O‘zbekiston Respublikasining Shaharsozlik kodeksi, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 13-martdagi PF-5963-son “O‘zbekiston Respublikasining qurilish sohasida islohotlarni chuqurlashtirishga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi hamda 2020-yil 27-noyabrdagi PF-6119-son “O‘zbekiston Respublikasi qurilish tarmog‘ini modernizatsiya qilish, jadal va innovatsion rivojlantirishning 2021 — 2025-yillarga mo‘ljallangan strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi farmonlariga muvofiq buyuraman:

1. SHNQ 2.08.02-23 “Jamoat binolari va inshootlari” shaharsozlik normalari va qoidalari 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Ayrim shaharsozlik normalari va qoidalari 2-ilovaga muvofiq o‘z kuchini yo‘qotgan deb topilsin.

3. Mazkur buyruq O‘zbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi, Energetika vazirligi, Madaniyat vazirligi, Sport vazirligi, Ichki ishlar vazirligi, Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasi, Markaziy bank hamda Oliy sud bilan kelishilgan.

4. Mazkur buyruq rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran uch oy o‘tgach kuchga kiradi.

Mazkur shaharsozlik normalari va qoidalari (bundan buyon matnda SHNQ deb yuritiladi) balandligi 50 m gacha (50 m ham kiradi) bo‘lgan jamoat binolari va inshootlarini loyihalash talablarini belgilaydi.

1. Mazkur SHNQda quyidagi shaharsozlik normalari va qoidalari, sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari hamda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga havolalar keltirilgan:

SHNQ 2.07.01-03* “Shaharsozlik. Shahar va qishloq aholi punktlari hududlarini rivojlantirish va qurilishini rejalashtirish”;

QMQ 1.03.09-97 “Loyihaning bosh muhandisi (bosh arxitektori) haqida nizom”;

SHNQ 2.07.04-19 “Qishloq xo‘jaligi korxonalari hududlarini me’moriy rejalashtirish va tashkil qilish”;

SHNQ 2.01.02-04 “Binolar va inshootlarning yong‘in xavfsizligi”;

SHNQ 2.07.02-23 “Qurilish obyektlarini nogironligi bo‘lgan shaxslar hamda keksalar ehtiyojini inobatga olgan holda loyihalashtirish”;

SHNQ 2.08.03-09 “Sanatoriylar” (rasmiy manba: SHNQ 2.08.03-09 “Sanatorii”);

SHNQ 2.01.01-22 “Loyihalash uchun iqlimiy va fizikaviy-geologik ma’lumotlar”;

SHNQ 2.09.04-09 “Korxonalarning ma’muriy va maishiy binolari” (rasmiy manba: SHNQ 2.09.04-09 “Administrativnie i bitovie zdaniya predpriyatiy);

QMQ 2.01.17-95 “Favqulodda holatlar va fuqaro muhofazasi. Texnik-muhandislik chora-tadbirlari”;

QMQ 2.01.03-19 “Seysmik hududlarda qurilish”;

QMQ 2.01.05-19 “Tabiiy va sun’iy yoritish”;

QMQ 2.01.04-18 “Qurilish issiqlik texnikasi”;

QMQ 2.01.08-19 “Shovqindan himoya”;

QMQ 2.01.18-18 “Binolar va inshootlarni isitish, shamollatish, konditsiyalashtirish uchun energiya sarfi me’yorlari”;

QMQ 2.04.16-18 “Quyoshli issiq suv ta’minoti qurilmalari”;

QMQ 2.04.01-98 “Binolar ichki vodoprovodi va kanalizatsiyasi”;

QMQ 2.04.05-97* “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash”;

SHNQ 2.04.08-13 “Gaz ta’minoti. Loyiha normalari”;

SHNQ 2.04.09-07 “Binolar va inshootlarning yong‘in avtomatikasi” (rasmiy manba: SHNQ 2.04.09-07 “Pojarnaya avtomatika zdaniy i soorujeniy”);

QMQ 2.03.10-19 “Tomlar va tomqoplamalar”;

SHNQ 2.01.06-25 “Seysmik hududlarda baland binolarni loyihalash”;

SanQvaN 0267-09 “Jamoat binolari, turar joy binolarining xonalarida va hududlarida yo‘l qo‘yiladigan shovqinni ta’minlash bo‘yicha sanitariya normalari va qoidalari” (rasmiy manba: Po obespecheniyu dopustimogo shuma v jilix pomesheniyax, obshestvennix zdaniy i na territorii jiloy zastroyki);

OʻzMSt 111:2024 Mobil binolar (inventarli). Umumiy texnik talablar.

2. Ushbu SHNQda quyidagi atamalar va ularning ta’riflari qo‘llanilgan:

fotoelektrik stansiya — quyosh nurlanishini elektr energiyaga aylantirish orqali elektr energiyasini ishlab chiqarish uchun bir yoki bir nechta fotoelektrik batareyadan iborat energetik qurilma;

yozgi xona — ochiq yoki yarim ochiq isitilmaydigan xona (lodjiya-ayvonlar, verandalar, terrasalar, ichki hovlilar);

lift xolli — liftga kirish joyi oldidagi joy;

lyuk — evakuatsiya uchun kirish-chiqish tuynugi;

mansarda — chordoq hajmida joylashgan va foydalanishga mo‘ljallangan joy;

yerto‘la yoki sokol qavat — yong‘inga qarshi to‘siqlar bilan chegaralangan (devorlar, pardadevorlar, orayopma) bo‘limi;

odamlar doimiy ravishda bo‘ladigan xona — odamlar o‘z faoliyati bo‘yicha uzluksiz ravishda ikki soatdan ko‘p vaqt yoki ish vaqtining 50 foizdan ko‘proq qismi davomida bo‘ladigan xona;

chordoq — binoning tepa qavati orayopmasi va tomyopma konstruksiyalari orasidagi bo‘shliq;

texnik qavat — muhandislik qurilmalarini joylashtirish va kommunikatsiyalarni o‘tkazishga mo‘ljallangan qavat.

3. Ushbu SHNQda quyidagi qisqartmalar qo‘llanilgan:

IIP — individual issiqlik punktlari;

UJT — umumiy jismoniy tayyorgarlik;

FHDY — fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish;

AYOST — avtomatik yong‘in signalizatsiyasi tizimlari;

AYOO‘Q — avtomatik yong‘in o‘chirish qurilmalari;

KIBP — kvadrat shaklidagi ichi bo‘sh profil;

4. Jamoat binolari va inshootlarini joylashtirish va rejalashtirish SHNQ 2.07.01-19 ga muvofiq amalga oshirilishi kerak.

5. Bino va inshootlarni qurilish-iqlimiy zonalar bo‘yicha loyihalash SHNQ 2.01.01-22 ga muvofiq amalga oshirilishi kerak.

6. Ekstremal sharoitlarga ega bo‘lgan yarim cho‘l hamda cho‘lli hududlarda asosiy xonalarni ortiqcha insolyatsiya va qizib ketishdan, yozda changli issiq shamol va qishda sovuq shamol ta’siridan soya beruvchi daraxtlarni o‘tqazish, shamollatish, sovutkichlar o‘rnatish orqali himoya qilish lozim.

Sovuq ob-havoli qish uzoq davom etadigan tog‘li hududlarda binolar xonalarining issiqliq himoyasini ta’minlashga qaratilgan ixcham (kompakt) kompozitsion-rejaviy yechimlar qo‘llanilishi lozim.

7. Bino va inshootlarning kompozitsion-rejaviy yechimlari, ularning qavatlari soni, binolar va bloklar uzunligi, bloklarni joylashtirish (komponovkalash) QMQ 2.01.03-19, SHNQ 2.01.02-04 ga muvofiq aniqlanishi kerak.

Jamoat binolari va inshootlarining qavatlari soni funksional-tipologik talablarni, shuningdek seysmik xavfsizlik va yong‘in xavfsizligi talablarini (binolar konstruksiyalarining olovbardoshligi) hisobga olgan holda ushbu SHNQning 43 va 44-bandlariga hamda 1-ilovadagi 1-jadvalga muvofiq belgilanishi lozim.

7¹. MSK-64 shkalasi bo‘yicha 8 va undan yuqori ballik seysmik faol zonalarda qurilishi rejalashtirilayotgan 9 qavatdan yuqori jamoat binolarini SHNQ 2.01.06-25 ga muvofiq aktiv seysmik himoyalash qurilmalari (dempfer uskunalari) bilan loyihalashga yo‘l qo‘yiladi.

8. Jamoat binolari xonalarining balandligi poldan shiftgacha 3,0 m dan kam bo‘lmasligi zarur.

9. Laboratoriyalar, sport zallari va boshqa turli vazifalarga mo‘ljallangan zallarning balandligi jihozlarning o‘lchamlarini, funksional-texnologik jarayonlarni hisobga olgan holda ushbu SHNQning talablariga muvofiq loyihalanishi lozim.

10. Jamoat xonalarining sig‘imi 30 kishidan oshmaganda hamda turarjoy binolariga ichki qurilgan xizmat ko‘rsatish muassasalari, shuningdek do‘konlar, kafelarning xonalari balandligi 2,8 m bo‘lishi kerak.

11. Hammomlar hamda 100 va undan ortiq o‘rinli hammom-sog‘lomlantirish majmualaridagi asosiy xonalarning balandligi 3,3 m dan, kir yuvish va kimyoviy tozalash xonalarining balandligi 3,6 m dan kam bo‘lmasligi lozim.

12. Odamlar doimiy ravishda bo‘lmaydigan yordamchi vazifalarni bajaruvchi alohida xonalarda, shuningdek yo‘lak (koridor)lar va o‘tish joylarida binoning hajmiy-rejaviy yechimiga bog‘liq holda kamaytirilgan balandlik bo‘lishiga yo‘l qo‘yiladi, biroq bu balandlik 2,2 m dan kam bo‘lmasligi zarur.

Bunda, qiya shiftli yoki balandligi bo‘yicha har xil qismlarga ega bo‘lgan (pog‘onali) xonalar qismining eng kichik balandligi 2,5 m dan kam bo‘lmasligi lozim. Odamlar doimiy ravishda bo‘lmaydigan va texnik vazifalarni bajaruvchi xonalarning balandligi 1,9 m bo‘lishiga yo‘l qo‘yiladi.

13. Texnik qavatlarning (texnik yerto‘la) balandligi muhandislik jihozlarining o‘lchamlari va ulardan foydalanish shart-sharoitlariga bog‘liq holda belgilanishi kerak.

14. Jihozlarni tekshirish, kuzatish, texnik ko‘rikdan o‘tkazish va ta’mirlashga mo‘ljallangan joylarda chiqib turuvchi konstruksiyaning pastki qismigacha bo‘lgan balandlik 1,8 m dan kam bo‘lmasligi lozim.

15. Texnik qavatga yoki texnik yerto‘laga faqat quvuro‘tkazgichli muhandislik tarmoqlari va yonmaydigan materiallardan tayyorlangan izolyatsiyaga ega bo‘lgan quvuro‘tkazgichlar yotqizilganda, poldan shiftgacha bo‘lgan balandlik 1,6 m ga teng bo‘lishi kerak.

16. Loyiha tashkilotlarining maket yasash ustaxonalari SHNQ 2.01.02-04 ga muvofiq olovbardoshlik chegarasi EI 60 dan kam bo‘lmagan yonmaydigan materiallardan tayyorlangan to‘suvchi konstruksiyalarga ega bo‘lishi kerak.

17. Bo‘yash xonalaridagi derazalarning yuzasini hisoblashda xonaning 1 m³ hajmiga 0,03 m² deraza yuzasi to‘g‘ri kelishini hisobga olish lozim.

18. Yuqori yong‘in yuklamasiga ega bo‘lgan xonalarni yashash (uxlash) va madaniy-ma’rifiy xonalarining ustiga hamda ostiga joylashtirish, shuningdek, yonuvchan materiallarni saqlash yoki qayta ishlashga mo‘ljallangan ustaxonalar, omborlarni faollar zallari ostiga, nogironligi bo‘lgan shaxslar va keksalar uchun moslashtirish markazlarni yerto‘la va sokol qavatlariga joylashtirishga yo‘l qo‘yilmaydi.

19. Bir vaqtning o‘zida 50 nafardan ortiq kishi bo‘lishiga mo‘ljallangan xonalarning ostiga “V” toifadagi ishlab chiqarish xonalari va omborlarni, shuningdek omborlar, ustaxonalar, laboratoriyalar (o‘quv laboratoriyalari bundan mustasno), moy to‘ldirilgan jihozga ega bo‘lgan transformator podstansiyalarini joylashtirishga yo‘l qo‘yilmaydi.

20. Yerusti qavatlarida zinapoya marshlarining qiyaligi 1:2 dan oshmasligi lozim (sport inshootlari tribunalarining zinapoyalari bundan mustasno).

21. Yerto‘la, sokol qavatlari va chordoqqa olib boruvchi zinapoya marshlari hamda yerusti qavatlaridagi (odamlarni evakuatsiya qilishga mo‘ljallanmagan) zinapoyalarning qiyaligi 1:1,5 nisbatda bo‘lishi kerak.

22. Kursi-aravachalarda harakatlanuvchi nogironligi bo‘lgan shaxslarning yurish yo‘laklariga qo‘yiladigan talablar SHNQ 2.07.02-22 ga muvofiq bo‘lishi lozim.

23. Talab etilgan qiyaliklarni bajarish imkoni bo‘lmagan hollarda panduslar qiyaligini binolar ichida 1:6, tashqarisida 1:8 nisbatda loyihalashga yo‘l qo‘yiladi.

24. Zinapoya marshining kengligi zinapoya katagiga chiqish joyi kengligidan kichik bo‘lmasligi, va uning kengligi quyidagicha bo‘lishi zarur:

1,35 m (F1 sinfdagi binolarda, 100 nafardan ortiq odamlar bo‘ladigan binolarda, madaniyat va aholi dam olish markazlari, kinoteatr binolarida);

1,2 m (madaniyat markazlari va teatr binolarining bloklarida);

0,9 m (bir vaqtda 5 nafardan ortiq odam bo‘lmaydigan xonalarga olib boruvchi zinapoyalar uchun).

25. Zinapoya maydonchalarining kengligi marsh kengligidan kichik bo‘lmasligi, shuningdek uning to‘g‘ri marshidagi oraliq maydonchasining kengligi 1 m dan kam bo‘lmasligi kerak.

26. Zinapoya kataklarining tashqi devorlarida tabiiy yorug‘lik tushiradigan derazalar bo‘lishi kerak (yerto‘la zinapoyalari va tomosha ko‘rsatishga mo‘ljallangan binolarning aylanali (kolosnik) zinapoyalari bundan mustasno).

Sun’iy yoritish QMQ 2.01.05-19 da belgilangan talablarga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

L1 va L2 zinapoya kataklaridagi yorug‘lik tushadigan derazaning yuzasi ushbu SHNQning 117, 118, 119, 120-bandlaridagi talablarga mos bo‘lishi kerak.

27. Tepa zenitdan yoritish zinapoya kataklari L2 ni olovbardoshlik darajasi I va II bo‘lgan 2 qavatli binolarning umumiy zinapoya kataklari sonining 50 % idan oshmaydigan, 3 qavatli binolarda zinapoya marshlari oralig‘ining bo‘shlig‘i 1,5 m dan kam bo‘lmaganda qo‘llanilishi, bunda yong‘in sodir bo‘lganda fonarlar avtomatik tarzda ochilishi zarur.

Vokzal binolaridagi evakuatsiya uchun mo‘ljallangan zinapoya kataklarining kamida 50 foizi tashqi devorlardagi derazalar orqali tushadigan tabiiy yorug‘likka ega bo‘lishi kerak.

N1, N2 va N3 yong‘in tutunidan holi zinapoya kataklari SHNQ 2.01.02-04 va ushbu SHNQning 109 , 110, 111, 112, 113, 114, 115-bandlari talablarini hisobga olgan holda qo‘llanilishi lozim.

F2, F3 va F4 sinfli binolarda zinapoyalarning 50 % igacha tabiiy yorug‘lik tushmaydigan, yong‘in paytida havo beriladigan N2 yoki N3 tipli zinapoya kataklari SHNQ 2.01.02-04 ga muvofiq qo‘llanilishi kerak.

28. Ichki yo‘laklar (rekreatsiya uchun yo‘laklar bundan mustasno) kengligi 1,8 m dan kam bo‘lmasligi lozim.

29. Xizmat xonalari (tashrif buyuruvchilar kirmaydigan) joylashgan bloklardagi yo‘lakning uzunligi 30 m gacha bo‘lsa, yo‘lak kengligi 1,6 m qilib loyihalanishga yo‘l qo‘yiladi. Yo‘lakning uzunligi 10 m gacha bo‘lsa, yo‘lak kengligi 1,2 m bo‘lishi kerak.

30. Tomoshabinlar kursilari (o‘rindig‘i yoki stul) qatorlar oralig‘ida 0,45 m dan kam bo‘lmagan yo‘lakcha hosil qilib o‘rnatilishi kerak. Qatorlar suyanchiqlari orasidagi masofa 0,9 m dan kam bo‘lmasligi lozim.

Qatorlardan chiqish bir tomonlama bo‘lganda ushbu qatorlarga uzluksiz o‘rnatiladigan o‘rindiqlar soni 26 tadan oshmasligi, qatordan chiqish ikki tomonlama bo‘lganda uzluksiz o‘rnatiladigan o‘rindiqlar soni 50 tadan oshmasligi kerak.

31. Yo‘laklar (koridor) o‘zi yopiluvchan eshiklari bo‘lgan pardadevorlar bilan ajratilishi, bunda ular bir-biridan va yo‘lak (koridor) oxiridan 60 m dan uzoq bo‘lmagan masofada joylashtirilishi lozim.

32. Binolardagi transport yo‘lagi binolarda birinchi qavat sathida avtomobillar o‘tishiga mo‘ljallangan oraliqning kengligi 3,5 m dan, balandligi esa 4,25 m dan kam bo‘lmasligi lozim (birinchi qavat sathida avtomobillar, yong‘in o‘chirish avtomobillari uchun mo‘ljallanmagan yo‘laklar bundan mustasno).

33. Binoga kirish joyidagi pol sathi trotuar sathidan kamida 0,15 m baland bo‘lishi kerak. Binoga kirish joyidagi pol sathini xonalarga yog‘ingarchilik suvlari oqib kirishini bartaraf etuvchi maxsus chora-tadbirlar ko‘rilganda, trotuarning sathidan past qilib loyihalashga yo‘l qo‘yiladi.

34. Bino va inshootlarning maydonlari ushbu SHNQning 11-ilovasida keltirilgan talablar bo‘yicha hisoblanishi lozim.

35. Yerto‘la va sokol qavatga joylashtirilishi mumkin bo‘lgan xonalar ushbu SHNQning 12-ilovasida keltirilgan ro‘yxatga muvofiq aniqlanishi lozim.

Sokol qavatining poli trotuar yoki yotqizma (otmostka) sathidan 0,5 m va undan pastda joylashganda sokol qavatiga yashash xonalari va odamlar ommaviy ravishda bo‘ladigan xonalardan tashqari barcha xonalarni joylashtirishga yo‘l qo‘yiladi.

36. Fuqaro muhofazasi xonalarining o‘lchamlari va joylashtirilishi loyiha topshirig‘i bo‘yicha QMQ 2.01.17-95 talablariga muvofiq belgilanishi kerak.

37. Binoga ichki qurilgan IIPni mustaqil kirish joyiga ega bo‘lgan alohida xonalarga joylashtirish yoki ularni ventilyatsiya va havoni konditsionerlash o‘rnatmalari joylashtiriladigan xonalar bilan birlashtirish lozim. Ushbu xonalarning shiftidan pastga chiqib turuvchi konstruksiyalarning pastki qismigacha bo‘lgan balandlik 1,8 m dan kam bo‘lmasligi lozim.

