O‘zbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi vazirining
buyrug‘i
SHNQ 2.07.02-24 “Qurilish obyektlarini nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar ehtiyojini inobatga olgan holda loyihalashtirish” shaharsozlik normalari va qoidalarini tasdiqlash to‘g‘risida
[O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2025-yil 27-yanvarda hisobga olindi, hisob raqami 331]
1. SHNQ 2.07.02-24 “Qurilish obyektlarini nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar ehtiyojini inobatga olgan holda loyihalashtirish” shaharsozlik normalari va qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
2. O‘zbekiston Respublikasi qurilish vazirining 2022-yil 26-oktabrdagi 185-son buyrug‘i bilan tasdiqlangan SHNQ 2.07.02-22 “Qurilish obyektlarini nogironligi bo‘lgan shaxslar hamda keksalar ehtiyojini inobatga olgan holda loyihalashtirish” shaharsozlik normalari va qoidalari o‘z kuchini yo‘qotgan deb topilsin.
3. Mazkur buyruq O‘zbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Transport vazirligi, Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Ijtimoiy himoya milliy agentligi hamda Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasi bilan kelishilgan.
4. Ushbu buyruq rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran kuchga kiradi.
Vazir Sh. XIDOYATOV
Toshkent sh.,
2025-yil 8-yanvar,
01/2-1-son
Kelishildi:
Favqulodda vaziyatlar vaziri A. KULDASHEV
2024-yil 30-dekabr
Transport vaziri I. MAXKAMOV
2024-yil 26-dekabr
Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vaziri A. ABDUXAKIMOV
2024-yil 25-dekabr
Ijtimoiy himoya milliy agentligi direktori M. OLLOYOROV
2024-yil 18-dekabr
Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasi raisi B. YUSUPALIYEV
2024-yil 20-noyabr
O‘zbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi vazirining 2025-yil 8-yanvardagi 01/2-1-son buyrug‘iga
ILOVA
ILOVA
SHNQ 2.07.02-24 “Qurilish obyektlarini nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar ehtiyojini inobatga olgan holda loyihalashtirish” shaharsozlik normalari va qoidalari
Mazkur shaharsozlik normalari va qoidalari (bundan buyon matnda SHNQ deb yuritiladi) qurilish obyektlarini nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar ehtiyojini inobatga olgan holda loyihalashga oid talablarni belgilaydi.
1-bob. Shaharsozlik normalari va qoidalari, texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga havolalar
1. Mazkur SHNQda quyidagi shaharsozlik normalari va qoidalari hamda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga havolalar qo‘llanilgan:
SHNQ 1.03.03-23 “Qurilish obyektlarini loyihalashtirish”;
SHNQ 2.01.02-04 “Binolar va inshootlarning yong‘in xavfsizligi”;
Oldingi tahrirga qarang.
SHNQ 2.01.08-24 “Shovqindan himoya”;
(1-bandning to‘rtinchi xatboshisi O‘zbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi vazirining 2025-yil 30-maydagi 01/2-34-sonli buyrug‘i (hisob raqami 352, 05.06.2025-y.) tahririda)
SHNQ 2.04.05-22 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash”;
SHNQ 2.04.09-21 “Bino va inshootlarning yong‘in avtomatikasi tizimi. Loyihalash talablari”;
SHNQ 2.08.01-24 “Turar joy obyektlarini loyihalash”;
SHNQ 2.08.02-23 “Jamoat binolari va inshootlari”;
SHNQ 2.08.04-22 “Ma’muriy binolar”;
SHNQ 2.08.03-21 “Sanatoriylar”;
SHNQ 2.08.10-24 “Jismoniy tarbiya sog‘lomlashtirish va sport inshootlari”;
SHNQ 2.05.04-21 “Metropolitenlar”;
O‘z MSt 133:2024 Ichimlik suvi. Gigiyenik talablar va sifatini nazorat qilish;
GOST 5746-2015 (ISO 4190-1:2010) “Yo‘lovchi liftlar (Asosiy ko‘rsatkich va o‘lchamlari)” (rasmiy manba: GOST 5746-2015 (ISO 4190-1:2010) lifti passajirskiye (Osnovnie parametri i razmeri);
GOST 28911-2021 “Liftlar (Boshqaruv qurilmasi, signalizatsiya va qo‘shimcha uskunalar)” (rasmiy manba: Lifti (Ustroystva upravleniya, signalizatsii i dopolnitelnoye oborudovaniye);
GOST 33984.1-2023 “Liftlar. Odamlarni yoki odamlar va yuklarni tashish uchun liftlar. Qurilma va o‘rnatish uchun xavfsizlik talablari.” (rasmiy manba: Lifti. Lifti dlya transportirovaniya lyudey ili lyudey i gruzov. Obshiye trebovaniya bezopasnosti k ustroystvu i ustanovke);
GOST 52875-2018 “Ko‘zi ojizlar uchun taktil yo‘l ko‘rsatkichlari” (rasmiy manba: Ukazateli taktilnie nazemnie dlya invalidov po zreniyu).
2-bob. Atamalar va ta’riflar
2. Ushbu SHNQda quyidagi atamalar va ta’riflar qo‘llanilgan:
antropometrik parametrlar — insonlarning hayoti va faoliyati muhitini loyihalash uchun asos bo‘ladigan inson tanasi va uning qismlarining parametrlari;
axborot vositalari — nogironligi bo‘lgan shaxslar hamda keksalarga mo‘ljal olishni ta’minlaydigan, ularning harakatlanish xavfsizligi va qulayligiga yordam beradigan, ogohlantiruvchi xususiyatga ega bo‘lgan axborot tashuvchi vositalar;
bort — pandus yoki zina yurish qismining cheti bo‘ylab joylashtiriladigan, shuningdek odam oyog‘i yoki texnik vosita (masalan, o‘rindiqli aravacha, rollator, bolalar aravachasi) g‘ildiraklarining pandus yoki zina yurish qismi gabaritlaridan tashqariga chiqib ketishiga to‘sqinlik qiladigan pandus yoki zina konstruksiyasining elementi;
nogironligi bo‘lgan shaxs — ijtimoiy yordam va himoyaga, jamiyat va davlatning siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy hayotida boshqalar bilan birga teng to‘liq va samarali ishtirok etish uchun shart-sharoitlar yaratilishiga muhtoj barqaror jismoniy, aqliy, sensor (sezgi) yoki ruhiy nuqsonlari bo‘lgan shaxs;
tekstofon — matnli rejimda eshitishda nuqsoni bo‘lgan shaxs bilan telefon orqali muloqotni olib borish uchun mo‘ljallangan hamda klaviatura va displey bilan ta’minlangan qurilma;
pandus — bino va inshootlarning ichki va tashqi qismida joylashgan va vertikal harakatlanish uchun moslashtirilgan qiya tekislik;
xavfsizlik orolchasi — harakatlanish tasmalarini (shu jumladan velosipedchilar tasmalarini) ajratuvchi, konstruksiyasiga ko‘ra qatnov qismi ustiga bordyur toshlari bilan ko‘tarilgan yoki harakatni tashkil etish texnik vositalari bilan belgilangan qatnov qismidan o‘tayotgan piyodalar, talab qilingan holda to‘xtab o‘tishlari uchun mo‘ljallangan yo‘l qurilmasi. Ajratuvchi mintaqa oralig‘idan o‘tkazilgan piyodalar o‘tish joyi ham xavfsizlik orolchasi hisoblanadi. Ikki tomonlama harakatlanishli yo‘llarda qarama — qarshi yo‘nalishlarni ajratuvchi xavfsizlik orolchalarini o‘ng tomondan aylanib o‘tiladi;
tambur — tashqaridan xona ichiga sovuq havo oqimining kirishiga to‘sqinlik qiluvchi tashqi va ichki eshiklarga ega bo‘lgan hamda binoga kirish uchun mo‘ljallangan o‘tish joyi (xonasi);
taktil mnemonik diagramma — vizual va taktil ma’lumotlarni bir vaqtning o‘zida ko‘rsatishni ta’minlaydigan xona yoki hududning maxsus relyef rejasi bo‘lib, axborot manbasiga teginish orqali ko‘zi ojiz va ko‘rish qobiliyati zaif odamlar tomonidan o‘qish uchun mo‘ljallangan qurilma;
statsionar panduslar — uzoq vaqt davomida ishlatishga mo‘ljallangan tarkibiy tuzilmasi temir-betondan tashkil topgan qurilma;
“Vintli” panduslar — metall konstruksiyadan tashkil topgan qurilma;
yechib olinadigan va ko‘chma panduslar — o‘rnatish va qayta yig‘ish qulay bo‘lgan, qatlanadigan, mobil tuzilmali, yengil po‘lat va alyumin qotishmalaridan tashkil topgan qurilma;
aerovokzal — havo transporti yo‘lovchilari binosi.
3-bob. Umumiy qoidalar
Oldingi tahrirga qarang.
3. Nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar uchun qurilish obyektlari ushbu SHNQ, SHNQ 1.03.03-23, SHNQ 2.01.02-04, SHNQ 2.01.08-24, SHNQ 2.04.09-21, SHNQ 2.07.01-23, SHNQ 2.08.01-24, SHNQ 2.08.02-23, SHNQ 2.08.04-22 hamda SanQvaN 0266-09 talablariga muvofiq loyihalanishi lozim.
(3-band O‘zbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi vazirining 2025-yil 30-maydagi 01/2-34-sonli buyrug‘i (hisob raqami 352, 05.06.2025-y.) tahririda)
4. Nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar ehtiyojini inobatga olgan holda ularga xizmat ko‘rsatuvchi markazlarni binolarning yerto‘la va yarim yerto‘la (sokol) qavatlariga joylashtirishga yo‘l qo‘yilmaydi.
5. Qurilish obyektlarini loyihalashtirishda nogironligi bo‘lgan hamda hayot faoliyati cheklangan shaxslarning antropometrik parametrlari hamda o‘rindiqli aravachaning o‘lchamlari mazkur SHNQning 1 va 2-ilovalarida keltirilgan.
4-bob. Shaharsozlik talablari
1-§. Turar joylar va jamoat hududlari, harakat yo‘llari va dam olish zonalarini loyihalashga qo‘yiladigan talablar
6. Nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar ehtiyojini inobatga olgan holda turar joylar va jamoat hududlarini loyihalashda ortiqcha quyosh radiatsiyasi va chang-to‘zonli shamollardan himoyalanish talablariga rioya qilinishi, shuningdek transport bekatlari, xizmat ko‘rsatish obyektlari va avtomobil to‘xtash joylariga qulay yetib borish uchun piyodalar yo‘lkalarining eng qisqa yo‘nalishlarini ratsional tashkil etish kerak.
7. Piyodalar yo‘lkalari qurilish obyekti hududining tashqi yo‘lkalari (transport yo‘li va piyodalar o‘tish joyi), shuningdek jamoat transporti bekatlari bilan uzluksiz bog‘lanishi lozim.
8. Ko‘zi ojizlarni yo‘llardagi mavjud xavfli zonalarga (masalan, alohida turuvchi ustunlar, daraxtlar, zinalar, piyodalar o‘tish joylariga) yaqinlashganligi to‘g‘risida ogohlantirish uchun yo‘l qoplamalari taktil va kontrast rangli belgilar bo‘lishi kerak.
9. Ko‘chalardagi piyodalar yo‘lkalarida, yer osti va yer usti piyodalar o‘tish joylarining harakatlanish yo‘laklarida, jamoat binolarida, ko‘zi ojizlar uchun ixtisoslashtirilgan reabilitatsiya markazlarida hamda ta’lim tashkilotlarining ichki va tashqi harakatlanish yo‘laklarida, shuningdek zinalar va panduslar oldida ogohlantiruvchi va yo‘naltiruvchi kontrast rangli maxsus taktil yo‘l qoplamalari yotqizilishi lozim.
Taktil qoplamalarning zinalar hamda panduslar oldida qo‘llanilishi mazkur SHNQning 3, 4 va 5-ilovalarida keltirilgan.
Nogironligi bo‘lgan bolalar uchun ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasalari binolarini loyihalash SHNQ 2.08.07-22 talablariga muvofiq amalga oshirilishi kerak.
10. Binolarning kirish qismida hamda qavat yo‘laklarida ma’lumot beruvchi taktil mnemonik diagramma o‘rnatilishi kerak.
11. Taktil qoplamalarning tavsifi va turlari GOST 52875-2018 da keltirilgan.
12. Binolar va inshootlar tashqi yoki ichki devorlariga o‘rnatilgan qurilmalar, jihozlar (pochta qutilari, taksofon panolari, ma’lumot taxtalari) hamda dekorativ elementlar o‘tish yo‘laklarining maydonini kamaytirmasligi kerak.
13. Tashqi yoritish ustunlari (stolba), ustunli yo‘l belgilari, ma’lumotlar panellari, gazeta va savdo kioskalari piyodalar yo‘lagidan tashqarida joylashtirilishi lozim.
14. Nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar uchun shahar va qishloq hududlarida transport va piyodalar yo‘lkalarining parametrlari va qurilishiga oid talablar mazkur SHNQ hamda SHNQ 2.07.01-23 talablariga muvofiq loyihalanishi zarur.
15. Nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalarning ko‘p kvartirali uylari qulay ekologik sharoitlarda (shovqindan va tabiiy muhit ifloslanishining zararli ta’siridan xoli) bo‘lishi va ijtimoiy infratuzilma shoxobchalariga (masalan, dam olish va jismoniy tarbiya mashg‘ulotlari uchun maydoncha, bolalar uchun o‘yin maydonchasi) qulay yetib borishni hisobga olgan holda oraliq masofa 200 m dan oshmasligi lozim.
16. Nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar, keksalar, o‘rindiqli aravachadan foydalanadigan nogironligi bo‘lgan shaxslar hamda yosh bolalar aravachasini yetaklab harakatlanadigan serqatnov joylarda piyodalar yo‘lkasining kengligi kamida 2,4 m bo‘lishi kerak.
Bino va inshootlar ichki yo‘laklari kamida 1,5 m kenglikda loyihalanishi lozim.
Binoning ichki harakatlanish yo‘laklari kengligi mazkur SHNQning 6-ilovasida keltirilgan.
17. Trotuarlarning bo‘ylama nishabligi 5 foizdan oshmasligi, bino va inshootlar oldidagi trotuardan tushish qismi, shuningdek trotuarlarning har 10 — 12 m oralig‘ida joylashadigan (1,5 m dan kam bo‘lmagan) gorizontal maydoni 10 foiz bo‘ylama nishablikda bo‘lishi lozim.
Harakatlanish yo‘lining ko‘ndalang nishabligi 2 foiz bo‘lishi kerak.
Turli balandliklarda joylashgan ikkita yo‘lakning ulanishi o‘zgargan joylarda 10 foizdan (1:10) oshmaydigan nishablik bilan asta-sekin pasayish amalga oshirilishi zarur.
18. Ko‘kalamzorlashtirilgan maydonchalar atrofidagi piyodalar yo‘lkalari yerdan 5 — 7 cm baland bo‘lishi hamda balandligi 4-5 cm, eni 10 cm bo‘lgan bordyur yoki bort toshlari bilan to‘silishi kerak.
Piyodalar yo‘lkalari transport harakati bilan to‘qnashadigan joylarda bortli to‘siqlarning balandligi 2 cm dan katta bo‘lmasligi kerak.
19. Turar joylar va jamoat hududlarida piyodalar yo‘lkasining kengligi 2,0 m dan, transport harakatlanadigan ko‘chalarda esa 2,4 m dan kam bo‘lmasligi kerak.
Ko‘chaning harakatlanish qismidan kesib o‘tish joylarida xavfsizlik orolchalarining uzunligi 2 m dan kam bo‘lmasligi lozim.
Ko‘chalarda piyodalar kesib o‘tish joylarining boshlanish qismi bo‘ylab balandligi 0,6 m dan kam bo‘lmagan to‘siqlar o‘rnatilishi kerak.
20. Ko‘chalardagi taktil qoplamalarning yotqizilishi mazkur SHNQning 7-ilovasiga muvofiq loyihalashga yo‘l qo‘yiladi.
21. Nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalarga harakatlanish yo‘llarida to‘siq bo‘luvchi ikki tomonga ochiladigan osma oshiq-moshiqlarga mahkamlanuvchi shaffof bo‘lmagan darchalar, aylanuvchi turniketlar va aylanma eshiklar kabi qurilmalar qo‘llanilishiga yo‘l qo‘yilmaydi.
22. Nogironligi bo‘lgan shaxslarga xizmat ko‘rsatishga mo‘ljallangan tibbiy-ijtimoiy muassasalar, ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasalari hamda ma’muriy va jamoat binolarning kirish qismidagi eshiklar avtomatik ochiladigan sensorlik hamda hojatxona eshiklari va evakuatsiya eshiklari mayatnik tizimli (ikki tomonlama ochilib yopishga mo‘ljallangan) bo‘lishiga yo‘l qo‘yiladi.
Mayatnik tizimli eshiklar loyiha topshirig‘iga ko‘ra boshqa xonalarga ham o‘rnatilishiga yo‘l qo‘yiladi.
23. Turar joy obyektlari va jamoat binolari hududidagi dam olish maydonchalari bo‘ylab har 10 m da o‘rindiqlar va ichish uchun suv fontanchalar loyihalanishi lozim.
Piyodalar yo‘lkalari va trotuarlar bo‘ylab (jamoat hududlari, kichik tuman, mahallalarda) har 100 m da dam olish uchun o‘rindiqlar, tayanch harakatida nuqsoni mavjud odamlar uchun maxsus suyanchiqlar hamda chiqindi qutilari bo‘lishi kerak.
24. Chorrahalarda trotuarlardan piyodalar o‘tish joyiga tutash qismi hamda transport harakat yo‘lining chetki qismidagi avtotransportlar to‘xtash joyi bilan kesishgan qismidagi yo‘l qoplamasining tarkibiy tuzilmasi g‘adir-budur notekis bo‘lishi kerak.
Chorrahalar ovozli-aqlli svetoforlar, taktil qoplamalar, piyodalar o‘tish yo‘lagida bo‘rttirilgan tasmalar (zebra), rezina panduslar, ko‘cha modul to‘siqlari, chorraha o‘rtasida xavfsizlik orolchasi hamda maxsus yo‘l belgilari bo‘lishi lozim.
25. Piyodalar yo‘lkasi, trotuarlar va panduslarni qoplashda qo‘ltiqtayoqli va o‘rindiqli aravachadan foydalanadigan nogironligi bo‘lgan shaxslarning harakatlanishini qiyinlashtiradigan sochma va yirik tarkibli materiallardan foydalanishga yo‘l qo‘yilmaydi.
Beton plitali qoplamalar tekis bo‘lishi, plitalar orasidagi choklarning qalinligi 1,0 cm dan oshmasligi kerak.
26. Nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar harakatlanadigan yo‘llar, binolar va inshootlarning kirish qismlari vizual va tovushli axborot vositalari bilan jihozlangan bo‘lishi kerak.
Vizual ma’lumot piyodalar harakatlanadigan sathdan 0,9 — 1,7 m balandlikda joylashtirilishi kerak.
Transport yo‘llarining kesishmalarida hamda jamoat binolari va inshootlarining kirish joylarida tovushli signalizatsiya o‘rnatilishi lozim.
27. Ko‘rish va eshitish qobiliyati zaif shaxslar uchun murakkab chorrahalardan xavfsiz o‘tishini ta’minlash uchun o‘tish joylari svetoforlar tovushli signalizatsiya bilan ta’minlangan bo‘lishi kerak.
28. Ko‘zi ojiz bolalar uchun ixtisoslashtirilgan maktablar atrofidagi chorrahalarda, piyodalar kesib o‘tish joylarini loyihalashda piyodalar uchun svetoforlar 1,7 — 2 m dan yuqori bo‘lmagan balandlikda joylashtirilishi lozim.
Ko‘rish qobiliyati zaif va ko‘zi ojizlar xavfsizligini ta’minlash uchun svetofor bilan bir qatorda maxsus sinxron tovush signallari qo‘llanilishi lozim.
Svetoforning ustuniga, balandligi 1,2 — 1,5 m oralig‘ida joylashgan sensor datchik o‘rnatilishi lozim.
Mazkur datchikka ko‘zi ojiz yoki hayot faoliyati cheklangan shaxslar yaqinlashganda (yelka bilan tirsak oralig‘i sensor ekraniga yaqin tutilganda), avtomatik ravishda svetoforning ogohlantiruvchi qizil chirog‘i yonishini kerak.
Ko‘zi ojizlar uchun maxsus svetofor mazkur SHNQning 8-ilovasida keltirilgan.
29. Turar joylar va jamoat hududlarining oldidagi chorrahalarga yaqin yo‘lkalarning burilish qismida, simyog‘ochlar va boshqa to‘siqlar oldida, piyodalar yo‘lkalari yirik tuzilmali qoplamaga ega bo‘lishi (asfaltga shag‘al qo‘shilishi) yoki taktil hamda kontrast rangli yo‘l qoplamalari bilan qoplangan bo‘lishi lozim.
30. Harakatlanish yo‘lining cheklamagan holda joylashgan tayanch konstruksiyalar va qurilmalar (ma’lumot taxtalari, pochta qutilari, taksofonlar va boshqa osib qo‘yiladigan qurilma va konstruksiyalar) piyodalar yo‘lkasi sathidan 0,7 — 2,1 m balandlikda bo‘lishi, bunda obyekt ostidagi bo‘shliq balandligi 0,05 m bo‘lgan bordyur toshlari bilan chegaralangan yoki 0,7 m balandlikdagi to‘siqlar o‘rnatilgan bo‘lishi kerak.
Osma uskunalar qirrasiz shakllarga ega bo‘lishi lozim.
31. Ma’muriy binolar, savdo majmualari, metropolitenlarda, avtovokzal, aerovokzal binosida, temir yo‘l vokzali va bekatlarida, istirohat bog‘lari va alleyalarda, bozorlar hamda umum ovqatlanish korxonalari hamda turizm obyektlarining kirish qismlarida va har bir qavatlarida (qavatlar mavjud bo‘lsa) nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar uchun tezkor aloqa qilish hamda yordam tugmalari bo‘lishi lozim.
32. Ko‘rishda nuqsoni bo‘lgan shaxslar uchun taksofonlar va boshqa maxsus uskunalarning gorizontal yuzasi relyefli hamda Brayl alifbosidagi ma’lumotlar yoritilgan qoplamaga ega bo‘lishi lozim.
2-§. Zinalar va panduslarga qo‘yiladigan talablar
33. Relyef qiyaliklarida ochiq zinalar kengligi 1,6 m, undagi zina pog‘onalari kengligi 0,3 m dan kam bo‘lmasligi, zina pog‘onalari balandligi esa 0,12 m dan oshmasligi, zina pog‘onalarining qirralarida sirpanishga qarshi choklar bo‘lishi lozim.
Bir zina marshida zina pog‘onalarining soni 3 tadan kam bo‘lmasligi, bunda balandlik bundan past bo‘lsa panduslar loyihalanishi kerak.
Bir marshdagi zina pog‘onalarining shakli, ularning kengligi va balandligi bir xil bo‘lishi lozim.
Zinalarning ko‘ndalang nishabligi 2 foiz bo‘lishi kerak.
34. Harakatlanish xavfsizligini ta’minlash uchun zina qoplamasi g‘adir-budir bo‘lishi, shuningdek zina qoplamasi tekis tarashlangan toshdan, sirpanchiq bo‘lishiga yo‘l qo‘yilmaydi.
35. Zinalarga maxsus kontrast bo‘yoqlar qo‘llanilishi, shuningdek zina pog‘onalari kechki vaqt yoritilishiga yo‘l qo‘yiladi.
Zinalarning ochiq tomonlari 0,15 — 0,20 m balandlikda bortlarga va 0,7-0,9 m balandlikda tutqichlarga (maktabgacha yoshdagi bolalar uchun 0,5 m balandlikda) ega bo‘lishi kerak.
Tutqichning uzunligi zina marshiga nisbatan 0,3 m uzunroq bo‘lishi, ular har qanday shikastlanish xavfini kamaytirish maqsadida to‘g‘ri to‘rtburchak yoki dumaloq shaklda (0,05-0,04 m diametrda) o‘rnatilishi lozim.
Eni 2,5 m dan keng bo‘lgan zinalar uzunasiga tutqichlar bilan bo‘linishi zarur.
36. Zina ostidagi bo‘shliq 2 m va undan kam bo‘lganda, 0,7 m balandlikdagi to‘siq bilan chegaralanishi lozim.
Zina ostidagi himoya to‘siqlari mazkur SHNQning 9-ilovasiga muvofiq loyihalanishiga yo‘l qo‘yiladi.
37. Ko‘zi ojizlar uchun binolarning kirish qismidagi, binolar ichidagi, ko‘chalardagi (masalan, yer osti yo‘llaridagi) zina tutqichlarining boshlanish va tugash qismida manzil joylashuvi, bekat nomi va qavat raqami kabi ma’lumotlar keltirilgan Brayl alifbosidagi yozuvlar bo‘lishi zarur.
Tutqichlardagi yozuvlar va ko‘rsatkichlar 3 satrdan oshmasligi, panjara tutqichlari oval shaklida bo‘lsa, yozuv faqat bir qatorda joylashgan bo‘lishi lozim.
Ko‘zi ojizlar uchun Brayl alifbosi bilan jihozlangan zina tutqichlari mazkur SHNQning 10-ilovasiga muvofiq loyihalanishiga yo‘l qo‘yiladi.
38. Harakatlanish yo‘llarida zinalar bilan bir qatorda panduslar ham qo‘llanilishi lozim.
Binolarning ichki va tashqi qismida, ko‘chalarda, yer osti va yer usti o‘tish joylarida lift yoki pandus bo‘lmagan hollarda, shuningdek panduslar nishabligi o‘rindiqli aravachadan foydalanadigan nogironligi bo‘lgan shaxslarning harakatlanishi uchun noqulaylik tug‘dirgan hollarda maxsus ko‘taruvchi moslamalar o‘rnatilishi zarur.
Maxsus ko‘taruvchi moslamalar mazkur SHNQning 11-ilovasiga muvofiq loyihalanishiga yo‘l qo‘yiladi.
39. Piyodalar yer osti o‘tish joylarida nogironligi bo‘lgan shaxslarning o‘rindiqli aravachada harakatlanishi uchun kamida 1,0 m kenglikdagi panduslar loyihalanishi zarur.
Yer osti o‘tish joylaridagi zinalar kengligi 2,25 m dan kam bo‘lmasligi lozim.
40. Yirik transport obyektlaridagi (temir yo‘l, aeroport, avtovokzal) piyodalar tonnellarida panduslar 1,5 m dan kam bo‘lmagan kenglikda (yuk aravalarining harakatlanishini hisobga olgan holda) loyihalanishi kerak.
41. Pandus va ularning to‘siqlari yonmaydigan (bundan buyon matnda YONM deb yuritiladi) guruhga kiruvchi yong‘inga chidamli materiallardan qurilgan bo‘lishi kerak.
Panduslarning yuk ko‘taruvchi konstruksiyalari YONM materiallardan tayyorlanib, ularning olovbardoshlilik chegarasi R60 dan kam bo‘lmagan holda bajarilishi lozim.
Panduslarni o‘rab turuvchi konstruksiyalarning (tutqichlar) olovbardoshlik chegarasi esa R120 kam bo‘lmasligi zarur.
Piyodalar yo‘lkasining piyodalar o‘tish joyi bilan uyg‘unlashuvi mazkur SHNQning 12-ilovasiga muvofiq loyihalanishiga yo‘l qo‘yiladi.
42. O‘rindiqli aravachadan foydalanadigan nogironligi bo‘lgan shaxslar harakatlanishi uchun pandusning kengligi 1,0 m dan kam bo‘lmasligi kerak.
Pandus har bir marshining ko‘tarilish balandligi 0,8 m dan oshmasligi, bunda pandusning bo‘ylama qiyaligi 1:12,5, ko‘ndalang nishabligi esa 1:50 nisbatda bo‘lishi lozim.
43. Panduslar cheti 0,15 — 0,20 m balandlikdagi bortlarga va 0,7 — 0,9 m balandlikda tutqichlar (maktabgacha yoshdagi bolalar uchun 0,5 m) ga ega bo‘lishi, tutqichlarning uzunligi pandus uzunligiga nisbatan 0,3 m uzunroq bo‘lishi kerak.
Tutqichning aylana diametri 0,04-0,05 m bo‘lishi lozim.
44. Har bir pandusning boshi va oxirida aravachaning qiyinchiliksiz burilishiga imkon beradigan, pandus kengligidan kam bo‘lmagan va uzunligi kamida 1,5 m bo‘lgan gorizontal maydoncha loyihalanishi lozim.
Pandus yo‘nalishi o‘zgarsa, yo‘nalish o‘zgarishi bo‘ylab maydonchaning eni 1,5 m dan kam bo‘lmasligi, umumiy gorizontal maydonchaning bo‘yi esa ikkita marsh kengligiga teng bo‘lishi kerak.
45. Bino va inshootlarning kirish qismida o‘rindiqli aravachadan foydalanadigan nogironligi bo‘lgan shaxslarning kirishi va ularni evakuatsiya qilinishi uchun (yer sathi va yer ostidan) panduslar bo‘lishi kerak.
46. Ikkinchi va undan yuqori qavatlardan evakuatsiya yo‘li sifatida xizmat qiluvchi zinalar binodan unga tegishli tashqi hududga chiqish imkoniyatiga ega bo‘lishi lozim.
47. Zinalar va panduslar tutqichlar bilan jihozlangan bo‘lishi kerak.
Bino va inshootlar qurilishida panduslarni qurish imkoni bo‘lmaganda (sokol qavati baland bo‘lgan holda) o‘rindiqli aravachadan foydalanadigan nogironligi bo‘lgan shaxslarning zinalardan ko‘tarila olishi uchun maxsus ko‘tarish moslamalarini o‘rnatilishi kerak.
Kirish zonasida kengligi 2,5 m va undan ortiq bo‘lgan ochiq zinalarda qo‘shimcha ajratuvchi tutqichlar bo‘lishi lozim.
48. Yong‘inga qarshi eshiklar o‘zini o‘zi yopadigan moslamalar bilan jihozlangan hamda eshik tirqishlari mustahkam berkitiladigan bo‘lishi kerak.
49. Binolarning kirish eshiklari oldida yorug‘lik o‘tkazuvchi shaffof va yengil konstruksiyalardan ishlangan (isitilmaydigan), yog‘ingarchiliklardan himoya qiluvchi tambur loyihalanishi lozim.
Tamburning eni kamida 1,6 m va uzunligi kamida 2,2 m bo‘lishi kerak.
O‘rindiqli aravachadan foydalanadigan nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun tamburning kirish joyi yetarli o‘lchamlarga (tashqarida kamida 1,4x2,0 m) ega bo‘lishi, kirish eshigini ochishda va manyovr qilishiga imkoniyat bo‘lishi lozim.
50. Kirish zonasi signalizatsiya va xodimlarni chaqirish moslamalari bilan jihozlanishi kerak.
Mazkur moslamalarning chaqiruv tugmalari kirish qismidagi pandus va zina oldiga qulay bo‘lgan joyga, yer sathidan 0,4 m dan 1,2 m balandlikkacha o‘rnatish lozim.
51. Kirish zonalaridagi qoplamalar yuzasi qattiq, ho‘l bo‘lmaydigan va sirpanchiq bo‘lmasligi, bunda ularning ko‘ndalang nishabligi 2 foiz bo‘lishi lozim.
52. Piyodalar yo‘lkasining gorizontal qiyaliklari oralig‘ida hamda harakatlanish yo‘laklari bo‘ylab zinalar mavjud joylarda panduslar o‘rnatilishi kerak.
53. Pandus har bir marshining ko‘tarilish balandligi 0,8 m dan oshmasligi hamda ko‘ndalang nishabligi 2 foiz nisbatda bo‘lishi, shuningdek pandus bo‘ylama qiyaligi quyidagicha bo‘lishi lozim:
1: 12,5 = 8 foiz bo‘lganda, pandus uzunligi 10 m, ko‘tarilish balandligi 0,8 m (pandusning nishablik burchagi 4,6 daraja);
1: 12 = 8 foiz bo‘lganda, pandus uzunligi 6 m, ko‘tarilish balandligi 0,5 m (pandusning nishablik burchagi 4,8 daraja);
1: 10 = 10 foiz bo‘lganda, pandus uzunligi 2 m, ko‘tarilish balandligi 0,2 m (pandusning nishablik burchagi 5,7 daraja).
54. Panduslar statsionar, vintli hamda yechib olinadigan va ko‘chma panduslarga bo‘linadi.
Statsionar pandusni loyihalashtirish imkoni bo‘lmaganda, vintli panduslar o‘rnatilishiga yo‘l qo‘yiladi.
Vintli panduslar gorizontal maydonchalarning ichki radiusi 2 m dan kam bo‘lmasligi kerak.
Statsionar hamda vintli pandus o‘rnatish imkoni bo‘lmagan hollarda (mavjud binolarda) yechib olinadigan va ko‘chma panduslar o‘rnatishga yo‘l qo‘yiladi.
55. Nishabliklar, zinalar va panduslar oldidagi oqava suvlari, qor-yomg‘ir suvlarini qabul qilish moslamalari, suv oqizish ariqchalarining drenajli panjaralari, yashil o‘simliklarni himoya qiluvchi panjarali to‘siqlar, kommunikatsiyalarning lyuklari va qopqoqlarini piyodalar yo‘llari yurish qismi chegarasidan tashqariga joylashtirish lozim.
