgan yeri boʻyicha xodimlar soni yigirma besh kishidan koʻp boʻlgan doimiy ish joyi yaratgan soliq agentiga tatbiq etiladi.

Ushbu modda beshinchi qismining ikkinchi xatboshisida koʻrsatilgan soliq toʻlovchi aksizosti mahsulotni realizatsiya qilish boshlangan paytdan boshlab oʻn kun ichida avtomobillarga yoqilgʻi quyish shoxobchasi joylashgan yerdagi soliq organiga aksiz soligʻi soliq toʻlovchisi sifatida hisobga qoʻyish uchun murojaat qilishi shart.

Ushbu modda beshinchi qismining uchinchi xatboshisida koʻrsatilgan soliq agenti alohida boʻlinma tashkil etilgan paytdan bir oy oʻtganidan keyin oʻn kun ichida alohida boʻlinma joylashgan yerdagi soliq organiga jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligʻi toʻlovchi soliq agenti sifatida hisobga qoʻyish uchun murojaat qilishi shart.

Soliq organi soliq toʻlovchiga ilgari berilgan soliq toʻlovchining identifikatsiya raqamiga muvofiq uni murojaat qilgan kunidan eʼtiboran uch ish kunidan kechiktirmay obyektning joylashgan yeri boʻyicha hisobga oladi.

Ushbu Kodeksning maqsadlari uchun soliq toʻlovchi toʻgʻrisidagi hisob maʼlumotlari deganda soliq toʻlovchi tomonidan soliq organlariga taqdim etilgan maʼlumotlar, shuningdek ushbu Kodeksning 133-moddasida nazarda tutilgan tartibda organlar, muassasalar va tashkilotlar tomonidan yuborilgan maʼlumotlar tushuniladi.

Yuridik shaxs toʻgʻrisidagi hisob maʼlumotlari tarkibiga quyidagilar kiradi, xususan:

1) soliq toʻlovchining identifikatsiya raqami;

2) toʻliq va qisqartirilgan nomi;

3) joylashgan yeri (pochta manzili);

4) tashkiliy-huquqiy shakli;

5) davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan sana, joyi va raqami;

6) ustav fondining (ustav kapitalining) miqdori — tijorat tashkilotlari uchun;

7) alohida boʻlinmalar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;

8) Oʻzbekiston Respublikasining rezidentlari boʻlgan ishtirokchilar soliq toʻlovchisining identifikatsiya raqami, chet ellik ishtirokchining mamlakati hamda har bir muassisning ustav fondidagi (ustav kapitalidagi) ulushi koʻrsatilgan holda ishtirokchilarning toʻliq tarkibi — tijorat tashkilotlari uchun.

Jismoniy shaxslar toʻgʻrisidagi hisob maʼlumotlari tarkibiga ularning quyidagi shaxsiy maʼlumotlari kiritiladi:

1) soliq toʻlovchining identifikatsiya raqami;

2) familiyasi, ismi, otasining ismi;

3) fuqaroligi;

4) jismoniy shaxsning shaxsiy identifikatsiya raqami — Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari uchun;

5) pasportining seriyasi va raqami, berilgan sanasi va joyi;

6) yashash joyi (manzili).

Yakka tartibdagi tadbirkorlar uchun hisob maʼlumotlari tarkibiga ushbu moddaning uchinchi qismida koʻrsatilgan maʼlumotlardan tashqari, quyidagilar ham kiritiladi:

1) davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan sana, joyi va raqami;

2) faoliyat turi;

3) faoliyat amalga oshiriladigan joy.

Soliq toʻlovchilar toʻgʻrisida hisob maʼlumotlarini yuritish, bu maʼlumotlarni uchinchi shaxslarga taqdim etish tartibi, shuningdek soliq toʻlovchilarning ayrim toifalari uchun maʼlumotlar tarkibini shakllantirishning oʻziga xos xususiyatlari Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi bilan kelishilgan holda belgilanadi.

Tadbirkorlik subyekti boʻlgan yuridik va jismoniy shaxslarni davlat roʻyxatidan oʻtkazishni amalga oshiruvchi organlar roʻyxatdan oʻtkazilgan joydagi soliq organiga ushbu shaxslar davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan eʼtiboran oʻn kundan kechirtirmay tegishli yuridik shaxslarning davlat reyestridan koʻchirmani, rahbar (rahbar vazifalarini bajaruvchi shaxs) toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni, jismoniy shaxsning shaxsiy identifikatsiya raqamini va uning pasport maʼlumotlarini topshirishi shart. Shuningdek mazkur organlar soliq organiga davlat reyestriga kiritilgan va tegishli shaxslarga taalluqli boʻlgan har qanday oʻzgartirishlar toʻgʻrisida bunday oʻzgartirishlar kiritilgan kundan eʼtiboran uch kundan kechiktirmay maʼlum qilishi shart.

Ichki ishlar organlari pasportlar berilganligi, shu jumladan yoʻqotilgan yoki amal qilish muddati oʻtgan pasportlar oʻrniga pasportlar berilganligi faktlari haqida, shuningdek bekor qilingan pasportlar toʻgʻrisida oʻzlari joylashgan yerdagi soliq organlariga har oyda maʼlum qilib borishi, shuningdek turar joyni ijaraga olish (ijaraga berish) shartnomasi, tekin foydalanishga berishga shartnomasi mavjud emasligi yoki soliq organlarida ijaraga olish (ijaraga berish) shartnomasining majburiy hisobga qoʻyilishiga rioya etilmaganligi boʻyicha aniqlangan faktlar toʻgʻrisida oʻzlari joylashgan yerdagi soliq organlariga uch kun ichida maʼlum qilishi shart.

Koʻchmas mulkka boʻlgan huquqni davlat roʻyxatidan oʻtkazuvchi organlar har yili 1-fevralgacha oʻzlari joylashgan yerdagi soliq organlariga tegishli hududda joylashgan yer uchastkasi va boshqa koʻchmas mulk, uning mulkdorlari (egalari) toʻgʻrisida 1-yanvar holatiga koʻra maʼlumot berishi, shuningdek yer uchastkasi va boshqa koʻchmas mulkka boʻlgan huquqlar yil davomida yuzaga kelganda — mazkur koʻchmas mulkka boʻlgan huquqlar davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan eʼtiboran oʻn kun ichida maʼlum qilishi shart.

Tabiiy resurslardan foydalanuvchilarni hisobga olishni va (yoki) ularni roʻyxatdan oʻtkazishni, shuningdek tabiiy resurslardan foydalanish bilan bogʻliq faoliyatni litsenziyalashni amalga oshiruvchi organlar tabiatdan foydalanish joyidagi soliq organlariga tegishli tarzda roʻyxatdan oʻtkazilgan (litsenziya, ruxsatnoma berilgan) kundan eʼtiboran oʻn kun ichida soliq solish obyekti boʻlgan bunday resurslardan foydalanishga doir huquqlar berish toʻgʻrisida maʼlum qilishi shart.

Suv resurslarini hisobga olishni amalga oshiruvchi organlar suvdan foydalanish yoki suvni isteʼmol qilish joyidagi soliq organlariga oʻtgan yil yakunlari boʻyicha oʻlchov asboblarisiz foydalanilgan suv hajmlari toʻgʻrisida 15-yanvardan kechiktirmay xabar qilishi shart.

Litsenziyalar va (yoki) boshqa ruxsat etuvchi hujjatlarni beradigan organlar mazkur hujjatlar berilgan shaxslar joylashgan yerdagi soliq organiga shunday hujjatlar berilganligi, bekor qilinganligi, toʻxtatib turilganligi yoki ularning amal qilishi tugatilganligi toʻgʻrisida tegishli hodisa roʻy bergan kundan eʼtiboran oʻn kun ichida maʼlum qilishi shart.

Chet el yuridik shaxslarining vakolatxonalarini akkreditatsiyadan oʻtkazishni amalga oshiruvchi organlar hamda tashkilotlar chet el yuridik shaxslarining vakolatxonalari akkreditatsiyadan oʻtkazilganligi (akkreditatsiyadan mahrum etilganligi) toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni vakolatxona joylashgan yerdagi soliq organiga tegishli hodisa roʻy bergan kundan eʼtiboran oʻn kun ichida maʼlum qilishi shart.

Xalqaro tashkilotlarning hamda chet el notijorat nohukumat tashkilotlarining vakolatxonalari reyestrini yuritish vakolatiga ega boʻlgan organ mazkur reyestrga tegishli tarzda kiritilganlik (reyestrdagi oʻzgartirishlar) toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni akkreditatsiyadan oʻtkazilgan (akkreditatsiyadan mahrum etilgan) yoki mazkur reyestrga maʼlumotlar (oʻzgartirishlar) kiritilgan kundan eʼtiboran oʻn kun ichida vakolatxona joylashgan yerdagi soliq organiga xabar qilishi shart.

Vasiylik va homiylik organlari mol-mulk mulkdorlari (egalari) boʻlgan jismoniy shaxslarga nisbatan vasiylik, homiylik hamda mol-mulk boshqaruvi belgilanganligi toʻgʻrisida, shu jumladan mol-mulk mulkdori (egasi) boʻlgan bolaning vasiy oilaga topshirilganligi haqida, shu jumladan mazkur vasiylik, homiylik va mol-mulk boshqaruvi bilan bogʻliq keyingi oʻzgartirishlar toʻgʻrisida tegishli qaror qabul qilingan kundan eʼtiboran oʻn kun ichida oʻzlari joylashgan yerdagi soliq organlariga maʼlum qilishi shart.

Notarial harakatlarni amalga oshirishga vakolatli boʻlgan organlar (muassasalar) koʻchmas mulk oldi-sotdi shartnomalari, mol-mulk ijarasi shartnomalari tasdiqlanganligi va ijara haqi miqdori, merosga egalik qilish huquqi toʻgʻrisidagi guvohnomalar berilganligi hamda hadya etish shartnomalari notarial tarzda tasdiqlanganligi haqidagi maʼlumotlarni tegishli tarzda notarial tasdiqlangan kundan eʼtiboran besh kundan kechiktirmay oʻzlari joylashgan yerdagi soliq organlariga maʼlum qilishi shart. Bunda hadya etish shartnomalari tasdiqlanganligi toʻgʻrisida taqdim etilayotgan axborot hadya qiluvchi va hadya oluvchi shaxs oʻrtasidagi qarindoshlik darajasi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olishi kerak.

Chet ellik fuqarolarga yoki fuqaroligi boʻlmagan shaxslarga ishlash uchun ruxsatnomalar yoki patentlar berishni amalga oshiruvchi organlar chet ellik fuqarolar yoxud fuqaroligi boʻlmagan shaxslar turgan joyi boʻyicha migratsiya hisobiga qoʻyilganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni xabar qilishi shart. Bunday maʼlumotlar soliq organlarida hisobda turmagan va oʻziga nisbatan ishlash uchun ruxsatnomani yoki patentni rasmiylashtirish uchun hujjatlar koʻrib chiqishga qabul qilingan chet ellik fuqarolar hamda fuqaroligi boʻlmagan shaxslarga nisbatan taqdim etiladi. Mazkur organlar belgilangan hujjatlar qabul qilingan kundan keyin keladigan kundan kechiktirmay ushbu maʼlumotlarni oʻzlari joylashgan yerdagi soliq organlariga xabar qiladi.

Qimmatli qogʻozlarning markaziy depozitariysi har oyda, hisobot oyidan keyingi oyning oʻninchi kunidan kechiktirmay Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasiga oʻzi va investitsiya vositachilari tomonidan roʻyxatga olingan aksiyalarga doir bitimlar toʻgʻrisidagi axborotni taqdim etishi shart.

Bojxona organlari har oyda soliq organlariga:

eksport-import operatsiyalari toʻgʻrisidagi, shuningdek tovarlarni olib oʻtish, shu jumladan Oʻzbekiston Respublikasining bojxona chegarasi orqali elektron tijorat shaklida amalga oshirilgan tovarlarni olib oʻtish haqidagi;

Oʻzbekiston Respublikasi norezidentlari tomonidan Oʻzbekiston Respublikasining bojxona omborlarida tovarlar saqlanayotganligi faktlari toʻgʻrisidagi axborotni taqdim etishi shart.

Internet jahon axborot tarmogʻi milliy segmentining domen nomlari tizimini belgilovchi organ soliq organlariga tegishli maʼlumotlar bazasiga ulanish uchun dasturiy mahsulotlarni taqdim etish orqali domen nomlarining maʼmurlari toʻgʻrisidagi axborotlarga kirish huquqini beradi.

Soliq organlariga ushbu moddada nazarda tutilgan, qogʻozda yoki elektron shaklda taqdim etiladigan maʼlumotlarning shakllari, shuningdek shakllarni toʻldirish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan tasdiqlanadi.

Maʼlumotlarni soliq organlariga elektron shaklda taqdim etish tartibi oʻzaro hamkorlik qiluvchi taraflarning kelishuvi bilan belgilanadi.

Ushbu moddada koʻrsatilgan maʼlumotlar soliq organlariga bepul taqdim etiladi.

Ushbu moddada nazarda tutilgan maʼlumotlar ushbu moddada belgilangan organlar, muassasalar, tashkilotlar yoki notarial harakatlarni amalga oshirish vakolatiga ega boʻlgan mansabdor shaxslar tomonidan soliq organlarining soʻrovlariga binoan soʻrov olingan kundan eʼtiboran besh kun ichida taqdim etiladi.

Bank har qanday yuridik yoki jismoniy shaxsning (bundan buyon ushbu moddada mijoz deb yuritiladi) hisobvaragʻi yoki omonati (depoziti) ochilganligi (yopilganligi), hisobvaragʻi yoki omonati (depoziti) rekvizitlarining oʻzgartirilganligi toʻgʻrisidagi axborotni tegishli hodisa roʻy bergan kundan eʼtiboran uch kun ichida elektron shaklda, oʻzi joylashgan yerdagi soliq organiga maʼlum qilishi shart.

Bank tomonidan ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan axborotni maʼlum qilish tartibi va shakllari Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi bilan kelishilgan holda Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan belgilanadi.

Soliq organining bank mijoziga nisbatan axborot taqdim etish toʻgʻrisidagi soʻroviga binoan bank yozma soʻrov olingan kundan eʼtiboran uch kun ichida soliq organlariga quyidagilarni berishi shart:

1) mijozning bankda hisobvaraqlari va omonatlari (depozitlari) mavjudligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni;

2) mijozning hisobvaraqlari va omonatlaridagi (depozitlaridagi) pul mablagʻlarining qoldiqlari haqidagi maʼlumotlarni;

3) mijozning hisobvaraqlaridagi operatsiyalarga hamda omonatlariga (depozitlariga) doir koʻchirmalarni;

4) soliq toʻlovchining soliq majburiyatlarini bajarishi bilan bogʻliq boshqa maʼlumotlarni.

Ushbu moddaning uchinchi qismida nazarda tutilgan axborot, Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarida nazarda tutilgan hollarda chet davlat vakolatli organining soʻrovi asosida ham soliq organlari tomonidan bankdan soʻrab olinishi mumkin.

Soliq organi tomonidan bankka soʻrov yuborish va banklar tomonidan soliq organlarining soʻrovlariga binoan axborot taqdim etish shakli hamda tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi va Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan belgilanadi.

Vakolatli organlarning soliq toʻlovchilar va soliq agentlari tomonidan soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga rioya etilishi ustidan nazorat qilishga doir faoliyati soliq nazoratidir.

Soliq nazorati maqsadida ushbu Kodeksning 133-moddasida koʻrsatilgan davlat organlari, muassasalari, tashkilotlar va mansabdor shaxslar soliq toʻlovchilarni soliq boʻyicha hisobga olish uchun zarur boʻlgan maʼlumotlarni ushbu Kodeksda belgilangan tartibda soliq organlariga taqdim etishi shart.

Soliq nazorati maqsadida banklar ushbu Kodeksning 134-moddasida oʻz zimmasiga yuklatilgan majburiyatlarni bajaradi.

Soliq, bojxona organlari va boshqa vakolatli organlar, prokuratura organlari hamda tergov organlari soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari buzilishlari, oʻzlari olib borayotgan soliq tekshiruvlari haqidagi oʻzida mavjud materiallar toʻgʻrisida bir-birini xabardor qiladi. Shuningdek mazkur organlar oʻz zimmasiga yuklatilgan vazifalarni bajarish maqsadida boshqa zarur axborot bilan almashishni amalga oshiradi. Bunday xabardor qilish tartibi mazkur organlar oʻrtasidagi kelishuvlar bilan belgilanadi.

Soliq toʻlovchi (soliq agenti) toʻgʻrisida qonun hujjatlari talablarini buzgan holda olingan hujjatlar yoki boshqa axborot ushbu shaxsni soliqqa oid huquqbuzarlikni sodir etganlik uchun javobgarlikka tortishga asos boʻlib xizmat qilishi mumkin emas.

Soliq nazorati materiallari Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan belgilangan tartibda soliq toʻlovchi hisobda turgan joydagi soliq organida tekshiruv tugagan kundan keyingi ish kunidan kechiktirmay roʻyxatdan oʻtkazilishi kerak.

Soliq organlari soliq nazoratini:

1) soliq tekshiruvlari;

2) soliq monitoringi shaklida amalga oshiradi.

Bojxona organlari tovarlarning Oʻzbekiston Respublikasining bojxona chegarasi orqali olib oʻtilishi munosabati bilan toʻlanishi lozim boʻlgan soliqlarga nisbatan oʻz vakolatlari doirasida ushbu Kodeksga va bojxona toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq soliq nazoratini amalga oshiradi.

Soliq tekshiruvlari soliq toʻlovchilar, yigʻimlarni toʻlovchilar va soliq agentlari tomonidan soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga rioya etilishi ustidan nazorat qilish maqsadida oʻtkaziladi.

Soliq tekshiruvi soliq toʻlovchi toʻgʻrisida soliq organlarida mavjud boʻlgan maʼlumotlarni oʻrganish va tahlil qilish asosida amalga oshiriladi.

Soliq organlari soliq tekshiruvlarining quyidagi turlarini oʻtkazadi:

1) kameral soliq tekshiruvi;

2) sayyor soliq tekshiruvi;

3) soliq auditi;

Kameral soliq tekshiruvi soliq toʻlovchi (soliq agenti) tomonidan taqdim etilgan soliq hisobotini, moliyaviy hisobotni, shuningdek soliq toʻlovchining faoliyati toʻgʻrisida soliq organida mavjud boʻlgan boshqa hujjatlar hamda maʼlumotlarni tahlil qilish asosida soliq organi tomonidan oʻtkaziladi.

Kameral soliq tekshiruvi soliq organi rahbarining (rahbari oʻrinbosarining) buyrugʻi asosida oʻtkaziladi. Buyruqda soliq toʻlovchining nomi va identifikatsiya raqami, tekshiruvchi shaxslarning familiyasi, ismi, otasining ismi va lavozimi, tekshiruvni oʻtkazish muddatlari, tekshirilayotgan davr, tekshirilayotgan soliqlar va yigʻimlarning turlari koʻrsatiladi.

Kameral soliq tekshiruvi ushbu Kodeksning 88-moddasida belgilangan daʼvo muddati oʻtmagan soliq davrlariga nisbatan oʻtkazilishi mumkin.

Kameral soliq tekshiruvi jarayonida soliq organi soliq toʻlovchidan (soliq agentidan, uchinchi shaxsdan) hisobga olish hujjatlarini, taqdim etilgan soliq hisobotiga va hisobga olish hujjatlariga doir tushuntirishlarni, shuningdek soliq hamda yigʻimlarni hisoblab chiqarish va toʻlash bilan bogʻliq boshqa axborotni ushbu Kodeksda nazarda tutilgan tartibda soʻrab olishi mumkin.

Soʻralgan hujjatlar va tushuntirishlar soliq organiga tegishli soʻrov olingan kundan eʼtiboran besh kun ichida taqdim etilishi kerak. Soʻralgan hujjatlarni taqdim etish muddati soliq toʻlovchining hujjatlar taqdim etish uchun sabablari va zarur boʻlgan muddatlari koʻrsatilgan arizasiga koʻra soliq organi tomonidan uzaytirilishi mumkin.

Agar soliq toʻlovchi kameral soliq tekshiruvi tugaguniga qadar ushbu Kodeksning 83-moddasida nazarda tutilgan tartibda hisoblab chiqarilgan soliq summasi oʻzgartirilgan aniqlashtirilgan soliq hisobotini taqdim etsa, kameral soliq tekshiruvi taqdim etilgan aniqlashtirilgan soliq hisobotini hisobga olgan holda oʻtkaziladi.

Agar oʻtkazilgan kameral soliq tekshiruvi yakuni bilan taqdim etilgan soliq hisobotida tafovutlar va (yoki) xatolar aniqlangan boʻlsa, soliq organi soliq toʻlovchiga ushbu Kodeksda belgilangan tartibda soliq hisobotlariga tuzatishlar kiritish talabnomasini yuboradi.

Soliq hisobotiga tuzatishlar kiritish haqida talabnoma yuborilgan sana kameral soliq tekshiruvi tugatilgan sana hisoblanadi. Agar oʻrganish va tahlil qilish yakunlariga koʻra tafovutlar va (yoki) xatolar aniqlanmagan boʻlsa ham kameral soliq tekshiruvi yakunlangan hisoblanadi.

Soliq toʻlovchi tuzatishlar kiritish toʻgʻrisidagi talabnoma olingan kundan eʼtiboran oʻn kunlik muddatda tegishli soliqlar va yigʻimlar boʻyicha aniqlashtirilgan soliq hisobotini yoxud tasdiqlovchi hujjatlarni taqdim etgan holda aniqlangan tafovutlarning asosnomasini ushbu Kodeksda belgilangan tartibda taqdim etishi shart.

Soliq toʻlovchi soliq organining tegishli talabnomasida koʻrsatilgan, aniqlangan tafovutlarning asosnomasi sifatida soliq maslahatchilari tashkilotining xulosasini taqdim etishga haqli. Soliq toʻlovchining nomidan bunday asosnomani soliq maslahatchilari tashkiloti soliq toʻlovchi bilan tuzilgan shartnoma asosida mustaqil ravishda taqdim etishi mumkin.

Soliq toʻlovchining taqdim etgan asosnomasi tegishli hujjatlar (asosnomalar) olingan kundan eʼtiboran oʻn besh kun ichida soliq organining rahbari (rahbari oʻrinbosari) tomonidan koʻrib chiqiladi.

Aniqlangan tafovutlar boʻyicha taqdim etilgan asosnomalariga toʻliq yoki qisman rozilik berilgan taqdirda, soliq organi ilgari yuborilgan talabnoma bekor qilinganligi toʻgʻrisidagi bildirish xatini yoxud soliq hisobotiga tuzatishlar kiritish toʻgʻrisidagi aniqlashtirilgan talabnomani soliq toʻlovchiga yuboradi.

Agar soliq toʻlovchi aniqlashtirilgan soliq hisobotini taqdim etmasa (shu jumladan aniqlashtirilgan talabnomadan keyin), yoxud aniqlangan tafovutlar boʻyicha asosnomalarni taqdim etmasa, yoki u taqdim etgan asosnomalar yetarli emas deb topilsa, soliq organi soliq toʻlovchiga soliq auditini tayinlashga haqli.

Agar soliq (hisobot) davri uchun soliq monitoringi oʻtkazilayotgan boʻlsa, bunday davr uchun kameral soliq tekshiruvi oʻtkazilmaydi. Mazkur qoida soliq monitoringi muddatidan oldin tugatilganda qoʻllanilmaydi.

Ushbu moddada nazarda tutilgan qoidalar, agar ushbu Kodeksda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, zimmasiga soliq hisobotini taqdim etish boʻyicha majburiyat yuklatilgan soliq agentlarining va boshqa shaxslarning kameral soliq tekshiruvlariga nisbatan ham tatbiq etiladi.

Qoʻshilgan qiymat soligʻi summasini qoplashga nisbatan kameral soliq tekshiruvi soliq toʻlovchi tomonidan qoʻshilgan qiymat soligʻining summasini qaytarish uchun ariza taqdim etilgan kundan eʼtiboran oltmish kun ichida soliq organining buyrugʻisiz, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan belgilangan tartibda amalga oshiriladi. Qoʻshilgan qiymat soligʻi summasini qoplashga nisbatan kameral soliq tekshiruvi natijalariga koʻra soliq hisobotiga oʻzgartishlar kiritish haqidagi talabnoma yozib berilmaydi.

Qoʻshilgan qiymat soligʻi summasini qoplashga nisbatan kameral soliq tekshiruvi natijalariga koʻra soliq organlari ushbu summani qoplash toʻgʻrisidagi qaror yoxud ularni qoplashni rad etish (toʻliq yoki qisman) toʻgʻrisidagi asoslantirilgan qaror qabul qiladi.

Kameral soliq tekshiruvi oʻtkazish toʻgʻrisidagi nizomni Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tasdiqlaydi.

Soliq toʻlovchilarning soliqlar va yigʻimlarni hisoblab chiqarish hamda toʻlash sohasidagi ayrim majburiyatlarini, shuningdek soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida belgilangan boshqa majburiyatlarini bajarilishini tekshirish sayyor soliq tekshiruvidir.

Sayyor soliq tekshiruvi chogʻida hisobga olish hujjatlarining, tovar-moddiy qimmatliklar va pul mablagʻlari harakatining, shuningdek soliq toʻlovchining faoliyati bilan bogʻliq boʻlgan boshqa axborotning tahlili oʻtkaziladi.

Sayyor soliq tekshiruvlarini oʻtkazish chogʻida soliq organlari profilaktika tadbirlarini va xronometraj kuzatuvlarini amalga oshirishga, nazorat-kassa texnikasi va toʻlov terminallari qoʻllanilishini tekshirishga va soliq nazoratining boshqa tadbirlarini oʻtkazishga haqli.

Sayyor soliq tekshiruvi soliq organi rahbarining (rahbari oʻrinbosarining) buyrugʻi asosida oʻtkaziladi. Buyruqda soliq toʻlovchining nomi, tekshiruvchi shaxslarning familiyasi, ismi, otasining ismi hamda lavozimi, tekshiruvlarni oʻtkazish muddatlari va maqsadi koʻrsatiladi.

Sayyor soliq tekshiruvi oʻn kundan koʻp boʻlmagan muddatda oʻtkaziladi.

Sayyor soliq tekshiruvini tayinlash toʻgʻrisidagi buyruqda koʻrsatilgan sana ushbu tekshiruvni oʻtkazish muddatining boshlanishi deb hisoblanadi.

Soliq toʻlovchiga sayyor soliq tekshiruvi dalolatnomasini topshirilgan kun sayyor soliq tekshiruvi muddatining tugashi deb hisoblanadi.

Sayyor soliq tekshiruvi natijalariga koʻra soliq organlari tomonidan soliqlar va yigʻimlarni hisoblash amalga oshirilmaydi.

Sayyor soliq tekshiruvi oʻtkazish toʻgʻrisidagi nizomni Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tasdiqlaydi.

Muayyan davr uchun soliqlar va yigʻimlarni hisoblab chiqarish hamda toʻlashning toʻgʻriligini tekshirish soliq auditidir.

Soliq auditi soliq toʻlovchilarning (soliq agentlarining) yuqori darajadagi tavakkalchilik toifasiga mansub soliq toʻlovchiga (soliq agentiga) nisbatan oʻtkaziladi.

Soliq organlari soliq auditi oʻtkazilishi boshlanishidan kamida oʻttiz kalendar kun oldin soliq toʻlovchiga soliq auditi oʻtkazilishi toʻgʻrisida xabarnoma yuboradi.

Xabarnomada soliq auditining boshlanish sanasi, tekshirilishi lozim boʻlgan masalalarning roʻyxati, zarur hujjatlarning dastlabki roʻyxati, shuningdek soliq auditini oʻtkazish uchun zarur boʻlgan boshqa maʼlumotlar koʻrsatiladi.

Agar soliqlarni toʻlashdan boʻyin tovlash belgilari mavjud boʻlsa, soliq organi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi bilan kelishgan holda soliq toʻlovchini oldindan xabardor etmasdan soliq auditini boshlashga haqlidir.

Yirik soliq toʻlovchilar toifasiga mansub boʻlgan soliq toʻlovchilarning soliq auditi Yirik soliq toʻlovchilar boʻyicha hududlararo davlat soliq inspeksiyasi tomonidan inspeksiya boshligʻining (inspeksiya boshligʻi oʻrinbosarining) buyrugʻi asosida amalga oshiriladi.

Soliq auditida ishtirok etish uchun boshqa soliq organlarining mansabdor shaxslari jalb etilishi mumkin.

Soliq organi rahbarining (rahbari oʻrinbosarining) soliq auditini oʻtkazish toʻgʻrisidagi buyrugʻida tekshiriladigan soliq toʻlovchining nomi va identifikatsiya raqami, tekshiruvchi shaxslarning familiyasi, ismi, otasining ismi hamda lavozimi, soliq auditini oʻtkazish muddatlari va maqsadi koʻrsatiladi.

Soliq organi rahbarining (rahbari oʻrinbosarining) soliq auditini oʻtkazish toʻgʻrisidagi buyrugʻi bilan uni oʻtkazish dasturi ham tasdiqlanadi.

Ushbu Kodeksning 143-moddasida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, soliq auditi faqat ushbu Kodeksning 88-moddasida belgilangan daʼvo qilish muddati oʻtmagan oxirgi soliq auditidan keyingi davrni qamrab olishi mumkin.

Soliq toʻlovchi ixtiyoriy ravishda tugatilayotganda soliq auditi, soliq toʻlovchining bevosita soliq auditi oʻtkazilayotgan yildan oldingi uch yildan koʻp boʻlmagan faoliyatini qamrab olishi mumkin.

Soliq auditi oʻtkazilayotgan davrda tekshirilayotgan davrning soliq hisobotiga soliq toʻlovchi tomonidan oʻzgartishlar va qoʻshimchalar kiritilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

Soliq auditi oʻtkazish toʻgʻrisidagi nizomni Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tasdiqlaydi.

Agar ushbu Kodeksning 142-moddasida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, soliq auditi oʻttiz kundan ortiq davom etishi mumkin emas.

Soliq auditini oʻtkazish muddati soliq toʻlovchiga (soliq agentiga) soliq auditini tayinlash toʻgʻrisidagi buyruq topshirilgan kunda boshlanadi.

Agar ushbu moddada boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, soliq auditini oʻtkazish muddati ikki oygacha, alohida hollarda esa — uch oygacha uzaytirilishi mumkin.

Soliq auditini oʻtkazish muddatini uzaytirish asoslari va tartibini Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi belgilaydi.

Soliq organining rahbari (rahbar oʻrinbosari) soliq auditi oʻtkazilishini quyidagilar uchun ham uzaytirishga haqli:

1) ushbu Kodeksning 146-moddasi birinchi qismiga muvofiq hujjatlarni (axborotni) talab qilib olish;

2) chet el davlat organlaridan Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari doirasida axborot olish;

3) ekspertizalar oʻtkazish;

4) chet tilida taqdim etilgan hujjatlarni tarjima qilish.

Soliq auditi muddatini ushbu moddaning uchinchi qismi 1-bandida koʻrsatilgan asos boʻyicha uzaytirishga hujjatlar talab qilinayotgan har bir shaxs boʻyicha koʻpi bilan bir marta yoʻl qoʻyiladi.

Soliq auditi muddatini uzaytirish soliq tekshiruvini oʻtkazayotgan soliq organi rahbarining (rahbari oʻrinbosarining) tegishli buyrugʻi bilan rasmiylashtiriladi.

Soliq auditining umumiy muddati olti oydan oshishi mumkin emas.

Soliq auditini oʻtkazish muddati oʻtkazilgan soliq auditi toʻgʻrisida dalolatnoma tuzilgan (imzolangan) kunda tugaydi.

Soliq organlari soliq toʻlovchining aynan bitta davr uchun aynan bir xil soliqlar boʻyicha bir martadan ortiq soliq auditini oʻtkazishga haqli emas, bundan soliq auditini oʻtkazish chogʻida soliq organiga maʼlum boʻlmagan yangi holatlar aniqlangan hollar mustasno. Yangi holatlar aniqlangan taqdirda soliq organi takroriy soliq auditini tayinlashga haqli.

Bevosita soliq tekshiruvini oʻtkazuvchi soliq organlari mansabdor shaxslarining tekshirilayotgan shaxsning hududiga yoki binosiga kirishi ushbu mansabdor shaxslar tomonidan xizmat guvohnomalari va soliq organi rahbarining (rahbari oʻrinbosarining) ushbu shaxsning soliq tekshiruvini oʻtkazish toʻgʻrisidagi buyrugʻi (qarori) taqdim etilgan taqdirda amalga oshiriladi.

Soliq organlarining bevosita soliq tekshiruvini oʻtkazuvchi mansabdor shaxslari koʻrsatilgan obyektlar toʻgʻrisidagi aniq maʼlumotlarning tekshirilayotgan shaxs tomonidan taqdim etilgan hujjatlarga asoslangan maʼlumotlarga muvofiqligini aniqlash maqsadida tekshirilayotgan shaxsning tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish uchun foydalaniladigan hududlarini yoki binosini yoxud soliq solish obyektlarini koʻzdan kechirishni oʻtkazishi mumkin.

Soliq organlarining soliq tekshiruvini oʻtkazuvchi mansabdor shaxslariga mazkur hududlarga yoki binolarga (bundan turar-joy binolari mustasno) kirishiga toʻsqinlik qilingan taqdirda soliq organining mansabdor shaxsi oʻzi va tekshirilayotgan shaxs tomonidan imzolanadigan dalolatnomani tuzadi. Bunday dalolatnoma asosida soliq organi tekshirilayotgan shaxs toʻgʻrisida oʻzida mavjud boʻlgan maʼlumotlar yoki xuddi shunday soliq toʻlovchilar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar asosida toʻlanishi lozim boʻlgan soliq summasini mustaqil tarzda aniqlashga haqli. Tekshirilayotgan shaxs koʻrsatilgan dalolatnomani imzolashni rad etgan taqdirda mazkur dalolatnomaga tegishli qayd kiritiladi.

Soliq tekshiruvini oʻtkazuvchi soliq organlari mansabdor shaxslarining turar-joy binolariga ularda yashovchi jismoniy shaxslarning xoxishiga qaramay yoki xoxishiga qarshi qonunda yoki sudning qarori asosida belgilangan hollardan boshqacha tarzda kirishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

Soliq organining soliq tekshiruvini oʻtkazuvchi mansabdor shaxslari tekshiruvning toʻliqligi uchun ahamiyatga ega boʻlgan holatlarni aniqlashtirish maqsadida tekshirilayotgan shaxsning hududlari va binolarini, shuningdek hujjatlar va buyumlarni koʻzdan kechirishni amalga oshirishga haqli.

Agar hujjatlar va buyumlar soliq organining mansabdor shaxsi tomonidan soliq nazoratini amalga oshirish yuzasidan ilgari bajarilgan harakatlar natijasida yoki ushbu buyumlar egasi ularni koʻzdan kechirishni amalga oshirishga rozi boʻlgan taqdirda olingan boʻlsa, ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilmagan hollarda hujjatlar va buyumlarni koʻzdan kechirishga yoʻl qoʻyiladi.

Koʻzdan kechirish xolislar ishtirokida oʻtkaziladi.

Koʻzdan kechirish oʻtkazilayotganda tekshirilayotgan shaxs yoki uning vakili, shuningdek mutaxassislar ishtirok etishga haqlidir.

Zarur boʻlgan hollarda, koʻzdan kechirish chogʻida fotosuratga olish va videoyozuvga tushirish amalga oshiriladi, hujjatlardan koʻchirma nusxalar olinadi yoki koʻzdan kechirish bilan bogʻliq boshqa harakatlar bajariladi.

Koʻzdan kechirish oʻtkazilganligi toʻgʻrisida bayonnoma tuziladi.

Soliq organining soliq tekshiruvini oʻtkazayotgan mansabdor shaxsi tekshirilayotgan shaxsdan tekshiruv uchun zarur boʻlgan hujjatlarni talab qilib olishga haqli.