38. Ventilyatsiya kameralari, nasos xonalari, issiqlik punktlari, mashina bo‘limlari, shovqin va vibratsiya manbai hisoblangan uskunalar bilan jihozlangan boshqa xonalarni odamlar doimiy ravishda bo‘ladigan xonalar hamda tomosha, repetitsiya zallarining osti va ustiga joylashtirishga yo‘l qo‘yilmaydi (yong‘in xavfsizligi nasos xonalari, avtomatik yong‘in o‘chirish nasos xonalari bundan mustasno).

39. Odamlar doimiy ravishda bo‘ladigan xonalardagi deraza o‘rinlariga panjarali to‘siqlarni (binolarning istalgan qavatlarida) o‘rnatishga yo‘l qo‘yilmaydi (loyiha topshirig‘i bo‘yicha himoya qilinishi zarur bo‘lgan moddiy boyliklar saqlanadigan xonalar va odamlar doimiy ravishda bo‘lmaydigan xonalar bundan mustasno).

40. Yo‘l qo‘yiladigan shovqin darajalari, xonalarning shovqindan himoyasini ta’minlash QMQ 2.01.08-19 talablariga muvofiq bo‘lishi lozim.

41. Binolar (inshootlar)ning tomlari, shuningdek ekspluatatsiya qilinadigan tomlar QMQ 2.03.10-19 ga muvofiq loyihalanishi kerak.

42. Binoning yer sathidan tom sirti bo‘yicha o‘zgargan qirrasigacha bo‘lgan balandligi 10 m va undan yuqori bo‘lganda, tomda qorni tutib qoluvchi to‘siqlar loyihalanishi lozim.

43. Jamoat binolari va inshootlarini yong‘indan himoya qilish va odamlarning xavfsizligi bino va inshootlarni fuksional yong‘in xavfi bo‘yicha tasniflanishini hisobga olgan holda SHNQ 2.01.02-04 talablari hamda ushbu SHNQning 10-ilovasidagi 28-jadvalga muvofiq ta’minlanishi lozim.

Yong‘in va boshqa favqulodda vaziyatlar haqida xabar berish tizimlari SHNQ 2.04.09-07 ga muvofiq loyihalanishi kerak.

44. Yong‘inga qarshi olovbardoshlik chegarasi REI 150 bo‘lgan 1-tipli devorlar orasidagi qavat maydoni binolarning olovbardoshlik darajasi va qavatlar soniga bog‘liq holda ushbu SHNQning 2-ilovasidagi 2-jadval ko‘rsatkichlariga asosan belgilanishi zarur (savdo va maishiy xizmat ko‘rsatish korxonalari bundan mustasno).

Maishiy xizmat korxonalari uchun ko‘rsatkichlar mazkur SHNQning 2-ilovasidagi 3-jadval bo‘yicha aniqlanishi lozim.

Savdo korxonalari uchun ko‘rsatkichlar ushbu SHNQning 2-ilovasidagi 3-jadval bo‘yicha belgilanishi zarur.

45. Binolarni (korpuslar) bir-biri bilan bog‘lovchi o‘tish yo‘laklaridagi to‘suvchi konstruksiyalarning olovbardoshlik chegaralari asosiy bino (korpus)ning olovbardoshlik chegarasiga mos bo‘lishi kerak.

Kommunikatsiya tunnellari KO yong‘in xavfsizligi sinfiga ega bo‘lishi lozim.

46. Binolarning o‘tish va tunnellarga birikkan joylaridagi devorlarning yong‘in xavfsizligi sinfi KO, olovbardoshlik chegarasi REI 120 bo‘lishi, bunda devorlarning o‘tish joylari va tunnellarga olib chiquvchi bo‘shliqlariga olovbardoshlik chegarasi EI 30 bo‘lgan 2-tipli yong‘inga qarshi eshiklar o‘rnatilishi zarur.

47. Ekspluatatsiya qilinadigan tomlarning qoplamalarini, tomlar va ochiq terrasalar, balkonlar, zinapoyalarning tashqi to‘siqlarini YONM guruhidagi materiallardan loyihalanishi kerak.

48. I, II va III olovbardoshlik darajasidagi binolarda yuk ko‘taruvchi elementlarning talab etilgan olovbardoshlik chegarasini ta’minlash uchun faqat konstruktiv yong‘in himoyasi (betonlash, suvoq qilish, koshinlash, qoplamalar, yong‘indan himoya qiluvchi bo‘yoqlar, surkamalar va b.) qo‘llanilishi lozim.

49. Bino balandligini aniqlashda mansarda qavatining balandligi SHNQ 2.01.02-04 talablariga muvofiq belgilanishi va umumiy balandlikka qo‘shilishi kerak.

I, II, III olovbardoshlik darajasidagi binolarda mansarda qavati uchun REI 45 dan kam bo‘lmagan olovbardoshlik chegarasidagi yong‘in tarqalishini nolga tenglashtiradigan yuk ko‘taruvchi qurilish konstruksiyalarini qo‘llashga yo‘l qo‘yiladi.

Mansarda qavatini pastki qavatlardan ajratib turuvchi yong‘inga qarshi orayopmalar 2-tipli — REI 60 olovbardoshlik chegarasiga ega bo‘lishi, bunda uning qavati olovbardoshlik chegarasi REI 45 bo‘lgan 2-tipli yong‘inga qarshi devorlar bilan bo‘lmalarga ajratilishi lozim.

50. Yong‘inga qarshi devorlar orasidagi bo‘lma maydon quyidagicha bo‘lishi lozim:

2000 m² (I va II olovbardoshlik darajasidagi binolar uchun);

1400 m² (III olovbardoshlik darajasidagi binolar uchun).

51. Mansarda qavati avtomatik yong‘in o‘chirish qurilmasi bilan himoyalangan bo‘lsa, ushbu maydonning o‘lchamini oshirishga yo‘l qo‘yiladi, biroq 1,2 baravardan oshmasligi lozim.

52. Yerto‘la va sokol qavatlarning orayopmasi REI 60 dan kam bo‘lmagan olovbardoshlik chegarasida bo‘lishi lozim.

53. Binoning yerto‘la va sokol qavatlari EI 45 dan kam bo‘lmagan olovbardoshlik chegarasiga ega bo‘lgan yong‘inga qarshi devor yoki pardadevorlar bilan bo‘lmalarga (otseklarga) bo‘linishi, bunda bo‘linmaning maydoni 700 m² dan ortiq bo‘lmasligi, avtomatik yong‘in o‘chirish qurilmasi bilan jihozlangan yerto‘lalarda esa bu maydon 900 m² dan oshmasligi lozim.

54. Yerto‘la va sokol qavatlarining poli 0,5 m dan katta chuqurlikda joylashganda bu qavatlarning har bir bo‘linmasida avariya holati uchun ikkitadan kam bo‘lmagan tashqi tuynuklar va oldida chuqur joyi bo‘lgan derazalar (chiqish joylari) loyihalanishi, ushbu tuynuk va derazalarning o‘lchami 0,75x1,5 m dan kam bo‘lmasligi kerak.

55. Yerto‘la va sokol qavatlari uchun mexanik uzatmali tutun yo‘qotish tizimlari va har bir bo‘linmaning tashqi devorlarida avariyaviy chiqish joylari loyihalanishi lozim.

56. Ichiga muhandislik tarmoqlari yotqizilgan texnik yerto‘lalar SHNQ 2.01.02-04 ga muvofiq avariyaviy chiqish joylariga yoki tuynuklar oldida chuqur joyi bo‘lgan derazalar bo‘lishi lozim.

57. Majlislar, konferensiyalar va tomoshabinlar zallarini ushbu SHNQning 3-ilovasidagi 4-jadval ko‘rsatkichlariga asoslangan holda qavatlarga joylashtirish lozim.

58. Majlislar zallari ostidagi orayopma REI 60 yong‘inga qarshi 2-tipda bo‘lishi kerak.

59. Olovbardoshlik darajasi I-II bo‘lgan jamoat binolarida yopiq ichki hovlilar atriumlarni 9 qavatgacha bo‘lgan balandlikda qurishga yo‘l qo‘yiladi. Mazkur binolarga avtomatik yong‘in o‘chirish qurilmalari o‘rnatilishi, bunda ichki ochiq zinapoyalarni qurish talablariga rioya qilinishi kerak.

60. Tutun chiqarishga mo‘ljallangan fonarlar kesimining yuzasi hisoblash orqali aniqlanishi zarur.

Yuqoridan yoritishga mo‘ljallangan fonarlarning seksiyalari avtomatik va masofadan boshqarilib ochilishi, fonarlar seksiyalarini masofadan ochish yong‘in xavfsizligi posti yoki birinchi qavatdagi navbatchi xonalardan amalga oshirilishi zarur.

61. Keng korpusli, yopiq atriumli va maydoni 600 m² gacha bo‘lgan ichki ochiq yorug‘lik aeratsiyali hovliga ega bo‘lgan binolarda yong‘in-qutqaruv texnikalari uchun tashqi aylanma yo‘laklardan istalgan xonaga yong‘in o‘chirish uchun yetib borish shart-sharoitlari ta’minlangan bo‘lishi, bunda yong‘in o‘chirish avtomobillarini yong‘inga qarshi suv o‘tkazmasi quvuriga ulash uchun jo‘mrak (patrubka) loyihalanishi va u quvurga payvandlanib mahkamlanishi lozim.

62. Bino devorlari atrofida bir yo‘nalishdagi yong‘in o‘chirish avtomobillarini yurish yo‘laklari orasidagi masofa 60 m dan oshmasligi, shuningdek binolarning ichki hovlisiga hamda maydoni 600 m² dan katta bo‘lgan atriumlarga kirishi uchun yo‘laklar loyihalanishi kerak.

63. Balandligi 4 qavat va undan ortiq bo‘lgan binolarda eshiklar, framugalar (eshiklar, pardadevorlar va devorlar, zinapoya kataklarining ichki devorlarini hisobga olgan holda) va pardadevorlarning yorug‘lik-shaffof to‘ldirmalari sifatida EI 15 dan kam bo‘lmagan olovbardoshlik chegarasini ta’minlovchi toblangan yoki armaturalangan oyna va oynabloklar qo‘llanilishi, yorug‘lik-shaffof to‘ldirmalarning turlari chegaralanmasligi, umumiy yo‘lakka (koridor) olib boruvchi zinapoya katagining eshiklari, lift xollari va tambur-shlyuzlarning eshiklari yaxlit (oynasiz) bo‘lishi yoki armaturalangan oynali bo‘lishi lozim.

64. Yo1 — Yo4 guruhidagi materiallardan qurilgan ikki tomonga suriladigan pardadevorlar ikki tomondan EI 30 olovbardoshlik chegarasini ta’minlovchi YONM guruhidagi yonmaydigan materiallar bilan himoyalangan bo‘lishi kerak.

65. Jamoat binolari va inshootlarining interyerini pardozlashda polimer materiallarni sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari hamda yong‘in xavfsizligi qoidalarini inobatga olgan holda qo‘llash lozim.

66. O‘rindiqlar soni 1500 tagacha bo‘lgan yopiq sport zallari, faollar zallari, tomosha zallari, shuningdek olovbardoshlik darajasi I va II bo‘lgan binolar ichidagi chakana savdo korxonasi xonalarining devorlarini, shiftlarini YONM va Yo1 guruhidagi materiallardan pardozlash zarur.

67. O‘rindiqlar soni 1500 dan ortiq bo‘lgan zallar, shuningdek kutubxonalarning kitoblar va arxivlardagi hujjatlar saqlanadigan xonalar, xizmat kataloglari va ro‘yxatga olish xonalarining devorlari va shiftlarini YONM guruhidagi yonmaydigan materiallardan pardozlash lozim.

68. Drama va musiqa teatrlarining zallaridagi (sig‘imi qanday bo‘lishidan qat’i nazar) devor va shiftlarni YONM va Yo1 guruhlaridagi yonmaydigan yoki qiyin yonuvchan materiallardan pardozlash kerak.

69. Yo‘laklar (koridor), vestibyullar, xollar, lift xollari, zinapoya kataklari, evakuatsiya yo‘llari va boshqa xonalardagi shiftlar, devorlar hamda pollarning pardozi SHNQ 2.01.02-04 da keltirilgan parametrlarga (ko‘rsatkichlar) muvofiq bo‘lishi, shuningdek yuqori tutun hosil qilish xususiyatiga ega bo‘lgan yengil alangalanuvchi va yonuvchi pol qoplamalarini qo‘llashga yo‘l qo‘yilmaydi.

70. Sig‘imi 800 o‘ringacha bo‘lgan tomosha zallarining pollariga o‘ramli qoplamalarni (kovrolin) to‘shashga yo‘l qo‘yiladi. Mazkur zallarning pollarini yong‘in xavfi Yo₂, A₂, AT₂, Z₂ va T₂ dan yuqori bo‘lmagan YONM guruhidagi materiallardan SHNQ 2.01.02-04 ga muvofiq qurish kerak.

71. Olovbardoshlik darajasi I, II va balandligi 9 qavatgacha bo‘lgan binolardagi ichki zinapoyalardan bittasi binoning butun balandligi bo‘yicha ochiq (eshiklarsiz) bo‘lishi, bunda mazkur zinapoya o‘rnatilgan joy unga birikkan yo‘laklardan (koridor) va boshqa xonalardan olovbardoshlik chegarasi EI 45 bo‘lgan yong‘inga qarshi pardadevorlar bilan ajratilgan bo‘lishi kerak.

Bino bo‘ylab avtomat yong‘in o‘chirish qurilmalari o‘rnatilganda, ochiq zinapoya o‘rnatilgan joyni yo‘lak (koridor) va boshqa xonalardan ajratmaslikka yo‘l qo‘yiladi.

72. Olovbardoshlik darajasi I — III bo‘lgan binolarda vestibyuldan ikkinchi qavatga chiquvchi ichki zinapoya ochiq (eshiklarsiz) bo‘lishi, bunda vestibyulni yo‘laklar (koridor) va boshqa xonalardan olovbardoshlik chegarasi EI 45 bo‘lgan yong‘inga qarshi pardadevorlar va olovbardoshlik chegarasi REI 45 bo‘lgan yong‘inga qarshi orayopmalar bilan ajratish kerak.

73. Olovbardoshlik darajasi I, II bo‘lgan chakana savdo va umumiy ovqatlanish korxonalarining binolarida birinchi qavatdan ikkinchi qavatgacha yoki sokol qavatidan birinchi qavatga olib chiquvchi zinapoyalar (vestibyul bo‘lmagan hollarda ham) ochiq (eshiklarsiz) bo‘lishi lozim.

Chakana savdo korxonalaridagi zinapoyalardan yoki panduslardan savdo zaliga keluvchilarning 50 foizini evakuatsiya qilish uchun foydalanish mumkin, qolgan keluvchilarni evakuatsiya qilish uchun ikkitadan kam bo‘lmagan yopiq zinapoya katagi loyihalanishi kerak.

74. Ochiq zinapoya yoki pandusning uzunligi ichki yo‘lakning eng uzoq nuqtasidan evakuatsiya chiqish joyigacha bo‘lgan masofaga kiritiladi, biroq uning maydoni asosiy evakuatsiya o‘tish yo‘laklarining maydoniga qo‘shilmaydi.

75. Teatr binosida tomoshabinlar uchun mo‘ljallangan xonalar kompleksida ikkitadan ko‘p bo‘lmagan zinapoyalar ochiq (eshiklarsiz) bo‘lishi, biroq qolgan zinapoyalar yopiq zinapoya katagiga ega bo‘lishi lozim.

76. Ochiq zinapoyalardan evakuatsiya yo‘laklari sifatida foydalanishga yo‘l quyiladi, bunda ular vestibyul poli sathidan keyingi qavat poli sathigacha bo‘lgan balandlikda loyihalanishi kerak.

Keyingi qavatlarda tomoshabinlar xonalari kompleksidan yopiq zinapoyalar katagiga alohida evakuatsiya o‘tish yo‘llari loyihalanishi zarur.

77. Jamoat binolaridagi xonalarning (tomosha va savdo zallari) chiqish joylaridan bittasi vestibyulga, qavatlardagi xollga yoki foyega to‘g‘ridan-to‘g‘ri bog‘langan bo‘lishi, bunda vestibyul, qavatlardagi xoll yoki foye ochiq zinapoyaga birikkan bo‘lishi lozim.

78. Sokol yoki yerto‘la qavatlarida foye, kiyim-kechak almashtirish xonasi, hojatxonalar joylashtirilsa sokol yoki yerto‘la qavatlaridan birinchi qavatga olib chiquvchi ochiq zinapoyalar loyihalanishiga yo‘l qo‘yiladi.

79. Apparat va yorug‘lik proyeksiyasi xonalaridan tomoshalar majmuasi xonalariga chiqish olovbardoshlik darajasi EI 30 dan kam bo‘lmagan yonmaydigan materiallardan qurilgan va eshigi o‘zi yopiladigan tamburlar orqali yoki ichki yo‘laklar (koridor) bo‘ylab amalga oshirilishi lozim.

80. N2 tipli zinapoya kataklarini (yong‘in paytida maxsus qurilmalar yordamida havo bosimi yaratiladigan zinapoya katalarini) olovbardoshlik chegarasi REI 60 bo‘lgan YONM guruhidagi yonmaydigan materiallardan quriladigan yaxlit devorlar bilan qavat balandligida bo‘lmalar (otseklar)ga ajratilishi, bunda zinapoya kataklarining yong‘in tutuniga qarshi himoyasini bo‘lmalar (otseklar)ning yuqori qismiga tashqaridan havo berish orqali ta’minlash kerak.

81. Zinapoya katagining pastki bo‘lmasi (otseki)ning pastki qismida ortiqcha bosim 20 Ra dan kam bo‘lmasligi va zinapoya katagining bo‘lmasi (otseki)ning yuqori qismida ortiqcha bosim 150 Ra dan ko‘p bo‘lmasligi lozim.

82. Maxsus qurilmalar yordamida havo bosimi yaratiladigan zinapoya kataklarining devorlari tashqi devorda deraza va eshik o‘rinlaridan hamda havo bosimini yaratadigan texnologik teshiklardan tashqari boshqa bo‘sh oraliqlarga ega bo‘lmasligi kerak.

83. Yong‘in tutuni to‘planmaydigan N2 va N3 tipli zinapoya kataklari to‘g‘ridan-to‘g‘ri tashqariga olib chiquvchi chiqish joylariga ega bo‘lishi va birinchi qavat bilan tambur-shlyuz orqali bog‘langan bo‘lishi zarur.

Tambur-shlyuz o‘zi yopiladigan eshiklarga va EI 30 kam bo‘lmagan olovbardoshlik chegarasiga ega bo‘lishi lozim.

84. Yong‘in tutuni to‘planmaydigan zinapoya katagiga ega bo‘lgan balandligi 28 m dan yuqori binolarda tutun har bir qavatdagi ichki yo‘lak (koridor) va qavatlardagi xollar, shuningdek tabiiy yorug‘lik tushadigan yo‘lak (koridor) va xollar orqali tashqariga chiqarilishi kerak.

85. Ekspluatatsiya qilish shartlari bo‘yicha eshiklar ochiq holatda bo‘ladigan hollarda ushbu eshiklarni yong‘in ro‘y berganda yopish uchun avtomatik qurilmalar loyihalanishi, bunda evakuatsiya qilinuvchi odamlar tomonidan qo‘l yordamida eshiklarni ochish imkoni ta’minlangan bo‘lishi zarur.

86. Evakuatsiya yo‘llari QMQ 2.01.05-19 ga muvofiq yoritilishi va yorug‘lik tarqatuvchi ko‘rsatkichlar bilan jihozlanishi, asosiy elektr ta’minoti o‘chirilgandan keyin 1 h davomida ko‘rsatkichlarning ishlashini ta’minlashi kerak.

87. Binoga kirish joyi yog‘ingarchiliklardan himoyalangan, kirish joyi maydonchasi gorizontal va sirpanmaydigan holatda bo‘lishi, suv oqimini o‘tkazuvchi panjaralar kichik katakli (katak o‘lchamlari 1,5 cm dan oshmasligi) panjaralar maydoncha yuzasi bilan bir xil sathda yotishi lozim.