56. Piyodalar yo‘lkalarini kesib o‘tuvchi gorizontal panjaralarni (piyodalar yo‘lagiga perpendikulyar holatda yo‘naltirilganda) o‘rnatishga yo‘l qo‘yiladi.
Ushbu panjaralar teshiklarining diametri 15 mm bo‘lishi lozim.
Nazorat quduqlari (lyuk) qopqoqlarining qovurg‘asi va ustki qismidagi boshqa konstruktiv elementlarning balandligi 5 mm dan oshmasligi kerak.
57. Eshiklar, zinalar va panduslarga chiqish joylari oldidan 0,6 m masofada ogohlantiruvchi taktil qoplamalar bilan qoplangan va kontrast rangli yuzaga ega bo‘lishi zarur.
58. Eshik o‘rinlaridagi bo‘sag‘alar (kesaki-ostonalar) va pollar baland-past bo‘lmasligi, bo‘sag‘alarni o‘rnatish zarur bo‘lgan hollarda ularning balandliklari 0,014 m dan oshmasligi kerak.
59. Binolar ichidagi zinalar va panduslarni mazkur SHNQ va SHNQ 2.01.02-04 hamda SHNQ 2.08.02-23 talablariga muvofiq loyihalanishi zarur.
Zina marshining kengligini quyidagicha qabul qilish lozim:
F1.1, F2.1, F2.2, F3.4, F4.1 sinflarga mansub binolarda hamda birinchi qavatdan tashqari boshqa barcha qavatlarida 200 kishidan ortiq odamlar bo‘ladigan binolarda evakuatsiyaga mo‘ljallangan zinalar uchun — kamida 1,35 m;
birinchi qavatdan tashqari boshqa barcha qavatlarida 600 kishidan ortiq odamlar bo‘ladigan binolarda — kamida 1,6 m;
F1.3, F1.4, F5 sinflardagi binolardan tashqari boshqa binolar uchun — kamida 1,2 m;
F1.3 sinfdagi binolar uchun — kamida 1,05 m.
60. Marsh kengligi 2,5 m va undan ortiq bo‘lgan zinalar ajratuvchi tutqichlarga ega bo‘lishi kerak.
61. Zina pog‘onalarining kengligi 0,3 m dan kam bo‘lmasligi, zina pog‘onalarining balandligi esa 0,15 m dan baland bo‘lmasligi lozim.
Zinalarning ko‘ndalang nishabligi 2 foiz bo‘lishi lozim.
Zina pog‘onalari yaxlit, tekis, mayda g‘adir-budir qoplamali bo‘lishi kerak.
Zina pog‘onalarining qirralari 5 cm radiusdan ko‘p bo‘lmagan yassilikda bo‘lishi hamda uning devorga tutashmagan chetki taraflari 0,15 — 0,20 m balandlikdagi bortlarga ega bo‘lishi lozim.
62. Balandligi 0,45 m bo‘lgan zinalar, panduslar, qiyaliklarda ikki tarafdan tutqichli to‘siqlar o‘rnatilishi kerak.
63. Tutqichlar zinapoyaning ichki tarafidan butun uzunlik bo‘ylab yaxlit bo‘lishi kerak.
64. Hassa yoki oyoq sirpanib ketishini oldini olish uchun pandus marshlarining chetlarida, shuningdek 0,45 m dan ortiq balandlik qiyaligida va gorizontal yuzaning chetlarida 15 — 20 cm balandlikdagi bortlar bo‘lishi kerak.
65. Zina marshining tashqi tarafi, tutqichlarning yuqori yoki yon taraflarining yuzasiga qavatlarning relyefli belgilari (Brayl alifbosida) joylashtirilishi, bunda raqamlar 1,5x1,0 cm, relyefning balandligi 0,2 cm dan kam bo‘lmasligi kerak.
5-bob. Bino va inshootlarni loyihalashtirishga qo‘yiladigan talablar
1-§. Bino va inshootlarda yong‘in xavfsizligini ta’minlash hamda evakuatsiya yo‘llariga qo‘yiladigan talablar
66. Bino va inshootlarning loyihaviy yechimlari SHNQ 2.01.02-04, SHNQ 2.08.02-23, SHNQ 2.04.09-21 hamda ushbu SHNQ talablariga muvofiq hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar uchun xavfsizlik choralarini ta’minlashi va turar joy obyektlarini loyihalashda qo‘shimcha ravishda SHNQ 2.08.01-24 talablarini hisobga olish kerak.
67. Nogironligi bo‘lgan shaxslarga mo‘ljallangan bino yoki bino bloklari ikki qavatdan baland bo‘lmasligi, olovbardoshligi darajasi II kam bo‘lmasligi kerak.
68. Nogironligi bo‘lgan shaxslar, hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalarning xonalaridan bino qavatlarining evakuatsiya chiqish joyiga yetib borish masofasi 50 m dan oshmasligi lozim.
69. Yong‘in paytida binoni tark etishning imkoni bo‘lmaganda, binoning har bir qavatida nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar jon saqlashi mumkin bo‘lgan yong‘in xavfsizligi zonalari loyihalanishi kerak.
70. Yong‘in xavfsizligi zonalarini vertikal kommunikatsiya yaqinida joylashtirish yoki ularni “N1” turiga mansub tutun qoplamaydigan zina kataklariga, to‘siq konstruksiyali pandus xonasiga chiqishni ta’minlaydigan yagona uzel sifatida loyihalanishi lozim.
Yong‘in xavfsizligi zonalarning konstruksiyalari “KO” sinfiga (yong‘inga xavfli bo‘lmagan) mansub bo‘lishi, pardozlash va qoplash materiallariga bo‘lgan talablar SHNQ 2.01.02-04 muvofiq bo‘lishi lozim.
Yong‘in xavfsizligi zonasiga kiriladigan eshiklar, yong‘inga qarshi o‘z-o‘zidan yopiladigan va zichlaydigan moslamalar bilan jihozlangan bo‘lishi kerak.
71. Yong‘in xavfsizligi zonasi boshqa xonalardan va tutash yo‘laklardan olovbardoshlilik chegarasiga ega bo‘lgan yong‘inga qarshi to‘siqlar bilan ajratilishi, to‘siqlarning olovbardoshlikning chegarasi quyidagicha bo‘lishi lozim:
devorlar — REI 90;
to‘siqlar — REI 60;
1-turdagi yong‘inga qarshi eshiklar va derazalar — EI 60.
72. Yong‘in xavfsizligi zonasi tarkibiga lodjiya yoki balkonga tutash maydoncha (kengligi 1,5 m dan kam bo‘lmagan) ham kiritilishiga yo‘l qo‘yiladi.
Yong‘inga qarshi zonalarning konstruksiyalari yong‘in xavfliligi bo‘yicha KO sinfiga (yong‘inga xavfli bo‘lmagan) muvofiq bo‘lishi, pardozlov va qoplovchi materiallar esa SHNQ 2.01.02-04 talablariga muvofiq bo‘lishi kerak.
73. Yong‘in xavfsizligi zonalari tutun qoplamaydigan bo‘lishi lozim.
Yong‘in sodir bo‘lganda, evakuatsiya chiqish yo‘lining bitta eshigi ochiq holatida, ushbu joyda 20 Ra miqdorida ortiqcha bosim hosil bo‘lishi ta’minlanishi lozim.
Yong‘in xavfsizligi zonasi boshqa xonalar va qo‘shni yo‘laklardan yong‘inga qarshi to‘siqlar bilan ajratilishi, to‘siqlarning olovbardoshlik chegaralari mazkur SHNQ talablariga muvofiq bo‘lishi zarur.
74. Yong‘in xavfsizligi zonalariga chiqish joylarida mavjud bo‘lgan lift shaxtalari SHNQ 2.04.05-22 talablariga muvofiq havo bosimi bilan ta’minlangan bo‘lishi kerak.
75. Yong‘in xavfsizligi zona maydoni, qavatda qolgan barcha nogironligi bo‘lgan shaxsni hisobga olgan holda, har bir qutqariluvchi shaxsga to‘g‘ri keladigan solishtirma maydondan kelib chiqib quyidagicha hisoblanishi lozim:
o‘rindiqli aravachadan foydalanadigan nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun — 2,40 m2/kishi;
kuzatuvchi hamrohligida harakatlanuvchi o‘rindiqli aravachadan foydalanadigan nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun — 2,65 m2/kishi;
mustaqil harakatlanuvchi nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun — 0,75 m2/kishi;
kuzatuvchi hamrohligida harakatlanuvchi nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun — 1,0 m2/kishi.
76. Yong‘in xavfsizligi zonasi odamlarni evakuatsiya qilish uchun zarur bo‘lgan moslamalarni (yong‘in xavfsizligi zonasidagi har 10 ta kishi uchun 2 ta evakuatsiya o‘rindiqli aravachasi va evakuatsiya zambilini) o‘rnatish uchun yetarli joyga ega bo‘lishi lozim.
77. Tibbiy-ijtimoiy muassasalardagi devor va shiftlar YONM guruhiga kiruvchi pardozlov va qoplovchi materiallardan bo‘lishi, bunda Yo1 (kuchsiz yonuvchan) materiallarini ham qo‘llashga yo‘l qo‘yiladi.
78. Suriladigan to‘siqlar ikki tarafidan YONM guruhiga oid materiallar bilan himoyalangan bo‘lishi kerak.
79. Pollarni yonuvchan, yuqori tutash qobiliyatiga ega bo‘lgan va yonganda zaharli moddalar chiqaruvchi qoplamalar bilan qoplashga yo‘l qo‘yilmaydi.
80. Nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar tashrif buyurishi uchun mo‘ljallangan xonalar va ularning harakatlanish yo‘laklariga joylashtiriladigan yong‘inga qarshi avtomatika va yong‘in signalizatsiyasining texnik vositalari ko‘rish orqali (vizual) qabul qilinadigan, tovushli va taktilli ma’lumot yetkazishni ta’minlashi lozim.
81. Bino yoki inshootlarning ichki yo‘laklarida ko‘rishda nuqsoni bo‘lgan shaxslarning navigatsiyasini ta’minlash maqsadida ovozli mo‘ljal olish qurilmalari, taktil yo‘l qoplamalari bilan jihozlangan bo‘lishi kerak.
82. Yong‘in sodir bo‘lganda odamlarni evakuatsiya qilish to‘g‘risida xabar berish va boshqarish hamda favqulodda vaziyatlar to‘g‘risida ogohlantirish tizimiga ulangan, harakat yo‘nalishini ko‘rsatuvchi yorug‘lik signallari va evakuatsiya xavfsizligi belgilarini hayot faoliyati cheklangan aholi guruhlari tashrif buyuradigan jamoat binolari va inshootlarining xonalarida, shuningdek nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun ish o‘rinlari mavjud bo‘lgan ishlab chiqarish xonalarida o‘rnatish zarur.
83. Nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalarning faqat bir o‘zi bo‘lishi mumkin bo‘lgan binolarning turli funksional vazifalarga mo‘ljallangan xonalar (hojatxona, yuvinish xonalari va lift) hamda yong‘in xavfsizligi zonalari uchun moslashtirilgan lift xollari va yong‘in xavfsizligi zonalari ikki tomonlama tutqichlar bilan jihozlanishi kerak.
84. Bino va inshootlarning qavatlaridagi evakuatsiya chiqish joylarining soni va zinalarning turi SHNQ 2.01.02-04, SHNQ 2.08.01-24 va SHNQ 2.08.02-23 talablariga muvofiq qabul qilinishi lozim.
85. Tomosha va sport zallarida hamda ko‘ngilochar komplekslarda nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar uchun ajratiladigan o‘rinlar bevosita evakuatsiya chiqishiga olib boruvchi yo‘laklarga yaqin joylashtirilishi kerak.
Nogironligi bo‘lgan shaxslar o‘rnini joylashtirishda evakuatsiya paytida boshqa tomoshabinlarning evakuatsiya qilish yo‘llari bilan to‘qnashmasligini ta’minlash lozim.
86. Tomosha, sport va ko‘ngilochar zallaridagi nogironligi bo‘lgan shaxslar o‘rnidan evakuatsiya chiqishigacha masofa 50 m dan oshmasligi, bunda yo‘lakning kengligi 1,5 m dan kam bo‘lmasligi kerak.
87. Evakuatsiya yo‘llarining kengligi quyidagilardan kam bo‘lmasligi lozim:
15 kishigacha bo‘lgan xonaning eshiklari — (to‘liq ochilgandagi kenglik) 0,9 m dan;
35 kishigacha bo‘lgan o‘quv xonalari eshiklari — 1,2 m dan;
tirqish va eshiklar, xonalardan o‘tish joyi — 1,5 m dan;
jamoat binolari yo‘laklari — 1,5 m dan;
lodjiya yoki balkon orqali o‘tadigan yo‘llar — 1,5 m dan.
88. Yuqori qavatlardan evakuatsiya yo‘li bo‘lib xizmat qiladigan zinalar va panduslar tashqariga chiqish eshiklari bilan bevosita bog‘langan bo‘lishi kerak.
Zinalar va panduslarning parametrlari va nishabliklari SHNQ 2.01.02-04, SHNQ 2.08.01-24 hamda SHNQ 2.08.02-23 talablariga muvofiq bo‘lishi lozim.
89. Nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalarni ochiq metall zinalar orqali evakuatsiya qilishga yo‘l qo‘yilmaydi.
90. Evakuatsiya yo‘llari konstruksiyalari yong‘in xavfsizligining KO sinfiga oid bo‘lishi kerak.
Ularning olovbardoshlik chegarasi va pardozlov va qoplovchi materiallarga bo‘lgan talablar SHNQ 2.01.02-04 talablariga muvofiq bo‘lishi kerak.
2-§. Jamoat binolaridagi xizmat ko‘rsatish joylariga qo‘yiladigan talablar
91. Jamoat binolarining o‘rindiqli aravachadan foydalanadigan nogironligi bo‘lgan shaxslarga xizmat ko‘rsatish maxsus zonalari mazkur binolar umumiy sig‘imining 5 foizi yoki tashrif buyuruvchilar umumiy sonining 5 foizi miqdorida olinishi lozim.
92. Nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar bino va inshootlarda qulay harakatlanishi uchun ushbu bino va inshootlarning har bir qavatida ma’lumotlar zonasi bo‘lishi, shuningdek 2-3 kishilik dam olish zonasi hamda bir yoki ikki o‘rindiqli aravacha turishi uchun maxsus joy ajratilishi zarur.
Jamoat binolarining ichki yo‘laklari oralig‘idagi dam olish zonalarini loyihalashtirish mazkur SHNQning 13-ilovasiga muvofiq amalga oshirilishiga yo‘l qo‘yiladi.
93. O‘rindiqli aravachadan foydalanadigan nogironligi bo‘lgan shaxslarning auditoriyalar, o‘quv xonalari, tomoshabinlar zali, kutubxonalar, oshxona va restoranlar, kafe zallaridagi o‘rinlari tez va qulay evakuatsiya qilishni hisobga olib joylashtirilishi hamda bu orqali kamida ikkita evakuatsiya chiqish yo‘llariga yetib borishi ta’minlanishi lozim.
94. Sig‘imi ko‘pi bilan 35 kishiga mo‘ljallangan o‘quv xonalarida va kutubxona zallarida nogironligi bo‘lgan shaxslarning o‘rinlari chiqish joyiga yaqin bo‘lgan birinchi qatorda joylashtirilishi kerak.
Sig‘imi 50 va undan ortiq kishiga mo‘ljallangan auditoriyalar va tomosha zallarida o‘rindiqli aravachadan foydalanadigan nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun o‘rinlar zaldan ikkita chiqish joyiga yaqinroq bo‘lishi lozim.
95. Sig‘imi 800 va undan ortiq kishiga mo‘ljallangan o‘rindiqli zallarda o‘rindiqli aravachadan foydalanadigan nogironligi bo‘lgan shaxslar tarqoq holda zalning har bir evakuatsiya chiqish joyi yaqinida uch nafardan ortiq joylashtirilmasligi kerak.
Har bir auditoriya yoki o‘quv xonasida o‘rindiqli aravachadan foydalanadigan nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun o‘rinlar miqdori 3 tadan kam bo‘lmasligi zarur.
96. Sahna oldida, shuningdek zalning oxiridagi evakuatsiya chiqish joylarida o‘rindiqli aravachadan foydalanadigan nogironligi bo‘lgan shaxslarni to‘siqsiz evakuatsiya qilish uchun kengligi 1,5 m dan kam bo‘lmagan erkin o‘tish zonalari yoki maydonchalari loyihalanishi kerak.
Auditoriyalar, amfiteatrlar va tomosha zallarida nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun mo‘ljallangan o‘rinlar yoki zonalarda himoya to‘siqlari o‘rnatilishi lozim.
