Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni
OILAVIY TADBIRKORLIK TOʻGʻRISIDA
Qonunchilik palatasi tomonidan 2012-yil 16-martda qabul qilingan
Senat tomonidan 2012-yil 23-martda maʼqullangan
Senat tomonidan 2012-yil 23-martda maʼqullangan
1-bob. Umumiy qoidalar
1-modda. Ushbu Qonunning maqsadi
Ushbu Qonunning maqsadi oilaviy tadbirkorlik sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat.
Oldingi tahrirga qarang.
2-modda. Oilaviy tadbirkorlik toʻgʻrisidagi qonunchilik
Oilaviy tadbirkorlik toʻgʻrisidagi qonunchilik ushbu Qonun va boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir.
Agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida Oʻzbekiston Respublikasining oilaviy tadbirkorlik toʻgʻrisidagi qonunchiligida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan boʻlsa, xalqaro shartnoma qoidalari qoʻllaniladi.
(2-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
3-modda. Oilaviy tadbirkorlik
Oilaviy tadbirkorlik oila aʼzolari tomonidan tavakkal qilib va oʻz mulkiy javobgarligi ostida daromad (foyda) olish maqsadida amalga oshiriladigan tashabbuskorlik faoliyatidir.
Oilaviy tadbirkorlik oʻz ishtirokchilarining ixtiyoriyligiga asoslanadi.
Oilaviy tadbirkorlik yuridik shaxs tashkil etgan yoki tashkil etmagan holda amalga oshirilishi mumkin.
Yuridik shaxs tashkil etgan holda amalga oshiriladigan oilaviy tadbirkorlikning tashkiliy-huquqiy shakli oilaviy korxonadir.
Oldingi tahrirga qarang.
Yuridik shaxs tashkil etmagan holdagi oilaviy tadbirkorlik qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiriladi. Bunda yuridik shaxs tashkil etmagan holdagi oilaviy tadbirkorlik subyektlari besh nafargacha doimiy ishchini yollab, ular bilan mehnat shartnomasi tuzishga, shuningdek mehnatga layoqatli yoshga toʻlgan boshqa yaqin qarindoshlarini, shu jumladan bolalari va nevaralarining erini (xotinini), aka-ukalari va opa-singillarini, ularning xotinini (erini) va bolalarini yuridik shaxs tashkil etmagan holdagi oilaviy tadbirkorlik subyektining ishtirokchisi sifatida jalb etishga haqli.
(3-moddaning beshinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2023-yil 27-dekabrdagi OʻRQ-890-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 28.12.2023-y., 03/23/890/0981-son)
LexUZ sharhiQarang: Vazirlar Mahkamasining 2009-yil 29-iyuldagi 216-son qarori bilan tasdiqlangan Yuridik shaxs tashkil etmasdan oilaviy tadbirkorlikni va hunarmandchilik faoliyatini amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizom.
4-modda. Oilaviy korxona
Oilaviy korxona uning ishtirokchilari tomonidan tovarlar ishlab chiqarish (ishlar bajarish, xizmatlar koʻrsatish) va realizatsiya qilishni amalga oshirish uchun ixtiyoriy asosda, oilaviy korxona ishtirokchilarining ulushli yoki birgalikdagi mulkida boʻlgan umumiy mol-mulk, shuningdek oilaviy korxona ishtirokchilaridan har birining mol-mulki negizida tashkil etiladigan kichik tadbirkorlik subyektidir. Oilaviy korxona faoliyati uning ishtirokchilarining shaxsiy mehnatiga asoslanadi. Oilaviy korxona tadbirkorlik subyektlarining tashkiliy-huquqiy shakllaridan biridir.
Oilaviy korxona faoliyatni faqat yuridik shaxs tashkil etgan holda amalga oshirishi mumkin. Oilaviy korxona oʻz mulkida alohida mol-mulkka ega boʻlishi, oʻz nomidan mulkiy va shaxsiy nomulkiy huquqlarni olishi hamda amalga oshirishi, zimmasiga majburiyatlar olishi, sudda daʼvogar va javobgar boʻlishi mumkin.
Oilaviy korxona oʻz majburiyatlari boʻyicha qonunga muvofiq undiruv qaratilishi mumkin boʻlgan oʻziga tegishli barcha mol-mulk bilan javob beradi.
Oldingi tahrirga qarang.
Oilaviy korxona ishtirokchilari korxona mol-mulki yetarli boʻlmaganda oilaviy korxonaning majburiyatlari boʻyicha oʻziga tegishli mol-mulk bilan qonunchilikka muvofiq subsidiar javobgar boʻladi.
LexUZ sharhiQarang: Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 329-moddasi.
Oilaviy korxona qonunchilikka muvofiq xodimlarni yollashni amalga oshirishi mumkin.
LexUZ sharhiQarang: Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat kodeksining 77-moddasi.