88. Binoga kirish joyining tashqi zinapoyalari yoki ularning qismlariga 0,8-0,9 m balandlikdagi tutqichli to‘siqlar o‘rnatilishi kerak.

89. Zinapoya marshida har xil balandlik va kenglikdagi pog‘onalarni qo‘llashga yo‘l qo‘yilmaydi.

90. Egri chiziqli asosiy zinapoyalar qo‘llanilishiga yo‘l qo‘yiladi, bunda zinapoyaning burilgan tor qismidagi pog‘onalar kengligi 22 cm dan kam bo‘lmasligi lozim.

91. Evakuatsiya yo‘llarida ular tekisligidan chiqib turgan va uchta pog‘onadan kam bo‘lgan (0,45 m) balandlikda baland-pastliklar bo‘lishiga yo‘l qo‘yilmaydi.

92. Kichik baland-pastliklar bo‘lganda pandusni ushbu SHNQning 20-bandiga muvofiq loyihalash kerak.

93. Yo‘lakdan (koridor) zinapoya katagiga olib boruvchi evakuatsiya chiqish joyining enini belgilashda mazkur chiqish joyidagi 1 m kenglik orqali evakuatsiya qilinadigan odamlar soni va zinapoya katagining olovbardoshlik darajasi hisobga olinishi lozim (tomosha zallari va tomoshabinlar uchun o‘rindiqlarga ega bo‘lgan sport zallari, F 2.1 sinfdagi binolar bundan mustasno).

Bunda, zinapoya katagining olovbardoshlik darajasi I, II bo‘lganda 1 min davomida evakuatsiya qilinadigan odamlar soni 165 kishidan, zinapoya katagining olovbardoshlik darajasi III bo‘lganda 1 min davomida evakuatsiya qilinadigan odamlar soni 115 kishidan, zinapoya katagining olovbardoshlik darajasi IV bo‘lganda 1 min davomida evakuatsiya qilinadigan odamlar soni 80 kishidan oshmasligi inobatga olinishi kerak.

94. Odamlarni binoning yerusti, sokol va yerto‘la qavatlaridan evakuatsiya qilishga mo‘ljallangan zinapoya kataklarida yerto‘la yoki sokol qavatlaridan to‘g‘ridan-to‘g‘ri tashqariga chiquvchi alohida chiqish joylari (eshiklar) bo‘lishi hamda ular bitta qavat balandligida yaxlit yong‘inga qarshi (olovbardoshlik chegarasi EI 45 bo‘lgan I tipdagi) pardadevor bilan ajratilgan bo‘lishi lozim.

95. Yerto‘la yoki sokol qavatini birinchi qavat bilan bog‘lash uchun mo‘ljallangan (birinchi qavatdagi ichki yo‘lak, xoll yoki vestibyulga chiquvchi) alohida zinapoyalar odamlarni yerto‘la yoki sokol qavatidan evakuatsiya qilishda hisobga olinmasligini inobatga olish zarur.

Agar zinapoya yerto‘la yoki sokol qavatidan birinchi qavat vestibyuliga chiqqan bo‘lsa, binoning yerusti qismida joylashgan barcha zinapoyalar to‘g‘ridan-to‘g‘ri tashqariga chiqish joyiga (eshigi) ega bo‘lishi kerak (vestibyuldagi zinapoya bundan mustasno).

96. Evakuatsiya yo‘llarida aylanma (vintsimon) zinapoyalarni, qochirma (qirralari parallel bo‘lmagan ya’ni ichki tomoni tashqi tomonidan kichik bo‘lgan) pog‘onalarni hamda zinapoya katagi chegarasidan chiqib turgan zinapoya maydonchalarini qo‘llashga yo‘l qo‘yilmaydi.

Evakuatsiya yo‘llarida ochiq zinapoyalarni, shuningdek egri chiziqli zinapoyalarni SHNQ 2.01.02-04 talablariga muvofiq bo‘lishi lozim.

97. Xonalardan chiqish eshiklarining kengligi 0,9 m dan kam bo‘lmasligi zarur.

Xonalarni suriladigan (transformatsiyalanuvchi) pardadevorlar bilan qismlarga ajratib loyihalashda har bir qismda evakuatsiya chiqish joylari bo‘lishi kerak.

98. Tomoshabinlarning o‘rindiqlarsiz har xil hajmli zallarining istalgan nuqtasidan eng yaqin evakuatsiya chiqish joyigacha eng uzoq masofa, ushbu SHNQning 3-ilovasidagi 6-jadval bo‘yicha aniqlanishi va asosiy evakuatsiya o‘tish yo‘llari umumiy o‘tish yo‘llari bilan qo‘shilgan holatlarda uning kengligi qo‘shilayotgan o‘tish yo‘llarining yig‘indisidan kam bo‘lmasligi lozim.

99. Evakuatsiya yo‘llari bo‘yicha jamoat binolarining eng uzoqda joylashgan xonalarining (hojatxona, yuz-qo‘l yuvish xonasi, dushxona va odamlar muntazam bo‘lmaydigan boshqa xizmat ko‘rsatuvchi xonalar bundan mustasno) eshiklaridan zinapoya katagiga kirish joyigacha masofalar ushbu SHNQning 3-ilovasidagi 7-jadvalda keltirilgan o‘lchamlardan katta bo‘lmasligi, boshi berk yo‘lakka yoki xollga chiqadigan xonalarning sig‘imi 80 kishidan oshmasligi kerak.

100. Tomoshabinlar uchun o‘rindiqlar o‘rnatilmagan zallarning evakuatsiya chiqish joylari (eshiklar) orqali evakuatsiya qilinuvchilarning 1 daqiqa davomida o‘tish soni ushbu SHNQning 4-ilovasidagi 8-jadvalga muvofiq bo‘lishi, sig‘imi 50 kishidan ortiq bo‘lgan zallarda evakuatsiya chiqish joylarining (eshiklar) kengligi 1,2 m dan kam bo‘lmasligi lozim.

101. Evakuatsiya yo‘llarining kengligi quyida keltirilganlardan kam bo‘lmasligi zarur:

1,0 m (yopiq va ochiq sport inshootlarining tribunalaridagi gorizontal o‘tish yo‘llari, panduslari va zinapoyalari);

1,35 m (yopiq sport inshootlarining tribunalaridagi evakuatsiya qilish lyuklari);

1,5 m (ochiq sport inshootlarining tribunalaridagi evakuatsiya qilish lyuklari).

102. Bir vaqtning o‘zida 50 kishidan ortiq odamlarga mo‘ljallanmagan xonalarda (tomoshabinlar zalining amfiteatr va balkonlarini hisobga olgan holda) o‘tish yo‘llari bo‘yicha eng uzoq o‘rindiqdan evakuatsiya chiqish (eshigi) joyigacha masofa 25 m dan oshmasa, ikkinchi evakuatsiya chiqish joyini (eshigi) loyihalamaslikka yo‘l quyiladi.

Balkondagi tomoshabinlarni evakuatsiya qilish tomosha yoki sport zallari orqali amalga oshirilishiga yo‘l qo‘yilmaydi.

103. Yerto‘la yoki sokol qavatdagi vestibyuldan alohida joylashgan garderob oldidagi kiyim almashtirish xonalaridan chiquvchi evakuatsiya joylari kengliklarining yig‘indisini garderob to‘sig‘i oldida turgan odamlar sonini (garderob sig‘imining 30 foizini) hisobga olgan holda aniqlash kerak.

104. Garderob xonasining to‘sig‘i oldidagi joy kengligi 3 m dan kam bo‘lmasligi lozim.

105. Sahna qutisi ikkita 2-tipli P2 bo‘lgan sahna tom tepasigacha va ishchi galereya hamda panjaralar (kolosnik) bilan bog‘lovchi yong‘in zinapoyalari bilan ta’minlanishi kerak.

Panjaralar (kolosnik) zinapoya katagi bo‘lmaganda, ishchi galereyalardan evakuatsiya qilish tashqaridagi yong‘in zinapoyalari orqali ta’minlanishi mumkin.

106. 28 m dan baland bo‘lgan binolarning evakuatsiya yo‘llarini ajratuvchi ichki devor va pardadevorlar (yorug‘lik o‘tkazuvchan materiallardan qurilgan) yong‘inga qarshi olovbardoshlik chegarasi EI 45 bo‘lgan va YONM guruhidagi materiallardan loyihalanishi kerak.

107. Yong‘indan xavfsiz zonalar boshqa xonalardan va yondosh ichki yo‘laklardan konstruksiyasi va materiallari SHNQ 2.01.02-04 talablariga javob beradigan yong‘inga qarshi to‘siqlar bilan ajratilishi, yong‘indan xavfsiz zonalarga kirish yong‘inga qarshi eshiklar orqali amalga oshirilishi zarur.

108. Yong‘indan xavfsiz zonalarga yong‘in tutuni kirmasligi, uning ichida ortiqcha (20 dan 40 Pa gacha) bosim yuzaga keltirilishi lozim.

Yong‘indan xavfsiz zonalar tarkibida (kengligi 1,5 m dan kam bo‘lmagan) yondosh balkon yoki lodjiya maydonchalari loyihalanishi kerak.

Yong‘indan xavfsiz zonalari bo‘lgan lift shaxtalariga QMQ 2.04.05-97* talablarini hisobga olgan holda havo berish moslamalari (podpor) o‘rnatilishi zarur.

109. Balandligi 28 m dan yuqori bo‘lgan binolarda zinapoya kataklari yong‘in tutuni kirmaydigan qilib loyihalanishi lozim.

110. Ikkita zinapoya katagidan biri yoki zinapoya kataklarining 50 foizi N1 tipda bo‘lishi, ularga kirish tashqi ochiq havo zonasi balkon yoki oynalanmagan ochiq lodjiya orqali amalga oshirilishi kerak.

Qolgan zinapoya kataklari N2 va N3 tipda bo‘lishi, tutun to‘planmaydigan N1, N2 va N3 zinapoya kataklariga tabiiy yorug‘lik tushib turishi zarur.

111. N2 va N3 zinapoya kataklarining yong‘in tutuniga qarshi himoyasi QMQ 2.04.05-97*ga asosan ta’minlanishi kerak.

112. Yong‘in tutuni kiritilmaydigan zinapoya kataklariga kirish to‘g‘ridan-to‘g‘ri qavatlararo lift xollidan loyihalanishiga yo‘l qo‘yilmaydi.

113. Qavatlararo chiqish eshiklaridan yong‘in tutuni kiritilmaydigan zinapoya kataklariga kirish joyigacha o‘qlar oraliq masofasi 2,5 m dan kam bo‘lmasligi kerak.

114. N1 tipdagi zinapoya kataklari to‘g‘ridan-to‘g‘ri tashqariga (1-qavat xonalariga bog‘lanmagan holda) chiqish joyiga ega bo‘lishi yoki 1-qavat xonalari bilan ochiq havo zonasi orqali bog‘langan bo‘lishi, bunda yong‘in tutuni to‘planmaydigan zinapoya kataklarini bino tashqi devorlarining ichki burchagiga joylashtirishga yo‘l qo‘yilmaydi.

115. Yong‘in tutuni to‘planmaydigan N1, N2 va N3 tipdagi zinapoya kataklariga o‘zi yopiladigan eshiklar o‘rnatilishi va ularning olovbardoshlik chegarasi EI 30 dan kam bo‘lmasligi, havo zonasidan N1 tipdagi zinapoya katagiga kirish eshiklari armaturalangan oynali bo‘lishi mumkin.

116. Xonalarni tabiiy va sun’iy yoritish QMQ 2.01.05-19 da belgilangan talablarga muvofiq bo‘lishi, shuningdek odamlar bo‘ladigan xonalarni derazalar orqali tabiiy yoritish va shamollatish kerak.

117. Zinapoya kataklari tashqi devorlardagi derazalar orqali yoritilishi, bunda L1 tipdagi zinapoya kataklari (har bir qavatning tashqi devorlarida) yorug‘lik tushuruvchi deraza o‘rinlariga ega bo‘lishi, ularning maydoni 1,2 m² dan kam va balanddaligi 1,5 m dan kichik bo‘lmasligi lozim.

118. L2 tipdagi zinapoya kataklarini tom qoplamasidagi oynalangan yoki ochiq tuynuklar orqali tabiiy yorug‘lik bilan yoritish (tuynuk yuzasi 4 m² dan kam bo‘lmasligi) kerak.

119. Yong‘in tutuni kirmaydigan zinapoya kataklarining derazalari ochilmaydigan bo‘lishi lozim.

120. F2, F3 va F4 sinflardagi binolarda yong‘in tutuni to‘planmaydigan zinapoya kataklarini SHNQ 2.01.02-04 ga muvofiq loyihalash zarur.

121. Quyosh nuridan himoya qilish qurilmalari QMQ 2.01.04-18 ga muvofiq loyihalanishi, ular yilning issiq davrida quyosh radiatsiyasining kamaytirilishini ta’minlashi va yilning sovuq davrida quyosh energiyasini tutib qolishga qarshilik ko‘rsatmasligi lozim.

122. Besh va undan ko‘p qavatli binolarni quyosh nuridan himoya qilish qurilmalari yonmaydigan materiallardan tayyorlangan bo‘lishi, bunda quyosh nuridan himoya qiluvchi konstruksiyalar yong‘in o‘chiruvchilarning har bir qavatga kirishiga va u yerdan odamlarni evakuatsiya qilishiga to‘sqinlik qilmasligi zarur.

123. Yilning sovuq va o‘tish davrlarida xonalarga tashqi toza havoni kiritish uchun odamlar doimo bo‘ladigan xonalardagi har bir derazaning tepa qismida ochiladigan kichik tabaqa (fortochka)lar, xonalar derazalar bilan yaxlit oynavandlanganda har 3-4 m dan keyin kichik tabaqa (fortochka)lar yoki pastga ochiladigan framugalar bo‘lishi kerak.

To‘liq ochiladigan kichik tabaqa (fortochka) yoki framuganing yuzasi 0,15 — 0,2 m² bo‘lishi, ular qulay va istalgan burchak ostida ochiladigan qilib o‘rnatilishi lozim.

124. Odamlar doimo bo‘ladigan xonalarni loyihalashda ochiladigan derazalar orqali ushbu xonalarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri, burchak ostida va bir tomonlama shamollatish hisobga olinishi lozim.

125. Changli shamollar tez-tez esadigan (havosi yoki atmosferasi yuqori darajada changlangan) hududlardagi binolarning xonalari va ichki hovlilarini changdan himoya qilish uchun maxsus chora-tadbirlarni (yorug‘lik tushadigan deraza o‘rinlari, tuynuklarni optimal oriyentatsiyalash, himoya ekranlarini, jalyuzilar va boshqa qurilmalarni) amalga oshirish lozim.

126. Jamoat binolarining xonalari va ular oldidagi ochiq maydonlarni sun’iy yoritish turlari ushbu SHNQning 28-ilovasidagi 41-jadvalga muvofiq belgilanishi zarur.

127. Sun’iy yoritish tizimlari QMQ 2.01.05-19 ga muvofiq loyihalanishi zarur.

128. Pastki vestibyul sathidan eng tepa qavat pol sathi orasidagi masofa (texnik qavat bundan mustasno) 13,2 m va undan ko‘p bo‘lsa, 4 qavatdan baland binolarda yo‘lovchi liftlar loyihalanishi kerak.

129. Nogironligi bo‘lgan shaxslarning kursi-aravachalarida ikki va undan yuqori qavatlarga chiqishi uchun liftlar loyihalanishi zarur.

130. Lift kabinasi o‘lchamlari SHNQ 2.07.02-22 talablariga mos bo‘lishi lozim.

131. Yo‘lovchi liftlarning soni hisoblash orqali aniqlanishi, biroq ularning soni ikkitadan kam bo‘lmasligi zarur. Binodagi bitta yo‘lovchi (yoki yuk tashuvchi) lift kabinasining bo‘ylama o‘lchami 2100 mm dan kam bo‘lmasligi kerak.

Agar hisoblash natijasiga ko‘ra, yo‘lovchilar uchun bitta lift yetarli bo‘lsa, bunda ikkinchi lift yuk tashishga mo‘ljallangan bo‘lishi lozim.

132. Balandligi 28 m dan yuqori bo‘lgan binolarda liftlardan biri yong‘in o‘chiruvchi bo‘linmani tashish uchun mo‘ljallangan bo‘lishi kerak.

133. Eng uzoq joylashgan xona eshigi oldidan yo‘lovchi lifti eshigigacha oraliq masofa 60 m dan oshib ketmasligi zarur.

134. Yo‘lovchi liftlardan chiqish lift xollari orqali amalga oshirilishi, xonalarning eshiklari to‘g‘ridan-to‘g‘ri lift xollariga qarata ochilmasligi kerak.

135. Lift xollarining kengligi quyidagicha bo‘lishi lozim:

lift kabinasi eng kichik bo‘ylama uzunligining 1,3 baravaridan kam bo‘lmasligi (liftlar bir tomonlama joylashganda);

lift kabinasi eng kichik bo‘ylama o‘lchamining 2 baravaridan kam bo‘lmasligi (liftlar ikki tomonlama joylashganda);

bo‘ylama o‘lchami 2100 mm va undan katta bo‘lgan liftlar oldidagi xollning kengligi 2,5 m dan kam bo‘lmasligi.

136. Ma’muriy-boshqarishga mo‘ljallangan (balandligi 28 m gacha bo‘lgan) binolarda tashrif buyuruvchilarni qabul qilish nazarda tutilmagan bo‘lsa, liftlardan (ikkitadan oshmagan) chiqish joylarini to‘g‘ridan-to‘g‘ri zinapoya maydonchasiga joylashtirishga yo‘l qo‘yiladi (ushbu maydonchaning kengligi 1,6 m dan kam bo‘lmasligi zarur).

137. Yonuvchan materiallarni saqlash va qayta ishlashga mo‘ljallangan xonalardan to‘g‘ridan-to‘g‘ri lift xollariga chiqishga yo‘l qo‘yilmaydi.

138. Yong‘in tutuni to‘planmaydigan zinapoya katagiga ega bo‘lgan binolarning lift shaxtalarida yong‘in paytida havo beruvchi qurilmalar loyihalanishi kerak.

139. Sokol va yerto‘la qavatlaridagi lift shaxtalarining eshiklari xoll yoki tambur-shlyuzlarga qaratilgan (yong‘inga qarshi olovbardoshlik chegarasi EI 45 bo‘lgan 1-tipli pardadevorlar bilan ajratilgan va yong‘inga qarshi eshiklar) bo‘lishi lozim.

140. Lift shaxtalari va mashina xonalari odamlar doimo bo‘ladigan xonalarga yonma-yon joylashtirilmasligi kerak.

141. Ilmiy-tadqiqot tashkilotlari, sanatoriylar va boshqa muassasalarning binolarida lift shaxtalari, mashina xonalari va ko‘tarish qurilmalarini asosiy xonalardan 6 m dan kam bo‘lmagan masofada joylashtirish zarur.

142. Chiqindilardan tozalash tizimi loyiha topshirig‘iga muvofiq bo‘lishi, chiqindilarni chiqarish usullari mahalliy sharoitlardan kelib chiqqan holda (sutka davomida to‘planadigan chiqindi hajmini hisobga olgan holda) belgilanishi kerak.

143. Binoda chiqindi tushirish quvuri bo‘lmaganda birinchi qavatda chiqindi tashlash kamerasi, bino uchastkasida chiqindilarni to‘plovchi konteyner uchun qattiq qoplamali maxsus maydoncha loyihalanishi lozim.

144. Oziq-ovqat chiqindilari uchun ularni vaqtinchalik saqlab turishga mo‘ljallangan sovitish kamerasi bo‘lishi zarur.

145. Chiqindi tushirish quvurlari 5 qavatdan yuqori binolarda, kam qavatli 200 va undan ortiq o‘rinli mehmonxonalar va sanatoriylarda loyihalanishi kerak.

146. Chiqindi tushirish quvuri havo o‘tkazmasligi va qurilish konstruksiyalari orqali tarqaladigan shovqinga qarshi izolyatsiyalangan bo‘lishi kerak.