Hujjatlar taqdim etish toʻgʻrisidagi talabnoma tekshirilayotgan shaxsga (uning qonuniy yoki vakolatli vakiliga) shaxsan imzo qoʻydirgan holda topshiriladi. Agar hujjatlarni taqdim etish toʻgʻrisidagi talabnomani mazkur usulda topshirish imkoni boʻlmasa, u ushbu Kodeks 19-moddasining ikkinchi qismida belgilangan tartibda yuboriladi.

Talab qilib olinadigan hujjatlar soliq organiga shaxsan yoki vakil orqali taqdim etilishi, pochta orqali buyurtma xat bilan yuborilishi yoxud telekommunikatsiya aloqa tarmoqlari yoki soliq toʻlovchining shaxsiy kabineti orqali elektron shaklda topshirilishi mumkin.

Hujjatlarni qogʻozda taqdim etish tekshirilayotgan shaxs tomonidan tasdiqlangan koʻchirma nusxalar shaklida amalga oshiriladi. Agar qonun hujjatlarida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, soliq organiga (mansabdor shaxsga) taqdim etiladigan hujjatlarning koʻchirma nusxalarini notarial tarzda tasdiqlashni talab qilishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Hisobga olish hujjatlari elektron shaklda tuzilgan taqdirda soliq toʻlovchi (soliq agenti) soliq tekshiruvi chogʻida soliq organlari mansabdor shaxslarining talabiga koʻra bunday hujjatlarning qogʻozdagi koʻchirma nusxalarini taqdim etishi shart, bundan elektron hisobvaraq-fakturalarning axborot tizimida roʻyxatga olingan hisobvaraq-fakturalar mustasno.

Zarur boʻlgan taqdirda soliq organi hujjatlarning asl nusxalari bilan tanishishga haqli.

Soliq tekshiruvi davomida talab qilib olingan hujjatlar tegishli talabnoma olingan kundan eʼtiboran besh kun ichida taqdim etiladi. Agar tekshirilayotgan shaxs talab qilinayotgan hujjatlarni belgilangan muddat ichida taqdim etish imkoniga ega boʻlmasa, u tekshiruvchi mansabdor shaxslarni bu haqda yozma ravishda xabardor qiladi.

Soliq toʻlovchi talab qilinadigan hujjatlarni koʻrsatilgan muddatlarda taqdim etishning imkoni yoʻqligi toʻgʻrisidagi, talab qilib olinayotgan hujjatlarni taqdim etish imkoni boʻlmagan sabablar koʻrsatilgan yozma shakldagi xabarnomani hujjatlar taqdim etish haqidagi talabnoma olingan kundan keyingi kun davomida yuborishi kerak. Xabarnomada soliq toʻlovchi talab qilingan hujjatlarni taqdim eta olishi mumkin boʻlgan muddatlar koʻrsatilishi lozim.

Soliq organining rahbari (rahbar oʻrinbosari) soliq toʻlovchidan xabarnomani olgan kundan eʼtiboran ikki kun ichida ushbu xabarnoma asosida hujjatlarni taqdim etish muddatlarini uzaytirish yoki muddatlarni uzaytirishni rad etishga haqli boʻlib, bu haqda alohida qaror chiqaradi.

Tekshirilayotgan shaxsning talab qilinayotgan hujjatlarni taqdim etishni rad etganligi soliq organining mansabdor shaxsi tomonidan tuziladigan bayonnomada qayd etiladi. Bayonnoma soliq organining mansabdor shaxsi va tekshirilayotgan shaxs tomonidan imzolanadi. Tekshirilayotgan shaxs bayonnomani imzolashni rad etgan taqdirda bu haqda tegishli qayd kiritiladi. Koʻrsatilgan hujjatlarni taqdim etish soliq toʻlovchi tomonidan rad etilganligi yoki belgilangan muddatlarda taqdim etilmaganligi ushbu hujjatlarni ushbu Kodeksning 148-moddasida nazarda tutilgan tartibda olib qoʻyish uchun asos boʻladi.

Soliq tekshiruvi va soliq nazoratining boshqa tadbirlari jarayonida soliq organlari tekshirilayotgan shaxsning kameral yoki sayyor soliq tekshiruvlari oʻtkazilganda soliq organlariga ilgari taqdim etilgan hujjatlarni, shuningdek soliq monitoringini oʻtkazish jarayonida tasdiqlangan koʻchirma nusxalar shaklida taqdim etilgan hujjatlarni tekshirilayotgan shaxsdan talab qilib olishga haqli emas. Agar hujjatlar ilgari soliq organiga asl nusxalar tarzida taqdim etilib, keyinchalik tekshirilayotgan shaxsga qaytarilgan boʻlsa, shuningdek soliq organiga taqdim etilib, bartaraf etib boʻlmaydigan kuch holatlari oqibatida yoʻqotilgan taqdirda, hujjatlar tekshirilayotgan shaxsdan qayta talab qilib olinishi mumkin.

Soliq organining soliq tekshiruvini oʻtkazayotgan mansabdor shaxsi tekshirilayotgan soliq toʻlovchining faoliyatiga taalluqli hujjatlarga (axborotga) ega boʻlgan kontragentdan yoki boshqa shaxslardan ushbu hujjatlarni (axborotni) talab qilib olishga haqli.

Tekshirilayotgan soliq toʻlovchining (soliq agentining) faoliyatiga taalluqli hujjatlarni (axborotni) talab qilib olish soliq organi rahbarining (rahbari oʻrinbosarining) soliq nazoratining qoʻshimcha tadbirlarini tayinlash toʻgʻrisidagi qarori asosida soliq tekshiruvi materiallarini koʻrib chiqish chogʻida ham amalga oshirilishi mumkin.

Soliq tekshiruvlarini yoki soliq nazoratining boshqa tadbirlarini amalga oshiruvchi soliq organi tekshirilayotgan soliq toʻlovchining faoliyatiga taalluqli hujjatlarni (axborotni) talab qilib olish toʻgʻrisidagi topshiriqnomani mazkur hujjatlar (axborot) talab qilib olinishi kerak boʻlgan shaxsning hisobda turgan joyidagi soliq organiga yuboradi. Bunda topshiriqnomada soliq nazoratining qaysi tadbirini oʻtkazish chogʻida hujjatlar (axborot) taqdim etish zarurati yuzaga kelganligi koʻrsatiladi, muayyan bitimga taalluqli axborot talab qilib olinayotganda esa ushbu bitimni identifikatsiyalash imkonini beruvchi maʼlumotlar koʻrsatiladi.

Topshiriqnoma olingan kundan eʼtiboran uch kun ichida hujjatlar (axborot) qaysi shaxsdan talab qilib olinayotgan boʻlsa, oʻsha shaxsning hisobda turgan joyidagi soliq organi ushbu shaxsga hujjatlarni (axborotni) taqdim etish toʻgʻrisida talabnoma yuboradi.

Talabnomaga hujjatlarni (axborotni) talab qilib olish toʻgʻrisidagi topshiriqnomaning koʻchirma nusxasi ilova qilinadi.

Hujjatlarni (axborotni) taqdim etish toʻgʻrisidagi talabnomani olgan shaxs talabnoma olingan kundan eʼtiboran besh kun ichida uni bajaradi yoki talab qilib olinayotgan hujjatlarga (axborotga) ega emasligini oʻsha muddatda xabar qiladi. Agar talab etiladigan hujjatlarni (axborotni) mazkur muddatda taqdim etish imkoni boʻlmasa, soliq organi hujjatlar qaysi shaxsdan talab qilib olingan boʻlsa oʻsha shaxsning iltimosnomasiga koʻra ushbu hujjatlarni (axborotni) taqdim etish muddatini uzaytirishga haqli.

Talab etiladigan hujjatlar ushbu Kodeks 146-moddasining uchinchi — beshinchi va oʻn birinchi qismlarida nazarda tutilgan qoidalar hisobga olingan holda taqdim etiladi.

Hujjatlarni (axborotni) talab qilib olishning ushbu moddada nazarda tutilgan tartibi soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining ishtirokchilariga taalluqli hujjatlarni (axborotni) talab qilib olishda ham qoʻllaniladi.

Hujjatlarni (axborotni) talab qilib olishning ushbu moddada nazarda tutilgan tartibi soliq agentlariga tegishli boʻlgan hujjatlar va axborotni talab qilib olishda ham qoʻllaniladi.

Hujjatlarni (axborotni) taqdim etish toʻgʻrisidagi talabnomani olgan shaxs ushbu moddaning qoidalariga muvofiq boʻlmagan talabnoma boʻyicha hujjatlarni (axborotni) taqdim etishni rad etishga haqli.

Hujjatlar va buyumlarni olib qoʻyish soliq organining soliq tekshiruvini oʻtkazayotgan mansabdor shaxsining asoslantirilgan qarori asosida amalga oshiriladi.

Hujjatlar va buyumlarni tungi paytda olib qoʻyishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Hujjatlar va buyumlarni olib qoʻyish xolislar hamda hujjatlari va buyumlarini olib qoʻyish amalga oshirilayotgan shaxslar ishtirokida oʻtkaziladi. Zarur boʻlgan hollarda, olib qoʻyishni amalga oshirishda ishtirok etish uchun mutaxassis taklif etiladi.

Olib qoʻyish boshlanguniga qadar soliq organining mansabdor shaxsi olib qoʻyishni amalga oshirish toʻgʻrisidagi qarorni taqdim etadi hamda hozir boʻlgan shaxslarga ularning huquq va majburiyatlarini tushuntiradi.

Soliq organining mansabdor shaxsi hujjatlar va buyumlarini olib qoʻyish amalga oshirilayotgan shaxsga ularni oʻz ixtiyori bilan topshirishni taklif etadi, taklif rad etilgan taqdirda esa olib qoʻyishni majburiy tarzda amalga oshiradi.

Oʻziga nisbatan olib qoʻyish amalga oshirilayotgan shaxs olib qoʻyilishi lozim boʻlgan hujjatlar va buyumlar saqlanishi mumkin boʻlgan binolarni yoki boshqa joylarni ochishdan bosh tortganda, soliq organining mansabdor shaxsi tambalarga, eshiklarga va boshqa buyumlarga zarurat sababli yuzaga kelmagan shikast yetkazishdan qochib olib qoʻyishni mustaqil tarzda bajarishga haqli.

Soliq tekshiruvi predmetiga aloqasi boʻlmagan hujjatlar va buyumlar olib qoʻyilmaydi.

Hujjatlar va buyumlarni olib qoʻyishni amalga oshirish toʻgʻrisida ushbu Kodeksning 154-moddasida hamda mazkur moddada nazarda tutilgan talablarga rioya etgan holda bayonnoma tuziladi.

Olib qoʻyilgan hujjatlar va buyumlar olib qoʻyish bayonnomasida yoki unga ilova qilinadigan roʻyxatlarda aniq nomi, soni, oʻziga xos xususiyatlari va imkon qadar buyumlarning qiymati koʻrsatilgan holda sanab oʻtiladi hamda roʻyxatga olinadi.

Agar soliq nazorati tadbirlarini oʻtkazish uchun tekshirilayotgan shaxs hujjatlarining koʻchirma nusxalari yetarli boʻlmasa hamda soliq organlarida hujjatlarning asl nusxalari yoʻq qilinishi, yashirilishi, oʻzgartirilishi yoki almashtirib qoʻyilishi mumkinligi toʻgʻrisida taxmin qilish uchun yetarlicha asoslar mavjud boʻlsa, soliq organining mansabdor shaxsi hujjatlarning aslini ushbu moddada nazarda tutilgan tartibda olib qoʻyishga haqli. Bunday hujjatlar olib qoʻyilayotganda ulardan soliq organining mansabdor shaxsi tomonidan tasdiqlanadigan koʻchirma nusxalar olinadi va hujjatlar olib qoʻyilayotgan shaxsga topshiriladi.

Hujjatlarni olib qoʻyish bilan bir vaqtning oʻzida koʻchirma nusxalarni tayyorlash yoki topshirish imkoni boʻlmagan taqdirda, soliq organi koʻchirma nusxalarni hujjatlari olib qoʻyilgan shaxsga hujjatlar olib qoʻyilganidan keyin besh kun ichida topshiradi.

Barcha olib qoʻyiladigan hujjatlar va buyumlar xolislarga hamda olib qoʻyishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarga koʻrsatiladi va zarur boʻlgan taqdirda olib qoʻyilgan joyda oʻraladi.

Olib qoʻyilgan hujjatlar raqamlanishi, tikilishi va olib qoʻyilayotgan shaxsning muhri yoki imzosi bilan tasdiqlangan boʻlishi kerak. Ushbu shaxs olib qoʻyilayotgan hujjatlarni muhr yoki imzo bilan tasdiqlashdan bosh tortgan taqdirda, olib qoʻyish toʻgʻrisidagi bayonnomaga bu haqda maxsus belgi qoʻyiladi.

Hujjatlar va buyumlarni olib qoʻyish toʻgʻrisidagi bayonnomaning koʻchirma nusxasi ular qaysi shaxsdan olib qoʻyilgan boʻlsa, oʻsha shaxsga imzo qoʻydirib topshiriladi yoki yuboriladi.

Soliq nazoratini amalga oshirish uchun ahamiyatga ega biror-bir holatlar oʻziga maʼlum boʻlgan har qanday voyaga yetgan jismoniy shaxs koʻrsatmalar berish uchun guvoh sifatida chaqirilishi mumkin.

Guvohning koʻrsatmalari bayonnomaga kiritiladi.

Guvoh sifatida quyidagi shaxslar jalb etilishi mumkin emas:

oʻzining jismoniy yoki ruhiy nuqsonlari sababli soliq nazoratini amalga oshirish uchun ahamiyatga ega boʻlgan holatlarni toʻgʻri idrok etishga qodir boʻlmagan shaxslar;

oʻz kasbiy majburiyatlarini bajarishi munosabati bilan soliq nazoratini oʻtkazish uchun zarur boʻlgan va ushbu shaxslarning kasbiy siriga taalluqli boʻlgan axborotni olgan shaxslar. Chunonchi, bunday shaxslar jumlasiga — advokat, auditor, soliq maslahatchisi kiradi.

Guvohning koʻrsatmalari, agar u kasalligi, keksaligi, nogironligi tufayli soliq organiga kela olmasa, u turgan joyda olinishi mumkin.

Koʻrsatmalar olishdan avval soliq organining mansabdor shaxsi guvohni koʻrsatmalar berishni rad etganlik yoki bundan bosh tortganlik yoxud bila turib yolgʻon koʻrsatmalar berganlik uchun javobgarlik toʻgʻrisida ogohlantiradi, bu haqda bayonnomaga guvohning imzosi bilan tasdiqlanadigan belgi kiritiladi.

Soliq organiga guvoh sifatida chaqirilgan xodimlar uchun soliq organiga kelganligi sababli ishda boʻlmagan vaqt uchun asosiy ish joyidagi oylik ish haqi saqlanib qoladi.

Zarur boʻlgan hollarda, soliq nazoratini amalga oshirishga doir aniq harakatlarni oʻtkazishda ishtirok etish uchun ekspert jalb etilishi mumkin.

Shaxsni ekspert sifatida jalb etish soliq organi va ekspert oʻrtasidagi shartnoma asosida amalga oshiriladi.

Agar yuzaga keladigan masalalarni tushuntirish uchun ilm-fan, sanʼat, texnika yoki hunarmandchilik sohasidagi maxsus bilimlar talab etilsa, ekspertiza tayinlanadi. Soliq organining soliq nazoratini amalga oshiruvchi mansabdor shaxsida bunday bilimlarga egaligi ekspertiza tayinlash zaruratidan ozod etmaydi.

Ekspert oldida qoʻyilgan masalalar va uning xulosasi ekspertning maxsus bilimlari doirasidan chiqishi mumkin emas.

Ekspertiza tayinlash toʻgʻrisidagi qarorni soliq tekshiruvini oʻtkazayotgan mansabdor shaxsning iltimosnomasi asosida soliq organining rahbari (rahbar oʻrinbosari) qabul qiladi.

Qarorda ekspertizani tayinlash uchun asoslar, ekspertiza oʻtkazishi kerak boʻlgan tashkilotning nomi yoki ekspertning familiyasi, ismi, otasining ismi, ekspertning oldiga qoʻyiladigan masalalar va uning ixtiyoriga beriladigan materiallar koʻrsatiladi. Ekspert ekspertiza predmetiga taalluqli tekshiruv materiallari bilan tanishishga, oʻziga qoʻshimcha materiallar taqdim etilishi toʻgʻrisida iltimosnomalar berishga haqli.

Ekspert xulosani oʻz nomidan yozma shaklda beradi. Ekspert xulosasida oʻzi oʻtkazgan tekshirishlar, ular asosida qilingan xulosalar hamda qoʻyilgan masalalarga asoslantirilgan javoblar bayon etiladi.

Agar ekspertga berilgan materiallar yetarli boʻlmasa yoki u ekspertiza oʻtkazish uchun zarur bilimlarga ega boʻlmasa, ekspert xulosa berishni rad etishi mumkin.

Soliq tekshiruvini oʻtkazayotgan soliq organining mansabdor shaxsi tekshirilayotgan shaxsni ekspertiza tayinlanganligi toʻgʻrisidagi qaror bilan tanishtirishi va uning ushbu moddaning oʻninchi qismida nazarda tutilgan huquqlarini tushuntirishi shart boʻlib, bu haqda bayonnoma tuziladi.

Ekspertiza tayinlash va oʻtkazish jarayonida tekshirilayotgan shaxs:

1) ekspertni rad etish;

2) ekspertni oʻzi koʻrsatgan shaxslar orasidan tayinlash toʻgʻrisida iltimos qilish;

3) qoʻshimcha savollarni taqdim etib, ular yuzasidan ekspert xulosasini olish;

4) soliq organi mansabdor shaxsining ruxsati bilan ekspertiza oʻtkazishda ishtirok etish va ekspertga tushuntirishlar berish;

5) ekspertning xulosasi bilan tanishish;

6) ekspertning xulosasi yuzasidan asoslantirilgan fikr taqdim etish huquqiga ega.

Zarur boʻlgan hollarda, soliq nazoratini amalga oshirishga doir harakatlarda ishtirok etish uchun soliq organi tomonidan maxsus bilim va koʻnikmalarga ega boʻlgan hamda ishning natijasidan manfaatdor boʻlmagan mutaxassis jalb etilishi mumkin.

Shaxsning mutaxassis sifatida jalb qilinishi soliq organi va mutaxassis oʻrtasidagi shartnoma asosida amalga oshiriladi.

Shaxsning mutaxassis sifatida ishtirok etishi uning guvoh sifatida aynan shu holatlar yuzasidan soʻroq qilinishi imkoniyatini istisno etmaydi.

Zarur boʻlgan hollarda, soliq nazoratini amalga oshirishga doir harakatlarda ishtirok etish uchun tarjimon jalb etilishi mumkin.

Ishning natijasidan manfaatdor boʻlmagan, tarjima qilish uchun zarur darajada til biladigan yoki kar yoxud soqov jismoniy shaxsning imo-ishoralarini tushunadigan shaxs tarjimonlik qilishi mumkin.

Shaxsning tarjimon sifatida jalb qilinishi soliq organi va tarjimon oʻrtasidagi shartnoma asosida amalga oshiriladi.

Tarjimon soliq organi mansabdor shaxsining chaqiruviga binoan kelishi va oʻziga topshirilgan tarjimani aniq bajarishi shart.

Ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hollarda soliq nazoratini amalga oshirishga doir harakatlarda ishtirok etish uchun xolislar jalb etiladi.

Xolislar kamida ikki nafar kishi miqdorida jalb etiladi.

Ishning natijasidan manfaatdor boʻlmagan har qanday voyaga yetgan jismoniy shaxslar xolislar sifatida jalb etilishi mumkin.

Soliq organlari mansabdor shaxslarining xolislar sifatida ishtirok etishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

Xolislar oʻz ishtirokida amalga oshirilgan harakatlar fakti, mazmuni va natijalarini bayonnomada tasdiqlashi shart. Ular amalga oshirilgan harakatlar yuzasidan bayonnomaga kiritilishi lozim boʻlgan fikr-mulohazalar bildirishga haqli. Zarur boʻlgan taqdirda, xolislar koʻrsatilgan holatlar yuzasidan soʻroq qilinishi mumkin.

Soliq nazorati harakatlarini oʻtkazish chogʻida bayonnoma tuziladi. Bayonnomada quyidagilar koʻrsatiladi:

1) tekshirish oʻtkazishning asoslari, turi va davri;

2) amalga oshiriladigan aniq harakatning joyi va sanasi;

3) harakatning boshlanish va tugash vaqti;

4) bayonnomani tuzgan shaxsning lavozimi, familiyasi, ismi, otasining ismi;

5) harakatda ishtirok etgan yoki uni oʻtkazishda hozir boʻlgan har bir shaxsning familiyasi, ismi, otasining ismi, zarur boʻlgan hollarda esa — uning manzili;

6) harakatning mazmuni, uni amalga oshirish ketma-ketligi;

7) harakatni bajarish chogʻida aniqlangan, ish uchun ahamiyatga ega boʻlgan faktlar va holatlar.

Bayonnoma harakatlarni amalga oshirishda ishtirok etgan yoki uni oʻtkazishda hozir boʻlgan barcha shaxslar tomonidan oʻqib chiqiladi. Mazkur shaxslar bayonnomaga kiritilishi yoki materiallarga qoʻshib qoʻyilishi lozim boʻlgan fikr-mulohazalarini bildirishga haqli.

Bayonnoma soliq organining uni tuzgan mansabdor shaxsi, shuningdek harakatni amalga oshirishda ishtirok etgan yoki uni oʻtkazishda hozir boʻlgan barcha shaxslar tomonidan imzolanadi.

Bayonnomaga fotosuratlar, videoyozuvlar va harakatni amalga oshirish chogʻida bajarilgan boshqa materiallar ilova qilinadi.

Soliq tekshiruvini oʻtkazish chogʻida tekshirilayotgan shaxslarga yoki ularning egaligida, foydalanishida yoxud tasarrufida boʻlgan mol-mulkka gʻayriqonuniy harakatlar orqali zarar yetkazilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

Soliq tekshiruvini oʻtkazish chogʻida soliq organlarining gʻayriqonuniy qarorlari yoki ular mansabdor shaxslarining harakatlari orqali yetkazilgan zararning oʻrni toʻliq hajmda qoplanishi lozim.

Soliq organlarining gʻayriqonuniy qarorlari orqali tekshirilayotgan shaxslarga yetkazilgan zarar uchun ularning mansabdor shaxslari qonunda nazarda tutilgan tartibda javobgar boʻladi.

Soliq organlari mansabdor shaxslarining qonuniy harakatlari orqali tekshirilayotgan shaxslarga yoki ularning vakillariga yetkazilgan zararning oʻrni qoplanmaydi, bundan qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollar mustasno.

Soliq auditi natijalariga koʻra soliq organlarining ushbu tekshiruvni oʻtkazgan vakolatli mansabdor shaxslari tomonidan soliq auditi dalolatnomasi tuzilishi kerak.

Soliq auditi dalolatnomasida quyidagilar koʻrsatiladi:

1) soliq auditi dalolatnomasini tuzish sanasi – ushbu tekshiruvni oʻtkazgan shaxslar tomonidan dalolatnoma imzolangan sana;

2) tekshirilayotgan shaxsning toʻliq va qisqartirilgan nomi yoki familiyasi, ismi, otasining ismi. Yuridik shaxs uning alohida boʻlinmasi joylashgan yerda tekshirilgan taqdirda yuridik shaxsning nomidan tashqari tekshirilayotgan alohida boʻlinmaning toʻliq va qisqartirilgan nomi hamda uning joylashgan yeri koʻrsatiladi;

3) oʻzlari vakili boʻlgan soliq organining nomi koʻrsatilgan holda soliq auditini oʻtkazgan shaxslarning familiyasi, ismi, otasining ismi, ularning lavozimlari;

4) soliq organi rahbarining (rahbari oʻrinbosarining) soliq auditi oʻtkazish toʻgʻrisidagi buyrugʻi sanasi va raqami;

5) soliq auditi davomida tekshirilayotgan shaxs tomonidan taqdim etilgan hujjatlar roʻyxati;

6) soliq auditi oʻtkazilgan davr;

7) soliq auditi qaysi soliqqa nisbatan oʻtkazilgan boʻlsa, oʻsha soliqning nomi;

8) soliq auditi boshlangan va tugagan sana;

9) yuridik shaxs joylashgan yerning yoki jismoniy shaxs yashash joyining manzili;

10) soliq auditini amalga oshirish chogʻida oʻtkazilgan soliq nazorati tadbirlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;

11) soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarining tegishli normasiga havola qilgan holda soliqqa oid huquqbuzarlikning (u mavjud boʻlgan taqdirda) batafsil tavsifi;

12) soliq auditi natijalari boʻyicha xulosalar va takliflar.

Agar oʻtkazilgan soliq auditi natijalariga koʻra soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarining buzilishlari aniqlanmagan boʻlsa, bu haqda soliq auditi dalolatnomasida qayd etiladi.

Soliq auditi dalolatnomasiga tekshiruv davomida aniqlangan soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarining buzilishlari faktlarini tasdiqlovchi hujjatlar ilova qilinadi.

Soliq auditi dalolatnomasi shaklini va uni tuzishga doir talablarni Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi belgilaydi.

Soliq auditi dalolatnomasi kamida uch nusxada tuziladi.

Soliq auditi dalolatnomasining barcha nusxalari soliq organining soliq auditini oʻtkazgan mansabdor shaxslari tomonidan imzolanadi. Soliq auditi dalolatnomasining bir nusxasi soliq toʻlovchiga tekshiruv tugaganidan keyin uch kun ichida topshiriladi. Soliq toʻlovchi dalolatnomaning barcha nusxalariga uni olgan sanani koʻrsatgan holda soliq auditi dalolatnomasini olganligiga imzo qoʻyishi shart. Soliq auditi dalolatnomasining soliq organida qolgan nusxalari soliq auditi materiallariga qoʻshib qoʻyiladi.

Soliq toʻlovchining soliq auditi dalolatnomasidagi imzosi uning soliq auditi natijalariga roziligini bildirmaydi.

Soliq toʻlovchi (uning vakili) soliq auditi dalolatnomasini olishdan bosh tortgan taqdirda, soliq organining mansabdor shaxsi bu haqda soliq auditi dalolatnomasiga tegishli yozuv kiritadi. Bunday holda soliq auditi dalolatnomasining bir nusxasi soliq toʻlovchiga yuridik shaxs (alohida boʻlinma) joylashgan yer boʻyicha yoki jismoniy shaxsning yashash joyi boʻyicha pochta orqali buyurtma xat bilan yuboriladi.

Soliq auditi dalolatnomasi pochta orqali buyurtma xat bilan yuborilgan taqdirda buyurtma xat yuborilgan sanadan boshlab hisoblaganda beshinchi kun ushbu dalolatnoma topshirilgan sana deb hisoblanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi hududida faoliyatini doimiy muassasa orqali amalga oshirmaydigan chet el yuridik shaxsiga (bundan xalqaro tashkilot yoki diplomatik vakolatxona mustasno) soliq auditi dalolatnomasi pochta orqali Oʻzbekiston Respublikasi soliq toʻlovchilarining yagona reyestridagi manzil boʻyicha buyurtma xat bilan yuboriladi. Buyurtma xat yuborilgan sanadan boshlab hisoblaganda yigirmanchi kun ushbu dalolatnoma topshirilgan sana deb hisoblanadi.

Oʻziga nisbatan soliq auditi oʻtkazilgan shaxs (uning vakili) soliq tekshiruvi dalolatnomasida bayon etilgan faktlarga va (yoki) tekshiruvchilarning xulosalari hamda takliflariga rozi boʻlmagan taqdirda, soliq auditi dalolatnomasini olgan kundan eʼtiboran oʻn kun ichida tegishli soliq organiga mazkur dalolatnoma boʻyicha umuman yoki uning ayrim holatlari yuzasidan yozma eʼtirozlarini taqdim etishga haqli.

Soliq toʻlovchi oʻz eʼtirozlarining asoslanganligini tasdiqlovchi hujjatlarni (ularning tasdiqlangan koʻchirma nusxalarini) yozma eʼtirozlarga ilova qilishga yoki kelishilgan muddatda soliq organiga topshirishga haqli.

Soliq auditi natijasida aniqlangan soliqqa oid huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi ishlar ushbu Kodeksning 158 va 159-moddalarida nazarda tutilgan tartibda koʻrib chiqiladi. Mazkur koʻrib chiqish tartibi ushbu Kodeksning 223 yoki 224-moddalarida nazarda tutilgan soliqqa oid huquqbuzarliklarga nisbatan ham qoʻllaniladi.

Ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilmagan, soliq tekshiruvi va (yoki) soliq nazoratining boshqa tadbirlari natijasida aniqlangan soliqqa oid huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi ishlar ushbu Kodeksning 165 va 166-moddalarida nazarda tutilgan tartibda koʻrib chiqiladi.

Soliq organlarining mansabdor shaxslari tomonidan ushbu Kodeksda belgilangan talablarga rioya etmaslik yuqori turuvchi soliq organi yoki sud tomonidan soliq organining qarorini bekor qilish uchun asos boʻlishi mumkin.

Soliq tekshiruvi materiallarini koʻrib chiqish tartib-taomilining muhim shartlarini buzish yuqori turuvchi soliq organi yoki sud tomonidan soliq organining soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etganlik uchun javobgarlikka tortish va (yoki) soliq summalarini qoʻshib hisoblash toʻgʻrisidagi qarorini bekor qilish uchun asos boʻladi. Bunday muhim shartlar jumlasiga oʻziga nisbatan soliq tekshiruvi oʻtkazilgan shaxsning soliq tekshiruvi materiallarini koʻrib chiqish jarayonida shaxsan va (yoki) oʻz vakili orqali ishtirok etish imkoniyatini taʼminlash hamda soliq toʻlovchining tushuntirishlar berish imkonini taʼminlash kiradi.

Soliq tekshiruvi materiallarini koʻrib chiqish tartib-taomilining boshqacha buzilishlari ham, agar bunday qoidabuzarliklar soliq organi rahbari (rahbar oʻrinbosari) tomonidan gʻayriqonuniy qaror qabul qilishga olib kelgan yoki olib kelishi mumkin boʻlsa, yuqori turuvchi soliq organi yoki sud tomonidan soliq organining qarorini bekor qilish uchun asos boʻlishi mumkin.

Soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari buzilishlari qaysi soliq auditi va sayyor soliq tekshiruvi davomida aniqlangan boʻlsa, oʻsha soliq auditi dalolatnomasi va (yoki) sayyor soliq tekshiruvi materiallari soliq tekshiruvini oʻtkazgan soliq organining rahbari (rahbar oʻrinbosari) tomonidan ushbu soliq tekshiruvi dalolatnomasi tuzilgan kundan eʼtiboran oʻn kun oʻtgach, lekin oʻn besh kundan kechirtirmay koʻrib chiqilishi kerak. Ularga doir qaror soliq tekshiruvi materiallari koʻrib chiqilganidan keyin besh kundan kechiktirmay qabul qilinishi lozim.

Agar tekshirilayotgan shaxs (uning vakili) soliq auditining dalolatnomasiga va (yoki) sayyor soliq tekshiruvining materiallariga doir yozma eʼtirozlarini ushbu Kodeksning 156-moddasi oʻn ikkinchi qismida nazarda tutilgan muddatlarda taqdim etgan boʻlsa, ushbu eʼtirozlar ham koʻrib chiqilishi lozim.

Soliq organi tekshiruv materiallari koʻrib chiqiladigan sana, vaqt va joy toʻgʻrisida soliq toʻlovchini koʻrib chiqish boshlanguniga qadar kamida ikki ish kuni oldin xabardor qiladi.

Agar soliq toʻlovchi soliq organini uzrli sabablarga koʻra soliq tekshiruvi materiallarining koʻrib chiqilishiga kela olmasligi toʻgʻrisida xabardor qilgan boʻlsa, soliq organining rahbari (rahbar oʻrinbosari) soliq tekshiruvi materiallarining koʻrib chiqishni kamida besh kun muddatga qoldirish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi, soliq toʻlovchi bu haqda xabardor qilinadi.

Oʻziga nisbatan soliq auditi va sayyor soliq tekshiruvi oʻtkazilgan shaxs soliq tekshiruvi materiallarini koʻrib chiqish jarayonida shaxsan va (yoki) oʻz vakili orqali ishtirok etishga haqli.

Oʻziga nisbatan soliq auditi va (yoki) sayyor soliq tekshiruvi oʻtkazilgan, tekshiruv materiallari koʻrib chiqiladigan vaqt va joy haqida tegishli tarzda xabardor qilingan shaxsning (uning vakilining) kelmaganligi soliq tekshiruvi materiallarini koʻrib chiqish uchun toʻsqinlik qilmaydi, bundan ushbu shaxsning ishtirok etishi soliq organining rahbari (rahbar oʻrinbosari) tomonidan mazkur materiallar koʻrib chiqilishi uchun shart deb topilgan holatlar mustasno.

Soliq tekshiruvi materiallarini mohiyatiga koʻra koʻrib chiqishdan oldin soliq organining rahbari (rahbar oʻrinbosari):

1) ishni kim koʻrib chiqayotganligini va qaysi soliq tekshiruvi materiallari koʻrib chiqilishi lozimligini eʼlon qilishi;

2) koʻrib chiqishda ishtirok etish uchun taklif etilgan shaxslarning kelgan-kelmaganligi faktini aniqlashi shart.

Ushbu shaxslar kelmagan taqdirda soliq organining rahbari (rahbar oʻrinbosari) ish yuritish ishtirokchilari belgilangan tartibda xabardor qilingan-qilinmaganligini aniqlashtiradi va soliq tekshiruvi materiallarini mazkur shaxslarning yoʻqligida koʻrib chiqish yoki ushbu koʻrib chiqishni keyinga qoldirish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi;

3) oʻziga nisbatan soliq tekshiruvi oʻtkazilgan shaxsning vakili ishtirok etgan taqdirda ushbu vakilning vakolatlarini tekshirishi;

4) koʻrib chiqish tartib-taomilida ishtirok etayotgan shaxslarga ularning huquqlari va majburiyatlarini tushuntirishi;

5) koʻrib chiqish uchun ishtirok etishi zarur boʻlgan shaxs kelmagan taqdirda, soliq tekshiruvi materiallarining koʻrib chiqilishini keyinga qoldirish toʻgʻrisida qaror chiqarishi kerak.

Soliq auditi va (yoki) sayyor soliq tekshiruvi materiallarini koʻrib chiqish chogʻida tekshiruv dalolatnomasi, zarur boʻlgan taqdirda esa soliq nazorati tadbirlarining boshqa materiallari, shuningdek oʻziga nisbatan tekshiruv oʻtkazilgan shaxsning yozma eʼtirozlari ham oʻqib eshittirilishi mumkin.

Yozma eʼtirozlarning mavjud emasligi ushbu shaxsni (uning vakilini) tekshiruv materiallarini koʻrib chiqish bosqichida oʻz tushuntirishlarini berish huquqidan mahrum etmaydi.

Soliq auditi va (yoki) sayyor soliq tekshiruvi materiallarini koʻrib chiqish vaqtida taqdim etilgan dalillar, shu jumladan oʻziga nisbatan tekshiruv oʻtkazilgan shaxsdan ilgari talab qilib olingan hujjatlar, ushbu shaxs soliq tekshiruvlaridan oʻtkazilganda soliq organlariga taqdim etilgan hujjatlar hamda soliq organida mavjud boʻlgan boshqa hujjatlar oʻrganiladi.

Ushbu Kodeks talablari buzilgan holda olingan dalillardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Soliq toʻlovchining faoliyati toʻgʻrisidagi qoʻshimcha maʼlumotlar (axborot), agar ular ushbu Kodeksda belgilangan muddatlar buzilgan holda soliq organiga taqdim etilgan boʻlsa ham koʻrib chiqilishi mumkin.

Soliq auditi va (yoki) sayyor soliq tekshiruvi materiallarini koʻrib chiqish davomida zarur boʻlgan taqdirda ushbu koʻrib chiqishda ishtirok etish uchun guvohni, ekspertni, mutaxassisni jalb etish toʻgʻrisida qaror qabul qilinishi mumkin.

Soliq tekshiruvi materiallari koʻrib chiqilayotganda bayonnoma yuritiladi.