Oilaviy korxona ishtirokchilarining va uning yollanma xodimlarining umumiy soni kichik tadbirkorlik subyektlari xodimlarining qonunchilikda belgilangan oʻrtacha yillik sonidan koʻp boʻlishi mumkin emas. Bunda oilaviy korxona ishtirokchilarining eng kam soni ikki kishidan oz boʻlmasligi kerak.
(4-moddaning toʻrtinchi, beshinchi va oltinchi qismlari Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
LexUZ sharhiQarang: Oʻzbekiston Respublikasi “Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari toʻgʻrisida”gi Qonunining 5-moddasi.
Oilaviy korxona toʻliq firma nomiga ega boʻlishi lozim va qisqartirilgan firma nomiga ega boʻlishga haqli. Oilaviy korxonaning toʻliq firma nomi uning toʻliq nomini va “oilaviy korxona” degan soʻzlarni oʻz ichiga olishi kerak. Oilaviy korxonaning qisqartirilgan firma nomi uning qisqartirilgan nomini va “oilaviy korxona” degan soʻzlarni yoki “OK” abbreviaturasini oʻz ichiga olishi kerak.
5-modda. Oilaviy korxona ishtirokchilari
Oldingi tahrirga qarang.
Er, xotin, ularning bolalari va nabiralari, ota-onasi, mehnatga qobiliyatli yoshga toʻlgan boshqa qarindoshlari (bolalari va nabiralarining erlari (xotinlari), tugʻishgan hamda oʻgay aka-uka va opa-singillari, ularning erlari (xotinlari) hamda bolalari, togʻa va amaki hamda amma va xolalari) oilaviy korxona ishtirokchilari boʻlishi mumkin. Faqat muomalaga layoqatli shaxslar oilaviy korxona ishtirokchilari boʻlishi mumkin.
(5-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2023-yil 27-dekabrdagi OʻRQ-890-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 28.12.2023-y., 03/23/890/0981-son)
Oldingi tahrirga qarang.
Davlat organlarining mansabdor shaxslari, shuningdek qonunchilikda tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanishi taqiqlangan boshqa shaxslar oilaviy korxona ishtirokchilari boʻlishi mumkin emas.
(5-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Oldingi tahrirga qarang.
(5-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2023-yil 27-dekabrdagi OʻRQ-890-sonli Qonuniga asosan chiqarilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 28.12.2023-y., 03/23/890/0981-son))
6-modda. Oilaviy korxona boshligʻi
Yuridik va jismoniy shaxslar bilan oʻzaro munosabatlarda oilaviy korxona nomidan uning boshligʻi ish koʻradi.
Oilaviy korxona ishtirokchilaridan biri uning boshligʻi boʻlishi mumkin, unga oilaviy korxonaning barcha ishtirokchilari bir ovozdan ish muomalasida oʻz nomlaridan ishtirok etish huquqini beradi.
Oilaviy korxona boshligʻi vaqtinchalik mehnat qobiliyatini yoʻqotgan yoki uzoq vaqt boʻlmagan taqdirda, u oʻz vazifasini vaqtincha bajarib turish vakolatini oilaviy korxonaning qolgan ishtirokchilari bilan kelishgan holda ulardan biriga berishga haqli.
2-bob. Oilaviy korxonani tashkil etish va davlat roʻyxatidan oʻtkazish
7-modda. Oilaviy korxonani tashkil etish tartibi
Oilaviy korxona uning ishtirokchilari tomonidan tashkil etiladi.
Oilaviy korxona, agar uning taʼsis shartnomasida boshqacha qoida nazarda tutilgan boʻlmasa, nomuayyan muddatga tashkil etiladi.
8-modda. Oilaviy korxona ishtirokchilarining umumiy yigʻilishi
Oilaviy korxona ishtirokchilarining umumiy yigʻilishi oilaviy korxonaning yuqori boshqaruv organidir.
Oilaviy korxona ishtirokchilari umumiy yigʻilishining vakolatlariga quyidagilar kiradi:
oilaviy korxonaning taʼsis shartnomasiga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish;
Oldingi tahrirga qarang.
oilaviy korxona boshligʻini saylash (tayinlash) va ozod qilish;
(8-modda ikkinchi qismining uchinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2020-yil 21-iyuldagi OʻRQ-629-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2020-y., 03/20/629/1087-son)
oilaviy korxona faoliyatining turlarini belgilash;
oilaviy korxonaning ustav fondini belgilash va uning miqdoriga oʻzgartishlar kiritish;
Oldingi tahrirga qarang.
oilaviy korxona ishtirokchilari tarkibini oʻzgartirish toʻgʻrisidagi masalani koʻrib chiqish va hal qilish;
(8-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2020-yil 21-iyuldagi OʻRQ-629-sonli Qonuniga asosan oltinchi xatboshi bilan toʻldirilgan — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2020-y., 03/20/629/1087-son)
oilaviy korxona boshligʻining oilaviy korxona moliya-xoʻjalik faoliyati toʻgʻrisidagi yillik hisobotini koʻrib chiqish;
taʼsis shartnomasiga muvofiq oilaviy korxonaning foydasini taqsimlash toʻgʻrisida qaror qabul qilish;
oilaviy korxonaning mol-mulkiga doir yirik bitimlar tuzish toʻgʻrisida qaror qabul qilish.