147. Chiqindi tashlanadigan kamerani (ichki balandligi 1,95 m dan kam bo‘lmagan holda) bevosita chiqindi tushirish quvuri tagiga joylashtirish, bu kamera binoga kirish joyidan yaxlit devor va olovbardoshlik chegarasi REI 45 bo‘lgan tomyopmasi hamda olovbardoshlik chegarasi EI 45 bo‘lgan pardadevorlar bilan ajratilgan bo‘lishi lozim.

148. Chiqindi tashlanadigan kameraning pol sathi trotuar yoki yo‘lning yurish qismidan 0,1 m ga baland bo‘lishi kerak.

149. Chiqindi mexanizatsiya qurilmasi yordamida chiqarilganda chiqindi tashlanadigan kamerani boshqa sathda joylashtirishga yo‘l qo‘yiladi.

150. Markazlashgan yoki uyg‘unlashgan (kombinatsiyalashgan) vakuumli chang tozalash tizimi loyiha topshirig‘iga muvofiq binolar (tomosha zallari, muzeylar, kutubxonalar, savdo markazlari, univermaglar, sanatoriylar, mehmonxonalar, 200 va undan ortiq o‘rinli pansionatlar)da loyihalanishi lozim.

151. Uyg‘unlashgan (kombinatsiyalash) vakuumli chang tozalash tizimini loyihalashda bitta qabul qiluvchi klapan bilan xizmat ko‘rsatish doirasi 50 m dan oshmasligi lozim.

152. Jamoat binolari QMQ 1.03.09-97 ga muvofiq loyihalanishi, isitish, ventilyatsiya va havoni konditsionerlash uchun zarur bo‘lgan energiyaning hisobiy solishtirma sarfi QMQ 2.01.18-18 talablariga mos bo‘lishi kerak.

153. Binoni qurilish maydoniga joylashtirishda binoning bo‘ylama fasadini janubiy yoki unga yaqin tomonga qaratish lozim.

Korpus enini va qavatlar sonini yo‘l qo‘yiladigan chegaralarda oshirish, shuningdek tabiiy yoritish va shamollatish talablarini hisobga olgan holda binoning ixchamligi (kompaktligi) ta’minlanishi zarur.

154. Odamlar va orgtexnikalardan issiqlik ajralib chiqadigan asosiy xonalar binoning shimoliy fasadlari tomoniga joylashtirilishi, ekspluatatsiya rejimi bo‘yicha “issiq va nam” bo‘lgan xonalarni esa tashqi to‘suvchi devorlarga biriktirmasdan loyihalash zarur.

155. Hajmiy-rejaviy yechimlarni ishlab chiqishda bino burchaklarida joylashgan (maydoni 40 m² gacha bo‘lgan) xonalarning derazalarini shu burchakka birikkan ikkala tashqi devorga joylashtirishga yo‘l quyilmaydi.

156. Isitilmaydigan ayvonlar (veranda), lodjiyalar isitiladigan xonalardan tashqi devorlar bilan ajratilishi, isitilmaydigan xonalar isitiladigan xonalar osti yoki ustiga joylashtirilganda ularni ajratib turuvchi orayopmani QMQ 2.01.04-18 ga muvofiq issiqlik himoyasi qatlami bilan qoplash lozim.

Binoning tashqi havo hududiga chiqib turuvchi konstruktiv elementlarini (karniz, parapet va b.) “sovuqlik ko‘prikchalari” hosil bo‘lishining oldini olish uchun issiqlik himoyasi qatlami bilan qoplash kerak.

157. Jamoat binosining issiqlik himoya darajasi QMQ 2.01.04-18 va loyiha topshirig‘i talablari bilan belgilangan darajadan past bo‘lmasligi zarur.

158. Jamoat binolarining issiqlik himoyasi, isitish tizimi, ventilyatsiya va havoni konditsionerlash tizimlarining hisobiy ichki parametrlari ushbu SHNQning 8 va 9-ilovasida keltirilgan jadvallar bo‘yicha aniqlanishi lozim.

159. Ichki parametrlarning chegaraviy yoki optimal qiymatlari (miqdorlari) issiqlik himoyasi ikkinchi yoki uchinchi darajali bo‘lgan binolar uchun loyiha topshirig‘iga muvofiq belgilanishi kerak.

160. Binolarning shimolga qaragan fasadlarida oyna bilan qoplanadigan minimal maydon ta’minlangan bo‘lishi, binodagi barcha yorug‘lik tushiradigan tuynuklarning jami maydoni tashqi devorlar maydonining 25 foizidan oshmasligi lozim.

161. Binolarning “janubiy” fasadiga quyoshdan himoya qiluvchi qurilmalar o‘rnatilganda hamda ushbu SHNQning 121, 122 va 123-bandlariga muvofiq yorug‘lik o‘tkazuvchi shaffof to‘siqlar yuzasini oshirishga yo‘l qo‘yiladi.

Bunda, g‘arbiy fasadlarning oynavandlanganligi 40 foizdan oshmasligi kerak.

162. Binolar yuqori shovqinli hududlarda joylashganda, shovqindan himoya QMQ 2.01.08-19 hamda issiqlik himoyasi SHNQ 2.01.04-19 ga muvofiq ta’minlangan bo‘lishi lozim.

163. Tashqi kirish eshiklari orqali sovuq havo kirishidan himoya qilish uchun ularni prujinali yopish moslamalari bilan jihozlash zarur.

164. Odamlar ko‘p tashrif buyuradigan binolarga avtomatik tarzda ochiladigan va yopiladigan yoki avtomatlashtirilmagan to‘rt tabaqali aylanib ochiladigan eshiklar o‘rnatilishi kerak.

165. Binolarning kirish eshiklari oldida yorug‘lik o‘tkazuvchi shaffof va yengil konstruksiyalardan ishlangan (isitilmaydigan) tambur loyihalanishi lozim.

166. Jamoat binolarining isitish, ventilyatsiya va havoni konditsionerlash tizimlari obyektlarning energiya samaradorligini oshirish maqsadida o‘zgartirishlar kiritilgan talablarga hamda QMQ 2.04.05-97* loyihalash normalariga javob berishi kerak.

167. Binolarda suvni tejamli sarflash uchun suv quvurlariga jo‘mraklar hamda richagli va bosib ochiladigan suv aralashtirgichlar, shuningdek ikki rejimli unitazlar o‘rnatilishi kerak.

168. Suvni isitish uchun quyosh o‘rnatmalarini loyihalash QMQ 2.04.16-18ga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

169. Geliogeneratorlar yoki ularning boshqa turlaridan (quyosh o‘rnatmalari, kollektorlari) foydalanilganda ularni tom tepasiga, fasadlarga, yer sathiga yoki biron-bir inshootga o‘rnatish joyini tanlash loyiha topshirig‘iga asosan mahalliy sharoitlarni inobatga olgan holda amalga oshirilishi zarur.

170. Dam olish obyektlari, mehmonxonalar, turistik bazalar, majmualar, oromgohlar, dam olish uylari va zonalari, pansionatlar, kempinglar, motellarning binolarida tashrif buyuruvchi, turistlar yashashi hamda ularga xizmat ko‘rsatish (ovqatlanishi, dam olishi va sog‘lig‘ini tiklashi) xonalari, ma’muriy-xo‘jalik va texnik vazifadagi xonalar bo‘lishi kerak.

171. Yashash (yotoq) korpuslari kirish vestibyuli, navbatchilarning xonalari, qavatlardagi mehmonxonalar, choyshablar va inventar xonalarni o‘z ichiga olishi hamda yozgi xonalar mahalliy sharoitlardan kelib chiqqan holda loyihalanishi lozim.

172. Bolali oilalar uchun yashash xonalarini alohida seksiyalar va bloklarga (evakuatsiya uchun alohida zinapoya katagi ta’minlangan holda) joylashtirish kerak.

173. Yashash uchun xonalar ushbu SHNQning 5-ilovasidagi 11-jadval ko‘rsatkichlarini hisobga olgan holda loyihalanishi zarur.

174. Dam olish va turizm obyektlarida yashash xonalarining guruhiga yoki bitta qavatga mo‘ljallangan (yoki binoning birinchi qavatida joylashgan) umumiy sanitariya uzellari, yozgi dam olish obyektlari uchun umumiy sanitariya uzellari kanalizatsiyalashtirilgan yuvinish xonalari, hojatxonalar va dushlar ega bo‘lgan alohida turuvchi bloklar ko‘rinishida ushbu SHNQning 14-ilovasidagi 30-jadval ko‘rsatkichlarini hisobga olgan holda loyihalanishi lozim.

175. Sanatoriylar, dam olish va turizm obyektlarida ushbu SHNQning 13-ilovasidagi 29-jadvalda keltirilganlarni hisobga olgan holda quyidagi xonalar loyihalanishi kerak:

ro‘yxatga olish (registratura);

ma’muriyat xonalari;

izolyatorga ega bo‘lgan tibbiyot punktlari;

davolash-sog‘lomlantirish xonalari;

oshxona;

dam olish va jismoniy tarbiya bilan shug‘ullanish xonalari;

ommaviy tadbirlar zali;

tomosha-konsert va kino zallari.

Sanatoriya binolari SHNQ 2.08.03-09 talablariga muvofiq loyihalanishi zarur.

176. Barcha muassasalarda kamida ikki o‘rinli (koykali) izolyator bo‘lishi kerak.

177. Tomosha zallari sanatoriyda sog‘lomlashtirilayotgan odamlarning 60 — 70 foizini hisobga olgan holda loyihalanishi, ommaviy tadbirlar zalining maydoni 30 m² dan kam bo‘lmasligi lozim.

178. O‘rinlari soni 250 tagacha bo‘lgan dam olish uylari va turistik bazalarda ko‘p funksiyali zalga ega bo‘lgan oshxona 4,2 m balandlikda loyihalanishi zarur.

179. Mehmonxonalar va pansionatlar binolarining olovbardoshlik darajasi II dan kam bo‘lmasligi lozim.

180. Olovbardoshlik darajasi I va II bo‘lgan mehmonxonalar va pansionatlarning binolari 1000 o‘ringacha bo‘lgan sig‘imda loyihalanishi kerak.

181. Pansionatlarni, dam olish uylarini yil davomida faoliyat ko‘rsatadigan turistik bazalarning yashash korpuslarini II dan past bo‘lmagan olovbardoshlik darajasida va 500 o‘ringacha bo‘lgan sig‘imda loyihalash zarur.

182. Mavsumiy faoliyat yurituvchi dam olish obyektlari, dam olish zonalari, turistik bazalar, baliq ovlash va ov qilish bazalarining binolarini bir-ikki qavatli qilib loyihalash lozim.

183. Vokzalardagi mehmonxonalar mustaqil evakuatsiya yo‘llariga ega bo‘lishi kerak.

184. Mehmonxonalar, motellar, kempinglarning binolari vaqtinchalik yashash joylari sonini hisobga olgan holda loyihalanishi zarur.

185. Xizmat ko‘rsatish va jihozlanganlik darajasi ushbu SHNQning 7-ilovasidagi 15-jadvalga muvofiq bo‘lishi kerak.

186. Mehmonxona nomerlarining toifalanishi bo‘yicha nomerlarning turi ushbu SHNQning 7-ilovasidagi 16-jadvalga muvofiq aniqlanishi lozim.

187. Mehmonxonalarning sig‘imi va toifasi, shuningdek madaniy-maishiy xizmat ko‘rsatish elementlarining tarkibi, texnologik ta’minlanganligi loyiha topshirig‘iga muvofiq belgilanishi lozim.

Mehmonxonalarning xalqaro klassifikatsiya — “yulduz”ligi bo‘yicha ko‘rsatkichlari va tavsiflari ushbu SHNQning 24-ilovasidagi 38-jadvalida keltirilgan.

188. Vestibyul xonalari guruhining umumiy maydoni ushbu SHNQning 7-ilovasidagi 17-jadval ko‘rsatkichlari bo‘yicha aniqlanishi zarur.

189. Yashash xonasining kengligi kamida 2,4 m, bo‘ylama uzunligi, 6 m bo‘lishi, bir kishiga mo‘ljallangan yashash xonasining maydoni kamida 9 m², tavsiya etiladigan maydon 10 — 12 m², ikki kishilik uchun — kamida 12 m² bo‘lishi lozim.

190. Kirish oldi joyining kengligi kamida 1,2 m, nomerlarga kirish eshiklarining kengligi kamida 0,9 m bo‘lishi zarur.

191. Yuqori toifali nomerlar bir necha qavatli qilib joylashtirilishiga yo‘l qo‘yilishi, bunda nomerlarda ichki zinapoyalar va dam olishga mo‘ljallangan tom osti qismlariga chiqish joyi bo‘lishi kerak.

192. Har xil toifadagi nomerlar oldida, yonida hamda ichida oshxona-burchagi bo‘lishi lozim, bunda ushbu oshxonalarda elektr plitalardan foydalanishga yo‘l qo‘yiladi.

193. IV yulduzli mehmonxona binolari uchun qavatdagi yashash xonalarida umumiy hojatxonalar va dushxonalarni loyihalashga yo‘l qo‘yiladi.

194. Kursi-aravachada harakatlanuvchi nogironligi bo‘lgan shaxslarga mo‘ljallangan nomerlarning o‘lchamlari, maydonlari va jihozlari SHNQ 2.07.02-22 ga talablariga muvofiq belgilanishi lozim.

195. Kemping nomerlarini bir-ikki qavatli binolarga blok ko‘rinishida joylashtirish, ularda treylerlar, palatkalar bo‘lishi kerak.

196. Yashash bloklarining qavatlarida quyidagi yordamchi xonalar bo‘lishi zarur:

xollar;

bufet-kafeteriy;

xodimlar xonasi;

kiyimlarni tozalash va dazmollash xonasi;

inventar xona, kir yuvish xonasi.

Xollar har bir qavatga, 60 — 100 ta nomerga xizmat ko‘rsatuvchi yordamchi xonalar har bir qavatga yoki qavat tashlab joylashtirilishi kerak.

197. Yordamchi xonalarning umumiy maydoni kamida 50 m² bo‘lishi, bunda xollarning maydoni mazkur maydonga kiritilmasligi lozim.

198. Mehmonxonalarning restoranlari, barlarining umumiy sig‘imi mehmonxonaning sig‘imidan kam bo‘lmasligi kerak.

199. Mehmonxonlarning sartoroshxona yoki go‘zallik saloni, kimyoviy tozalash va kir yuvish xonalari, kichik tezkor poyabzal, kiyim va soat ta’mirlash xonalari, turistik inventar ijarasi xonasi, saunali hammom, massaj, badan qoraytirish, basseyn va boshqalarning umumiy maydoni mehmonxona yoki pansionatning sig‘im birligiga 0,3 — 0,5 m² to‘g‘ri kelishini hisobga olgan holda loyihalanishi kerak.

200. Madaniy-axborot va o‘yin-tomoshalarga mo‘ljallangan xonalarning (axborot markazlari, kutubxona-o‘qish xonalari, internet-kafelar, konferenszallar, artistlar xonasi bo‘lgan kinokonsert zallari, bilyard xonalari, kegli o‘yini uchun xonalar va boshqalar) umumiy maydonini ularning sig‘im birligiga kamida 1,55 — 1,8 m² to‘g‘ri kelishini hisobga olgan holda loyihalashga yo‘l qo‘yiladi.

201. Mavsumiy foydalaniladigan kempinglarning madaniy-maishiy xizmat xonalarini yozgi pavilyonlar va ochiq maydonchalarga joylashtirish kerak.

202. Modulli mehmonxonalarni loyihalash QMQ 2.01.03-19 ga muvofiq amalga oshirilishi, bunda ularning maksimal balandligi, joylashish joyi shamol va seysmik ta’sirlarni hisobga olgan holda aniqlanishi lozim.

203. Modullarni loyihalashda bo‘ylama va vertikal devorlar orqali tushadigan yuklar pastki modullarga uzluksiz uzatilishi hamda ustki modulning devorlari pastki modulga tayanishi, bunda modullar shamol va seysmik kuchlarga chidamli bo‘lishi kerak.

204. Yengil metall devorlar karkasi shveller ko‘rinishidagi profillardan tayyorlanishi, bunda profillar ko‘ndalang kesimining qisqa tomoni o‘lchami 65 mm dan 100 mm gacha bo‘lishi zarur.

205. Modulli mehmonxona binolari pol to‘sinining qalinligi 150 mm yoki 200 mm, shuningdek pol va shiftning umumiy qalinligi ushbu SHNQning 38-ilovasiga muvofiq bo‘lishi kerak.

206. Modulli mehmonxona binolarining tomi QMQ 2.03.10-19 ga muvofiq loyihalanishi lozim.

207. Balandlikda modullarni ko‘tarish, tushirish, tashish, montaj qilish va xavfsiz yechib olish maxsus ko‘tarma ramalardan foydalangan holda amalga oshirilishi kerak.

208. Modulli mehmonxonalar darak berish va yong‘indan himoya qilish uskunalari bilan jihozlangan bo‘lishi lozim.

209. Modullarning olovbardoshligi yong‘inga chidamli shisha vatali plitalarning bir nechta qatlami bilan ta’minlanishi va ular orasiga mineral vata qo‘yilishi zarur.

210. Qalinligi 15 mm bo‘lgan gipsokartonli ichki olovbardosh qatlamlar va 100 mm qalinlikdagi mineral vata 90 min olovbardoshlikni ta’minlashi kerak.

211. Modullarning tashqi tomonidan qoplanadigan plitalar modullar orasidagi bo‘shliq ichiga tutun kirishining oldi olinishini ta’minlashi lozim.

212. Modullarning metall to‘rida gorizontal va vertikal yo‘nalishlarda mineral vatadan ishlangan yong‘inga qarshi to‘siqlar ushbu SHNQning 38-ilovasidagi 54-rasmda keltirilgan talablarga muvofiq o‘rnatilishi kerak.

213. Tashqi izolyatsiya plitalari qurilish maydonida ishlarni bajarish jarayonida o‘rnatilishi zarur.

214. Modulli mehmonxona binolari uchun zavod sharoitida tayyorlangan modullarni tashish O‘zMst 111:2024 talablariga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

215. Modulli mehmonxona binolarini to‘liq modulli yoki metall konstruksiyalarning aralash shakllaridan foydalangan holda loyihalashda quyidagi modullardan foydalaniladi:

to‘rt tomonli;

ochiq turdagi;

birlamchi strukturali ramaga tayanuvchi;

ortiqcha yuklantirilmaydigan.

216. To‘rt tomonli modullar yopiq yacheykali fazo hosil qilish uchun to‘rtta yaxlit tomonga ega bo‘lgan holda tayyorlanishi va yuklar ularning bo‘ylama devorlari orqali pastga uzatilishi lozim.

Bunday modullardan quriladigan binolarning maksimal balandligi ularning joylashish joyi hamda shamol yukiga bog‘liq holda 6 dan va 10 gacha qavatni tashkil etishi kerak.

217. To‘rt tomonli modullarni sovuq havodan himoya qilish uchun ularning barcha devorlari isitkich qatlamiga ega bo‘lishi va sirtqi tomondan taxtalar bilan qoplanishi lozim.

Ushbu modullar ichki balkonlarga ega bo‘lishi va turli pardozlash materiallari oldindan yoki ularni o‘rnatish joyida ishlarni bajarish jarayonida devorlarga mahkamlanishi kerak.

218. To‘rt tomonli modullarning eni 4 m, ichki kengligi 3 — 3,6 m, ichki balandligi 2,7 m, uzunligi 6 — 10 m ni bo‘lishi lozim.

219. Yon tomonlari to‘liq ochiq bo‘lgan modullar ochiq turdagi modullar hisoblanib, ularga tushadigan yuklar burchaklardagi ustun (kolonna)lar orqali pastga uzatilishi kerak.

220. Ochiq turdagi modullarning karkasi issiq ishlov berilgan po‘latdan ishlangan kvadrat shaklidagi ichi bo‘sh profilli (KIBP) ustun (kolonna)lar va parallel flanetsli shvellerli (PFSH) chetki to‘sinlardan tashkil topgan elementlardan ushbu SHNQning 38-ilovasidagi 58-rasmda ko‘rsatilgandek tayyorlanishi lozim.

