30.01.2026 йилдаги 01/2-5-сон
Ko‘rinish
Рус
Ўзб
O’zb
Ўзб|Рус
ONLINE TRANSLATE
Ўзбекистон Республикаси қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирининг буйруғи, 30.01.2026 йилдаги 01/2-5-сон
Kuchga kirish sanasi
03.03.2026
Ko‘rinish
Рус
Ўзб
O’zb
Ўзб|Рус
Ҳужжат 03.03.2026 00 санаси ҳолатига
Амалдаги версияга ўтиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ҚУРИЛИШ ВА УЙ-ЖОЙ КОММУНАЛ ХЎЖАЛИГИ ВАЗИРИНИНГ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
БУЙРУҒИ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ШНҚ 2.06.03-21 «Суғориш тизимлари. Лойиҳалаш талаблари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларини тасдиқлаш тўғрисида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2026 йил 3 мартда ҳисобга олинди, ҳисоб рақами 388]
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ўзбекистон Республикасининг Шаҳарсозлик кодекси, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 27 ноябрдаги ПФ-6119-сон «Ўзбекистон Республикаси қурилиш тармоғини модернизация қилиш, жадал ва инновацион ривожлантиришнинг 2021 — 2025 йилларга мўлжалланган стратегиясини тасдиқлаш тўғрисида»ги Фармонига мувофиқ буюраман:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1. ШНҚ 2.06.03-21 «Суғориш тизимлари. Лойиҳалаш талаблари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари иловага мувофиқ тасдиқлансин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2. Ўзбекистон Республикаси Давлат архитектура ва қурилиш қўмитаси раисининг 2013 йил 9 январдаги 41-сон буйруғи билан тасдиқланган ШНҚ 2.06.03-12 «Суғориш тизимлари. Лойиҳалаш нормалари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари ўз кучини йўқотган деб топилсин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
3. Мазкур буйруқ Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги, Қишлоқ хўжалиги вазирлиги, Энергетика вазирлиги, Фавқулодда вазиятлар вазирлиги, Экология ва иқлим ўзгариши миллий қўмитаси ҳамда Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитаси билан келишилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
4. Мазкур буйруқ расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Вазир Ш. ХИДОЯТОВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Тошкент ш.,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2026 йил 30 январь,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
01/2-5-сон
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Келишилди:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Қишлоқ хўжалиги вазири И. АБДУРАХМОНОВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2026 йил 12 январь
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Энергетика вазири Ж. МИРЗАМАҲМУДОВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2025 йил 30 декабрь
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Экология ва иқлим ўзгариши миллий қўмитаси раиси А. АБДУХАКИМОВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2025 йил 26 декабрь
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитаси раиси Б. ЮСУПАЛИЕВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2025 йил 23 декабрь
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Фавқулодда вазиятлар вазири Б. КУДРАТХОДЖАЕВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2025 йил 20 декабрь
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Сув хўжалиги вазири Ш. ХАМРАЕВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2025 йил 12 декабрь
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ўзбекистон Республикаси қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирининг 2026 йил 30 январдаги 01/2-5-сон буйруғига
ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ШНҚ 2.06.03-21 «Суғориш тизимлари. Лойиҳалаш талаблари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Мазкур шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари (бундан буён матнда ШНҚ деб юритилади) суғориш тизимлари ва уларнинг элементларини (каналлар, коллекторлар, насос станциялари, инспекторлик йўллари, ёпиқ қувурлар, кўприклар ва сув тўсувчи дамбалар) лойиҳалашга оид талабларни белгилайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1-боб. Шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига ҳаволалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1. Мазкур ШНҚда қуйидаги шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига ҳаволалар қўлланилган:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ШНҚ 2.05.03-22 «Кўприклар ва қувурлар».
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2-боб. Атамалар ва таърифлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2. Ушбу ШНҚда қуйидаги атамалар ва уларнинг таърифлари қўлланилган:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
гидротехника иншоотлари — сув омборлари тўғонлари, дарёлардаги, сойлардаги, каналлардаги ва коллекторлардаги тўғонлар, дарёлар ўзанларидаги тўсувчи иншоотлар, сув олиш, сув ўтказиш, сув ташлаш ҳамда қирғоқларни ҳимоя қилиш иншоотлари, гидроэлектростанциялар, насос станциялари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
каналлар — сув билан манбадан сувдан фойдаланувчиларнинг чегарасига қадар таъминлаш учун мўлжалланган сув хўжалиги объектлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
суғориш тизими — суғориш учун сув етказиб берадиган каналлар ва иншоотлар мажмуи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
суғориш тармоғи — сувдан фойдаланувчиларнинг суғориладиган майдонларига, шунингдек бошқа объектларга каналлардан ва бошқа сув объектларидан сув етказиб бериладиган, сувдан фойдаланувчиларга мақсадли фойдаланиш учун берилган сув хўжалиги объекти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
вертикал зах қочириш — сизот сувлари сатҳини ёки ер ости сувларининг босимини пасайтириш мақсадида уларни чиқариб ташлаш учун мўлжалланган вертикал қудуқлар тизими;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
горизонтал зах қочириш — суғориладиган майдонларда сизот сувларини критик чуқурлик сатҳидан паст даражага туширишни таъминлаш мақсадида уларни қабул қилиш ва чиқариб ташлаш учун мўлжалланган очиқ ёки ёпиқ турдаги зовурлар мажмуи.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
3-боб. Умумий қоидалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
3. Суғориш тизимлари ҳамда уларнинг таркибий элементларини лойиҳалаш босқичи ШНҚ 1.03.03-23 талабларига мувофиқ амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Сув хўжалиги ва мелиоратив объектларни қуриш ёки реконструкция қилиш бўйича лойиҳалар (ишчи лойиҳалар) таркиби ва мазмуни мазкур ШНҚнинг 1-иловасига мувофиқ белгиланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
4. Сув келтириш ва ташлаш схемалари, шунингдек асосий гидротехника иншоотлари конструкцияларининг техник ечимлари техник-иқтисодий кўрсаткичларни таққослаш натижаларига асосан қабул қилиниши, бунда қуйидаги талаблар таъминланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
қишлоқ хўжалиги маҳсулотларининг лойиҳавий ҳосилдорлигига эришиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
сув, ер ҳамда ёқилғи-энергетика ресурсларидан самарали фойдаланиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш ва сув ресурсларидан оқилона фойдаланиш мақсадида самарадорлиги юқори бўлган сувни тежайдиган технологиялар ва қишлоқ хўжалиги техникаларини қўллаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
техник-иқтисодий ҳисоблашга асосланган ҳолда технологик жараёнларни комплекс автоматлаштириш даражасини белгилаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
атроф-муҳитни муҳофаза қилишда санитария-гигиена талабларига риоя қилиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
сувни тежайдиган технологияларни қўллашда ҳудуднинг грунт-иқлим шароити ва экин турини ҳисобга олган ҳолда мақбул сув истеъмолини таъминлаш, шунингдек комплекс ўғитлар ва химмелиорантларни етказиб бериш имкониятини яратиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
5. Гидротехника иншоотлари ШНҚ 2.06.01-24, ШНҚ 2.06.04-21, ШҚН 2.06.08-21, ШНҚ 2.06.11-04 ҳамда ШНҚ 2.05.03-22 талабларига мувофиқ лойиҳалаштирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
4-боб. Суғориш тизимлари таркибига кирувчи объектларни лойиҳалаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1-§. Умумий қоидалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
6. Суғориш тизимининг таркиби мазкур ШНҚнинг 2-иловаси талабларига мувофиқ белгиланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
7. Суғориш тизими суғориладиган ерларда мақбул мелиоратив режимларни яратиш учун зарур шароитларни таъминлаш мақсадида суғориладиган ҳудудлар ташқарисига оқова ва зах қочириш сувларининг тўсиқларсиз чиқариб юборилишини таъминлаши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
8. Суғориш тизимлари таркибига кирувчи гидротехника ва мелиоратив иншоотлар синфи уларга бириктирилган суғориладиган ер майдонлари ёки сув олиш майдонлари кўрсаткичларига асосан белгиланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish

Т/р

Суғориладиган ерларнинг майдони (сув олиш майдонлари), минг ha

Синф

1.

150 минг ha дан ортиқ

I синф

2.

75 — 150 минг ha

II синф

3.

30 — 75 минг ha

III синф

4.

30 минг дан кам

IV синф

Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
9. Янги ерларни суғориш ҳамда мавжуд суғориладиган ерларни қайта қуришни лойиҳалашда қишлоқ хўжалиги экинларининг сувга эҳтиёжи ҳар бир экин тури ва табиий-иқлим минтақаси учун ҳисоб-китоб-баланс усули асосида аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
10. Табиий дренаж қобилияти кучсиз бўлган ва ер ости сувлари сатҳини оптимал қуритиш нормасига тушириш имкони мавжуд бўлмаган ер майдонларида қайта шўрланишнинг олдини олиш мақсадида «шўр ювиш» тартибини (режимини) таъминлаш учун ҳисобий суғориш нормасини 10 — 30 фоизгача оширишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
11. Суғориш ва зах қочириш тизимларининг турини танлашда, шунингдек ердан фойдаланиш самарадорлигини аниқлаш учун қуйидаги кўрсаткичларни инобатга олиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
а) ердан фойдаланиш коэффициенти (ЕФК):
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
wnetto — «netto» майдони (қишлоқ хўжалик экинлари экиладиган фойдали майдон);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
wbrutto — каналлар, коллекторлар, йўллар ва бошқа объектлар остидаги майдонларга қўшилган «netto» майдони;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
б) ялпи майдондан фойдаланиш коэффициенти (ЯМФК):
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ЯМФК = wnetto/wyalpi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда, wyalpi — «қўшилган» ерлар, кўллар, сув остидаги ерлар, ботқоқлар, тепаликлар ва бошқа фойдаланиш имконияти чекланган ҳудудларни ўз ичига олган умумий ялпи майдон.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
12. Минераллашуви юқори бўлган сувлардан суғориш мақсадида фойдаланиш ҳажмлари сув-туз баланси ҳисоб-китоблари асосида аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
13. Экинларнинг илдиз тизими ривожланган ҳисобий грунт қатламида даврий сув танқислиги кузатиладиган шароитларда суғориш тизимлари таркибида қурғоқчилик даврида грунтни сунъий намлантиришни таъминловчи гидротехника ва мелиоратив иншоотлар лойиҳаланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Гидротехника ва мелиоратив иншоотларни қуришнинг мақсадга мувофиқлиги техник-иқтисодий ҳисоб-китоблар ҳамда сув баланси ҳисоб-китоблари асосида асосланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2-§. Суғориш тармоғи
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
14. Суғориш тармоқлари жой рельефининг юқори белгилари бўйича жойлаштирилиши ва лойиҳалаштирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
15. Суғориш тармоқларини каналлар ёки лотоклар кўринишида очиқ турда, шунингдек ер остида жойлаштирилган қувурли сув ўтказгичлар кўринишида ёпиқ турда лойиҳалаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
16. Очиқ каналларни қияликлар ва асосни мустаҳкамловчи қопламалар билан мустаҳкамланган ҳолда ёки ер ўзанида лойиҳалашга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Суғориш тармоқлари конструкциясини танлаш сув ресурсларини тежашни ҳисобга олган ҳолда турли вариантларни таққослаш ҳамда техник-иқтисодий ҳисоб-китоблар натижаларига асосан амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
17. Ички хўжалик суғориш тармоғининг барча каналлари ҳисобий «брутто» сув сарфи асосида, суғориш тизимининг фойдали иш коэффициенти (ФИК)ни ҳисобга олган ҳолда лойиҳалаштирилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
18. Эгатлаб суғориш усули қўлланилганда каналларнинг нормал (ҳисобий) сув сарфи суғориш тизимининг фойдали иш коэффициенти (ФИК) ва каналга бириктирилган суғориладиган майдонларни ҳисобга олган ҳолда максимал гидромодуль бўйича белгиланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
19. Бош сув тақсимлаш иншоотининг ҳисобий сув сарфи сув айланиш ҳисоб схемасига мувофиқ, шунингдек иншоотнинг фойдали иш коэффициенти (ФИК)ни ҳисобга олган ҳолда белгиланиши, бунда бош сув тақсимлаш иншоотининг сув сарфи бир вақтнинг ўзида сув оладиган қуйи даражали каналларнинг ҳисобий сув сарфлари йиғиндисига тенг қилиб қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
20. Каналнинг фойдали иш коэффициенти (ФИК) канал орқали етказиб бериладиган фойдали сув сарфининг каналга киритиладиган бошланғич сув сарфига нисбати сифатида қабул қилиниши ва қуйидаги формула бўйича аниқланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
FIK = Qnetto/Qyalpi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
21. Суғориш тармоқларининг ҳисобий сув сарфи максимал гидромодуль ва суғориш участкаси майдони кўрсаткичларига асосан аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
3-§. Қишлоқ хўжалиги экинларини анъанавий суғориш усуллари ва техникаси
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
22. Етиштириладиган экинлар учун мақбул агротехник ва мелиоратив шароитларни яратиш мақсадида экинлар томонидан сарфланадиган эвапотранспирация миқдорини қоплашни таъминловчи сунъий суғориш амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
23. Суғориш усули ва суғориш техникаси туридан қатъи назар қуйидаги талабларни таъминлаши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
суғориш сувини суғориш даласи узунлиги бўйлаб ҳамда грунтнинг фаол қатлами чуқурлиги бўйича бир текис тақсимлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
суғориш сувининг грунтнинг фаол қатлами остки қисмига ортиқча сизилишига, меъёрдан ортиқ буғланишига ва ташламалар орқали йўқотилишига йўл қўймаслик;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
грунтнинг табиий донадорлик тузилишини сақлаш, грунтнинг ботқоқланишига йўл қўймаслик, шунингдек суғориш жараёнини механизациялаш ва автоматлаштириш имкониятини таъминлаш ҳамда юқори иш унумдорлиги ва суғориш сифатига эришиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
қишлоқ хўжалиги экинларидан юқори ва барқарор ҳосил олиш учун зарур бўлган мақбул сув режимини шакллантириш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
24. Етиштирилаётган қишлоқ хўжалиги экинларини суғоришга сарфланадиган сувнинг миқдори экиннинг баргларидан, танасидан ва грунт юзасидан буғланган сувнинг умумий йиғиндиси сифатида аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
25. Қишлоқ хўжалиги экинларининг сув истеъмоли миқдори об-ҳаво шароити, грунт юзасига тушаётган иссиқлик энергияси миқдори, грунт намлиги, етиштирилаётган экин тури ҳамда ҳосилдорлик кўрсаткичларини ҳисобга олган ҳолда аниқлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
26. Қишлоқ хўжалиги экинларининг мавсумий суғориш нормаси жорий йилда режалаштирилган ҳосилдорликка эришишни таъминлаш мақсадида вегетация даврида 1 ha суғориладиган майдонга бериладиган умумий сув миқдори сифатида қабул қилиниши лозим. Мавсумий суғориш нормаси m³/ha ўлчов бирлигида белгиланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
27. Мавсумий суғориш нормаларининг миқдорлари экин турлари ҳамда экин етиштириладиган даланинг грунт шароитларини ҳисобга олган ҳолда аниқланиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ер устидан эгатлаб суғориш усули учун мавсумий суғориш нормалари қуйидаги оралиқларда белгиланишига йўл қўйилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ғўза учун — 5 000 — 9 000 m3/ha;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
кўп йиллик ем-хашак экинлари учун — 2 000 — 10 000 m3/ha;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
маккажўхори учун — 2 000 — 5 000 m3/ha;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ғалла (бошоқли дон) учун — 1 000 — 5 000 m3/ha;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
сабзавот-полиз экинлари учун — 2 000 — 8 000 m3/ha;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
боғ ва узумзор учун — 1 500 — 7 000 m3/ha.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Муайян экиннинг мавсумий суғориш нормаси мавсум давомида амалга ошириладиган бир марталик суғориш нормаларининг йиғиндиси сифатида аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
4-§. Қишлоқ хўжалиги экинларини суғориш тартиб (режим)лари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
28. Қишлоқ хўжалиги экинларини суғориш тартиби (режими) уларнинг биологик хусусиятлари, табиий-иқлим ва хўжалик шароитларини ҳисобга олган ҳолда суғориш нормалари, муддатлари ҳамда сонини инобатга олган ҳолда белгиланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Грунтнинг ўсимликларнинг нормал ўсиши ва ривожланиши учун зарур бўлган намлик даражаси қабул қилинган суғориш тартиби (режими) асосида таъминланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
29. Суғориш тартиби (режими) экинларнинг сувга бўлган умумий талабини акс эттирувчи ҳисобий-ташкилий омил сифатида қабул қилиниши ва қуйидаги асосий кўрсаткичларни ўз ичига олиши зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
умумий (мавсумий) суғориш нормаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бир марталик суғориш нормаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
суғоришлар сони;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
суғориш муддатлари (суғоришлар ўртасидаги оралиқ даврлар).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
30. Қишлоқ хўжалиги экинларининг суғориш тартиб (режим)ларини белгилашда қуйидагилар ҳисобга олиниши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
суғориш тартиб (режим)и экинларининг ривожланиш фазалари ва агротехника талабларига мос келиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
грунтнинг сув, озуқа ва иссиқлик тартиб (режим)ларининг мақбул ҳолатда бўлишига кўмаклашиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
грунт унумдорлигини оширишига хизмат қилиши, ботқоқланиш, шўрланиш ва грунт эрозиясига йўл қўймаслиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
31. Қишлоқ хўжалиги экинларининг суғориш тартиби (режими) қуйидаги табиий ва хўжалик омиллари таъсирида шакллантирилиши ва асосланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
иқлим ва об-ҳаво шароитлари (ҳаво ҳарорати, атмосфера ёғинлари миқдори ва уларнинг йил давомида тақсимланиши, ҳаво намлиги, буғланиш интенсивлиги ҳамда шамол тезлиги кўрсаткичлари);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
экин даласининг грунт шароитлари (грунтининг механик таркиби, тузилиши, сув-физик хусусиятлари, шўрланганлик даражаси);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
гидрогеологик шароитлари (сизот сувлари сатҳи, минерализацияси ва уларнинг вегетация даврида ўзгариш динамикаси);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
иқтисодий-хўжалик шароитлари (экинларни етиштиришнинг агротехникалари, грунт унумдорлиги, ҳосилдорлик).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
32. Бир гектар майдонда жойлашган қишлоқ хўжалиги экинини суғориш учун сарфланадиган умумий сув сарфи (E) буғланиш ва транспирация жараёнларига сарфланадиган сув миқдорларининг йиғиндиси сифатида қабул қилиниши ҳамда қуйидаги формула бўйича аниқланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
E = Еbugʻ + Еtrans = k·Y;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Еbugʻ — буғланишга сарфланадиган сув миқдори, (m3/ha);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Еtrans — транспирацияга сарфланадиган сув миқдори, (m3/ha);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Y — режалаштирилган ҳосилдорлик, (t/га ёки q/га);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
k — бир бирлик (тонна, центнер) ҳосилни етиштириш учун сарфланадиган сув миқдори (m3/t, m3/q).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Маълум миқдордаги бир марталик ҳосилни шакллантириш учун зарур бўладиган суғориш нормаси (ғўза учун) қуйидаги жадвалга асосан аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish

Ҳосилдорлик, q/ha

Сувнинг миқдори, m3/q

20

190 — 280

30

140 — 240

40

130 — 200

50

120 — 175

Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
33. Қишлоқ хўжалиги экинларини суғориш учун зарур бўлган суғориш нормаси ҳисобий грунт қатлами учун сув баланси тенгламаси асосида аниқланишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ҳисобий грунт қатлами учун сув баланси тенгламаси қуйидаги формула бўйича аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
М — суғориш нормаси, (m3/ha);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Wss — сизот сувлари ҳисобига мавсумнинг бошланишида шаклланган намликнинг миқдори, m3/ha;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Wvb — грунтдаги намликнинг мавсум бошланишидаги миқдори;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Wvo — грунтдаги намликнинг мавсум охиридаги миқдори;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Wqatosh — вегетация даврида грунт фаол қатламининг ошиши ҳисобига юзага келган намлик миқдори.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
34. Суғоришни режалаштиришда суғориш даврида далага етказиб берилаётган сувнинг маълум қисми фильтрация, буғланиш, оқиб кетиш ва бошқа технологик йўқотишлар ҳисобига йўқолиши ҳисобга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Суғориш учун қабул қилинадиган сувнинг ушбу йўқотишлар ҳисобга олинган умумий миқдори брутто суғориш нормаси қуйидаги формула бўйича аниқланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Мbrutto — брутто суғориш нормаси, (m3/ha);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Мnetto — нетто (соф) суғориш нормаси, (m3/ha);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Кsfk — суғоришда сувдан фойдаланиш коэффициенти, m3/ha.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
5-§. Қишлоқ хўжалиги экинларини эгатлаб суғориш техникаси
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
35. Грунтнинг фаол қатламида намликнинг бир текис тақсимланишини таъминлаш мақсадида грунтнинг механик таркибига кўра эгатларнинг кенглиги белгиланиши, бунда уларнинг кенглиги қуйидагича бўлиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
енгил механик таркибга эга қумоқ грунтли далаларда — 0,6-0,7 m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ўртача оғирликдаги соз грунтли далаларда — 0,7-0,8 m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
оғир механик таркибга эга соз грунтли далаларда — 0,9 m.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
36. Нам тўплаш ва экинни экишдан олдинги суғоришларда агар дала кузда шудгорланган бўлса, эгатларнинг кенглиги грунт хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда 0,7 m дан 1,0 m гача қилиб белгиланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Бир йиллик қишлоқ хўжалиги экинларини парваришлаш учун қўлланиладиган эгатларнинг кенглиги мазкур экинларни етиштиришнинг ўзига хос хусусиятларидан келиб чиққан ҳолда 0,6-0,7 m қилиб қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
37. Экинларни эгатлаб суғориш усули табиий ҳолда текис бўлган ёки агротехник тадбирлар натижасида текисланган ҳамда нишаблиги 0,02 — 0,03 дан катта бўлган экин майдонларида қўлланилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
38. Эгатлар экин майдонининг нишаблиги, грунтнинг сув ўтказувчанлиги, экин тури, қаторлар оралиғига (0,45 — 1,5 m) кўра бошидан охиригача ўзгармас, узунлиги эса қисқа (50 — 60 m) ёки узун (200 — 400 m) бўлишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
39. Эгатлаб суғоришда бир эгатга бериладиган сув сарфи 0,1 l/s дан 3,0 l/s гача оралиқда қабул қилинишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Эгатлар ариғининг чуқурлигига кўра қуйидаги турларга ажратилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
кичик эгатлар — 8 — 12 cm;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ўрта эгатлар — 15 — 25 cm;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
чуқур эгатлар — 30 — 40 cm.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
40. Ариғи тўлдириб сув бериладиган эгатлар қуйидаги шароитларда қўлланилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
нишабсиз ва нишаблиги кичик (0,002 дан кам) бўлган экин майдонларида суғоришни катта миқдорларда амалга ошириш зарур бўлган ҳолларда (нам тўпловчи суғоришлар вақтида), шунингдек кенг қаторли қишлоқ хўжалиги экинларини суғоришда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
майдон қиялиги катта (0,015 дан ортиқ) ва тўлдирилмайдиган ариқлар билан суғорилганда грунт эрозияси кучли бўладиган ерларда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
грунтнинг сув ўтказувчанлиги паст бўлган майдонларда суғориш сувини талаб этилган ҳажмда етказиб бериш ҳамда грунтнинг фаол қатламида намликни таъминлаш мақсадида.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
41. Ариғи тўлдириб суғориладиган эгатлар қиялик йўналиши бўйлаб олиниши ва уларнинг чуқурлиги 20 — 30 cm, узунлиги эса 40 — 80 m қилиб қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Эгатнинг бутун узунлиги бўйлаб грунтнинг бир текис намланишини таъминлаш мақсадида эгатлар энг кичик қиялик йўналиши бўйлаб жойлаштирилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
42. Эгатлаб суғориш усулининг самарадорлиги 60 — 70 фоизни ташкил қилиши, бунда суғориш жараёнида берилаётган сувнинг камида 60 — 70 фоиз қисми экинлар томонидан ўзлаштирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
43. Эгатлаб суғориш усулида суғоришга берилган сувнинг қолган 30 — 40 фоиз қисми буғланиш, грунтнинг фаол қатламидан пастга чуқур сингиш ҳамда эгатлар охиридан сарфланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
44. Эгатлар бўйича суғориш усули жойнинг қиялиги 0,05 гача бўлган майдонларда қўлланилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
45. Эгатлар бўйича сув тақсимлаш иншоотлари мавжуд бўлган ва техник-иқтисодий ҳамда технологик асосланиш таъминланган ҳолларда мазкур усулни жойнинг қиялиги 0,1 гача бўлган майдонларда қўллашга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
46. Жойнинг рельефи ҳамда грунтнинг механик таркиби ва сувни шимиш (сингдириш) хусусиятларига кўра бўйлама ёки кўндаланг суғориш схемаларини қўллаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
47. Кўндаланг суғориш схемаси бўйлама суғоришга нисбатан қўлланилишига йўл қўйилади, бунда эгатлар узунлиги 250 — 300 m дан кам бўлмаслиги лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
48. Кўндаланг суғориш схемасида кўндаланг ўқариқлар орасидаги масофа грунтнинг сувни сингдириш қобилиятига боғлиқ ҳолда 55 — 60 m дан ортиқ бўлмаслиги лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
49. Эгатлар узунлиги ва улардаги сув сарфи ер юзасининг қиялиги ҳамда грунтнинг сув-физикавий хусусиятларига мувофиқ қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
50. Эгатлар бўйича суғориш техникаси элементларининг мақбул қийматлари мазкур ШНҚнинг 3-иловаси талабларига мувофиқ ҳамда лойиҳани асослаш учун бажарилган изланишлар натижаларига асосан тайинланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
51. Эгатлар узунлиги, кўндаланг ўқариқлар орасидаги масофа ва эгат учун сув сарфи лойиҳада қўлланиладиган суғориш техникаси ва суғориш қурилмалари хусусиятларига мувофиқ мослаштирилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
52. Суғориш тизимлари орасидаги масофа бўйлама суғориш схемасида суғориш ускуналарининг узунлигига кўра, кўндаланг суғориш схемасида эса эгатлар узунлигига асосида қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
53. Сув чиқариш ускуналари (гидрантлар) орасидаги масофа бўйлама суғориш схемасида эгат узунлигига тенг, кўндаланг суғориш схемасида эса суғориш ускунасининг узунлигига тенг қилиб қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
54. Бўйлама суғориш схемасида суғориш участкалари майдони 8 — 12 ha, суғориш участкаси кенглиги 200 — 250 m қилиб қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Суғориш участкаси узунлиги эгатлар узунлигига каррали қилиб белгиланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
55. Суғориш участкаси узунлиги 500 — 600 m қилиб қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Кўндаланг суғориш схемасида суғориш участкаси кенглиги эгат узунлигига тенг қилиб қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Кўндаланг суғориш схемасида суғориш участкаларининг оптимал майдони 25 — 40 ha қилиб қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
6-§. Экин даласини йўлакларга (полоса) бўлиб суғориш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
56. Ёйиб экиладиган (уруғи сепиладиган) экинларни, жумладан бошоқли дон экинлари, бир йиллик ва кўп йиллик ўтларни суғоришни ташкил қилиш мақсадида экин даласи йўлакларга (полоса) бўлиб чиқилиши ва суғориш шу йўлаклар (полоса) бўйича амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
57. Экин даласини йўлакларга (полоса) бўлиб суғориш учун далада ҳар 3-4 m кенгликда грунт кўтармалари шакллантирилиши, бунда йўлакнинг (полоса) четларидаги грунт кўтармалари баландлиги h = 0,1-0,2 m қилиб қабул қилиниши ва сув ҳаракатини икки томондан чегаралаб, уни бир йўналишда ҳаракатлантириш таъминланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
58. Йўлакларга (полоса) юборилган сув ер юзаси бўйлаб ҳаракатланиши ҳамда йўлакнинг (полоса) бутун юзасини 2-3 cm қалинликда қоплаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
59. Экин даласини йўлакларга (полоса) бўлиб суғоришда уларга сув бериш қуйидаги икки усулдан бири бўйича амалга оширилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
суғориладиган йўлакка (полоса) сув даланинг бош томонидан берилиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
йўлакка (полоса) сув ён томонда жойлашган бўйлама ариқдан берилиши.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
60. Экин даласини йўлакларга (полоса) бўлиб суғоришни ташкил этишда кўндаланг нишаблиги мавжуд бўлмаган тур танланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Кенглиги 3,6 — 4,2 m бўлган йўлаклар (полоса) учун кўндаланг нишаблик 0,003 дан ошмаслиги зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
61. Экин даласи йўлакларга (полоса) бўлиб суғорилганда бир марталик суғориш нормаси 1000 — 1500 m³/ha оралиғида белгиланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Даланинг охиридан сувнинг ташланишининг (оқиб кетишини) олдини олиш мақсадида суғориш вақтида сув полосанинг 3/4 қисм узунлигини қоплаши билан далага сув бериш тўхтатилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
62. Йўлакларга (полоса) бўлиб суғоришда йўлаклар (полоса) кенглиги қишлоқ хўжалиги техникасининг осма қурилмалари (агрегатлар) параметрларини ҳисобга олган ҳолда белгиланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ер юзасининг кичик қияликларига эга майдонларда йўлаклар (полоса) кенглигини 8,0 m дан ортиқ қилиб қабул қилишга асослантиришлар мавжуд бўлган ҳолларда йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
7-§. Экин даласини полларга бўлиб бостириб суғориш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
63. Экин даласини полларга бўлиб бостириб суғориш усулини доимий тарзда ҳам даврий равишда ҳам қўллашга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
64. Полларга бўлиб бостириб суғориш усули шоли майдонларини суғоришда ва шўрланган экин майдонларининг шўрини ювишда қўлланилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ушбу усулни қўллаш учун дала майдони олдиндан 0,2 ha дан 0,5 ha гача бўлган полларга бўлиб чиқилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
65. Полларнинг тўрт тарафи баландлиги 0,2-0,3 m бўлган грунт кўтармалари билан ўраб чиқилиши лозим. Поллар нишабликсиз текис юзали қилиб тайёрланиши лозим. Пол тубининг нишаблиги 0,0005 — 0,001 қийматдан ошмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
66. Суғориш вақтида пол суғориш суви билан 10 — 20 cm қалинликда тўлдирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
67. Полларга сув белгиланган муддатларда берилиши ва сув бериш оралиғи одатда 7-8 кун қилиб қабул қилиниши керак. Шоли каби сувда ўсадиган экинларни суғоришда полда доимий равишда 10 — 15 cm қалинликдаги сув қатлами сақланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
8-§. Томчилатиб суғориш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
68. Томчилатиб суғориш тизимининг ҳисобий сув сарфи энг катта суғориш участкасидаги томизғичларнинг умумий сони ва битта томизғичнинг сув сарфи асосида қуйидаги формула бўйича аниқланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Qc — бир вақтда суғориладиган участкасининг лойиҳавий сув сарфи, l/s;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Nt — участкадаги томизғичларнинг умумий сони, дона;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
qt — битта томизғичнинг бир соатдаги лойиҳавий сув сарфи, l/h;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
3600 — ўтиш коэффициенти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Энг катта суғориш участкасининг сув сарфи (Q) томчилатиб суғориш тизимининг ҳисобий сув сарфи (Qh) сифатида қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Қабул қилинган ҳисобий сув сарфи ва қувурдаги сув оқимининг йўл қўйиладиган тезлиги (В=1,2 — 1,8 m/s) асосида тарқатувчи қувурнинг диаметри танланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Томчилатиб суғориш тизимининг лойиҳавий сув сарфини белгилашда ҳисобий сув сарфини 30 фоизгача ошириш назарда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Қабул қилинган лойиҳавий сув сарфи асосида магистраль қувур диаметри, фильтрлаш қурилмалари ва насос ускуналарининг техник параметрлари белгиланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
69. Томчилатиб суғориш тизимида магистраль қувурнинг бош қисмидаги сув босимини аниқлаш учун магистраль ва тарқатувчи қувурлар, шунингдек тизим таркибига кирувчи барча иншоотлардаги босим исрофлари ҳисоблаб чиқилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Магистраль ва тарқатувчи қувурдаги ҳисобий босим исрофи қуйидаги формула бўйича аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
h — узунлиги 100 m бўлган қувурдаги босими исрофи, kg/сm2;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
L — қувурнинг ҳақиқий узунлиги, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Н — даланинг қувур бўйлаб нишаблиги, m.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Магистраль ва тарқатувчи қувурдаги ҳисобий босим исрофи ни Шевелев жадваллари ёрдамида қуйидаги тенглик асосида ҳам аниқлашга йўл қўйилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1000 — солиштирма босим исрофи ёки узунлиги 1000 m бўлган қувурдаги босим исрофи, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
L — магистраль ёки тарқатувчи қувурнинг узунлиги, km.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
70. Суғориш шлангларининг ишчи босими ҳамда тарқатувчи ва магистраль қувурлардаги ҳисобий босим исрофлари йиғиндиси томчилатиб суғориш тизимининг ҳисобий босими сифатида қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
71. Томчилатиб суғориш тизимининг ҳисобий босими қуйидаги формула бўйича аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ntstx=hishchi+htqx+hmqx;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ntstx — томчилатиб суғориш тизимининг ҳисобий босими, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Нishchi — томчилатиб суғориш тизими суғориш шлангларининг ишчи босими, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Нtqx — томчилатиб суғориш тизими тарқатувчи қувурининг ҳисобий босими, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Нmqx — томчилатиб суғориш тизими магистраль қувурининг ҳисобий босими, m.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Томчилатиб суғориш тизимининг ҳисобий босимини 10 фоизга ошириш орқали суғориш тизимининг лойиҳавий босимини белгилашга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
72. Томчилатиб суғориш тизимининг бош иншоотлари, жумладан ҳовуз-тиндиргич, насос станцияси ва фильтрлаш қурилмаларининг техник кўрсаткичлари суғориш тизимининг ҳисобий сув сарфи, ҳисобий босими ҳамда ишлатиладиган сувни тозалаш даражаси талабларига мувофиқ танланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
73. Томчилатиб суғориш тизимини лойиҳалашда тизимнинг гидравлик ҳисобини қуйидаги формулаларга асосан аниқлаш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
а) томизғичли суғориш шланги (лента)даги томизғичларнинг оралиқ масофасини аниқлаш:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
m
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Xtir — томизғичлар оралиқ масофаси, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Qtir — томизғичлар сув сарфи, l/h;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Itup — грунтнинг сувни сингдириш тезлиги, mm/h;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
б) томизғичли суғориш шланги (лента)даги томизғичлар сонини аниқлаш:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
дона
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ntir — томизғичли суғориш шланги (лента)даги томизғичлар сони, дона;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Llen — суғориш қувурининг узунлиги, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Хtir — томизгичларнинг оралиқ масофаси, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
в) томизғичли суғориш шланг (лента)даги сув сарфини аниқлаш:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
m3/h
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Qlen — томизғичли суғориш шланг (лента)даги сув сарфи, m3/h;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
qtir — томизгичларнинг сув сарфи, l/h;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
г) томизғичли суғориш шланг (лента)ларининг максимал оралиқ масофасини аниқлаш:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
m
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
xlen.maks — томизғичли суғориш шланг (лента)ларининг максимал оралиқ масофаси, m,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
xlen.maks ≥ хlen — эгат кенглигига мослаштирилади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
д) тарқатувчи қувурдаги томизғичли суғориш шланг (лента)лари сонини аниқлаш:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
nlen — тарқатувчи қувурдаги томизғичли суғориш шланг (лента)лар сони, дона;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ltar — тарқатувчи қувурнинг узунлиги, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
xlen — томизғичли суғориш шланг (лента)ларни жойлаштириш оралиқ масофаси, m.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
е) тарқатувчи қувурнинг сув сарфини аниқлаш:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
m3/s
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Qtar — битта тарқатувчи қувурдаги сув сарфи, m3/s.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ё) тизимдаги қувурларнинг ҳисобий диаметрини аниқлаш:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
mm
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— тармоқдаги қувурларнинг ҳисобий диаметри, mm,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
v — қувурдаги сувнинг тезлиги, m/s;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ж) тизимдаги қувурларнинг ҳисобий диаметрини аниқлаш:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
m/s
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— тармоқ қувурларидаги сувнинг тезлиги, m/s;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
з) тизимдаги тарқатувчи қувурлардаги ва томизғичли суғориш шланг (лента)лардаги босим йўқолишини аниқлаш:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
m
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ntar — тарқатувчи қувурлардаги ва томизғичли суғориш шланг (лента)лардаги босим йўқолиши, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Аkv — қувурнинг солиштирма қаршилиги (Ф. Шевелев жадвалидан олинади);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Kv — сарф модули, квадрат қаршилик соҳасида 1 га тенг қабул қилинган;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ltar — тарқатувчи қувурнинг узунлиги, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
и) тизимдаги магистраль қувурнинг сув сарфини аниқлаш:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
m3/s
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— магистраль қувур сув сарфи, m3/s;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— тарқатувчи қувурлар сони, дона;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
й) тизимдаги магистраль қувурнинг диаметрини аниқлаш:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
; mm
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— магистраль қувур диаметри, mm;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
к) магистраль қувурдаги тарқатувчи қувурлар сонини аниқлаш:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
; m
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— магистраль қувурларнинг ҳисобий қисмининг узунлиги, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— суғориш секторлари сони, дона;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— битта сектордаги тарқатувчи қувурлар сони, дона;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
л) магистраль қувурлардаги босим йўқолишини аниқлаш:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— магистраль қувурлар ҳисобий қисми боши ва охиридаги босимлар, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— магистраль қувурларнинг ҳисобий қисмини боши ва охиридаги геометрик сатҳлар, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ƒ — ишқаланиш коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— қувур диаметри, mm;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— қаршилик коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— бошланғич тезлик коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— сувнинг зичлиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
74. Томчилатиб суғориш тизимини лойиҳалашда магистраль қувурлар ер остидан (0,7 — 1,0 m чуқурликда) ёки ер устидан жойлаштирилишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
75. Томчилатиб суғориш тизимининг тарқатувчи қувурлари зарур ҳажмдаги сувни ўтказиш ва текис тақсимлаш учун етарли диаметрга эга бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Тарқатувчи қувурларнинг диаметрлари энг катта суғориш секторининг ҳисобий сув сарфи (Q) ва ҳисобий босими (hishchi+htkh) асосида танланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
76. Томчилатиб суғориш тизимини лойиҳалашда кам нишабли майдонлар учун томизғичли шланг (лента)ларни сув сарфи, томизғичлар орасидаги масофа ва уларнинг диаметридан келиб чиқиб чегаравий узунликларини қуйидаги жадвалга асосан танлаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish

Томизғичлар орасидаги масофа,

сm

Қувурнинг диаметри Æ,

mm

Сув сарфи, l/h

1,4

1,6

2,0

4,0

Томчилатиб суғориш шлангларининг мақбул ҳисобланган узунлиги,

m

Тарқатувчи қувурларда таъминланган босим 1,2 — 1,5 atm бўлганда

20

16

75

70

60

40

18

95

85

75

45

20

110

100

90

55

22

130

120

100

65

30

16

100

95

80

50

18

120

110

95

60

20

145

135

115

70

22

170

155

135

85

40

16

120

110

95

60

18

145

135

115

75

20

180

160

140

85

22

210

190

160

100

50

16

190

180

160

120

18

220

205

185

135

20

255

240

205

150

22

290

270

240

170

Тизим қувурларида таъминланган босим 1,5 — 2,0 atm бўлганда

20

16

105

95

80

50

18

130

120

100

60

20

155

140

120

75

22

175

160

135

90

30

16

135

125

105

65

18

165

150

125

80

20

195

180

155

95

22

225

205

175

115

40

16

160

150

130

80

18

195

180

155

95

20

235

215

185

120

22

275

250

215

135

50

16

190

170

150

95

18

230

210

180

115

20

270

250

215

130

22

320

290

250

190

Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Изоҳ. Томизғичли суғориш шланг (лента)лари узунлигини қабул қилишда уларда келтирилган босим таъминланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
9-§. Ёмғирлатиб суғориш тизимлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
77. Ёмғир томчисининг диаметри 1,0 — 1,5 mm оралиғида қабул қилинишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ёмғирлатиш жадаллиги 0,5 — 2,0 mm/min оралиғида қабул қилиниши ва мазкур қийматлар грунтнинг сув ўтказувчанлиги ҳамда намланиш хусусиятларига мувофиқ танланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
78. Ёмғирлатиб суғориш тизимининг ишчи лойиҳасини ишлаб чиқиш учун тизим жорий этиладиган ҳудуд бўйича қуйидаги дастлабки маълумотлар тўпланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
а) ер майдони харитаси ва унга оид маълумотлар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
жойлашган ўрни ва рельефи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
сув манбаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
электр таъминоти тизими (масофаси билан);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
экин майдонининг ўлчамлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
б) грунт маълумотлари:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
грунтнинг механик таркиби;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
грунт шўрланиш даражаси ва тури;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
в) сув манбаси бўйича маълумотлар (сувнинг лойқалик даражаси ва сифат кўрсаткичи):
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ер усти сув манбасининг таъминланганлик даражаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ер ости сув манбасининг сув чиқариш ҳажми (дебити) ва сифат кўрсаткичлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
г) етиштириладиган экин бўйича маълумотлар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
экин тури;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
экиннинг сувга бўлган талаби;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
экинни экиш схемаси.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
79. Ёмғирлатиб суғориш тизимининг лойиҳасини ишлаб чиқиш қуйидаги кетма-кетликда амалга оширилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
участка харитасида ёмғирлатиб суғориш тизимининг умумий схемасини ишлаб чиқиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ёмғирлатиб суғориш тизими жорий қилинадиган майдонни суғориш секторларига бўлиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ёмғирлатиб суғориш тизими схемасида (контур харитасида) тизимнинг бош иншоотларини мақбул нуқтада жойлаштириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ёмғирлатиб суғориш тизими иншоотлари, қувурлари ва суғориш тизимлари кўрсаткичларини аниқлаш (гидравлик ҳисоблар бажариш);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ёмғирлатиб суғориш тизими схемасида (контур харитасида) тизимнинг магистраль қувурларини жойлаштириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ёмғирлатиб суғориш тизимининг лойиҳавий сметасини ишлаб чиқиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ёмғирлатиб суғориш тизими лойиҳасининг тушунтириш хатини шакллантириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
лойиҳа ҳужжатларини жамлаш ва ягона лойиҳа ҳужжати шаклида расмийлаштириш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
80. Ёмғирлатиб суғориш тизимини лойиҳалашда мазкур ШНҚнинг 81 — 100-бандларида келтирилган формулалар асосида қуйидаги параметрлар ҳисоблаб чиқилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
суғориш секторлари бўйича сув сарфи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
тарқатувчи ва магистраль қувурлар диаметри ва узунлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
насос агрегатининг ҳисобий сув сарфи ва ишчи параметрлари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
81. Ёмғирлатиб суғориш нормаси қуйидаги формула асосида аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
; mm
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— суғориш нормаси, m3/ha;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— чегаравий дала нам сиғими, %;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— ўсимлик сўлиш намлиги (намликнинг қуйи чегараси), %;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— грунтнинг ҳажм оғирлиги, g/сm3;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— ҳисобий қатлам қалинлиги, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— суғориш режими, %;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— буғланишга кетадиган сув сарфи (шамол тезлиги ва ҳароратга боғлиқ 10 — 20 фоиз).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
82. Экиннинг суғориш режими қуйидаги формула бўйича аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
%
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда, — экиннинг ўсиши ва ривожланиши фазаларида белгиланган суғориш тартиб (режим)и (чегаравий дала нам сиғимига нисбатан 65÷85 фоиз), %.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
83. Ёмғирлатиб суғориш оралиқ муддати қуйидаги формулага мувофиқ аниқланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
кун
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— ҳисобий суғориш оралиғи, d;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— ўсимликнинг эвапотранспирацияси миқдори, mm/d.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
84. Ёмғирлатиб суғориш давомийлиги қуйидаги формулага мувофиқ аниқланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
h
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— ёмғирлатиб суғориш давомийлиги, h;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— битта спринклернинг сув сарфи, l/h;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— бир гектар майдондаги спринклерлар сони, дона.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
85. Суғориш участкасининг максимал сони қуйидаги формулага мувофиқ аниқланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— суғориш секторининг максимал сони (бутун сон), сектор;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— насос станциясининг суткалик иш вақти (max-20 h/d);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
86. Суғориш тизимининг ёмғирлатиш жадаллигини қуйидаги формулага мувофиқ ҳисоблаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
mm/h
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда, — ёмғирлатиш жадаллиги, mm/h.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
87. Суғориш сектори майдони қуйидаги формулага мувофиқ аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ha
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— суғориш секторининг майдони, ha;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— ёмғирлатиб суғориш контурининг умумий майдони, ha.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
88. Спринклерлар жойлашган битта суғориш қувури сув сарфини қуйидаги формулага мувофиқ аниқланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
m3/h
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— битта суғориш қувуридаги сув сарфи, m3/h;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— битта суғориш қувуридаги спринклерлар сони, дона.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
89. Спринклерларнинг максимал оралиқ масофасини қуйидаги формула орқали аниқлаш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
m
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— спринклерларнинг максимал оралиқ масофаси, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— спринклернинг ишчи радиуси, m.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
90. Спринклерлар жойлашган суғориш қувурларининг максимал оралиқ масофаси қуйидаги шартга мувофиқ белгиланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда, Xs.q. — спринклерлар жойлашган суғориш қувурларини жойлаштиришнинг максимал оралиқ масофаси, m.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
91. Битта тарқатувчи қувурга (спринклерлар ўрнатилган) суғориш қувурлари сонини қуйидаги формулага мувофиқ аниқлаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
дона
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— тарқатувчи қувурдаги томизгичли суғориш қувурлари сони;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— тарқатувчи қувурнинг узунлиги, m.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
92. Спринклерлар ўрнатилган битта суғориш қувуридаги сув сарфи қуйидаги формулага мувофиқ аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
m3/h
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда, Qs.s.q — спринклерлар ўрнатилган битта суғориш қувурдаги сув сарфи, m3/h.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
93. Битта тарқатувчи қувурдаги сув сарфи қуйидаги формулага мувофиқ аниқланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
m3/h
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда, Qtar — битта тарқатувчи қувурдаги сув сарфи, m3/s.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
94. Тармоқдаги қувурларнинг ҳисобий диаметри қуйидаги формулага мувофиқ аниқланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
mm
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— тармоқдаги қувурларнинг ҳисобий диаметри, mm;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— қувурдаги сувнинг тезлиги, m/s.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
95. Тармоқ қувурларидаги сувнинг тезлигини аниқлаш:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда, kv — тармоқ қувурларидаги сувнинг тезлиги, m/s.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
96. Тарқатувчи ва суғориш қувурларидаги босим йўқолишини қуйидаги формулага мувофиқ аниқлаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
m
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— тарқатувчи ва суғориш қувурларидаги босим йўқолиши, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— қувурнинг солиштирма қаршилиги, Ф. Шевелев жадвалидан олинади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— сарф модули, квадрат қаршилик соҳасида 1 га тенг қабул қилинган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
97. Магистраль қувур сув сарфи қуйидаги формулага мувофиқ аниқланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
m3/s
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— магистраль қувур сув сарфи, m3/s;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— тарқатувчи қувурлар сони, дона.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
98. Магистраль қувур диаметри қуйидаги формулага мувофиқ аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
mm
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда, — магистраль қувур диаметри, mm.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
99. Магистраль қувурдаги тарқатувчи қувурлар сони қуйидаги формулага мувофиқ аниқланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
дона
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— магистраль қувурлар ҳисобий қисмининг узунлиги, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— суғориш секторлари сони, дона;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— битта сектордаги тарқатувчи қувурлар сони, дона.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
100. Магистраль қувурлардаги босим йўқолишини қуйидаги формулага мувофиқ аниқлаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— магистраль қувурларнинг боши ва охиридаги ҳисобий босими, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— магистраль қувурларнинг боши ва охиридаги ҳисобий геометрик сатҳлари, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ƒ — ишқаланиш коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— қувур диаметри, mm;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— қаршилик коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— бошланғич тезлик коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— сувнинг зичлиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
10-§. Дискрет суғориш тизими
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
101. Дискрет суғориш тизими қуйидаги турларга бўлинади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
паст босимли дискрет суғориш тизими (сув босими 0,1 Atm дан кам бўлмаслиги лозим);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ўрта босимли дискрет суғориш тизими (сув босими 0,2 Atm дан кам бўлмаслиги керак);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
юқори босимли дискрет суғориш тизими (сув босими 0,5 Atm дан кам бўлмаслиги лозим).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
102. Дискрет суғориш тизимини лойиҳалашда экин майдонининг сув таъминоти ҳолати, грунтнинг механик таркиби ҳамда ер юзасининг нишаблиги ҳисобга олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Паст босимли дискрет суғориш усули экин даласига сув новлар (лоток) ёки қувурлар тизими орқали етказиб бериладиган ҳамда ушбу сув ўтказгичлардаги ишчи босим 0,1 Atm дан кам бўлмаган шароитларда қўлланилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Пахта майдонларини дискрет усулда суғоришда суғориш вақтини қисқартириш ва суғориш самарадорлигини ошириш мақсадида эгатлар узунлигини одатда қабул қилинадиган қийматларга нисбатан 50 фоизгача оширишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
103. Сув тақсимловчи қувурлар тешикчаларининг оралиқ масофаси экин тури ва қатор ораси кенглигига мувофиқ қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ғўза ва кузги бошоқли дон экинлари учун тешикчалар оралиқ масофаси қатор орасига мос равишда 0,6 m (қатор ораси 60 cm) ёки 0,9 m (қатор ораси 90 cm) қилиб қабул қилинишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Сабзавот экинлари учун тешикчалар оралиқ масофаси 0,7 m (қатор ораси 70 cm) қилиб қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Экин қатор оралатиб суғорилиши режалаштирилган ҳолатларда тешикчалар оралиқ масофасини мос равишда 1,2 m, 1,8 m ёки 1,4 m бўлишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
104. Сув тақсимловчи қувур тешикларининг диаметри эгат узунлиги, майдон нишаблиги ва эгатга бериладиган ҳисобий сув сарфига боғлиқ ҳолда белгиланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Қумоқ ва тошлоқ ерларда, шунингдек эгат нишаблиги кичик бўлган майдонларда тешик диаметрини 20 — 30 mm қилиб қабул қилишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Юқори нишабликли майдонларда ёки сувнинг ҳаракати тезлашиши эҳтимоли юқори бўлган шароитларда тешик диаметрини 15 — 20 mm қилиб қабул қилишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Тешик диаметрини белгилашда тармоқдаги сувнинг ишчи босими ҳисобга олиниши ва ишчи босим ўзгарганда тешик диаметри мос равишда ўзгартирилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
105. Турли механик таркибга эга грунтлар ва нишабликка эга майдонларда дискрет суғориш усулида эгатга бериладиган сув сарфлари қуйидаги жадвал кўрсаткичларига асосан белгиланиши лозим, l/s.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish

Дала тупроғининг сув ўтказувчанлиги

Эгатнинг нишаблиги (ўртача кўрсаткичлар)