Soliq auditi va (yoki) sayyor soliq tekshiruvi materiallarini koʻrib chiqish jarayonida soliq organining rahbari (rahbar oʻrinbosari):

1) oʻziga nisbatan tekshiruv dalolatnomasi tuzilgan shaxs soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari buzilishini sodir etgan-etmaganligini;

2) aniqlangan qoidabuzarliklar soliqqa oid huquqbuzarlik alomatini tashkil etish-etmasligini;

3) shaxsni soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etganlik uchun javobgarlikka tortishga asoslar mavjud-mavjud emasligini;

4) soliq toʻlovchining eʼtirozlari asoslanganligini belgilaydi.

Soliqqa oid huquqbuzarlik alomati mavjud boʻlgan taqdirda soliq organining rahbari (rahbar oʻrinbosari) shaxsning soliqqa oid huquqbuzarlikni sodir etishdagi aybini istisno etuvchi holatlarni yoki soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etganlik uchun javobgarlikni yumshatuvchi yoxud ogʻirlashtiruvchi holatlarni aniqlaydi.

Soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari buzilishlari sodir etilganligi faktini tasdiqlash uchun qoʻshimcha dalillar olish zarur boʻlgan taqdirda yoki ular boʻlmaganda soliq organining rahbari (rahbar oʻrinbosari) soliq nazoratining qoʻshimcha tadbirlarini bir oydan oshiq boʻlmagan muddatda oʻtkazish toʻgʻrisida qaror chiqarishga haqlidir.

Soliq nazoratining qoʻshimcha tadbirlarini tayinlash toʻgʻrisidagi qarorda bunday qoʻshimcha tadbirlarni oʻtkazish zaruratini keltirib chiqargan holatlar bayon etiladi, ularni oʻtkazish muddati va aniq shakli koʻrsatiladi.

Soliq nazoratining qoʻshimcha tadbirlari sifatida ushbu Kodeksning 146 va 147-moddalariga muvofiq hujjatlarni talab qilib olish, guvohni soʻroq qilish, ekspertiza amalga oshirilishi mumkin.

Soliq nazorati qoʻshimcha tadbirlarining boshlanishi va tugashi, soliq nazoratining oʻtkazilgan qoʻshimcha tadbirlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar, shuningdek soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari buzilishlari sodir etilganligi yoki ularning mavjud emasligi faktini tasdiqlash uchun olingan qoʻshimcha dalillar, tekshiruvchilarning aniqlangan qoidabuzarliklarni bartaraf etishga doir xulosalari va takliflari hamda ushbu Kodeksning moddalariga oid havolalar, agar ushbu Kodeksda soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarining ushbu buzilishlari uchun javobgarlik nazarda tutilgan boʻlsa, soliq auditi va (yoki) sayyor soliq tekshiruvi dalolatnomasiga doir qoʻshimchada qayd etiladi.

Soliq auditi va (yoki) sayyor soliq tekshiruvi dalolatnomasiga doir qoʻshimcha soliq nazoratining qoʻshimcha tadbirlarini oʻtkazgan soliq organining mansabdor shaxslari tomonidan bunday tadbirlar tugagan kundan eʼtiboran oʻn kun ichida tuzilishi va imzolanishi kerak.

Soliq auditi va (yoki) sayyor soliq tekshiruvi dalolatnomasiga doir qoʻshimcha soliq nazoratining qoʻshimcha tadbirlari natijasida olingan materiallar ilova qilingan holda ushbu qoʻshimcha tuzilgan sanadan eʼtiboran uch kun ichida oʻziga nisbatan tekshiruv oʻtkazilgan shaxsga (uning vakiliga) imzo qoʻydirib berilishi yoki u olingan sana toʻgʻrisida dalolat beruvchi boshqa usulda topshirilishi kerak.

Agar oʻziga nisbatan tekshiruv oʻtkazilgan shaxs (uning vakili) soliq auditi va (yoki) sayyor soliq tekshiruvi dalolatnomasiga doir qoʻshimchani olishdan bosh tortsa, bunday fakt tekshiruv dalolatnomasiga doir qoʻshimchada aks ettiriladi. Bunday holda soliq tekshiruvi dalolatnomasiga doir qoʻshimcha tashkilotning (alohida boʻlinmaning) joylashgan yeri yoki jismoniy shaxsning yashash joyi boʻyicha pochta orqali buyurtma xat bilan yuboriladi va buyurtma xat yuborilgan sanadan eʼtiboran beshinchi kunda qabul qilingan deb hisoblanadi.

Oʻziga nisbatan soliq auditi va (yoki) sayyor soliq tekshiruvi oʻtkazilgan shaxs (uning vakili) soliq tekshiruvi dalolatnomasiga doir qoʻshimcha olingan kundan eʼtiboran oʻn kun ichida tekshiruv dalolatnomasiga doir bunday qoʻshimcha boʻyicha umuman yoki uning alohida qoidalari yuzasidan yozma eʼtirozlarini taqdim etishga haqli.

Soliq auditi va sayyor soliq tekshiruvi materiallarini ushbu Kodeksning 158-moddasida nazarda tutilgan tartibda koʻrib chiqish natijalari boʻyicha soliq organining rahbari (rahbar oʻrinbosari) quyidagilarni nazarda tutuvchi qarorni (bundan buyon matnda soliq tekshiruvi natijalari boʻyicha qaror deb yuritiladi) qabul qiladi:

1) soliq auditi materiallari boʻyicha soliqlar va penyalar qoʻshib hisoblash yoki buni rad etish;

2) soliq toʻlovchini soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etganlik uchun javobgarlikka tortish yoki buni rad etish.

Shaxsni soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etganlik uchun javobgarlikka tortish toʻgʻrisidagi qarorda sodir etilgan soliqqa oid huquqbuzarlik holatlari mazkur holatlarni tasdiqlovchi hujjatlar va boshqa maʼlumotlarga, oʻziga nisbatan tekshiruv oʻtkazilgan shaxs tomonidan oʻz himoyasi uchun keltiriladigan vajlarga hamda ushbu vajlarni tekshirish natijalariga havola qilgan holda, oʻtkazilgan soliq tekshiruvida qanday belgilangan boʻlsa, shunday bayon etiladi.

Shaxsni soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etganlik uchun javobgarlikka tortish toʻgʻrisidagi qarorda ushbu Kodeksning shu huquqbuzarliklarni nazarda tutuvchi moddalari va qoʻllaniladigan javobgarlik choralari koʻrsatiladi.

Soliqlarni qoʻshib hisoblashni nazarda tutuvchi qarorda, agar soliqlarga oid qarzdorlik tekshiruv jarayonida aniqlangan boʻlsa, soliqlarga oid aniqlangan ushbu qarzdorlik miqdori va tegishli penyalar summasi koʻrsatiladi.

Soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etganlik uchun javobgarlikka tortishni rad etishni nazarda tutuvchi qarorda bunday rad etish uchun asos boʻlgan holatlar bayon etiladi.

Soliq tekshiruvi natijalari boʻyicha qarorda oʻziga nisbatan qaror chiqarilgan shaxs ushbu qaror ustidan qaysi muddat ichida shikoyat qilishga haqli boʻlsa, oʻsha muddat va qaror ustidan yuqori turuvchi soliq organiga shikoyat qilish tartibi koʻrsatiladi.

Agar soliq auditi jarayonida soliq organining qarori asosida ortiqcha qaytarilgan soliq summasi aniqlangan boʻlsa, soliqlar summalarini qoʻshib hisoblash toʻgʻrisidagi qarorda mazkur summa ushbu soliq boʻyicha soliq qarzi deb eʼtirof etiladi. Ushbu soliq summasi soliq toʻlovchiga qaytarilgan taqdirda, u mablagʻlarni haqiqatda olgan kundan eʼtiboran, soliq summasi hisobga oʻtkazishga qabul qilingan taqdirda esa — ushbu soliq summasi hisobga olishga qabul qilingan kundan eʼtiboran ushbu summa soliq qarzi deb eʼtirof etiladi.

Soliq auditi va (yoki) sayyor soliq tekshiruvi natijalari boʻyicha qaror qabul qilinganidan keyin soliq organining rahbari (rahbari oʻrinbosari) ushbu Kodeksning 161-moddasida nazarda tutilgan tartibda va shartlarda ushbu qarorning ijrosi uchun taʼminlash choralarini koʻrishga haqli.

Soliq auditi va (yoki) sayyor soliq tekshiruvi natijalari boʻyicha ushbu Kodeksning 159-moddasida nazarda tutilgan tartibda qabul qilingan qaror oʻziga nisbatan ushbu qaror qabul qilingan shaxsga (shaxsning vakiliga) berilgan kundan eʼtiboran bir oy oʻtgach kuchga kiradi.

Soliq auditi va (yoki) sayyor soliq tekshiruvi natijalari boʻyicha qaror u qabul qilingan kundan eʼtiboran ikki kun ichida oʻziga nisbatan ushbu qaror qabul qilingan shaxsga (uning vakiliga) imzo qoʻydirib berilishi yoki olingan sana toʻgʻrisida dalolat beruvchi boshqa usul orqali topshirilishi kerak.

Agar qarorni berish yoki u olingan sana toʻgʻrisida dalolat beruvchi boshqa usulda topshirish imkoni boʻlmasa, u yuridik shaxsning (alohida boʻlinmaning) joylashgan yeri yoki jismoniy shaxsning yashash joyi boʻyicha pochta orqali buyurtma xat bilan yuboriladi. Qaror pochta orqali buyurtma xat bilan yuborilganda buyurtma xat yuborilgan kundan eʼtiboran beshinchi kun u berilgan sana deb hisoblanadi.

Soliq organining qarori ustidan shikoyat berilgan taqdirda, mazkur qaror ushbu Kodeksning 163-moddasida nazarda tutilgan tartibda kuchga kiradi.

Oʻziga nisbatan tegishli qaror chiqarilgan shaxs qaror kuchga kirguniga qadar uni toʻliq yoki qisman ijro etishga haqli. Bunda shikoyatning berilishi shaxsni kuchga kirmagan qarorni toʻliq yoki qisman ijro etish huquqidan mahrum etmaydi.

Soliq tekshiruvi natijalari boʻyicha qaror qabul qilinganidan soʻng soliq organining rahbari (rahbar oʻrinbosari) mazkur qarorni ijro etish imkonini taʼminlashga qaratilgan choralarni (taʼminlash choralarini) koʻrishga haqli.

Agar ushbu choralarni koʻrmaslik keyinchalik ushbu qarorning ijrosini va (yoki) soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etganlik uchun javobgarlikka tortish toʻgʻrisidagi qarorda koʻrsatilgan soliq qarzini undirishni qiyinlashtirishi mumkin yoxud undirishni imkonsiz qilib qoʻyadi deb taxmin qilish uchun yetarlicha asoslar boʻlsa, taʼminlash choralari koʻriladi.

Taʼminlash choralarini koʻrish uchun soliq organining rahbari (rahbar oʻrinbosari) tegishli qaror qabul qiladi. Mazkur qaror qabul qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi va soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etganlik uchun javobgarlikka tortish toʻgʻrisidagi qaror ijro etiladigan va (yoki) soliqlar qoʻshib hisoblanadigan kunga qadar yoxud yuqori turuvchi soliq organi yoki sud tomonidan qabul qilingan qaror bekor qilingan kunga qadar amal qiladi.

Soliq organining rahbari (rahbar oʻrinbosari) ushbu moddaning oʻn birinchi qismida nazarda tutilgan hollarda taʼminlash choralarini bekor qilish yoki ularni almashtirish toʻgʻrisida qaror qabul qilishga haqli.

Taʼminlash choralarini bekor qilish (almashtirish) toʻgʻrisidagi qaror u chiqarilgan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Soliq organining roziligisiz mol-mulkni boshqa shaxsning ixtiyoriga oʻtkazishga (garovga qoʻyishga) doir taqiq va ushbu Kodeksning 111-moddasida belgilangan tartibda bankdagi hisobvaraqlar boʻyicha operatsiyalarni toʻxtatib turish taʼminlash choralari boʻlishi mumkin.

Boshqa shaxsning ixtiyoriga oʻtkazishga (garovga qoʻyishga) doir taqiq izchillik bilan quyidagilarga nisbatan amalga oshiriladi:

1) koʻchmas mol-mulkka, shu jumladan mahsulotlarni ishlab chiqarishda (xizmatlarni koʻrsatishda) ishtirok etmaydigan mol-mulkka;

2) transport vositalariga, qimmatli qogʻozlarga, xizmat xonalarining dizayn buyumlariga;

3) tayyor mahsulot, xom ashyo va materiallardan tashqari boshqa mol-mulkka;

4) tayyor mahsulotga, xom ashyo va materiallarga.

Oldingi guruhlardagi mol-mulkning qiymati soliq auditi va sayyor soliq tekshiruvi natijalari boʻyicha qaror asosida toʻlanishi lozim boʻlgan soliq qarzining umumiy summasidan kam boʻlgan taqdirda, har bir navbatdagi guruhning mol-mulkini boshqa shaxs ixtiyoriga oʻtkazishga (garovga qoʻyishga) doir taqiq qoʻllaniladi. Bunda mol-mulkning qiymati buxgalteriya hisobi maʼlumotlari boʻyicha belgilanadi.

Bankdagi hisobvaraqlar boʻyicha operatsiyalarni toʻxtatib turish boʻyicha taʼminlash choralari tartibida faqat mol-mulkni boshqa shaxs ixtiyoriga oʻtkazishga (garovga qoʻyishga) doir taqiq qoʻyilganidan keyin va faqat agar bunday mol-mulkning jami qiymati soliq qarzining umumiy summasidan kam boʻlsa, qoʻllanilishi mumkin.

Bankdagi hisobvaraqlar boʻyicha operatsiyalarni toʻxtatib turish soliq tekshiruvi natijalari boʻyicha qarorda koʻrsatilgan soliq qarzining umumiy summasi bilan boshqa shaxs ixtiyoriga oʻtkazish (garovga qoʻyish) mumkin boʻlmagan mol-mulk qiymati oʻrtasidagi farqqa nisbatan yoʻl qoʻyiladi.

Oʻziga nisbatan taʼminlash choralarini koʻrish toʻgʻrisida qaror chiqarilgan shaxsning iltimosiga koʻra soliq organi ushbu moddaning oltinchi qismida nazarda tutilgan taʼminlash choralarini:

1) bankning javobgarlikka tortish va (yoki) soliqlarni qoʻshib hisoblash toʻgʻrisidagi qarorda koʻrsatilgan soliq qarzi summasini oʻziga nisbatan shunday qaror chiqarilgan shaxs ushbu summalarni toʻlamagan taqdirda soliq organi tomonidan belgilangan muddatda toʻlashga roziligini tasdiqlovchi bank kafolatiga;

2) qimmatli qogʻozlarning uyushgan bozorida muomalada boʻlgan qimmatli qogʻozlarni garovga qoʻyishga yoki ushbu Kodeksning 107-moddasida nazarda tutilgan tartibda rasmiylashtirilgan boshqa mol-mulkni garovga qoʻyishga;

3) ushbu Kodeksning 108-moddasida nazarda tutilgan tartibda rasmiylashtirilgan uchinchi shaxsning kafilligiga almashtirishga haqlidir.

Soliq toʻlovchi tomonidan soliq auditi va (yoki) sayyor soliq tekshiruvi natijalari boʻyicha qaror asosida budjetga toʻlanishi lozim boʻlgan summaga doir amaldagi bank kafolati taqdim etilgan taqdirda, soliq organi bu soliq toʻlovchiga ushbu moddaning oltinchi qismida nazarda tutilgan taʼminlash choralarini almashtirishni rad etishga haqli emas.

Taʼminlash choralarini koʻrish toʻgʻrisidagi qarorning va ularni bekor qilish haqidagi qarorning koʻchirma nusxalari ular chiqarilgan kundan eʼtiboran besh kun ichida oʻziga nisbatan mazkur qarorlar chiqarilgan shaxsga (uning vakiliga) imzo qoʻydirib beriladi yoki olingan sana toʻgʻrisida dalolat beruvchi boshqa usulda topshiriladi. Qarorning koʻchirma nusxasi pochta orqali buyurtma xat bilan yuborilganda ushbu nusxa buyurtma xat yuborilgan sanadan eʼtiboran besh kun oʻtgach olingan deb hisoblanadi.

Qaysi qoidabuzarliklar uchun jismoniy shaxslar yoki yuridik shaxslarning mansabdor shaxslari maʼmuriy javobgarlikka tortilishi lozim boʻlsa, soliq organi tomonidan aniqlangan shunday qoidabuzarliklar yuzasidan soliq organining sayyor soliq tekshiruvini yoki soliq auditini oʻtkazgan vakolatli mansabdor shaxsi oʻz vakolatlari doirasida maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisida bayonnoma tuzadi.

Ushbu huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrib chiqish hamda ularni sodir etganlikda aybdor boʻlgan jismoniy shaxslarga va yuridik shaxslarning mansabdor shaxslariga nisbatan maʼmuriy jazo choralarini qoʻllash maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi.

Agar soliq organi jismoniy shaxsni soliqqa oid huquqbuzarlik uchun javobgarlikka tortish toʻgʻrisidagi qaror qabul qilinganidan keyin materiallarni prokuratura organlariga yuborgan boʻlsa, ushbu soliq organi shu jismoniy shaxsni soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etganlik uchun javobgarlikka tortish toʻgʻrisidagi qarorning ijrosini toʻxtatib turishi shart.

Materiallarni prokuratura organlariga yuborish bilan bir vaqtning oʻzida ushbu jismoniy shaxsdan soliq qarzini undirish toʻgʻrisidagi qarorning ijrosi toʻxtatib turiladi. Bunday toʻxtatib turish soliq organi rahbarining (rahbari oʻrinbosarining) qarori bilan materiallar prokuratura organlariga yuborilgan kundan keyingi kundan kechiktirmay amalga oshiriladi. Bunda ushbu Kodeksda nazarda tutilgan soliq qarzini undirish muddatlarining oʻtishi ushbu soliq qarzini undirish toʻgʻrisidagi qarorning ijrosini toʻxtatib turish davriga toʻxtatib turiladi.

Agar prokuratura organlariga yuborilgan materiallar boʻyicha jinoyat ishini qoʻzgʻatishni rad etish toʻgʻrisidagi qaror yoki jinoyat ishini tugatish haqidagi qaror chiqariladigan boʻlsa, soliq organining toʻxtatib turilgan qarorlarining amal qilishi qayta tiklanadi. Qarorning amal qilishini qayta tiklash soliq organi rahbarining (rahbari oʻrinbosarining) qarori bilan prokuratura organlaridan ushbu faktlar toʻgʻrisida bildirishnoma olingan kundan keyingi kundan kechiktirmay amalga oshiriladi. Agar tegishli jinoyat ishi boʻyicha oqlov hukmi chiqariladigan boʻlsa, xuddi shunday qoida qoʻllaniladi.

Agar jismoniy shaxsning uni soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etganlik uchun javobgarlikka tortish uchun asos boʻlib xizmat qilgan harakatlari (harakatsizligi) ushbu jismoniy shaxsga nisbatan ayblov hukmini chiqarish uchun asos boʻlgan boʻlsa, soliq organi qabul qilingan qarorni ushbu jismoniy shaxsni soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etganlik uchun javobgarlikka tortish qismi boʻyicha bekor qiladi.

Soliq organlaridan materiallar olgan prokuratura organlari soliq organlariga tegishli qaror qabul qilingan kundan keyingi kundan kechiktirmay ularni koʻrib chiqish natijalari toʻgʻrisidagi bildirishnomalarni yuborishi shart.

Ushbu moddada koʻrsatilgan soliq organi qarorlarining koʻchirma nusxalari tegishli qaror chiqarilgan kundan eʼtiboran besh kun ichida soliq organi tomonidan oʻziga nisbatan tegishli qaror chiqarilgan shaxsga (uning vakiliga) topshiriladi (yuboriladi).

Ushbu moddaning qoidalari soliq toʻlovchilar, yigʻimlarni toʻlovchilar va (yoki) soliq agentlari boʻlgan jismoniy shaxslarga nisbatan tatbiq etiladi.

Soliq tekshiruvi natijalari boʻyicha qabul qilingan soliq organining qarori ustidan shikoyat qilinganda, bunday qaror yuqori turuvchi soliq organi tomonidan bekor qilinmagan va ustidan shikoyat qilinmagan qismi boʻyicha shikoyat yuzasidan yuqori turuvchi soliq organi tomonidan qaror qabul qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Agar shikoyatni koʻrib chiqadigan yuqori turuvchi soliq organi quyi soliq organining qarorini bekor qilsa va yangi qaror qabul qilsa, yuqori turuvchi soliq organining bunday qarori u qabul qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Agar yuqori turuvchi soliq organi shikoyatni koʻrib chiqmasdan qoldirsa, quyi soliq organining qarori yuqori turuvchi soliq organi tomonidan ushbu shikoyatni koʻrib chiqmasdan qoldirish toʻgʻrisida qaror qabul qilingan kundan eʼtiboran, lekin mazkur shikoyatni berish muddati tugamasdan kuchga kiradi.

Soliq tekshiruvi natijalari boʻyicha qaror u kuchga kirgan kundan eʼtiboran ijro etilishi lozim.

Tegishli qarorni ijroga qaratish ushbu qarorni qabul qilgan soliq organining zimmasiga yuklatiladi.

Shikoyat yuqori turuvchi soliq organi tomonidan koʻrib chiqilgan taqdirda, ushbu yuqori turuvchi soliq organining kuchga kirgan qarori yuqori turuvchi soliq organining qarori kuchga kirgan kundan eʼtiboran uch kun ichida dastlabki qaror qabul qilgan soliq organiga yuboriladi.

Soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarining ushbu Kodeks 157-moddasining ikkinchi qismida nazarda tutilgan buzilishlari toʻgʻrisida dalolat beruvchi faktlar aniqlangan taqdirda, soliq organining soliqqa oid huquqbuzarlik faktini aniqlagan mansabdor shaxsi ushbu mansabdor shaxs va huquqbuzarlik sodir etgan shaxs tomonidan imzolanishi lozim boʻlgan dalolatnomani tuzadi.

Dalolatnoma belgilangan shaklda soliqqa oid huquqbuzarlik aniqlangan kundan eʼtiboran oʻn kun davomida tuziladi.

Dalolatnomada soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari buzilishlarining hujjatlar bilan tasdiqlangan faktlari, shuningdek ushbu faktlarni aniqlagan mansabdor shaxsning aniqlangan qoidabuzarlikni bartaraf etishga doir xulosa va takliflari koʻrsatilishi kerak.

Dalolatnomaning shaklini va uni tuzishga doir talablarni Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi belgilaydi.

Dalolatnoma soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etgan shaxsga imzo qoʻydirib beriladi yoki u olingan sana toʻgʻrisida dalolat beruvchi boshqa usulda topshiriladi. Agar mazkur shaxs dalolatnomani olishdan bosh tortsa, soliq organining mansabdor shaxsi dalolatnomaga tegishli belgi qoʻyadi. Bunday holda dalolatnoma ushbu shaxsga pochta orqali buyurtma xat bilan yuboriladi. Mazkur dalolatnoma buyurtma xat bilan yuborilgan sanadan boshlab hisoblaganda beshinchi kun u topshirilgan sana deb hisoblanadi.

Soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etgan shaxs dalolatnomada bayon etilgan holatlarga va (yoki) soliqqa oid huquqbuzarlikni aniqlagan mansabdor shaxsning xulosalari hamda takliflariga rozi boʻlmagan taqdirda, dalolatnoma olingan kundan eʼtiboran oʻn kun ichida dalolatnoma boʻyicha umuman yoki uning ayrim qoidalari yuzasidan yozma eʼtirozlarini tegishli soliq organiga taqdim etishga haqlidir. Bunda mazkur shaxs eʼtirozlarining asoslanganligini tasdiqlovchi hujjatlarni (ularning tasdiqlangan koʻchirma nusxalarini) yozma eʼtirozlariga ilova qilishga yoki kelishilgan muddatda soliq organiga topshirishga haqli.

Ushbu moddaning oltinchi qismida koʻrsatilgan muddat oʻtganidan keyin soliq organining rahbari (rahbar oʻrinbosari) soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari buzilishlari faktlari qayd etilgan dalolatnomani, shuningdek soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etgan shaxs tomonidan taqdim etilgan hujjatlar va materiallarni koʻrib chiqadi.

Dalolatnoma javobgarlikka tortilayotgan shaxs yoki uning vakili ishtirokida koʻrib chiqiladi.

Soliq organi tekshiruv dalolatnomasi koʻrib chiqiladigan sana, vaqt va joy toʻgʻrisida soliq toʻlovchini koʻrib chiqish boshlanadigan kunga qadar kamida ikki ish kuni oldin xabardor qiladi.

Agar soliq toʻlovchi soliq organini uzrli sabablarga koʻra dalolatnomaning koʻrib chiqilishiga kelolmasligi toʻgʻrisida xabardor qilgan boʻlsa, soliq organining rahbari (rahbar oʻrinbosari) dalolatnomaning koʻrib chiqilishini koʻpi bilan uch kun muddatga qoldirish toʻgʻrisida qaror qabul qilib, soliq toʻlovchi bu haqda xabardor qilinadi.

Soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etganlik uchun javobgarlikka tortilayotgan, tegishli tarzda xabardor qilingan shaxsning yoki uning vakilining kelmaganligi soliq organi rahbarini (rahbar oʻrinbosarini) dalolatnomani ushbu shaxsning yoʻqligida koʻrib chiqish imkonidan mahrum etmaydi.

Dalolatnomani koʻrib chiqish chogʻida tuzilgan dalolatnoma, soliq nazorati tadbirlarining boshqa materiallari, shuningdek soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etganlik uchun javobgarlikka tortilayotgan shaxsning yozma eʼtirozlari oʻqib eshittirilishi mumkin. Yozma eʼtirozlarning mavjud emasligi ushbu shaxsni dalolatnomani koʻrib chiqish bosqichida oʻz tushuntirishlarini berish huquqidan mahrum etmaydi.

Dalolatnoma koʻrib chiqilayotganda javobgarlikka tortilayotgan shaxsning tushuntirishlari eshitiladi, boshqa dalillar oʻrganib chiqiladi.

Ushbu Kodeks talablarini buzgan holda olingan dalillardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Javobgarlikka tortilayotgan shaxs tomonidan taqdim etilgan hujjatlar (axborot), hatto ular soliq organiga ushbu Kodeksda belgilangan muddatlarni buzgan holda taqdim etilgan boʻlsa ham koʻrib chiqilishi mumkin.

Dalolatnomani koʻrib chiqish chogʻida bayonnoma yuritiladi.

Dalolatnomani va soliq nazorati tadbirlarining boshqa materiallarini koʻrib chiqish jarayonida, zarur boʻlgan taqdirda, ushbu koʻrib chiqishda ishtirok etish uchun guvohni, ekspertni, mutaxassisni jalb etish toʻgʻrisida qaror qabul qilinishi mumkin.

Dalolatnomani va boshqa materiallarni koʻrib chiqish davomida soliq organining rahbari (rahbar oʻrinbosari):

1) oʻziga nisbatan dalolatnoma tuzilgan shaxs soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari buzilishlarini sodir etgan-etmaganligini;

2) aniqlangan qoidabuzarliklar ushbu Kodeksdagi soliqqa oid huquqbuzarliklar tarkibini tashkil etish-etmasligini;

3) oʻziga nisbatan dalolatnoma tuzilgan shaxsni soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etganlik uchun javobgarlikka tortish uchun asoslar mavjud-mavjud emasligini belgilaydi.

Soliqqa oid huquqbuzarlik alomati mavjud boʻlgan taqdirda soliq organining rahbari (rahbar oʻrinbosari) shaxsning soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etganlikdagi aybini istisno etuvchi holatlarni yoxud soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etganlik uchun javobgarlikni yumshatuvchi yoki ogʻirlashtiruvchi holatlarni aniqlaydi.

Soliq organining rahbari (rahbar oʻrinbosari) dalolatnomani hamda unga ilova qilingan hujjatlar va materiallarni ushbu Kodeksning 165-moddasida nazarda tutilgan tartibda koʻrib chiqish natijalariga koʻra quyidagilarni nazarda tutuvchi qarorni qabul qiladi:

1) soliqlar va penyalarni qoʻshib hisoblashni yoki buni rad etishni;

2) soliq toʻlovchini soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etganlik uchun javobgarlikka tortishni yoki buni rad etishni.

Ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan qaror dalolatnoma koʻrib chiqilganidan keyin besh kun ichida qabul qilinadi.

Shaxsni soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etganlik uchun javobgarlikka tortish toʻgʻrisidagi qarorda sodir etilgan huquqbuzarlik holatlari bayon etiladi, mazkur holatlarni, javobgarlikka tortilayotgan shaxs tomonidan oʻz himoyasi uchun keltirilayotgan vajlarni tasdiqlovchi hujjatlar va boshqa maʼlumotlar hamda ushbu vajlarni tekshirish natijalari koʻrsatiladi. Shuningdek qarorda ushbu Kodeksning shu qoidabuzarliklarni nazarda tutuvchi moddalari va qoʻllaniladigan javobgarlik choralari koʻrsatiladi.

Shaxsni soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etganlik uchun javobgarlikka tortish toʻgʻrisidagi qarorda oʻziga nisbatan qaror chiqarilgan shaxs shu qaror ustidan qaysi muddat ichida shikoyat qilishga haqli boʻlsa, oʻsha muddat va qaror ustidan yuqori turuvchi soliq organiga shikoyat qilish tartibi koʻrsatiladi.

Soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarining qaysi aniqlangan buzilishlari uchun shaxslar maʼmuriy javobgarlikka tortilishi lozim boʻlsa, oʻsha qoidabuzarliklar boʻyicha soliq organining vakolatli mansabdor shaxsi maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisida bayonnoma tuzadi. Ushbu huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrib chiqish va ularni sodir etganlikda aybdor shaxslarga nisbatan maʼmuriy jazoni qoʻllash soliq organlari tomonidan maʼmuriy huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi.

Yakka tartibdagi tadbirkor boʻlmagan jismoniy shaxsni soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etganlik uchun javobgarlikka tortish toʻgʻrisidagi qaror chiqarilganidan keyin tegishli soliq organi mazkur shaxsga nisbatan ushbu Kodeksda belgilangan moliyaviy sanksiya qoʻllash haqidagi ariza bilan sudga murojaat qiladi. Moliyaviy sanksiyalarni undirishning suddan tashqari tartibiga yoʻl qoʻyilmaydigan hollarda moliyaviy sanksiya qoʻllashning xuddi shunday tartibidan foydalaniladi.

Sudga murojaat qilingunga qadar soliq organi soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etganlik uchun javobgarlikka tortilayotgan shaxsga moliyaviy sanksiyaning tegishli summasini oʻz ixtiyori bilan toʻlashni yozma shaklda taklif qilishi shart.

Zarur boʻlgan hollarda, soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etganlik uchun javobgarlikka tortilayotgan shaxsdan moliyaviy sanksiya undirish toʻgʻrisida ariza berish bilan bir vaqtda soliq organi qonun hujjatlarida belgilangan tartibda talabnomani taʼminlash haqidagi iltimosnomani sudga yuborishi mumkin.

Soliq organlarining yuridik shaxslarga va yakka tartibdagi tadbirkorlarga nisbatan moliyaviy sanksiyalar qoʻllanilishini nazarda tutuvchi qarorlari boʻyicha moliyaviy sanksiyalar summalarini undirish soliq organlari tomonidan ushbu Kodeksning 120 — 124-moddalarida nazarda tutilgan tartibda mustaqil tarzda amalga oshiriladi.

Soliq organlarining arizasiga koʻra yakka tartibdagi tadbirkor boʻlmagan jismoniy shaxslarga nisbatan moliyaviy sanksiyalar undirish toʻgʻrisidagi ishlar sud tomonidan koʻrib chiqiladi. Sudlarning moliyaviy sanksiyalarni undirish toʻgʻrisidagi qonuniy kuchga kirgan qarorlarini ijro etish qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Quyidagilar soliq monitoringining predmetidir: soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga rioya etish, oʻziga nisbatan soliq monitoringi oʻtkazilayotgan yuridik shaxs tomonidan soliqlar va yigʻimlarni hisoblashning toʻgʻriligi, toʻliq va oʻz vaqtida toʻlanganligi (oʻtkazib berilganligi).

Soliq monitoringi ushbu Kodeksga muvofiq yuridik shaxs qaysi soliqlar va yigʻimlarga nisbatan soliq toʻlovchi yoki soliq agenti boʻlsa, barcha shunday soliqlar va yigʻimlarni qamrab oladi.

Soliq toʻlovchilar uchun soliq monitoringi ixtiyoriydir.

Soliq monitoringi soliq monitoringini oʻtkazish toʻgʻrisidagi qaror asosida soliq organi tomonidan amalga oshiriladi.

Yuridik shaxs, agar uning oldingi yil uchun daromadlari yillik moliyaviy hisobot maʼlumotlariga koʻra kamida oʻn milliard soʻmni tashkil etgan boʻlsa, soliq monitoringini oʻtkazish toʻgʻrisidagi ariza bilan soliq organiga murojaat qilishga haqli.

Yuridik shaxs soliq organiga soliq monitoringini oʻtkazish toʻgʻrisida ariza taqdim etgan yildan keyingi kalendar yil soliq monitoringi oʻtkaziladigan davrdir.

Soliq monitoringini oʻtkazish soliq monitoringi oʻtkaziladigan yilning 1-yanvaridan boshlanadi va soliq monitoringi oʻtkazilgan davrdan keyingi yilning 1-iyulida tugallanadi.

Soliq monitoringida ishtirok etuvchi yuridik shaxs va soliq organi oʻrtasidagi axborotga doir hamkorlik reglament asosida amalga oshiriladi.

Axborotga doir hamkorlik reglamentida soliqlar hamda yigʻimlarni hisoblab chiqarish va toʻlash (ushlab qolish va oʻtkazib berish) uchun asos boʻlib xizmat qiluvchi hujjatlarni (axborotni) soliq organiga elektron shaklda taqdim etish tartibi va (yoki) koʻrsatilgan hujjatlar (axborot) mavjud boʻlgan yuridik shaxsning axborot tizimlariga kirish tartibi aks ettiriladi.

Yuridik shaxs axborotga doir hamkorlik tartibini mustaqil ravishda tanlashga haqli.

Yuridik shaxs axborotga doir hamkorlik reglamentida:

1) buxgalteriya (soliq) hisobi registrlarida daromad va xarajatlar, soliq solish obyektlarini aks ettirish tartibini;

2) soliq hisobining tahliliy registrlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni;

3) soliqlar va yigʻimlarning toʻgʻri hisoblab chiqarilganligi (ushlab qolinganligi), toʻliq va oʻz vaqtida toʻlanganligi (oʻtkazib berilganligi) ustidan ichki nazorat tizimi toʻgʻrisidagi axborotni koʻrsatadi.

Ichki nazorat tizimi toʻgʻrisidagi axborot bunday tizim mavjud boʻlgan taqdirda taqdim etiladi.

Axborotga doir hamkorlik reglamentining shaklini va unga doir talablarni Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tasdiqlaydi.

Soliq monitoringini oʻtkazish toʻgʻrisidagi ariza soliq monitoringi oʻtkaziladigan davrdan oldingi yilning 1-iyulidan kechiktirmay hisobga olish joyidagi soliq organiga yuridik shaxs tomonidan taqdim etiladi.

Soliq monitoringini oʻtkazish toʻgʻrisidagi arizaning shaklini Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tasdiqlaydi.

Soliq monitoringini oʻtkazish toʻgʻrisidagi ariza bilan birga quyidagilar taqdim etiladi:

1) belgilangan shakl boʻyicha axborotga doir hamkorlik reglamenti;

2) soliq monitoringini oʻtkazish toʻgʻrisida ariza taqdim etgan yuridik shaxsda bevosita va (yoki) bilvosita ishtirok etadigan hamda bunday ishtirok ulushi 25 foizni tashkil etadigan jismoniy va yuridik shaxslar toʻgʻrisidagi axborot;

3) soliq solish maqsadi uchun amaldagi hisob siyosati.

Soliq monitoringini oʻtkazish toʻgʻrisida ariza taqdim etgan yuridik shaxs soliq organi tomonidan soliq monitoringini oʻtkazish yoki uni oʻtkazishni rad etish toʻgʻrisida qaror qabul qilinguniga qadar chaqirib olish haqidagi yozma ariza asosida uni chaqirib olishi mumkin.