221. Ochiq turdagi modullarning karkasi va bo‘ylama chetki to‘sinlari metall bo‘lishi hamda ularning oralig‘i 5 — 8 m, chetki to‘sin, shift va polning birgalikdagi qalinligi ushbu SHNQning 38-ilovasidagi 58-rasmda ko‘rsatilgandek 600 — 800 mm ni tashkil etishi lozim.

Ochiq turdagi modullarning kengligi (eni) 3 — 3,6 m bo‘lishi kerak.

222. Birlamchi strukturali ramaga tayanuvchi modullar po‘lat yoki kompozit to‘sinlarga tayanishi, bunda to‘sinlar chizig‘idan har bir qavatga tushadigan yuk 15 kgf/m ni tashkil etishi, shuningdek ustun (kolonnalar) har 2-3 moduldan keyin joylashtirilishi hamda konstruksiyalarning oraliq masofasi 12 — 18 m bo‘lishi zarur.

223. Birlamchi strukturali ramaga tayanuvchi modullarning to‘sinlari 3-4 m oraliq masofa bilan bitta chiziqda yotishi lozim. To‘sinlarning bunday oraliq masofasiga asoslangan holda ustun (kolonna)lar to‘rining o‘lchamlari (6 — 8 m) aniqlanishi kerak.

Avtomobillar yerosti turargohi uchun ustun (kolonna)lar to‘ri 7,2 m o‘lchamda loyihalanishi kerak.

224. Ortiqcha yuklantirilmaydigan modullarning shakli to‘rt tomonli modullardek loyihalanishi, tashqi yuk ta’sirlariga mo‘ljallanmasligi, ular bevosita polga yoki alohida konstruksiya ustiga o‘rnatilishi, qurilish davomida pol ustiga surib joylashtirilishi lozim.

Mazkur modullar binolarda hojatxonalar, vannaxonalar va xizmat ko‘rsatuvchi xonalar sifatida qo‘llanilishi kerak.

225. Ortiqcha yuklantirilmaydigan modullarning konstruksiyasi boshqa turdagi modullarning konstruksiyasiga qaraganda yengil bo‘lishi va montaj jarayonida yuzaga keladigan kuchlar ta’siriga (ichki zo‘riqishlarga) qarshilik ko‘rsata olishi zarur.

226. Ortiqcha yuklantirilmaydigan modullarning devorlari, poli qalinliklari boshqa turdagi modullarnikiga qaraganda yupqa (< 100 mm) bo‘lishi lozim.

227. Bolalar sog‘lomlashtirish oromgohlari binolaridagi yotoqxonalar oldida yozgi xonalar bo‘lmasligi kerak.

228. Olovbardoshlik darajasi II bo‘lgan sog‘lomlashtirish oromgohlari binolariga quruq parli hammomlarni (sauna) joylashtirishga yo‘l qo‘yilmaydi.

229. Yotoqxonalarni alohida korpuslarga (yoki alohida bloklarga) joylashtirish zarur.

230. Ikki qavatli yotoq korpuslarining (bloklari) olovbardoshlik darajasi II bo‘lganda ularning sig‘imi 150 o‘rindan oshmasligi kerak.

231. Yotoqxonalar 30 — 35 o‘rinli, tashqariga olib chiquvchi evakuatsiya chiqish joylariga ega bo‘lishi, turarjoy blok-seksiyalariga guruhlab joylashgan bo‘lishi zarur.

232. Blok-seksiyalarni olovbardoshlik chegarasi REI 45 bo‘lgan 2-tipli yong‘inga qarshi devorlar yoki olovbardoshlik chegarasi EI 45 bo‘lgan 1-tipli pardadevorlar bilan ajratish zarur.

233. Yozgi sog‘lomlashtirish oromgohlarining yotoq pavilyonlari olovbardoshlik darajasi IV bo‘lgan bir qavatli qilib loyihalanishi, har bir pavilyonning sig‘imi 50 o‘rindan oshmasligi lozim.

234. Bolalar sog‘lomlantirish oromgohlarining yotoqxonalar joylashgan korpuslari bitta guruhga 30 — 35 bola to‘g‘ri kelishini hisobga olgan holda loyihalanishi, bunda ularning tarkibida yashash xonalari va sanitariya-maishiy xonalar (hojatxonalar, dushlar, shaxsiy buyumlar saqlanadigan xona) bo‘lishi, har bir yashash guruhida tarbiyachi xonasi loyihalanishi kerak.

235. Yoz mavsumida foydalaniladigan bolalar sog‘lomlashtirish oromgohlari uchun bir qavatli yotoqxona pavilyonlari va alohida joylashtirilgan sanitariya-gigiyena bloklarini (2 ta guruhga yoki 60 — 70 nafar bolaga mo‘ljallangan) loyihalashga yo‘l qo‘yiladi.

Dushxonalar va kir yuvish xonalarini oromgoh uchun markazlashgan holda loyihalashga yo‘l qo‘yiladi.

236. Kompleks maydonchalar va ulardagi alohida elementlarning minimal o‘lchamlari 30-ilovaning 42-jadvaliga muvofiq belgilanishi kerak.

237. To‘siq yo‘laklarining minimal uzunligi va eni quyidagicha bo‘lishi zarur:

40 m, 7 m (10 dan 14 yoshgacha bo‘lgan bolalar uchun);

70 m, 14 m (14 yoshdan katta bolalar va kattalar uchun).

238. Sport musobaqalarini o‘tkazishga mo‘ljallangan inshootlarda tribunalar bo‘lishi zarur.

239. Tomoshabinlar uchun tribunalarni arenalarning bo‘ylama tomonlari bo‘yicha joylashtirilishi, ularni ko‘ndalang (torets) tomonlari bo‘yicha joylashtirishda quyidagi hollar inobatga olinishi kerak:

tomoshabinlarning berilgan o‘rin-joylarini ushbu SHNQning 36-ilovasiga muvofiq arenaning bo‘ylama tomonlaridagi tribunalarda normalashtirilgan oraliqlar (masofalar) chegarasida joylashtirilishi;

ochiq sport yadrolari (arena) yoki futbol maydonlarining chegarasida (perimetral) tribunlarni qurish zaruriyati;

yopiq inshootlarda o‘rin-joylarni bo‘ylama tomonlar bo‘yicha joylashtirish zal oralig‘ining oshib ketishiga olib keladigan holatlar.

240. Tribunalarda tomoshabinlarning o‘tirishlari uchun o‘rin-joylarning o‘lchamlari quyidagicha bo‘lishi zarur:

ochiq inshootlar uchun qatorlar kengligi 0,75 dan 0,8 m gacha;

yopiq inshootlar uchun 0,8 dan 0,9 m gacha;

ochiq inshootlar uchun o‘tirish joyining kengligi 0,42 m dan kam bo‘lmasligi;

yopiq inshootlar uchun esa o‘tirish joyining kengligi 0,45 m kam bo‘lmasligi;

ochiq inshootlar uchun o‘tirish joyining eni 0,3 m dan kam, yopiq inshootlar uchun o‘tirish joyining eni 0,4 m dan kam bo‘lmagan o‘lchamda.

241. Tribuna qo‘shni qatorlari polining sathidagi farq 0,3 m dan katta bo‘lganda, yelka suyanchiqlarini o‘rnatishga yo‘l qo‘yilishi, bunda suyanchiqlarning qo‘shni qator poli sathidan chiqib turish balandligi 0,12 m dan oshmasligi kerak.

242. Tomoshabinlarning tribunadagi tik holatda turish joylari har bir qatorda bir nafar tomoshabin uchun 0,45 m dan kam bo‘lmagan kenglikda bo‘lishi, qatorlar bo‘ylab eni esa 0,5 m dan kam bo‘lmasligi lozim.

243. Respublika darajasi va boshqa yuqori masshtabdagi musobaqalar uchun mo‘ljallangan ochiq hamda yopiq sport-namoyish va sport-tomosha inshootlarining statsionar tribunalarida matbuot vakillari uchun joylar (matbuot lojasi) loyihalanishi lozim.

244. Yengil atletika uchun sport-namoyish inshootlaridagi (uzunligi 400 m bo‘lgan aylanma yugurish yo‘laklariga ega bo‘lgan ochiq sport arenasi) statsionar tribunalarda yugurish masofalarining finish qismida joylashuvchi hakamlar uchun joy (hakamlar lojasi) loyihalanishi kerak.

245. Tomoshabinlarning o‘rin-joylari (o‘rindiqlari) ushbu SHNQning 36-ilovasiga muvofiq tribunalarga joylashtirilishi zarur.

246. Ochiq sport inshootlarining ustki va qisqa yon tomoni (torets) bo‘yicha hamda yopiq sport inshootlarining ustki va qisqa yon tomoni zal devorlariga birikmaganda 1,2 m balandlikdagi to‘siq bo‘lishi lozim.

247. Tribunaning tomoshabinlar turishi uchun mo‘ljallangan qatorlarning o‘tish joylari bo‘ylab birinchi qator oldida va navbatdagi har bir 5-6 qatordan keyin o‘rnatiladigan to‘siqlar bo‘lishi kerak.

248. Binolarning sokol va yerto‘la qavatlarida jismoniy tarbiya bilan shug‘ullanish xonalarini joylashtirishda yorug‘lik tushishi uchun derazalar va ushbu alohida chiqish joylari SHNQning 52, 53, 54, 55 va 56-bandlar talablarini inobatga olgan holda loyihalanishi lozim.

249. Futbol, regbi, chim ustida xokkey, beysbol va boshqalar uchun maydonlar ushbu SHNQning 30-ilovasidagi 43-jadvalda keltirilgan asosiy tavsiflarni hisobga olgan holda loyihalanishi lozim.

250. Darvozalarga ega bo‘lgan (regbi, futbol, chim ustida xokkey va b.) sport o‘yinlari uchun maydonlarni ularning bo‘ylama o‘qlari bilan shimol-janub yo‘nalishi bo‘yicha oriyentatsiyada joylashtirish kerak.

Istalgan tomonga 20°dan oshmagan holda og‘ishga yo‘l qo‘yilishi, bunda beysbol maydonini g‘arbdan sharqqa qaratib joylashtirish lozim.

251. Bitta sport inshootida bir turdagi bir nechta sport maydonlari joylashganda bu maydonlarning uchdan bir qismidan ko‘prog‘i sharqiy-g‘arb yo‘nalishiga qaratib joylashtirilishi kerak.

252. Futbol maydoni to‘g‘ri burchak shakliga ega bo‘lishi hamda yon va darvoza chiziqlari bilan chegaralanishi lozim.

253. Sport o‘yinlari uchun asosiy maydon shug‘ullanuvchilar uchun xavfli bo‘lgan to‘siqlar yoki buyumlardan holi bo‘lgan xavfsizlik zonalari (yugurish yo‘laklari) bilan o‘yin turlariga bog‘liq holda 0,8 dan 8 m gacha bo‘lgan kenglikda o‘rab olingan bo‘lishi kerak.

254. Sport va texnologik sifatlari bo‘yicha afzal bo‘lgan gazon va sintetik qoplamalardan foydalanishga yo‘l qo‘yiladi.

255. Sport o‘yinlarining eng ommaviy turlariga mo‘ljallangan o‘yin maydonlari va maydonchalarining o‘lchamlari hamda konfiguratsiyalarini ushbu SHNQning 33-ilovasidagi 5 va 6-rasmlarda keltirilgandek belgilash zarur.

256. Jismoniy tarbiya-sport inshootlarini loyihalashda quyidagi yordamchi xonalar uchun obyektlar loyihalanishi kerak:

kirish joyi guruhlari (garderob, vestibyul, sanitariya uzeli);

sanitariya-gigiyena vazifalarini bajaruvchi xonalar va shug‘ullanuvchilarning dam olish xonalari;

ovqatlanish xonalari;

instruktorlik xonasi;

metodik xona;

tibbiyot xonasi;

ma’muriy-xo‘jalik va maishiy xizmat vazifalarni bajaruvchi xonalar;

texnik xonalar.

257. Bufetlardagi o‘rin-joylarning soni quyidagicha belgilanishi lozim:

chang‘ida uchish bazalarida (ommaviy tarzda chang‘ida uchish bazalari bundan mustasno) va ochiq yassi inshootlarda (sig‘imi 75 dan 125 kishigacha bo‘lgan) smenada shug‘ullanuvchi 8 kishiga bitta o‘tirish joyi to‘g‘ri kelishini hisobga olgan holda;

eshkak eshish (greblya) bazalarida, o‘q otish va ochiq yassi inshootlarda (sig‘imi 125 kishidan ko‘p bo‘lgan) smenada shug‘ullanuvchi 12 kishiga bitta o‘tirish joyi to‘g‘ri kelishini hisobga olgan holda;

konki va chang‘ida ommaviy tarzda uchish bazalarida tashrif buyuruvchilar uchun baza sig‘imining 5 foizni hisobga olgan holda;

tomoshabinlar uchun bitta o‘tirish joyiga 35 kishi to‘g‘ri kelishini hisobga olgan holda.

258. Bufetlarda tomoshabinlarga mo‘ljallangan zal turgan holatda ovqatlanish uchun kafeteriy baland stollari bilan jihozlangan bo‘lishi kerak.

259. Bufetlarning yuzalari hisob-kitobdan kelib chiqib, quyidagilardan kam bo‘lmagan holda aniqlanishi zarur:

ovqat berish xonasi bilan birgalikda zal yuzasi (maydoni) o‘tirish joyi 8 ta bo‘lganda, bitta o‘tirish joyiga 3,4 m² va o‘tirish joyi 8 tadan ko‘p bo‘lganda, har bir o‘tirish joyiga 1,25 m²;

yordamchi xonalar yuzasi zalda o‘tirish joyi 8 ta bo‘lganda, bitta o‘tirish joyiga 2,25 m² va o‘tirish joyi 8 tadan ko‘p bo‘lganda, bitta o‘tirish joyiga 0,25 m²;

ovqat berish xonasi bilan birgalikda zal yuzasi zaldagi bitta joyga 1,4 m²;

yordamchi xonalar yuzasi zal yuzasining 30 %.

260. Tomoshabinlar uchun bufetlar tribunadagi eng uzoq joydan 150 m masofada joylashgan bo‘lishi kerak.

261. Sport inshootlari hududida restoranlar, kafelar loyihalanganda hamda aholining dam olishi uchun foydalanilganda ularning sig‘imi sport inshootlari bufetlarining hisobiga kiritilmasligi lozim.

262. Ochiq va yopiq sport inshootlariga ega bo‘lgan sport majmualari hamda ikki va undan ortiq zallarga ega bo‘lgan sport korpuslarida tibbiy xizmat ko‘rsatish xonasi butun majmua (korpus) uchun umumiy holda loyihalanishi kerak.

263. Yil davomida ishlaydigan hamda bitta smenada o‘tkazish xususiyati 150 va undan ortiq kishi bo‘lgan inshootlarda (bitta smenada o‘tkazish xususiyati 100 va undan ortiq kishi bo‘lgan kurash, boks, og‘ir atletika va futbol uchun ixtisoslashtirilgan inshootlarda) metodik-tiklash markazini loyihalashga yo‘l qo‘yiladi.

Yil davomida ishlaydigan ochiq sport inshootlarida ularning o‘tkazuvchanlik xususiyati konkilarda ommaviy tarzda uchishni hisobga olmagan holda aniqlanishi zarur.

264. Ochiq yassi sport inshootlarida shug‘ullanuvchilar uchun yordamchi xonalarga ega bo‘lgan binoni eng uzoq maydondan (maydoncha) 300 m dan uzoq bo‘lmagan masofada joylashtirish kerak.

265. Ochiq yassi sport inshootlarida shug‘ullanuvchilar hamda tomoshabinlar uchun sanitariya xonalarini tribunadagi eng uzoq joydan 150 m dan uzoq bo‘lmagan masofada joylashtirish lozim.

266. Mavsumiy ochiq konki uchish inshootida shug‘ullanuvchilar uchun kiyim almashtirish xonalarini birinchi qavatga joylashtirish kerak.

267. Kiyim almashtirish xonalarini birinchi qavatga joylashtirmaganda konki uchish joyi bilan nishabligi 1:10 bo‘lgan pandus loyihalanishi lozim.

268. Yordamchi xonalarni chang‘i uchish bazasining binosiga joylashtirilishi, bunda bino quyidagi masofalarda bo‘lishi kerak:

start maydonchasi hamda biatlon va chang‘i uchish distansiyalari finishidan yoki chang‘i uchish trassalarining ko‘tarma qurilmalaridan 200 m da;

yaqin tramplindan 100 m da (biroq, majmuaning eng uzoq joylashgan tramplinidan 300 m uzoq bo‘lmagan holda).

269. Baza binosiga joylashtiriladigan sanitariya uzellari konkida uchuvchilarning vestibyul-isinish joyiga kirish va chiqishga, tomoshabinlar uchun esa ko‘chadan kirish va chiqish joylari loyihalanishi kerak.

270. Tomoshabinlar uchun sanitariya uzellarini tribunaning eng uzoq nuqtasidan 150 m dan uzoq bo‘lmagan masofada joylashgan alohida binoga joylashtirish zarur.

271. Sport tog‘-chang‘i trassalari va trapmlinlari 20 m dan kam bo‘lmagan sakrash uzunligiga, start maydonchasi oldida shug‘ullanuvchilar uchun trassalar hamda tramplinlarning har biri uchun 1-2 ta unitazli hojatxona bo‘lishi, bunda tramplinning start maydonchasi estakadada joylashganda sanitariya xonalari start maydonchasiga olib chiquvchi zinapoya (lift)ning pastki qismi atrofida joylashtirilishi kerak.

272. Chang‘ilarni olish va qaytarish uchun mo‘ljallangan xonaning eni 3 m dan kam bo‘lmasligi lozim.

273. Chang‘ilarni olish va qaytarish uchun mo‘ljallangan xonadan chiqish (unga kirish) joyi oldida ko‘cha tomonda chang‘ilarni uchishga tayyorlash uchun maydoncha loyihalanishi kerak.

274. O‘q otish maydonlari va tirlar yordamchi xonalarining tarkibida qo‘shimcha tarzda xonalar loyihalanishi kerak.

275. O‘q otish maydonlari va tirlarda shug‘ullanuvchilar hamda tomoshabinlar uchun bufetlar bo‘lishi lozim.

276. Asosiy binodan 50 m dan uzoqroq bo‘lgan masofada joylashgan ochiq tirlarning (yoki ochiq tirlar guruhi) o‘q otish maydonlarida shug‘ullanuvchilar va tomoshabinlar uchun umumiy bo‘lgan 1-2 ta unitazli hojatxona qo‘shimcha tarzda loyihalanishi zarur.

277. Eshkak eshish (greblya) bazalarining yordamchi xonalari (ellingdan tashqari) ellingdan 200 m dan uzoq bo‘lmagan masofada alohida joylashgan binoga joylashtirilishi yoki elling bilan birlashtirilishi kerak.

278. Eshkak eshish (greblya) bazalarida navbatchi matroslar va motoristlar katerlarning haydovchilari uchun qo‘shimcha ravishda yuzasi 10 m² dan kam bo‘lmagan xona loyihalanishi zarur.

279. Qayiqlarni shay holatga keltirish va ko‘zdan kechirish uchun mo‘ljallangan maydonchada navbatchi botsman uchun yuzasi 4 m² dan kam bo‘lmagan xona loyihalanishi lozim.

280. Jismoniy tarbiya-sog‘lomlashtirish mashg‘ulotlariga mo‘ljallangan inshootlar uchun ochiq yassi inshootlar oldida faqat shug‘ullanuvchilar uchun yaqin joylashgan binolarda sanitariya uzellari hamda ko‘chma uskunalar va inventar jihozlar uchun omborxona loyihalanishiga yo‘l qo‘yiladi.