0,00175

0,0025

0,005

0,0075

юқори, А

1,6

1,5

1,1

0,7

ўрта, Б

1,25

1,2

1,0

0,6

паст, В

1,0

0,95

0,8

0,5

Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Грунтнинг сув ўтказувчанлиги, нишаблиги, эгат узунлигини ҳисобга олган холда сув сарфи, сув бериш сони ва муддати белгиланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
11-§. Грунтнинг ичидан суғориш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
106. Грунт остидан суғоришда қўлланиладиган қувурлар қаттиқ (мустаҳкам) бўлиши ва грунт остидаги босим таъсирида эзилиб қолмаслиги лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
107. Илдиз қатламини ер ости намлантиргичларидан капилляр йўл билан намлантириш имконини яратадиган грунтни ичидан суғориш тизимларини қишлоқ хўжалиги экинларини суғоришда сув танқислиги кучли бўлган қирларда, ярим чўл ва чўл зоналарида қўллашга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
108. Грунтни ичидан суғориш тизимларини қўллашда қуйидаги шартлар таъминланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ҳудуд рельефининг қиялиги 0,01 дан ошмаслиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
грунт шўрланмаган бўлиши, енгил, ўрта ёки оғир механик таркибга эга бўлиши ҳамда капилляр кўтарилиш тезлиги 0,5 mm/min дан кам бўлмаслиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
109. Грунтни ичидан суғориш тизимларида сув тарқатувчи тармоқ пластмасса ёки хризотилцемент қувурлардан тайёрланиши ва ер остида ўрнатилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
110. Намлантиргичлар тизими лойиҳасида қуйидаги шартларга риоя қилиниши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
намлантиргичлар узунлиги давомида жойнинг қиялиги 0,01 дан ошмаслиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
намлантиргичларни ер остига ўрнатиш чуқурлиги 0,4 — 0,6 m оралиғида қабул қилиниши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
намлантиргичларнинг максимал узунлиги 250 m дан ошмаслиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Сепиб (ёйиб) экиладиган экинлар учун намлантиргичлар орасидаги масофа грунтнинг гранулометрик таркибига боғлиқ ҳолда қуйидаги қийматларда қабул қилинишига йўл қўйилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
енгил механик таркибли грунтларда — 1,0 m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ўрта механик таркибли грунтларда — 1,5 m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
оғир механик таркибли грунтларда — 2,0 m.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
111. Ерга ишлов бериш қатламининг қуйи қисмида сув тортиш қобилияти юқори бўлган қумли-қумоқ ва енгил қумоқ грунтларда намлантиргичларни кенглиги 0,7 m бўлган полиэтилен қопламали экран устига ётқизишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Полиэтилен экран қўлланилганда намлантиргичлар орасидаги масофани 2,0 m гача узайтиришга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
112. Боғ ва узумзорлар учун намлантиргичлар орасидаги масофа экин қаторлари орасидаги масофага тенг қилиб қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Намлантиргичлар сув чиқариш тешикларининг ўлчамлари ҳисобий босимда намлантиргичнинг узунлиги бўйича талаб этиладиган сув сарфини таъминлаши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Тешиклар параметрлари қуйидагича қабул қилиниши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
айлана тешиклар диаметри — 1-2 mm, қадами — 50 — 100 mm;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бўйлама тешикларда эни — 1-2 mm, узунлиги — 35 — 40 mm, қадами — 200 — 400 mm.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
113. Тизимни ювиш ва бўшатиш учун мўлжалланган сув чиқарувчи қувурларни лойиҳада хризотилцемент ёки пластмасса материалидан қабул қилиб, ер остига 0,5 m дан кам бўлмаган чуқурликда ётқизиш лозим. Сув ташловчи қувурларни кузатиш ва бўшатиш қудуқлари билан таъминлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
114. Намлантиргичларнинг ҳисобий сув сарфи грунтнинг сув тортиш қобилияти билан боғланган ҳолда аниқланиши керак. Намлантиргич қувурининг ҳисобий сув сарфи Qₕ, m³/s, қуйидаги формула бўйича аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
qu — грунтнинг намлантиргичнинг 1 m узунлигида сув тортиш қобилияти, m²/s, махсус изланишлар ва таҳлиллар асосида аниқланган;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
lh — намлантиргичнинг узунлиги, m.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
115. Қувурли суғориш тизимларида суғориш ва намлантирувчи қувурлардаги босим фарқи 30 фоиздан ошмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
12-§. Шоличилик суғориш тизимлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
116. Шоличилик суғориш тизимидаги кичик тартибдаги тармоқлар, шох ариқ, карта суғориш тармоғи, суғориш ташлама тармоқлар, сув тақсимоти ва бошқарувни автоматлаштириш мақсадида нишабсиз ва дамбали қилиб, қолганлари эса нишабли қилиб лойиҳаланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
117. Шоличилик суғориш тизимларини лойиҳалашда қуйидаги шартлар таъминланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
шоли чеклари ва ташламалардаги сув сатҳлари фарқи 0,5 m дан кам бўлмаслиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
сув берувчи тармоқларнинг остки эни қўлланиладиган механизмларнинг ишчи органлари ўлчамларига мувофиқ равишда 0,6; 0,8; 1,0; 1,2; 1,5; 2,5 m қийматларда қабул қилиниши, ташлама каналларда эса остки эни 1,0 m дан кам бўлмаслиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
тармоқларнинг ён деворлари қиялик коэффициенти грунтнинг механик таркибига боғлиқ ҳолда енгил грунтларда ички қиялик 2 — 4, ўрта грунтларда 1,5 — 2, оғир грунтларда 1 — 1,5, ташқи қиялик эса 1 — 1,5 оралиғида қабул қилиниши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
тармоқлардаги энг баланд сув сатҳи ва дамба усти сатҳи орасидаги эркин баландлик сув сарфига боғлиқ ҳолда 0,5 m³/s гача бўлганда 0,2 m, 0,5 — 2 m³/s ҳамда 0,3 m, 2 — 5 m³/s бўлганда 0,4 m бўлиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ўзанлардаги сув тезлиги енгил грунтларда 0,5 m/s, ўрта грунтларда 0,7 m/s, оғир грунтларда 1,0 m/s қийматдан ошмаслиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
118. Шўрланган грунтларда ташкил этиладиган шоличилик суғориш тизимларида оралиғи 200 m дан кам бўлмаган зовур тармоқларини ҳам лойиҳалашга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
119. Шоличилик суғориш тизимларидан ташланган сувлардан суғориш учун қайта фойдаланишга йўл қўйилади. Бунда сув таркибидаги эриган ўғитлардан самаралироқ фойдаланиш, шунингдек суғориш манбасининг таъминланганлик ва ишончлилик даражасини ошириш таъминланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
5-боб. Каналлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
120. Каналлар конструкцияси ва уларнинг жой рельефида жойлашуви қуйидагиларни таъминлаши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
каналда сув йўқотишларини минималлаштиришни;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
қуйи даражадаги каналларда сув ресурсларини ўз-ўзи оқувчанлик шароитида ҳамда бириктирилган суғориладиган ерларга нисбатан баланд белгилари бўйича бошқарилиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
канал эгаллайдиган ер майдонини минималлаштириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
каналга туташ ерларни сақлаб қолиш ҳамда уларнинг сув босишига йўл қўймаслик;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
замонавий автоматлаштириш ва бошқарув тизимлари, шунингдек сувни онлайн ҳисобга олиш ва қайд этиш воситалари билан жиҳозлаш имкони.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
121. Бош режада ва бошқа лойиҳа ҳужжатларида магистраль каналлар қисқартирилган номлари қуйидагича белгиланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
магистраль каналнинг ўнг тармоғи — МКЎТ;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
магистраль каналнинг чап тармоғи — МКЧТ.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Агар магистраль каналга алоҳида ном берилган бўлса, қисқартирилган белгига мазкур номнинг биринчи ҳарфи қўшилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Тақсимловчи каналларни белгилаш қуйидаги тартибда қабул қилиниши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
биринчи тартибли тақсимловчи каналлар — Т-1; Т-2; Т-3;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
иккинчи тартибли тақсимловчи каналлар — Т-1-1; Т-1-2.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
122. Аҳоли пунктларидан ўтувчи магистраль каналларни лойиҳалаш ва бетонлаштиришда аҳоли зичлигини ҳисобга олган ҳолда канал деворларида ҳар 50 — 150 m да зинапоялар ва пандуслар ўрнатилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Турар жойлар ҳамда жамоат жойлари (парклар, савдо ва кўнгилочар марказлар, кафе ва ресторанлар) ҳудудидан ўтувчи магистраль каналлар бўйлаб панжаралар ўрнатилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Магистраль каналларга туташ қувурлар ҳамда гидроэлектростанцияларга яқин шлюзлар панжаралар билан тўсилган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Одамлар гавжум бўлган канал бўйларида ҳар 300 — 400 m да сувга ташлаш учун пуфакли баллонлар ва арқонлардан иборат «ҳимоя пакетлари» ҳамда чақирув тугмалари ташкил этилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Канал тубига уланган қувурлар ва шлюзларга яқин хавфли зоналар беркитилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
123. Каналларнинг режали жойлашуви жой рельефи, ер ости шароитлари, маъмурий бирликлар чегаралари, ердан фойдаланувчилар чегараси, йўллар, коммуникациялар ва бошқа маҳаллий шароитлар билан боғлиқ ҳолда белгиланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
124. Суғориш тармоқлари жойнинг энг юқори белгилари бўйича ва минимал узунликда йўналтирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
125. Канални кўтармада жойлаштиришга маҳаллий пасайишлар мавжуд бўлган ҳолларда ҳамда каналларнинг сувни насос ёрдамида кўтарадиган канал билан кесишуви шароитида йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
126. Охирги қисмда сув сарфи 5,0 m³/s дан ортиқ бўлган магистраль ва хўжаликлараро каналларнинг охирида сув ташлаш иншоотлари назарда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Муқобил ечим сифатида қуйи тартибли каналларда охирги ташламаларни қуриш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
127. Сўнгги сув ташлаш иншоотларидан ташқари фавқулодда сув ташлаш иншоотлари ҳам назарда тутилиши, бунда уларнинг жойлашуви мавжуд коллектор-сув ташлагичлар, кўллар ва бошқа қабул қилувчи объектларга яқин ҳудудларда қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Фавқулодда сув ташлаш иншоотлари фавқулодда вазиятларда объектларни сув тошишидан ҳимоя қилишни таъминлаши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
128. Каналлар электр узатиш тармоқлари билан кесишиб ўтган ҳолларда канал бермаси ёки дамбаси сатҳидан электр узатиш тармоғининг энг пастки симигача бўлган вертикал масофа қуйидаги минимал қийматлардан кам бўлмаслиги лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
6 m — кучланиши 110 kV бўлган электр узатиш тармоқлари учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
7 m — кучланиши 150 — 220 kV бўлган электр узатиш тармоқлари учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
8 m — кучланиши 330 — 500 kV бўлган электр узатиш тармоқлари учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
алоқа тармоқлари учун — 4,5 m.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
129. Электр узатиш тармоқлари канал бўйлаб ўтган ҳолларда канал четидан электр узатиш устунигача бўлган горизонтал масофа устуннинг умумий баландлигидан кам бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
130. Суғориш қурилмаларидан фойдаланилганда суғориш тизимининг максимал ҳисобий сув сарфи бир вақтнинг ўзида ишлаётган барча суғориш қурилмаларининг максимал сув сарфлари йиғиндисига тенг бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
131. Канал трассаси тоғ ёнбағири бўйлаб ўтган ҳолларда каналнинг кўндаланг кесими фақат қазилма (выемка) кўринишида қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
132. Агар ҳисобий сув сатҳи чизиғи тоғ ёнбағирининг пастки қисмида ер юзаси чизиғини кесиб ўтса, каналнинг кўндаланг кесимини ярим қазилма, ярим кўтарма кўринишида қабул қилишга йўл қўйилади. Бунда дамбанинг асос билан туташиш қисми остона кўринишида лойиҳалаштирилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
133. Канални лойиҳалаш учун асосий параметр сифатида сувнинг ҳисобий сарфи олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
134. Ҳисоблаб аниқланган нормал сув сарфи, маълум майдонга боғланган каналлар учун қуйидаги боғланиш билан аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Qnorm — нормал сув сарфи, m3/s;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
w — канал тизимига бириктирилган ҳисоблаб аниқланган нетто майдони, h;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Q — максимал гидромодул ординатаси, l/s. h;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ФИК — канал тизимининг фойдали иш коэффициенти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
135. Канал сарфини бир вақтда ишловчи барча каналлардаги сув йўқотишларини ҳисобга олган ҳолда қуйи даражали тақсимлаш каналлари сарфларининг йиғиндиси бўйича аниқлашга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
136. Каналларнинг жадаллаштирилган сарфи нормал сув сарфига жадаллаштириш коэффициенти (Kф)га норматив кўпайтириш орқали белгиланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Жадаллаштириш коэффициентлари қуйидагича қабул қилиниши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1 — 10 m3/s миқдорда сарфланганда — Kф = 1,15 — 1,2;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
10 m3/s миқдордан ортиқ сарфланганда — Kф = 1,05 — 1,1.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
137. Сувни насос ёрдамида кўтарадиган канал ва унинг тармоқлари учун жадаллаштириш коэффициентларини кўрсатилган қийматлардан четга чиққан ҳолда, ташлаш иншоотлари сарфлари билан боғлиқ ҳолда қабул қилишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
138. Магистраль ва хўжаликлараро каналларнинг минимал сарфи нормал сув сарфининг камида 40 фоизи миқдорида қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
139. Ёмғирлатиб суғоришда суғориш тизимининг минимал сув сарфи суғориш жадвалига мувофиқ ундан бир вақтда сув оладиган ёмғирлатиш қурилмаларининг ёки спринклерларнинг минимал сони бўйича ҳисобланган сув сарфига тенг қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
140. Узлуксиз ҳаракатдаги каналларнинг ҳисоблаб аниқланган сув сарфлари лойиҳалаштириш ва гидравлик ҳисобларнинг ишончлилигини таъминлаш мақсадида катта қиймат томонга қуйидаги интервалларга мувофиқ яхлитланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Q=1 — 10 m3/s сув сарфида 0,1 m3/s миқдорга;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Q=10 — 50 m3/s сув сарфида 0,5 m3/s миқдорга;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Q>50 m3/s сув сарфида 1,0 m3/s миқдорга.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
141. Фавқулодда вазиятларда сувни чиқариб юбориш (ташлаш) учун мўлжалланган иншоотларнинг ҳисобий сув сарфи каналнинг фавқулодда сув ташлаш кесимидаги нормал сув сарфининг 50 фоиз миқдорига тенг қилиб қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
142. Канални бўшатиш функциясини бажарадиган сўнгги сув ташлаш иншоотларининг ҳисобий сарфи каналнинг сўнгги қисмидаги нормал сув сарфининг 20 фоизидан 50 фоизигача бўлган миқдорда қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
143. Магистраль ва хўжаликлараро каналларнинг кўндаланг кесими, гидравлик ва конструктив талабларни ҳисобга олган ҳолда трапециясимон шаклда лойиҳалаштирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Кичик сув сарфларига эга каналлар учун сув оқимининг барқарорлигини ва конструкциянинг иқтисодий самарадорлигини таъминлаш мақсадида канал кўндаланг кесимини новсимон (параболоид) шаклда қабул қилишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Каналларнинг тўғри бурчакли кесими зич қурилган ҳудудларда, муҳандислик коммуникациялари мавжуд бўлган участкаларда ёки табиий шароитлар каналнинг бошқа шаклда жойлаштирилишини чеклаган ҳолларда қўлланилишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Чуқурлиги 4,0 m дан ортиқ бўлган йирик каналлар учун кўндаланг кесимни полигонал шаклда қабул қилишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
144. Суғориш тармоқларининг кўндаланг кесими қайси шаклда қабул қилинганлигидан қатъи назар қуйидаги шартлар бажарилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
а) кўндаланг кесим юзасининг ювилмаслик шарти қуйидагича қабул қилиниши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Vm˂Vadm, m/s;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Vadm = Vtab ˖ R⅓, m/s
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Vtab — гидравлик радиус;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
R = 1m бўлгандаги йўл қўйилган ўртача тезлик, грунтнинг механик таркиби ва фойдаланиш ҳолатига кўра Vtab = (0,4 — 1,2) m/s бўлади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Агар Vm > Vadm бўлса, унда канал ювилишига йўл қўйилган нишаблик бўйича лойиҳаланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ёки қоплама билан жиҳозланади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
б) канал ости ўзанига лойқа чўкмаслиги керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
m/s
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
m/s
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— лойқа чўкмайдиган критик тезлик, m/s;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
А= 0,33 — 0,035 коэффициент.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
145. Каналлар ўзанларининг геометрик ва гидравлик параметрлари қуйидаги учта ҳисобий сув сарфи бўйича аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
нормал сув сарфи бўйича — канал ўзанининг асосий гидравлик элементларини, жумладан канал кенглиги, чуқурлиги, кўндаланг кесим юзаси, гидравлик радиуси ва сув оқим тезлигини аниқлаш учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
жадаллаштирилган сув сарфи бўйича — канал дамбалари, бермаларининг жадаллаштирилган сув горизонтидан юқори қисми баландлигини белгилаш, шунингдек канал ўзани ва ён бағирларининг ювилиб кетмаслик шартини текшириш учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
минимал сув сарфи бўйича — канал ости ўзани лойқа билан тўкилмаслигини таъминлаш ва суғориладиган майдонлар устидаги лойиҳа бўйича сув сатҳини назорат қилиш мақсадида канал ва унинг тармоқлари бошқариш баландлиги шартларини текшириш учун.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
146. Каналларнинг гидравлик ҳисоб-китоблари қуйидаги Шези формуласи бўйича текис барқарор ҳаракат учун амалга оширилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
V — каналдаги талаб этиладиган сув тезлиги, m/s;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
C — Шези коэффициенти, m0.5/s;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
R — гидравлик радиус, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
i — гидравлик нишаблик.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Сув сарфи қуйидаги формула бўйича аниқлаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ω — каналнинг жўшқин (тўлқинланиб турган) кесими майдони, m2.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Шези коэффициентини қуйидаги формулага асосан аниқлаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда, n — нотекислик коэффициенти бўлиб, у мазкур ШНҚнинг 4-иловаси бўйича аниқланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
147. Каналдаги сувнинг ҳисоблаб аниқланадиган тезликлари канал ўзанининг лойқаланмаслигини ва ювилиб кетмаслигини таъминлаши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
148. Каналларни лойиҳалашда кейинги тартибдаги каналнинг туби белгиси юқори тартибдаги каналнинг туби белгисига нисбатан тенг ёки паст қилиб қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
149. Канал туби бўйлаб кенглигининг уни тўлдириш чуқурлигига нисбати қийматлари қуйидаги жадвал бўйича белгиланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish

m

1,0

1,5

2,0

2,5

β

0,8 — 3,0

0,6 — 3,1

0,5 — 3,4

0,4 — 3,8

Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Изоҳ. Канал ён бағирларининг қиялик коэффициенти > 2,5 бўлганда, β катталиги гидравлик ҳисоб-китоблар натижалари ёки амалдаги аналог каналлар параметрлари асосида аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
150. Каналларни лойиҳалашда канал ўзани ва ён бағирларининг ювилиб кетмаслигини таъминлаш мақсадида сув оқимининг ювмайдиган тезликлари мазкур ШНҚнинг 5-иловаси бўйича қабул қилиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
151. Канал сифатида фойдаланиладиган табиий ўзанларнинг гидравлик ҳисоб-китоблари сув ҳаракатининг ўзгарувчан хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда нотекис ҳаракат формулалари асосида амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Сув сарфи 50 m³/s дан кам бўлган ҳолларда, шунингдек табиий ўзанни ўзгармас қияликка (нишабликка) ва бир хил кўндаланг кесимга эга алоҳида участкаларга бўлиш имконияти мавжуд бўлганда ҳар бир участканинг гидравлик ҳисоб-китобларини текис барқарор ҳаракат формулалари асосида амалга оширишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
152. Каналларни лойиҳалашда канал ўзанида чўкинди заррачаларининг чўкиб қолишини ва ўзаннинг лойқаланишининг олдини олиш мақсадида лойқаланмаслик ҳисоб-китоблари амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
153. Оқимнинг чўкиндиларни ташиш қобилиятларини қуйидаги формулалар бўйича аниқлашга йўл қўйилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ŵ — чўкиндиларнинг ўртача тортилган гидравлик катталиги, mm/s;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ρ — умумий лойқаланиш, kg/m3.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
154. Лойқаланмаслик учун сув тезлигини қуйидаги формула бўйича аниқлашга йўл қўйилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
V3 = 0,3 R1/4; m/s
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ёки қуйидаги формула бўйича аниқлашга йўл қўйилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
V3 = AQ0.2; m/s
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
А-Ŵ<1,5 mm/s ҳолатида — 0,33;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ŵ=1,5 — 3,5 mm/s ҳолатида — 0,44; Ŵ>3,5 mm/s ҳолатида — 0,55 га тенг коэффициент.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
155. Чўкиндилар парчаларининг гидравлик катталигини аниқлаш учун қуйидаги кўрсаткичлардан фойдаланиш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish

д, mm

W, mm/s

д, mm

W, mm/s

д, mm

W, mm/s

0.005

0.0175

0.06

2.49

0.150

15.6

0.1

0.0692

0.07

3.39

0.175

18.9

0.2

0.277

0.08

4.43

0.2

21.6

0.3

0.623

0.09

5.61

0.225

24.3

0.4

1.11

0.1

6.92

0.25

27.0

0.5

1.73

0.125

10.81

0.275

29.9

Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
156. Трапециясимон кесимли каналларнинг юмалоқланиш радиусларининг катталиги уларнинг сув кесими бўйича кенглигининг беш бараваридан кам бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Тўғри тўртбурчак кесимли каналлар учун юмалоқланиш радиусларини сув кесими бўйича кенглигининг уч бараваридан кам бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
157. Канал бурилиш жойларида бўртма қирғоқ бўйидаги сув сатҳининг ошиши қуйидаги формула бўйича аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
∆h = V2∙by/(g∙R3); m
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
V — оқимнинг ўртача тезлиги, m/s;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
R3 — бурилиш радиуси, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
by — сув сатҳи бўйича кенглиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
158. Каналлар ўзанлари қияликлари (нишабликлари) тиклигини мазкур ШНҚнинг 6-иловаси бўйича аниқлаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
159. Каналлардаги дамбалар, супачалар (бермалар)нинг сувнинг жадаллаштирилган сатҳи устидан баландлигини қуйидаги жадвал асосида қабул қилиш лозим (cm):
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish

Каналлардаги сув сарфи, m3/s

Ер ўзанидаги каналлар

Қопламали каналлар

қияликлар критик қияликлардан кичик бўлганда

қияликлар критик қияликлардан катта бўлганда

10 гача

30

20

30

10 — 30

40

30

40

30 — 50

50

35

50

50 — 100

60

40

60

100 дан ортиқ

ҳисоб-китоб бўйича

Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Изоҳ. 100m3/s миқдордан ортиқ сув сарфларида «қуруқ захира» тўлқинлар баландлигини ҳисобга олган ҳолда аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
160. Каналларнинг қурилиш баландлигини ҳисобий қийматдан катта томонга 5 cm гача яхлитлашга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Яхлитлаш фақат катта томонга амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
161. Кўтарма каналларда ёки ярим қазима-ярим кўтарма каналларда дамбанинг ҳисобий кенглиги каналнинг барқарорлигини таъминлаш ва фильтрация жараёнларини ҳисобга олган ҳолда канал ичидаги максимал сув сатҳига мос равишда критик гидравлик градиент графиги асосида аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Дамбанинг кенглиги қуйидаги боғланиш асосида ҳисобланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
X=a-(h*m)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
X — дамба кенглиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
h — каналдаги максимал сув сатҳи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
a — асос кенглиги; a=h/iкр (мавжуд грунт турига кўра iкр қиймати лой 0,3-0,35; қумли лой 0,25-0,29; лойли қум 0,22-0,24; қум 0,2-0,22)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
m — кўтарманинг ташқи қиялик коэффициенти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
162. Чўкувчи таркибида сувда эрувчи тузлар мавжуд бўлган ва лойроқ грунтларда ўзанни сув бостириш ишларини назарда тутиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
163. Ер ўзанларидаги узлуксиз ҳаракатдаги каналларда фильтрация йўқотишлари ҳисоб-китобини қуйидаги формула бўйича аниқлаш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Qf = 0,0116 (By + 2h) Kf, m3/s каналнинг 1 km узунлигига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ёки σ = 0,16 (By + 2h) Kf/ Qnetto, % каналнинг 1 km узунлигига.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Qf — каналнинг 1 km узунлигига нисбатан сувнинг фильтрация учун йўқотилиши, m3/s
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
By — сув юзаси бўйича ўзан кенглиги, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
h — каналдаги сувнинг чуқурлиги, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Kf — канал ўзанини ташкил этувчи грунтнинг фильтрация коэффициенти, m/d;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Qnetto — сувнинг сарфи «netto», m3/s.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
164. Фильтрация коэффициентлари тадқиқотлар ёрдамида аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Олдиндан ҳисоб-китоб қилиб олиш учун фильтрация коэффициентларининг қуйидаги яқинлаштирилган қийматларидан фойдаланиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish

зич лойлар

0,01 m/d

лой ва оғир қумоқ грунтлар

0,01 — 0,05 m/d

ўртача қумоқ грунтлар

0,05 — 0,1 m/d

енгил қумоқ грунтлар

0,1 — 0,4 m/d

лойли қумлар

0,4 — 0,6 m/d

чангсимон қумлар

0,6 — 1,0 m/d

майда қумлар

1,0 — 3,0 m/d

қум-шағалли грунтлар

3,0 — 5,0 m/d

шағалсимон-майда тошли грунтлар

5,0 m/d дан катта

Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
165. Фильтрация йўқотишларни лойиҳанинг техник иқтисодий ҳисоб-китоб ва техник иқтисодий асослаш босқичларида қуйидаги формула бўйича аниқлашга йўл қўйилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
каналнинг 1 km узунлигига нисбатан
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Сув ўтказувчанлиги жиҳатидан оғир бўлган грунтлар учун — А=0,7 ва m=0,3;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ўртача грунтлар учун — А = 1,9 ва m=0,4;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
енгил грунтлар учун — А = 3,4 ва m=0,5.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ер ости сувлари ер юзасига яқин жойлашганда (босимли фильтрация) фильтрация йўқотишларнинг олинган қийматларини қуйидаги тузатиш коэффициентларини киритиш орқали аниқлаш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish

Каналдаги сув сарфи m3/s

Ер ости сувларининг жойлашиш чуқурлиги, m

2 — 2,5

3

5

7,5

10

15

0,3

0,82

-

-

-

-

-

1,0

0,63

0,79

-

-

-

-

3,0

0,5

0,63

0,82

-

-

-

10,0

0,41

0,5

0,65

0,79

0,91

-

20,0

0,36

0,45

0,57

0,71

0,82

-

30,

0,35

0,42

0,54

0,66

0,77

0,94

50,0

0,32

0,37

0,49

0,60

0,69

0,84

100

0,28

0,33

0,42

0,52

0,58

0,73

Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
166. Каналларни лойиҳалаш ва қуришда сувнинг грунтга сизиб кетишини камайтириш, каналнинг гидравлик самарадорлигини ошириш ва конструкциянинг хизмат муддатини узайтириш мақсадида қуйидаги фильтрацияга қарши муҳофаза чора-тадбирларни қўллашга йўл қўйилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
канал таги ва қия ён бағирларини қуйма бетон қоплама билан қоплаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
канал таги ва ён бағирларини йиғма темир-бетон плиталар билан қоплаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
канал ўзанини бетон-плёнкали қоплама билан муҳофаза қилиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
канал таги ва ён бағирларини полимер плёнкалар билан экранлаштириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
грунт экранлари (кам сув ўтказувчанликка эга грунт қатламлари)ни ташкил этиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
кольматаж усулини қўллаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
грунтни чуқур зичлаштириш орқали унинг фильтрация коэффициентини пасайтириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
канал ўзанини асфальтбетон қопламалар билан муҳофаза қилиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
канал таги ва ён бағирларини сув ўтказмайдиган юпқа қатлам ҳосил қилувчи кимёвий материаллар (латекс ва бошқа гидроизоляцион моддалар) билан ишлов бериш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
167. Фильтрацияга қарши чора-тадбирлар турини, шунингдек канал таги, қия ён бағирлари ва асосларини қоплаш (қоплама) турларини танлаш канал ўзанини ҳосил қилувчи грунтларнинг сув-физик хусусиятлари, муҳандислик-геологик ва гидрогеологик шароитлар, сув сифати ва чўкиндиларнинг тавсифи, каналнинг ўлчамлари ҳамда бошқа маҳаллий шарт-шароитларни ҳисобга олган ҳолда амалга оширилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
168. Фильтрацияга қарши чора-тадбирларнинг самарадорлиги қуйидаги кўрсаткичлар бўйича аниқланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
сувнинг иқтисод қилинган ҳажми;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
каналнинг эксплуатация шароитларининг яхшиланиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
фильтрацияга қарши қопламаларнинг хизмат муддати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилашга таъсири;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
чора-тадбирларнинг қиймати ва иқтисодий самарадорлиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
169. Фильтрацияга қарши қоплама хизмат муддатларининг тахминий муддатлари қуйидагича олиниши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish

қуйма бетон қоплама

(бетон маркаси ва сув сифатига боғлиқ)

қуйма темир-бетон қоплама

йиғма темир-бетон қоплама

қуйма бетон-геосинтетик экран билан

йиғма бетон-геосинтетик экран билан

полимер плёнкали экранлар

лойли экранлар

асфальтбетон қоплама

кимёвий ишлов берилган қопламалар

15 — 20 йил

20 — 25 йил

30 — 35 йил

20 — 25 йил

35 — 40 йил

8 — 10 йил

5 — 10 йил

7 — 10 йил

2 — 4 йил

Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
170. Фильтрацияга қарши чора-тадбирларнинг фильтрация йўқотишларини камайтириш даражаси қуйидаги тахминий қийматларда қабул қилинишига йўл қўйилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish

қуйма бетон қоплама

70 — 80 фоизга

йиғма темир-бетон қоплама

65 — 70 фоизга

бетон-геосинтетик экранли қоплама

95 — 98 фоизга

полимер плёнкали экранлар

60 — 98 фоизга

лойли экранлар

60 — 70 фоизга

асфальтбетон қоплама

75 — 85 фоизга

кимёвий ишлов бериш

50 — 70 фоизга

сунъий кольматаж

30 — 50 фоизга

канал ўзанини боғловчи грунтларда чуқур зичлаш

50 — 60 фоизга

Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
171. Кўтармалардаги ҳамда ярим қазима-ярим кўтармалардаги каналларда фильтрацияга қарши қопламалар дамбанинг устигача узлуксиз ҳолда кўзда тутилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Чуқур қазилмали каналларда таъмирлаш-тиклаш ишларини бажаришда механизмларнинг ҳаракатланишини таъминлаш учун эни камида 5,0 m бўлган супачалар (бермалар) назарда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
172. Суғориш каналларини лойиҳалаштиришда уюлган кўтармалар ва юмшоқ грунтларни зичлаш тадбирлари амалга оширилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Кўтарма ҳамда ярим қазилма-ярим кўтарма каналларни лойиҳалашда кўтарма грунтини қаватма-қават зичлаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
173. Асоси боғланувчан грунтдан иборат бўлган каналларни йиғма темир-бетон плиталар билан қоплашда плиталарни асосга зич жойлаштиришни таъминлаш учун қумдан 10 cm гача қалинликда текислаш қатлами назарда тутилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
174. Шағалсимон ва майда тошли грунтлар орқали ўтган каналларда бетон-плёнкали ёки плёнка экранли қопламалар қўлланилганда қоплама яхлитлиги ва шикастланмаслигини таъминлаш мақсадида 10 — 15 cm қалинликда қумоқ грунтли тайёргарлик қатлами назарда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Лой ёки қумоқ грунт устига плёнка ётқизиладиган ҳолларда плёнкани шикастлаши мумкин бўлган қаттиқ бўлакларни майдалаш ва юзани бирхиллаштириш учун шиббалаш ишлари амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
175. Асфальтбетон қоплама қўлланилганда ёки канал полиэтилен плёнка билан экранлаштирилганда канал таги ва ён қияликларда ўсимлик ўсишини чеклаш мақсадида гербицидли ишлов бериш тадбирлари амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
176. Қопламали каналларда бетон ва темир-бетон қопламаларни ўрнатишда чоклар ва туташиш жойларида сув ўтказмасликни таъминлаш мақсадида герметизация тадбирлари амалга оширилиши керак. Бунда қуйидаги герметизация воситалари ва материаллардан фойдаланишга йўл қўйилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
кўндаланг резина қистирмалар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
эгилувчан герметик материаллар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
герметик ўрамли (рулон) материаллар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
177. Қопламали каналлар ён қияликларининг тиккалиги (қияликни қуриш) қуйидагилардан кам бўлмаган ҳолда қабул қилиниши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
қуйма бетон ва темир-бетон қопламали каналлар учун — 1:1,5;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
қуйма бетон геосинтетик экранли қопламали каналлар учун — 1:2,0 — 2,5;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
йиғма темир-бетон қопламали каналлар учун — 1:1,0.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Агар яхлит бетоннинг асос билан ишончли бирикишини таъминлаш мақсадида асос юзасининг ғадир-будурлигини ошириш тадбирлари назарда тутилган бўлса, қуйма бетон геосинтетик экранли қопламалар учун ён қиялик тиккалигини 1:1,5 гача камайтиришга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Шунингдек, канал қиялигида қуйма бетон қопламани барқарор ҳолда жойлаштириш ва унинг силжишини олдини олишга қаратилган конструктив чора-тадбирлар назарда тутилган ҳолларда бетон қуйиш технологияси талабларига риоя қилинган ҳолда асос грунти турини ҳисобга олиб ён қиялик тиккалигини 1:1,5 гача қабул қилишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
178. Қуйма бетон қопламасининг қалинлиги каналдаги сув чуқурлигига кўра қуйидагича бўлиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish

Каналдаги сув чуқурлиги, m

Бетон қопламанинг қалинлиги, сm

Сув оқимининг < 2 m/s тезлигида

Сув оқими тезлиги 2 m/s дан ортиқ бўлганда

1 гача

8 — 10

10

1-2

10 — 12

12

2-3

12

15

Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Сув чуқурлиги 3,0 m дан ортиқ ёки сув сарфи 50 m³/s дан ортиқ бўлган каналларда бетон қоплама қалинлиги канал конструкциясига таъсир этувчи барча юкланишлар, жумладан музлаш, тўлқин таъсири, гидростатик босим, грунт босими ва эксплуатация юкланишларини ҳисобга олган ҳолда гидравлик ва конструктив ҳисоб-китоблар асосида аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
179. Бетон қопламани арматуралаш канал қопламасининг мустаҳкамлиги ва юк кўтариш қобилиятини ошириш, ёриқлар ҳосил бўлишининг олдини олиш, фильтрация йўқотишларини камайтириш, асос деформацияларига барқарорлигини таъминлаш ҳамда конструкциянинг хизмат муддатини ошириш мақсадида амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Бетон қопламани арматуралаш қуйидаги ҳолларда қўлланилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
кучсиз, чўкувчан, кўтарма ва беқарор грунтлардан иборат асосларда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
асоснинг нотекис деформациялари юзага келиши мумкин бўлган участкаларда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
намланиш, қуриш цикллари таъсири кузатиладиган шароитларда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ҳарорат деформациялари таъсири юқори бўлган участкаларда.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Бетон қопламани арматуралаш унинг қалинлиги 20 cm гача бўлган ҳолларда назарда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Бетон қоплама қалинлиги 20 cm дан ортиқ бўлган ҳолларда арматуралаш зарурати конструктив ҳисоб-китоблар асосида аниқланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Арматуралаш учун қуйидаги материалларни қўллашга йўл қўйилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
металл арматура;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
нометалл композит материаллар, жумладан базальт ва полимер стерженлар, арматура тўрлари ва геотўрлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Сув сарфи 10 m3/s гача бўлган каналлар учун узилиш мустаҳкамлиги 50 kN/m дан кам бўлмаган базальт геотўрлардан фойдаланишга йўл қўйилади. Бунда бетон қоплама қалинлиги ҳисоб-китоблар асосида қабул қилиниши, бироқ 10 cm дан кам бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish

Мустаҳкамлаш тури

Замин тури

Қоплама қалинлиги, сm.