Soliq monitoringini oʻtkazish toʻgʻrisidagi ariza chaqirib olingan taqdirda berilgan deb hisoblanmaydi.

Soliq monitoringini oʻtkazish toʻgʻrisidagi arizani va ushbu moddaning uchinchi qismiga muvofiq yuridik shaxs tomonidan taqdim etilgan hujjatlarni (axborotni) koʻrib chiqish natijalari boʻyicha soliq organining rahbari (rahbar oʻrinbosari) ariza berilgan yilning 1-noyabriga qadar quyidagi qarorlardan birini qabul qiladi:

1) soliq monitoringini oʻtkazish toʻgʻrisidagi qarorni;

2) soliq monitoringini oʻtkazishni rad etish haqidagi qarorni.

Soliq monitoringini oʻtkazishni rad etish toʻgʻrisidagi qaror asoslantirilgan boʻlishi kerak.

Soliq monitoringini oʻtkazishni rad etish toʻgʻrisida qaror qabul qilish uchun quyidagilar asosdir:

1) ushbu moddaning uchinchi qismiga muvofiq hujjatlarni (axborotni) taqdim etmaslik yoki toʻliq hajmda taqdim etmaslik;

2) ushbu Kodeksning 169-moddasi beshinchi qismida nazarda tutilgan shartlarga rioya etmaslik;

3) axborotga doir hamkorlik reglamentining belgilangan shakl va talablarga nomuvofiqligi.

Soliq monitoringini oʻtkazish toʻgʻrisidagi qaror (soliq monitoringini oʻtkazishni rad etish haqidagi qaror) qabul qilingan kundan eʼtiboran besh kun ichida arizachiga yuboriladi.

Soliq monitoringi quyidagi hollarda muddatidan oldin tugatiladi:

1) axborotga doir hamkorlik reglamenti yuridik shaxs tomonidan ijro etilmaganda, agar bunday ijro etmaslik soliq monitoringini oʻtkazish uchun toʻsiq boʻlgan boʻlsa;

2) soliq organi tomonidan soliq monitoringini oʻtkazish chogʻida yuridik shaxs tomonidan ishonchli boʻlmagan axborot taqdim etilganligi fakti aniqlanganda;

3) soliq monitoringini oʻtkazish jarayonida ushbu Kodeksning 173-moddasida nazarda tutilgan tartibda hujjatlar (axborot), tushuntirishlar soliq organiga muntazam ravishda (ikki marta va undan ortiq) taqdim etilmaganda.

Soliq organi ushbu moddaning 1-bandida nazarda tutilgan holatlar aniqlangan kundan eʼtiboran oʻn kun ichida, lekin soliq monitoringi oʻtkazilayotgan davrdan keyingi yilning 1-iyunidan kechiktirmay yuridik shaxsni soliq monitoringini muddatidan oldin tugatish toʻgʻrisida yozma shaklda xabardor qiladi.

Soliq monitoringi soliq organining vakolatli mansabdor shaxslari tomonidan oʻz xizmat majburiyatlariga muvofiq soliq organi joylashgan yer boʻyicha oʻtkaziladi.

Agar soliq monitoringini oʻtkazish chogʻida taqdim etilgan hujjatlardagi maʼlumotlar oʻrtasida ziddiyatlar yoki yuridik shaxs tomonidan taqdim etilgan hamda soliq organida mavjud boʻlgan maʼlumotlar oʻrtasida nomuvofiqliklar aniqlansa, soliq organi bu haqda zarur tushuntirishlar berish yoki tegishli tuzatishlar kiritish talabi bilan yuridik shaxsga xabar qiladi. Bunday tushuntirishlar yuridik shaxs tomonidan talabnoma olingan kundan eʼtiboran besh kun ichida taqdim etiladi, tuzatishlar esa oʻn kun davomida kiritiladi.

Agar taqdim etilgan tushuntirishlar koʻrib chiqilganidan keyin yoki ular mavjud boʻlmagan taqdirda soliq organi soliqlar yoki yigʻimlar notoʻgʻri hisoblab chiqarilganligi (ushlab qolinganligi), toʻliq yoki oʻz vaqtida toʻlanmaganligi (oʻtkazilmaganligi) toʻgʻrisida dalolat beruvchi faktni aniqlasa, soliq organi ushbu Kodeksning 174-moddasida nazarda tutilgan tartibda asoslantirilgan fikrini tuzishi shart.

Soliq monitoringi oʻtkazilayotganda soliq organi soliqlar va yigʻimlar toʻgʻri hisoblab chiqarilganligi (ushlab qolinganligi), toʻliq va oʻz vaqtida toʻlanganligi (oʻtkazilganligi) bilan bogʻliq boʻlgan zarur hujjatlarni (axborotni), tushuntirishlarni yuridik shaxsdan talab qilib olishga haqlidir.

Talab qilinadigan hujjatlar (axborot) va tushuntirishlar soliq organiga shaxsan yoki vakil orqali taqdim etilishi, pochta orqali buyurtma xat bilan yuborilishi, telekommunikatsiya aloqa kanallari orqali, soliq toʻlovchining shaxsiy kabineti orqali elektron shaklda topshirilishi yoki axborotga doir hamkorlik reglamentida nazarda tutilgan tartibda berilishi mumkin.

Hujjatlarni qogʻoz shaklida taqdim etish yuridik shaxs tomonidan tasdiqlangan koʻchirma nusxalar shaklida amalga oshiriladi. Agar qonun hujjatlarida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, soliq organiga (mansabdor shaxsga) taqdim etiladigan hujjatlarning koʻchirma nusxalarini notarial tarzda tasdiqlashni talab qilishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Soliq organining talabiga koʻra telekommunikatsiya aloqa kanallari orqali elektron shaklda hujjatlar taqdim etish toʻgʻrisidagi talabnomani yuborish va hujjatlarni taqdim etish tartibini Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi belgilaydi.

Soliq monitoringini oʻtkazishda ushbu moddaning toʻrtinchi qismiga muvofiq talab qilingan hujjatlar (axborot) va tushuntirishlar yuridik shaxs tomonidan tegishli talabnoma olingan kundan eʼtiboran besh kun ichida taqdim etiladi.

Agar talabnomani belgilangan muddatda ijro etish imkoni boʻlmasa, yuridik shaxs talabnoma olingan kundan keyingi kun davomida soliq organining soliq monitoringini oʻtkazuvchi mansabdor shaxslarini uni ijro etish imkoni yoʻqligi toʻgʻrisida sabablarini hamda u talab etilayotgan hujjatlarni (axborotni) va tushuntirishlarni qaysi muddatlar ichida taqdim etishi mumkin boʻlsa, oʻsha muddatlarni koʻrsatgan holda yozma ravishda xabardor qiladi. Soliq organining rahbari (rahbar oʻrinbosari) mazkur bildirishnoma asosida u olingan kundan eʼtiboran ikki kun ichida hujjatlarni (axborotni) va tushuntirishlarni taqdim etish muddatlarini uzaytirishga yoki muddatlarni uzaytirishni rad etishga haqli boʻlib, bu haqda alohida qaror chiqariladi.

Soliq monitoringini oʻtkazish davomida soliq organi yuridik shaxs tomonidan ilgari soliq organiga tasdiqlangan koʻchirma nusxalar koʻrinishida taqdim etilgan hujjatlarni talab qilishga haqli emas.

Soliq organining asoslantirilgan fikri soliq organining soliqlar va yigʻimlar toʻgʻri hisoblab chiqarilganligi (ushlab qolinganligi), toʻliq va oʻz vaqtida toʻlanganligi (oʻtkazilganligi) masalalariga doir nuqtai nazarini ifodalaydi.

Soliq organi soliq monitoringini oʻtkazish chogʻida oʻz tashabbusiga koʻra yoki yuridik shaxsning soʻroviga binoan asoslantirilgan fikr tuzadi.

Asoslantirilgan fikr soliq organi rahbarining (rahbari oʻrinbosarining) imzosi bilan yuridik shaxsga yuboriladi.

Soliq organining asoslantirilgan fikrining shaklini va uni tuzishga doir talablarni Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi belgilaydi.

Agar soliq monitoringi oʻtkazilayotganda yuridik shaxs tomonidan soliqlar va yigʻimlar notoʻgʻri hisoblab chiqarilganligi (ushlab qolinganligi), toʻliq yoki oʻz vaqtida toʻlanmaganligi (oʻtkazilmaganligi) toʻgʻrisida dalolat beruvchi fakt aniqlangan boʻlsa, soliq organining asoslantirilgan fikri tuziladi.

Soliq organining asoslantirilgan fikri tuzilgan kundan eʼtiboran besh kun ichida yuridik shaxsga yuboriladi.

Soliq organining asoslantirilgan fikri soliq monitoringini oʻtkazish muddati tugaguniga qadar kamida uch oy oldin tuzilishi mumkin.

Asoslantirilgan fikr taqdim etish toʻgʻrisidagi soʻrov yuridik shaxs tomonidan xoʻjalik faoliyatining sodir etilgan faktlari natijalariga koʻra soliq monitoringi oʻtkaziladigan davr uchun soliqlar va yigʻimlar toʻgʻri hisoblab chiqarilganligiga (ushlab qolinganligiga), toʻliq va oʻz vaqtida toʻlanganligiga (oʻtkazilganligiga) nisbatan shubhalar mavjud boʻlganda yoki ushbu masalalar yuzasidan noaniqliklar boʻlgan taqdirda soliq organiga yuboriladi.

Asoslantirilgan fikr taqdim etish toʻgʻrisidagi soʻrovda yuridik shaxsning mazkur masalalarga doir nuqtai nazari bayon etiladi.

Asoslantirilgan fikr taqdim etish toʻgʻrisidagi soʻrov soliq monitoringi davridan keyingi yilning 1-iyunidan kechiktirmay yuborilishi mumkin.

Yuridik shaxsning soʻrovi boʻyicha soliq organining asoslantirilgan fikri ushbu yuridik shaxsga mazkur soʻrov olingan kundan eʼtiboran oʻn besh kun ichida yuborilishi kerak. Bu muddat soliq organi tomonidan ushbu yuridik shaxsdan yoki boshqa shaxslardan asoslantirilgan fikrni tayyorlash uchun zarur boʻlgan hujjatlarni (axborotni) talab qilib olish uchun bir oyga uzaytirilishi mumkin.

Soliq organi asoslantirilgan fikrni yuborish muddatini uzaytirish toʻgʻrisida tegishli qaror qabul qilingan kundan eʼtiboran uch kun ichida yuridik shaxsga yozma shaklda xabar qiladi.

Yuridik shaxs soliq organining asoslantirilgan fikriga roziligi toʻgʻrisida shu asoslantirilgan fikrni tuzgan soliq organini mazkur asoslantirilgan fikr bajarilganligini tasdiqlovchi hujjatlarni (ular mavjud boʻlgan taqdirda) ilova qilgan holda asoslantirilgan fikr olingan kundan eʼtiboran bir oy ichida xabardor qiladi.

Yuridik shaxs asoslantirilgan fikrni soliq organining buxgalteriya (soliq) hisobidagi va soliq hisobotidagi asoslantirilgan fikrda bayon etilgan nuqtai nazarini eʼtiborga olish orqali, aniqlashtirilgan soliq hisobotini berish orqali yoki boshqa usulda bajaradi.

Yuridik shaxs soliq organining asoslantirilgan fikriga rozi boʻlmagan taqdirda, u olingan kundan eʼtiboran bir oy ichida soliq organiga oʻz eʼtirozlarini taqdim etadi. Mazkur eʼtirozlarni olgan soliq organi ular olingan kundan eʼtiboran uch kun ichida bu eʼtirozlarni oʻzida mavjud boʻlgan barcha materiallar bilan birga Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasiga oʻzaro kelishuv tartib-taomili tashabbusi bilan chiqish uchun yuborishi shart.

Soliq organi soliq monitoringi tugagan sanadan eʼtiboran ikki oydan kechiktirmay yuridik shaxsni soliq monitoringini oʻtkazish jarayonida ushbu yuridik shaxsga yuborilgan, bajarilmagan asoslantirilgan fikrlar mavjudligi (mavjud emasligi) toʻgʻrisida xabardor qiladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi ushbu Kodeksning 174-moddasi oʻn beshinchi qismiga muvofiq soliq organi tomonidan taqdim etilgan eʼtirozlar va materiallar olinganidan keyin oʻzaro kelishuv tartib-taomilini oʻtkazish tashabbusi bilan chiqadi.

Oʻzaro kelishuv tartib-taomili asoslantirilgan fikrni tuzgan soliq organi va eʼtirozlarni taqdim etgan yuridik shaxs (uning vakili) ishtirokida, soliq organi tomonidan taqdim etilgan eʼtirozlar va boshqa materiallar olingan kundan eʼtiboran bir oy ichida Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi rahbari (rahbarining oʻrinbosari) tomonidan oʻtkaziladi.

Oʻzaro kelishuv tartib-taomili natijalariga koʻra Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi asoslantirilgan fikr oʻzgartirilganligi yoki oʻzgarishsiz qoldirilganligi toʻgʻrisida yuridik shaxsni xabardor qiladi.

Asoslantirilgan fikrni oʻzgartirish yoki oʻzgarishsiz qoldirish toʻgʻrisidagi bildirishnomani Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi rahbari (rahbarining oʻrinbosari) imzolaydi.

Bildirishnoma u tuzilgan kundan eʼtiboran uch kun ichida yuridik shaxsga beriladi yoki yuboriladi.

Asoslantirilgan fikrni oʻzgartirish yoki uni oʻzgarishsiz qoldirish toʻgʻrisidagi bildirishnoma olingan kundan eʼtiboran bir oy ichida yuridik shaxs asoslantirilgan fikrni tuzgan soliq organini asoslantirilgan fikrga rozi ekanligi (rozi emasligi) haqida mazkur asoslantirilgan fikr bajarilganligini tasdiqlovchi hujjatlarni (ular mavjud boʻlgan taqdirda) ilova qilgan holda xabardor qiladi.

Oʻzaro aloqador taraflar oʻrtasidagi bitimlarda shakllanadigan va (yoki) mustaqil shaxslar oʻrtasida bitimlar tuzilayotganda taqqoslanadigan iqtisodiy sharoitlarda qoʻllanilishi mumkin boʻlgan xolis tarzda shakllanadigan narxdan farq qiladigan narx ushbu Kodeks maqsadida transfert narx deb tushuniladi.

Oʻzaro aloqador taraflar faoliyatining mustaqil shaxslar tomonidan taqqoslanadigan iqtisodiy sharoitlarda olinishi mumkin boʻlgan sharoitlar va natijalardan farq qiladigan tijoratga oid va (yoki) moliyaviy sharoitlar va (yoki) natijalar ushbu Kodeksning maqsadida transfert narxni belgilash deb tushuniladi.

Bitimning taraflaridan biri tomonidan olinishi mumkin boʻlgan, lekin transfert narxni belgilash natijasida taraf olmagan har qanday daromadlar soliq solish maqsadida ushbu boʻlimda belgilangan hollarda va tartibda bitimning shu tarafida hisobga olinadi.

Ushbu boʻlimda belgilangan hollarda va tartibda tashqi savdo faoliyati ishtirokchilarining daromadlari soliq solish maqsadida bitim narxining bitim predmeti boʻlgan tovarlarga (xizmatlarga) doir bozor narxidan farq qilishiga sabab boʻlgan toʻliq olinmagan daromadlar summasiga koʻpaytirilishi mumkin. Bunda shunday bitimlar ishtirokchilari oʻzaro aloqador yoki mustaqil shaxslar ekanligi eʼtiborga olinmaydi. Xuddi shunday qoidalar ushbu boʻlimda belgilangan hollarda va tartibda ishtirokchilari Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidentlari boʻlgan bitimlarda qoʻllanilishi mumkin.

Soliq solish maqsadida daromadlarni hisobga olish budjet tizimiga toʻlanishi lozim boʻlgan soliq summasining kamayishiga yoki ushbu Kodeksning Maxsus qismiga muvofiq aniqlanadigan zarar summasining koʻpayishiga olib kelmagan taqdirda, bunday hisobga olish ushbu moddaning uchinchi va toʻrtinchi qismlariga muvofiq amalga oshiriladi.

Ushbu moddaning uchinchi va toʻrtinchi qismlarida nazarda tutilgan daromadlarni aniqlash ushbu boʻlimda belgilangan usullarni qoʻllagan holda transfert narxni belgilash chogʻida soliq nazorati doirasida, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan amalga oshiriladi. Mazkur qoida soliq toʻlovchining bitimning haqiqiy narxi oʻrniga soliq summasini hisoblab chiqarish chogʻida bitimning bozor narxini soliq solish maqsadida mustaqil ravishda qoʻllash huquqini, agar bu narx haqiqiy narxdan farq qilsa va ushbu moddaning beshinchi qismida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, cheklamaydi.

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi transfert narxni belgilashda soliq nazorati doirasida, ushbu boʻlimda nazarda tutilgan tartibda quyidagi soliqlarning toʻliq hisoblab chiqarilishi va toʻlanishini tekshiradi:

1) foyda soligʻini;

2) jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligʻini;

3) yer qaʼridan foydalanganlik uchun soliqni;

4) qoʻshilgan qiymat soligʻini;

5) aksiz soligʻini.

Yer qaʼridan foydalanganlik uchun soliqqa oid qismi boʻyicha transfert narxni belgilash chogʻidagi soliq nazorati, agar bitimning taraflaridan biri mazkur soliqni soliq toʻlovchisi boʻlsa hamda qazib olinishi chogʻida soliq solish advalor soliq stavkasi boʻyicha amalga oshiriladigan foydali qazilma bitimning predmeti boʻlsa, amalga oshiriladi.

Qoʻshilgan qiymat soligʻi va aksiz soligʻiga oid qismi boʻyicha transfert narxni belgilash chogʻidagi soliq nazorati, agar bitimning taraflaridan biri tegishli soliq toʻlovchisi boʻlmagan yuridik shaxs yoki yakka tartibdagi tadbirkor boʻlsa, amalga oshiriladi.

Transfert narxni belgilash chogʻidagi soliq nazorati maxsus iqtisodiy zonalar ishtirokchilarining bunday ishtirokchi boʻlmagan shaxslar bilan tuzilgan bitimlariga nisbatan ham amalga oshirilishi mumkin.

Transfert narxni belgilashda soliq nazorati natijasida ushbu moddaning yettinchi — oʻninchi qismlarida koʻrsatilgan soliq summalari kamaytirilganligi yoki zararning summasi koʻpaytirilganligi aniqlangan taqdirda, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tegishli soliq bazasiga va (yoki) soliq summasiga tuzatishlar kiritishni amalga oshiradi.

Agar transfert narxning belgilanishi ushbu Kodeksning 176-moddasi yettinchi qismida koʻrsatilgan bir yoki bir nechta soliqning (boʻnak va joriy toʻlovining) summalari kamaytirilishiga yoki zarar summasining koʻpaytirilishiga olib kelgan boʻlsa, soliq toʻlovchi soliq bazasiga va (yoki) tegishli soliqlarning (zararning) summasiga mustaqil ravishda tuzatishlar kiritishni amalga oshirishga haqli. Bunday tuzatish kiritish summalariga tuzatish kiritilishi lozim boʻlgan soliqlar boʻyicha soliq davrini (soliq davrlarini) oʻz ichiga oluvchi kalendar yil oʻtgach amalga oshiriladi.

Soliq toʻlovchi qaysi bitimga nisbatan soliq bazasiga va (yoki) soliq summasiga mustaqil ravishda tuzatish kiritgan boʻlsa, oʻsha bitimni identifikatsiya qilish imkonini beradigan maʼlumotlar tegishli aniqlashtirilgan soliq hisobotiga ilova qilinadigan tushuntirishlarda koʻrsatiladi.

Ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan tuzatishlar kiritish:

1) yuridik shaxslar tomonidan — foyda soligʻi boʻyicha soliq hisobotini taqdim etish uchun belgilangan muddatlarda;

2) jismoniy shaxslar tomonidan — jismoniy shaxsning jami yillik daromadi toʻgʻrisida deklaratsiyani topshirish muddatlarida amalga oshirilishi mumkin.

Ushbu moddaning uchinchi qismiga muvofiq amalga oshirilgan tuzatish kiritish natijalariga koʻra soliq toʻlovchi tomonidan mustaqil ravishda aniqlangan toʻlanmagan soliqlar summasi tegishli soliq davri uchun foyda soligʻini (jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligʻini) toʻlash sanasidan kechiktirilmagan muddatda toʻlanishi kerak. Bunda taqdim etilgan aniqlashtirilgan hisobot boʻyicha soliq majburiyati yuzaga kelgan sanadan to mazkur moddasining uchinchi qismida koʻrsatilgan muddat tugaguniga qadar boʻlgan davr uchun toʻlanmagan soliqlar summasiga penyalar hisoblanmaydi.

Kalendar yil ichida tugaydigan soliq davrlarining (hisobot davrlarining) yakunlari boʻyicha soliqlarni (boʻnak va joriy toʻlovlarni) hisoblab chiqarishda soliq toʻlovchi bitimlarning haqiqiy narxlaridan foydalanishga haqli.

Ushbu Kodeks maqsadida, agar ushbu boʻlimda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, bitimlarning narxlari, ushbu bitimlar taraflarining daromadlari va xarajatlari quyidagi hollarda bozor narxlari deb eʼtirof etiladi:

1) mustaqil shaxslar oʻrtasidagi bitimlar;

2) Oʻzbekiston Respublikasining qonunchiligiga yoki chet davlatning qonunchiligiga muvofiq oʻtkazilgan birja savdolarining natijalariga koʻra tuzilgan bitimlar;

3) monopoliyaga qarshi organning koʻrsatmalariga muvofiq (tartibga solinadigan narxlar qoʻllaniladigan bitimlar uchun ushbu Kodeksning 179-moddasida nazarda tutilgan oʻziga xos xususiyatlar inobatga olingan holda) narxlari belgilangan bitimlar;

4) narxlari ushbu Kodeksning 25-bobida nazarda tutilgan narxni belgilash toʻgʻrisidagi kelishuviga muvofiq belgilangan bitimlar.

Nazorat qilinadigan bitimlarda bitimning narxi, agar Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan buning aksi isbotlanmagan boʻlsa yoki soliq toʻlovchi ushbu Kodeksning 177-moddasiga muvofiq soliq (zarar) summalariga mustaqil tuzatish kiritishni amalga oshirmagan boʻlsa, bozor narxi deb topiladi.

Agar ushbu Kodeksning Maxsus qismida soliq solish maqsadida ayrim soliqlarni hisoblab chiqarish va toʻlash masalalari boʻyicha tovarning (xizmatning) narxini yoki bitim taraflarining daromadlarini (xarajatlarini) aniqlashning boshqacha qoidalari belgilangan boʻlsa, ushbu Kodeksning Maxsus qismi qoidalari qoʻllaniladi.

Agar ayrim turdagi bitimlarga nisbatan narxni belgilash, eng koʻp va (yoki) eng kam chegaraviy narxlarni belgilash vositasida narxlarni tartibga solish nazarda tutilgan boʻlsa, koʻrsatilgan turdagi bitimlardagi narxlar ushbu moddaning toʻrtinchi — yettinchi qismlarida nazarda tutilgan oʻziga xos xususiyatlar hisobga olingan holda soliq solish maqsadida bozor narxlari deb topiladi.

Agar ayrim turdagi bitimlarga nisbatan narxga doir eng koʻp va (yoki) eng kam ustamalar yoki narxlardan chegirmalar belgilash vositasida yoxud rentabellikka yoki foydaga doir cheklovlar vositasida narxlarni tartibga solish nazarda tutilgan boʻlsa, koʻrsatilgan turdagi bitimlardagi narxlar soliq solish maqsadida ushbu moddaning sakkizinchi qismida belgilangan oʻziga xos xususiyatlar hisobga olingan holda bozor narxlari deb topiladi.

Ushbu moddaning birinchi va ikkinchi qismlarida koʻrsatilgan oʻziga xos xususiyatlar, agar narxlarni tartibga solish Oʻzbekiston Respublikasining qonunchiligiga va chet davlatlarning qonunchiligiga, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga muvofiq amalga oshirilsa, hisobga olinadi.

Belgilangan narxlarga muvofiq boʻlgan narxlar va narxning kelishilgan formulasiga muvofiq boʻlgan narxlar bozor narxlari deb topiladi.

Eng kam chegaraviy narxni belgilashda bunday narx, agar bozor narxlari oraligʻining ushbu Kodeksning 23-bobiga muvofiq mazkur eng kam chegaraviy narx hisobga olinmagan holda aniqlangan eng kam koʻrsatkichi ushbu eng kam chegaraviy narxdan koʻp boʻlsa, bozor narxini aniqlashda hisobga olinmaydi. Aks holda, eng kam koʻrsatkichi ushbu eng kam chegaraviy narxga teng boʻlgan oraliq bozor narxlarining oraligʻi deb eʼtirof etiladi, eng koʻp koʻrsatkich esa uning ushbu Kodeksning 23-bobiga muvofiq belgilangan eng koʻp koʻrsatkichiga teng ravishda qabul qilinadi.

Eng koʻp chegaraviy narxni belgilash chogʻida bunday narx bozor narxini aniqlashda, agar ushbu eng koʻp chegaraviy narx bozor narxlari oraligʻining ushbu Kodeksning 23-bobiga muvofiq mazkur eng koʻp chegaraviy narx hisobga olinmagan holda aniqlangan eng koʻp koʻrsatkichidan koʻp boʻlsa, bozor narxini aniqlashda hisobga olinmaydi. Aks holda, eng koʻp koʻrsatkichi ushbu eng koʻp chegaraviy narxga teng boʻlgan oraliq bozor narxlarining oraligʻi deb eʼtirof etiladi, eng kam koʻrsatkich esa uning ushbu Kodeksning 23-bobiga muvofiq belgilangan eng kam koʻrsatkichiga teng ravishda qabul qilinadi.

Bir vaqtning oʻzida eng kam va eng koʻp chegaraviy narxlar belgilanganda ular bozor narxlarini aniqlashda, agar bozor narxlari oraligʻining ushbu Kodeksning 24-bobiga muvofiq aniqlangan eng kam koʻrsatkichi eng kam chegaraviy narxdan koʻp boʻlsa, eng koʻp chegaraviy narx esa bozor narxlarining ushbu oraligʻining eng koʻp koʻrsatkichidan koʻp boʻlsa, bozor narxini aniqlashda hisobga olinmaydi. Aks holda, bozor narxlari oraligʻining tegishincha eng kam va (yoki) eng koʻp koʻrsatkichiga ushbu moddaning beshinchi — oltinchi qismlariga muvofiq tuzatishlar kiritiladi.

Agar bitim uchun narxga doir eng kam va (yoki) eng koʻp ustamalar belgilangan boʻlsa yoxud rentabellik yoki foyda miqdorlari uchun boshqa cheklovlar belgilangan boʻlsa, ushbu Kodeksning 23-bobiga muvofiq aniqlangan bozor narxlari oraliqlariga (rentabellik oraliqlariga) ushbu moddaning beshinchi — yettinchi qismlarida nazarda tutilgan xuddi shunday tartibda tuzatishlar kiritilishi lozim.

Ushbu Kodeks maqsadida, ushbu moddada nazarda tutilgan xususiyatlar hisobga olingan holda oʻzaro aloqador shaxslar oʻrtasidagi bitimlar nazorat qilinadigan bitimlar deb eʼtirof etiladi.

Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidenti boʻlgan oʻzaro aloqador shaxslar oʻrtasidagi bitim quyidagi holatlardan hech boʻlmaganda bittasi mavjud boʻlganda nazorat qilinadigan bitim deb eʼtirof etiladi:

1) mazkur shaxslar oʻrtasidagi bitimlar boʻyicha tegishli kalendar yildagi daromadlar summasi (bitimlar narxlarining summasi) besh milliard soʻmdan oshsa;

2) bitimning hech boʻlmaganda bitta tarafi maxsus soliq rejimini qoʻllasa yoki maxsus iqtisodiy zona ishtirokchisi boʻlsa, bunda bu bitimning boshqa taraflari orasida maxsus soliq rejimlarini qoʻllamaydigan shaxs boʻlsa;

3) bitimning hech boʻlmaganda bitta tarafi foyda soligʻini toʻlashdan ozod etilgan boʻlsa, pasaytirilgan soliq stavkasini yoki boshqa soliq imtiyozlarini qoʻllasa, bunda bu bitimning boshqa taraflari orasida bunday soliqni toʻlashdan ozod etilmagan va imtiyozlarni qoʻllamaydigan shaxs boʻlsa;

4) bitimning taraflaridan biri tomonidan qazib olingan foydali qazilma bitim predmeti boʻlsa, agar ushbu foydali qazilmaga nisbatan yer qaʼridan foydalanganlik uchun soliqning advalor soliq stavkasi nazarda tutilgan boʻlsa.

Ushbu moddaning ikkinchi qismi 2 — 4-bandlarida nazarda tutilgan bitimlar, agar mazkur shaxslar oʻrtasidagi bitimlar boʻyicha daromadlarning tegishli kalendar yildagi summasi besh yuz million soʻmdan ortiq boʻlsa.

Tovarlarni (xizmatlarni) realizatsiya qilishga doir, ushbu tovarlarning (xizmatlarning) birinchi sotuvchisi va oxirgi xaridori bilan oʻzaro aloqador boʻlmagan shaxslar ishtirokida (vositachiligida) tuziladigan bitimlar ketma-ketligi yoki majmui, agar mazkur sotuvchi va xaridor oʻzaro aloqador shaxslar boʻlsa, ushbu Kodeks maqsadida oʻzaro aloqador shaxslar oʻrtasidagi bitimga tenglashtiriladi. Bunday hollarda, oʻz ishtirokida (vositachiligida) bitimlarning mazkur ketma-ketligi yoki majmui amalga oshiriladigan uchinchi shaxslarning mavjudligi eʼtiborga olinmaydi.

Ushbu moddaning toʻrtinchi qismida belgilangan qoida, basharti bitimlarning mazkur ketma-ketligida yoki majmuida ishtirok etuvchi bunday uchinchi shaxslar:

1) bitimlarning ushbu ketma-ketligida yoki majmuida hech qanday qoʻshimcha vazifalarni bajarmasa, bundan tovarlarni (xizmatlarni) bir shaxs tomonidan boshqa shaxsga realizatsiya qilishni (qayta sotishni) tashkil etish mustasno;

2) oʻz zimmasiga hech qanday tavakkalchiliklarni qabul qilmasa va tovarlarni (xizmatlarni) bir shaxs tomonidan boshqa shaxsga realizatsiya qilishni (qayta sotishni) tashkil etish uchun hech qanday aktivlardan foydalanmasa, qoʻllaniladi.

Ushbu modda maqsadida kalendar yil uchun bitimlar boʻyicha daromadlar summasi bir shaxs (oʻzaro aloqador shaxslar) bilan tuzilgan shunday bitimlar boʻyicha kalendar yilda olingan daromadlar summasini foyda soligʻi uchun belgilangan daromadlarni eʼtirof etish tartibini hisobga olgan holda qoʻshish yoʻli bilan aniqlanadi.

Nazorat qilinadigan bitimlardagi daromadlarni soliq solish maqsadida aniqlash uchun Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi bunday bitimlarni yoki jami shunday bitimlarni (bundan buyon ushbu boʻlimda tahlil etiladigan bitim deb yuritiladi) taraflari mustaqil shaxslar boʻlgan bitta yoki bir nechta bitim (bundan buyon ushbu boʻlimda taqqoslanadigan bitimlar deb yuritiladi) bilan taqqoslashni amalga oshiradi. Bunday taqqoslash ushbu boʻlimda nazarda tutilgan transfert narx belgilash chogʻida daromadlarni aniqlash uslublarini tanlash va ularni keyinchalik qoʻllash maqsadida amalga oshiriladi.

Bitimlar boʻyicha daromadlar summasini aniqlashda Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi bitimlar boʻyicha olingan daromadlar summasini ularning bozordagi darajasiga muvofiqligini ushbu Kodeksning 22 va 23-boblari qoidalarini inobatga olgan holda tekshirishga haqli.

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasining arizasiga koʻra, sud bitimni mazkur bitimning ushbu moddada belgilangan nazorat qilinadigan bitim belgilariga javob bermasligiga sabab boʻladigan sharoitlar yaratish maqsadida tuzilgan bir turdagi bitimlar guruhining qismi deb taxmin qilinishi uchun yetarli asoslar mavjud boʻlgan taqdirda nazorat qilinadigan bitim deb eʼtirof etishi mumkin.

Ushbu Kodeks maqsadida mazkur moddada nazarda tutilgan xususiyatlarni hisobga olgan holda, nazorat qilinadigan bitimlar deb quyidagilar eʼtirof etiladi:

1) jahon birja savdosi tovarlarining tashqi savdosi sohasidagi bitimlar;

2) taraflaridan birining roʻyxatdan oʻtkazilish joyi, yashash joyi yoki soliq rezidentligi joyi ofshor yurisdiksiya boʻlgan shaxs hisoblanadigan bitimlar.

Agar bunda Oʻzbekiston Respublikasi yuridik shaxsining faoliyati ofshor yurisdiksiyada doimiy muassasani tashkil etsa va nazorat qilinadigan bitim ushbu faoliyat bilan bogʻliq boʻlsa, ushbu bitim qismida mazkur yuridik shaxsga roʻyxatdan oʻtkazilish joyi ushbu ofshor yurisdiksiya boʻlgan shaxs sifatida qaraladi.

Ushbu Kodeks maqsadida soliq solish boʻyicha imtiyozli rejimni taqdim etadigan va (yoki) moliyaviy operatsiyalarni amalga oshirishda axborotni oshkor etishni hamda taqdim etishni nazarda tutmaydigan davlatlar va hududlar ofshor yurisdiksiyalar deb eʼtirof etiladi.

Ofshor yurisdiksiyalarning roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Davlat bojxona qoʻmitasi va Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki bilan birgalikda tasdiqlanadi.

Ushbu moddaning birinchi qismi 1-bandida nazarda tutilgan bitimlar, agar bunday bitimlarning predmeti quyidagi tovar guruhlaridan birining yoki bir nechtasining tarkibiga kiruvchi tovarlar boʻlsa, nazorat qilinadigan bitimlar deb eʼtirof etiladi:

1) rangli metallar;

2) qimmatbaho metallar;

3) mineral oʻgʻitlar;

4) uglevodorod xom ashyosi va neft mahsulotlari;

5) paxta tolasi va kalava ip.

Ushbu moddaning beshinchi qismida sanab oʻtilgan tovarlarning kodlarini Tashqi iqtisodiy faoliyat tovar nomenklaturasiga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Davlat bojxona qoʻmitasi belgilaydi.

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasining arizasiga koʻra sud bitimni ushbu moddada belgilangan nazorat qilinadigan bitim belgilariga javob bermasligiga sabab boʻladigan sharoitlar yaratish maqsadida tuzilgan bir turdagi bitimlar guruhining qismi deb taxmin qilinishi uchun yetarli asoslar mavjud boʻlgan taqdirda ham nazorat qilinadigan bitim deb eʼtirof etishi mumkin.

Soliq toʻlovchilar soliq organlarini kalendar yilda oʻzlari tuzgan, ushbu Kodeksning 180 va 181-moddalarida koʻrsatilgan nazorat qilinadigan bitimlar toʻgʻrisida xabardor qilishi shart.

Nazorat qilinadigan bitimlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar soliq toʻlovchi tomonidan oʻzi hisobda turgan joydagi soliq organiga nazorat qilinadigan bitimlar tuzilgan kalendar yilga oid yillik moliyaviy hisobotni taqdim etish muddatidan kechiktirmay yuboriladigan nazorat qilinadigan bitimlar toʻgʻrisidagi xabarnomalarda koʻrsatiladi.