281. Yopiq sport inshootlarining olovbardoshlik darajasi II dan past bo‘lmasligi lozim.

Yordamchi xonalar faqat ikkinchi qavatga joylashtirilganda olovbardoshlik darajasi III bo‘lgan bir va ikki qavatli korpuslarni loyihalashga yo‘l qo‘yilishi, bunda har qanday holatda yordamchi xonalarni zal xonalaridan olovbardoshlik chegarasi REI 150 bo‘lgan 1-tipli yong‘inga qarshi devorlar bilan ajratish kerak.

282. Tomoshabinlar o‘rindiqlariga ega bo‘lgan sport korpuslarining olovbardoshlik darajasi I va II bo‘lganda tomoshabinlar uchun (zalning transformatsiyalanishini hisobga olgan holda) statsionar va vaqtinchalik o‘rinlarning jamlangan sig‘diruvchanligi chegaralanmasligi, bunda olovbardoshlik darajasi III bo‘lgan bir qavatli korpuslarda tomoshabinlar o‘rindiqlarining jami soni 600 dan oshmasligi zarur.

283. Yopiq sport inshootlarida sig‘imi 300 tomoshabindan ortiq bo‘lgan statsionar tribunalarning yuk ko‘taruvchi konstruksiyalarini yonmaydigan materiallardan loyihalash kerak.

284. Tribunalar yuk ko‘taruvchi konstruksiyalarining olovbardoshlik darajasi R 45 dan kam bo‘lmasligi, sig‘imi 300 tomoshabindan kam bo‘lgan statsionar tribunalarning yuk ko‘taruvchi konstruksiyalari uchun Yo1 dan yuqori bo‘lmagan yonuvchi materiallarni qo‘llashga yo‘l qo‘yiladi.

285. Transformatsiyalanadigan, suriladigan tribunalarning olovbardoshlik chegarasi, ularning sig‘imi qanday bo‘lishidan qat’i nazar, R 45 dan kam bo‘lmasligi lozim.

Mazkur talab tomosha zali arenaning poli ustiga qo‘yiladigan vaqtinchalik tomoshabinlar o‘rindiqlariga nisbatan tatbiq etilmaydi.

286. Yopiq sport inshootlarida tomoshabinlar o‘tirishi uchun vaqtinchalik o‘rnatilgan o‘rindiqlar ag‘darilishi yoki surilishining oldi olingan bo‘lishi kerak.

287. Ochiq va yopiq sport inshootlari tribunalaridagi o‘rindiqlarni Yo1, Yo2 guruhidagi yonuvchan materiallardan tayyorlashga yo‘l qo‘yiladi, biroq ushbu materiallar yonganda o‘zidan zaharli moddalarni ajratib chiqarmasligi, bunda materiallar T1 guruhiga (toifasiga) tegishli bo‘lishi zarur.

288. Sport-tomosha zallaridagi estrada polining yog‘och qoplamasiga himoya vositalarini singdirish yo‘li bilan yonuvchanlikni Yo1 yoki Yo2 guruhining yonuvchanligigacha tushirish kerak.

289. Ochiq sport va tomosha inshootlarining har qanday sig‘diruvchanlikka ega bo‘lgan tribunalari osti qismiga yordamchi xonalar ikki va undan ortiq qavatlarda joylashtirilganda ushbu tribunalarning olovbardoshlik darajasi II dan kam bo‘lmagan holda qabul qilinishi lozim.

290. Yordamchi xonalar tribunalar tagiga bir qavatli qilib joylashtirilganda tribunalar olovbardoshlik darajasi III bo‘lishiga yo‘l qo‘yiladi.

291. Tribuna osti qismidan foydalanilmaydigan ochiq sport va tomosha inshootlari tribunalaridagi o‘rindiqlar qatorlarining soni 20 dan ortiq bo‘lganda shu tribunalarning yuk ko‘taruvchi konstruksiyalari olovbardoshlik chegarasi REI 45 dan kam bo‘lmagan yonmaydigan materiallardan tayyorlanishi zarur.

292. Qatorlari soni 20 dan kam bo‘lganda tribuna osti qismidan foydalanilmaydigan tribunalar uchun IV olovbardoshlik chegarasini qabul qilishga yo‘l qo‘yiladi.

293. Yopiq va ochiq sport inshootlarining tribunalari ostiga joylashtiriladigan xonalarni tribunadan yong‘inga qarshi to‘siqlar olovbardoshlik chegarasi REI 45 dan kam bo‘lmagan orayopmalar, olovbardoshlik darajasi EI 45 dan kam bo‘lmagan 1-tipli pardadevorlar bilan ajratish, bunda pardadevorlardagi eshiklar jips holatda o‘zi yopiladigan bo‘lishi (eshiklarni yonuvchan materiallardan tayyorlashga ruxsat berilishi) kerak.

294. Tribunalar ostiga tirlarning o‘q-dorilarini hamda yonuvchan materiallarni saqlash xonalarini (inventar va tomoshabinlar o‘rindiqlarini saqlash xonalaridan tashqari) joylashtirishga yo‘l qo‘yilmaydi.

295. O‘q otadigan tirlarni ochiq va yopiq sport inshootlarining tribuna ostiga joylashtirishga yo‘l qo‘yiladi, bunda tir qurollarini saqlash xonasi va qurol tuzatish ustaxonasini boshqa xonalardan olovbardoshlik chegarasi REI 45 bo‘lgan yong‘inga qarshi 2-tipli devorlar va olovbardoshlik chegarasi REI 45 bo‘lgan 3-tipli orayopmalar bilan ajratish lozim.

296. Ochiq va yopiq sport inshootlarining tribunalaridagi zinapoyalar, o‘tish yo‘laklari va lyuklarning hisobiy kengligi (eni) 2,5 m dan katta bo‘lganda ularda 0,9 m dan kam bo‘lmagan balandlikda ajratib turuvchi tutqichlar bo‘lishi lozim.

297. Lyuklar yoki zinapoyalarning hisobiy kengligi (eni) 2,5 m gacha bo‘lganda ularga ajratib turuvchi tutqichlarni o‘rnatishga yo‘l quyilmaydi.

298. Ochiq va yopiq sport inshootlari tribunalari zinapoyalarining qiyaligi 1:1,6 dan oshmasligi, 0,9 m dan kam bo‘lmagan balandlikda tutqichlar (yoki ularning o‘rnini bosuvchi boshqa qurilmalar) o‘rnatilganda 1:1,4 qiyalikda loyihalashga yo‘l qo‘yiladi.

299. Sport inshootlarining evakuatsiya yo‘laklarida, lyuklarda zinapoyalar va ko‘tarilish pog‘onalari bo‘lishiga yo‘l qo‘yilmasligi lozim.

300. Ochiq sport inshootlarining tribunalaridan evakuatsiya yo‘llarining 1 m kengligidagi odamlar soni ushbu SHNQning 4-ilovasidagi 9-jadval bo‘yicha belgilanishi zarur.

301. Olovbardoshlik darajasi I, II bo‘lgan tribunalardagi bitta evakuatsiya eshik ochiq joyiga yoki lyukiga to‘g‘ri keladigan evakuatsiya qilinuvchilarning umumiy soni 1500 nafardan oshmasligi, olovbardoshlik darajasi III tribunalarda 30 % ga, olovbardoshlik darajasi IV bo‘lganlarida esa 50 % ga kam bo‘lishi kerak.

302. Olovbardoshlik darajasi I va II bo‘lgan tomoshabinlar zallari va tomoshabinlar uchun tribunasi mavjud sport zallaridan evakuatsiya qilish vaqti mazkur SHNQning 4-ilovasi 10-jadvalidagi ko‘rsatkichlariga muvofiq bo‘lishi, bunda olovbardoshlik darajasi III va IV bo‘lgan binolar uchun ko‘rsatkichlar 30 % ga kamaytirilishi lozim.

303. Zalli xonalardan evakuatsiya chiqish joylari zal pol sathidan xonaning yarmi yoki undan ko‘p balandligida joylashgan bo‘lsa, evakuatsiya uchun zaruriy vaqt ushbu SHNQning 4-ilovasidagi 10-jadvalida keltirilgan ko‘rsatkichlardan ikki baravar kam hisoblanishi kerak.

304. Zalning hajmi (W) 60 ming m³ dan yuqori bo‘lganda uning ichidan zaruriy evakuatsiya vaqti quyidagi formula bilan aniqlanishi, bunda quyidagidan biroq 6 min dan ko‘p bo‘lmasligi zarur.

305. Mazkur formula bilan hisoblangan zaruriy evakuatsiya vaqtini evakuatsiya chiqish joylari xona balandligining yarmida joylashganida 35 % ga va zal balandligining 0,8 qismida joylashganda 65 % ga kamaytirish kerak.

306. Zaruriy evakuatsiya vaqti oraliq yoki kichik miqdorlarda bo‘lganda interpolyatsiya bo‘yicha, katta miqdorlarida ekstrapolyatsiya bo‘yicha qabul qilinishi kerak.

307. Hajmi 60 ming m³ dan oshiq zalli binolardan zaruriy evakuatsiya chiqish vaqti 10 min dan oshmasligi lozim.

308. Sahnadan insonlarning zaruriy evakuatsiya vaqti 1,5 min dan oshmasligi, evakuatsiya qilinadiganlarning soni 2 m² sahna plansheti maydonidan bir kishi hisobi bo‘yicha qabul qilinishi lozim.

309. Yopiq sport inshootlaridagi zal xonalarining har bir chiqish joyidan (lyuk, eshik) evakuatsiya qilinuvchi tomoshabinlarning soni 600 kishidan oshmasligi kerak.

310. Sport arenasining parteri joylashtirilganda ikkita chiqish joyi loyihalangan bo‘lsa, ular orasidagi masofa zal uzunligining yarmidan kam bo‘lmasligi zarur.

311. Tomoshabinlar zallariga tutashgan kuluarlarning kengligi (tomoshabinlar uchun yo‘lak) 2,4 m dan kam bo‘lmasligi kerak.

312. Tomoshabinlar zallarida eshik o‘rni o‘tish joylarining kengligi 1,2 m dan kam bo‘lmasligi, lojaga chiqadigan eshik o‘rni joylarining kengligi esa 0,8 m dan kam bo‘lmasligi lozim.

313. Tomoshabinlar zali va sport inshootlarining evakuatsiya yo‘llaridan (lyuklar) chiqish eshiklari zich yopilishi zarur.

314. Tomosha zallarining balkonlari va tepa qavati sathlari oldi qatori ro‘parasiga o‘rnatiladigan to‘siqlar balandligi 0,8 m dan kam bo‘lmasligi kerak.

315. Sport inshootlarining tribunalarida yondosh qatorlar pol sathlari 0,55 m dan farq qilganda qator oldidagi o‘tish yo‘lakchasi bo‘ylab balandligi 0,8 m dan kam bo‘lmagan to‘siq o‘rnatilishi lozim.

316. Sport zallari asosiy turlarining qurilish o‘lchamlari va sig‘imi ushbu SHNQning 15-ilovasidagi 31-jadvalda keltirilganlarga muvofiq belgilanishi zarur.

317. O‘rindiqlari 300 va undan ko‘p tribunali tomosha-sport zallarida zal-arena pol sathi yer ustki ikkinchi qavat pol sathidan yuqori bo‘lmasligi kerak.

318. Tribunalar joylashtirilayotganda tomoshabinlar birinchi qatori ro‘parasida to‘siq bo‘lishi, yon va ko‘ndalang tomonlardan o‘yin maydonigacha bo‘lgan masofa tomoshabinlar xavfsizligini hisobga oladigan texnologik talablardan kelib chiqqan holda aniqlanishi lozim.

319. Sport zallaridagi snaryad va inventar xonalari zallarga yondosh va ular bilan aloqa tirqishlar orqali bo‘lishi kerak.

320. Snaryad-inventar xonasi poli sathi zal poli sathi bilan bitta darajada (ostonasiz) bo‘lishi lozim.

321. Snaryad va inventar xonalari maydoni texnologik talablar bo‘yicha (o‘lchami 12x24 m li zallar uchun kamida 16 m², 30x18 m li zallar uchun kamida 21 m²) aniqlanishi zarur.

322. Tomoshabinlar uchun o‘rindiqlari soni 1000 va undan ko‘p universal sport-tomoshagoh zallarida (arenalarda) sport o‘yinlari va musobaqa oldidan mashq qilib olish uchun qo‘shimcha sport zallari loyihalanishi kerak.

323. O‘quv-mashg‘ulot zallari, trenajyor xonalari, individual shug‘ullanish xonalarining soni va o‘lchamlari loyiha topshirig‘iga muvofiq belgilanishi lozim.

324. Universal sport-tomoshagoh zal-arenalarda, manejlarda, sun’iy yaxmalak zallarida maydonni o‘zgartirish (sport va tomosha turlarini hisobga olgan holda), estradani joylashtirish va boshqa imkoniyatlar loyihalashda inobatga olinishi kerak.

325. Yopiq va ochiq o‘quv-mashg‘ulot basseynlarining asosiy hisobiy parametrlari ushbu SHNQning 16-ilovasidagi 32-jadvalda keltirilgan ma’lumotlarga asoslangan holda belgilanishi lozim.

326. Suzishni bilmaydiganlar va bolalarni suzishga o‘rgatish uchun mo‘ljallangan vannalar basseyn binosida 50x25 m o‘lchamda loyihalanishi kerak.

327. Tomoshabinlarning o‘rindiqlariga va suvga sakrash qurilmalariga ega bo‘lmagan basseynlardagi vannalar zalining balandligi (yurish yo‘lagi sathidan) quyidagilarga muvofiq loyihalanishi zarur:

vanna uzunligi 50 m bo‘lganda, 6 m dan kam bo‘lmasligi va vanna uzunligi 25 m bo‘lganda, 5,5 m dan kam bo‘lmasligi;

o‘quv-mashg‘ulot va sog‘lomlashtirish mashqlari uchun vanna uzunligi 25 m bo‘lganda, zal balandligi 4,2 m, vanna uzunligi 18 m dan oshmaydigan zallar uchun bu balandlik 3,6 m bo‘lishi.

328. Universal va maxsus vannalarga, shuningdek suvga sakrash qurilmalariga hamda tomoshabinlarning o‘rindiqlariga ega bo‘lgan zallarning balandligi texnologik talablar bo‘yicha belgilanishi lozim.

329. Uzunligi 25 m va undan katta bo‘lgan vannalarga ega bo‘lgan basseynlar tarkibida tayyorgarlik mashg‘ulotlari uchun sport zallari bo‘lishi kerak.

330. O‘lchamlari 25x8,5 m va undan kichik vannalar hamda ochiq basseynlarda tayyorgarlik mashg‘ulotlari uchun zallar loyihalanmasligi, bunda vanna yaqinida tayyorgarlik mashg‘ulotlari uchun maydoni 70 m² dan kam bo‘lmagan ochiq maydoncha bo‘lishi lozim.

331. Vanna tubining nishabligi, vanna yon (torets) devorlarining bo‘ylama profili, vanna atrofidagi yo‘lakchalarning o‘qlari, suv ostini kuzatish tuynuklari (illyuminatorlar) texnologik talablar bo‘yicha belgilanishi zarur.

Bo‘ylama tomonda uzunligi 50 m bo‘lgan vannalar uchun uchta zinapoya, uzunligi 50 m dan kam bo‘lgan vannalar uchun ikkita zinapoya, maydoni 100 m² kam bo‘lgan vannalar uchun bitta zinapoya loyihalanishi lozim.

332. Vanna tubi va devorlarining konstruksiyasi suv o‘tkazmaydigan va kimyoviy reagentlar ta’siriga chidamli bo‘lishi zarur.

333. Vanna tubi va devorlarining ichki yuzasi och rangda bo‘lishi, bunda vanna tubi va devorlarining sirpanchiq bo‘lmasligi lozim.

334. Suzish sporti basseynlaridagi vannalarning yon (torets) devorlari suv yuzasi ustida 0,3 m balandlikda vertikal va bir-biriga nisbatan parallel holatda bo‘lishi kerak.

335. Basseyn vannasining perimetri bo‘ylab yopiq vannalar uchun kengligi kamida 1,5 m bo‘ylab aylanib yurish yo‘lakchasi, ochiq vannalar uchun bu kenglik kamida 2 m bo‘lishi, bunda yo‘lakchaning tashqi chegarasi bo‘ylab o‘rindiqlar joylashtirilishi lozim.

Aylanib yurish yo‘lakchasining sirti sirpanchiq bo‘lmasligi va trap tomonga qarata 0,01-0,02 nishabga ega bo‘lishi kerak.

336. Bolalar vannasi (suzishni bilmaydiganlar) uchun aylanib yurish yo‘lakchasi uchta to‘siq bo‘ylab 0,75 m kenglikda belgilanishi, bunda yo‘lakchaning sirti yuzasi vanna to‘sig‘idan past, vanna to‘sig‘ining balandligi 0,9-1,0 m bo‘lishi zarur.

337. Yopiq basseynlarda isitiladigan aylanish yo‘lakchalari loyihalanishi lozim.

338. Start tumbasi, tramplinlar va sakrash supasiga ega bo‘lgan to‘siq bo‘ylab joylashgan yurish yo‘lakchasining kengligi texnologik talablarga asosan belgilanishi kerak.

339. Erkak va ayollarga alohida kiyim almashtirish xonalari, hojatxonalar va dushxonalar tambur orqali to‘g‘ridan-to‘g‘ri tutashgan bo‘lishi lozim.

340. Shug‘ullanuvchilar uchun kiyim almashtirish xonalari sport zali bilan bevosita yo‘lak (koridor) yoki faqat kiyim almashtirish xonalari va sport zali uchun mo‘ljallangan zinapoya orqali bog‘lanishi zarur.

341. Jamoalar o‘rtasida o‘tkaziladigan sport o‘yinlariga mo‘ljallangan inshootlarda kamida to‘rtta kiyim almashtirish xonasi bo‘lishi, ularning maydoni ko‘p zalli sport inshootlarining kiyim almashtirish xonalari umumiy hisobiy maydoniga kiritilishi lozim.

342. Kiyim almashtirish xonalari bir nafar shug‘ullanuvchiga kamida 1 m² maydon to‘g‘ri kelishini hisobga olgan holda loyihalanishi, bunda kiyim almashtirish xonalarida kiyim javonlari (0,3x0,5 m o‘lchamda), o‘rindiqlar, oyoq vannasi, qo‘l yuvish jihozi, ko‘zgu, pol usti tarozisi bo‘lishi kerak.

343. Basseynlarda kiyim almashtirish xonalari aylanib yurish yo‘lakchasi bilan bir sathda joylashishi va kiyim almashtirish xonalari basseynlar bilan faqat dushxonalar orqali bog‘lanishi, sport zali yoki tayyorgarlik mashg‘ulotlari xonasi bilan dushxonani aylanib o‘tgan holda bog‘lanishi zarur.

344. Sport o‘yinlari, yengil atletika zallari va universal sport-tomosha zallari oldidagi kiyim almashtirish xonalari, shuningdek ochiq sport inshootlaridagi (ochiq basseynlar bundan mustasno) kiyim almashtirish xonalari zal (maydon) bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri bog‘lanmasligi, bunda shug‘ullanuvchilar va tomoshabinlarning yo‘llari kesishmasligi lozim.

345. Sport zallarida shug‘ullanuvchilar uchun kiyim almashtirish xonalari bir smenada shug‘ullanuvchilarning 200 foiziga, basseynlarda esa bir smenada 250 — 300 foiziga hisoblanishi kerak.

346. Sportning har xil turlari bo‘yicha musobaqalar va o‘quv-mashg‘ulotlari o‘tkaziladigan zallarga ega bo‘lgan ko‘p tarmoqli sport inshootlarida kiyim almashtirish xonalaridagi o‘rin joylarining soni texnologik hisoblash orqali aniqlanishi zarur.

347. Sport inshootlarining sanitariya uzellaridagi sanitariya jihozlari (priborlari) texnologik hisoblash bo‘yicha ushbu SHNQning 17-ilovasidagi 33-jadvalda keltirilgan ko‘rsatkichlarni hisobga olgan holda belgilanishi lozim.