97. Sig‘imi 50 kishidan ortiq bo‘lgan, qo‘zg‘almas o‘rindiqlar bilan jihozlangan auditoriyalar, ma’ruza va tomosha zallarida eshitishda nuqsoni bo‘lgan shaxslar uchun o‘rindiqlar (umumiy sig‘imning 4 foizi) tovush manbaidan 10 m dan uzoq bo‘lmagan masofada joylashtirilishi hamda individual eshitish tizimlari (vositalari) bilan jihozlanishi kerak.
Ushbu o‘rinlar estrada, sahna, “imo-ishora” tiliga o‘giruvchi surdotarjimonlarga ko‘rinib turadigan zonada joylashtirilishi kerak.
98. Muzey va ko‘rgazma zallarida o‘rindiqli aravachadan foydalanadigan nogironligi bo‘lgan shaxslar ekspozitsiyalar bo‘ylab to‘siqsiz harakatlanishi uchun qulay sharoit yaratilishi lozim.
Asosiy yo‘lning kengligi 2,0 m dan kam bo‘lmasligi, tashrif buyuruvchilarning oqimi ko‘p bo‘lgan zallarda esa 2,4 m dan kam bo‘lmasligi kerak.
Evakuatsiya chiqish joylarining yaqinida nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar dam olishi uchun maxsus zonalarni loyihalanishi, bunda maxsus zonalarning maydoni 1,5x1,5 m dan kam bo‘lmasligi zarur.
99. Banklar, mehmonxonalar, chiptalar sotuvchi va xizmatlar to‘lovini amalga oshiruvchi kassalar, ma’muriy binolarning kirish qismidagi peshtaxtalar, savdo-maishiy korxonalardagi to‘siqlar, peshtaxtalar, stollar va boshqa xizmat ko‘rsatuvchi binolardagi jihozlar balandligi o‘rindiqli aravachada tashrif buyuruvchilarga moslashtirilgan holda pol sathidan 0,8 m dan ortiq bo‘lmasligi lozim.
100. Xonalardagi jihozlar pol sathidan 1,2 m dan baland va 0,4 m dan past bo‘lmasligi, tashrif buyuruvchi o‘rindiqli aravachadan foydalanadigan nogironligi bo‘lgan shaxslarning vizual maydonini cheklamagan holda, yon tomonidagi jihozlar joylashgan maydon pol sathidan 1,4 m dan baland va 0,3 m dan past bo‘lmasligi kerak.
101. O‘rindiqli aravachadan foydalanadigan nogironligi bo‘lgan shaxslarning antropometrik parametrlari mazkur SHNQning 14-ilovasiga muvofiq belgilanishi lozim.
102. Sport inshootlari, sport va trenajyor zallari hamda basseynlarni loyihalashtirishda nogironligi bo‘lgan hamda hayot faoliyati cheklangan shaxslar jismoniy imkoniyatlarini hisobga olgan holda mashg‘ulotlar o‘tash uchun texnologik jihozlar bilan ta’minlanishi kerak.
103. Basseynlarni loyihalashtirishda mazkur SHNQ hamda SHNQ 2.08.10-24 talablari hisobga olinishi zarur.
104. Sport zallari va boshqa sport inshootlarining kiyim almashtirish xonalarida quyidagilar bo‘lishi lozim:
qo‘ltiqtayoq yoki protezlar uchun tokchalarining balandligi 1,2 m dan oshmaydigan kiyim-kechakka mo‘ljallangan shaxsiy shkaflar;
kengligi kamida 0,7 m, uzunligi 3 m va balandligi 0,5 m bo‘lgan yechinish shkafi oldida o‘rindiqlar;
o‘lchamlari kamida 1,8x1,8 m bo‘lgan kiyim almashtirish xonalari;
o‘lchamlari 1,5x1,5 m bo‘lgan o‘rindiqli aravachalarni vaqtincha saqlash joylari.
105. Sport inshootlari, sport va trenajyor zallari hamda basseynlardagi kabinalar va ochiq kiyim almashtirish joylariga (o‘rindiqlarga) qulay yetib borishni ta’minlash maqsadida kengligi kamida 1,6 m bo‘lgan o‘tish joylari loyihalanishi lozim.
106. Bir smenada shug‘ullanuvchi ikkita nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun kamida bitta kabina hisobida berilishi kerak.
107. Harakatlanish yo‘llarida qalinligi 13 mm dan ortiq bo‘lgan tukli gilamlarning qo‘llanilishiga yo‘l qo‘yilmaydi.
108. Harakatlanish yo‘llaridagi gilam qoplamalari, choklari va turli xil qoplamalar bilan ulangan joylari mustahkam, tirqishsiz bo‘lishi lozim.
109. O‘quv xonalaridagi ko‘rgazma doskasi va o‘quv stollarining oldingi qatori orasidagi masofa 1,8 m dan kam bo‘lmasligi kerak.
Ko‘rgazma stoli mavjud laboratoriya xonalari va katta auditoriyalarda ko‘rgazma doskasi va o‘quv stollarining oldingi qatori orasidagi masofa 2,5 m dan kam bo‘lmasligi lozim.
Xodimlar uchun mo‘ljallangan, jihozlar mavjud bo‘lgan xonalarning o‘tish joylari kengligi 1,5 m dan kam bo‘lmasligi zarur.
110. O‘rindiqli aravachadan foydalanadigan nogironligi bo‘lgan shaxslarning mustaqil ravishda 90 — 180° ga burila olishi uchun maydonning diametri 1,5 m dan kam bo‘lmasligi kerak.
Stollar, peshtaxtalar va boshqa xizmat ko‘rsatish joylari, devorga o‘rnatiladigan jihozlar va qurilmalar yaqinidagi bo‘sh joyning o‘lchamlari kamida 0,9x1,2 m bo‘lishi bunda mazkur bo‘sh joy o‘lchamlari ushbu SHNQning 15 va 16-ilovalaridagi namunaga muvofiq loyihalanishiga yo‘l qo‘yiladi.
111. Eshik itarilib ochilganda, aravachani erkin boshqarish uchun joyning eni kamida 1,2 m, eshik tortib ochilganda esa 1,5 m dan kam bo‘lmasligi, bunda aravachani erkin boshqarish uchun joyning uzunligi kamida 1,5 m bo‘lishi lozim.
Eshiklar oldidagi harakatlanish maydoni parametrlari mazkur SHNQning 17 va 18-ilovalariga muvofiq loyihalanishiga yo‘l qo‘yiladi.
112. Eshiklarning shaffof tabaqalari yuzasida, harakatlanish yo‘li sathidan 1,2 m dan past va 1,5 m dan baland bo‘lmagan qismida bo‘yi 10 cm dan, kengligi 20 cm dan kichik bo‘lmagan kontrast rangli belgi bo‘lishi lozim.
113. Qurilish obyektlarining loyiha yechimlarida nogironligi bo‘lgan shaxslarga to‘siqsiz muhitni ta’minlash maqsadida, tashqi eshiklarning yuzasi shaffof, zarbga chidamli materialdan bo‘lishi kerak.
Eshik yuzasining pastki qismi poldan 0,3 m balandlikkacha zarbga chidamli qoplama bilan himoyalanishi lozim.
Umumiy ovqatlanish korxonalari zallarida nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun o‘rinlar chiqish joyiga yaqin qilib joylashtirilishi kerak.
3-§. Turar joy obyektlarining xonalariga qo‘yiladigan talablar
114. Nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar uchun turar joy obyektlarini loyihalash SHNQ 2.08.01-24 talablariga muvofiq bo‘lishi lozim.
Turar joy obyektlarini loyihalashtirishda nogironligi bo‘lgan shaxslarning turar joyidan evakuatsiya chiqish joyigacha bo‘lgan masofa 50 m dan oshmasligi hamda nogironligi bo‘lgan shaxslarning xonalarga qulay yetib borishini ta’minlagan holda yashash xonalari birinchi qavatda joylashtirilishi kerak.
115. Turar joy obyektlarini loyihalashtirishda nogironligi bo‘lgan shaxslarga moslashtirilgan yashash xonalarida, binoning kirish qismida, evakuatsiya yo‘llarida, sanitar-gigiyenik xonalarda ma’lumot signalizatsiyalarining turli (tovushli yoki chiroqli) moslamalarini o‘rnatilishi hisobga olinishi lozim.
Mehmonxonalar o‘rinlarning umumiy sonidan 5 — 8 foizi o‘rindiqli aravachadan foydalanadigan nogironligi bo‘lgan shaxslarni joylashtirish uchun mo‘ljallanishi lozim.
116. Bir nafar o‘rindiqli aravachadan foydalanadigan nogironligi bo‘lgan shaxslar hamda kuzatuvchisi uchun moslashtirilgan mehmonxona xonalarining chizmasi mazkur SHNQning 19-ilovasida keltirilgan.
117. O‘rindiqli aravachadan foydalanadigan nogironligi bo‘lgan shaxslar yashashi uchun turar joy maydoni 23 m2 dan kam bo‘lmasligi kerak.
O‘rindiqli aravacha qulay kirishi va uni joylash (saqlash) uchun turar joyning kirish qismi kengligi 1,6 m dan kam bo‘lmasligi, kirish qismining maydonchasi esa 4 m2 dan kam bo‘lmasligi kerak.
118. Nogironligi bo‘lgan shaxsning yotoqxonasi qoshidagi sanuzel o‘lchamlari kamida 2,2x2,2 m qilib loyihalanishi hamda nogironligi bo‘lgan shaxs uchun mo‘ljallangan jihozlar o‘rnatilishi lozim.
Sanuzelga kirish yotoqxona va ichki yo‘lakdan (yoki dahlizdan) bo‘lishi kerak.
4-§. Mehnat qilish joylariga qo‘yiladigan talablar
119. O‘rindiqli aravachadan foydalanadigan nogironligi bo‘lgan shaxslar ish faoliyatini olib boradigan xonaning maydoni kamida 12 m2 bo‘lishi kerak.
120. Nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar, shuningdek o‘rindiqli aravachadan foydalanadigan nogironligi bo‘lgan shaxslarning ishlashi uchun jihozlar texnologik topshiriqda belgilanishi lozim.
121. Nogironligi bo‘lgan hamda hayot faoliyati cheklangan shaxslarning ish joyidan hojatxona, yuvinish xonasi, dush xonasi, ichimlik suvi bilan ta’minlash moslamalari va qisqa muddatli dam olish xonalarigacha bo‘lgan masofa 50 m dan oshmasligi kerak.
Qo‘l yuvish moslamalari bevosita ishlab chiqarish xonalarida joylashtirilishi zarur.
122. Nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalarga sanitar-maishiy xizmat ko‘rsatish mazkur SHNQ, shuningdek SHNQ 2.08.02-23, SHNQ 2.08.04-22 hamda SHNQ 2.09.02-23 ning talablarini hisobga olgan holda amalga oshirilishi lozim.
123. Dam olish joylari va oshxona zallariga o‘rindiqli aravachadan foydalanadigan nogironligi bo‘lgan shaxslar hamda hayot faoliyati cheklangan shaxslarning yetib borishida qiyinchiliklar mavjud bo‘lganda, ularning ish joylari yaqinida har biri uchun 2,5 m2 (umumiy maydoni 14 m2 dan kam bo‘lmagan) dam olish va ovqatlanish xonasi loyihalanishi kerak.
5-§. Liftlar va ko‘tarish moslamalariga qo‘yiladigan talablar
124. Bino va inshootlardagi liftlar qurilmasi SHNQ 2.08.01-24, SHNQ 2.08.02-23 hamda mazkur SHNQ da belgilangan lift xollariga qo‘yiladigan talablarga muvofiq bo‘lishi kerak.
Oldingi tahrirga qarang.
125. Yuqori qavat polining sathi yer sathidan 13 m va undan ko‘p bo‘lgan turar joy obyektlarida lift qurilmalarini o‘rnatish lozim.
(125-bandning birinchi xatboshisi O‘zbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi vazirining 2025-yil 15-martdagi 01/2-29-sonli buyrug‘i tahririda)
Loyiha topshirig‘iga muvofiq ikki qavatli turar joy obyektlariga ko‘tarish moslamalari o‘rnatilishi lozim.
126. Turar joy obyektlarida o‘rnatilgan liftlar GOST 5746-2015, GOST 33984.1-2023 hamda GOST 28911-2021 da belgilangan talablarga muvofiq bo‘lishi lozim.
127. O‘rindiqli aravachadan foydalanadigan nogironligi bo‘lgan shaxslarning ikkinchi va undan yuqori qavatlarda joylashgan zal hamda tashrif xonalariga, mehnat faoliyati bilan bog‘liq bo‘lgan ish joylariga yetib olishlarini ta’minlash uchun liftlar yoki ko‘tarish moslamalari o‘rnatilishi kerak.
128. Lift yoki ko‘tarish moslamalaridan nogironligi bo‘lgan shaxslar joylashgan xonalargacha bo‘lgan masofa 50 m dan oshmasligi kerak.
129. Binoda lift o‘rnatish imkoni bo‘lmagan hollarda ko‘tarish moslamalari loyihalanishiga yo‘l qo‘yiladi.
Ko‘tarish moslamalaridan tushish va ularga chiqish joyi nogironligi bo‘lgan shaxslar tashrif buyuradigan va ular yashaydigan xonalar joylashgan qavatlar bilan bir sathda bo‘lishi lozim.
130. Lift kabinalari o‘lchamlari o‘rindiqli aravachadan foydalanuvchi hamda protez-ortopediya moslamalari, tiflotexnika vositalaridan foydalanuvchi nogironligi bo‘lgan shaxslar foydalanishi va harakatlanishi uchun qulay sharoitga ega bo‘lishi lozim.
131. Bino va inshootlarda liftlarni loyihalashtirishda Liftlarni o‘rnatish va xavfsiz ekspluatatsiya qilish qoidalariga muvofiq amalga oshirilishi lozim.
132. Lift oldidagi maydonchaning eni bemorlarni tez yordam zambillarida tashishga imkon berishi, bunda ularning eni kamida quyidagicha loyihalanishi lozim:
400 kg li yuk ko‘taruvchi lift uchun — 1,5 m;
630 kg li lift uchun — 1,6 m;
1000 kg li lift uchun — 2,1 m.
133. Liftlarning kirish yo‘lagi ko‘rsatmali taktil qoplamaga ega bo‘lishi lozim.
Har bir lift qurilmasi ichkari va tashqari tomonidan vizual-tovush signallari kombinatsiyalariga ega bo‘lishi va liftning harakat yo‘nalishini bilish uchun tashqi tarafdan lift eshigining yonida vizual signal qurilmalari bo‘lishi kerak.
134. Liftning ichki va tashqi tarafida mavjud o‘rnatilgan tugmachalardagi belgilar bosma va Brayl alifbosida yozilgan bo‘lishi, shuningdek Brayl alifbosi belgilari bosma belgilarni mazmunan takrorlashi kerak.
135. Lift eshiklarining avtomatik yopilishida kutish vaqti kamida 6 s bo‘lishi lozim.
Eshiklarning avtomatik tartibda yopilish vaqtini qisqartirish imkoniyatini ta’minlash uchun lift kabinasida kabina eshiklarini yopish tugmasi o‘rnatilishi lozim.
136. O‘rindiqli aravachadan foydalanadigan nogironligi bo‘lgan shaxslar yoki boshqa harakatlanish vositalaridan foydalanuvchilarning lift kabinasida burilish hamda aylanishlariga to‘siqsiz muhitni ta’minlash uchun liftning pol sathidan 0,8 m dan kam bo‘lgan balandlikda qurilmalarni o‘rnatishga yo‘l qo‘yilmaydi.
137. Keksalar va o‘rindiqli aravachadan foydalanadigan nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun ixtisoslashtirilgan binolarda yuk ko‘tarish qobiliyati 630 kg bo‘lgan liftlarni loyihalanishi lozim.
6-§. Sanitariya-gigiyena xonalariga qo‘yiladigan talablar
138. Jamoat hojatxonalarini loyihalashtirishda, ularning joylashuvi hamda oraliq radiuslarini loyihalash mazkur SHNQ, SanQvaM 0368-19 hamda SHNQ 2.08.02-23 da belgilangan talablarga muvofiq amalga oshirilishi lozim.
Jamoat hojatxonalarini ta’lim tashkilotlarida, sog‘liqni saqlash muassasalarida joylashtirilishiga yo‘l qo‘yilmaydi.
139. Jamoat hojatxonalarida alohida 1 dona sanitar-gigiyenik uzel nogironligi bo‘lgan shaxslar, o‘rindiqli aravachadan foydalanadigan nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun maxsus jihozlangan kabinalar (binoning har bir qavati uchun kamida 1 dona maxsus kabina) loyihalanishi kerak.
140. Jamoat hojatxonalari hamda jamoat binolarining sanitariya-gigiyena xonalarida nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar uchun maxsus jihozlangan kabinalar va sanitar moslamalar bilan ta’minlanishi lozim.