Oilaviy korxona ishtirokchilari umumiy yigʻilishining vakolatlariga taʼsis shartnomasida nazarda tutilgan boshqa masalalarni hal etish ham kiritilishi mumkin.
9-modda. Oilaviy korxonaning taʼsis shartnomasi
Oilaviy korxonaning taʼsis hujjati mazkur korxonaning barcha ishtirokchilari tomonidan tuziladigan taʼsis shartnomasidir.
Oilaviy korxonaning taʼsis shartnomasida quyidagilar koʻrsatiladi:
oilaviy korxona boshligʻining va oilaviy korxona boshqa ishtirokchilarining familiyasi, ismi, otasining ismi hamda yashash joyi (manzili);
oilaviy korxona ustav fondining miqdori;
oilaviy korxona ishtirokchilari tomonidan uning ustav fondiga kiritiladigan mol-mulkni belgilash tartibi;
oilaviy korxonaning firma nomi va joylashgan yeri (pochta manzili) toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;
oilaviy korxona ishtirokchilari oʻrtasida tadbirkorlik faoliyatidan olingan foydani, shuningdek oilaviy korxona tugatilganda mol-mulkni taqsimlash tartibi;
oilaviy korxona ishtirokchilarining oilaviy korxona foydalanishiga berilayotgan mol-mulki roʻyxati;
oilaviy korxonaning mol-mulkiga doir yirik bitimning miqdori;
oilaviy korxona ishtirokchilarining umumiy yigʻilishi tomonidan qarorlar qabul qilish tartibi;
oilaviy korxona ishtirokchilari muhim deb hisoblaydigan boshqa shartlar.
Taʼsis shartnomasi oilaviy korxonaning barcha ishtirokchilari tomonidan imzolanadi.
Oilaviy korxona boshligʻi oʻzgargan, ishtirokchi oilaviy korxona tarkibiga ixtiyoriy ravishda kirgan (undan chiqib ketgan), er va xotin oʻrtasidagi nikoh bekor qilingan yoki oilaviy korxona ishtirokchisi vafot etgan va bu hollar oilaviy korxona balansiga berilgan oilaviy korxona ishtirokchilarining mol-mulki roʻyxatida oʻzgarishlarga sabab boʻlgan taqdirda, taʼsis shartnomasiga tegishli oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritiladi. Bunda oilaviy korxonani qayta davlat roʻyxatidan oʻtkazish talab qilinmaydi.
10-modda. Oilaviy korxonani davlat roʻyxatidan oʻtkazish
Oilaviy korxona kichik tadbirkorlik subyektlari uchun nazarda tutilgan soddalashtirilgan tartibda davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan sanadan eʼtiboran yuridik shaxs maqomiga ega boʻladi.
LexUZ sharhiQarang: Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2016-yil 28-oktabrdagi PQ–2646-sonli “Tadbirkorlik subyektlarini davlat roʻyxatidan oʻtkazish va hisobga qoʻyish tizimini takomillashtirish toʻgʻrisida”gi qarori, Vazirlar Mahkamasining 2017-yil 9-fevraldagi 66-son qarori bilan tasdiqlangan “Tadbirkorlik subyektlarini davlat roʻyxatidan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisida nizom”.
Oldingi tahrirga qarang.
Roʻyxatdan oʻtkazuvchi organlar ariza beruvchini oilaviy korxona sifatida davlat roʻyxatidan oʻtkazishni uni tashkil etish maqsadga muvofiq emas degan vajlar bilan rad etishga yoki qonunchilikda nazarda tutilmagan qoʻshimcha talablar belgilashga haqli emas.
(10-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Ariza beruvchini oilaviy korxona sifatida davlat roʻyxatidan oʻtkazishni rad etganlik, shuningdek roʻyxatdan oʻtkazish muddatini buzganlik ustidan sudga shikoyat qilinishi mumkin. Roʻyxatdan oʻtkazuvchi organning qarori, shuningdek mazkur organ mansabdor shaxslarining harakatlari (harakatsizligi) sud tomonidan qonunga xilof deb topilgan taqdirda, ular ariza beruvchiga oilaviy korxonani roʻyxatdan oʻtkazishni rad etganlik yoki roʻyxatdan oʻtkazish muddatini buzganlik tufayli yetkazilgan zararning oʻrnini qoplaydi va maʼnaviy zarar uchun kompensatsiya toʻlaydi.
11-modda. Oilaviy korxonaning ustav fondi
Oilaviy korxonaning ustav fondi pul mablagʻlari, qimmatli qogʻozlar, boshqa mol-mulk, shu jumladan pul bilan baholanadigan mulkiy huquqlar yoki oʻzga shaxsga oʻtkaziladigan boshqa huquqlar hisobidan shakllantiriladi. Yagona uy (kvartira) oilaviy korxonaning ustav fondiga kiritilishi mumkin emas.