348. Shug‘ullanuvchilar uchun dushxonalar kiyim almashtirish xonalari bilan trenerlar va instruktorlar jamoasi uchun dushxonalar instruktorlar xonalari bilan xodimlar dushxonalari maishiy xonalar bilan bevosita bog‘langan bo‘lishi zarur.

349. Basseynlarda erkak va ayol shug‘ullanuvchilarning dushxonalari aylanib yurish yo‘lakchasi bilan bir sathda bo‘lishi kerak.

350. Dushxonalar ochiq xonali va ular orasida o‘tish yo‘laklari bo‘lishi, bunda o‘tish yo‘lagining kengligi 1,6 m ga teng deb hisoblanishi lozim.

Dushxonadan aylanib yurish yo‘lagiga chiqish joyida yoki suzib chiqish joyida oyoq vannasi dushdan chiqib o‘tish joyining butun kengligida chuqurligi 0,1 m bo‘lgan taglikli (poddon) dush bo‘lishi kerak.

351. Kiyim almashtirish xonalarining oldidagi sanitariya uzellari kiyim almashtirish xonalari bilan yonma-yon tambur-shlyuz orqali joylashtirilishi kerak.

Sanitariya uzelidan dushxonani chetlab basseyn vannasiga chiqishga yo‘l qo‘yilmasligi lozim.

352. Bolalar uchun kiyim almashtirish xonalari, dushxonalar va sanitariya uzellari o‘g‘il va qiz bolalar uchun ajratilgan holda kattalar uchun mo‘ljallangan tegishli xonalardan alohida joylashtirilishi kerak.

353. Ochiq vannalarga chiqish suzib chiqish joylarining kengligi 1,8 m va chuqurligi kamida 0,5 m bo‘lgan kanallar bo‘lishi, start supasi bo‘lmagan vannalar uchun suzib chiqish kanali vannaning ko‘ndalang (torets) tomonlariga joylashtirilishi zarur.

354. Basseynlarning texnik xonalari, xlorlanadigan xonalar va xlor omborlari alohida maxsus kirish joyiga ega bo‘lishi lozim.

Xlorlanadigan xonalarni va xlor omborini yer sathidan pastga joylashtirishga yo‘l qo‘yiladi.

355. Ochiq inshootlarning yordamchi xonalari (kiyim almashtirish xonalari, sanitariya uzellari, dushxonalar) ochiq sport inshootlari ichida eng uzoq ochiq inshootdan 200 m dan oshmagan masofada joylashgan bino ichiga joylashtirilishi kerak.

356. Ochiq basseynlarda kiyim almashtirish xonalari, sanitariya uzellari, dushxonalar bevosita basseyn vannasiga birikkan bo‘lishi zarur.

357. Sanitariya jihozlari ushbu SHNQning 17-ilovasidagi 33-jadvalda keltirilgan ko‘rsatkichlarni hisobga olgan holda o‘rnatilishi lozim.

358. Yordamchi xonalarning balandligi pastga chiqib turuvchi konstruksiyaning pastki qismigacha bo‘lgan balandlik quyidagicha belgilanishi kerak:

2,7 m (vestibyullar, kiyim almashtirish, massaj, shug‘ullanuvchilarning dam olish, savdo, xo‘jalik, trener-instruktor, tibbiy xizmat, sanitariya-maishiy, qo‘riqlash va yong‘in posti, omborxonalar, inventar, sport qurollarini tozalash va saqlash xonalari);

2,4 m (hakamlar uchun mo‘ljallangan xonalar);

2,2 m (ustki kiyim almashtirish mashg‘ulot kiyimlarini almashtirish garderoblari, kiyim va poyabzal quritish xonalari, tog‘ chang‘i trassasi start va finishlari oldidagi pavilyonlar).

359. Tomoshabinlar uchun yordamchi xonalar ularning eng ko‘p o‘rin-joylariga ega bo‘lgan tomosha zali bo‘yicha tomoshabinlarning bir vaqtdagi sonini hisobga olgan holda loyihalanishi lozim.

360. Bufet yoki kafeteriyalar loyiha topshirig‘i asosida loyihalanishi kerak.

361. Tomoshabinlar uchun tribunaga ega bo‘lgan stadionning sport arenasi stadionning asosiy inshooti sifatida xizmat qilishi hamda mazkur SHNQning 33-ilovasidagi 15-rasmga muvofik amalga oshirilishi lozim.

362. Konstruktiv jihatdan qurilish usuliga ko‘ra quyidagi tribunalarga bo‘linishi kerak:

yer ustiga quriladigan;

tayanch konstruksiyalar ustida turadigan;

uyg‘unlashgan (kombinatsiyalashgan).

363. Tribuna ostidagi bo‘shliqqa joylashtiriladigan yordamchi xonalar funksiya jihatidan beshta guruhga bo‘linishi zarur:

I guruh — butun inshoot yoki majmua uchun umumiy bo‘lgan xonalar (vestibyul, muzda uchish uchun vestibyul-isinish joyi, kassa vestibyuli, bufetlar);

II guruh — tomoshabinlarga xizmat ko‘rsatuvchi xonalar (aylanma galereyalar, bufetlar, sanitariya uzellari);

III guruh — shug‘ullanuvchilarga xizmat ko‘rsatish xonalari (kiyim almashtirish, inventar jihozlar, trenerlar va instruktorlar uchun xonalar, dam olish, tibbiy xizmat ko‘rsatish, qishki sport turlari uchun xonalar);

IV guruh — musobaqalarni o‘tkazish uchun xizmat ko‘rsatish xonalari (hakamlar xonalari, hakamlar hay’ati xonasi, matbuot-byuro);

V guruh — inshootlarni ekspluatatsiya qilish uchun xonalar (ma’muriyat xonalari, sport va tozalash inventarlarini saqlash xonalari, omborlar, texnik xonalar, maishiy xizmat ko‘rsatish xonalari).

364. Loyihada sport yadrosi va yordamchi xonalar guruhlari orasida o‘zaro bog‘lanishi lozim.

I guruh xonalari barcha xonalar bilan erkin bog‘langan bo‘lishi kerak.

II guruh xonalari tomoshabinlarning tribunaga harakatlanish yo‘llari va sportchilarning sport yadrosiga chiqish yo‘llarini ajratishda tomoshabinlar uchun ularning o‘tirish joylari bilan bevosita bog‘langan bo‘lishi zarur.

III va IV guruhlarning xonalari sport yadrosiga birikishi va bu xonalar o‘zaro bog‘langan bo‘lishi kerak.

V guruh xonalari rejalashtirishga bog‘liq holda erkin joylashishi lozim.

365. Sport yadrosi uchun yordamchi xonalarning tarkibi va yuzalari quyidagilarga bog‘liq holda aniqlanishi kerak:

yoz faslida sport yadrosining o‘tkazish qobiliyati 120 kishiga tengligi;

qish faslida 650 kishiga teng bo‘lishi;

tomoshabinlar uchun yordamchi xonalar tribunalarning loyihaviy sig‘imiga;

ochiq maydonlar va zallar uchun yordamchi xonalar ularning o‘lchamlari, soni va bir vaqtning o‘zida o‘tkazish qobiliyati hamda stadiondan joylashish masofasiga (uzoqligiga).

366. Ko‘rinuvchanlik shartlari bo‘yicha 3,5 dan 5 minggacha o‘rinli tribunalarni bir tomonlama, 7,5 dan 10 minggacha o‘rinli tribunalarni bir va ikki tomonlama, 15 ming o‘rinli tribunalarni ikki tomonlama, 15 ming va undan ko‘p o‘rinli stadionlar uchun tribunalarni uch va to‘rt tomonlama joylashtirish zarur.

367. Ikki, uch va to‘rt tomonlama (halqasimon shakldagi) tribunalar ostiga birinchi qavatga sport yadrosida qish va yozda shug‘ullanuvchilar uchun yordamchi xonalarni bir tomonlama joylashtirish, 1-qavatdagi qolgan yuzadan esa sport yadrosiga yaqin joylashgan ochiq maydonchalar uchun yordamchi xonalar, ma’muriy xonalar, maxsus asos qurilishini talab etuvchi zallar uchun foydalanish lozim.

2- va 3-qavatlarga tomoshabinlar uchun xonalar va galereyalarni, yordamchi xonalar bilan birga sport zallarini hamda boshqa xizmat ko‘rsatish xonalarini joylashtirish kerak.

368. Tomoshabinlarga xizmat ko‘rsatuvchi xonalar stadionning kirish joylariga, tomoshabinlar harakatlanadigan yo‘llardagi turli qavatlarga joylashtirilishi lozim.

369. Hakamlar, jurnalistlar, sport sharhlovchilari uchun mo‘ljallangan xonalar asosiy (bosh) tribunaga joylashtirilishi kerak.

Sharhlovchilarning kabinalari tribunaning yuqori markaziy qismiga yoki soyabon ostidagi osma maydonchaga joylashtirilishi lozim.

370. Jurnalistlar va sharhlovchilarga xizmat ko‘rsatuvchi xonalarni, 1000 nafargacha kishiga mo‘ljallangan uchrashuv va press-konferensiyalar zallarini, garderoblarni, maxsus kafeteriylarni qavatlardagi xonalarga birikkan tribuna osti bo‘shlig‘iga joylashtirish zarur.

Bu zonaga faxrli mehmonlar uchun mo‘ljallangan xonalar ham joylashtirilishi kerak.

371. Sport yadrosi markaziy arenaning asosiy sport inshooti sifatida xizmat qilishi yoki o‘quv-mashg‘ulotlarini o‘tkazish uchun mustaqil holatda (tribunasiz) joylashishiga yo‘l qo‘yiladi.

372. Sport yadrosi tarkibiga aylanma 400 m va to‘g‘ri chiziqli 130 m yengil atletika yo‘laklari, yadro uloqtirish uchun ikki, uch yoki to‘rtta sektor, sakrash yo‘laklari va snaryadlar uloqtirish sektorlari, o‘yin maydoni va ushbu SHNQning 33-ilovasidagi 16-rasmga muvofiq chuqurlar, to‘siqlar yugurish yo‘laklari kiritilishi lozim.

373. Yugurish yo‘laklarining tashqi va ichki tomonlaridan eni 1,0 m dan kam bo‘lmagan xafsizlik zonasini loyihalash zarur.

374. Sport yadrosining tashqi perimetri bo‘ylab 0,5 dan 0,8 m gacha bo‘lgan balandlikda to‘siq loyihalanishi kerak.

375. Futbol maydoni 105x68 m o‘lchamga ega bo‘lishi lozim.

376. Stadionning chim qoplamasi 120x80 m o‘lchamga ega bo‘lishi kerak.

377. Sirt-yuza suvlarini drenaj quvurlari orqali oqizish zarur.

Suvni oqizish uchun 3 foizdan kam bo‘lmagan nishablik hosil qilinishi lozim.

378. Yerga quriladigan tribunalarni gilli grunt ustiga joylashtirishda gruntga yirik donali qum 10 dan 15 cm gacha qalinlikda yoyilishi, qum qatlami ustiga esa temir-beton qoplama joylashtirilishiga yo‘l qo‘yiladi.

379. Temir-beton konstruksiyalarini stadionlar tribunalari va tribuna osti fazolari, demonstratsion zallar, basseynlar, yordamchi xonalar yuk ko‘taruvchi karkaslarning asosi uchun qo‘llash va ulardan zallar, basseynlar qoplamalari, tomlarining yuk ko‘taruvchi hamda to‘suvchi konstruksiyalari, shuningdek katta bo‘lmagan va o‘rtacha oraliqlarning orayopmalari sifatida foydalanishga yo‘l qo‘yiladi.

380. Ochiq stadionlarning tribunalarini tiklashda o‘rindiqlarni bevosita yerga yoki maxsus konstruksiyalar ustiga qurishga yo‘l qo‘yiladi.

381. Gruntli tribunalarni tabiiy yoki to‘kilgan gilli yoki qumloq gruntlar ustiga qurishga yo‘l qo‘yiladi, bunda grunt (yerosti) suvlari chuqur joylashgan joylarga qurish zarur.

382. Gruntli tribunalarni qumloq (tabiiy yoki toza yuvilgan qumli) gruntlar ustiga joylashtirishda temir-beton qoplamalar bevosita qum usti bo‘ylab qurilishi (yotqizilishi) kerak.

383. Tribunalarning yuk ko‘taruvchi sinchini (karkasni) kolonnalar, gorizontal rigellar, orayopmalar va qiya rigellarning yuk ko‘taruvchi plitalaridan tashkil topgan yig‘ma temir-betondan loyihalashga yo‘l qo‘yiladi.

384. Tribunani yog‘ingarchiliklardan himoya qilish uchun yelimlanuvchi gidroizolyatsiyani qo‘llash zarur.

385. Universal zallarga ega bo‘lgan ko‘p tarmoqli sport majmualari quyidagilar inobatga olinishi kerak:

sport zallarini loyihalash vaqtida loyihalash topshirig‘ida sport federatsiyalarining qoidalari (reglamentlari);

sport zallarini loyihalashda sport zonasi ustidagi shift balandligiga qo‘yiladigan talablarga rioya qilinishi, bunda zona chegarasidan tashqarida balandlik 3 m dan kam bo‘lmagan balandlikkacha bir tekis kamaytirilib borilishi;

sport tadbirlarini sport zonasiga birlashtirilgan bir nechta maydonchalarda bir vaqtda o‘tkazishga mo‘ljallangan universal sport zallarini loyihalashda universal sport zalining o‘tkazish qobiliyati ushbu maydonchalarning soni va vazifasiga bog‘liq holda ortishini;

sportning har xil turlari uchun bir nechta maydonchalarni (o‘yin maydonchalari) sport zaliga joylashtirishda shu maydonchalar orasida ajratuvchi qurilmalarni.

qoplamani va uni montaj qilish texnikasini saqlash xonasini (joyi);

universal sport majmualarida ularning sport zallari transformatsiyalanadigan (ko‘chma) pardadevorlar bilan ajratilishi, har bir sport zali kiyim almashtirish xonalari bilan bevosita bog‘langan bo‘lishi, zalning ichki devori uzunligi bo‘ylab 2-1,2 m kenglikda o‘tish hisobiga zallarni bo‘lish tizimini tashkil etishni;

sport zallari va yordamchi xonalarni loyihalashda maxsus texnika qo‘llaniladigan yuklash-tushirish ishlarini olib borish hamda sport-texnologik uskunalardan foydalanish zarurligini;

katta massali yoki yirik gabaritli uskunalar (yuk trenajyorlari, mobilli fermalar va b.) joylashtiriladigan sport zallarini birinchi qavatga yuk ko‘taruvchi texnikaning kirish imkoniyatini;

sport zallarini ularning bo‘ylama devorlari bo‘ylab uskunlarni (gimnastika devorlari, mashg‘ulotlarga mo‘ljallangan devorlar, gandbol, basketbol, tennis uchun shchitlar) o‘rnatish bilan loyihalashda ushbu uskunalarni derazasiz devorlarga yoki pastki qismi pol sathidan 4,5 m dan kam bo‘lmagan balandlikda joylashgan derazalarga ega bo‘lgan devorlarga o‘rnatishni;

mashg‘ulotlar uchun mo‘ljallangan zallarni loyihalashda xavfsizlik zonasining gabaritlariga qo‘yiladigan talablarga rioya qilinishini;

sport zallarining o‘lchamlari, shuningdek xonalarning chiqib turuvchi konstruksilarning pastki qismigacha bo‘lgan balandligi sport turlarining qoidalariga va sport tadbirining darajasiga bog‘liq holda loyihalash topshirig‘iga muvofiq o‘rnatishni;

sport zonalarining asosiy parametrlari ushbu SHNQning 34-ilovasidagi 44-jadvalda keltirilgan ko‘rsatkichlarga muvofiq belgilanishini.

386. Sport turlaridan vaqti-vaqti bilan foydalanish uchun universal sport zallarining o‘lchamlari sportning turlari uchun mazkur SHNQning 34-ilovasidagi 45-jadvalda keltirilgan eng katta ko‘rsatkichlar bo‘yicha belgilanishi lozim.

387. Badminton maydonchalariga ega bo‘lgan zallarni bittalik va juftlik o‘yinlarga mo‘ljallangan kortlar to‘g‘ri burchakli to‘rtburchak shaklda uzunligi 13,4 m, eni 6,1 m, diagonal bo‘yicha uzunligi 14,723 m hamda belgilash chiziqlarining kengligi 0,04 m etib loyihalash lozim.

388. Kortning perimetri bo‘ylab 2 m kenglikda xavfsizlik zonasi ajratilishi lozim.

Bir nechta kortlarni bir qator qilib joylashtirishda ikkita qo‘shni kortlar orasidagi xavfsizlik zonasining minimal o‘lchami 2 m dan kam bo‘lmasligi kerak.

389. A va V toifalardagi bandminton zallarini loyihalashda poldan yuqoridagi chiqib turuvchi konstruksiyaning pastki qismigacha bo‘lgan balandlik ushbu kortning butun yuzasi bo‘yicha xalqaro musobaqalar uchun 12 m dan, mamlakat miqyosida o‘tkaziladigan musobaqalar uchun 9 m dan kam bo‘lmasligi lozim.

390. Badminton uchun sport zonasini ushbu SHNQning 35-ilovasidagi 24-rasmda keltirilganidek chiziqlar bilan belgilash zarur.

391. Basketbol maydoniga ega bo‘lgan zalni loyihalashda to‘g‘ri burchakli to‘rtburchak shaklidagi o‘yin maydoni inobatga olinishi, bunda o‘yin maydoni quyidagilarga muvofiq amalga oshirilishi kerak:

uzunligi 28 m, eni 15 m (chegaralovchi chiziqlarning ichki qirralaridan o‘lchangan) o‘yin zonasini;

maydonning butun perimetri bo‘ylab xavfsizlik zonasini (shchitlar konstruksiyasigacha bo‘lgan masofani kiritgan holda) o‘z ichiga kiritishni;

xavfsizlik zonasi chegarasidan tashqaridagi joylarga har bir jamoa uchun 16 ta o‘rin-joyni hisoblashdan kelib chiqqan holda o‘rindiqlar (skameyka) zonasi joylashtirilishini;

o‘yin maydoni ustidagi eng yaqin konstruksiyaning pastki qismigacha bo‘lgan balandlik 7 m dan kam bo‘lmasligini;

mashg‘ulot zallarida maydon chizig‘idan 2 m dan kam bo‘lmagan masofada halqalarga ega bo‘lgan qo‘shimcha shchitlarni o‘rnatishni.

392. Basketbol uchun sport zonasi hamda uni belgilash va jihozlash sxemasi ushbu SHNQning 35-ilovasidagi 25-26-rasmlarda keltirilgan.

393. Voleybol zalini loyihalashda musobaqa zonasi o‘yin maydonchasi va erkin zonani o‘z ichiga kiritishini hisobga olish kerak.

O‘yin maydonchasi 18×9 m o‘lchamda to‘g‘ri burchakli to‘rtburchak shaklda loyihalanishi zarur.

Zaldagi erkin zona o‘yin maydonchasi tekisligiga joylashtirilishi va u har tomondan 3 m dan kam bo‘lmagan kenglikni tashkil etishi, erkin zonaning poldan uning ustidagi chiqib turuvchi konstruksiyaning pastki qismigacha bo‘lgan balandligi 7 m dan kam bo‘lmasligi lozim.

394. Voleybol uchun zalni loyihalashda veritikal ustunchalarni (sterjen) mahkamlash detallari loyihalanishi kerak.

395. A va V toifalardagi zallarni loyihalashda quyidagilarni inobatga olish lozim:

maydoncha atrofida 4 m dan kam bo‘lmagan kenglikda va 10 m dan kam bo‘lmagan (poldan chiqib turuvchi konstruksiyaning pastki qismigacha) balandlikda erkin zonani;

jamoalarning o‘rindiqlari tomonida joylashgan ikkala burchakdagi erkin zona chegarasidan tashqarida 3×3 m o‘lchamli chigil yozish joyini;

qoida buzganligi tufayli o‘yindan chetlashtirilgan sportchilar uchun nazorat zonasida ikkita kursi bilan jihozlangan 1×1 m o‘lchamli joy nazarda tutilishini.