Unga ko‘ra, 1 dona maxsus unitaz, 0,4 m dan ortiq bo‘lmagan balandlikda har ikki tomonida vertikal tayanch tutqichlarga ega bo‘lgan 1 dona maxsus pissuar, balandligi poldan 0,8 m, pastki qismining balandligi esa 0,6 m balandlikda bo‘lgan (nogironligi bo‘lgan shaxsning tizzalari joylashishiga imkon beradigan) 1 dona maxsus bet-qo‘l yuvish anjomlari (umivalnik) bilan jihozlangan bo‘lishi kerak.
141. Bet-qo‘l yuvish anjomlarining ikki yonida gorizontal tutqichlar bo‘lishi hamda ularda Brayl alifbosida yozilgan ma’lumotlar kiritilishi lozim.
Suv kranlarida ham Brayl alifbosiga ko‘ra issiq hamda sovuq suv o‘rtasidagi farq haqida axborot beruvchi ma’lumotlar bo‘lishi, shuningdek mazkur xona tovushli signal beruvchi moslamalar, tahorat uchun dush smesiteli, qo‘shimcha tutqichlar, taktil pol qoplamalari bilan jihozlangan bo‘lishi lozim.
142. Sanitar-gigiyenik uzellarda toshoynalar bet-qo‘l yuvish anjomlarining yuqori qismiga, poldan 0,9 m balandlikda joylashtirilishi zarur.
Toshoynaning yuqori qismi 15 daraja qiyalikda joylashtirilishi kerak.
143. Loyihalashtirish topshirig‘iga ko‘ra, sanitar-gigiyenik uzellar tarkibiga hojatxonalardan tashqari dush qabul qilish kabinkalari, kiyim almashtirish, ona va bola xonalarini kiritilishiga yo‘l qo‘yiladi.
144. Umum ovqatlanish korxonalari, savdo markazlari va ko‘ngil ochar markazlarning har bir qavatida nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun mo‘ljallangan hojatxonalar bo‘lishi lozim.
Bozorlar perimetri bo‘ylab jamoat hojatxonalari joylashuvining oraliq radiusi 200 m bo‘lishi lozim.
145. Oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimiga ulanmagan, septikali (o‘ra), biohojatxonalar bino inshootlarning derazalaridan, bolalar o‘ynaydigan va aholi dam oladigan maydonlardan kamida 20 m oraliqdagi masofada loyihalanishi kerak.
146. Nogironligi bo‘lgan hamda hayot faoliyati cheklangan shaxslar uchun maxsus jihozlangan hojatxona kabinalari hamda dush qabul qilish xonalari eshigiga maxsus belgilar o‘rnatilgan bo‘lishi lozim.
147. Kabinalarga kirish eshigining to‘liq ochilgandagi kengligi kamida 0,9 m bo‘lib, kabina oldida o‘rindiqli aravacha burilishi uchun diametri kamida 1,5 m bo‘lgan bo‘sh joy bo‘lishi hamda pol qoplamasi taktil bo‘lishi lozim.
148. Hojatxonalarning devori, shifti va pollari suv, gaz va tovush o‘tkazmaydigan bo‘lishi kerak.
149. Ko‘zi ojiz va ko‘rishda nuqsoni bo‘lgan erkak va ayollar uchun maxsus sanitar-gigiyenik xonalar yonma-yon joylashishiga yo‘l qo‘yilmaydi.
150. Nogironligi bo‘lgan hamda hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalarning evakuatsiya yo‘liga to‘siqlarsiz chiqishini ta’minlash maqsadida hojatxona yoki kabina eshigining to‘liq ochilgandagi kengligi kamida 0,9 m bo‘lishi va tashqariga ochilishi lozim.
Eshiklarning mayatnik tizimli (ikki tomonlama ochilib yopishga mo‘ljallangan) bo‘lishiga yo‘l qo‘yiladi.
151. O‘rindiqli aravachadan foydalanadigan nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun hojatxona kabinasining ichki o‘lchami quyidagicha bo‘lishi kerak:
kamida 1,65x1,8 m (rakovinasiz);
kamida 1,65x2,2 m (rakovinali).
Hojatxona kabinasida unitaz bilan yonma-yon o‘rindiqli aravacha uchun alohida joy, metall shtangalar, osma trapetsiyalar, gorizontal va vertikal tayanch tutqichlar hamda maxsus tovush moslamasi bo‘lishi lozim.
Qo‘ltiqtayoqlar yoki shu kabi moslamalar yordamida harakat qilayotgan hayot faoliyati cheklangan shaxslar uchun devorga tutqichlar o‘rnatilgan bo‘lishi zarur.
152. O‘rindiqli aravachadan foydalanadigan nogironligi bo‘lgan shaxslar va ko‘rishda nuqsoni bo‘lgan shaxslar faoliyat yuritadigan binolarda hojatxona kabinalari har bir qavatda bo‘lishi hamda ish joyidan 50 m dan oshmagan masofada joylashtirilishi kerak.
153. Jamoat hojatxonalarining eshiklaridagi ma’lumot taxtachalari kunduz va kechqurungi vaqtda ham bilinib turadigan yorqin bo‘lishi kerak.
154. Jamoat hojatxonalarida polni sirtini sirpanchiq bo‘lmagan plitalar yoki marmar uvog‘i bilan qoplashga yo‘l qo‘yiladi.
155. Nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar uchun hojatxonalarda qo‘ng‘iroq tugmalarini o‘rnatilishi, mazkur tugmadan unitazda o‘tirgan yoki eshik oldida turgan holda foydalanish imkoniyati bo‘lishi, bunda elektr qo‘ng‘iroq navbatchi xonaga ulangan bo‘lishi lozim.
156. Dush xonalarini loyihalashtirishda alohida 1 dona kabina o‘rindiqli aravachadan foydalanadigan nogironligi bo‘lgan shaxslar foydalanishlari uchun hisobga olinishi, bunda kabina oldida o‘rindiqli aravacha kirishi va burilishi uchun diametri 1,5 m bo‘lgan maydon loyihalanishi kerak.
Dush kabinasiga bevosita yechinib kiyinish xonasidan kirish imkoniyati loyihalanishi, bunda eshik tashqariga yechinib kiyinish xonasi tarafiga ochilishi lozim.
157. Sanitariya-gigiyena xonalarini loyihalashtirishda nogironligi bo‘lgan shaxslar foydalanadigan kabinalarning geometrik ko‘rsatkichlari kamida quyidagicha bo‘lishi lozim:
yopiq dush kabinalari, yechinish kabinalari uchun — 1,8x1,8 m;
o‘zaro ochiq o‘tish joyli dush kabinalari uchun — 1,2x0,9 m;
hojatxona kabinalari uchun — 1,65x1,8 m;
ayollarning shaxsiy gigiyena xonasi uchun — 1,8x2,6 m;
yechinib kiyinish xonasidagi yechinish joyi uchun (o‘rindiq) — 0,6x1,5 m.
Kabinalar qatorlari orasidagi masofa 1,8 m bo‘lishi kerak.
158. Dush xonasi bilan birlashtirilgan sanitariya bo‘linmasining o‘lchamlari kamida 2,2x2,2 m bo‘lishi kerak.
Sanitariya bo‘linmasida o‘rindiqli aravachadan foydalanadigan nogironligi bo‘lgan shaxslarga qulaylik yaratish uchun maxsus jihozlar (tutqichlar, metall shtangalar, buklanadigan o‘rindiqlar) o‘rnatilishi lozim.
Yechinib kiyinish xonalarining maydoni kamida 12 m² bo‘lishi kerak.
159. Poldan 1,2 m dan ortiq bo‘lmagan balandlikdagi javonli individual shkaflar nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun qulay joylashgan bo‘lishi va shkaf oldida o‘rindiqli aravacha bemalol harakatlanishi uchun 1,5x1,5m o‘lchamdagi hudud loyihalanishi kerak.
Shkaflar o‘lchamlari kamida 0,4x0,5 m bo‘lishi kerak.
Ochiq holda saqlanadigan kiyimlar uchun ilmoqlarning balandligi pol sathidan 1,2 m yuqorida bo‘lishi kerak.
160. Sanitariya-gigiyena xonalari orasidagi o‘tish joyi masofasi kamida quyidagicha bo‘lishi lozim:
hojatxonalar bilan ochiq yoki yopiq dushxona kabinalari oralig‘i — 1,8 m;
pissuar va rakovina oralig‘i — 2,4 m;
o‘rindiqli yechinib kiyinish xonalari shkaflari oralig‘i — 1,8 m.
6-bob. Tibbiy-ijtimoiy muassasalar binolariga qo‘yiladigan talablar
161. Ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash markazlari, “Muruvvat” nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun internat uylari, nogironligi bo‘lgan shaxslarni reabilitatsiya qilish va protezlash milliy markazi, uning hududiy markazlari, keksalar, nogironligi bo‘lgan shaxslar, urush va mehnat faxriylari uchun sanatoriylar (bundan buyon matnda tibbiy-ijtimoiy muassasa deb yuritiladi) hududlari nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar ehtiyojini inobatga olgan holda, loyihalashtirish topshirig‘iga ko‘ra quyidagi zonalarga ajratilgan holda loyihalanishiga yo‘l qo‘yiladi:
ma’lumot taxtachalari joylashtirilgan, ko‘kalamzorlashtirilgan kirish zonasi;
dam olish va sayr qilish zonasi (yoritish va obodonlashtirish elementlari bilan);
jismoniy tarbiya va sport inshootlari joylashgan rekreatsiya zonasi;
bog‘-tomorqa zonasi (havaskorlik mashg‘ulotlari va mehnat terapiyasi uchun);
xo‘jalik va texnik inshootlar, tashqi hojatxonalar va chiqindi konteynerlari joylashgan xo‘jalik zonasi.
162. Tibbiy-ijtimoiy muassasa binolariga nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar ehtiyojini inobatga olgan holda qo‘yilgan talablar mazkur SHNQ hamda SHNQ 2.08.01-24 talablariga muvofiq loyihalanishi kerak.
163. Tibbiy-ijtimoiy muassasalarning perimetri bo‘ylab to‘siq-devorlar bo‘lishi, devorlardan 5 m uzoqlikda, uchastkaning turli tarafidan yong‘in-qutqaruv avtomobillarining kirishi uchun qattiq qoplamali yo‘llar loyihalanishi lozim.
164. Tibbiy-ijtimoiy muassasalarning hududlarida harakatlanish yo‘llari parametrlari, jumladan piyodalar yo‘lkalari, zinalar va panduslar mazkur SHNQ talablariga muvofiq loyihalanishi kerak.
165. Tibbiy-ijtimoiy muassasalarining transport magistrallari, ekologik zararli ishlab chiqarish korxonalari, elektromagnit nurlanish nuqtalari, aeroport joylashuv radiusi SHNQ 2.07.01-23 talablariga muvofiq loyihalanishi zarur.
Tibbiy-ijtimoiy muassasalar shahar atrofi hamda qishloq joylarida joylashuvi loyihalashda, yong‘in-qutqaruv depolarigacha bo‘lgan masofa umumiy foydalanishdagi yo‘llar bo‘ylab 3 km dan uzoq bo‘lmasligi lozim.
166. Tibbiy-ijtimoiy muassasalarning turar joy va yordamchi xonalari SHNQ 2.08.01-24 talablariga muvofiq loyihalanishi kerak.
167. Nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalarga xizmat ko‘rsatuvchi tibbiy-ijtimoiy muassasalar yer uchastkalari uchun maydonlar mazkur SHNQning 20-ilovasiga muvofiq belgilanishiga yo‘l qo‘yiladi.
168. Nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalarni joylashtirish uchun maxsus ko‘p kvartirali uylar hamda internat uylar ikki qavatdan baland qilib loyihalanishiga yo‘l qo‘yilmaydi.
O‘zgalar parvarishiga muhtoj keksalar hamda nogironligi bo‘lgan shaxslarga mo‘ljallangan internat uylarda xizmat ko‘rsatish xodimlarini chaqirish uchun signalizatsiya tizimi bo‘lishi kerak.
169. Ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash markazlari, “Muruvvat” nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun internat binolari kishi sig‘imi 50 dan 350 o‘ringacha (ijtimoiy, iqtisodiy va texnologik asoslarni hisobga olgan holda) belgilanishi kerak.
170. “Muruvvat” nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun internat uylarida quyidagi xonalar loyihalanishi kerak:
istiqomat qilish uchun (doimiy nazorat va parvarishga muhtoj bo‘lmagan shaxslar uchun, doimiy parvarish va tibbiy nazoratga muhtoj shaxslar uchun, doimiy parvarish va tibbiy nazorat ostida yotoqda yotgan shaxslar uchun);
tibbiy-ijtimoiy xizmat ko‘rsatish, davolash va tiklash, reabilitatsiya va sog‘lomlashtirish hamda ma’naviy-ma’rifiy tadbirlarni o‘tkazish maqsadlari uchun.
171. Yashash xonalari, sanitariya-gigiyena xonalari, maishiy xonalar va boshqa yordamchi xonalarni o‘z ichiga olgan turar joy guruhlarining tarkibi va maydonlari mazkur SHNQ hamda SHNQ 2.08.01-24 talablariga muvofiq belgilanishi kerak.
172. Turli maqsadlarga mo‘ljallangan jamoat xonalarining (tibbiyot, madaniy-maishiy, ma’muriy) maydoni, 50 — 300 o‘rinli internat uylarining tarkibi SHNQ 2.08.01-24 da keltirilgan ko‘rsatkichlarni hisobga olgan holda loyihalanishi kerak.
Madaniy-maishiy xizmat ko‘rsatish va mehnat faoliyatini o‘z ichiga olgan hayot faoliyati zonalarida mazkur SHNQ talablariga muvofiq loyihalanishi lozim.
173. Nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalarni statsionar davolash xonalari, tibbiy-ijtimoiy va maishiy xizmat ko‘rsatish xonalari, oziq-ovqat bloklariga ega oshxonalar birinchi qavatda joylashtirilishi kerak.
Oshxona bloklarini asosiy binodan alohida joylashtirilishiga yo‘l qo‘yilishi, bunda ularga yopiq (isitiladigan) o‘tish joylarini qurish loyiha topshirig‘ida belgilanishi lozim.
174. Reabilitatsiya markazlari tarkibida turar joy xonalari, davolash-sog‘lomlashtirish xonalari, ijtimoiy-psixologik va kasbiy-mehnat reabilitatsiyasi xonalarni o‘z ichiga olishi kerak.
Reabilitatsiya markazi xonalari, kunduzgi tashrif uchun yashash, madaniy-maishiy, davolash-sog‘lomlashtirish xonalarini loyihalashtirish mazkur SHNQ, SHNQ 2.08.01-24 hamda SHNQ 2.08.02-23 talablariga muvofiq amalga oshirilishi lozim.
175. Reabilitatsiya markazi fizioterapiya, davolash fizkulturasi, suv va balchiqli davolash bo‘limlari bo‘lgan sanatoriy-kurort muassasasi sifatida shakllantirilganda loyihalashtirish SHNQ 2.08.03-21 talablariga muvofiq amalga oshirilishi lozim.
176. Reabilitatsiya markazlaridagi hammom-saunalar, sport zallari va suzish basseynlari o‘rindiqli aravachadan foydalanadigan nogironligi bo‘lgan shaxslar va ko‘zi ojizlar uchun maxsus jihozlar hamda moslamalar (tushirish va ko‘tarish moslamalari) bo‘lishi kerak.
177. Suzish havzasi perimetri bo‘ylab yopiq basseynlar uchun kamida 2 m, ochiq basseynlar uchun kamida 2,4 m kengligida aylanma yo‘lkalar loyihalanishi kerak.
Start tumbochkalari tomonidan yo‘lkaning kengligi kamida 3,6 m bo‘lishi kerak. Sog‘lomlashtirish mashg‘ulotlari uchun basseynning chuqurligi sayoz qismida 0,6 — 0,8 m dan, chuqur qismida 1,4 — 1,6 m gacha o‘zgaruvchan bo‘lishi lozim.
178. Suzish havzasining devorlari bo‘ylab suv sathidan 0,1 m balandlikda va suv sathidan 0,3 m chuqurlikda tutqichlar o‘rnatilishi kerak.
Basseyn zalining ichki devorlari bo‘ylab kattalar uchun 0,9 m balandlikda, nogironligi bo‘lgan bolalar uchun esa 0,6 m balandlikda tutqichlar loyihalanishi lozim.
Ochiq basseynlar suzish havzalari bo‘ylab aylanma yo‘lka polidan 0,4 — 0,6 m balandlikda bortlarga ega bo‘lishi kerak.
7-bob. Avtovokzallar, jamoat transport bekatlari, avtoturargohlar, aerovokzallar, tyemir yo‘l vokzallariga qo‘yiladigan talablar