Oilaviy korxona ishtirokchilari oilaviy korxonaning ustav fondiga korxona taʼsis shartnomasida nazarda tutilgan tartibda oʻzlari kiritadigan mol-mulkni mustaqil ravishda belgilaydi.
Oldingi tahrirga qarang.
Oilaviy korxona ustav fondining eng kam miqdori litsenziya talablarida belgilanishi mumkin.
(11-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2019-yil 20-martdagi OʻRQ-531-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 21.03.2019-y., 03/19/531/2799-son)
3-bob. Oilaviy korxonaning hamda uning ishtirokchilarining huquq va majburiyatlari
12-modda. Oilaviy korxonaning huquq va majburiyatlari
Oilaviy korxona quyidagi huquqlarga ega:
mustaqil ravishda tovarlar ishlab chiqarishga (ishlar bajarishga, xizmatlar koʻrsatishga) doir faoliyatni tashkil etish, ishlab chiqarilgan tovarlarni (ishlarni, xizmatlarni) tasarruf etish va ularga narx belgilash;
mustaqil ravishda oʻz moliyaviy mablagʻlarini shakllantirish va qarz mablagʻlarini jalb etish, shu jumladan dastlabki (boshlangʻich) kapitalni shakllantirish uchun kreditlar olish;
lizing va sugʻurta xizmatlaridan foydalanish;
shartnomalar tuzish, shu jumladan tovarlarni (ishlarni, xizmatlarni) xarid qilish va realizatsiya qilish uchun shartnomalar tuzish;
tadbirkorlikdan cheklanmagan miqdorda daromad (foyda) olish;
oʻz firma nomi yozilgan muhrlardan, blankalardan va shtamplardan foydalanish hamda tovar belgisiga (xizmat koʻrsatish belgisiga) ega boʻlish;
tashqi iqtisodiy faoliyatni amalga oshirish.
Oilaviy korxona:
tuzilgan shartnomalar boʻyicha zimmasiga olgan majburiyatlarni oʻz vaqtida va tegishli tartibda bajarishi;
oilaviy korxonaning ishtirokchilari va yollanma xodimlari mehnatiga haq toʻlash miqdorini belgilashi, ular bilan oʻz vaqtida hisob-kitob qilishi, shuningdek ish beruvchi sifatida oʻz fuqarolik javobgarligini sugʻurta qilishi;
soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlarni toʻlashi;
mehnatni muhofaza qilish hamda xavfsizlik texnikasi, ekologiya, sanitariya va gigiyena sohasidagi normativ hujjatlar talablariga rioya etishi;
Oldingi tahrirga qarang.
realizatsiya qilinadigan mahsulot va xizmatlar uchun qonunchilikka muvofiq sertifikatlarga ega boʻlishi;
(12-modda ikkinchi qismining oltinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
LexUZ sharhiQarang: Oʻzbekiston Respublikasi “Texnik jihatdan tartibga solish toʻgʻrisida”gi Qonuni.
joylashgan yeri (pochta manzili) va boshqa rekvizitlari oʻzgarganligi haqida tegishli davlat organlarini oʻz vaqtida xabardor qilishi shart.
Oilaviy korxona qonunga muvofiq boshqa huquqlarga ega boʻlishi va uning zimmasida oʻzga majburiyatlar boʻlishi mumkin.
13-modda. Oilaviy korxona boshligʻining huquq va majburiyatlari
Oilaviy korxona boshligʻi quyidagi huquqlarga ega:
oilaviy korxona nomidan ishonchnomasiz ish koʻrish;
yuridik va jismoniy shaxslar bilan oilaviy korxona faoliyatiga bogʻliq boʻlgan shartnomalar tuzish;
mehnat shartnomalari (kontraktlar) tuzish va shtatlarni tasdiqlash;
ishonchnomalar berish.
Oilaviy korxona boshligʻi:
oilaviy korxonani shaxsan boshqarishi va uning kundalik faoliyatini tashkil etishi;
oilaviy korxonaning mol-mulki bilan bogʻliq yirik bitimlar tuzishda ishtirokchilarning roziligini olishi;
Oldingi tahrirga qarang.
mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilik normalariga rioya etilishini taʼminlashi;
(13-modda ikkinchi qismining toʻrtinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
buxgalteriya hisobi yuritilishini taʼminlashi shart.
Oilaviy korxona boshligʻi qonunga muvofiq boshqa huquqlarga ega boʻlishi va uning zimmasida oʻzga majburiyatlar boʻlishi mumkin.
14-modda. Oilaviy korxona ishtirokchilarining huquq va majburiyatlari
Oilaviy korxona ishtirokchilari quyidagi huquqlarga ega:
oilaviy korxonani boshqarishda, qarorlar qabul qilishda, moliya-xoʻjalik faoliyatini nazorat qilishda ishtirok etish;
oilaviy korxona taʼsis shartnomasining shartlariga bogʻliq holda foydadan oʻz ulushini olish;
oilaviy korxona tarkibidan ixtiyoriy ravishda chiqish;
agar oilaviy korxonaning taʼsis shartnomasida boshqacha qoida nazarda tutilgan boʻlmasa, oilaviy korxona tarkibidan chiqishda oilaviy korxona mol-mulki qiymatining bir qismi ustav fondiga oʻzi kiritgan mol-mulk miqdoriga mutanosib ravishda qaytarib berilishi yoki shunday qiymatdagi mol-mulk natural holda oʻziga ajratib berilishi.