Voleybol uchun sport zonasi va uning belgilanish sxemasi ushbu SHNQning 35-ilovasidagi 27-rasmda keltirilgan.

396. Gandbol bo‘yicha sport tadbirlari uchun o‘yin maydonchasi 40x20 m o‘lchamda to‘g‘ri burchakli to‘rtburchak shaklida loyihalanishi, maydoncha dioganalining uzunligi bitta yon chiziq oxiridan qarama-qarshi yon chiziq oxirigacha 44,72 m ni va yarim maydon dioganalining yon chiziqlar oxirgi nuqtalaridan markaziy chiziq va yon chiziq kesishishining qarama-qarshi nuqtasigacha uzunligi 28,28 m ni tashkil etishi lozim.

397. Gandbol o‘yin maydonchasining atrofida quyidagi o‘lchamlardagi xavfsizlik zonasi bo‘lishi kerak:

yon chiziqlar bo‘ylab 1 m dan kam bo‘lmagan;

darvozalarning tashqi chiziqlari orqasida 2 m dan kam bo‘lmagan.

398. Gandbol uchun A va V toifalardagi zallarda jamoa sportchilari va murabbiylarga mo‘ljallangan o‘rindiqlar markaziy chiziqdan 3,5 m masofada bo‘lishi lozim.

399. Stol (uzunligi 4 m dan katta bo‘lmagan) zaxira o‘yinchilarining kursilariga qaraganda yon chiziqqa yaqin joylashgan bo‘lishi, biroq stol yon chiziqdan 0,5 m dan kam bo‘lmagan masofada va o‘yin maydonchasi sathidan 0,3-0,4 m ga balandroq bo‘lishi kerak.

Jamoa kursilari oldida yon chiziq bo‘ylab markaziy chiziqdan ikkala tomonda 8 m masofada xavfsizlik zonasi bo‘lishi lozim.

400. Darvozalar chizig‘idan 1,5 m masofada 9 — 14 m uzunlikda va 5 m balandlikda vertikal to‘suvchi to‘rni osish imkoni bo‘lishi kerak.

Gandbol uchun sport zonasi va uning belgilanish sxemasi ushbu SHNQning 35-ilovasidagi 28-rasmda ko‘rsatilgan.

401. Futzal uchun maydonchaga ega bo‘lgan zalni loyihalashda musobaqa maydoni to‘g‘ri burchakli shaklda bo‘lishi, bunda maydonning o‘lchamlari quyidagilardan kam bo‘lmasligi lozim:

yon chiziq uzunligi 42-38 m, darvoza chizig‘ining uzunligi — 25-20 m (A va V toifadagi zallar uchun);

yon chiziq uzunligi 42-25 m, darvoza chizig‘ining uzunligi — 25-16 m (S toifadagi zallar uchun).

402. O‘yinchilarni almashtirish zonasi texnik zona oldida 5 m uzunlik bilan loyihalanishi hamda 0,08 m kenglik va 0,8 uzunlikdagi kesma chiziqchalar bilan 0,4 m maydonchada va 0,4 m uning tashqarisida chegaralangan bo‘lishi kerak.

Xronometrist stoli oldida o‘rta chiziqning har ikkala tomonida 5 m erkin zona (fazoviy bo‘shliq) bo‘lishi lozim.

Alohida zonalarni belgilash va chegaralash talablari futzal bo‘yicha qoidalarga (reglament) muvofiq loyihalash topshirig‘i bilan aniqlanishi zarur.

Futzal uchun sport zonasi va uni chiziqlar bilan chegaralash (belgilash) sxemasi ushbu SHNQning 35-ilovasidagi 29-rasmda keltirilgan.

403. Stol tennisi uchun zallarni loyihalashda uyin maydonining fazosi (markazda stol va uning atrofida erkin zona) bo‘lishi va uning o‘lchamlari uzunligi — 14 m, kengligi (eni) — 7 m, balandligi — 5 m dan kam bo‘lmasligi lozim.

Mashg‘ulotlar uchun o‘yin fazosining o‘lchamlarini 9x5 m gacha kamaytirishga yo‘l qo‘yiladi.

O‘yin fazosi uning perimetri bo‘yicha 1,5 m uzunlikda va 0, 75 m balandlikda to‘q fondagi rangli bortiklar bilan to‘silishi kerak.

404. Stol tennisi uchun zalni loyihalashtirish tom qoplamalari va pollar (yorqin, yaltiraydigan va tosh, beton, g‘isht yoki kafel plitkalaridan bajarilgan sirpanuvchan pollar taqiqlanadi), yoritilganlik, rang bo‘yicha bir xillilik va boshqa rangli hususiyatlardagi qismi loyihalash topshirig‘iga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

405. Stol tennisi uchun A va V toifalardagi zallarda pol yog‘och yoki o‘ramli sintetik material bilan qoplangan bo‘lishi kerak.

406. Sport zonasi va stol tennisi uchun belgilash sxemasi ushbu SHNQning 35-ilovasidagi 30-rasmda keltirilgan.

407. Tennis korti to‘g‘ri burchakli maydon ko‘rinishida bo‘lishi, bunda uning o‘lchamlari quyidagicha bo‘lishi kerak:

uzunligi — 23,77 m;

eni — 8,23 m (yakkalik o‘ynaganda) yoki uzunligi — 23,77 m;

eni — 10,97 m (juftlik o‘ynaganda).

408. 1- va 2-toifalardagi xalqaro va mamlakat musobaqalari uchun zallarda orqa chiziqlar va to‘siqlar orasidagi masofa 6,4 m dan, yon chiziqlar va to‘siqlar orasidagi masofa esa 3,66 m dan kam bo‘lmasligi lozim.

409. 3 — 6 toifalardagi mamlakat miqyosidagi musobaqalar, shuningdek ommaviy tennis uchun zallarda orqa chiziqlar va to‘siqlar orasidagi masofa 5,48 m, yon chiziqlar va to‘siqlar orasidagi masofa esa 3,05 m dan, poldan shiftgacha bo‘lgan balandlik 9,14 m dan kam bo‘lmasligi zarur.

410. Tennis maydonchasining umumiy ko‘rinishi, o‘lchamlari, tennis uchun sport zonasining belgilanishi mos ravishda ushbu SHNQning 35-ilovasidagi 31-a, b, v rasmlarga muvofiq belgilanishi kerak.

411. Aravachalarda o‘ynaladigan basketbol sport tadbirlarini o‘tkazish uchun o‘yin maydoniga qo‘yiladigan talablar ushbu SHNQning 391-bandiga muvofiq bo‘lishi lozim.

412. O‘yin maydoniga bevosita yaqin bo‘lgan joyda aravachalari bilan birgalikda zaxira sportchilari uchun ikkita (har ikkala jamoaning har biri uchun bittadan) zona loyihalanishi kerak.

413. Golbol bo‘yicha sport tadbirlarini o‘tkazish uchun o‘yin maydoni 18×9 m o‘lchamda loyihalanishi, bunda ushbu maydon perimetri bo‘ylab 1,5 m o‘lchamda xavfsizlik zonasi bo‘lishi lozim.

414. Golbol uchun sport zonasi va belgilash sxemasi ushbu SHNQning 35-ilovasidagi 35-rasmda keltirilgan.

415. Paralimpiya stol tennisi uchun o‘yin maydoniga qo‘yiladigan talablar ushbu SHNQning 403-bandi bo‘yicha qabul qilinishi kerak.

416. Paralimpiya regbisi bo‘yicha sport tadbirlarini o‘tkazish uchun sport maydoniga qo‘yiladigan talablar mazkur SHNQning 255-bandiga muvofiq bo‘lishi hamda maydonni chegaralash va jihozlashga nisbatan tatbiq etilmasligi zarur.

Ushbu maydonda sport tadbirlarini o‘tkazishda yon chiziqlar, markaziy chiziqlar, zachyot maydonidan hamda markaziy aylana chizig‘idan vaqtinchalik belgilash (razmetka) qo‘llanilishi lozim.

417. O‘yin maydoniga bevosita yaqin bo‘lgan joyda zaxira g‘ildiraklarga ega bo‘lgan aravachalarni joylashtirish uchun ikkita (har bir jamoa uchun bittadan) zona loyihalanishi kerak.

418. Darvoza chizig‘i 0,45 m balandlikdagi ikkita yaltiroq konuslar bilan chegaralangan bo‘lishi zarur.

419. Paralimpiya regbisi uchun sport zonasi va belgilash sxemasi ushbu SHNQning 35-ilovasidagi 36-rasmda keltirilgan.

420. Paralimpiya tennisi bo‘yicha sport musobaqalarini o‘tkazish uchun kortli sport zaliga qo‘yiladigan talablar ushbu SHNQning 407-bandiga muvofiq qabul qilinishi kerak.

421. 5×5 futbol uchun o‘yin maydoni perimetr bo‘yicha to‘siqlarga ega bo‘lgan holda quyidagi o‘lchamlarda loyihalanishi lozim:

uzunligi — 40 m;

kengligi — 20 m.

5×5 futbol bo‘yicha sport tadbirlarini o‘tkazish uchun zalni transformatsiyalash bilan ushbu SHNQning 396-bandi bo‘yicha gandbol maydonchasiga ega bo‘lgan zaldan foydalanishga yo‘l qo‘yiladi.

5×5 futbol bo‘yicha sport tadbirlarini o‘tkazish uchun zalning to‘siqlari quyidagilarni inobatga olgan holda loyihalanishi kerak:

balandligi 1 — 1,2 m;

to‘siqni o‘rnatishda vertikaldan tashqariga og‘ish burchagi 10° dan oshmasligi;

to‘siq darvoza chizig‘idan 1 m masofada.

422. 5×5 futbol uchun sport zonasi va belgilash sxemasi ushbu SHNQning 35-ilovasidagi 37-rasmda keltirilgan.

423. Sport akrobatikasi bo‘yicha sport tadbirlarini o‘tkazish uchun A va V toifalardagi zallar quyidagi o‘lchamlarda loyihalanishi lozim:

uzunligi — 45 m;

kengligi — 30 m;

balandligi — 10 — 12 m.

424. C toifali zallarning o‘lchamlari 45×30 m, balandligi 8 m dan kam bo‘lmasligi kerak.

425. Akrobatika zalini loyihalashda 14×14 m o‘lchamlarda musobaqa zonasini hamda bu zonaning tarkibida quyidagilarni inobatga olish lozim:

gilam va 12×12 m li (chiziqning tashqi tomoni bo‘yicha o‘lcham) ishchi maydonga ega bo‘lgan maydonchani (pomost);

chegaralash belgisidan tashqarida butun perimetr bo‘yicha 1 m kenglikda xavfsizlik zonasini.

A va V toifalardagi zallarni loyihalashda maydoncha (pomost) va tomoshabinlar orasida har tomondan 2 m dan kam bo‘lmagan qo‘shimcha xavfsizlik zonasi bo‘lishi kerak.

426. Sport akrobatikasi uchun sport zonasining sxemasi ushbu SHNQning 35-ilovasidagi 38-rasmda keltirilgan.

427. Sport gimnastikasi bo‘yicha musobaqalarni o‘tkazish uchun A va V toifalardagi zallarni loyihalashda sport snaryadlariga ega bo‘lgan zallarni erkaklar va ayollar uchun alohida joylashtirish lozim.

428. 60×34 m o‘lchamlardagi har bir zal snaryadlar to‘plami bilan jihozlanishi, ularning ro‘yxati va xavfsizlik zonasini kiritgan holda ularni o‘rnatish joylari xalqaro gimnastika federatsiyasi qoidalariga muvofiq loyihalash topshirig‘i bo‘yicha belgilanishi kerak.

429. Sport gimnastikasi zalini loyihalashda sport uskunalari va snaryadlarni polga, shift konstruksiyalariga va devorlarga montaj qilish uchun mahkamlash detallari bo‘lishi kerak.

430. Sport gimnastikasi bo‘yicha mashg‘ulot zallarini loyihalashda ehtiyotkorlik moslamalarini (lonjlari) joylashtirish, mahkamlash, ehtiyot chuqurlarining o‘lchamlari, ularni joylashtirish o‘rinlarini va shift va polning konstruktiv elementlariga tushadigan yuklarni hisoblash loyihalash topshirig‘i talablari hamda xalqaro gimnastika federatsiyasi qoidalariga muvofiq bo‘lishi lozim.

431. Sport gimnastikasi uchun sport zonasining sxemasi va sport uskunalari ushbu SHNQning 35-ilovasidagi 39-40-rasmlarida keltirilgan.

432. Batutda sakrash bo‘yicha tadbirlarni o‘tkazish uchun sport zali quyidagilarni hisobga olgan holda loyihalanishi zarur:

individual sakrash;

sinxron sakrash;

ikkitalik minitrapm;

akrobatika yo‘lakchasi.

433. Batutda amalga oshiriladigan barcha o‘yin turlari bo‘yicha musobaqalarni o‘tkazishda sport snaryadlarini joylashtirish uchun zal o‘lchamlari 43×39 m dan, shiftgacha balandlik 8 m dan kam bo‘lmasligi lozim.

434. Zalni loyihalashda sport uskunalari va snaryadarini polga, shift konstruksiyalariga va devorlarga montaj qilish uchun mahkamlash detallari loyihalanishi kerak.

435. O‘yin turlari uchun boshqa snaryadlarni, batutda sakrash uchun sport uskunasini, xavfsizlik zonalarini joylashtirish bilan zalni loyihalashtirishda loyiha topshirig‘i talablarini va xalqaro gimnastika federatsiyasi qoidalarini inobatga olish lozim.

436. “Ikkitalik minitrapm” o‘yin turi bo‘yicha xalqaro musobaqalarni o‘tkazish zalini loyihalashtirishda ikkita minitrampni joylashtirish (o‘rnatish)da xavfsizlik zonasi bo‘lishi kerak.

437. Batutda sakrash uchun sport zonasi va uskunalari sxemasi ushbu SHNQning 35-ilovasidagi 41 — 43-rasmlarda keltirilgan.

438. Badiiy gimnastika bo‘yicha sport tadbirlari uchun zal 8 m dan kam bo‘lmagan balandlikda loyihalanishi zarur.

Badiiy gimnastika bo‘yicha sport tadbirlari uchun zal balandligini 10 — 14 m da loyihalashga yo‘l qo‘yiladi.

439. A va V toifalardagi zallarni loyihalashda maydoncha (pomost) qirrasi va tomoshabinlar orasida har tomondan 2 m dan kam bo‘lmagan qo‘shimcha xavfsizlik zonasi bo‘lishi kerak.

440. Badiiy gimnastika uchun sport zonasi sxemasi ushbu SHNQning 35-ilovasidagi 44-rasmda keltirilgan.

441. Boks bo‘yicha musobaqalar zali maxsus maydonchaga (pomost) o‘rnatiladigan bitta yoki ikkita ring joylashtirilishini inobatga olgan holda loyihalanishi lozim.

Mashg‘ulot zallarida ringni maxsus maydonchasiz (pomost) o‘rnatishga yo‘l qo‘yiladi.

442. A va V toifalardagi zallarda kanatlarning ichki chizig‘i bo‘yicha 6,10×6,10 m o‘lchamlarda ringlarni joylashtirish imkoni bo‘lishi kerak.

A va V toifalardagi zallarda boshqa musobaqalar uchun 4,90×4,90 m dan 6,10×6,10 m gacha bo‘lgan o‘lchamlardagi ringlardan foydalanish zarur.

443. A va V toifalardagi zallarda tomonining uzunligi 7,8 m bo‘lgan kvadrat shaklidagi platformali maydonchani joylashtirish imkoni bo‘lishi lozim.

444. S toifali zallarda o‘lchamlari 5,82×5,82 m dan 7,8×7,8 m gacha bo‘lgan maydonchalardan (kanatlar orasidagi ring o‘lchamiga bog‘liq holda) foydalanishga yo‘l qo‘yiladi.

445. A va V toifalardagi zalda musobaqa maydonchasining balandligi pol yoki asos sathidan 1,0 m ni tashkil etishi, boshqa musobaqalarda maydonchaning balandligi 0,91 — 1,22 m bo‘lishi lozim.

446. Boks uchun zallarni loyihalashda maydonchalar perimetri bo‘yicha 3 m dan kam bo‘lmagan kenglikda xavfsizlik zonasi bo‘lishi kerak.

447. Boks uchun mashg‘ulot zallarini loyihalashda ring tashqarisida shift konstruksiyalari va devorlarga mahkamlanuvchi osmalarga mahkamlangan mashg‘ulot uskunalari (boks qoplari, grusha, devor yostiqlari va b.)ga ega bo‘lgan maydoncha bo‘lishi lozim.

448. Boks maydonlari (bitta va ikkita), sport zonasining umumiy sxemasi mos ravishda ushbu SHNQning 35-ilovasidagi 45-a, b, v rasmlarida keltirilgandek joylashtirilishi va belgilanishi zarur.

449. Dzyudo bo‘yicha sport tadbirlari uchun zallarda o‘lchamlari 14×14 m dan kam bo‘lmagan tatami qoplamali bir (yoki bir nechta) maydonchalar loyihalanishi lozim.

450. Dzyudo bo‘yicha musobaqalar uchun maydonchaga quyidagi zonalar joylashtirilishi kerak:

musobaqalar uchun ichki yuzaning (ishchi zona) o‘lchami minimal 8×8 m, maksimal o‘lchami 10×10 m bo‘lishi;

xavfsizlik zonasining kengligi 3 m dan kam bo‘lmasligi.

451. Dzyudo uchun A va V toifalardagi zallar quyidagilarga ega bo‘lishi kerak:

10×10 o‘lchamli ishchi zonaga;

0,5 m dan kam bo‘lmagan kenglikdagi erkin zonaga;

4 m dan kam bo‘lmagan kenglikdagi xavfsizlik zonasiga.

452. Musobaqalar uchun ikki va undan ko‘p bo‘lgan maydonchalarni joylashtirishda ushbu maydonchalar orasida kengligi 4 m dan kam bo‘lmagan umumiy xavfsizlik zonasi bo‘lishi lozim.

453. Musobaqalar uchun maydoncha elastik pol yoki platformaga joylashtirilishi, bunda balandligi 1 m dan katta bo‘lmagan platformadan foydalanilganda uning yon qirralari 18 m dan kam bo‘lmagan o‘lchamlarda bo‘lishi va uning atrofida kengligi 4 m bo‘lgan xavfsizlik zonasi bo‘lishi kerak.

454. Dyuzdo uchun sport zonasining sxemasi ushbu SHNQning 35-ilovasidagi 46-rasmda keltirilgan.

455. Kurash bo‘yicha sport tadbirlarini o‘tkazish uchun zallarda 12×12 m o‘lchamli bir yoki bir nechta (to‘rttadan ko‘p bo‘lmagan) gilamlarni joylashtirish imkoni nazarda tutilishi kerak.

Ularning markazidan diametri 9 m bo‘lgan kurash zonasi va perimetr bo‘yicha 1,5 m kenglikda xavfsizlik zonasi belgilangan bo‘lishi lozim.

456. A va V toifalardagi zallarda gilamni joylashtirish uchun 1,1 m dan katta va 0,5 m dan kam bo‘lmagan balandlikda maydonchalar o‘rnatilishi, bunda ularning yon tomonlari ichki tomonga 45° qiyalikda bo‘lishi kerak.

457. Bitta musobaqa maydonchasi ustiga to‘shalgan gilamlar orasidagi xavfsizlik zonasining kengligi, shuningdek gilamdan unga yaqin joylashgan konstruksiyagacha bo‘lgan masofa 4 m dan kam bo‘lmasligi lozim.

458. Gilamlarni mashg‘ulot zallariga xavfsizlik zonalariga rioya qilmasdan joylashtirishda (gilamlar devorlarga taqab joylashtirilganda yoki tayanch konstruktiv elementlar mavjud bo‘lganda) devorlar poldan 1,8 m gacha bo‘lgan balandlikda elastik matlar (protektorlar) bilan qoplanishi kerak.