1-§. Avtovokzal, aerovokzal va tyemir yo‘l vokzallariga qo‘yiladigan talablar
179. Aerovokzal, avtovokzal hamda temir yo‘l vokzali binosini (keyingi o‘rinda vokzallar deb yuritiladi) loyihalashda quyidagi talablar hisobga olinishi lozim:
maqsadli tashrif buyuriladigan joylarga to‘siqsiz harakatlanishni ta’minlash;
harakatlanish yo‘llarining xavfsizligini (evakuatsiya yo‘laklarini) ta’minlash;
hudud bo‘ylab harakatlanishda yo‘nalishni to‘g‘ri tanlash maqsadida belgilangan uskunalardan to‘g‘ri foydalanish (o‘z-o‘ziga xizmat ko‘rsatish)ni tashkil qilish.
180. Vokzallar binosiga kirish qismi to‘siqsiz, qulay va zinapoyalarsiz bo‘lishi, zinapoyalar mavjud bo‘lgan joylarda pandus, ko‘tarish moslamalari yoki liftlar o‘rnatilishi kerak.
181. Bir binodan boshqa binoga o‘tish yo‘laklarining kengligi kamida 3,0 m bo‘lishi lozim.
Harakatlanish yo‘laklari bo‘ylab kontrast rangdagi yo‘naltiruvchi hamda ogohlantiruvchi taktil qoplamalar yotqizilishi kerak.
Pol qoplamalari sirpanchiq bo‘lishiga yo‘l qo‘yilmaydi.
182. Vokzallar hududi bo‘ylab tovushli hamda vizual ma’lumot beruvchi hamda ogohlantiruvchi signalizatsiya moslamalari bo‘lishi hamda aloqa va yordam tugmalari o‘rnatilishi lozim.
183. Nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar harakatlanishini osonlashtirish uchun vokzallar yo‘laklari bo‘ylab travolatorlar, shuningdek zinalarga qo‘shimcha ravishda eskalatorlar o‘rnatilishi lozim.
Evakuatsiya yo‘llari mazkur SHNQ talablari asosida loyihalanishi kerak.
184. Vokzallar binosining kirish qismida zarur hollarda foydalanish uchun ikki dona bolalar aravachasi, ikki dona nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun o‘rindiqli aravacha, ikki juft qo‘ltiq tayoqlar saqlanadigan o‘z-o‘ziga xizmat ko‘rsatish shoxobchasi loyihalanishi lozim.
Vokzallar hududi bo‘ylab ichimlik suv fontanchalari bo‘lishi kerak.
185. Kassa xizmati, stollar, eshiklar, bankomatlar, suv fontanchalari oldida diametri 1,5 m bo‘lgan maydon o‘rindiqli aravachadan foydalanadigan nogironligi bo‘lgan shaxslar burilishi yoki aylanishi uchun loyihalanishi lozim.
186. Eshiklar kengligi to‘liq ochilganda kamida 0,9 m bo‘lishi lozim.
Eshik o‘rinlaridagi bo‘sag‘alar (kesaki-ostonalar) va pollar baland-past bo‘lmasligi lozim.
Bo‘sag‘alarni o‘rnatish zarur bo‘lgan hollarda ularning balandliklari 0,014 m (1,4 sm) dan oshmasligi kerak.
Eshiklarga ularning yopilishi kechikishini ta’minlaydigan moslamalarni (dovodchik) o‘rnatish lozim.
187. Sanitariya-gigiyena xonalari, zinalar, panduslar hamda tutqichlar mazkur SHNQ talablari asosida loyihalanishi kerak.
Qavatlar soni bittadan ortiq bo‘lgan vokzallar binosiga yo‘lovchilar oqimini hisobga olgan holda kamida 2 dona 1000 kg li liftlar o‘rnatilishi lozim.
188. Kutish zalidagi umumiy o‘rindiqlar sonining besh foizi nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun pol qismida kontrast rangli maxsus belgi bilan ajratilgan bo‘lishi lozim.
189. Aerovokzal hamda avtovokzal binosidagi kutish xonalari, birinchi yordam stansiyasi, kutubxona, kafe-bar, umum ovqatlanish xonalari nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar uchun qulay va moslashtirilgan bo‘lishi lozim.
2-§. Jamoat transporti bekatlariga qo‘yiladigan talablar
190. O‘rindiqli aravachalar uchun jamoat transporti bekatlarini trotuar tarafdan va ko‘chaning qatnov qismidan kirish yo‘lkalarini hisobga olgan holda loyihalanishi kerak.
191. Jamoat transport bekatlari radiusini loyihalashtirishda SHNQ 2.07.01-23 talablariga muvofiq amalga oshirish lozim.
192. Jamoat transporti bekatlarining maydonchasi har xil yo‘nalishda harakatlanuvchi bir yoki ikkita jamoat transporti to‘xtaydigan bo‘lsa, kengligi 1,8 m, uzunligi 12 m dan kam bo‘lmasligi, uch yoki to‘rtta jamoat transporti to‘xtaydigan bo‘lsa, kengligi 2,5 m, uzunligi 24 m dan kam bo‘lmasligi, shuningdek to‘rtta va undan ortiq jamoat transporti to‘xtaydigan bo‘lsa, kengligi 2,5 m, uzunligi 36 m dan kam bo‘lmasligi zarur.
193. Jamoat transporti bekatining maydonchasi ko‘chaning qatnov qismidan 0,20 m dan baland bo‘lmasligi lozim.
194. Nogironlar aravachasida yoki bolalar aravachasida bo‘lgan odamlar uchun avtobus bekatlarida kamida 0,9 x 1,2 m o‘lchamdagi maxsus joy ajratilishi kerak.
Nogironlar bo‘lgan shaxslar uchun ajratilgan maxsus joylarni transport vositasiga chiqish joyiga qarama-qarshi joylashtirish lozim.
195. Jamoat transporti bekatlarining yuqori maydoniga o‘rnatilgan barcha axborot vositalari piyodalar uchun to‘siq bo‘lmagan holda poldan kamida 2,1 m balandlikda joylashtirilishi lozim.
196. Jamoat transporti bekatlari maydoni o‘rindiqli aravachadan foydalanadigan nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun kirish, chiqish va orqaga burilishga imkon berishi, o‘rindiqli aravachalarning ko‘zi ojizlar bilan bir-birini kesib o‘tishlariga yo‘l qo‘ymaslik uchun harakat liniyalari mos ravishda ajratilishi kerak.
197. Jamoat transporti bekatlari Brayl alifbosidagi ma’lumotlar (bekat nomi va yo‘nalishlar to‘g‘risida) va ovozli tugmalardan iborat stend hamda ogohlantiruvchi va yo‘naltiruvchi taktil qoplamalar bilan jihozlanishi lozim.
3-§. Avtoturargohlarga qo‘yilgan talablar
198. Nogironligi bo‘lgan shaxslarni tashuvchi maxsus transportlar hamda ularning shaxsiy avtotransporti uchun avtoturargohlar bino yoki inshootning kirish qismiga yaqin 200 m dan uzoq bo‘lmagan masofada bo‘lishi va maxsus belgilar o‘rnatilishi lozim.
199. Asfalt yoki pol qismiga chizilgan “faqat nogironlar” belgisi: kengligi 1,3 m, balandligi 1,5 m bo‘lishi lozim.
To‘xtash joylari uchun ustunlarda o‘rnatilgan “faqat nogironlar” taxtachasi yerdan 1,5 m balandlikda (piyodalar harakatiga to‘sqinlik qilmagan holda) o‘rnatilishi kerak.
Yer osti avtoturargohlarning pol qismi nogironligi bo‘lgan shaxslarning avtomobillari uchun kontrast yorqin rangda ajratilgan bo‘lishi kerak.
Oldingi tahrirga qarang.
200. Nogironligi bo‘lgan shaxslarning transport vositasi uchun ixtisoslashtirilgan to‘xtash joyining o‘lchamlari 3,6 x 6 m dan kam bo‘lishiga yo‘l qo‘yilmaydi.
(200-bandning birinchi xatboshisi O‘zbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi vazirining 2025-yil 30-maydagi 01/2-34-sonli buyrug‘i (hisob raqami 352, 05.06.2025-y.) tahririda)
Agar to‘xtash joyi yo‘l bo‘ylab joylashgan bo‘lsa, uning uzunligi 6,8 m dan kam bo‘lishiga yo‘l qo‘yilmaydi.
201. Turar joylar hududida loyihalashtiriladigan avtoturargohlardagi avtomobil o‘rinlarining umumiy sonidan uch foizi nogironligi bo‘lgan shaxslarning avtomobillari uchun ajratilishi lozim.
202. Transport vositalarining asosiy harakat yo‘llarining chetki qismida ham nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun avtomobil to‘xtash joylarini tashkil etishga yo‘l qo‘yiladi. Bunda, nogironligi bo‘lgan shaxslarning avtomobili uchun maxsus belgi bilan jihozlanishi hamda piyodalar yo‘lkasiga o‘tish uchun panduslar joylashtirilishi lozim.
Mazkur SHNQning 21-ilovasida nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun avtoturargohlar hamda maxsus belgilar keltirilgan.
203. Jamoat binolari oldidagi avtomobil to‘xtash joylaridagi o‘rinlarning umumiy sonidan o‘n foizi nogironligi bo‘lgan shaxslarning avtomobillari uchun ajratilishi kerak.
Nogironligi bo‘lgan shaxslarga xizmat ko‘rsatishga mo‘ljallangan tibbiy-ijtimoiy muassasalar hududida joylashgan avtoturargohlardagi avtomobil o‘rinlarining umumiy sonidan yigirma besh foizi nogironligi bo‘lgan shaxslarning avtomobillari uchun ajratilishi lozim.
204. O‘rindiqli aravachadan foydalanadigan nogironligi bo‘lgan shaxslarning avtomobillarini saqlash uchun avtoturargohlar ularning yashash joyidan 200 m dan uzoq bo‘lmagan masofada loyihalanishi kerak.
8-bob. Uskuna va jihozlarga qo‘yiladigan talablar
205. Surilib ochiluvchi eshiklar yuzasining ikki tarafidan ochish uchun qulay bo‘lgan tutqichlar o‘rnatilishi kerak.
Xonaning burchagida yoki yo‘lak (koridor)ning burchagida joylashgan eshiklarning tutqichlari yon devordan kamida 0,6 m masofada joylashgan bo‘lishi kerak.
206. Tashrif buyuruvchilarning kirishi man etilgan texnik xonalarning (boyler, ventkamera, transformator uzeli) eshiklariga erkin ravishda yoki tasodifan kirib qolishni istisno qiluvchi tambalar qo‘yilishi kerak.
Bunday xonalar eshiklarining tambalari signalizatsiya bilan, ko‘rishda va eshitishda nuqsoni bo‘lgan shaxslar uchun eshik tutqichlari Brayl alifbosi asosidagi yozuvlar ko‘rinishida taktil ma’lumotlar bilan jihozlanishi kerak.
207. Nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar bino ichida foydalanadigan eshiklarni ochib-yopishi uchun moslama va uskunalar, gorizontal tutqichlar, avtomatlarning richaglari, kranlari va yoqish tugmalari, savdo va chipta sotuvchi avtomatlarning tirqishlari va boshqa uskunalar poldan 1,1 m dan ko‘p bo‘lmagan va 0,85 m dan kam bo‘lmagan balandlikda va xona yon devorlaridan yoki boshqa vertikal yuzadan kamida 0,4 m masofada o‘rnatilishi kerak.
208. O‘rindiqli aravachadan foydalanadigan nogironligi bo‘lgan shaxslar tashrif buyuradigan jamoat binolaridagi o‘chirish-yoqish tugmachalari va rozetkalar poldan 0,8 m balandlikda bo‘lishi kerak.
209. Nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar tashrif buyuradigan jamoat binolari, nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar uchun ish joylari bo‘lgan ishlab chiqarish xonalari yong‘in haqida xabar beruvchi tizimga ulangan sinxron tovush va chiroq signalizatsiya uskunalari bilan jihozlanishi kerak.
Yong‘in haqida xabar beruvchi tovush signalizatsiyasi uchun tovush ko‘tarilishi maksimal 5 dB bo‘lgan xonalarda 30 s davomida 20 dB dan kam bo‘lmagan tovush darajasini ta’minlaydigan moslamalar qo‘llanilishi lozim.
210. Jamoat binolarining vestibyullari, xollar, foye va yo‘laklarida ko‘rishda nuqsoni bo‘lgan tashrif buyuruvchilar uchun telefon avtomatlari va eshitishda nuqsoni bo‘lgan tashrif buyuruvchilar uchun tekstofon kabi tovushli informatorlar bo‘lishi kerak.
Eshitishda nuqsoni bo‘lgan shaxslar uchun tabloni, ko‘rinib turuvchi ko‘rsatkichlarni, yoritish signalizatsiyalaridagi ma’lumotlar takrorlanishi ta’minlanishi kerak.
211. Nogironligi bo‘lgan shaxslarning turli toifasi tashrif buyuradigan xonalarda vizual, tovush, taktil ma’lumotlar bo‘lishi kerak.
212. Nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar kirishi mumkin bo‘lgan zona va xonalar, shuningdek kirish zonalari va harakatlanish yo‘llarida axborotning uzluksizligi, to‘g‘ri yo‘nalish olish, tashrif obyekti yoki joyni aniqlash ta’minlanishi lozim.
Axborot vositalari favqulodda vaziyatlarda xavf-xatar haqida xabar berishi, xizmatlar va ularning turlariga ega bo‘lish joylariga yo‘naltirishi kerak.
213. Vizual axborot kontrastli fonda poldan 1,5 — 1,7 m balandlikda joylashtirilishi kerak.
214. Nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar yolg‘iz qolishi mumkin bo‘lgan binoning yopiq joylarida (liftlar va lift xollari, turli maqsaddagi xonalar, tamburlar, hojatxona xonalarida) navbatchini chaqirish uchun “xavf-xatar” tugmachasi yoki despetcher (navbatchi) bilan gaplashish moslamasini bo‘lishi kerak.
215. Jamoat hojatxonalarida, kabinali hojatxonalarda favqulodda yoritish ta’minlanishi kerak.
Yozuvlar, belgilar, simvollar va piktogrammalar yuzasining yoritilganligi axborotni aks ettiruvchi vositalarning butun sirti yuzasida bir xil bo‘lishi lozim. Bunday yoritilganlikning qiymati 100 dan 300 gacha lk bo‘lishi lozim.
216. Yo‘laklarda harakatlanish yo‘llari sathidagi yoritish lyuminessent lampalar 40 lk bo‘lishi kerak.
Yorug‘lik mayoqchalari katta bo‘lmagan lampalar yoki yorug‘lik impulslarini katta bo‘lmagan yorqinlikda tarqatuvchi va rangli filtrlarga ega bo‘lgan signalli yoritgichlar ko‘rinishida bo‘lishi lozim.
O‘zgarmas yorug‘lik tarqatuvchi mayoqchalardan foydalanishga yo‘l qo‘yiladi.
217. Ko‘rishda nuqsoni bo‘lgan shaxslar uchun ish joylarida 500 — 1500 lk gacha mahalliy va umumiy yoritishning kombinatsiyalashgan tizimini qo‘llash kerak.
218. Xonalarda shamollatish va ventilyatsiya yordamida qulay mikroiqlim sharoitlarini yaratish imkoni bo‘lmaganda konditsionerlar qo‘llanilishiga yo‘l qo‘yiladi.
219. Xo‘jalik-iste’mol ehtiyojlari uchun beriladigan sovuq va issiq suvning sifati O‘z MSt 133:2024 ga muvofiq bo‘lishi kerak.
Nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar, shuningdek nogironligi bo‘lgan bolalar uchun sanitariya bo‘lmalarining smesitellari (suv olish moslamasi) termostatik boshqaruvli bo‘lishiga yo‘l qo‘yiladi.
220. Jamoat binolari va turar joy obyektlarida yong‘in signalizatsiyasi tovush signallari, shuningdek eshitishda nuqsoni bo‘lgan shaxslar uchun chiroqli signallarni ham qo‘llagan holda loyihalanishi kerak.
Nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar uchun turar joylar yong‘in haqida avtonom xabar beruvchi moslamalar bilan jihozlanishi lozim.
SHNQ 2.07.02-24 “Qurilish obyektlarini nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar ehtiyojini inobatga olgan holda loyihalashtirish” shaharsozlik normalari va qoidalariga
1-ILOVA
1-ILOVA
Nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslarning antropometrik parametrlari