Oilaviy korxona ishtirokchilari oilaviy korxonaning faoliyatida shaxsiy mehnati bilan ishtirok etishi shart.
Oldingi tahrirga qarang.
Oilaviy korxona ishtirokchilari qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ega boʻlishi va ularning zimmasida oʻzga majburiyatlar boʻlishi mumkin.
(14-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
4-bob. Oilaviy korxonaning faoliyati
15-modda. Oilaviy korxonaning mol-mulki
Oilaviy korxonaning mol-mulki:
oilaviy korxona ishtirokchilari tomonidan uning ustav fondiga kiritiladigan mol-mulkdan;
qarz mablagʻlari va kreditlar hisobiga olingan mol-mulkdan;
tovarlarni realizatsiya qilishdan, ishlar bajarishdan, xizmatlar koʻrsatishdan olingan va oilaviy korxonani rivojlantirishga yoʻnaltirilgan daromadlardan, shuningdek bu daromadlar hisobiga olingan mol-mulkdan;
Oldingi tahrirga qarang.
qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa mablagʻlardan tarkib topadi.
(15-moddaning beshinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
16-modda. Oilaviy korxonaning faoliyati amalga oshiriladigan joy
Oilaviy korxona ishtirokchilariga mulk huquqi asosida yoki boshqa qonuniy asosda tegishli boʻlgan turar joylar va yashash uchun moʻljallanmagan joylar, shu jumladan ishlab chiqarish, xoʻjalik binolari va boshqa imoratlar oilaviy korxona faoliyati amalga oshiriladigan joydir.
Oldingi tahrirga qarang.
Oilaviy korxona ishtirokchilariga mulk huquqi asosida tegishli boʻlgan turar joylarni ulardan oilaviy korxona faoliyatida foydalanish maqsadida yashash uchun moʻljallanmagan joylarga aylantirish talab qilinmaydi, bundan faoliyatning ayrim turlari uchun qonunchilikda nazarda tutilgan hollar mustasno.
(16-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
LexUZ sharhiJumladan, mazkur Qonunning 17-moddasi toʻrtinchi qismiga muvofiq oilaviy korxona tomonidan sanoat tusidagi faoliyatni koʻp kvartirali uyning turar joylarida amalga oshirishga yoʻl qoʻyilmaydi.
LexUZ sharhiShuningdek, qoʻshimcha maʼlumot uchun qarang: Oʻzbekiston Respublikasi Uy-joy kodeksining 15, 16 va 161-moddalari.
17-modda. Oilaviy korxona faoliyatini amalga oshirish shartlari
Oilaviy korxona faoliyatning ayrim turlarini faqat maxsus ruxsatnoma (litsenziya) mavjud boʻlganda amalga oshirishi mumkin.
Oldingi tahrirga qarang.
Oilaviy korxona aksiz soligʻi toʻlanadigan mahsulotni ishlab chiqarishni va yer qaʼridan foydalanganlik uchun soliq solinadigan foydali qazilmalarni kavlab olishni amalga oshirishi mumkin emas;
(17-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2020-yil 9-noyabrdagi OʻRQ-646-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 09.11.2020-y., 03/20/646/1488-son)
Oilaviy korxona faoliyatida zaharli, radioaktiv moddalar va materiallardan, yuqori bosimli asbob-uskunalardan hamda inson va atrof-muhit uchun katta xavf tugʻdiradigan boshqa asbob-uskunalardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi. Oilaviy korxona foydalanishi mumkin boʻlmagan moddalar, materiallar va asbob-uskunalarning roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.
Oilaviy korxona tomonidan sanoat tusidagi faoliyatni koʻp kvartirali uyning turar joylarida amalga oshirishga yoʻl qoʻyilmaydi.
Oldingi tahrirga qarang.
Oilaviy korxona faoliyati qonunchilikda belgilangan normalar va qoidalarga rioya etilgan holda amalga oshirilishi kerak.
(17-moddaning beshinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
18-modda. Oilaviy korxona mahsulotini realizatsiya qilish
Oilaviy korxona oʻzi ishlab chiqargan mahsulotni naqd pulli va (yoki) naqd pulsiz hisob-kitob boʻyicha realizatsiya qilishi mumkin. Oilaviy korxona mahsulotini realizatsiya qilish u ishlab chiqarilgan joyda amalga oshirilishi mumkin.
19-modda. Oilaviy korxonada hisob va hisobot
Oilaviy korxonada hisob va hisobot, shuningdek uning faoliyati ustidan statistika kuzatuvlari kichik tadbirkorlik subyektlari uchun nazarda tutilgan tartibda yuritiladi.