Nazorat qilinadigan bitimlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarda quyidagi axborot boʻlishi kerak:

1) tuzilgan nazorat qilinadigan bitimlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar taqdim etilayotgan kalendar yil;

2) bitimlarning predmeti;

3) bitimlarning ishtirokchilari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar:

a) yuridik shaxsning toʻliq nomi va uning soliq toʻlovchining identifikatsiya raqami (agar yuridik shaxs Oʻzbekiston Respublikasining soliq organlarida hisobda tursa);

b) yakka tartibdagi tadbirkorning familiyasi, ismi, otasining ismi va uning soliq toʻlovchining identifikatsiya raqami;

v) yakka tartibdagi tadbirkor boʻlmagan jismoniy shaxsning familiyasi, ismi, otasining ismi va fuqaroligi;

4) narxlari tartibga solinishi lozim boʻlgan bitimlar boʻyicha daromadlar (xarajatlar) summalarini ajratgan holda nazorat qilinadigan bitimlar boʻyicha olingan daromadlarning summasi va (yoki) qilingan xarajatlarning (koʻrilgan zararning) summasi. Ushbu qismda koʻrsatilgan maʼlumotlar bir turdagi bitimlarning guruhi boʻyicha tayyorlanishi mumkin.

Soliq toʻlovchi nazorat qilinadigan bitimlar toʻgʻrisida taqdim etilgan xabarnomada maʼlumotlarning toʻliq emasligi, ularni toʻldirishda yoʻl qoʻyilgan noaniqliklar yoki xatolar aniqlanganda aniqlashtirilgan xabarnomani yuborishga haqli.

Nazorat qilinadigan bitimlar toʻgʻrisidagi xabarnoma soliq organiga belgilangan shakl boʻyicha qogʻozda yoki elektron shaklda taqdim etilishi mumkin.

Nazorat qilinadigan bitimlar toʻgʻrisidagi xabarnomaning shaklini, shuningdek uni toʻldirish va nazorat qilinadigan bitimlar toʻgʻrisidagi xabarnomani elektron shaklda taqdim etish tartibini Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi bilan kelishilgan holda Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tasdiqlaydi.

Nazorat qilinadigan bitimlar toʻgʻrisidagi xabarnomani olgan soliq organi u olingan kundan eʼtiboran oʻn kun ichida ushbu xabarnomani Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasiga elektron shaklda yuboradi.

Agar soliq tekshiruvini yoki soliq monitoringini oʻtkazishda soliq organi ushbu moddaning ikkinchi qismiga muvofiq maʼlumotlar taqdim etilmagan nazorat qilinadigan bitimlar tuzilganligi faktini aniqlagan boʻlsa, soliq organi aniqlangan faktlar toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasiga mustaqil tarzda xabar qiladi va oʻzi olgan bunday bitimlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni yuboradi.

Soliq tekshiruvini yoki soliq monitoringini oʻtkazayotgan soliq organi xabarnoma yuborilgan sanadan eʼtiboran oʻn kundan kechiktirmay xabarnoma va tegishli maʼlumotlar Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasiga yuborilganligi toʻgʻrisida soliq toʻlovchiga xabar qilishi shart.

Xabarnomaning shaklini va uni yuborish tartibini Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tasdiqlaydi.

Soliq tekshiruvini oʻtkazayotgan soliq organi tomonidan nazorat qilinadigan bitimlar toʻgʻrisidagi oʻzi tomonidan olingan maʼlumotlarning Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasiga yuborilishi bunday tekshiruvni davom ettirish va (yoki) tugatish hamda tekshiruv materiallarini koʻrib chiqish natijalariga koʻra qaror chiqarish uchun toʻsqinlik qilmaydi.

Ushbu Kodeks maqsadida taqqoslanadigan bitimlar, agar ular tahlil etiladigan bitimlar bilan bir xil tijoratga oid va (yoki) moliyaviy shartlarda tuziladigan boʻlsa, tahlil etiladigan bitim bilan taqqoslanadigan bitim deb eʼtirof etiladi.

Agar taqqoslanadigan bitimlarning tijorat va (yoki) moliyaviy shartlari tahlil etiladigan bitimning shartlaridan farq qilsa, bunday bitimlar, agar tahlil etiladigan va taqqoslanadigan bitimlarning mazkur shartlari oʻrtasidagi farqlar ularning natijalariga jiddiy taʼsir koʻrsatmasa, tahlil etiladigan bitim bilan taqqoslanadigan bitimlar deb eʼtirof etilishi mumkin. Agar ushbu bitimlarning shartlaridagi farqlarning bu bitimlar shartlariga va (yoki) natijalariga doir tegishli tuzatishlarni soliq solish maqsadida qoʻllash yordamida hisobga olinishi mumkin boʻlsa, bunday bitimlar ham tahlil etiladigan bitim bilan taqqoslanadigan bitimlar deb eʼtirof etilishi mumkin.

Bitimlarning taqqoslanishini aniqlashda, shuningdek bitimlarning tijoratga oid va (yoki) moliyaviy shartlarini tuzatishlarni amalga oshirish uchun tahlil etiladigan hamda taqqoslanadigan bitimlarning mustaqil shaxslar oʻrtasidagi bitimlarning tijoratga oid va (yoki) moliyaviy shartlariga jiddiy taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan asosiy tavsiflarining tahlili oʻtkaziladi. Bunday tahlil ushbu Kodeksning 184-moddasiga muvofiq oʻtkaziladi.

Bitimlarning tijorat va (yoki) moliyaviy shartlarini taqqoslashni tahlil qilishda bu shartlarning ushbu bitimlarning tijoratga oid va (yoki) moliyaviy shartlariga yoxud ularning moliyaviy natijalariga jiddiy taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan asosiy tavsiflari hisobga olinadi. Bunda quyidagilar hisobga olinadi:

1) tovarlarning soni, koʻrsatiladigan xizmatlarning hajmi;

2) bitim boʻyicha majburiyatlarni bajarish muddatlari;

3) tegishli bitimlarda qoʻllaniladigan toʻlovlarning shartlari;

4) bitimda qoʻllanilgan chet el valyutasining soʻmga yoki boshqa valyutaga nisbatan kursi va uning oʻzgarishi;

5) bitim taraflari oʻrtasidagi huquqlar va majburiyatlarni taqsimlashning boshqa shartlari.

Bitimlarning asosiy tavsiflari jumlasiga quyidagilar ham kiradi:

1) bitim predmeti boʻlgan tovarlarning (xizmatlarning) tavsiflari;

2) ishbilarmonlik muomalasi anʼanalariga muvofiq bitim taraflari tomonidan bajariladigan vazifalarning tavsiflari, shu jumladan bitim taraflari foydalanadigan aktivlarning, oʻz zimmasiga oladigan tavakkalchiliklarning tavsiflari, shuningdek bitimlar taraflari oʻrtasidagi javobgarlikning taqsimlanishi va boshqa shartlar (bundan buyon ushbu boʻlimda funksional tahlil deb yuritiladi);

3) tovarlar (xizmatlar) narxlariga taʼsir koʻrsatadigan bitim taraflari oʻrtasida tuzilgan shartnomalarning (kontraktlarning) shartlari;

4) bitim taraflari faoliyatining iqtisodiy shartlari tavsiflari;

5) tovarlar (xizmatlar) narxlariga taʼsir koʻrsatadigan bitim taraflarining bozor (tijoratga oid) strategiyalari tavsiflari.

Bitimlarning shartlarini taqqoslashni tahlil qilish chogʻida taqqoslanadigan va tahlil etiladigan bitimlar tuziladigan bozorlarning tavsiflari hisobga olinishi kerak. Bunda quyidagi omillar eʼtiborga olinadi:

1) bozorlarning geografik joylashgan yeri va ularning oʻlchami;

2) bozorlarda raqobatning mavjudligi hamda bozordagi sotuvchilar va xaridorlarning nisbiy raqobatbardoshliligi;

3) bozorda bir turdagi tovarlarning (xizmatlarning) mavjudligi;

4) bozordagi taklif va talab, isteʼmolchilarning xarid qobiliyati;

5) ishlab chiqarish va transport infratuzilmasining rivojlanish darajasi;

6) bozorning bitim narxiga taʼsir etuvchi boshqa tavsiflari.

Bitimlarning taraflari tomonidan bajariladigan vazifalarni tahlil qilishda ularning tasarrufidagi moddiy va nomoddiy aktivlar hisobga olinadi.

Bitimlar shartlarining taqqoslanishini tahlil qilishda hisobga olinadigan bitim taraflarining asosiy vazifalari jumlasiga quyidagilar kiradi, xususan:

1) tovarlarning dizaynini amalga oshirish va ularni texnologik jihatdan ishlab chiqish;

2) tovarlarni ishlab chiqarish;

3) tovarlarni yoki ularning tarkibiy qismlarini yigʻish;

4) uskunani montaj qilish va (yoki) oʻrnatish;

5) ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlarini amalga oshirish;

6) tovar-moddiy qimmatliklarni sotib olish;

7) tovarlarning ulgurji yoki chakana savdosini amalga oshirish;

8) taʼmirlash, kafolatli xizmat koʻrsatish boʻyicha vazifalar;

9) yangi bozorlarda tovarlarni (xizmatlarni) oʻtkazish, marketing, reklama;

10) tovarlarni saqlash va tashish;

11) sugʻurta qilish;

12) moliyalashtirish, moliyaviy operatsiyalarni amalga oshirish;

13) sifatni nazorat qilish;

14) tezkor va strategik boshqaruv, shu jumladan tovarlarning (xizmatlarning) narx siyosatini, ularni ishlab chiqarish strategiyasini, realizatsiya qilish hajmini va assortimentini, ularning isteʼmol xususiyatlarini aniqlash.

Bitimlarning shartlarini taqqoslashni tahlil qilishda bitim taraflaridan har biri tomonidan oʻz faoliyatini amalga oshirishda zimmasiga olinadigan va bitimning shartlariga taʼsir koʻrsatadigan tavakkalchiliklari hisobga olinishi mumkin. Taraflarning tijorat strategiyalari, shu jumladan chiqariladigan mahsulotni yangilashga va takomillashtirishga, mahsulot sotiladigan yangi bozorlarga chiqishga qaratilgan strategiyalari ham hisobga olinishi mumkin.

Agar bitimlarning shartlarini taqqoslash tahlil qilinayotganda kreditlar yoki zayomlar shartlarini taqqoslash talab etiladigan boʻlsa, bitimlar taraflarining kredit tarixi va toʻlov qobiliyati, bunday kreditlar yoki zayomlar berilayotgan muddatlar, ularning valyutasi hamda foiz stavkasi oʻlchamiga taʼsir koʻrsatuvchi boshqa shartlar hisobga olinadi.

Ushbu moddada koʻrsatilgan omillar va tavsiflar, ushbu moddada nazarda tutilgan funksional tahlil uchun qaysi hollarda va qaysi darajada zarur boʻlsa, oʻsha hollarda va darajada hisobga olinadi.

Ushbu moddaning birinchi — sakkizinchi qismlariga muvofiq taqqoslanadigan bitimlar shartlarini tahlil qilish asosida Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi taqqoslanadigan bitimlarning shartlari tahlil etiladigan bitim shartlari bilan taqqoslashning zarur darajasini taʼminlash uchun tuzatishlar kiritishni amalga oshirishga haqli. Bunday tuzatishlar quyidagi prinsiplar asosida amalga oshiriladi:

1) mustaqil shaxslarning nazorat qilinmaydigan bitimlardagi daromadlari ular tomonidan foydalaniladigan aktivlarni va tovarlar (xizmatlar) bozorida yuzaga kelgan iqtisodiy sharoitlarda oʻz zimmasiga olinadigan iqtisodiy (tijoratga oid) tavakkalchiliklarni hisobga olgan holda shakllantiriladi hamda shartnoma shartlariga va ishbilarmonlik muomalasi anʼanalariga muvofiq bitimning har bir tarafi tomonidan bajariladigan vazifalarni aks ettiradi;

2) boshqa teng sharoitlarda bozor (tijorat) strategiyasiga muvofiq bitim taraflari tomonidan qoʻshimcha vazifalarni amalga oshirish, daromadlar miqdoriga jiddiy taʼsir koʻrsatuvchi aktivlardan foydalanish, qoʻshimcha tijorat (iqtisodiy) tavakkalchiliklarini oʻz zimmasiga olish bunday bitim boʻyicha kutiladigan daromadlarning oshishi bilan birga kechadi.

Transfert narxni belgilashda soliq nazoratini oʻtkazishda (shu jumladan tahlil etiladigan bitimning va taqqoslanadigan bitimlarning tijorat va (yoki) moliyaviy shartlarini taqqoslash chogʻida) Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi quyidagi axborotdan foydalanadi:

1) Oʻzbekiston Respublikasi birjalarining va chet el birjalarining narxlar hamda kotirovkalar toʻgʻrisidagi maʼlumotlaridan;

2) Oʻzbekiston Respublikasi Davlat bojxona qoʻmitasi tomonidan eʼlon qilinadigan yoki soʻrovga koʻra taqdim etiladigan Oʻzbekiston Respublikasi tashqi savdosining bojxona statistikasidan;

3) Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlariga muvofiq vakolatli davlat boshqaruvi organlarining rasmiy axborot manbalaridagi, chet davlatlarning yoki xalqaro tashkilotlarning rasmiy axborot manbalaridagi yoxud boshqa eʼlon qilingan va (yoki) hamma foydalanishi mumkin boʻlgan axborot manbalaridagi hamda axborot tizimlaridagi narxlar (narxlarning oʻzgarish chegaralari) va birja kotirovkalari toʻgʻrisidagi maʼlumotlardan;

4) axborot-narx agentliklari maʼlumotlaridan;

5) soliq toʻlovchi tomonidan tuzilgan bitimlar toʻgʻrisidagi axborotdan.

Ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan axborot mavjud boʻlmagan (yetarli boʻlmagan) taqdirda Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi quyidagi axborotdan foydalanadi:

1) eʼlon qilingan va (yoki) hamma foydalanishi mumkin boʻlgan axborotlar manbalaridagi hamda axborot tizimlaridagi narxlar (narxlarning tebranish chegaralari) va kotirovkalar toʻgʻrisidagi maʼlumotlardan;

2) yuridik shaxslarning moliyaviy va statistika hisobotidan olingan maʼlumotlardan, shu jumladan Oʻzbekiston Respublikasining yoki chet davlatlarning hamma foydalanishi mumkin boʻlgan axborot manbalarida eʼlon qilingan va (yoki) Oʻzbekiston Respublikasi yuridik shaxslarining va (yoki) chet el yuridik shaxslarining hamma foydalanishi mumkin boʻlgan axborot tizimlaridagi, shuningdek rasmiy saytlaridagi maʼlumotlardan.

Chet el yuridik shaxslarining moliyaviy hisobotidagi maʼlumotlardan foydalanishga Oʻzbekiston Respublikasi yuridik shaxslarining (Oʻzbekiston Respublikasi hududidagi faoliyati doimiy muassasaning tashkil etilishiga olib keladigan chet el yuridik shaxslarining) rentabelligi oraligʻini aniqlash uchun faqat taqqoslanadigan bitimlar tuzgan Oʻzbekiston Respublikasi yuridik shaxslarining moliyaviy hisoboti maʼlumotlari asosida rentabellikning bunday oraligʻini hisoblash imkoni boʻlmagan taqdirda yoʻl qoʻyiladi;

3) baholash obyektining baholash faoliyati toʻgʻrisidagi Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlariga yoki chet davlatlar qonun hujjatlariga muvofiq aniqlangan bozor qiymati toʻgʻrisidagi maʼlumotlardan;

4) ushbu Kodeksning 23-bobiga muvofiq foydalaniladigan boshqa axborotdan.

Bitimlarning shartlarini taqqoslashni tahlil qilishda soliq sirini tashkil etuvchi axborotdan, shuningdek foydalanish huquqi qonunchilikka muvofiq cheklangan boshqa axborotdan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi. Bunday cheklov Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi transfert narxni belgilashda soliq nazoratini oʻtkazayotgan soliq toʻlovchi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarga nisbatan tatbiq etilmaydi.

Bitimlarning shartlarini taqqoslashni tahlil qilishda faqat hamma foydalanishi mumkin boʻlgan axborot manbalaridan, shuningdek soliq toʻlovchi toʻgʻrisidagi maʼlumotlardan foydalaniladi.

Bitim shartlarining taqqoslanishini tahlil qilishda, ushbu Kodeksning 193-moddasiga muvofiq hujjatlarni tayyorlash va taqdim etishda soliq toʻlovchi oʻz faoliyati toʻgʻrisidagi axborotdan tashqari hamma foydalanishi mumkin boʻlgan har qanday axborot manbalaridan, shuningdek oʻzi bilan oʻzaro bogʻliq boʻlgan, xuddi shunday faoliyatni amalga oshirayotgan shaxslarning faoliyati toʻgʻrisidagi axborotdan foydalanishga haqli.

Agar soliq toʻlovchiga nisbatan transfert narx belgilashda soliq nazorati oʻtkazilayotganda Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi ushbu soliq toʻlovchi tomonidan mustaqil shaxslar bilan tuzilgan taqqoslanadigan bitimlar toʻgʻrisidagi axborotga ega boʻlsa, bunday bitimlarni tahlil etiladigan bitim bilan taqqoslashda Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi bozor narxlarining oraligʻini aniqlash uchun ushbu axborotdan foydalanishga haqli.

Transfert narxni belgilash chogʻida soliq nazorati oʻtkazilganida (shu jumladan nazorat qilinadigan bitimning tijorat va (yoki) moliyaviy shartlari hamda uning natijalari taqqoslanadigan bitimlarning tijorat va (yoki) moliyaviy shartlari hamda ularning natijalari bilan taqqoslanganda) Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi ushbu moddada belgilangan tartibda quyidagi usullardan foydalanadi:

1) taqqoslanadigan bozor narxlarining usulidan;

2) keyingi realizatsiya qilish narxi usulidan;

3) xarajat usulidan;

4) taqqoslanadigan rentabellik usulidan;

5) foydani taqsimlash usulidan.

Zarur boʻlgan hollarda ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan ikki va undan ortiq usullar kombinatsiyasidan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

Taqqoslanadigan bozor narxlari usuli, agar ushbu Kodeks 189-moddasining ikkinchi qismida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, nazorat qilinadigan bitimlar narxlarining bozor narxlariga muvofiqligini soliq solish maqsadida aniqlash uchun ustuvor hisoblanadi.

Agar soliq solish maqsadida taqqoslanadigan bozor narxlari usulini qoʻllash mumkin boʻlmasa yoxud uni qoʻllash nazorat qilinadigan bitimlar narxlarining bozor narxlariga muvofiqligi yoki nomuvofiqligi toʻgʻrisida asoslangan xulosa chiqarish imkonini bermasa, ushbu moddaning birinchi qismi 2 — 5-bandlarida koʻrsatilgan boshqa usullarni qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

Agar tegishli tovarlar (xizmatlar) bozorida hech boʻlmaganda bir turdagi tovarlar (xizmatlar) predmeti boʻlgan bitta taqqoslanadigan bitim mavjud boʻlsa, shuningdek bunday bitim haqida yetarlicha axborot mavjud boʻlsa, nazorat qilinadigan bitimlar narxlarining bozor narxlariga muvofiqligini ushbu Kodeksning 188-moddasida nazarda tutilgan tartibda aniqlash uchun taqqoslanadigan bozor narxlari usulidan foydalaniladi.

Soliq toʻlovchining nazorat qilinadigan bitimi narxining bozor narxlariga muvofiqligini aniqlash maqsadida taqqoslanadigan bozor narxlari usulini qoʻllash uchun ushbu soliq toʻlovchining mustaqil shaxslar bilan tuzgan bitimlaridan, basharti bunday bitimlar taqqoslansa, taqqoslanadigan bitimlar sifatida foydalanilishi mumkin.

Aynan oʻxshash (bir turdagi) tovarlar (xizmatlar) bilan taqqoslanadigan bitimlarda narxlar toʻgʻrisidagi hamma foydalanishi mumkin boʻlgan axborot mavjud boʻlmagan taqdirda transfert narxni belgilashda soliqlarni hisoblab chiqarish va toʻlashning toʻliqligini aniqlash maqsadida ushbu moddaning birinchi qismi 2 — 5-bandlarida koʻrsatilgan usullarning biridan foydalaniladi.

Agar ushbu bobda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, nazorat qilinadigan bitimning haqiqiy holatlari va shartlarini inobatga olgan holda bitim narxining bozor narxlariga muvofiqligi yoki nomuvofiqligi haqida koʻproq asoslangan xulosa qilishga imkon beradigan usuldan foydalaniladi.

Ushbu moddaning birinchi qismi 2 — 5-bandlarida koʻrsatilgan usullardan soliq solish maqsadi uchun nazorat qilinadigan bir turdagi bitimlar guruhi boʻyicha daromadlarni aniqlashda ham foydalanilishi mumkin.

Aynan oʻxshash (bir turdagi) tovarlar (xizmatlar) predmeti boʻlgan va taqqoslanadigan tijorat va (yoki) moliyaviy shartlarda amalga oshirilgan bitimlar ushbu boʻlimning maqsadi uchun bir turdagi bitimlar deb eʼtirof etiladi.

Nazorat qilinadigan bitimlarda soliq solish maqsadida daromadlarni (foydani, tushumni) aniqlash chogʻida foydalaniladigan usulni tanlashda dastlabki maʼlumotlarning toʻliqligi va toʻgʻriligi, shuningdek taqqoslanadigan bitimlarni nazorat qilinadigan bitim bilan taqqoslashni taʼminlash maqsadida amalga oshiriladigan tuzatishlarning asoslanganligi inobatga olinishi kerak.

Ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan usullarni qoʻllash maqsadida aniq bitimlar toʻgʻrisidagi axborotdan tashqari bozor narxlarining shakllangan darajasi va (yoki) birja kotirovkalari haqidagi hamma foydalanishi mumkin boʻlgan, shuningdek axborot-narx agentliklarining tegishli tovarlar (xizmatlar) bozorlaridagi aynan oʻxshash (bir turdagi) tovarlarga (xizmatlarga) oid narxlar (narxlar oraliqlari) haqidagi maʼlumotlaridan foydalanish mumkin.

Ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan usullarni qoʻllash maqsadida bozor narxlari toʻgʻrisidagi hamma foydalanishi mumkin boʻlgan axborot manbalaridan foydalanishga, basharti ushbu axborot manbalarida maʼlumotlari mavjud boʻlgan bitimlarning nazorat qiladigan bitim bilan taqqoslanishi taʼminlansa, yoʻl qoʻyiladi.

Ushbu moddaning birinchi qismi 2 va 3-bandlarida koʻrsatilgan usullarni qoʻllash uchun xarajatlarni hisobga olish tartibida ushbu usullarga muvofiq hisob-kitob qilinadigan koʻrsatkichlarga va rentabellik oraligʻiga taʼsiri sezilarli boʻlmasligini taʼminlaydigan rentabellik oraligʻi hisob-kitob qilinadigan moliyaviy hisobotlarning maʼlumotlari taqqoslanadigan tarzga keltirilishi kerak.

Agar rentabellik oraligʻini hisob-kitob qilish va nazorat qilinadigan bitimlarda soliq solish maqsadida daromadlarni (foydani, tushumni) aniqlash uchun moliyaviy hisobotlar maʼlumotlarining taqqoslanishini taʼminlash mumkin boʻlmasa, ushbu moddaning birinchi qismi 4 va 5-bandlarida koʻrsatilgan usullardan foydalaniladi.

Ushbu moddaning birinchi qismi 4 va 5-bandlarida koʻrsatilgan usullar bozor narxlari koʻrsatkichlarini bevosita hisob-kitob qilmagan holda qoʻllanilishi mumkin. Koʻrsatilgan usullardan foydalanilganda Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi nazorat qilinadigan bitimning moliyaviy koʻrsatkichlarini (natijalarini) taqqoslanadigan bitimlar boʻyicha rentabellik oraligʻi bilan taqqoslaydi va uning asosida, agar ushbu bitim taraflari mustaqil shaxslar boʻlsa, olinishi mumkin boʻlgan daromad summasining hisob-kitobini amalga oshiradi.

Xuddi shunday tartibda nazorat qilinadigan bir turdagi bitimlar guruhining moliyaviy koʻrsatkichlari (natijalari) taqqoslanadigan bitimlar boʻyicha rentabellik oraligʻi asosida hisob-kitob qilingan moliyaviy koʻrsatkichlar bilan taqqoslanadi va daromadlarning summalariga hisob-kitob qilish amalga oshiriladi.

Sud bitim narxining bozor narxlariga muvofiqligini belgilash uchun ahamiyatga ega boʻlgan boshqa holatlarni ushbu boʻlimda nazarda tutilgan cheklovlarsiz inobatga olishi mumkin.

Soliq toʻlovchilar bitimlarni tuzishda ushbu Kodeksda nazarda tutilmagan maqsadlarda narxni belgilash sohasidagi oʻz siyosatini asoslash uchun ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan usullarga amal qilishi shart emas.

Nazorat qilinadigan bitimlarda soliq solish maqsadida daromadlarni ushbu Kodeksning 189 — 192-moddalarida nazarda tutilgan tartibda aniqlashda quyidagi rentabellik koʻrsatkichlaridan foydalanish mumkin:

1) aksiz soligʻini va qoʻshilgan qiymat soligʻini hisobga olmagan holda hisoblab chiqarilgan, tovarlarni (xizmatlarni) realizatsiya qilishdan olingan yalpi foydaning tovarlarni (xizmatlarni) realizatsiya qilishdan olingan sof tushumga nisbati sifatida aniqlanadigan yalpi rentabellik;

2) yalpi foydaning sotilgan tovarlar (xizmatlar) tannarxiga nisbati sifatida aniqlanadigan xarajatlarning yalpi rentabelligi;

3) aksiz soligʻini va qoʻshilgan qiymat soligʻini hisobga olmagan holda hisoblab chiqarilgan, asosiy faoliyatdan olingan foydaning tovarlarni (xizmatlarni) realizatsiya qilishdan olingan tushumga nisbati sifatida aniqlanadigan sotish rentabelligi;

4) asosiy faoliyatdan olingan foydaning realizatsiya qilingan tovarlarning (xizmatlarning) tannarxi, realizatsiya qilish xarajatlari va tovarlarni (xizmatlarni) realizatsiya qilish bilan bogʻliq maʼmuriy xarajatlarning summasiga nisbati sifatida aniqlanadigan xarajatlar rentabelligi;

5) tovarlarni (xizmatlarni) realizatsiya qilishdan olingan yalpi foydaning realizatsiya qilishga doir xarajatlarga va tovarlarni (xizmatlarni) realizatsiya qilish bilan bogʻliq boʻlgan maʼmuriy xarajatlarga nisbati sifatida aniqlanadigan realizatsiya qilish boʻyicha xarajatlarning va maʼmuriy xarajatlarning rentabelligi;

6) asosiy faoliyatdan olingan foydaning tahlil qilinadigan bitimda bevosita yoki bilvosita foydalaniladigan aktivlarning (muomalada boʻlmagan va muomalada boʻlgan) joriy bozor qiymatiga nisbati sifatida aniqlanadigan aktivlar rentabelligi.

Aktivlarning joriy bozor qiymati toʻgʻrisidagi axborot mavjud boʻlmaganda aktivlar rentabelligi moliyaviy hisobotning maʼlumotlari asosida aniqlanishi mumkin.

Rentabellik va boshqa moliyaviy koʻrsatkichlar ushbu bobning maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi yuridik shaxslari uchun Oʻzbekiston Respublikasining buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq tuzilgan moliyaviy hisobot maʼlumotlari asosida aniqlanadi. Chet el yuridik shaxslari uchun mazkur moliyaviy koʻrsatkichlar chet davlatlarning qonun hujjatlariga muvofiq tuzilgan moliyaviy hisobot maʼlumotlari asosida aniqlanadi. Bunda Oʻzbekiston Respublikasining buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq tuziladigan moliyaviy hisobot maʼlumotlari bilan taqqoslashni taʼminlash maqsadida bunday maʼlumotlarga tuzatishlar kiritiladi.

Rentabellik oraligʻini aniqlash chogʻida, agar bitimlar nazorat qilinadigan boʻlmasa, taqqoslanadigan kamida toʻrtta bitim, shu jumladan soliq toʻlovchi tomonidan amalga oshirilgan bitimlar natijalari boʻyicha yoxud taqqoslanadigan kamida toʻrtta yuridik shaxsning moliyaviy hisoboti maʼlumotlari asosida aniqlanadigan rentabellik koʻrsatkichlaridan foydalaniladi. Mazkur yuridik shaxslarni tanlash nazorat qilinadigan bitimga nisbatan taqqoslanadigan iqtisodiy shartlarda (tijorat shartlarida) oʻzining tarmoq xususiyatini va amalga oshiriladigan faoliyat turlarini inobatga olgan holda amalga oshiriladi.

Nazorat qilinadigan bitim tarafi mansub boʻlgan tarmoqda, ushbu tarafga nisbatan mustaqil yuridik shaxslar mavjud boʻlmaganda funksional tahlil uchun yuridik shaxslarni tanlash ushbu yuridik shaxslar tomonidan amalga oshiriladigan vazifalarning taqqoslanishini, ular tomonidan qabul qilinadigan tavakkalchiliklarni va foydalaniladigan aktivlarni inobatga olgan holda amalga oshiriladi.

Taqqoslanadigan toʻrtta va undan ortiq bitim toʻgʻrisidagi axborot mavjud boʻlmaganda yoxud taqqoslanadigan toʻrtta va undan ortiq yuridik shaxsning moliyaviy hisoboti mavjud boʻlmaganda, rentabellik oraligʻini aniqlash maqsadida kam sondagi taqqoslanadigan bitimlar (kam sondagi yuridik shaxslarning moliyaviy hisoboti) toʻgʻrisidagi axborotdan foydalanish mumkin.

Ushbu Kodeksning 186-moddasi birinchi qismi 2 — 4-bandlarida koʻrsatilgan usullarni qoʻllash maqsadida rentabellik oraligʻi quyidagi tartibda aniqlanadi.

Dastlab rentabellik oraligʻini aniqlash uchun foydalaniladigan rentabellik jami koʻrsatkichlari ushbu oraliqni aniqlash uchun foydalaniladigan tanlamani hosil qilgan holda, oʻsib borish tarzida tartibga keltiriladi. Bunda rentabellikning har bir koʻrsatkichiga, eng kamidan boshlab oʻz tartib raqami beriladi. Agar tanlanma rentabellikning ikki va undan ortiq bir xil koʻrsatkichini oʻz ichiga olsa, unga barcha shunday koʻrsatkichlar kiritiladi.

Rentabellik oraligʻini aniqlashda nazorat qilinadigan bitim rentabelligi hisobga olinmaydi. Soʻngra toʻplamda rentabellik koʻrsatkichlarining soni toʻrtga qoldiqsiz boʻlinishiga qarab, rentabellik oraligʻi quyidagi ikki usuldan biri bilan aniqlanadi:

1) agar ushbu son qoldiqsiz boʻlinsa, rentabellik oraligʻining eng kam koʻrsatkichi rentabellik koʻrsatkichlarining yarim summasiga teng deb qabul qilinadi, mazkur koʻrsatkichlar tanlamada boʻlinishdan hosil boʻlgan qismga teng boʻlgan tartib raqamiga va keyingi tartib raqamiga ega boʻladi. Rentabellik oraligʻining eng yuqori qiymati bunday holda rentabellik koʻrsatkichlarining yarim summasiga teng deb qabul qilinadi, mazkur koʻrsatkichlar tanlamada boʻlinishdan hosil boʻlgan qismning uch karrasiga teng boʻlgan tartib raqamiga va keyingi tartib raqamiga ega boʻladi;

2) agar ushbu son qoldiqsiz boʻlinmasa, rentabellik oraligʻining eng kam qiymati rentabellik koʻrsatkichiga teng deb qabul qilinadi, mazkur koʻrsatkich tanlamada boʻlinishdan hosil boʻlgan qismning butun qismi birligiga oshirilgan koʻrsatkichga teng boʻlgan tartib raqamiga ega boʻladi. Rentabellik oraligʻining eng yuqori koʻrsatkichi bunday holda rentabellik koʻrsatkichiga teng deb qabul qilinadi, mazkur koʻrsatkich tanlamada boʻlinishdan hosil boʻlgan qismning butun qismi uch karrasi birligiga oshirilgan qiymatga teng boʻlgan tartib raqamiga ega boʻladi.

Taqqoslanadigan iqtisodiy shartlarda (tijorat shartlarida) amalga oshiriladigan faoliyat natijalari boʻyicha rentabellikni hisob-kitob qilish yuridik shaxs moliyaviy hisobotining maʼlumotlari asosida quyidagi shartlarga bir vaqtda rioya qilinganida amalga oshirilishi mumkin:

1) yuridik shaxs taqqoslanadigan faoliyatni amalga oshiradi va u bilan bogʻliq taqqoslanadigan vazifalarni bajaradi. Faoliyatning taqqoslanishi Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiy faoliyat turlarining umumdavlat tasnifida, shuningdek xalqaro va boshqa tasniflarda nazarda tutilgan iqtisodiy faoliyat turlarini hisobga olgan holda aniqlanishi mumkin;

2) yuridik shaxs sof aktivlarining umumiy miqdori rentabellik hisob-kitob qilinadigan bir necha yildan oxirgi yilning 31-dekabri holatiga koʻra moliyaviy hisobot maʼlumotlari boʻyicha manfiy hisoblanmaydi;

3) yuridik shaxs rentabellik hisob-kitob qilinadigan bir necha yildan bir yildan ortiq davrdagi moliyaviy hisobot maʼlumotlari boʻyicha sotuvlardan zararlarga ega boʻlmaydi;

4) yuridik shaxs 25 foizdan ortiq boʻlgan ulush bilan boshqa yuridik shaxs faoliyatida bevosita va (yoki) bilvosita ishtirok etmaydi hamda bevosita ishtirok etish ulushi 25 foizdan ortiq boʻlgan ishtirokchi (aksiyador) sifatidagi yuridik shaxsga ega boʻlmaydi.

Agar maʼlumotlaridan rentabellik oraligʻini hisob-kitob qilish uchun foydalaniladigan yuridik shaxslarning konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisoboti maʼlumotlaridan foydalanish imkoniyati boʻlsa, ushbu moddaning sakkizinchi qismi 4-bandida nazarda tutilgan mezonlar qoʻllanilmaydi.

Agar ushbu moddaning oʻninchi va oʻn birinchi qismlarida belgilangan cheklovlarga koʻra funksional tahlil uchun toʻrttadan kam yuridik shaxs qolsa, ushbu moddaning sakkizinchi qismi 4-bandida koʻrsatilgan ishtirok etish ulushi mezonlari 25 foizdan 50 foizga qadar oshirilishi mumkin.

Rentabellik oraligʻini hisob-kitob qilish uchun nazorat qilinadigan bitim tuzilgan paytdagi yoxud vaqt boʻyicha unga yaqin boʻlgan, ammo bitim tuzilgan kalendar yilning 31-dekabridan kechikmagan paytdagi mavjud axborotdan foydalaniladi.

Ushbu moddaning oʻn birinchi qismida koʻrsatilgan mazkur axborot oʻrniga nazorat qilinadigan bitim tuzilgan kalendar yildan bevosita oldingi uch kalendar yildagi (yoxud ushbu bitimda narxlar belgilangan kalendar yildagi) moliyaviy hisobot maʼlumotlaridan foydalanish mumkin. Mazkur axborot jumlasiga soliq toʻlovchining mustaqil shaxslar bilan oʻzi amalga oshirgan bitimlar toʻgʻrisidagi axboroti ham kiradi.

Rentabellik oraligʻini aniqlashda taqqoslanishni taʼminlash maqsadida rentabellik koʻrsatkichlari taqqoslanadigan yuridik shaxslarning moliyaviy hisobotlaridagi maʼlumotlarga asoslangan holda mavjud farqlarga tuzatish kiritish maqsadida oʻzgarishi mumkin. Bunday tuzatishlar, xususan, debitorlik va kreditorlik qarzi koʻrsatkichlarida, soliq toʻlovchining va moliyaviy hisobot maʼlumotlaridan rentabellik oraligʻini aniqlash uchun foydalaniladigan yuridik shaxslarning moliyaviy hisoboti maʼlumotlari boʻyicha tovar-moddiy zaxiralarning koʻrsatkichlarida amalga oshiriladi.

Taqqoslanadigan bozor narxlari usuli nazorat qilinadigan bitimdagi tovarlar (xizmatlar) narxlarining bozor narxlariga muvofiqligini nazorat qilinadigan bitim narxini ushbu moddaning ikkinchi — yettinchi qismlarida nazarda tutilgan tartibda aniqlangan bozor narxlari oraligʻi bilan taqqoslash asosida aniqlashni nazarda tutadi.