SHNQ 2.07.02-24 “Qurilish obyektlarini nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar ehtiyojini inobatga olgan holda loyihalashtirish” shaharsozlik normalari va qoidalariga
2-ILOVA
2-ILOVA
O‘rindiqli aravachaning gabaritlari

SHNQ 2.07.02-24 “Qurilish obyektlarini nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar ehtiyojini inobatga olgan holda loyihalashtirish” shaharsozlik normalari va qoidalariga
3-ILOVA
3-ILOVA

SHNQ 2.07.02-24 “Qurilish obyektlarini nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar ehtiyojini inobatga olgan holda loyihalashtirish” shaharsozlik normalari va qoidalariga
4-ILOVA
4-ILOVA

SHNQ 2.07.02-24 “Qurilish obyektlarini nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar ehtiyojini inobatga olgan holda loyihalashtirish” shaharsozlik normalari va qoidalariga
5-ILOVA
5-ILOVA

SHNQ 2.07.02-24 “Qurilish obyektlarini nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar ehtiyojini inobatga olgan holda loyihalashtirish” shaharsozlik normalari va qoidalariga
6-ILOVA
6-ILOVA
Bino ichki yo‘laklarining kengligi

SHNQ 2.07.02-24 “Qurilish obyektlarini nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar ehtiyojini inobatga olgan holda loyihalashtirish” shaharsozlik normalari va qoidalariga
7-ILOVA
7-ILOVA
Ko‘chalardagi taktil qoplamalarning namunalari