5-bob. Oilaviy korxonada mehnat. Oilaviy korxona ishtirokchilari va yollanma xodimlarining ijtimoiy muhofazasi
20-modda. Oilaviy korxonada mehnatga oid munosabatlar
Oilaviy korxona ishtirokchilarining shaxsiy mehnatini amalga oshirish shartlari ular oʻrtasidagi kelishuvga koʻra belgilanadi.
Oldingi tahrirga qarang.
Oilaviy korxona (ish beruvchi) va oilaviy korxonaning yollanma xodimi oʻrtasidagi mehnatga oid munosabatlar mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilikka muvofiq mehnat shartnomasi (kontrakt) bilan tartibga solinadi.
(20-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
21-modda. Oilaviy korxonada mehnatga haq toʻlash
Oldingi tahrirga qarang.
Oilaviy korxona oilaviy korxonaning ishtirokchilari va yollanma xodimlari uchun mehnat haqi, mukofotlar hamda kompensatsiyalarning shakllarini, tizimini va miqdorini qonunchilikka muvofiq mustaqil ravishda belgilaydi.
(21-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
LexUZ sharhiOldingi tahrirga qarang.
Oilaviy korxona ishtirokchilari va yollanma xodimlarining mehnat haqi taraflarning kelishuviga koʻra, lekin qonunchilikda Mehnatga haq toʻlash yagona tarif setkasining birinchi razryadi boʻyicha belgilangan miqdordan oz boʻlmagan miqdorda belgilanadi.
(21-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
LexUZ sharhiQarang: Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 16-sentabrdagi 775-sonli “Mehnatga haq toʻlash yagona tarif setkasini yanada takomillashtirish toʻgʻrisida”gi qarori.
22-modda. Oilaviy korxona ishtirokchilarining va yollanma xodimlarining ijtimoiy muhofazasi
Oilaviy korxona korxonaning ishtirokchilari va yollanma xodimlariga xavfsiz mehnat sharoitlarini, ijtimoiy muhofaza choralarini taʼminlashi shart hamda ularning hayotiga yoki sogʻligʻiga yetkazilgan zarar uchun javobgar boʻladi.
Oldingi tahrirga qarang.
Oilaviy korxona korxonaning ishtirokchilari va yollanma xodimlari uchun qonunchilikda belgilanganiga nisbatan imtiyozliroq mehnat va ijtimoiy-iqtisodiy shart-sharoitlarni mustaqil ravishda belgilashga haqli.
Oilaviy korxonada ishtirokchilar va yollanma xodimlarning ishlagan vaqti davlat ijtimoiy sugʻurtasi boʻyicha badallar toʻlanganligini tasdiqlovchi hujjatlar va qonunchilikda belgilangan tartibda yuritiladigan mehnat daftarchasidagi yozuvlar asosida mehnat stajiga qoʻshiladi.
LexUZ sharhiQarang: Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat kodeksining 125-moddasi, Mehnat daftarchalarini yuritish tartibi toʻgʻrisidagi yoʻriqnoma (roʻyxat raqami 402, 29.01.1998-y.).
Oilaviy korxona oilaviy korxonaning ishtirokchilari va yollanma xodimlari hayotiga yoki sogʻligʻiga mehnatda mayib boʻlishi, kasb kasalligiga chalinishi yoki ular oʻz mehnat vazifalarini bajarishi bilan bogʻliq holda sogʻligʻining boshqacha tarzda shikastlanishi sababli yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash boʻyicha oʻz fuqarolik javobgarligini ish beruvchi sifatida qonunchilikda belgilangan shartlar va tartib asosida sugʻurtalashi shart.
(22-moddaning ikkinchi, uchinchi va toʻrtinchi qismlari Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
6-bob. Oilaviy korxona faoliyati erkinligining kafolatlari
23-modda. Oilaviy korxonani davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash
Davlat oilaviy korxonaning huquqlariga rioya etilishini va qonuniy manfaatlari himoya qilinishini kafolatlaydi.
Davlat organlari oilaviy korxonani rivojlantirish va mustahkamlashga koʻmaklashishi shart.
Oldingi tahrirga qarang.
Davlat organlari qonunchilikda belgilangan tartibda:
(23-moddaning uchinchi qismi birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
foydalanilmayotgan yashash uchun moʻljallanmagan joylar ularda tovarlar ishlab chiqarishni (ishlar bajarishni, xizmatlar koʻrsatishni) tashkil etish uchun oilaviy korxonaga ijaraga berilishini;
ishlab chiqarish maydonlari qurish uchun oilaviy korxonaga yer ajratilishini;
oilaviy korxona ishlab chiqarish obyektlarining muhandislik-kommunikatsiya tarmoqlariga ulanishini;
oilaviy korxona tomonidan ishlab chiqarilgan mahsulotni realizatsiya qilish uchun maxsus joylar berilishini taʼminlaydi.