Agar nazorat qilinadigan bitimga nisbatan aynan oʻxshash (bir turdagi) tovarlar (xizmatlar) bilan tuzilgan faqat bitta taqqoslanadigan bitim haqidagi axborot mavjud boʻlsa, taqqoslanadigan bitimning narxi, basharti ushbu nazorat qilinadigan hamda taqqoslanadigan bitimlarning tijoratga oid va (yoki) moliyaviy shartlari toʻliq taqqoslansa, bir vaqtning oʻzida bozor narxlari oraligʻining eng kam va eng koʻp koʻrsatkichlari deb eʼtirof etilishi mumkin. Mazkur qoida nazorat qilinadigan va taqqoslanadigan bitimlarning tijoratga oid va (yoki) moliyaviy shartlari toʻliq taqqoslanishini tegishli tuzatishlar bilan taʼminlash mumkin boʻlgan taqdirda ham qoʻllanilishi mumkin. Agar taqqoslanadigan bitimdagi tovarlarni (xizmatlarni) sotuvchi ushbu tovarlar (xizmatlar) bozorida ustun mavqeni egallagan boʻlsa, ushbu qismda nazarda tutilgan qoidalar qoʻllanilmaydi.

Bir xil (bir turdagi) tovarlar (xizmatlar) predmeti boʻlgan bir nechta taqqoslanadigan bitim (shu jumladan soliq toʻlovchining mustaqil shaxslar bilan bitimlari) toʻgʻrisida axborot mavjud boʻlganda, bozor narxlari oraligʻi quyidagi tartibda aniqlanadi. Dastlab taqqoslanadigan bitimlarda qoʻllanilgan, bozor narxlari oraligʻini aniqlash uchun foydalaniladigan narxlar majmui ushbu oraliqni aniqlash uchun foydalaniladigan tanlamani hosil qilgan holda oʻsib borish tarzida tartibga solinadi. Bunda narxning har bir koʻrsatkichiga, eng kam miqdoridan boshlab oʻz tartib raqami beriladi. Agar tanlama narxning ikki va undan ortiq bir xil qiymatini oʻz ichiga olgan boʻlsa, unga barcha shunday koʻrsatkichlar kiritiladi. Bozor narxlari oraligʻini aniqlashda nazorat qilinadigan bitimning narxi hisobga olinmaydi. Soliq toʻlovchi tomonidan mustaqil shaxslar bilan amalga oshirilgan taqqoslanadigan bitimlar soni yetarli boʻlganda, boshqa bitimlar boʻyicha axborot hisobga olinmasligi mumkin. Soʻngra olingan tanlama asosida rentabellik oraligʻini aniqlash uchun ushbu Kodeksning 187-moddasi toʻqqizinchi qismida nazarda tutilgan tartibda bozor narxlarining oraligʻi topiladi.

Bozor narxlari oraligʻi tahlil qilingan davr mobaynida qoʻllanilgan narxlar haqidagi mavjud axborot yoki nazorat qilinadigan bitim amalga oshirilishiga qadar boʻlgan eng yaqin sanadagi axborot asosida aniqlanadi.

Birja kotirovkalari toʻgʻrisida eʼlon qilingan yoki soʻrov boʻyicha olingan axborotdan foydalanilganda bozor narxlarining oraligʻi tegishli birjada roʻyxatdan oʻtkazilgan aynan oʻxshash (bir turdagi) tovarlar bilan amalga oshirilgan bitimlarning narxlari asosida aniqlanadi. Bunday holda bitimlarning ular amalga oshirilgan sanada qayd etilgan eng kam va eng koʻp narxi oʻrtasidagi oraliq bozor narxlari oraligʻi deb eʼtirof etiladi.

Bozor narxlari oraligʻi birja kotirovkalari asosida aniqlanganda bitimlarning iqtisodiy (tijorat) shartlaridagi farqlarni hisobga olishga, chunonchi, quyidagi iqtisodiy (tijorat) shartlar asosida farqlarni hisobga oladigan tuzatishlar vositasida yoʻl qoʻyiladi:

1) tegishli bozorga tovarlar (xizmatlar) yetkazib berilishi uchun zarur boʻlgan, hujjatlar va (yoki) axborot manbalari bilan asoslangan va tasdiqlangan xarajatlar;

2) bojxona bojlarini toʻlash xarajatlari;

3) toʻlov shartlari;

4) savdo brokerining (vositachining yoki agentning) u tomonidan savdo-vositachilik funksiyalari bajarilganligi uchun vositachilik (agent) haqi.

Axborot-narx agentliklarining aynan oʻxshash (bir turdagi) tovarlarning (xizmatlarning) narxlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlardan foydalanilganda eng kam va eng koʻp koʻrsatkichlar bunday tovarlarning (xizmatlarning) eʼlon qilingan narxlarining eng kam va eng koʻp koʻrsatkichlariga muvofiq boʻlgan oraliq ushbu Kodeksning 186-moddasi oʻn ikkinchi va oʻn uchinchi qismlariga muvofiq bozor narxlarining oraligʻi deb eʼtirof etilishi mumkin. Bunda faqat nazorat qilinadigan bitim taalluqli boʻlgan vaqt davrida taqqoslanadigan shartlar asosida tuzilgan bitimlar boʻyicha maʼlumotlar inobatga olinadi.

Agar nazorat qilinadigan bitimning narxi ushbu modda qoidalariga muvofiq aniqlangan bozor narxlari oraligʻi chegarasida boʻlsa, soliq solish maqsadlarida ushbu narx bozor narxlariga muvofiq boʻlgan narx deb eʼtirof etiladi.

Agar nazorat qilinadigan bitimning narxi bozor narxlari oraligʻining eng kam miqdoridan kam boʻlsa yoki uning eng koʻp miqdoridan koʻp boʻlsa, ushbu narx bozor narxlariga muvofiq boʻlmagan narx deb eʼtirof etiladi. Mazkur nomuvofiqlik mavjud boʻlgan taqdirda, soliq solish maqsadida bozor narxlari oraligʻining oʻrtacha qiymatiga teng boʻlgan narx qabul qilinadi.

Soliq solish maqsadida bozor narxlari oraligʻining oʻrtacha qiymatini ushbu moddaning toʻqqizinchi qismiga muvofiq qoʻllash, basharti bu budjet tizimiga toʻlanishi lozim boʻlgan soliq summasini kamaytirmasa yoki soliq toʻlovchi zararining summasi oshishiga olib kelmasa, amalga oshiriladi.

Keyingi realizatsiya qilish narxi usuli nazorat qilinadigan bitim narxining ushbu nazorat qilinadigan bitimda (bir turdagi bitimlar guruhida) olingan tovarni keyingi realizatsiya qilishda (qayta sotishda) nazorat qilinadigan bitim tarafi tomonidan olingan yalpi rentabellikni taqqoslash asosida bozor narxlariga muvofiqligini aniqlashni nazarda tutadi. Ushbu usuldan foydalanilganda yalpi rentabellikning bozor oraligʻi ushbu Kodeksning 187-moddasida nazarda tutilgan tartibda aniqlanadi.

Keyingi realizatsiya qilish narxi usulidan foydalanish narxlarning bozor narxlariga muvofiqligini aniqlash uchun boshqa usullarga nisbatan ustuvor boʻlib, unga koʻra tovar nazorat qilinadigan bitim doirasida olinadi va taraflari mustaqil shaxslar boʻlgan bitim doirasida qayta ishlanmagan holda qayta sotiladi. Agar qayta sotishni amalga oshirayotgan shaxs uning yalpi rentabelligi darajasiga sezilarli taʼsir koʻrsatadigan nomoddiy aktivlar obyektlariga egalik qilmasa, mazkur usuldan foydalaniladi.

Agar tovar qayta sotilganda quyidagi operatsiyalar amalga oshirilsa ham keyingi realizatsiya qilish narxi usulidan foydalanish mumkin:

1) tovarni qayta sotishga va transportda tashishga tayyorlash (tovarlarni turkumlarga ajratish, joʻnatmalarni shakllantirish, saralash, qayta oʻrash);

2) agar yakuniy mahsulotning (yarim tayyor mahsulotlarning) xususiyatlari aralashtiriladigan tovarlarning xususiyatlaridan sezilarli farq qilmasa, tovarlarni aralashtirish.

Agar tovarni mustaqil shaxslarga keyingi realizatsiya qilish taqqoslanadigan tijorat shartlarida va (yoki) moliyaviy shartlarda turli narxlarda amalga oshirilsa, rentabellik oraligʻini aniqlashda tovarni keyingi realizatsiya qilish narxi sifatida barcha shunday bitimlar boʻyicha ushbu tovarning oʻrtacha narxidan foydalaniladi.

Agar qayta sotishni amalga oshirayotgan shaxsda yalpi rentabellik ushbu Kodeksning 187-moddasida nazarda tutilgan tartibda aniqlangan rentabellik oraligʻi chegarasida boʻlsa, soliq solish maqsadida nazorat qilinadigan bitimda tovar sotib olingan narx bozor narxlariga muvofiq deb eʼtirof etiladi.

Agar qayta sotishni amalga oshirayotgan shaxsda yalpi rentabellik ushbu Kodeksning 187-moddasida nazarda tutilgan tartibda aniqlangan rentabellik oraligʻining eng kam miqdoridan kam boʻlsa yoki uning eng yuqori miqdoridan koʻp boʻlsa, soliq solish maqsadida nazorat qilinadigan bitim narxi tovarni keyingi realizatsiya qilishning amaldagi narxidan va rentabellik oraligʻining oʻrtacha qiymatiga muvofiq keladigan yalpi rentabellikdan kelib chiqqan holda aniqlanadi.

Keyingi realizatsiya qilish narxi usuli qoʻllanilganida axborot-narx agentliklarining aynan oʻxshash (bir turdagi) tovarlarning (xizmatlarning) narxlari (narxlar oraligʻi) toʻgʻrisidagi maʼlumotlaridan va bunday tovarlarga (xizmatlarga) bozor narxlari oraligʻi narxlaridan ushbu Kodeks 188-moddasining yettinchi qismida nazarda tutilgan tartibda foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

Soliq solish maqsadida rentabellik oraligʻining oʻrtacha qiymatini ushbu moddaning yettinchi qismiga muvofiq qoʻllash, basharti bu budjet tizimiga toʻlanishi lozim boʻlgan soliq summasini kamaytirmasa yoki soliq toʻlovchining zarari summasi oshishiga olib kelmasa, amalga oshiriladi.

Xarajat usuli nazorat qilinadigan bitim narxining bozor narxlariga muvofiqligini aniqlashni nazarda tutadi va mazkur usul nazorat qilinadigan bitim (nazorat qilinadigan bir turdagi bitimlar guruhi) tarafi boʻlgan shaxs xarajatlarining yalpi rentabelligini taqqoslanadigan bitimlardagi xarajatlar yalpi rentabelligining ushbu Kodeksning 187-moddasida nazarda tutilgan tartibda aniqlangan bozor oraligʻi bilan taqqoslashga asoslanadi.

Xarajat usuli, chunonchi, quyidagi hollarda qoʻllanilishi mumkin:

1) sotuvchi bilan oʻzaro bogʻlangan shaxslar tomonidan xizmatlar koʻrsatilganda (bundan xizmatlar koʻrsatilganda sotuvchi xarajatlarining rentabellik darajasiga sezilarli taʼsir koʻrsatuvchi nomoddiy aktivlardan foydalanilgan hollar mustasno);

2) pul mablagʻlarini boshqarishga doir xizmatlar koʻrsatilganda, jumladan qimmatli qogʻozlar bozorida va (yoki) valyuta bozorida savdo operatsiyalarini amalga oshirishda;

3) yuridik shaxsning yakka ijro etuvchi organi vazifalarni bajarish boʻyicha xizmatlar koʻrsatilganda;

4) sotuvchi bilan oʻzaro bogʻliq shaxslarga xom ashyo yoki yarim tayyor mahsulotlar sotilganda;

5) oʻzaro bogʻliq shaxslar oʻrtasida uzoq muddatli shartnomalar boʻyicha tovarlar (xizmatlar) realizatsiya qilinganda.

Agar nazorat qilinadigan bitim tarafi boʻlgan sotuvchida ushbu bitim boʻyicha xarajatlarning yalpi rentabelligi ushbu Kodeksning 187-moddasida nazarda tutilgan tartibda aniqlangan rentabellik oraligʻi doirasida boʻlsa, nazorat qilinadigan bitimning narxi soliqqa tortish maqsadidagi bozor narxlariga muvofiq deb eʼtirof etiladi.

Agar nazorat qilinadigan bitim tarafi boʻlgan sotuvchida xarajatlarning yalpi rentabelligi rentabellik oraligʻining eng kam miqdoridan kam yoki uning eng koʻp miqdoridan koʻp boʻlsa, nazorat qilinadigan bitimning narxi soliq solish maqsadida realizatsiya qilingan tovarlarning (xizmatlarning) amaldagi tannarxidan va rentabellik oraligʻining oʻrtacha qiymatiga muvofiq keladigan xarajatlarning yalpi rentabelligidan kelib chiqqan holda aniqlanadi.

Xarajat usuli qoʻllanilganda axborot-narx agentliklarining aynan oʻxshash (bir turdagi) tovarlar (xizmatlar) narxlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlaridan foydalanishga hamda ushbu Kodeks 188-moddasining yettinchi qismida nazarda tutilgan tartibda aynan oʻxshash (bir turdagi) tovarlarning (xizmatlarning) bozor narxlari oraligʻini aniqlashga yoʻl qoʻyiladi.

Ushbu moddaning toʻrtinchi qismiga muvofiq soliq solish maqsadida rentabellik oraligʻining oʻrtacha qiymatini qoʻllash, basharti bu budjet tizimiga toʻlanishi lozim boʻlgan soliq summasining kamayishiga yoki soliq toʻlovchining zarari summasi oshishiga olib kelmasa, amalga oshiriladi.

Taqqoslanadigan rentabellik usuli nazorat qilinadigan bitim tarafi boʻlgan shaxsda yuzaga kelgan operatsion rentabellikni taqqoslanadigan bitimlardagi operatsion rentabellikning ushbu Kodeksning 187-moddasida nazarda tutilgan tartibda aniqlangan bozor oraligʻi bilan taqqoslashni nazarda tutadi.

Taqqoslanadigan rentabellik usulidan, xususan, axborot mavjud boʻlmaganda yoki yetarli boʻlmaganda foydalanish mumkin boʻlib, mazkur axborotga asoslangan holda taqqoslanadigan bitimlarning tijorat va (yoki) moliyaviy shartlarining zarur boʻlgan taqqoslash darajasi mavjudligi haqida asoslangan xulosa chiqarish hamda ushbu Kodeks 186-moddasi birinchi qismining 2 va 3-bandlarida koʻrsatilgan usullardan foydalanish mumkin boʻladi.

Ushbu moddaning maqsadi uchun ushbu Kodeks 187-moddasining birinchi va ikkinchi qismlariga muvofiq aniqlanadigan operatsion rentabellikning quyidagi koʻrsatkichlaridan foydalanish mumkin:

1) sotish rentabelligi;

2) xarajatlar rentabelligi;

3) tijorat va boshqaruv xarajatlari rentabelligi;

4) aktivlar rentabelligi;

5) rentabellikning amalga oshirilayotgan vazifalar, foydalanilayotgan aktivlar hamda qabul qilinayotgan iqtisodiy (tijorat) tavakkalchiliklari va haq toʻlash darajasi oʻrtasidagi oʻzaro bogʻliqlikni aks ettiruvchi boshqa koʻrsatkichi.

Rentabellikning aniq koʻrsatkichini tanlashda nazorat qilinadigan bitim tarafining faoliyat turi, ushbu taraf tomonidan amalga oshiriladigan vazifalar, foydalaniladigan aktivlar va qabul qilinayotgan iqtisodiy (tijorat) tavakkalchiliklari, tegishli rentabellikni hisob-kitob qilish uchun foydalaniladigan maʼlumotlarning toʻliqligi, toʻgʻriligi va ularni taqqoslash mumkinligi, shuningdek bunday koʻrsatkichning iqtisodiy asoslanganligi hisobga olinadi.

Ushbu moddani qoʻllash maqsadi uchun rentabellik koʻrsatkichlaridan quyidagi xususiyatlar hisobga olingan holda foydalaniladi:

1) sotish rentabelligidan qayta sotuvchi bilan oʻzaro bogʻliq shaxslardan olingan tovarlarni keyingi qayta sotishda yoki qayta sotuvchi bilan bogʻliq boʻlmagan shaxslardan olingan tovarlarni u bilan oʻzaro bogʻliq boʻlgan shaxslarga keyingi qayta sotishda foydalaniladi;

2) tijorat va boshqaruv xarajatlarining yalpi rentabelligidan ushbu qismning 1-bandida koʻrsatilgan hollarda, agar quyidagi ikkita shart bir vaqtda bajarilsa, foydalaniladi:

a) qayta sotuvchi tovarlarni olishda va keyingi qayta sotishda uzoq boʻlmagan vaqt davrida sezilarli boʻlmagan iqtisodiy (tijorat) tavakkalchiliklariga duch kelsa;

b) qayta sotuvchining sotishdan olinadigan yalpi foydasi miqdori hamda u tomonidan amalga oshirilgan tijorat va boshqaruv xarajatlari miqdori oʻrtasida bevosita oʻzaro bogʻliqlik mavjud boʻlsa;

3) xarajatlarning rentabelligidan xizmatlar koʻrsatish va tovarlar ishlab chiqarishda foydalanilsa;

4) aktivlar rentabelligidan tovarlar ishlab chiqarishda (xususan, agar nazorat qilinadigan bitimlar koʻp sarmoya talab qiladigan faoliyatni amalga oshiruvchi shaxslar tomonidan amalga oshirilsa) foydalaniladi.

Taqqoslanadigan rentabellik usulidan foydalanilganda rentabellikning bozor oraligʻi bilan nazorat qilinadigan bitimning quyidagi talablarga javob beradigan tarafining rentabelligi taqqoslanadi:

1) nazorat qilinadigan bitim tarafi ayni bir tovar bilan ketma-ket bajarilgan bitimlar boʻyicha olingan foydaga qoʻshgan hissasi nazorat qilinadigan bitimning boshqa tarafi qoʻshgan hissaga nisbatan kam boʻlgan vazifalarni amalga oshiradi;

2) nazorat qilinadigan bitimning tarafi nazorat qilinadigan bitimning boshqa tarafiga nisbatan kam iqtisodiy (tijorat) tavakkalchiliklarni qabul qiladi;

3) nazorat qilinadigan bitimning tarafi rentabellik darajasiga sezilarli taʼsir koʻrsatadigan nomoddiy aktivlar obyektlariga egalik qilmaydi.

Agar nazorat qilinadigan bitimning tarafi ushbu modda oltinchi qismining 1 — 3-bandlarida nazarda tutilgan talablarga javob bermasa, rentabellikning bozor oraligʻi bilan taqqoslash uchun nazorat qilinadigan bitimning mazkur talablarga eng koʻp darajada javob beradigan tarafi tanlanadi.

Agar nazorat qilinadigan bitim boʻyicha rentabellik ushbu Kodeksning 187-moddasida nazarda tutilgan tartibda aniqlangan rentabellik oraligʻi doirasida boʻlsa, soliq solish maqsadlarida nazorat qilinadigan bitimning narxi bozor narxlariga muvofiq deb eʼtirof etiladi.

Agar nazorat qilinadigan bitim boʻyicha rentabellik rentabellik oraligʻining eng kam miqdoridan kam boʻlsa yoki uning eng koʻp miqdoridan koʻp boʻlsa, soliq solish maqsadlarida rentabellik oraligʻining oʻrtacha qiymati inobatga olinadi.

Rentabellik oraligʻining oʻrtacha qiymatiga asosan soliq solish maqsadida nazorat qilinadigan bitimga doir foydaga (daromadga, tushumga) tuzatishlar amalga oshiriladi.

Soliq solish maqsadida ushbu moddaning toʻqqizinchi va oʻninchi qismlariga muvofiq foydaga (daromadga, tushumga) tuzatishlarni qoʻllash, basharti bu budjet tizimiga toʻlanishi lozim boʻlgan soliq summasining kamayishiga yoki soliq toʻlovchining zarari summasi oshishiga olib kelmasa, amalga oshiriladi.

Foydani taqsimlash usuli nazorat qilinadigan bitimning taraflari oʻrtasida ushbu bitimning barcha taraflari tomonidan olingan jami foydaning amalda taqsimlanishini foydani taqqoslanadigan bitimlar taraflari oʻrtasida taqsimlash bilan taqqoslashdan iboratdir.

Agar nazorat qilinadigan bitimning (nazorat qilinadigan bir turdagi bitimlar guruhining) taraflari bir vaqtning oʻzida ular bilan oʻzaro bogʻliq boʻlgan shaxslar ishtirokidagi bir turdagi bitimlarning taraflari boʻlsa, ushbu bir turdagi bitimlarning natijalari nazorat qilinadigan bitim natijalari bilan birgalikda baholanadi. Bunda soliq solish maqsadida nazorat qilinadigan bitim va mazkur bir turdagi bitimlar boʻyicha jami foyda nazorat qilinadigan bitim boʻyicha foydani taqsimlash tartibiga oʻxshash tartibda taqsimlanishi lozim.

Agar jami foydasi ushbu moddaning qoidalarini hisobga olgan holda taqsimlanishi lozim boʻlgan yuridik shaxslar buxgalteriya hisobiga qoʻyiladigan turli talablar asosida buxgalteriya hisobini yuritsa, foydani taqsimlash usulini qoʻllash maqsadida bunday moliyaviy hisobot yagona hisobga olish talablariga moslashtirilishi kerak.

Foydani taqsimlash usulidan, chunonchi, quyidagi hollarda foydalanish mumkin:

1) ushbu Kodeks 186-moddasi birinchi qismining 1 — 4-bandlarida nazarda tutilgan usullardan foydalanish mumkin boʻlmaganda va nazorat qilinadigan bitimning (nazorat qilinadigan bir turdagi bitimlar guruhining) taraflari tomonidan amalga oshiriladigan faoliyatning sezilarli oʻzaro bogʻliqligi mavjud boʻlganda;

2) nazorat qilinadigan bitim taraflarining mulkida (foydalanishida) rentabellik darajasiga sezilarli taʼsir koʻrsatuvchi nomoddiy aktivlar obyektlariga doir huquqlar mavjud boʻlganda (nomoddiy aktivlar obyektlarining predmeti boʻlgan, mustaqil shaxslar tomonidan amalga oshirilgan bir turdagi bitimlar mavjud boʻlmaganda).

Nazorat qilinadigan bitim taraflari oʻrtasida nazorat qilinadigan bitim boʻyicha foyda (zarar) summasini taqsimlash ushbu Kodeks 176-moddasining uchinchi va toʻrtinchi qismlari qoʻllanilishini taʼminlash maqsadida amalga oshiriladi.

Foydani taqsimlash prinsiplarini tanlash nazorat qilinadigan bitimning (nazorat qilinadigan bir turdagi bitimlar guruhining) holatlariga bogʻliq boʻladi va nazorat qilinadigan bitim boʻyicha foydani taqqoslanadigan tijorat va (yoki) moliyaviy shartlarda shunga oʻxshash faoliyatni amalga oshirayotgan mustaqil shaxslar oʻrtasida foydani taqsimlashga muvofiq tarzda taqsimlashga olib kelishi kerak.

Nazorat qilinadigan bitimning (nazorat qilinadigan bir turdagi bitimlar guruhining) taraflari oʻrtasida foydani taqsimlash foydani taqsimlash usuliga muvofiq holda nazorat qilinadigan bitim (nazorat qilinadigan bir turdagi bitimlar guruhi) boʻyicha olinadigan jami foydaga nazorat qilinadigan bitim (nazorat qilinadigan bir turdagi bitimlar guruhi) taraflari qoʻshgan hissani baholash asosida quyidagi mezonlarga yoki ularning aralashmalariga muvofiq amalga oshiriladi:

1) nazorat qilinadigan bitim boʻyicha jami foydaga nazorat qilinadigan bitim taraflari tomonidan amalga oshiriladigan funksiyalarga, ular tomonidan foydalaniladigan aktivlarga va qabul qilinadigan iqtisodiy (tijorat) tavakkalchiliklarni qabul qilishiga mutanosib ravishda;

2) nazorat qilinadigan bitimda foydalanilgan kiritilgan sarmoyadan olingan daromadni nazorat qilinadigan bitim taraflari oʻrtasida mutanosib ravishda taqsimlashda;

3) taqqoslanadigan bitim taraflari oʻrtasida foydani taqsimlashga mutanosib ravishda.

Nazorat qilinadigan bitim taraflari oʻrtasida foydani taqsimlash usuli qoʻllanilganida jami foyda yoxud bunday bitim barcha taraflarining qoldiq foydasi taqsimlanadi.

Ushbu moddaning maqsadida nazorat qilinadigan bitim barcha taraflarining tahlil qilinayotgan davr uchun operatsion foydasining summasi tahlil qilinayotgan bitim barcha taraflarining jami foydasi deb eʼtirof etiladi.

Ushbu moddaning maqsadida qoldiq foyda (zarar) quyidagi tartibda aniqlanadi:

dastlab ushbu Kodeks 186-moddasi birinchi qismining 1 — 4-bandlarida koʻrsatilgan usullar asosida, nazorat qilinadigan bitimning (nazorat qilinadigan bir turdagi bitimlar guruhining) har bir tarafi uchun bozor narxlari oraligʻi asosida ushbu taraf uchun hisob-kitob qilingan foyda (zarar) aniqlanadi. Bunda bitimning har bir tarafi uchun ushbu taraf amalga oshiradigan vazifalar, u foydalanayotgan aktivlar, qabul qilinayotgan iqtisodiy va tijorat tavakkalchiliklari inobatga olinadi;

soʻngra nazorat qilinadigan bitim boʻyicha jami foyda (zarar) va nazorat qilinadigan bitimning barcha taraflari uchun sotishdan olinadigan jami hisoblangan foyda (zarar) summasi oʻrtasidagi ijobiy farq nazorat qilinadigan bitim boʻyicha qoldiq foyda deb, salbiy farq esa ushbu nazorat qilinadigan bitim boʻyicha qoldiq zarar deb eʼtirof etiladi.

Foydani taqsimlash usuli qoʻllanilishi natijasida nazorat qilinadigan bitimning har bir ishtirokchisi foydasining (zararining) yakuniy miqdori soliqqa tortish maqsadidagi, hisob-kitob qilingan foydaga (zararga) va qoldiq foydaga (zararga) mos keladigan summaga teng deb qabul qilinadi.

Jami yoxud qoldiq foydani (zararni) nazorat qilinadigan bitimning taraflari oʻrtasida taqsimlash uchun quyidagi koʻrsatkichlar hisobga olinadi:

1) nazorat qilinadigan bitim tarafi tomonidan nomoddiy aktivlarni yaratishga sarflangan xarajatlarning miqdori;

2) nazorat qilinadigan bitim tarafda band boʻlgan xodimlarning tavsiflari, shu jumladan ularning soni va malakasi (xodimlar tomonidan sarflangan vaqt, mehnatga haq toʻlash xarajatlarining miqdori);

3) nazorat qilinadigan bitim tarafining foydalanishida (tasarrufida) boʻlgan aktivlarning bozor qiymati;

4) amalga oshirilayotgan vazifalar, foydalanilayotgan aktivlar va qabul qilinayotgan iqtisodiy (tijorat) tavakkalchiliklari hamda nazorat qilinadigan bitim boʻyicha sotishlardan amalda olingan foyda (zarar) miqdori oʻrtasidagi oʻzaro bogʻliqlikni aks ettiruvchi boshqa koʻrsatkichlar.

Ushbu moddaning oʻn ikkinchi qismida koʻrsatilgan koʻrsatkichlar, basharti ular nazorat qilinadigan bitim boʻyicha haqiqatda olingan foyda (zarar) miqdoriga taʼsir qilsa, eʼtiborga olinadi va ularning taʼsir koʻrsatish darajasiga koʻra eʼtiborga olinadi.

Nazorat qilinadigan bitim (nazorat qilinadigan bir turdagi bitimlar guruhi) taraflari oʻrtasida foydani ushbu modda yettinchi qismining 3-bandida nazarda tutilgan mezon boʻyicha taqsimlash mustaqil shaxslar oʻrtasida amalga oshirilgan taqqoslanadigan bir turdagi bitimlar boʻyicha sotishdan olingan foyda (zarar) summasini taqsimlash haqidagi axborot mavjud boʻlgandagina amalga oshiriladi. Nazorat qilinadigan bitim boʻyicha foydani (zararni) taqsimlashning mazkur tartibidan foydalanishga quyidagi shartlarga bir vaqtning oʻzida rioya qilinganda yoʻl qoʻyiladi:

1) nazorat qilinadigan bitim taraflarining buxgalteriya hisobi maʼlumotlari taqqoslanadigan bitimlar taraflarining buxgalteriya hisobi maʼlumotlari bilan taqqoslanadigan boʻlishi yoxud zarur tuzatishlar vositasida taqqoslanadigan turga mos keltirilgan boʻlishi kerak;

2) nazorat qilinadigan bitim taraflari aktivlarining jami rentabelligi taqqoslanadigan bitimlar taraflarining jami rentabelligidan sezilarli tarzda farq qilmasligi yoxud zarur tuzatishlar vositasida taqqoslanadigan turga mos keltirilishi kerak.

Agar nazorat qilinadigan bitim tarafining haqiqiy foydasi foydani taqsimlash usuli bilan hisob-kitob qilingan foydadan koʻp yoki unga teng boʻlsa yoxud agar ushbu taraf tomonidan koʻrilgan zarar bunday usul bilan hisob-kitob qilingan zarardan kam yoki unga teng boʻlsa, ushbu tarafda soliq solish maqsadida tegishincha haqiqatda olingan foyda yoxud haqiqatda koʻrilgan zarar qabul qilinadi.

Agar nazorat qilinadigan bitim tarafining haqiqiy foydasi foydani taqsimlash usuli bilan hisob-kitob qilingan foydadan kam boʻlsa, soliq solish maqsadida uning uchun bunday usul bilan hisob-kitob qilingan foyda qabul qilinadi.

Agar nazorat qilinadigan bitim tarafining haqiqiy zarari foydani taqsimlash usuli bilan ushbu taraf uchun hisob-kitob qilingan zarardan koʻp boʻlsa, soliqqa tortish maqsadida uning uchun bunday usul bilan hisob-kitob qilingan zarar qabul qilinadi.

Ushbu moddaning oʻn oltinchi va oʻn yettinchi qismlariga muvofiq soliqqa tortish maqsadida hisobga olingan foydani (zararni) soliq toʻlovchi tomonidan haqiqatda olingan foyda (zarar) bilan taqqoslash asosida, foyda soligʻi soliq toʻlovchining foydasiga (zarariga) tuzatish amalga oshiriladi.

Soliqqa tortish maqsadida foydani taqsimlash usuli bilan hisob-kitob qilingan foydani (zararni) ushbu moddaning oʻn beshinchi — oʻn sakkizinchi qismlari asosida qoʻllash, agar bu ushbu holat budjet tizimiga toʻlanishi lozim boʻlgan soliq summasining kamayishiga yoki soliq toʻlovchining zarari summasi oshishiga olib kelmasa, amalga oshiriladi.

Soliq toʻlovchi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasining talabiga koʻra mazkur talabda koʻrsatilgan aniq bitimga (bir turdagi bitimlar guruhiga) taalluqli hujjatlarni taqdim etadi. Hujjatlar deganda hujjatlar majmui yoki erkin shaklda tuzilgan yagona hujjat (agar bunday hujjatlarni belgilangan shaklda tuzish Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlarida nazarda tutilmagan boʻlsa) tushuniladi.

Ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan hujjatlar nazorat qilinadigan bitimni (bir turdagi bitimlar guruhini) amalga oshirgan soliq toʻlovchining (boshqa shaxslarning) faoliyati toʻgʻrisidagi, ushbu bitim bilan bogʻliq boʻlgan quyidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olishi kerak:

1) nazorat qilinadigan bitim oʻzi bilan amalga oshirilgan shaxslarning roʻyxati (ular soliq rezidenti boʻlgan davlatlar va hududlarni koʻrsatgan holda), bitimning tavsifi, uning shartlari, jumladan narxni belgilash usulining tavsifi (mavjud boʻlsa), toʻlovlarni amalga oshirish shartlari va muddatlari hamda bitim haqidagi boshqa axborot;

2) bitim taraflari boʻlgan shaxslarning vazifalari haqidagi (soliq toʻlovchi tomonidan funksional tahlil oʻtkazilgan taqdirda), ular tomonidan foydalaniladigan, ushbu nazorat qilinadigan bitim bilan bogʻliq boʻlgan aktivlar toʻgʻrisidagi va ular tomonidan qabul qilinayotgan, soliq toʻlovchi bitim tuzishda inobatga olgan iqtisodiy (tijorat) tavakkalchiliklar haqidagi maʼlumotlar.

Agar soliq toʻlovchi ushbu Kodeksning 23-bobida nazarda tutilgan usullardan foydalangan boʻlsa, hujjatlarga foydalanilgan usullar haqidagi quyidagi maʼlumotlar kiritiladi:

1) foydalanilayotgan usulni tanlash va qoʻllash usuli sabablarining asosi;

2) foydalanilayotgan axborot manbalariga havola;

3) taqqoslanadigan bitimlarni tanlash uchun foydalanilgan yondashuvni tavsiflagan holda, nazorat qilinayotgan bitim boʻyicha bozor narxlari oraligʻining (rentabellik oraligʻining) hisob-kitobi;

4) nazorat qilinadigan bitim amalga oshirilishi natijasida olingan daromadlarning (foydaning) summasi va (yoki) amalga oshirilgan xarajatlarning (koʻrilgan zararlarning) summasi, olingan rentabellik;

5) nazorat qilinadigan bitimdan uni amalga oshirgan shaxs tomonidan axborotni, intellektual faoliyat natijalarini, korxonani, uning mahsulotini va xizmatlarini individuallashtirish belgilariga (firma nomi, tovar belgilari, xizmat koʻrsatish belgilariga) boʻlgan huquqlarni va boshqa mutlaq huquqlarni (tegishli holatlar mavjud boʻlganda) qabul qilish natijasida olinadigan iqtisodiy naf haqidagi maʼlumotlar;

6) nazorat qilinadigan bitimning narxiga (rentabelligiga) taʼsir koʻrsatgan boshqa omillar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar, shu jumladan nazorat qilinadigan bitimni tuzgan shaxsning bozor strategiyasi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar, agar ushbu bozor strategiyasi nazorat qilinadigan bitim narxiga (rentabelligiga) taʼsir koʻrsatgan boʻlsa;

7) soliq toʻlovchi tomonidan soliq bazasiga va soliq summasiga ushbu Kodeks 177-moddasining birinchi qismiga muvofiq kiritilgan tuzatishlar.

Soliq toʻlovchi nazorat qilinadigan bitimlarning tijorat va (yoki) moliyaviy shartlari mustaqil shaxslarning taqqoslanadigan bitimlari shartlariga mos kelishini tasdiqlovchi boshqa axborotni mazkur shartlarni taqqoslashni taʼminlash uchun kiritilgan tuzatishlarni hisobga olgan holda taqdim etishga haqli.

Ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan hujjatlar soliq toʻlovchidan nazorat qilinadigan bitimlar tuzilgan kalendar yildan keyingi yilning 1-iyunidan keyin Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan talab qilinishi mumkin.

Ushbu modda birinchi — toʻrtinchi qismlarining qoidalari quyidagi hollarda qoʻllanilmaydi:

1) agar bitimlarning narxlari yuzasidan ushbu Kodeks 178-moddasi birinchi qismining 3-bandiga muvofiq monopoliyaga qarshi organlar tomonidan koʻrsatma belgilangan yoki narx tartibga solinadigan boʻlsa va ushbu Kodeks 179-moddasining uchinchi qismiga muvofiq qoʻllanilsa;

2) agar bitim nazorat qilinmaydigan boʻlsa;

3) qimmatli qogʻozlarga doir va qimmatli qogʻozlarning uyushgan bozorida muomalada boʻlgan muddatli bitimlarning moliyaviy vositalariga doir bitimlar tuzilsa;

4) ushbu Kodeksning 25-bobiga muvofiq soliq solish maqsadida narxni belgilash toʻgʻrisidagi kelishuv tuzilgan bitimlar amalga oshirilsa.