SHNQ 2.07.02-24 “Qurilish obyektlarini nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar ehtiyojini inobatga olgan holda loyihalashtirish” shaharsozlik normalari va qoidalariga
8-ILOVA
8-ILOVA
Ko‘zi ojizlar uchun maxsus svetofor

SHNQ 2.07.02-24 “Qurilish obyektlarini nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar ehtiyojini inobatga olgan holda loyihalashtirish” shaharsozlik normalari va qoidalariga
9-ILOVA
9-ILOVA
Zina ostidagi himoya to‘siqlari

SHNQ 2.07.02-24 “Qurilish obyektlarini nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar ehtiyojini inobatga olgan holda loyihalashtirish” shaharsozlik normalari va qoidalariga
10-ILOVA
10-ILOVA
Ko‘zi ojizlar uchun Brayl alifbosi bilan jihozlangan zina tutqichlari

SHNQ 2.07.02-24 “Qurilish obyektlarini nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar ehtiyojini inobatga olgan holda loyihalashtirish” shaharsozlik normalari va qoidalariga
11-ILOVA
11-ILOVA
Maxsus ko‘taruvchi moslamalar

SHNQ 2.07.02-24 “Qurilish obyektlarini nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar ehtiyojini inobatga olgan holda loyihalashtirish” shaharsozlik normalari va qoidalariga
12-ILOVA
12-ILOVA
Piyodalar yo‘lkasining piyodalar o‘tish joyi bilan uyg‘unlashuvi

SHNQ 2.07.02-24 “Qurilish obyektlarini nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar ehtiyojini inobatga olgan holda loyihalashtirish” shaharsozlik normalari va qoidalariga
13-ILOVA
13-ILOVA
Bino va inshootlarning ichki yo‘laklari oralig‘idagi dam olish zonalarini tashkillashtirish

SHNQ 2.07.02-24 “Qurilish obyektlarini nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar ehtiyojini inobatga olgan holda loyihalashtirish” shaharsozlik normalari va qoidalariga
14-ILOVA
14-ILOVA
Kursi aravachada harakatlanadigan nogironligi bo‘lgan shaxslarning antropometrik parametrlari

SHNQ 2.07.02-24 “Qurilish obyektlarini nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar ehtiyojini inobatga olgan holda loyihalashtirish” shaharsozlik normalari va qoidalariga
15-ILOVA
15-ILOVA

SHNQ 2.07.02-24 “Qurilish obyektlarini nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar ehtiyojini inobatga olgan holda loyihalashtirish” shaharsozlik normalari va qoidalariga
16-ILOVA
16-ILOVA

SHNQ 2.07.02-24 “Qurilish obyektlarini nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar ehtiyojini inobatga olgan holda loyihalashtirish” shaharsozlik normalari va qoidalariga
17-ILOVA
17-ILOVA
Eshiklar oldidagi harakatlanish maydoni parametrlari

SHNQ 2.07.02-24 “Qurilish obyektlarini nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar ehtiyojini inobatga olgan holda loyihalashtirish” shaharsozlik normalari va qoidalariga
18-ILOVA
18-ILOVA

SHNQ 2.07.02-24 “Qurilish obyektlarini nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar ehtiyojini inobatga olgan holda loyihalashtirish” shaharsozlik normalari va qoidalariga
19-ILOVA
19-ILOVA
Bir nafar o‘rindiqli aravachadagi nogironligi bo‘lgan shaxslar hamda kuzatuvchisi uchun moslashtirilgan mehmonxona xonalarining ko‘rinishi


SHNQ 2.07.02-24 “Qurilish obyektlarini nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar ehtiyojini inobatga olgan holda loyihalashtirish” shaharsozlik normalari va qoidalariga
20-ILOVA
20-ILOVA
Nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalarga xizmat ko‘rsatuvchi tibbiy-ijtimoiy muassasalar yer uchastkalari uchun maydonlar
Muassasa turlari | Joylarning sig‘imi | Maydonlarning o‘lchamlari, m2 |
1 | 2 | 3 |
Nogironligi bo‘lgan shaxslar va keksalar uchun internat-uylar | 50 — 100 150 — 200 250 — 300 | 150 — 130 120 — 115 75 |
Psixonevrologik xizmat ko‘rsatish | 150 — 200 250 — 300 | 80 — 100 75 |
Nogironligi bo‘lgan shaxslar va keksalar yashash joylari bo‘yicha xizmat ko‘rsatish hududiy markazlari (ma’muriy hududlarda) | 35 — 50 75 — 100 150 — 200 250 — 300 | 100 — 120 120 — 100 100 — 80 75 |
Jismoniy va aqliy rivojlanishida buzilishlari bo‘lgan bolalar uchun maxsus bolalar maktabgacha ta’lim tashkilotlari | 60 — 100 120 — 160 | 60 — 80 40 — 35 |
Jismoniy va aqliy rivojlanishida buzilishlari bo‘lgan bolalar uchun maktab-internatlar | 160 — 200 280 — 300 | 100 — 120 75 |
Izoh. Yer bo‘laklarining maydoni muassasa amal qilishining alohida xususiyatlarini, yer bo‘lagining barcha zarur elementlarini joylashtirishni, tabiiy-iqlim sharoitlarini hisobga olgan holda loyihalashtirish topshirig‘i bilan aniq ijtimoiy-iqtisodiy va shaharsozlik talablari asosida qabul qilinishiga yo‘l qo‘yiladi.
Oldingi tahrirga qarang.
SHNQ 2.07.02-24 “Qurilish obyektlarini nogironligi bo‘lgan va hayot faoliyati cheklangan shaxslar hamda keksalar ehtiyojini inobatga olgan holda loyihalashtirish” shaharsozlik normalari va qoidalariga
21-ILOVA
21-ILOVA
Nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun avtoturargohlar hamda maxsus belgi

(21-ilova O‘zbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi vazirining 2025-yil 30-maydagi 01/2-34-sonli buyrug‘i (hisob raqami 352, 05.06.2025-y.) tahririda)