24-modda. Oilaviy korxona mol-mulkining natsionalizatsiya, musodara va rekvizitsiya qilinishiga yoʻl qoʻyilmasligi
Oilaviy korxonaning mol-mulki natsionalizatsiya, musodara va rekvizitsiya qilinmaydi, qonunda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.
LexUZ sharhiQoʻshimcha maʼlumot uchun qarang: Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 202, 203 va 204-moddalari va Oʻzbekiston Respublikasi “Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari toʻgʻrisida”gi Qonunining 32-moddasi.
25-modda. Oilaviy korxona faoliyatining erkinligi
Oldingi tahrirga qarang.
Oilaviy korxona qonunchilikka muvofiq har qanday faoliyat turi bilan shugʻullanishi mumkin.
(25-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Oilaviy korxona bitimlar tuzishda erkindir.
Oilaviy korxona faoliyatini amalga oshirishda, shu jumladan uning tomonidan texnologiyalarni, ishlab chiqariladigan mahsulotning assortimentini tanlashda, mahsulot narxini hamda uni realizatsiya qilish yoʻnalishlarini belgilashda davlat organlarining va ular mansabdor shaxslarining aralashuviga yoʻl qoʻyilmaydi.
26-modda. Oilaviy korxonaga soliq solish xususiyatlari
Oldingi tahrirga qarang.
Oldingi tahrirga qarang.
Oilaviy korxona qonunchilikda belgilanadigan tartibda soliqlar, yigʻimlar va boshqa toʻlovlar toʻlaydi.
(26-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
LexUZ sharhiQarang: Oʻzbekiston Respublikasining Soliq kodeksi.
Oilaviy korxonaning foydasi soliqlar, yigʻimlar va boshqa toʻlovlar toʻlanganidan keyin uning ishtirokchilari tasarrufiga oʻtadi.
(26-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2020-yil 7-yanvardagi OʻRQ-601-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 08.01.2020-y., 03/20/601/0025-son)
Oldingi tahrirga qarang.
(27-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2020-yil 9-noyabrdagi OʻRQ-646-sonli Qonuniga asosan oʻz kuchini yoʻqotgan — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 09.11.2020-y., 03/20/646/1488-son)
28-modda. Oilaviy korxonaning kommunal infratuzilma obyektlaridan foydalanishini taʼminlash
Oldingi tahrirga qarang.
Oilaviy korxona turar joydan bir vaqtning oʻzida unda istiqomat qilgan holda tovarlar ishlab chiqarish (ishlar bajarish, xizmatlar koʻrsatish) uchun foydalangan taqdirda, kommunal infratuzilma xizmatlari (elektr energiyasi, suv taʼminoti, oqova suvlarni chiqarib yuborish, gaz taʼminoti va issiqlik taʼminoti) haqini toʻlash aholi uchun belgilangan tariflar boʻyicha va shartlar asosida amalga oshiriladi.
(28-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2024-yil 29-avgustdagi OʻRQ-951-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.08.2024-y., 03/24/951/0673-son)
Kommunal xizmat koʻrsatish, elektr va gaz taʼminoti korxonalari zarur kommunikatsiya tarmoqlarining oilaviy korxona faoliyati amalga oshirilayotgan joygacha yetkazilishini hamda ulanishini aholi uchun belgilangan tariflar boʻyicha va shartlar asosida taʼminlaydi.
29-modda. Oilaviy korxonaga bank xizmati koʻrsatish va uni kreditlash
Oldingi tahrirga qarang.
Oilaviy korxonaga bank xizmati koʻrsatish qonunchilikka muvofiq bank bilan tuzilgan shartnomalar asosida amalga oshiriladi.
(29-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Banklar belgilangan tartibda oilaviy korxonaning milliy va xorijiy valyutadagi hisobvaraqlarini ochadi hamda ularga xizmat koʻrsatadi.
LexUZ sharhiOldingi tahrirga qarang.
Oilaviy korxonani kreditlash bank yoki boshqa kredit tashkiloti bilan tuziladigan kredit shartnomasi asosida amalga oshiriladi. Oilaviy korxonaga kreditlar berishda banklar, boshqa kredit yoki sugʻurta tashkilotlari kafolat beruvchi boʻlishi mumkin. Toʻlovga qobiliyatli yuridik va jismoniy shaxslar, shuningdek fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari qonunchilikda belgilangan tartibda kafil boʻlishi mumkin.
(29-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
LexUZ sharhiQarang: Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 292—298 va 744—748-moddalari, Oʻzbekiston Respublikasining “Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari toʻgʻrisida”gi Qonunining 29-moddasi.
7-bob. Yakunlovchi qoidalar
30-modda. Oilaviy korxonani qayta tashkil etish va tugatish
Oldingi tahrirga qarang.
Oilaviy korxonani qayta tashkil etish qonunchilikda belgilangan tartibda uning ishtirokchilari tomonidan amalga oshirilishi mumkin.
(30-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
LexUZ sharhiQarang: Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 49-moddasi.
Oilaviy korxonani tugatish uning ishtirokchilarining yoki sudning qaroriga koʻra, shuningdek agar unda oilaviy korxonaning yagona ishtirokchisi qolgan boʻlsa, amalga oshiriladi.