Soliq toʻlovchi ushbu moddaning oltinchi qismida nazarda tutilgan bitimlar boʻyicha mazkur hujjatlarni ixtiyoriy ravishda taqdim etishga haqli.

Soliq organlariga taqdim etiladigan hujjatlarning batafsilligi va asoslanganligi bitimning murakkabligiga hamda uning narxi shakllanishiga (bitimlar taraflarining rentabelligiga) mutanosib boʻlishi kerak.

Transfert narxni belgilashda soliq nazorati doirasida nazorat qilinadigan bitimlar tuzilganligi munosabati bilan soliqlarning toʻliq hisoblab chiqarilishi va toʻlanishini tekshirish (bundan buyon ushbu bobda tekshiruv deb yuritiladi) Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan uning joylashgan yeri boʻyicha oʻtkaziladi.

Tekshiruv ushbu Kodeksning 182-moddasiga muvofiq yuborilgan nazorat qilinadigan bitimlar haqidagi bildirishnoma yoki hududiy soliq organining xabarnomasi asosida, shuningdek soliq tekshiruvini oʻtkazish natijasida nazorat qilinadigan bitim aniqlangan taqdirda oʻtkaziladi.

Tekshiruvlarni oʻtkazishda Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi ushbu Kodeksning 150 — 152-moddalarida belgilangan soliq nazorati tadbirlarini oʻtkazishga haqli.

Nazorat qilinadigan bitimlar narxlarining bozor narxlariga muvofiqligini nazorat qilish Yirik soliq toʻlovchilar boʻyicha hududlararo davlat soliq inspeksiyasi yoki hududiy soliq organlari tomonidan oʻtkaziladigan soliq nazoratining predmeti boʻlishi mumkin emas.

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi, agar ushbu moddada boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, nazorat qilinadigan bitta bitimga (bir xil bitimlar guruhiga) nisbatan aynan bir kalendar yil uchun ikki va undan ortiq tekshiruv oʻtkazishga haqli emas.

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan nazorat qilinadigan bitta bitimga (bir xil bitimlar guruhiga) nisbatan takroriy tekshiruv oʻtkazishga quyidagi hollarda yoʻl qoʻyiladi:

1) soliq toʻlovchi ushbu Kodeksning 177-moddasiga muvofiq soliq summasi ilgari soliq hisobotida bayon etilganidan koʻra kamroq miqdorda (zarar summasi — kattaroq miqdorda) aks ettirilgan aniqlashtirilgan soliq hisobotini taqdim etganda;

2) soliq toʻlovchi tomonidan nazorat qilinadigan bitim haqida ilgari taqdim etilgan axborotda nomutanosiblik aniqlanganda.

Tekshiruv doirasida tekshiruv oʻtkazish toʻgʻrisidagi qaror chiqarilgan yildan avvalgi besh kalendar yildan oshmaydigan davrda tuzilgan nazorat qilinadigan bitimlar tekshirilishi mumkin.

Soliq toʻlovchi tomonidan tuzilgan bitimga nisbatan tekshiruv oʻtkazish ushbu soliq toʻlovchining soliq tekshiruvlarini hamda mazkur bitim tuzilgan soliq davri uchun soliq monitoringini oʻtkazishga toʻsqinlik qilmaydi.

Transfert narxni belgilashda soliq nazorati tadbirlarini amalga oshirish chogʻida Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan olingan materiallar va maʼlumotlardan tekshirilayotgan nazorat qilinadigan bitim ishtirokchilari boʻlgan boshqa shaxslarni tekshirishda foydalanilishi mumkin.

Tekshiruv Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi rahbarining (rahbar oʻrinbosarining) tekshiruv oʻtkazish toʻgʻrisidagi qarori asosida uning mansabdor shaxslari tomonidan oʻtkaziladi.

Tekshiruv oʻtkazish toʻgʻrisidagi qaror, agar ushbu moddada boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, ushbu Kodeksning 182-moddasi birinchi va ikkinchi qismlarida koʻrsatilgan bildirishnoma yoki xabarnoma olingan kundan eʼtiboran toʻrt yildan kechiktirmay chiqarilishi mumkin.

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi qaror qabul qilinganligi toʻgʻrisida u qabul qilingan kundan eʼtiboran uch kun ichida soliq toʻlovchini xabardor qiladi.

Agar soliq toʻlovchi ushbu Kodeksning 177-moddasiga muvofiq soliq summasi soliq hisobotida ilgari berilganidan koʻra kam miqdorda (zarar summasi — kattaroq miqdorda) aks ettirgan holda aniqlashtirilgan soliq hisobotini taqdim etgan boʻlsa, tekshiruv oʻtkazish toʻgʻrisidagi qaror ushbu aniqlashtirilgan soliq hisoboti taqdim etilgan kundan eʼtiboran toʻrt yildan kechiktirmay chiqarilishi mumkin. Bunda tekshiruv faqat tuzatish kiritish amalga oshirilgan nazorat qilinadigan bitimga nisbatan oʻtkaziladi.

Tekshiruv olti oydan oshmaydigan muddatda oʻtkaziladi.

Tekshiruv oʻtkazish muddati uni oʻtkazish toʻgʻrisida qaror chiqarilgan kundan eʼtiboran va bunday tekshiruv oʻtkazilganligi haqidagi maʼlumotnoma tuzilgan kunga qadar hisoblab chiqariladi.

Alohida hollarda, tekshirish oʻtkazishning mazkur muddati Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi rahbarining (rahbar oʻrinbosarining) qaroriga koʻra oʻn ikki oygacha uzaytirilishi mumkin.

Tekshiruv oʻtkazish muddatini uzaytirish asoslarini va tartibini Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi belgilaydi.

Chet davlat organlaridan axborot olish, soliq toʻlovchi tomonidan chet tilida taqdim etilgan hujjatlarni ekspertizadan oʻtkazish va (yoki) oʻzbek yoki rus tiliga tarjima qilish zarur boʻlgan taqdirda, tekshiruv oʻtkazish muddati qoʻshimcha ravishda olti oydan oshmaydigan muddatga uzaytirilishi mumkin.

Agar tekshiruv chet davlat organlaridan axborot olish uchun uzaytirilgan boʻlsa va Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi soʻralayotgan axborotni olti oy ichida ololmagan boʻlsa, mazkur tekshiruvni uzaytirish muddati qoʻshimcha ravishda uch oyga koʻpaytirilishi mumkin.

Tekshiruv oʻtkazish muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi qarorning koʻchirma nusxasi soliq toʻlovchiga qaror qabul qilingan kundan eʼtiboran uch kun ichida yuboriladi.

Agar nazorat qilinadigan bitimlarning tijorat va (yoki) moliyaviy shartlarining mustaqil shaxslar oʻrtasidagi taqqoslanadigan bitimlarning shartlari bilan taqqoslanishini aniqlash uchun soliq toʻlovchi ushbu Kodeksning 23-bobida koʻrsatilgan usullarni yoki ularning kombinatsiyasini qoʻllagan boʻlsa, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tekshiruvni amalga oshirish chogʻida soliq toʻlovchi tomonidan qoʻllanilgan usulni (usullar kombinatsiyasini) qoʻllaydi.

Agar Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi nazorat qilinadigan bitimni tuzish shartlaridan kelib chiqqan holda soliq toʻlovchi tomonidan qoʻllanilgan usul (usullar kombinatsiyasi) nazorat qilinadigan bitimlarning tijorat va (yoki) moliyaviy shartlarining mustaqil shaxslar oʻrtasidagi taqqoslanadigan bitimlar shartlari bilan taqqoslanishi mumkinligi yoki taqqoslana olmasligi toʻgʻrisida asoslangan xulosa chiqarishga imkon bermasligini isbotlasa, boshqa usul (usullar kombinatsiyasi) qoʻllanilishi mumkin.

Tekshiruv davomida Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi ushbu Kodeksning 23-bobida nazarda tutilmagan boshqa usullarni qoʻllashga haqli emas.

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi ushbu Kodeksning 146-moddasida nazarda tutilgan tartibda soliq toʻlovchiga tekshirilayotgan bitimga (bir xil bitimlar guruhiga) nisbatan ushbu Kodeksning 193-moddasida nazarda tutilgan hujjatlarni taqdim etish haqidagi talabnomani yoʻllashga haqli.

Talab qilinayotgan hujjatlar tegishli talabnoma olingan kundan eʼtiboran oʻttiz kalendar kun ichida soliq toʻlovchi tomonidan taqdim etiladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasining tekshiruv oʻtkazayotgan mansabdor shaxsi tekshirilayotgan bitimlarning ushbu bitimlarga taalluqli hujjatlarga (axborotga) ega boʻlgan ishtirokchilaridan hujjatlarni (axborotni) talab qilishga haqli. Hujjatlarni (axborotni) bunday talab qilish hujjatlarni talab qilishning ushbu Kodeksning 147-moddasida belgilangan tartibiga oʻxshash tartibda amalga oshiriladi.

Tekshiruvning oxirgi kunida tekshiruvchi oʻtkazilgan tekshiruv toʻgʻrisidagi maʼlumotnomani tuzishi shart boʻlib, unda tekshiruv predmeti va uni oʻtkazish muddatlari qayd etiladi.

Oʻtkazilgan tekshiruv toʻgʻrisidagi maʼlumotnoma oʻziga nisbatan bunday tekshiruv oʻtkazilgan shaxsga yoki uning vakiliga imzo qoʻydirib topshiriladi yoki u olingan sana haqida dalolat beruvchi boshqa usulda topshiriladi.

Agar soliq toʻlovchi (uning vakili) oʻtkazilgan tekshiruv toʻgʻrisidagi maʼlumotnomani olishdan bosh tortsa, mazkur maʼlumotnoma soliq toʻlovchiga pochta orqali buyurtma xat bilan yuboriladi.

Oʻtkazilgan tekshiruv toʻgʻrisidagi maʼlumotnoma pochta orqali buyurtma xat bilan yuborilganda, buyurtma xat yuborilgan sanadan eʼtiboran hisoblaganda beshinchi kun u topshirilgan sana deb hisoblanadi.

Agar tekshiruv natijalariga koʻra soliq summasining kamayishiga (zarar summasining oshishiga) olib kelgan, nazorat qilinadigan bitim narxining bozor narxlaridan chetga chiqishi faktlari aniqlangan boʻlsa, tekshiruvni oʻtkazgan vakolatli mansabdor shaxslar belgilangan shakldagi tekshiruv dalolatnomasini tekshiruv toʻgʻrisidagi maʼlumotnoma tuzilgan kundan eʼtiboran ikki oy ichida tuzishi kerak.

Tekshiruv dalolatnomasi tekshiruvni oʻtkazgan mansabdor shaxslar va oʻziga nisbatan ushbu tekshiruv oʻtkazilgan shaxs yoki uning vakili tomonidan imzolanadi.

Oʻziga nisbatan tekshiruv oʻtkazilgan shaxs yoki uning vakili tekshiruv dalolatnomasini imzolashni rad etgan taqdirda ushbu dalolatnomaga bu haqda tegishli yozuv kiritiladi.

Tekshiruv dalolatnomasi ushbu Kodeksning 156-moddasi beshinchi qismida nazarda tutilgan talablar hisobga olingan holda tuziladi.

Tekshiruv dalolatnomasi nazorat qilinadigan bitim narxining bozor narxlari oraligʻi chegarasidan chiqishining hujjatlar bilan tasdiqlangan faktlarini ham, shuningdek ushbu holat soliq summasining kamayishiga (zarar summasining oshishiga) olib kelganligining asoslanishini va bunday kamayish (koʻpayish) summasining hisob-kitobini oʻz ichiga olishi kerak.

Tekshiruv dalolatnomasi oʻziga nisbatan tekshiruv oʻtkazilgan shaxsga u tuzilgan sanadan eʼtiboran besh kun ichida yoki ushbu shaxsning vakiliga imzo qoʻydirib topshirilishi yoki olingan sana haqida dalolat beruvchi boshqa usulda topshirilishi kerak.

Agar oʻziga nisbatan tekshiruv oʻtkazilgan shaxs yoki uning vakili tekshiruv dalolatnomasini olishdan bosh tortsa, ushbu fakt tekshiruv dalolatnomasida aks ettiriladi va tekshiruv dalolatnomasi yuridik shaxsning joylashgan yeri yoki jismoniy shaxsning yashash joyi boʻyicha pochta orqali buyurtma xat bilan yuboriladi.

Tekshiruv dalolatnomasi pochta orqali buyurtma xat bilan yuborilganda, buyurtma xat yuborilgan sanadan eʼtiboran hisoblaganda beshinchi kun u olingan sana deb hisoblanadi.

Oʻziga nisbatan tekshiruv oʻtkazilgan shaxs (uning vakili) tekshiruv dalolatnomasida bayon qilingan faktlarga va (yoki) tekshiruvchilarning xulosalari hamda takliflariga rozi boʻlmagan taqdirda, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasiga umuman mazkur dalolatnoma boʻyicha yoki uning alohida qismlari boʻyicha yozma eʼtirozlarini taqdim etishga haqli.

Bunda mazkur shaxs oʻz eʼtirozlarining asoslanganligini tasdiqlovchi hujjatlarni (ularning tasdiqlangan koʻchirma nusxalarini) yozma eʼtirozlariga ilova qilishga yoki kelishilgan muddatda Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasiga topshirishga haqli.

Bunday eʼtirozlar soliq tekshiruvi dalolatnomasi olingan kundan eʼtiboran yigirma kalendar kun ichida taqdim etiladi.

Soliq toʻlovchi tomonidan taqdim etilgan dalolatnomani, boshqa tekshiruv materiallarini va dalolatnomaga doir yozma eʼtirozlarni koʻrib chiqish, shuningdek tekshiruv natijalariga koʻra qaror qabul qilish ushbu Kodeksning 158 — 160-moddalarida nazarda tutilgan materiallarni koʻrib chiqish va soliq tekshiruvi natijalari boʻyicha qaror qabul qilish tartibiga oʻxshash tartibda amalga oshiriladi.

Yirik soliq toʻlovchilar toifasiga kiritilgan Oʻzbekiston Respublikasi yuridik shaxsi (bundan buyon ushbu bobda soliq toʻlovchi deb yuritiladi) soliq solish maqsadida narxni belgilash toʻgʻrisidagi bitim (bundan buyon matnda narxni belgilash toʻgʻrisidagi bitim deb yuritiladi) tuzish haqidagi ariza bilan Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasiga murojaat qilishga haqli.

Soliq toʻlovchi va Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi oʻrtasida tuzilgan, oʻzining amal qilishi muddati davomida soliq solish maqsadida nazorat qilinadigan bitimlarda narxlarni aniqlash va (yoki) narxlarni belgilash usullarini qoʻllash tartibi toʻgʻrisidagi bitim narxni belgilash toʻgʻrisidagi bitim deb hisoblanadi.

Narxni belgilash toʻgʻrisidagi bitimning maqsadi soliq toʻlovchi tomonidan tuziladigan bitimlarda bozor narxlarini qoʻllashdan iboratdir.

Narxni belgilash toʻgʻrisidagi bitim predmeti quyidagilardan iborat:

1) nazorat qilinadigan bitimlarning hamda oʻziga nisbatan narxni belgilash toʻgʻrisidagi bitim tuziladigan tovarlarning (xizmatlarning) turlari va (yoki) roʻyxatlari;

2) soliq solish maqsadida narxlarni aniqlash tartibi va (yoki) narxni belgilash usullarining (formulalarining) tavsifi hamda ularning qoʻllanilish tartibi;

3) bitimlar narxlarining narxni belgilash toʻgʻrisidagi bitim shartlariga muvofiqligini aniqlashda foydalaniladigan axborot manbalarining roʻyxati;

4) narxni belgilash toʻgʻrisidagi bitimning amal qilish muddati;

5) narxni belgilash toʻgʻrisidagi bitim shartlari bajarilganligini tasdiqlovchi hujjatlarning roʻyxati, ularni taqdim etish tartibi va muddatlari.

Taraflarning kelishuvi boʻyicha boshqa shartlar ham narxni belgilash toʻgʻrisidagi bitim predmeti boʻlishi mumkin.

Soliq toʻlovchi va Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi nomidan uning rahbari (rahbar oʻrinbosari), agar ushbu moddaning ikkinchi qismida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, narxni belgilash toʻgʻrisidagi bitim taraflaridir.

Agar tashqi savdo bitimiga nisbatan narxlarni belgilash toʻgʻrisida taraflardan hech boʻlmaganda biri chet davlatning soliq rezidenti hisoblanib, bitim tuzish nazarda tutilsa, soliq toʻlovchi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasiga bunday chet davlat ijro etuvchi hokimiyatining vakolatli organi ishtirokida narxni belgilash toʻgʻrisida shunday bitim tuzish haqidagi ariza bilan murojaat etishga haqli. Chet davlat ijro etuvchi hokimiyatining vakolatli organi ishtirokidagi bunday bitimni tuzish, basharti ushbu davlat bilan ikkiyoqlama soliq solishning oldini olish maqsadida shartnoma (bitim) tuzilsa, mumkin boʻladi. Narxni belgilash toʻgʻrisidagi bunday bitimlarni tuzish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi tomonidan belgilanadi.

Agar bir turdagi nazorat qilinadigan bitimlar Oʻzbekiston Respublikasining bir nechta oʻzaro bogʻliq yuridik shaxsi (yuridik shaxslar guruhi) oʻrtasida tuzilsa, mazkur yuridik shaxslar bilan narxni belgilash toʻgʻrisida koʻp tomonlama bitim tuzilishi mumkin. Bunday bitimning shartlari ushbu bitimni tuzgan barcha yuridik shaxslar guruhiga nisbatan tatbiq etiladi.

Ushbu Kodeksning tegishincha 199 va 200-moddalarida belgilangan tartibda narx belgilash toʻgʻrisidagi bitimni tuzishda, uning shartlarini oʻzgartirishda va uning shartlari bajarilishi yuzasidan tekshirish oʻtkazishda yuridik shaxslar guruhining umumiy manfaatlarini ushbu guruhdan bitta yuridik shaxs ifodalashi mumkin. Bunday shaxsning vakolatlari qonunchilikda belgilangan tartibda berilgan ishonchnomalar bilan tasdiqlanadi.

Narxni belgilash toʻgʻrisida bitim tuzgan soliq toʻlovchi bitim qaysi shaxslar bilan tuzilayotgan boʻlsa, oʻsha shaxslarni bunday bitim tuzilganligi fakti haqida va unda belgilangan, soliqqa tortish maqsadida qoʻllaniladigan narxni aniqlash tartibi toʻgʻrisida xabardor qilishga haqli.

Narxni belgilash toʻgʻrisidagi bitim bitta bitim yoki ayni bir predmetga ega boʻlgan bir nechta bitim (bir turdagi bitimlar guruhi) boʻyicha uch yildan oshmaydigan muddatga tuzilishi mumkin.

Narxni belgilash toʻgʻrisidagi bitimning amal qilishi soliq toʻlovchi mazkur bitim kuchga kirgan kunga qadar Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasiga bitim tuzish haqidagi ariza bilan murojaat qilgan kalendar yilning birinchi sanasidan eʼtiboran oʻtgan davrga nisbatan tatbiq etiladi.

Soliq toʻlovchi, agar u narxni belgilash toʻgʻrisidagi bitimning barcha shartlariga rioya etsa, narxni belgilash toʻgʻrisidagi bitimning amal qilish muddatini uzaytirish haqidagi ariza bilan Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasiga murojaat qilishga haqli.

Narxni belgilash toʻgʻrisidagi bitim taraflarning kelishuviga koʻra ushbu Kodeksning 199-moddasida nazarda tutilgan tartibda ikki yildan ortiq boʻlmagan muddatga uzaytirilishi mumkin.

Narxni belgilash toʻgʻrisidagi bitim, agar bevosita mazkur bitimda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, bitim imzolangan yildan keyingi kalendar yilning 1-yanvaridan eʼtiboran kuchga kiradi.

Soliq toʻlovchining narxni belgilash toʻgʻrisidagi bitimni tuzish haqida Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasiga taqdim etilgan arizasiga soliq toʻlovchi tomonidan quyidagilar ilova qilinadi:

1) narxni belgilash toʻgʻrisidagi bitim loyihasi;

2) soliq toʻlovchining nazorat qilinadigan bitimlar bilan bogʻliq faoliyati haqidagi hujjatlar, shuningdek soliq toʻlovchi tomonidan narxni belgilash toʻgʻrisida bitim tuzish taklif qilinayotgan nazorat qilinadigan bitimlar haqidagi hujjatlar;

3) soliq toʻlovchi taʼsis hujjatlarining koʻchirma nusxalari;

4) soliq toʻlovchi davlat roʻyxatidan oʻtkazilganligi toʻgʻrisidagi guvohnomaning koʻchirma nusxasi;

5) soliq toʻlovchi Oʻzbekiston Respublikasi hududida joylashgan joydagi soliq organida soliq toʻlovchi sifatida hisobga qoʻyilganligi haqidagi guvohnomaning koʻchirma nusxasi;

6) soliq toʻlovchining oxirgi hisobot davri uchun moliyaviy hisoboti;

7) narxni belgilash toʻgʻrisidagi bitimni tuzishda ahamiyatga ega axborot mavjud boʻlgan boshqa hujjatlar.

Ushbu moddaning birinchi qismida sanab oʻtilgan hujjatlar Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasiga, agar qonunchilikda boshqacha tartib belgilanmagan boʻlsa, erkin shaklda taqdim etiladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi soliq toʻlovchidan ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilmagan, narx belgilash haqidagi bitim maqsadi uchun zarur boʻlgan hujjatlarni soʻrab olishga haqli.

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi soliq toʻlovchi tomonidan ushbu moddaning birinchi — uchinchi qismlariga muvofiq taqdim etilgan arizani va boshqa hujjatlarni ular olingan kundan eʼtiboran olti oydan koʻp boʻlmagan muddatda koʻrib chiqadi. Mazkur muddat toʻqqiz oyga qadar uzaytirilishi mumkin.

Soliq toʻlovchi tomonidan taqdim etilgan hujjatlarni koʻrib chiqish muddatini uzaytirish asoslari va tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan belgilanadi.

Ushbu moddaning birinchi — uchinchi qismlariga muvofiq taqdim etilgan hujjatlarni koʻrib chiqish natijalariga koʻra Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi quyidagi qarorlardan birini qabul qiladi:

1) narxni belgilash toʻgʻrisidagi bitimni tuzish haqidagi qaror;

2) narxni belgilash toʻgʻrisidagi bitimni tuzishni rad etish haqidagi asoslantirilgan qaror;

3) narxni belgilash toʻgʻrisidagi bitim loyihasini maromiga yetkazish zarurligi haqidagi qaror.

Tegishli qaror soliq toʻlovchiga (uning vakiliga) qabul qilingan sanadan eʼtiboran besh kun ichida yuboriladi.

Narxni belgilash toʻgʻrisida bitim tuzish haqidagi qaror qabul qilingan taqdirda, qarorda bitim imzolangan joy, sana va vaqt koʻrsatiladi.

Takroran taqdim etilgan bitim loyihasi boʻyicha qaror Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan uch oy ichida qabul qilinadi.

Quyidagilar narxni belgilash toʻgʻrisida bitim tuzishni rad etish haqida qaror qabul qilish uchun asos boʻladi, xususan:

1) ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan hujjatlarning taqdim etilmaganligi yoki toʻliq hajmda taqdim etilmaganligi;

2) narxni belgilash toʻgʻrisidagi bitim loyihasida taklif etilgan narxlarni aniqlash tartibini va (yoki) narxni belgilash usullarini qoʻllash natijasida bitimlar narxlarining bozor narxlariga muvofiqligi taʼminlanmasligi haqidagi asoslantirilgan xulosa.

Narxni belgilash toʻgʻrisida tuzilgan bitimning koʻchirma nusxasi soliq toʻlovchi hisobda turgan joydagi soliq organiga ushbu bitim imzolangan kundan eʼtiboran uch kun ichida Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan yuboriladi.

Soliq toʻlovchi tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasiga taqdim etilgan narxni belgilash toʻgʻrisida bitim tuzish haqidagi arizani uning oʻzi chaqirib olishi mumkin.

Narxni belgilash toʻgʻrisidagi bitim ushbu moddada nazarda tutilgan tartibda oʻzgartirilishi mumkin.

Narxni belgilash toʻgʻrisidagi bitimning soliq toʻlovchi tomonidan bajarilishini tekshirish ushbu Kodeksning 24-bobida nazarda tutilgan tartibga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan amalga oshiriladi.

Agar soliq toʻlovchi oʻzi tuzgan narxni belgilash toʻgʻrisidagi bitimning barcha shartlariga rioya qilgan boʻlsa, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi mazkur bitimda narxlari (narxlarni aniqlash usullari) kelishilgan nazorat qilinadigan bitimlarga nisbatan soliqlarning, penyalarning yoki jarimalarning qoʻshimcha hisoblanishini yoxud zarar summalarini kamaytirishni nazarda tutadigan qarorni qabul qilishga haqli emas.

Narxni belgilash toʻgʻrisidagi bitim uning amal qilish muddati oʻtganidan keyin tugatiladi yoki ushbu moddada nazarda tutilgan hollarda muddatidan ilgari tugatilishi mumkin.

Soliq toʻlovchi narxni belgilash toʻgʻrisidagi bitimni uning amal qilishi muddati davomida soliqlarning toʻliq toʻlanmasligini keltirib chiqargan holda buzgan taqdirda, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi rahbarining (rahbar oʻrinbosarining) qaroriga koʻra ushbu bitim muddatidan oldin tugatiladi.

Narxni belgilash toʻgʻrisidagi bitim taraflarning kelishuviga yoki sudning qaroriga koʻra ham muddatidan oldin bekor qilinishi mumkin.

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasining narxni belgilash toʻgʻrisidagi bitimni tugatish haqidagi qarori soliq toʻlovchiga (uning vakiliga) undan tilxat olingan holda topshiriladi yoki unga qaror olingan sana toʻgʻrisida dalolat beruvchi boshqa usul bilan beriladi yoxud soliq toʻlovchiga tegishli qaror qabul qilingan kundan eʼtiboran besh kun ichida pochta orqali buyurtma xat bilan yuboriladi.

Soliq toʻlovchiga pochta orqali buyurtma xat bilan yuborilgan qaror ushbu buyurtma xat yuborilgan kundan eʼtiboran besh kun oʻtgach olingan deb hisoblanadi.

Soliq toʻlovchi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasining narxni belgilash toʻgʻrisidagi bitimni tugatish haqidagi qarori ustidan qonunchilikda belgilangan tartibda sudga shikoyat qilishi mumkin.

Soliq toʻgʻrisidagi qonunchilik oʻzgartirilganda narxni belgilash haqidagi bitimning narxni belgilash toʻgʻrisida bitim tuzish, unga oʻzgartishlar kiritish va uning amal qilishini tugatishda yuzaga keladigan munosabatlarni tartibga solish qismiga taalluqli shartlari oʻzgarishsiz qoladi.

Soliq toʻgʻrisidagi qonunchilikda soliq toʻlovchining faoliyatiga va narx belgilashga taʼsir qiluvchi oʻzgartirishlar boʻlgan taqdirda, bitim taraflari narxni belgilash toʻgʻrisidagi bitimning matniga tegishli oʻzgartishlar kiritishga haqli.

Agar ushbu boʻlimda boshqacha qoida belgilanmagan boʻlsa, Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidentlari nazorat qilinadigan chet el kompaniyalarining taqsimlanmagan foydasidan ushbu Kodeksda belgilangan tartibda soliq toʻlashi shart.

Chet el kompaniyalarini nazorat qilinadigan chet el kompaniyalari deb eʼtirof etish tartibi hamda yuridik va jismoniy shaxslarni bunday chet el kompaniyalarini nazorat qiluvchi shaxslar deb eʼtirof etish tartibi ushbu Kodeksning tegishincha 39 va 40-moddalarida belgilanadi.

Agar Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidenti nazorat qilinadigan chet el kompaniyasini nazorat qiluvchi shaxs deb eʼtirof etilsa, u ushbu nazorat qilinadigan chet el kompaniyasining taqsimlanmagan foydasini ushbu Kodeksga muvofiq soliq solinishi lozim boʻlgan oʻz daromadlari tarkibiga kiritishi shart. Yuridik shaxslar mazkur taqsimlanmagan foydani foyda soligʻi bazasiga, jismoniy shaxslar esa – jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligʻi bazasiga kiritadi.

Ushbu moddaning uchinchi qismida nazarda tutilgan qoidalar har bir nazorat qilinadigan chet el kompaniyasiga nisbatan uning har bir nazorat qiluvchi shaxsi tomonidan alohida qoʻllaniladi.

Ushbu Kodeksning 204-moddasida nazarda tutilgan hollarda nazorat qilinadigan chet el kompaniyalarining taqsimlanmagan foydasi ushbu Kodeksga muvofiq soliq solishdan ozod qilinadi.

Nazorat qilinadigan chet el kompaniyasining foydasi, agar ushbu chet el kompaniyasiga nisbatan quyidagi shartlardan hech boʻlmaganda bittasi bajarilsa, ushbu modda qoidalari hisobga olingan holda, ushbu Kodeksga muvofiq soliq solishdan ozod qilinadi:

1) u oʻzi tashkil qilingan chet davlatning (hududning) qonun hujjatlariga muvofiq notijorat tashkiloti boʻlib, olingan foydani (daromadni) aksiyadorlar (ishtirokchilar, taʼsischilar) yoki boshqa shaxslar oʻrtasida taqsimlamaydigan boʻlsa;

2) u aktiv chet el kompaniyasi yoki aktiv chet el xolding kompaniyasi boʻlsa;

3) ushbu chet el kompaniyasi uchun daromadlarni (foydani) bunday kompaniya doimiy joylashgan davlatning (hududning) qonunchiligiga muvofiq moliyaviy yil uchun moliyaviy hisobot tuziladigan davr yakunlari boʻyicha ushbu Kodeksning 207-moddasiga muvofiq aniqlanadigan soliq solishning samarali stavkasi ushbu Kodeksning 337-moddasi 12-bandida koʻrsatilgan foydadan olinadigan soliq stavkasi miqdoridan kam boʻlmagan miqdorni tashkil etsa;

4) u chet davlatning (hududning) qonunchiligiga muvofiq bank yoki sugʻurta faoliyatini amalga oshirish uchun litsenziya yoxud boshqa maxsus ruxsatnoma asosida faoliyat yuritadigan bank yoki sugʻurta tashkiloti boʻlsa.

Ushbu modda birinchi qismining 2-bandida koʻrsatilgan nazorat qilinadigan chet el kompaniyasining foydasi, agar bunday chet el kompaniyasi doimiy joylashgan davlat (hudud) ushbu Kodeksning 181-moddasi uchinchi va toʻrtinchi qismlarida nazarda tutilgan ofshor yurisdiksiyalar roʻyxatiga kiritilmagan boʻlsa, ushbu Kodeksga muvofiq soliq solishdan ozod qilinadi.

Ushbu moddaning birinchi qismi 3 va 4-bandlarida koʻrsatilgan nazorat qilinadigan chet el kompaniyasining foydasi, agar Oʻzbekiston Respublikasi bilan soliq solish masalalari boʻyicha xalqaro shartnomasi mavjud boʻlgan davlat (hudud) bunday chet el kompaniyasi doimiy joylashgan yer boʻlsa, ushbu Kodeksga muvofiq soliq solishdan ozod qilinadi.

Nazorat qilinadigan chet el kompaniyasini aktiv chet el kompaniyasi yoki aktiv chet el xolding kompaniyasi deb eʼtirof etish qoidalari ushbu Kodeksning 205-moddasida belgilanadi.

Foyda soligʻi boʻyicha daromadga (foydaga) soliq solishning samarali stavkasini hisob-kitob qilish qoidalari ushbu Kodeksning 207-moddasida belgilanadi.

Aktiv chet el xolding kompaniyasining foydasi ushbu Kodeksning 205-moddasida koʻrsatilgan Oʻzbekiston Respublikasining yuridik shaxsi — bunday aktiv chet el xolding kompaniyasini nazorat qiluvchi shaxs uchun soliq solishdan ozod qilinadi. Mazkur aktiv chet el xolding kompaniyasining foydasi Oʻzbekiston Respublikasining ushbu yuridik shaxsida — ushbu aktiv chet el xolding kompaniyasini nazorat qiluvchi shaxsda bevosita yoki bilvosita ishtirok etuvchi ushbu chet el xolding kompaniyasini nazorat qiluvchi boshqa shaxslarda ham ozod qilinadi. Ushbu foyda bunday shaxslarning mazkur nazorat qiluvchi shaxsda ishtirok etish ulushiga muvofiq miqdorda soliq solishdan ozod qilinadi.

Nazorat qilinadigan chet el kompaniyasini foyda soligʻi solishdan ushbu moddaning birinchi qismida belgilangan asoslarga koʻra ushbu Kodeksga muvofiq ozod qilish huquqi hujjat bilan tasdiqlanishi kerak. Mazkur huquqni tasdiqlash uchun ushbu nazorat qilinadigan chet el kompaniyasini nazorat qiluvchi shaxs boʻlgan soliq toʻlovchi oʻzi hisobga olingan joydagi soliq organiga bunday soliqdan ozod qilish shartlariga rioya qilinishini tasdiqlovchi hujjatlarni taqdim etadi. Bu hujjatlar ushbu Kodeksning 209-moddasi ikkinchi — beshinchi qismlarida nazarda tutilgan muddatda taqdim etiladi va uning nazorat qilinadigan chet el kompaniyasining foydasini soliq solishdan ozod qilish huquqini beruvchi shartlarga rioya etilishini tasdiqlash uchun zarur boʻlgan qismi davlat tiliga tarjima qilinishi lozim.

Oʻzining moliyaviy hisoboti maʼlumotlariga koʻra moliya yilida passiv faoliyatdan olingan daromadlarining ulushi koʻrsatilgan davr uchun daromadlarining umumiy summasida 20 foizdan koʻp boʻlmagan miqdorni tashkil etgan chet el yuridik shaxsi ushbu Kodeksning maqsadida aktiv chet el kompaniyasi deb eʼtirof etiladi.

Ustav fondida (ustav kapitalida) Oʻzbekiston Respublikasi yuridik shaxsi boʻlgan nazorat qiluvchi shaxsning bevosita ishtirok etish ulushi ketma-ket keladigan kamida uch yuz oltmish besh kalendar kun ichida kamida 75 foizni tashkil etgan chet el yuridik shaxsi ushbu Kodeksning maqsadida chet el xolding kompaniyasi deb eʼtirof etiladi.

Agar chet el xolding kompaniyasiga nisbatan quyidagi shartlarga bir vaqtning oʻzida rioya qilinsa, ushbu chet el xolding kompaniyasi ushbu Kodeksning maqsadida aktiv chet el xolding kompaniyasi deb eʼtirof etiladi:

1) uning passiv faoliyatdan olingan daromadlarining (bundan aktiv chet el kompaniyasidan olingan dividendlar mustasno) ulushi moliya yilida moliyaviy hisobot maʼlumotlariga koʻra oʻz daromadlari umumiy summasining 5 foizidan oshmasa;

2) ushbu qismning 1-bandida koʻrsatilgan ulushni hisob-kitob qilishda dividendlari passiv faoliyatdan olingan daromadlar tarkibidan chiqariladigan har bir aktiv chet el kompaniyasining ustav fondida (ustav kapitalida) uning bevosita ishtirok etish ulushi ketma-ket keladigan kamida uch yuz oltmish besh kalendar kun ichida kamida 50 foizni tashkil etsa.

Ushbu moddaning maqsadida moliya yili deganda, chet el yuridik shaxsi tashkil etilgan davlatning qonun hujjatlariga muvofiq moliyaviy hisobot tuziladigan vaqt davri moliyaviy yil, uning moliyaviy hisoboti deganda esa ushbu yuridik shaxsning konsolidatsiya qilinmagan moliyaviy hisoboti tushuniladi.

Qaysi faoliyat turini amalga oshirishdan olingan daromad soliq solish maqsadida passiv faoliyatdan olingan daromad deb qaralishi ushbu Kodeksning 206-moddasiga muvofiq aniqlanadi.

Nazorat qilinadigan chet el kompaniyasining daromadlarini aniqlashda ushbu Kodeksning maqsadida uning quyidagi daromadlari hisobga olinadi:

1) ushbu chet el kompaniyasi tomonidan olingan dividendlar;

2) yuridik shaxslarning, boshqa shaxslarning yoki ular birlashmalarining foydasini yoki mol-mulkini taqsimlash natijasida, shu jumladan ularni tugatish chogʻida taqsimlash natijasida olinadigan daromadlar;

3) har qanday turdagi qarz majburiyatlari boʻyicha, shu jumladan foydada ishtirok etish huquqiga ega boʻlgan obligatsiyalar va ayirboshlanadigan obligatsiyalar boʻyicha foizli daromad;

4) royalti;

5) chet el huquqi boʻyicha yuridik shaxs boʻlmagan chet el tashkilotida aksiyalarni (ulushlarni) realizatsiya qilishdan va (yoki) huquqlarni boshqa shaxsga oʻtkazishdan olinadigan daromadlar;

6) muddatli bitimlarning moliyaviy vositalariga (hosila moliyaviy vositalariga) doir operatsiyalar boʻyicha daromadlar;

7) koʻchmas mulkni realizatsiya qilishdan olinadigan daromadlar;

8) mol-mulkni ijaraga yoki ikkilamchi ijaraga berishdan olinadigan daromadlar, shu jumladan lizing operatsiyalaridan olinadigan daromadlar, bundan dengiz yoki havo kemalarini va (yoki) transport vositalarini, shuningdek xalqaro tashishlarda foydalaniladigan konteynerlarni ijaraga yoki ikkilamchi ijaraga berishdan olinadigan daromadlar mustasno. Bunda lizing oluvchi tomonidan lizing predmetini olish va undan foydalanish bilan bogʻliq lizing operatsiyalaridan olinadigan daromad lizing toʻlovining lizing beruvchiga lizingga berilgan mol-mulk qiymatini toʻlashni chiqarib tashlangan holdagi barcha summasidan kelib chiqib hisob-kitob qilinadi;

9) investitsiya pay fondlarining investitsiya paylarini realizatsiya qilishdan (shu jumladan toʻlanishidan) olinadigan daromadlar;

10) maslahat berish, yuridik, buxgalterlik, auditorlik, injiniring, reklama, marketing xizmatlari, axborotga ishlov berish xizmatlari koʻrsatishdan, shuningdek ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlarini amalga oshirishdan olinadigan daromadlar;

11) xodimlarni taqdim etishga oid xizmatlardan olinadigan daromadlar;

12) ushbu modda birinchi qismining 1 — 11-bandlarida koʻrsatilgan daromadlarga oʻxshash boʻlgan boshqa daromadlar;

13) boshqa daromadlar.

Ushbu Kodeksning maqsadida ushbu moddaning birinchi qismi 1 — 12-bandlarida koʻrsatilgan daromadlar passiv faoliyatdan olinadigan daromadlar deb, ushbu moddaning birinchi qismi 13-bandida koʻrsatilgan daromadlar aktiv faoliyatdan olinadigan daromadlar deb eʼtirof etiladi.

Agar bunda chet el kompaniyasining asosiy faoliyati ushbu modda birinchi qismining 3-bandida koʻrsatilgan daromadlarni olishga yoʻnaltirilgan boʻlsa va chet davlatning (hududining) qonun hujjatlariga muvofiq maxsus litsenziya asosida amalga oshirilsa, koʻrsatilgan daromadlar aktiv faoliyatdan olinadigan daromadlar jumlasiga kiritilishi mumkin. Xususan, banklar uchun bunday daromadlar aktiv faoliyatdan olinadigan daromadlar deb eʼtirof etiladi.

Chet el kompaniyasi mansub boʻlgan davlat (hudud) qonunchiligiga muvofiq chet el kompaniyasi va uning alohida boʻlinmalari tomonidan hisoblab chiqarilgan daromad (foyda) soligʻi hamda bunday daromadlarning toʻlov manbaida ushbu kompaniya daromadlaridan (foydasidan) ushlab qolingan daromad (foyda) soligʻi summasining chet el kompaniyasining uning alohida boʻlinmalari bilan birgalikdagi daromadining (foydasining) umumiy summasiga nisbati chet el kompaniyasining daromadlariga (foydasiga) soliq solishning samarali stavkasi hisoblanadi.

Daromad (foyda) soligʻi summasini hisob-kitob qilish chogʻida soliq toʻlovchi chet el kompaniyasining uning alohida boʻlinmalari bilan birgalikdagi daromadining (foydasining) umumiy summasini hisob-kitob qilish chogʻida inobatga olingan daromadlar (foyda) jumlasiga kiruvchi va chet el tashkilotining chet el kompaniyasi mansub boʻlgan davlat (hudud) qonun hujjatlariga muvofiq hisoblab chiqarilishi va (yoki) chet el kompaniyasining uning alohida boʻlinmalari bilan birgalikdagi daromadining (foydasining) umumiy summasi hisoblab chiqarilgan davrdan farq qiluvchi boshqa davrlarda ushlab qolinishi lozim boʻlgan soliqlar summasiga tuzatish kiritishga haqli.

Agar soliq davri yakunlari boʻyicha chet el kompaniyasida daromadlar mavjud boʻlmasa yoki daromadining (foydasining) umumiy summasi manfiy yoxud nolga teng boʻlsa, samarali soliq stavkasini hisob-kitob qilish amalga oshirilmaydi, nazorat qilinadigan chet el kompaniyasi esa ushbu Kodeksning 204-moddasi birinchi qismida nazarda tutilgan shartlarni qanoatlantiruvchi deb eʼtirof etiladi.

Nazorat qilinadigan chet el kompaniyasining ushbu Kodeksning XI boʻlimiga muvofiq hisob-kitob qilingan foydasi (zarari) summasi ushbu Kodeksning maqsadida mazkur kompaniyaning foydasi (zarari) deb eʼtirof etiladi.

Nazorat qilinadigan chet el kompaniyasining foydasini hisoblab chiqarishda ushbu Kodeksning XI boʻlimida nazarda tutilgan, xususan, ushbu chet el kompaniyasi doimiy joylashgan davlat (hudud) bilan xalqaro bitim mavjudligidan kelib chiqadigan xususiyatlar hisobga olinadi.

Nazorat qilinadigan chet el kompaniyasining foydasi bunday kompaniya mansub boʻlgan davlat (hudud) qonun hujjatlariga muvofiq moliyaviy hisobot tuziladigan yildan keyingi kalendar yilda ushbu chet el kompaniyasi tomonidan toʻlangan dividendlar miqdoriga, ushbu moliyaviy hisobot tuziladigan moliyaviy yil davomida toʻlangan oraliq dividendlar hisobga olingan holda kamayadi.

Agar nazorat qilinadigan chet el kompaniyasining moliyaviy hisoboti u mansub boʻlgan davlat (hudud) qonunchiligiga muvofiq tuzilmasa, ushbu band maqsadida kalendar yil qoʻllaniladi.

Nazorat qilinadigan chet el kompaniyasining foydasini aniqlashda Oʻzbekiston Respublikasining yuridik shaxslari toʻlov manbai boʻlgan dividendlar tarzidagi daromadlar, agar ushbu nazorat qilinadigan chet el kompaniyasini nazorat qiladigan shaxs bunday daromadlarga nisbatan haqiqatda huquqqa ega boʻlsa va bunday daromadlar hisobidan soliq toʻlashdan ozod qilingan boʻlsa yoxud ularni ushbu Kodeksga muvofiq mustaqil ravishda toʻlagan boʻlsa, hisobga olinmaydi.

Agar nazorat qilinadigan chet el kompaniyasi yuridik shaxs tashkil etmagan chet el tuzilmasi boʻlsa, uning foydasi ushbu chet el kompaniyasining nazorat qiluvchi shaxslari va (yoki) uning taʼsis hujjatlariga muvofiq benefitsiarlar deb eʼtirof etilgan boshqa shunday shaxslar foydasiga taqsimlangan foyda miqdoriga kamayadi.

Nazorat qilinadigan chet el kompaniyasining ushbu Kodeksga muvofiq aniqlanadigan taqsimlanmagan foydasi, ushbu kompaniyani nazorat qiluvchi shaxs deb eʼtirof etiladigan soliq toʻlovchi tomonidan olingan daromadlarga tenglashtiriladi. Bunday daromadlar nazorat qiluvchi shaxslarda nazorat qiluvchi shaxs yuridik yoki jismoniy shaxs ekanligiga bogʻliq ravishda foyda soligʻi yoki jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligʻi boʻyicha soliq bazasini aniqlashda inobatga olinadi.

Nazorat qilinadigan chet el kompaniyasining taqsimlanmagan foydasi nazorat qiluvchi shaxsda soliq bazasini aniqlashda nazorat qiluvchi shaxsning ushbu kompaniyada foydani taqsimlash haqidagi qaror qabul qilingan sanadagi holatga koʻra ishtirok etishi ulushiga muvofiq boʻlgan ulushda hisobga olinadi.

Agar foydani taqsimlash haqidagi qaror bunday kompaniya mansub boʻlgan davlatning (hududning) qonun hujjatlariga muvofiq moliya yili uchun moliyaviy hisobot tuziladigan davr oxiriga toʻgʻri keladigan yilning 31-dekabriga qadar qabul qilinmagan boʻlsa, mazkur foyda nazorat qiluvchi shaxsning tegishli davrning oxiridagi ishtirok etishi ulushiga toʻgʻri keladigan ulushda hisobga olinadi.

Agar nazorat qilinadigan chet el kompaniyasining foydadagi ulushini mazkur usulda aniqlash imkoni boʻlmasa, uning foydasi nazorat qiluvchi shaxsda soliq bazasini aniqlashda haqiqatda shunday foydaga (daromadga) doir huquqqa ega boʻlgan shaxslar oʻrtasida ushbu foyda taqsimlangan taqdirda u huquqqa ega boʻlgan (ega boʻladigan) foyda summasidan kelib chiqqan holda hisobga olinadi.

Agar nazorat qiluvchi shaxs nazorat qilinadigan chet el kompaniyasida uning nazorat qiluvchi shaxslari boʻlgan va Oʻzbekiston Respublikasining rezidentlari tomonidan eʼtirof etiladigan yuridik shaxslar orqali bilvosita ishtirok etsa, u holda ushbu nazorat qilinadigan chet el kompaniyasining mazkur nazorat qiluvchi shaxsda hisobga olinadigan foydasi boshqa nazorat qiluvchi shaxslarda hisobga olinishi lozim boʻlgan foyda summasiga kamayadi. Bunday kamaytirish mazkur nazorat qiluvchi shaxsning bilvosita ishtiroki nazorat qilinadigan chet el kompaniyasida qaysi yuridik shaxs orqali amalga oshirilayotgan boʻlsa, nazorat qiluvchi shaxsning ana shu yuridik shaxsda ishtirok etish ulushiga mutanosib ulushda amalga oshiriladi.

Agar bunda nazorat qilinadigan chet el kompaniyasining nazorat qiluvchi shaxsda soliq bazasini aniqlashda hisobga olinishi lozim boʻlgan foydasining summasi nolga teng boʻlsa, soliq toʻlovchi uni foyda soligʻi (jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligʻi) boʻyicha soliq deklaratsiyasida aks ettirmaydi.

Nazorat qiluvchi shaxs quyidagi hujjatlar ilova qilingan holda soliq boʻyicha soliq hisobotini taqdim etadi, bunda ushbu soliq boʻyicha soliq bazasini aniqlashda mazkur shaxs tomonidan nazorat qilinadigan chet el kompaniyasining foydasi hisobga olinadi:

1) nazorat qilinadigan chet el kompaniyasining soliq hisoboti taqdim etilgan soliq boʻyicha soliq bazasini aniqlashda foyda hisobga olingan davr uchun moliyaviy hisoboti yoki moliyaviy hisobot mavjud boʻlmagan taqdirda boshqa hujjatlar;

2) agar ushbu nazorat qilinadigan chet el kompaniyasi mansub boʻlgan davlatning (hududning) qonun hujjatlariga yoki taʼsis (korporativ) hujjatlariga muvofiq bu moliyaviy hisobotning auditini majburiy ravishda oʻtkazish belgilangan boʻlsa yoki audit chet el tashkiloti tomonidan ixtiyoriy ravishda amalga oshirilsa, ushbu qismning 1-bandida koʻrsatilgan nazorat qilinadigan chet el kompaniyasining moliyaviy hisoboti boʻyicha auditorlik xulosasi.

Ushbu moddaning oʻn uchinchi qismida koʻrsatilgan, chet tilida tuzilgan hujjatlar (ularning nusxalari) davlat tiliga tarjima qilingan boʻlishi kerak.

Agar moliyaviy hisobot boʻyicha auditorlik xulosasini soliq hisobotini taqdim etish bilan bir vaqtda taqdim etish mumkin boʻlmasa, moliyaviy hisobot nazorat qilinadigan chet el kompaniyalari toʻgʻrisidagi bildirishnomada moliyaviy hisobot boʻyicha auditorlik xulosasi tuzilgan sana sifatida aks etgan kundan eʼtiboran bir oydan kechiktirilmagan muddatda taqdim etiladi.

Nazorat qilinadigan chet el kompaniyasining foydasi, agar uning ushbu Kodeksning XI boʻlimiga muvofiq hisob-kitob qilingan miqdori uch yuz million soʻmdan ortiqni tashkil etsa, tegishli soliq boʻyicha soliq davri uchun soliq bazasini ushbu moddaning birinchi va ikkinchi qismlariga muvofiq aniqlashda hisobga olinadi.

Agar nazorat qilinadigan chet el kompaniyasi moliya yili yakunlari boʻyicha foydani (toʻliq yoki qisman) oʻz davlati (hududi) qonun hujjatlarida ushbu foydani ustav kapitalini koʻpaytirish uchun yoʻnaltirish majburiyati belgilanganligi tufayli ishtirokchilar (paychilar, ishonchli vakillar yoki boshqa shaxslar) oʻrtasida taqsimlay olmasa, bunday foyda nazorat qiluvchi shaxsda soliq bazasini aniqlashda hisobga olinmaydi.

Oʻzbekiston Respublikasi soliq rezidentlari boʻlgan soliq toʻlovchilar ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hollarda va tartibda soliq organini quyidagilar toʻgʻrisida xabardor qiladi:

chet el yuridik shaxsi faoliyatida oʻzining ishtirok etishi toʻgʻrisida (yuridik shaxs tashkil etmagan holda chet el tuzilmalarini taʼsis etish haqida);

chet el kompaniyalarining nazorat qiluvchi shaxslari hisoblangan nazorat qilinadigan chet el kompaniyalar haqida.

Chet el yuridik shaxslari faoliyatida ishtirok etish toʻgʻrisidagi xabarnoma shunday chet el yuridik shaxsida bunday xabarnomani taqdim etish uchun asos boʻlgan ishtirok etish yuzaga kelgan (ulush oʻzgargan) sanadan eʼtiboran bir oydan kechiktirilmagan muddatda taqdim etiladi.

Nazorat qilinadigan chet el kompaniyalari toʻgʻrisidagi xabarnoma nazorat qilinadigan chet el kompaniyasi foydasining ulushi ushbu Kodeksning 208-moddasiga muvofiq nazorat qiluvchi shaxsda hisobga olinishi kerak boʻlgan soliq davridan keyingi yilning 20-martidan kechiktirilmagan muddatda taqdim etiladi.

Agar chet el tashkilotlari faoliyatida ishtirok etish toʻgʻrisidagi xabarnoma taqdim etilganidan keyin bunday xabarnomani taqdim etish uchun asoslar oʻzgarmagan boʻlsa, takroriy xabarnomalar taqdim etilmaydi.

Chet el tashkilotlari faoliyatida ishtirok etish tugatilgan taqdirda, soliq toʻlovchi ishtirok etish tugatilgan sanadan eʼtiboran bir oydan kechiktirilmagan muddatda soliq organini bu haqda xabardor qiladi.

Soliq toʻlovchilar chet el yuridik shaxslari faoliyatida ishtirok etish toʻgʻrisidagi xabarnomalarni va nazorat qilinadigan chet el kompaniyalari haqidagi xabarnomalarni oʻzi hisobga olingan joydagi soliq organiga taqdim etadi.

Chet el yuridik shaxslarida ishtirok etish toʻgʻrisidagi xabarnomalar va nazorat qilinadigan chet el kompaniyalari haqidagi xabarnomalar soliq organiga elektron shaklda taqdim etiladi. Jismoniy shaxs boʻlgan soliq toʻlovchilar mazkur xabarnomalarni qogʻozda taqdim etishga haqlidir.

Chet el yuridik shaxslarida ishtirok etish toʻgʻrisidagi xabarnomalarning va nazorat qilinadigan chet el kompaniyalari haqidagi xabarnomalarning shakllari, shuningdek ularni toʻldirish hamda taqdim etish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi bilan kelishilgan holda Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan tasdiqlanadi.

Chet el yuridik shaxslarida ishtirok etish toʻgʻrisidagi xabarnoma quyidagi axborotni oʻz ichiga olishi kerak:

1) xabarnomani taqdim etish uchun asoslar yuzaga kelgan sana;

2) soliq toʻlovchi undagi ishtiroki haqida (uning taʼsis etilganligi haqida) xabarnoma taqdim etgan chet el yuridik shaxsining (yuridik shaxs tashkil etmagan holdagi chet el tuzilmasining) nomi;

3) roʻyxatdan oʻtkazilgan (inkorporatsiya qilingan) davlatda (hududda) chet el yuridik shaxsiga berilgan roʻyxatdan oʻtkazilganlik raqami, ushbu chet el yuridik shaxsining roʻyxatdan oʻtkazilgan (inkorporatsiya qilingan) davlatda (hududda) soliq toʻlovchi sifatidagi kodi — ular mavjud boʻlgan taqdirda;

4) soliq toʻlovchining chet el yuridik shaxsida ishtirok etish ulushi, basharti bilvosita ishtirok etish mavjud boʻlsa, soliq toʻlovchining chet el yuridik shaxsida ishtirok etish tartibini quyidagi axborotni koʻrsatgan holda ochib berish:

a) chet el yuridik shaxsi faoliyatida bilvosita ishtirok etish amalga oshirilayotgan har bir keyingi yuridik shaxsga nisbatan — ushbu qismning 2 va 3-bandlarida nazarda tutilgan axborot;

b) chet el yuridik shaxsi faoliyatida bilvosita ishtirok etish amalga oshirilayotgan har bir keyingi yuridik shaxs faoliyatida ishtirok etish ulushi;

5) chet el yuridik shaxsida (yuridik shaxs tashkil etmagan holdagi chet el tuzilmasida) ishtirok etishning yakunlanish sanasi.

Nazorat qilinadigan chet el kompaniyalari toʻgʻrisidagi xabarnoma quyidagi axborotni oʻz ichiga olishi kerak:

1) xabarnoma taqdim etilayotgan davr;

2) chet el yuridik shaxsining (yuridik shaxs tashkil etmagan holdagi chet el tuzilmasining) nomi;

3) roʻyxatdan oʻtkazilgan (inkorporatsiya qilingan) davlatda (hududda) chet el yuridik shaxsiga berilgan roʻyxatdan oʻtkazilganlik raqami, roʻyxatdan oʻtkazilgan (inkorporatsiya qilingan) davlatda (hududda) ushbu chet el yuridik shaxsining soliq toʻlovchi sifatidagi kodi (kodlari) — ular mavjud boʻlgan taqdirda;

4) chet el yuridik shaxsining (yuridik shaxs tashkil etmagan holdagi chet el tuzilmasining) u joylashgan davlatning (hududning) qonun hujjatlariga muvofiq moliya yili uchun moliyaviy hisoboti tuziladigan davrning oxirgi kuni boʻlgan sana;

5) chet el yuridik shaxsi mansub boʻlgan davlatning (hududning) qonun hujjatlariga muvofiq moliya yili uchun moliyaviy hisobot tuzilgan sana, shuningdek u mansub boʻlgan davlatning (hududning) qonun hujjatlariga muvofiq foydadan (daromaddan) olinadigan soliq boʻyicha soliq davrining tugallanish sanasi;

6) chet el yuridik shaxsining moliya yili uchun moliyaviy hisoboti boʻyicha auditorlik xulosasi tuzilgan sana (ushbu yuridik shaxs mansub boʻlgan davlatning (hududning) qonun hujjatlariga muvofiq audit majburiy ravishda oʻtkazilgan taqdirda);

7) chet el yuridik shaxsida soliq toʻlovchining ishtirok etishi ulushi, bilvosita ishtirok etish mavjud boʻlganda chet el yuridik shaxsida soliq toʻlovchining ishtirok etish tartibini quyidagi axborotni koʻrsatgan holda ochib berish:

a) bilvosita ishtirok etish oʻzi orqali amalga oshirilayotgan har bir keyingi yuridik shaxsga nisbatan — ushbu qismning 2 va 3-bandlarida nazarda tutilgan axborot;

b) bilvosita ishtirok etish amalga oshirilayotgan har bir keyingi yuridik shaxs faoliyatida ishtirok etish ulushi;

8) soliq toʻlovchini nazorat qilinadigan chet el kompaniyasining nazorat qiluvchi shaxsi deb eʼtirof etish uchun asoslarning tavsifi;

9) nazorat qilinadigan chet el kompaniyasining foydasini ushbu Kodeksga muvofiq soliq solishdan ozod qilish uchun asoslarning tavsifi.

Chet el yuridik shaxslarida ishtirok etish toʻgʻrisida taqdim etilgan xabarnomadagi yoki nazorat qilinadigan chet el kompaniyalari haqidagi xabarnomadagi maʼlumotlarning toʻliq emasligi, ularni toʻldirishda yoʻl qoʻyilgan noaniqliklar yoxud xatolar aniqlanganda soliq toʻlovchi aniqlashtirilgan xabarnomani taqdim etishga haqli.

Soliq organida soliq toʻlovchi chet el kompaniyasining (yuridik shaxs tashkil etmagan holdagi chet el tuzilmasining) nazorat qiluvchi shaxsi ekanligi, lekin soliq organiga ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan xabarnomani yubormaganligi haqida axborot mavjud boʻlganda, soliq organi zarur tushuntirishlarni taqdim etish yoki ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan xabarnomani topshirish haqidagi talabnomani ushbu soliq toʻlovchiga yuboradi.

Talabnoma soliq toʻlovchiga, xususan, Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga muvofiq soliq maqsadida axborot almashish doirasida chet davlatlarning vakolatli organlaridan axborot olishda, shu jumladan ushbu Kodeksning 40-moddasi birinchi qismida koʻrsatilmagan hollarda yuboriladi. Mazkur talabnoma olingan sanadan eʼtiboran yigirma kalendar kun ichida soliq toʻlovchi tomonidan bajarilishi lozim.

Soliq organining talabnomasi quyidagi axborotni oʻz ichiga olgan boʻlishi kerak:

1) xabar yuborilayotgan soliq toʻlovchining nomi;

2) soliq organida soliq toʻlovchi qaysi chet el yuridik shaxslarini nazorat qiluvchi shaxs ekanligi toʻgʻrisida dalolat beruvchi axborot mavjud boʻlsa, oʻsha chet el yuridik shaxslarining (yuridik shaxs tashkil etmagan holdagi chet el tuzilmalarining) nomi;

3) roʻyxatdan oʻtkazilgan (inkorporatsiya qilingan) davlatda (hududda) chet el yuridik shaxsiga berilgan roʻyxatdan oʻtkazilganlik raqami, ushbu chet el yuridik shaxsining roʻyxatdan oʻtkazilgan (inkorporatsiya qilingan) davlatdagi (hududdagi) soliq toʻlovchi sifatidagi kodi (kodlari) — ular mavjud boʻlgan taqdirda;

4) soliq toʻlovchini chet el yuridik shaxsning (yuridik shaxs tashkil etmagan holdagi chet el tuzilmasining) nazorat qiluvchi shaxsi deb eʼtirof etish uchun soliq organida mavjud asoslarning tavsifi.

Soliq toʻlovchi soliq organiga yuborilgan talabnomada bayon etilgan faktlarga taalluqli tushuntirishlarni taqdim etib, tushuntirishlar bilan bir vaqtda uni chet el yuridik shaxsini nazorat qiluvchi shaxs deb eʼtirof etish uchun asoslar mavjud emasligi haqida dalolat beruvchi hujjatlarni qoʻshimcha ravishda taqdim etishga haqli.

Soliq organi soliq toʻlovchi tomonidan taqdim etilgan tushuntirishlarni va hujjatlarni koʻrib chiqishi shart.

Agar taqdim etilgan tushuntirishlar va hujjatlar koʻrib chiqilganidan keyin yoxud ular mavjud boʻlmagan taqdirda soliq organi soliq toʻlovchini chet el yuridik shaxsini (yuridik shaxs tashkil etmagan holdagi chet el tuzilmasini) nazorat qiluvchi shaxs deb eʼtirof etish uchun asoslarni aniqlasa, soliq organining mansabdor shaxsi ushbu soliq toʻlovchiga bunday shaxsni nazorat qiluvchi shaxs deb eʼtirof etish uchun shunday shaxs tomonidan nazorat qilinadigan chet el kompaniyalari haqidagi xabarnomani yuboradi. Mazkur xabarnoma ushbu modda oʻninchi qismining 8-bandida nazarda tutilgan axborotni oʻz ichiga olgan boʻlishi kerak.

Oʻziga xabarnoma yuborilgan shaxs mazkur xabarnoma yuzasidan u olingan sanadan eʼtiboran uch oy ichida sudga shikoyat qilishga haqli. Bunda mazkur shaxs tegishli ariza sudga berilgan paytdan eʼtiboran uch kun ichida ushbu fakt haqida soliq organini xabardor qiladi.

Oʻziga xabarnoma yuborilgan shaxs xabarnoma yuzasidan nizolashish haqidagi arizani koʻrib chiqish natijalari boʻyicha qabul qilingan sud hujjati qonuniy kuchga kirguniga qadar ushbu Kodeksning maqsadida chet el yuridik shaxsini (yuridik shaxs tashkil etmagan holdagi chet el tuzilmasini) nazorat qiluvchi shaxs deb eʼtirof etilishi mumkin emas.

Agar shaxs oʻzi nazorat qiladigan chet el kompaniyalari toʻgʻrisida oʻz manziliga yuborilgan xabarnoma ustidan shikoyat bermagan boʻlsa, mazkur xabarnoma olingan sanadan eʼtiboran uch oy oʻtgach ushbu shaxs oʻzini chet el kompaniyasini nazorat qiluvchi shaxs deb eʼtirof etgan hisoblanadi. Bunda mazkur shaxs uchun ushbu Kodeksning nazorat qilinadigan shaxslarga nisbatan qoʻllaniladigan qoidalari tatbiq etiladi.

Soliq toʻlovchining, soliq agentining yoki boshqa shaxsning ushbu Kodeksda javobgarlik belgilangan gʻayriqonuniy aybli qilmishi (harakati yoki harakatsizligi) soliqqa oid huquqbuzarlik deb eʼtirof etiladi.

Yuridik va jismoniy shaxslar soliqqa oid huquqbuzarliklarni sodir etganlik uchun ushbu Kodeksning 28 va 29-boblarida nazarda tutilgan hollarda javobgar boʻladi.

Jismoniy shaxs soliqqa oid huquqbuzarliklar sodir etganlik uchun oʻn olti yoshdan boshlab javobgarlikka tortilishi mumkin.

Hech kim soliqqa oid huquqbuzarlikni sodir etganlik uchun ushbu Kodeksda nazarda tutilganidan boshqa asoslar boʻyicha va tartibda javobgarlikka tortilishi mumkin emas.

Hech kim soliqqa oid sodir etilgan ayni bir huquqbuzarlik uchun takroran javobgarlikka tortilishi mumkin emas.

Yuridik shaxsning soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini buzganligi uchun javobgarlikka tortilishiga mazkur huquqbuzarlik sodir etilganligi fakti soliq organining kuchga kirgan qarorida aniqlanganligi asos boʻladi.

Yuridik shaxsning soliqqa oid huquqbuzarlikni sodir etganlik uchun javobgarlikka tortilishi tegishli asoslar mavjud boʻlgan taqdirda uning mansabdor shaxslarini maʼmuriy, jinoiy yoki qonunda nazarda tutilgan boshqa javobgarlikdan ozod etmaydi.

Shaxsning soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etganlik uchun javobgarlikka tortilishi uni toʻlanishi kerak boʻlgan soliqlar (yigʻimlar) va penyalarning summalarini toʻlash (oʻtkazish) majburiyatidan ozod etmaydi.

Shaxsning aybi qonunda belgilangan tartibda isbotlanmaguniga qadar u soliqqa oid huquqbuzarlikni sodir etishda aybdor deb hisoblanmaydi. Javobgarlikka tortilayotgan shaxs oʻzining soliqqa oid huquqbuzarlikni sodir etganlikda aybdor emasligini isbotlashi shart emas.

Soliqqa oid huquqbuzarlik fakti va shaxsning uni sodir etishda aybdorligi toʻgʻrisida dalolat beruvchi holatlarni isbotlash majburiyati soliq organlarining zimmasiga yuklatiladi.

Shaxs soliqqa oid huquqbuzarlikni sodir etganlik uchun quyidagi holatlardan hech boʻlmaganda bittasi mavjud boʻlgan taqdirda javobgarlikka tortilishi mumkin emas:

1) soliqqa oid huquqbuzarlik holatining mavjud emasligi;

2) soliqqa oid huquqbuzarlikni sodir etishda shaxsning aybi mavjud emasligi;

3) soliqqa oid huquqbuzarlikni sodir etganlik uchun javobgarlikka tortish muddatlari oʻtib ketganligi.

Ushbu Kodeksda nazarda tutilgan boshqa holatlar mavjud boʻlganda ham shaxs soliqqa oid huquqbuzarlikni sodir etganlik uchun javobgarlikka tortilishi mumkin emas.

Gʻayrihuquqiy xatti-harakatni (harakat va harakatsizlik) qasddan yoki ehtiyotsizlik oqibatida sodir etgan shaxs soliqqa oid huquqbuzarlikni sodir etganlikda aybdor deb eʼtirof etiladi.

Agar soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etgan shaxs oʻz harakati (harakatsizligi) gʻayriqonuniy ekanligini bilgan boʻlsa, bunday harakatning (harakatsizlikning) zararli oqibatlari yuzaga kelishini istagan yoxud ularning yuzaga kelishiga ongli ravishda yoʻl qoʻygan boʻlsa, bunday huquqbuzarlik qasddan sodir etilgan deb topiladi.

Agar soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etgan shaxs oʻz harakatlari (harakatsizligi) gʻayriqonuniy ekanligini yoxud bunday harakatlar (harakatsizlik) natijasida yuzaga keladigan oqibatlarning zararli ekanligini garchand ularni oldindan koʻrishi lozim va mumkin boʻlgani holda bilmagan boʻlsa, bunday huquqbuzarlik ehtiyotsizlik tufayli sodir etilgan deb eʼtirof etiladi.

Yuridik shaxsning soliqqa oid huquqbuzarlikni sodir etganlikda aybdorligi uning mansabdor shaxslarining yoki vakillarining harakatlari (harakatsizligi) ushbu soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etilishini keltirib chiqargan aybiga qarab aniqlanadi.

Shaxsning soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etganlikdagi aybini istisno qiladigan holatlar deb quyidagilar eʼtirof etiladi:

1) soliqqa oid huquqbuzarlik belgilari boʻlgan qilmishning tabiiy ofat yoki boshqa favqulodda va bartaraf etib boʻlmaydigan holatlar oqibatida sodir etilganligi. Mazkur holatlar hammaga maʼlum faktlarning mavjudligi, ommaviy axborot vositalarida eʼlon qilingan maʼlumotlar va isbotlash uchun maxsus vositalar talab etilmaydigan boshqa usullar bilan aniqlanadi;

2) soliqqa oid huquqbuzarlik alomatlari boʻlgan qilmish bunday qilmish sodir etilgan paytda kasallik oqibatida oʻz harakatlarini oʻzi idora etolmaydigan yoki boshqara olmaydigan holatda boʻlgan soliq toʻlovchi — jismoniy shaxs tomonidan sodir etilganda. Mazkur holatlar mazmuni, mohiyati va sanasi boʻyicha soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etilgan oʻsha soliq davriga taalluqli boʻlgan hujjatlarni soliq organiga taqdim etish orqali isbotlanadi;

3) soliq organining yoki boshqa vakolatli organning (ushbu organ mansabdor shaxsining) soliqni (yigʻimni) hisoblab chiqarish, toʻlash tartibi toʻgʻrisida yoki soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari qoʻllanilishining boshqa masalalari boʻyicha oʻz vakolatlari doirasida soliq toʻlovchiga (yigʻim toʻlovchiga, soliq agentiga) yoxud nomaʼlum doiradagi shaxslarga bergan yozma tushuntirishlari soliq toʻlovchi (yigʻim toʻlovchi, soliq agenti) tomonidan bajarilganda. Mazkur holatlar ushbu organning tegishli hujjati mavjud boʻlgan taqdirda belgilanadi, ushbu hujjat maʼnosi va mazmuniga koʻra, bunday hujjat qabul qilingan sanadan qatʼi nazar, soliqqa oid huquqbuzarlik yuz bergan soliq davriga taalluqli boʻladi;

4) soliq monitoringini oʻtkazish davrida soliq organining soliq toʻlovchiga (yigʻim toʻlovchiga, soliq agentiga) yuborilgan asoslantirilgan fikri soliq toʻlovchi (yigʻim toʻlovchi, soliq agenti) tomonidan bajarilganda.

Ushbu modda birinchi qismining 3 va 4-bandlari qoidalari, agar soliq organining yozma tushuntirishlari yoki asoslantirilgan fikri soliq toʻlovchi (yigʻim toʻlovchi, soliq agenti) tomonidan taqdim etilgan toʻliq boʻlmagan yoki notoʻgʻri axborotga asoslangan boʻlsa, qoʻllanilmaydi.

Ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan holatlar mavjud boʻlganida shaxs soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etganlik uchun javobgar boʻlmaydi.

Soliqqa oid huquqbuzarlik uchun javobgarlikni yengillashtiruvchi holatlar deb quyidagilar eʼtirof etiladi:

1) shaxsiy yoki oilaviy sharoitlar ogʻir kechishi oqibatida soliqqa oid huquqbuzarlikni sodir etish;

2) tahdid yoki majburlash taʼsirida yoxud moddiy, xizmat yoki boshqa jihatdan qaramlik sababli soliqqa oid huquqbuzarlikni sodir etish;

3) sud yoki ishni koʻrayotgan soliq organi tomonidan javobgarlikni yengillashtiruvchi deb topilishi mumkin boʻlgan boshqa holatlar.

Soliqqa oid huquqbuzarlikning ilgari xuddi shunday huquqbuzarlik uchun javobgarlikka tortilgan shaxs tomonidan sodir etilganligi javobgarlikni ogʻirlashtiruvchi holat deb eʼtirof etiladi. Agar soliqqa oid huquqbuzarlikni sodir etganlik uchun oʻziga nisbatan javobgarlik choralari qoʻllanilgan shaxs bu choralar qoʻllanilgan kundan eʼtiboran bir yil ichida bunday huquqbuzarlikni qayta sodir etmagan boʻlsa, u javobgarlikka tortilmagan deb hisoblanadi.

Soliqqa oid huquqbuzarlik uchun javobgarlikni yengillashtiruvchi yoki ogʻirlashtiruvchi holatlar sud yoki ishni koʻrayotgan soliq organi tomonidan belgilanadi va moliyaviy sanksiyalar qoʻllanilganda inobatga olinadi.

Agar soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etilgan kundan eʼtiboran yoki mazkur huquqbuzarlik sodir etilgan soliq davri tugaganidan keyingi kundan eʼtiboran va javobgarlikka tortish toʻgʻrisidagi qaror chiqarilgan paytga qadar besh yil (oʻtish muddati) oʻtgan boʻlsa, shaxs soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etganlik uchun javobgarlikka tortilishi mumkin emas.