Oldingi tahrirga qarang.
Oilaviy korxona tugatilayotganda boʻshatilayotgan ishtirokchilar va yollanma xodimlarga qonunchilikka muvofiq ularning huquqlari va qonuniy manfaatlariga rioya etilishi kafolatlanadi.
(30-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
LexUZ sharhiQoʻshimcha maʼlumot uchun qarang: Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat kodeksining III boʻlimi (“Ishga joylashtirish”) va Oʻzbekiston Respublikasi “Aholini ish bilan taʼminlash toʻgʻrisida”gi Qonuni.
Oilaviy korxona uning tugatilishi haqidagi yozuv yuridik shaxslarning yagona davlat reyestriga kiritilganidan keyin tugatilgan hisoblanadi.
Oldingi tahrirga qarang.
Oilaviy korxonani tugatish qonunchilikka belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
(30-moddaning beshinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
LexUZ sharhiQarang: Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 49, 53-moddalari, Oʻzbekiston Respublikasi “Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari toʻgʻrisida”gi Qonunining 49-moddasi, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 7-iyundagi PF-5739-sonli “Tadbirkorlik subyektlarni tugatish tartib-taomillarini soddalashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Farmoni, Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 21-avgustdagi 704-sonli “Tadbirkorlik subyektlarini ixtiyoriy tugatish va ularning faoliyatini toʻxtatish tartibi hamda Moliya-xoʻjalik faoliyatini amalga oshirmayotgan tadbirkorlik subyektlarini davlat reyestridan chiqarish tartibi toʻgʻrisidagi nizomlarni tasdiqlash haqida”gi qarori.
31-modda. Oilaviy korxonalarning birlashmalari
Oldingi tahrirga qarang.
Oilaviy korxonalar oʻz huquq va manfaatlarini himoya qilish maqsadida qonunchilikka muvofiq assotsiatsiyalarga (uyushmalarga) va boshqa birlashmalarga birlashishi mumkin.
(31-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
LexUZ sharhiQoʻshimcha maʼlumot uchun qarang: Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 77-moddasi va Oʻzbekiston Respublikasining “Nodavlat notijorat tashkilotlari toʻgʻrisida”gi Qonuni.
32-modda. Nizolarni hal etish
Oldingi tahrirga qarang.
Oilaviy tadbirkorlik sohasidagi nizolar qonunchilikda belgilangan tartibda hal etiladi.
(32-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
LexUZ sharhiQarang: Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 17-iyundagi PQ-4754-sonli qarori bilan tasdiqlangan Jismoniy va yuridik shaxslar hamda davlat organlari oʻrtasidagi nizolarni sudgacha hal qilish boʻyicha apellyatsiya kengashi toʻgʻrisidagi nizom.
Oldingi tahrirga qarang.
33-modda. Oilaviy tadbirkorlik toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik uchun javobgarlik
Oilaviy tadbirkorlik toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar boʻladi.
(33-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
LexUZ sharhiQarang: Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 990, 991-moddalari, Oʻzbekiston Respublikasi Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksining XVI1 bobi (“Tadbirkorlik faoliyatiga toʻsqinlik qilganlik, qonunga xilof ravishda aralashganlik hamda xoʻjalik yurituvchi subyektlarning huquqlari va qonuniy manfaatlariga tajovuz qiladigan boshqa huquqbuzarliklar uchun maʼmuriy javobgarlik”) va Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining XIII1 bobi (“Tadbirkorlik faoliyatiga toʻsqinlik qilish, qonunga xilof ravishda aralashish bilan bogʻliq jinoyatlar hamda xoʻjalik yurituvchi subyektlarning huquqlari va qonuniy manfaatlariga tajovuz qiladigan boshqa jinoyatlar”).
Oldingi tahrirga qarang.
34-modda. Qonunchilikni ushbu Qonunga muvofiqlashtirish
(34-moddaning nomi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:
hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin;
davlat boshqaruvi organlari ushbu Qonunga zid boʻlgan oʻz normativ-huquqiy hujjatlarini qayta koʻrib chiqishlari va bekor qilishlarini taʼminlasin.
35-modda. Ushbu Qonunning kuchga kirishi
Ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.
LexUZ sharhiUshbu Qonun “Xalq soʻzi” gazetasining 2012-yil 27-apreldagi 82 (5502)-sonida eʼlon qilingan.
Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti I. KARIMOV
Toshkent sh.,
2012-yil 26-aprel,
OʻRQ-327-son
(Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2012-y., 17-son, 188-modda; 2013-y., 18-son, 233-modda; 2015-y., 33-son, 439-modda; 2017-y., 1-son, 1-modda; Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 21.03.2019-y., 03/19/531/2799-son; 08.01.2020-y., 03/20/601/0025-son; 22.07.2020-y., 03/20/629/1087-son; 09.11.2020-y., 03/20/646/1488-son; Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son; 28.12.2023-y., 03/23/890/0981-son; 30.08.2024-y., 03/24/951/0673-son)