Базальт геосетка

Мустаҳкам замин

≥ 10

Базальт армосетка композит арматура

Кучсиз ёки беқарор замин

≥ 10 — 15

Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
180. Бетон қопламали каналларнинг хизмат муддатини ошириш ва фильтрация йўқотишларини камайтириш мақсадида бетон қоплама остида геосинтетик материаллардан (полиэтилен плёнка, геомембрана ёки бошқа сув ўтказмайдиган материаллар) тайёрланган қарши фильтрация қатлами назарда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Қарши фильтрация қатлами қуйидаги ҳолларда кўзда тутилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
кўтарма каналларда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
сув ўтказувчанлиги юқори бўлган грунтлардан ўтувчи участкаларда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
қияликларда жойлашган каналларда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
сув фильтрациясига йўл қўйилмайдиган шароитларда.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Грунт сувлари сатҳи юқори бўлган ҳолларда геосинтетик қарши фильтрация қатламини қўллаш зарурати гидростатик босим ҳамда қопламанинг барқарорлигини ҳисобга олган ҳолда ҳисоб-китоблар билан асосланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
181. Қуйма бетон ва темир-бетон қопламаларда қуйидаги чоклар назарда тутилиши зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ҳар 4 — 5 m да киришиш-чўкиш кўндаланг чоклари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ҳар 12 — 15 m да ҳарорат кўндаланг чоклари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
таг ва ён қияликлар туташиш чизиғи бўйича узунасига чоклар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
182. Бетон-геосинтетик ва геосинтетик (плёнкали) қопламалар учун қалинлиги 0,2 mm дан кам бўлмаган барқарор полиэтилен плёнкалар ёки тортиш ва тешишга қарши етарли даражада чидамли, сув ўтказмайдиган замонавий ўрамли (рулон) геосинтетик материаллардан фойдаланишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
183. Геосинтетик материалларнинг туташув жойлари пайвандланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Геосинтетик экранлар ёки полиэтилен плёнкалар қулфлаш усули билан ёки махсус ускуналар орқали чокларни пайвандлаш йўли билан устма-уст жойлаштирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
184. Канал яқинида жойлашган ер ости иншоотлари, ер ости йўллари (туннеллар) ва бошқа объектларни фильтрация сувларидан ишончли ҳимоя қилиш талаб қилинганда икки қаватли қопламалардан фойдаланишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Икки қаватли қопламалар қуйма бетонли ёки темир-бетонли бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Бетоннинг пастки қавати бўйича битумли гидроизоляция ва полиэтиленли қоплама бўлишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Плёнка ўрнига полимер ёки резиналанган ўрамли (рулон) материалларни қўллашга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Икки қаватли қопламада қуйидаги қийматлар таъминланиши зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
пастки бетон қавати қалинлиги 8 — 10 cm;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
устки бетон қавати арматураланган бўлиб, қалинлиги 12 — 20 cm.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Чокларнинг гидроизоляцияси кўндаланг резина қистирмалар ва герметиклар ёрдамида кучайтирилган бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
185. Полимер плёнкали экранлар бўш грунт устида қурилаётган каналларда чўкиш деформациялари намоён бўлиши мумкин бўлган давр учун вақтинчалик чора сифатида қўлланилиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Плёнкали экранларнинг фақат ёпиқ тури, грунтнинг ҳимоя қавати билан таъминланган конструкцияси назарда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
186. Ер ости сувларининг сатҳи канал тагидан юқори бўлган ҳолларда қумли грунт орқали ўтувчи йирик каналларда сунъий кольматажни қўллашга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
187. Сизот сувлари таъсири юқори бўлган ва табиий чашма-булоқлар мавжуд жойларда бетон қоплама орқали сувнинг мунтазам чиқиб туришини таъминлаш мақсадида тескари фильтрлар қўйилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
188. Сув сарфи 1 m³/s гача бўлган ҳолларда ички хўжалик суғориш тармоғи учун очиқ каналлар ўрнига ёпиқ қувурли сув ўтказгич ечимларини лойиҳалаштиришга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
189. Магистраль канал ва унинг тармоқлари бўйлаб эксплуатация ва таъмирлаш ишларини таъминлаш учун хизмат кўрсатиш йўллари, шунингдек экин далаларининг чегаралари бўйлаб дала йўллари назарда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
6-боб. Новли (лоток) суғориш тизимлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
190. Новли (лоток) суғориш тизимлари қуйидаги ҳолларда лойиҳаланилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
мураккаб топографик ва муҳандислик-геологик шароитларда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
канал трассаси сунъий кўтармалар, тепаликлар ёки кўтарма иншоотлар орқали ўтганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
қаттиқ жинсли, юқори фильтрация коэффициентига эга ва чўкишга мойил грунтлар тарқалган ҳудудларда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
грунт сурилиши хавфи мавжуд бўлган тоғ ёнбағирлари ва барқарор бўлмаган қияликларда.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
191. Новли (лоток) каналнинг фойдали иш коэффициенти (ФИК) 0,95 дан кам бўлмаган қийматда қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
192. Новли (лоток) канал тармоғини жойнинг энг юқори белгилари бўйлаб жойлаштириш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Новларнинг (лоток) конструкцияси топографик, муҳандислик-геологик, гидрогеологик ва иқлим шароитларини ҳисобга олган ҳолда техник-иқтисодий ҳисоб-китоблар асосида танланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
193. Турли чуқурликдаги новларни (лоток) бирлаштириш қўшни новларнинг (лоток) тубларини улаш орқали амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Нов (лоток) устунлари тагининг чуқурлиги асосдаги грунт музлаши чуқурлигидан кам бўлмаслиги лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
194. Новли (лоток) тизимда катта новдан (лоток) кичик новга (лоток) сув бериш нуқтасида ҳисобий сув сатҳлари қуйидаги талабларга мувофиқ қабул қилиниши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
катта новдан (лоток) кичик новга (лоток) сув беришда сув сатҳлари фарқи сув чиқариш иншоотидаги гидравлик йўқотишлардан кам бўлмаслиги, конструктив жиҳатдан бу фарқ 5 — 10 cm бўлиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
кичик новдаги (лоток) сув сатҳининг ер юзасига нисбатан жойлашуви суғориш техникаси, сув чиқариш қурилмалари тури, эгатлар узунлиги ва жойнинг ҳисобий қиялиги асосида талаб этиладиган сув сарфини таъминлаши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
новли (лоток) каналлардан суғориш тармоқларига сув беришда сув сатҳлари фарқи сув чиқариш қурилмалари орқали ҳисобий сув сарфини таъминлаш учун етарли бўлиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
вақтинчалик суғориш тармоқларига сифонли сув чиқариш қурилмалари орқали сув беришда сув сатҳлари фарқи 0,5 m дан кам бўлмаслиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
кўчма ёки доимий (стационар) эгилувчан ва қаттиқ қувурларга сув беришда новдаги (лоток) сув сатҳи фарқи қувурларда зарур гидравлик босимни таъминлаши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
новларда (лоток) сув оқимининг максимал тезлиги 6 m/s дан ошмаслиги, минимал тезлиги эса чўкиндиларнинг тўпланиб қолмаслигини таъминлаши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
195. Новнинг (лоток) чуқурлиги нов (лоток) юқори четининг белгиси максимал ҳисобий сув сатҳидан камида 10 cm юқорида жойлашиш шартидан келиб чиққан ҳолда белгиланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Агар новли (лоток) тизимдаги сув сатҳларини бошқаришда автомат ускуналаридан фойдаланилса, унинг чуқурлиги Нl, cm қуйидаги шартни бажариши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Нl≥ dl + hf + a1;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
dl — ҳисобий сув сарфини ўтказадиган новдаги (лоток) сув чуқурлиги, сm;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
hf — ҳисобий сув сарфини ўтказишда автомат бошқарув ускуналаридаги гидравлик йўқотиш, сm;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
a1 — нов (лоток) юқори чети сатҳининг максимал сув сатҳидан фарқи 5 сm га тенг деб қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
196. Новли (лоток) каналларнинг гидравлик ҳисоби мазкур ШНҚнинг 7-иловасига мувофиқ амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
197. Суғориш тизимларида парабола шаклидаги ЛР4, ЛР6, ЛР8, ЛР10 турдаги навлардан (лоток) фойдаланиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
7-боб. Ёпиқ суғориш тармоқлари (қувур)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
198. Ёпиқ суғориш тармоқлари қуйидагиларни таъминлаши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
сувнинг фильтрация ва буғланиш орқали йўқотишларини камайтиришни (суғориш тармоғининг фойдали иш коэффициентини (ФИК) 0,94 — 0,99 гача ошириш ҳамда сув манбаининг суғориш қобилиятини оширишни таъминлаши);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ердан фойдаланиш коэффициенти 0,97 дан юқори бўлиши ва ёпиқ суғориш тармоқлари қишлоқ хўжалиги техникалари ҳамда замонавий суғориш технологияларига халақит бермаслигини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
суғориш тармоқларини автоматлаштириш ишларига қулай бўлишини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ернинг қия қисмида табиий босим ҳосил қилган ҳолда фойдаланиш имконияти юзага келишини ( и=0,003-0,015).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
199. Ер юзасининг нишаблиги 0,003 дан катта бўлса, ер усти суғориш тизимларида ўз оқими(гравитация) режимида ишловчи қувурли суғориш тизимларини қўллаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Бунда насос ускуналари ёрдамида сув бериш фақат техник-иқтисодий ҳисоблар асосида асослантирилган ҳолда қабул қилинишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
200. Қувурли суғориш тизимининг ҳисобий сув сарфи қуйидагиларни ҳисобга олган ҳолда аниқланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
қувур материалининг гидравлик хусусиятлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
қувур деворининг ғадир-будурлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
қувурдаги босим йўқотишлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
қувур узунлиги ва диаметри;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
суғориш қурилмаларининг сувга бўлган эҳтиёжи.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
201. Қувурли суғориш тизимида қувурнинг ички диаметри қуйидаги шартларни таъминлайдиган ҳолда қабул қилиниши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
суғорувчи қувурлар учун — битта ёмғирлатиш қурилмаси ёки суғориш қурилмасига зарур бўлган ҳисобий сув сарфини таъминлаш шартидан келиб чиқиб;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
сув тарқатувчи қувурлар учун — бир вақтда ишловчи бир нечта ёмғирлатиш ёки суғориш қурилмаларига сув етказиб бериш шартидан келиб чиқиб;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
магистраль қувурлар учун — бир вақтда ишловчи бир нечта сув тарқатувчи қувурларга ҳисобий сув сарфини етказиб бериш шартидан келиб чиқиб.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
202. Қувурли суғориш тизимида ишчи босим сифатида суғориш қурилмалари, ёмғирлатиш қурилмаси ва бошқа суғориш аппаратларининг энг ноқулай эксплуатация шароитларда ишлашини таъминлайдиган ҳолда сув ҳаракатининг турғун режимида ҳосил бўладиган энг катта ички босим қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
203. Қувурли суғориш тизимларини лойиҳалашда гидравлик зарба (гидравлик урилиш) ҳосил бўлиш эҳтимоли текширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Гидравлик зарбани олдини олиш мақсадида қуйидаги ҳимоя мосламаларини лойиҳалаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
тескари клапанлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
гидравлик затворлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
босимни барқарорлаштирувчи сув устунлари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ҳимоя мосламаларининг тури ва ўрнатиш жойлари гидравлик ҳисоблар асосида аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Гидравлик зарба ҳолатида ҳисобий босим сифатида сув ҳаракатининг турғун бўлмаган режимида юзага келадиган максимал босим қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
204. Қувурларнинг мустаҳкамлик ҳисобини қуйидаги юклар таъсирини ҳисобга олган ҳолда бажариш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
грунт ва транспорт воситаларининг сувдан бўш қувурга таъсир этувчи босими;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
қувурдаги сувнинг ишчи босими, шунингдек грунт ва транспорт юкларининг биргаликдаги таъсири;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
гидравлик зарба ёки вакуум ҳолатида қувурда юзага келадиган босимлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
грунт босими ва ташқи юкларнинг комплекс таъсири.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
205. Қувурли суғориш тизимларида босимли нометалл қувурлардан (темир-бетон, хризотилцемент ва пластмасса қувурлар) фойдаланилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
206. Пўлат қувурлардан фойдаланишга қуйидаги ҳолларда йўл қўйилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ҳисобий ички босими 1,5 MPa (15 kgf/сm2) дан кўп бўлган участкаларда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
темир ва автомобиль йўллари тагидан, тўсиқлар ва жарликлар остидан ўтиш участкаларида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
қувурларни автомобиль ва шаҳар кўприкларида, эстакадаларда, туннелларда ва ўрнатишда.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
207. Пўлат қувур деворининг қалинлиги мустаҳкамлик ва босимга чидамлилик ҳисоблари асосида аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
208. Қувурли суғориш тизими қувурлари табиий рельеф шароитларини ҳисобга олган ҳолда ер остига ўрнатилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
209. Қувурни ер остига ўрнатиш чуқурлиги қувур устидан ҳисоблаганда 2,0 m дан ошмаслиги керак (бундан техник ва геологик шароитлар асосида асосланган ҳоллар мустасно).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
210. Манфий ҳарорат кузатиладиган ҳудудларда қувур материаллари ва уланиш элементлари музлаш таъсирига чидамли бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
211. Транспорт юклари таъсирида ишлайдиган қувурлар ер юзасидан камида 1,0 m чуқурликда ётқизилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
212. Қувурлар табиий тузилмаси бузилмаган грунтларда ётқизилиши, бунда қувур ётқизиладиган траншея туби олдиндан текисланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
213. Қувурларни қаттиқ жинслар ёки ҳарсангтошлар аралашган грунтларда ётқизишда траншея тубига қум, қумоқ ёки қаттиқ қўшимчалардан ҳоли грунт қатлами ётқизилиши, текисланиши ва зичланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
214. Зичланган грунт қалинлиги 10 сm дан кам бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
215. Ер ости қувурларини лойиҳалашда қувур устини тўлдириш учун ишлатиладиган грунт қатламларини қатма-қат ётқизиш ва ҳар бир қатламни норматив зичлик даражасигача зичлаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
216. Қувурли суғориш тизими қуйидаги ускуна ва мосламалар билан жиҳозланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
суғориш ва ёмғирлатиш техникасини улаш учун гидрантлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ҳар бир суғориш қувурининг бош қисмида ўрнатиладиган ёпувчи қурилмалар (затворлар);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
қувурларни бўшатиш учун сув ташлаш затворлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
қувурнинг энг юқори нуқталарида, бош ва охирги қисмларида гидравлик зарбага қарши ҳимоя қурилмалари ҳамда ҳаво киритиш ва чиқариш клапанлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
сув тарқатувчи қувурларнинг охирги нуқталарида босим ортиб кетишининг олдини олувчи сув ташлаш қурилмалари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
босимни назорат қилиш ва бошқариш ускуналари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
217. Диаметри 500 мм ва ундан катта бўлган қувурларда, техник-иқтисодий ҳисоб-китоблар натижасига кўра, бир ўлчамга камроқ затвор ўрнатишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
218. Пайвандланган қувурларда ускуналарни ўрнатишда, шунингдек грунт чўкиши эҳтимоли мавжуд бўлган участкаларда ускуналар монтаж компенсаторлари орқали ўрнатилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
219. Қиш мавсумида қувурлардаги сув тўлиқ бўшатилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
220. Қувурларни сувдан бўшатиш, сувнинг ўз оқими билан ташкил қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Қувурнинг сув ташлаш томонга қараб қиялиги 0,001 дан кам бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Агар сувни ўз оқими билан бўшатиш имконияти мавжуд бўлмаса, сувни насос ёрдамида бўшатишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
221. Пўлат қувурларни лойиҳалашда ташқи гидроизоляция қатламини назарда тутиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Гидроизоляция тури қуйидаги омиллар асосида танланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
грунтнинг агрессивлик даражаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ер ости сувлари мавжудлиги ва минерализацияси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
коррозия хавфи даражаси.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
8-боб. Суғориладиган ерлардан зах қочириш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1-§. Зах қочириш тизимлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
222. Ернинг мақбул сув-туз режимини таъминловчи ер ости сувларининг лойиҳавий чуқурлик сатҳи қуйидагилар асосида белгиланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ўхшаш табиий-иқлим шароитлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
геологик ва гидрогеологик шароитлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
амалдаги зах қочириш тизимларининг эксплуатация тажрибаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
гидрогеологик ҳисоб-китоблар натижалари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
223. Қуйидаги шароитларда вертикал зах қочириш қудуқларини лойиҳалаш назарда тутилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
грунтнинг икки қатламли ёки кўп қатламли тузилиши мавжуд бўлганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ер ости сувлари босимли горизонтларга боғланган бўлганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
сув ўтказувчан қум, шағал ёки майда тош қатламлари мавжуд бўлганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
грунтнинг сув бериш қобилияти 100 m/d ва ундан юқори бўлганда.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
224. Қуйидаги ҳолларда аралаш зах қочириш тизимларини қўллаш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
грунтнинг икки қатламли ёки кўп қатламли тузилиши мавжуд бўлганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
сув ўтказувчан қатлам устини қоплаб турган сув ўтказувчанлиги паст грунт қатламининг қалинлиги 15 m га етганда.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
225. Суғориладиган ерларда зах қочириш тизими бутун эксплуатация даври мобайнида мунтазам ишлаш шарти билан лойиҳалаштирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Вақтинчалик зах қочириш тизимларини қуйидаги ҳолларда қўллашга йўл қўйилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
шўрланган ерларни ювиш жараёнида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
вақтинчалик мелиоратив тадбир сифатида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
горизонтал очиқ зовурлар кўринишида.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
226. Зах қочириш зовурларини лойиҳалашда зах қочириш сувларидан қайта фойдаланиш имконияти кўриб чиқилиши, бунда қуйидагилар назарда тутилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
зах қочириш сувларидан суғориш мақсадларида фойдаланиш имконияти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
зах қочириш сувларидан шўрланган ерларни ювишда фойдаланиш имконияти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
сувнинг минерализацияси ва сифати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
иқтисодий ва техник жиҳатдан мақсадга мувофиқлиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Агар зах қочириш сувларидан фойдаланиш имконияти мавжуд бўлмаса ёки мақсадга мувофиқ бўлмаса, бу ҳолат техник-иқтисодий асослар билан асосланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2-§. Очиқ ётиқ (горизонтал) зах қочириш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
227. Очиқ зах қочириш зовурларининг гидравлик ҳисоб-китоблари сув оқимининг текис ҳаракат формулалари асосида амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Қуйидаги ҳолларда текис ҳаракат формулаларидан фойдаланиш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ҳисобий сув сарфи 0,5 m³/s дан ортиқ бўлганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
кичик сув сарфларида қуйидаги минимал қияликлар таъминланган ҳолларда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
қумли грунтларда — 0,0005 дан катта;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
қумоқ грунтларда — 0,003 дан катта;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
гилли грунтларда — 0,005 дан катта.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Очиқ лойиҳаланаётган зовурларнинг узунлиги 700 — 1500 m, нишаблиги гил грунтларда 0,0003 дан, қумлоқ грунтларда 0,0005 дан катта ҳамда қумлоқ грунтларда 0,003 дан, гил грунтларда эса 0,005 дан кичик бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Очиқ зовурнинг ҳисобий сув сарфи сифатида ушбу зовурга уланган барча дреналар, коллекторлар ва зах қочириш тизимларидан келиб тушаётган сув сарфларининг йиғинди қиймати қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
228. Зах қочириш сувларини ўз оқими билан чиқариб юбориш имконияти мавжуд бўлмаса, лойиҳада мелиоратив насос станцияларини кўзда тутиш лозим. Бунда насос станциялари қуйидагиларни таъминлаши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
зах қочириш сувларини белгиланган қабул қилувчи иншоотга чиқариш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
тизимнинг узлуксиз ишлашини таъминлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ҳисобий сув сарфини ишончли равишда ўтказиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
229. Бирламчи дренаж тармоқлари ёпиқ дренаж кўринишида лойиҳаланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Бирламчи дренажлар қуйидаги конструкцияларда қабул қилиниши мумкин:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ер ости дренаж қувурлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
фильтрли дренаж тизимлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
перфорацияланган қувурлар асосидаги дренаж тизимлари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
230. Бирламчи дренажлардан сувни қабул қилувчи коллекторлар, агар мавжуд нишабликлар ва гидравлик шароитлар кичик диаметрли қувурлар орқали сувни ўз оқими билан ўтказиш имконини берса, ёпиқ ҳолда лойиҳаланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
231. Коллектор-дренаж тармоғини жойлаштириш суғориш тармоғи схемаси билан ўзаро боғлиқ ҳолда лойиҳаланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Коллектор ва дренаж тармоқларини жойлаштиришда қуйидаги талабларга риоя қилиниши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ернинг табиий рельефи ҳисобга олиниши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ернинг энг паст нуқталари бўйлаб жойлаштирилиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
сувнинг ўз оқими билан чиқиб кетиш шароитини таъминлаш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
232. Дренаж тармоқларини суғориш каналлари ва суғориш ариқларига параллель равишда жойлаштиришга йўл қўйилади. Бунда дренажлар орасидаги масофа қуйидагилар асосида белгиланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
грунтнинг фильтрация коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
грунтнинг сув ўтказувчанлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
грунтнинг механик таркиби;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ер ости сувлари сатҳи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
гидрогеологик ҳисоб-китоблар натижалари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
233. Йиғувчи очиқ коллектор ва дренажлар кўндаланг кесимларини трапециясимон шаклда лойиҳалаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Сув чуқурлигининг ўзан туби кенглигига йўл қўйиладиган нисбати 1:2 ни ташкил этиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ён қияликларнинг тиклиги грунт ва унинг шўрлигига боғлиқ ҳолда аниқланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish

Грунтларнинг номланиши

Ён қияликларнинг тиклиги

Шўрланмаган ва кам шўрланган грунт

Ўрта ва ўта шўр грунт

лой ва оғир қумоқ грунт

1,0

1,0 — 1,25

ўрта қумоқ грунтлар

1,25 — 1,5

1,5 — 1,75

енгил қумоқ грунт ва қумли грунт

2,0

2,5

майда донали қум

2,5

2,5

чангсимон ва майин қум

2,5 — 3,0

3,0 — 3,5

шағал-майда тош

1,0 — 1,25

1,0 — 1.25

Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
234. Дренаж ва коллектор тармоқларининг ҳисобий сув сарфи зах қочириш модули, ер усти оқим модули ҳамда зах қочириладиган майдоннинг ҳисобий ўлчамлари асосида аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Норматив сув сарфи зах қочириш оқимининг ўртача вегетация давридаги модули асосида қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
235. Шўрланган ва шўрланишга мойил бўлган ерларда зах қочириш тизимларини лойиҳалашда қуйидагилар ҳисобга олиниши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ерларни шўрдан тозалаш (шўр ювиш) режими;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
сув-туз баланси ҳисоб-китоблари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
грунтнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш талаблари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ер ости сувлари сатҳини мақбул ҳисобий чуқурликда ушлаб туриш шартлари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
236. Ёғингарчилик сувларини қабул қилувчи табиий пастликларда жойлашган магистраль коллекторлар ва коллекторларнинг ҳисобий сув сарфи тошқин сувларини ҳисобга олган ҳолда аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Бунда, ҳисобий сув сарфи 10 фоиз таъминланганлик эҳтимолига эга бўлган максимал оқим сарфи асосида қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ҳисоб-китоблар гидрологик маълумотлар, ёғингарчилик интенсивлиги ва сув йиғилиш ҳавзаси параметрлари асосида амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
237. Суғориш натижасида ҳосил бўладиган ортиқча сувларни очиқ коллекторлар ва дренажлар орқали қабул қилишда, коллектор ўзанларининг эрозияга учраши ва деформацияланишининг олдини олиш учун махсус муҳофаза иншоотлари назарда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
238. Очиқ коллекторлар ва дренажлар ўзанларининг барқарорлигини таъминлаш ва уларни эрозия ҳамда деформациядан муҳофаза қилиш мақсадида муҳофаза зоналари белгиланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Муҳофаза зоналарининг параметрлари қуйидагилар асосида белгиланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
грунтнинг литологик тузилиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
грунтнинг сув таъсиридаги физик-механик хусусиятлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
грунтнинг фильтрация хусусиятлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
гидрогеологик шароитлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
канал ва дренажларнинг геометрик параметрлари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Муҳофаза зоналари чегараларида қишлоқ хўжалиги экинларини экишга йўл қўйилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
3-§. Ёпиқ ётиқ зах қочириш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
239. Ёпиқ ётиқ зах қочириш дренажларини ташкил этишда махсус фильтрловчи элементлар билан жиҳозланган зовур қувурларидан фойдаланилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ёпиқ горизонтал зах қочириш тизимларида қуйидаги талабларга жавоб берадиган нометалл қувурлардан фойдаланиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
грунт босими таъсирига чидамли;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
қишлоқ хўжалиги техникалари таъсирида юзага келадиган вақтинчалик юкламаларни қабул қила оладиган;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
грунт ва сизот сувларининг агрессив таъсирига бардошли.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
240. Ёпиқ ётиқ зовур тармоқларини қуришда сопол, пластмасса, ғовак бетон, ёғоч, асбестцемент, бетон ва темир-бетон ҳамда перфорацияланган силлиқ полиэтилен қувурлардан фойдаланиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Зовур қувурлари грунт босимига, қишлоқ хўжалиги техникаларининг вақтинчалик босимига, грунт ва сизот сувлари ҳарорати ва минераллашувининг ўзгаришига чидамли бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
241. Ёпиқ коллекторлар учун фильтрловчи материал билан ўралган ва қуйи ярим периметри бўйича сунъий перфорацияланган, ички сирти силлиқ полиэтилен қувурлардан фойдаланишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
242. Қувурдаги умумий перефарацияланган юза қувурнинг умумий устки юзасининг 0,8 — 1 фоиздан кам бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
243. Катта ҳисобий сув сарфига эга ёпиқ коллекторларда қуйи ярим периметри перфорацияланган темир-бетон қувурлардан фойдаланишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
244. Ҳисоб-китоблар асосида танланадиган махсус фракцияли таркибга эга шағал-қум фильтрларини назарда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
245. Ёпиқ зах қочириш дренажларининг узунлиги 800 — 1000 m дан ошмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
246. Ёпиқ зах қочириш дренаж қувурлари ёки коллекторларнинг диаметрлари гидравлик ҳисоб-китоблар билан аниқланиши, бунда ёпиқ ётиқ зовурларда қўлланиладиган қувурларнинг ўлчами D>50 mm, нишаблиги i>0,003, қувурдаги сув тезлиги V>0,3 m/s, ҳисобий қисм узунлиги эса L≤600 m бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
247. Дренаж ва коллекторларни ювиш ва техник хизмат кўрсатишни таъминлаш мақсадида қуйидаги жойларда кузатув қудуқлари ўрнатилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ҳар 200 — 250 m дан ошмаган тўғри участкаларда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
қувур йўналиши ўзгарган жойларда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
қувур диаметри ўзгарган жойларда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
нишаблик ўзгарган жойларда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
коллекторлар уланган нуқталарда.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
248. Трубкасимон дренажлар учун қуйидаги жадвалда келтирилган нишабликларни қабул қилишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish

Қувур диаметри, mm

Нишаблик

50 — 100

0,002

125 — 200

0,0015

200 дан ортиқ

0,001

Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Фильтрловчи материал билан ўралган, қум-шағал фильтр қатламига ётқизилган гофраланган зах қочириш қувурларидан фойдаланилганда, гидравлик ва фильтрация ҳисоб-китоблари билан асосланган ҳолда, мазкур жадвалда белгиланган минимал нишаблик қийматларини камайтиришга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
249. Дренаж қувурлари ва коллекторларнинг бирикиши қуйидаги талабларга мувофиқ амалга оширилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ёпиқ дренажлар ёпиқ коллекторлар билан кузатув қудуқлари орқали бириктирилиши ҳамда дренаж қувури тагининг белгиси коллектор қувури тагининг белгисидан коллектор қувури диаметрининг камида 0,8 қисмига тенг баландликда юқори жойлаштирилиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ёпиқ дренажлар очиқ коллекторлар билан махсус қуйилиш иншоотлари орқали бириктирилиши ҳамда қуйилиш қувури тагининг белгиси коллектордаги нормал сув сатҳидан 0,2-0,3 m юқори бўлиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
очиқ дренажларнинг очиқ коллекторлар билан бирикишида сув сатҳлари орасидаги фарқ 0,1 m дан кам бўлмаслиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
дрена қувурларида сув ҳаракатининг минимал тезлиги 0,3 m/s дан кам бўлмаслиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
250. Фильтрловчи материал билан ўралган, қум-шағал фильтр қатламига ётқизилган гофраланган зах қочириш қувурларидан ташкил топган ёпиқ дренаж тизимларида оралиқ кузатув қудуқларини кўзда тутмасликка йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
251. Ёпиқ зах қочириш дренаж тизимлари ва зовурлари бир вақтнинг ўзида ҳам зах қочириш ҳам сув ташлаш вазифасини бажаришига йўл қўйилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
4-§. Вертикал зах қочириш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
252. Вертикал зах қочириш қудуқларининг конструкцияси ва параметрлари қуйидаги омиллар ҳисобга олинган ҳолда белгиланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
қатламларнинг геологик-литологик тузилиши ва механик таркиби;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
нам сақлайдиган қатламларнинг сув-физик хусусиятлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
функционал талаблар (майдонлардаги сув пасайиши, ер ости сув оқимини тутиб олиш, муайян ҳудуднинг сув сатҳи пасайиши).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
253. Вертикал зах қочириш қудуқларидан сув чиқариш учун насос агрегатлари сифатида электр двигатель билан жиҳозланган марказдан қочма насослар ҳамда ҳисоб-китоблар билан асосланган бошқа турдаги насос агрегатларидан фойдаланишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
254. Қудуқдан фойдаланиш самарадорлигини таъминлаш учун насос агрегатини танлаш қуйидагиларни ҳисобга олган ҳолда амалга оширилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
қудуқнинг ҳисобий дебити;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
қудуқдаги сувнинг динамик сатҳи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
сув сатҳининг пасайиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
255. Вертикал зах қочириш қудуқларини бурғилаш қуйидаги усуллар билан амалга оширилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
орқага қайтариш орқали тоза сув билан ювишга асосланган ротор бурғилаш усули;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
зарбли-арқонли бурғилаш усули.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
256. Махсус техник ва геологик асосланиш мавжуд бўлганда, шағалли, майда тошли ва катта тошли грунтларда ўзидан-ўзи парчаланадиган бурғилаш эритмаларидан фойдаланган ҳолда лойли эритма билан бурғилашга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
257. Эксплуатацион устунлар қудуқларнинг диаметри ва чуқурлигига кўра чоксиз пўлат қувурлар ёки пластмасса қувурлардан бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Асбестцементли қувурлардан техник-иқтисодий асослантирилганда ва унча чуқур бўлмаган қудуқлар учун фойдаланишга йўл қўйилади (20-25 m).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Пластмасса ёки бошқа нометалл қувурлардан фойдаланилганда, фильтр қисми пўлат қувурлардан бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
258. Вертикал зах қочириш қудуғининг диаметри 600 mm дан кам бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Майда донали грунтларда қудуқларни бурғилаш диаметри 1,0 m дан кам бўлмаслиги лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Шағалли, майда тошли ва катта тошли грунтларда бурғилаш диаметри фильтр атрофида ҳимоя фильтр қатламини жойлаштириш ва механик суффозиянинг олдини олиш талабларидан келиб чиққан ҳолда ҳисоб-китоб билан аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
259. Қудуқ фильтрининг конструкцияси ва унинг узунлиги қуйидаги омиллар ҳисобга олинган ҳолда белгиланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
сув сақловчи қатламнинг литологик тузилиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
гранулометрик таркиби;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
фильтрланувчи қатламнинг қалинлиги ва фильтрацион хусусиятлари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
260. Фильтрнинг тирқишлар майдони фильтр қувурининг умумий ташқи юзасига нисбатан камида 15 — 20 фоизни ташкил қилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Фильтрнинг мақбул конструкцияси сифатида каркасли-ўзакли фильтр белгиланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
261. Фильтрнинг узунлигини қуйидаги нисбатда белгилаш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1f = 0,8 m
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1f — фильтр узунлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
m — каптаж қилинадиган қатламнинг нам сақлайдиган қуввати.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Фильтр узунлиги 25 — 30 m дан кўп бўлмаслиги лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Нам сақлайдиган қатламнинг қуввати 10 m дан кам бўлганда 1f = (0,9-0,95) m.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Фильтр узунлигини қуйидаги боғлиқликда текшириш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Q max — қудуқнинг максимал сув чиқариш ҳажми (дебити);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
D skv — қудуқни бурғилаш диаметри;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
V k — сувнинг фильтрга киришнинг кескин (мумкин бўлган) тезлиги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
V k= 65 3√K
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда, K — нам сақлайдиган қатламнинг фильтрланиш коэффициенти, m/h.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
262. Фильтрли сепма ҳисобий йирикликдаги фракция таркибига эга бўлган майда тошли-қумли материалдан тайёрланган, бир қатламли қилиб қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Фильтр таркиби (фракцияси) ҳар бир лойиҳа ва ҳар бир қудуқ учун алоҳида, гидрогеологик ва гранулометрик маълумотларга асосланган ҳолда танланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
263. Майда тошли-қумли материал қудуқнинг бутун чуқурлиги бўйлаб, қуйилиш жойигача жойлаштирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Қурилиш даврида қудуқни сувдан тортиб олиш вақтида ҳамда фойдаланишнинг биринчи кунларида фильтр материалининг йўқотишларини қоплаш мақсадида материал захираси қўшимча равишда назарда тутилиши, бунда қўшимча захира умумий ҳисобий ҳажмнинг 10 фоизигача миқдорда қабул қилинишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
264. Қурилиш даврида сув тортиш ва компрессорлар сони қудуқнинг ҳисобий дебити ҳамда каптаж қилинадиган қатлам грунт турига мувофиқ белгиланиши лозим. Бунда қурилиш давридаги сув тортиш ишларининг давомийлиги 15 суткадан ошмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
265. Бир қудуқнинг бир нечта нам сақлайдиган горизонтларни каптаж қилишига йўл қўйилади. Бунда, ҳар бир каптаж қилинаётган қатлам учун алоҳида фильтр қисмлари (ёки алоҳида фильтр интерваллари) назарда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
266. Вертикал зах қочириш қудуқларини 70 m дан чуқурроқ лойиҳалашга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Тиндиргичнинг узунлиги 5,0 m дан катта бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
267. Қудуқларда майдончаларнинг ўлчамлари 150 m2 дан ошмаслиги лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Майдонча тепасининг баландлиги ер сатҳидан 0,5 m дан ошмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Майдонча майда тошли ёки қора майда тошли қопламага эга бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
268. Насос-кучли ускуналарни бошқариш станцияси ҳамда сув ўлчаш қурилмаси махсус уйча (шкаф/павильон)да жойлаштирилган бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
269. Вертикал зах қочириш қудуқларида насос агрегатларининг иш режими қудуқдаги сув сатҳига мувофиқ автоматлаштирилган бошқарув тизими орқали таъминланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
270. Сув чиқариш тармоғи ёпиқ қувурларда, ёпиқ новларда (лоток) ёки қопланган каналларда бажарилиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Қудуқлардан сув чиқариш ва ташлашларни грунтли (қопламасиз) ўзанларда лойиҳалашга йўл қўйилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
271. Трансформатор подстанцияси махсус тўсиқ (ҳимоя панжараси) билан ўралган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
272. Вертикал зах қочиришни қуриш лойиҳаси ҳужжатларида алоҳида бўлим (ёки бўлимлар) назарда тутилиши, унда қудуқларнинг йўл қўйиладиган иш режимлари, эксплуатация параметрлари ҳамда режимларни тузатиш (регулировка) бўйича кўрсатмалар ҳисоб-китоблар билан асосланган ҳолда келтирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
5-§. Аралаш зах қочириш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
273. Аралаш зовур сув қабул қилгичлар — коллекторлар ёки дренажлар ва вертикал кучайтирувчи қудуқлардан иборат бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
274. Кучайтиргич-қудуқларнинг сув қабул қилиш қисми биринчи босимли нам сақлайдиган қатлам доирасида жойлаштирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
275. Кучайтиргич-қудуқларни бурғилаш диаметри 250 — 300 mm оралиғида қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Фойдаланиладиган эксплуатация устун (қувур) диаметри 120 — 150 mm дан ошмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
276. Кучайтиргич-қудуқларни лойли эритма билан бурғилашга йўл қўйилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
277. Шағалли грунтда кучайтиргич-қудуқларни шағалли-қумли фильтрсиз қуришга йўл қўйилади. Бунда бурғилаш диаметри фойдаланадиган устун диаметрига тенг бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
6-§. Хўжаликлараро ва магистраль коллекторлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
278. Коллекторлар тошқин сувларини қабул қиладиган ҳолларда, тошқин сарфлари 10 фоиз таъминланганлик бўйича қабул қилиниши лозим. Бунда тошқин оқимининг вақт бўйича кечикиши ва узоқлашиш (маршрут) бўйича трансформацияси таъсири ҳисобга олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
279. Коллектор ўзанларининг гидравлик ҳисоби каналларни ҳисоблашга қўйиладиган талаблар асосида бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Коллектордаги ҳисобий оқим тезликлари ўзаннинг ювилиб кетмаслиги ва балчиқланмаслигини таъминлаши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
280. Коллектор ўзанларининг кўндаланг кесимлари трапециясимон шаклда қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
281. Йирик магистраль сув ташлаш коллекторларида кўндаланг кесимни полигонал шаклда қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Сув сарфига кўра оқим чуқурлиги (h)нинг туб бўйича ўзан кенглиги (b)га йўл қўйиладиган нисбати қуйидагича қабул қилиниши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Q ≤ 5,0 m³/s бўлганда: h:b = 1:2 — 1:3
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Q ≤ 10,0 m³/s бўлганда: h:b = 1:3 — 1:4
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Q > 10,0 m³/s бўлган ҳолларда ушбу нисбат қатъий белгиланмайди. Бунда туб бўйича ўзан кенглиги оқим тезликлари асосида, коллектор ўзанининг балчиқланмаслиги ва ювилиб кетмаслиги шартларини таъминлайдиган қилиб белгиланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
282. Ён қияликларнинг тиккалиги ўзан грунтининг турига ва хоссаларига кўра қуйидаги жадвалга асосан қабул қилиниши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish

Грунт номланиши

«m» қиялигининг жойланиши

сув остидаги

сув устидаги

ярим қояли

0,5

0,5

шағалли

1,25 — 1,5

1,0

лой, оғир қумоқ грунтлар

1,0 — 1,5

1,0 — 1,5

ўртача қумоқ грунтлар

1,25 — 1,5

1,5

енгил қумоқ грунтлар, қумлоқ грунтлар

2,0 — 2,5

2,0

майда донали қум

2,0 — 2,5

2,0

чангсимон ва барханли қум

3,0 — 3,5

2,5

Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
283. Янги коллекторларнинг трассасини лойиҳалаштиришда қуйидаги талабларга риоя қилиниши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
коллектор трассаси жой рельефининг энг паст белгиларидан ўтказилиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
йўналиш имкон қадар тўғри чизиқли бўлиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
трасса имконият даражасида тўғри чизиқли бўлиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
коллектор узунлиги минимал бўлиши.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Лойиҳалаш жараёнида коллектор трассасининг бир нечта вариантлари ишлаб чиқилиши ва улар орасидаги танлов солиштирма техник-иқтисодий ҳисоблар асосида амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Аҳоли пунктлари ҳудудидан ўтувчи коллекторларнинг ўзан туби ва ён қияликларини бетонлашга қуйидаги шартлар бажарилган тақдирда йўл қўйилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
коллекторнинг асосий вазифаси бўлган фильтрация оқимларини қабул қилиш имконияти сақланиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
фильтрация босимини пасайтириш ва ер ости сувларини қабул қилиш функциясига салбий таъсир кўрсатмаслиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
284. Коллекторларни вертикал яссиликда бириктириш фақат сув сатҳлари бўйича амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Қабул қилувчи коллектордаги сув сатҳи, сув қабул қилиш қурилмасидаги сув сатҳидан 0,1-0,2 m паст бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
9-боб. Сув тўплаш-чиқариш тармоғи
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
285. Сув тўплаш-чиқариш тармоғи суғориладиган ҳудудлар чегараларида жойлаштирилиши ва суғориш жараёнида ҳосил бўладиган ташлама сувларни қабул қилиш, уларни коллектор-зах қочириш тармоқларига, дренаж тизимларига ёки суғориш каналларига хавфсиз ва бошқариладиган тарзда буришни таъминлаши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
286. Коллектор-зах қочириш тармоқлари мавжуд бўлмаган ва табиий зах қочириш шароити етарли даражада таъминланган ҳудудларда, суғориш натижасида ҳосил бўладиган ташлама сувларни чиқариш мақсадида махсус сув ташлаш каналларини лойиҳалаштириш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
287. Сув ташлаш каналлари ёмғир ва қор сувларини ҳам қабул қилиш ва чиқариш имкониятини таъминлайдиган қилиб лойиҳалаштирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
288. Сув тўплаш-чиқариш тармоғини фақат очиқ ҳолда лойиҳалаштириш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
289. Бирламчи сув қабул қилиш иншоотлари суғориладиган ҳудудларнинг рельеф бўйича энг паст белгиларида жойлаштирилиши лозим. Бунда битта сув олиш иншооти бир нечта суғориш участкаларидан келиб тушаётган ташлама сувларни қабул қилиш имкониятини таъминлаши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
290. Катта нишабликка эга бўлган участкаларда сув ташлаш иншоотларини лойиҳалаштиришда йиғма темир-бетон тарновлардан фойдаланишга йўл қўйилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Сув ташлаш жойларини темир-бетон қопламалар билан лойиҳалаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
291. Суғориладиган ҳудудлардан ташланадиган сувларнинг ҳисобий сарфи ер юзаси нишаблиги, суғориш усули ва гидравлик шароитларни ҳисобга олган ҳолда аниқланиши, бунда ташлама сув сарфи суғориш учун бериладиган умумий сув сарфининг 5 фоизидан 30 фоизигача бўлган қисми миқдорида қабул қилинишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
292. Сув ташлаш каналларининг ҳисобий сув сарфи сув йиғувчи майдоннинг гидрологик тавсифи, ёмғир ва тошқин сувларининг эҳтимолий ҳажми ҳамда 10 фоиз таъминланганлик даражасига мос келувчи гидрологик ҳисоблар асосида аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
293. Сув ташлаш каналларини коллектор ва дренаж тармоқларига улаш жойларида оқимнинг ювиш таъсирини олдини олиш, ўзаннинг деформацияланишига йўл қўймаслик ва гидравлик режимнинг барқарорлигини таъминлаш мақсадида махсус туташтирувчи иншоотлар назарда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
294. Туташтирувчи сув ташлаш иншоотлари коллектор ва дренажларнинг ўзанларини тозалаш вақтида қурилиш техникасининг ҳаракатини таъминлаш учун қувурли бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
295. Сув ташлаш каналларининг гидравлик ҳисоблари суғориш каналларини ҳисоблаш учун қабул қилинган гидравлик формулалар ва ҳисоблаш усулларига мувофиқ ҳолда, сув сарфи, оқим тезлиги, гидравлик радиус ва ўзан барқарорлиги шартларини ҳисобга олган ҳолда бажарилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
10-боб. Суғориш каналлари ва коллекторлардаги гидротехника иншоотлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
296. Суғориш каналлари ва коллекторларда жойлаштириладиган гидротехника иншоотларини лойиҳалаштиришда қуйидагилар инобатга олиниши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
суғориладиган ерларнинг сувга бўлган эҳтиёжларини ҳисобга олган ҳолда, суғориш жадвалига мувофиқ муддатларда ва зарур миқдорда сув етказиб бериш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
иншоотлар ва уларнинг конструктив элементларининг мустаҳкамлиги, барқарорлиги ва ҳисобий юкланишларга чидамлилигини таъминлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
иншоотларнинг эксплуатация жараёнида ишончлилиги, узлуксиз ишлаши ва техник хизмат кўрсатиш учун қулайлигини таъминлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
сув тақсимлаш иншоотларида сув сарфини аниқ ҳисобга олиш ва назорат қилиш имкониятини таъминловчи сув ўлчаш воситаларини назарда тутиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
асоси грунт бўлган каналларда фильтрацияга қарши барқарорликни таъминлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
иншоотларни реконструкция қилиш, таъмирлаш ва модернизация қилиш имкониятини таъминлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
қурилиш ишларини индустриаллаштириш даражасини ошириш ва йиғма конструкциялардан самарали фойдаланиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
қурилиш материалларидан оқилона ва тежамкор фойдаланиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
маҳаллий қурилиш материалларидан техник-иқтисодий жиҳатдан асосланган ҳолда кенг фойдаланиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
297. Сув чиқариш ва сув тақсимлаш иншоотларининг конструкцияси канал бўйлаб сув оқимининг эркин ҳаракатланишини таъминлаши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
298. Ҳисобий сув сарфи 10 m³/s гача бўлган гидротехника иншоотларини лойиҳалаштиришда намунавий лойиҳалардан фойдаланиш лозим. Бунда, муҳандислик-геологик, гидрогеологик ва гидравлик шароитлар, иншоотларнинг ишлаш режими, йиғма темир-бетон конструкциялар хусусиятлари ҳамда маҳаллий шароитлар ҳисобга олинган ҳолда лойиҳага асосланган ўзгартиришлар киритилишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Кириш ва чиқиш жойларида махсус (йиғма ёки монолит) бетон қурилмаларни (оголовки) қўллаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Қувурлар остида монолит пойдеворларни қўллаш учун махсус асос бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
299. Акведук устунлари сув оқимининг ювиш таъсири ва муз таъсиридан ҳимоя қилинган бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Устунларнинг пойдевор чуқурлиги ўзаннинг ҳисобий максимал ювилиш чуқурлигини ҳисобга олган ҳолда гидравлик ва геотехник ҳисоблар асосида аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
300. Дюкерларнинг гидравлик ҳисобини бажаришда қувур ичидаги сув оқими, тезлиги канал ўзанидаги сув тезлигидан кам бўлмаслиги лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
301. Дюкернинг кўндаланг кесими ўлчамлари уни эксплуатация қилиш, техник хизмат кўрсатиш ва тозалаш технологиясини ҳисобга олган ҳолда танланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
302. Суғориш каналларида жойлаштириладиган сув ташлаш ва сув тақсимлаш иншоотлари автоматик бошқарув тизимлари билан жиҳозланган бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
303. Босим ва сув сарфини тартибга солиш мақсадида суғориш ва ёмғирлатиш қурилмаларига сув етказиб берувчи қувурларда гидрантлар, сув чиқариш мосламалари ва бошқарувчи арматуралар ўрнатилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
304. Қувурли суғориш тизимларида қувурларни сувдан бўшатиш ва ювиш имкониятини таъминлаш мақсадида сув чиқарувчи мосламалар қувур трассасининг паст нуқталарида, шунингдек қувурнинг охирги нуқталарида ўрнатилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
305. Қувурлар автомобиль ва темир йўллар остида ўтган ҳолларда қувур устидаги грунт қопламасининг қалинлиги транспорт юкланишлари ва грунт хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда мустаҳкамлик ҳисоб-китоблари асосида белгиланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
11-боб. Насос станциялари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
306. Сув келтиришнинг ишончлилиги бўйича насос станциялар қуйидаги учта тоифага бўлинади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1-тоифа — ишдан чиқиши ёки тўхтаб қолиши инсонлар ҳаёти ва соғлиғига хавф туғдириши, шунингдек қишлоқ хўжалиги, саноат ёки бошқа соҳаларга катта иқтисодий зарар етказиши мумкин бўлган насос станциялари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2-тоифа — якка тартибдаги ёки каскад тизимида ишловчи насос станциялари (уларнинг вақтинча ишдан чиқишига 2 суткадан ортиқ бўлмаган муддат давомида йўл қўйилади);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
3-тоифа — вақтинча ишдан чиқишига 5 сутка ва ундан ортиқ муддат давомида йўл қўйилиши мумкин бўлган насос станциялари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
307. Насос станциясининг ҳисобий сув сарфи суғориладиган майдонларда етиштирилаётган қишлоқ хўжалиги экинларининг максимал сув истеъмоли ординатасига мувофиқ равишда, сув хўжалиги ҳисоб-китоблари асосида, жадаллаштириш коэффициенти ҳисобга олинган ҳолда аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
308. Экинлар таркиби, экиш схемаси ёки қайта экишлар ўзгарган ҳолларда насос станциясининг ҳисобий сув сарфи қайта ҳисоблаб чиқилиши ва тегишли тузатишлар киритилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
309. Насос агрегатларининг тури ва сони насос станциясининг ҳисобий сув сарфини ишончли таъминлаш шартидан келиб чиққан ҳолда танланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
310. Бир нечта вариантлар мавжуд бўлган ҳолларда насос агрегатлари ва уларнинг жойлашуви насос станцияси биносининг минимал ўлчамларини таъминлайдиган ва техник-иқтисодий жиҳатдан энг мақбул бўлган вариант асосида қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
311. Насос агрегатларининг якуний танлови қурилиш қиймати, ускуналар қиймати, эксплуатация ва техник хизмат кўрсатиш харажатлари ҳамда энергетик самарадорлик кўрсаткичларини ҳисобга олган ҳолда солиштирма техник-иқтисодий ҳисоб-китоблар асосида амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
312. Захира насос агрегатларининг сони насос станциясининг ишончлилик тоифасига мувофиқ қуйидаги тартибда қабул қилиниши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1-тоифа насос станцияларида ҳар 6 та ишчи насос агрегатига камида 1 та захира насос агрегати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2-тоифа насос станцияларида ҳар 8 та ишчи насос агрегатига камида 1 та захира насос агрегати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
3-тоифа насос станцияларида захира насос агрегатини ўрнатмасликка йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2 ва 3-тоифа насос станцияларида захира насос агрегатларини насос станцияси ҳудудидаги омборхоналарда сақлашга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Насос агрегатлари оғир эксплуатация шароитларида ишлаганда, жумладан сув таркибида абразив заррачалар миқдори юқори бўлган, узлуксиз иш режимида ишлайдиган ёки бошқа оғир шароитларда, захира насос агрегатлари сонини техник-иқтисодий асосланишга мувофиқ оширишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
313. Насос станцияси мажмуаси унинг функционал вазифаси, ишлаш шароити ва конструктив ечимларига мувофиқ равишда қуйидаги асосий бино ва иншоотлардан ташкил топиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
сув олиш иншооти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
сув келтирувчи канал ёки қувур;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
аванкамералар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
қабул қилувчи камералар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
сўрувчи қувурлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
насос станцияси биносининг ер ости қисми;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
насос станциясининг биноси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
чиқиндини ушлаб қолувчи иншоотлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ёрдамчи хоналар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
босимли қувур;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
сув чиқарувчи иншоот;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
трансформатор подстанцияси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
насос станцияси ҳудудини эксплуатация қилиш учун мўлжалланган ободонлаштирилган майдонча.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Насос станциясининг функционал мақсади, жойлашуви, сув таъминоти схемаси ва техник хусусиятларига қараб, насос станцияси мажмуасида айрим бино ва иншоотларни назарда тутмасликка техник-иқтисодий асосланиш асосида йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Бунда насос станциясининг ишончлилиги, хавфсизлиги ва функционал вазифаларини тўлиқ бажариш имконияти таъминланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
314. Сув омборлари ва дарёлардан сув олишда минимал ҳисобий сув сатҳлари насос станциясининг ишончлилик тоифасига мувофиқ қуйидаги таъминланганлик даражаларида қабул қилиниши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1-тоифа насос станциялари учун — 97 %;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2-тоифа насос станциялари учун — 95 %;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
3-тоифа насос станциялари учун — 90 %.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
315. Сув манбасида лойқалик даражаси юқори бўлган, шунингдек сув ости чўкиндилари ва муаллақ заррачалар мавжуд бўлган ҳолларда сув олиш иншоотлари ва тиндиргичларнинг махсус конструкциялари назарда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
316. Балиқчилик аҳамиятига эга бўлган сув манбаларидан сув олишда балиқларни муҳофаза қилишни таъминловчи махсус муҳофаза қурилмалари (балиқ муҳофаза панжаралари, экранлар ва бошқа қурилмалар) назарда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
317. Сув келтирувчи каналнинг гидравлик параметрлари сув манбасидаги минимал сув сатҳлари шароитида ҳам насос станциясининг максимал ҳисобий сув сарфини узлуксиз ва ишончли ўтказиш имкониятини таъминлаши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
318. Аванкамера конструкцияси сув оқимининг барқарор гидравлик режимини таъминлаши, чўкиндиларнинг сўриб олувчи қувурларга тушишининг олдини олиши ва барча насос агрегатларига сувнинг бир текис тақсимланишини таъминлаши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
319. Аванкамерада ҳар бир сўриб олувчи қувур олдида чиқиндиларни ушлаб қолувчи механизациялаштирилган тозалаш имкониятига эга бўлган муҳофаза панжаралари назарда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Панжараларнинг иш режими сув таркибидаги чиқиндилар ва муаллақ заррачаларнинг тўпланиш интенсивлигига мувофиқ лойиҳада асосланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
320. Сўриб олувчи қувурларни пўлат қувурлардан лойиҳалашга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ҳар бир насос агрегатида алоҳида сўриб олувчи қувур бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Сўриб олувчи қувур диаметри насос агрегатининг кириш патрубоги диаметридан кам бўлмаслиги лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Сўриб оладиган қувурларда сув оқими тезлиги қуйидагича бўлиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish

Қувур диаметри, mm

Сув оқими тезлиги, m/s

300 — 500

1 — 1,5

500 — 800

1,5 — 1,9

800 дан ортиқ

2,0 дан ошмаслиги лозим
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ўрта ва йирик насос станциялари учун сув оқими тезлиги гидравлик ҳисоб-китоблар асосида аниқланиши ва оқим барқарорлиги асосланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
321. Сўриб олувчи қувурлар конструкцияси тўғри оқимли ёки сифонли турда қабул қилинишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Сифонли сўриб олувчи қувурлар қўлланилганда қуйидагилар таъминланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
насосларни ишга туширишни енгиллаштириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ёпиш арматуралари сонини камайтириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
насос станцияси биносининг ўлчамларини оптималлаштириш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Сўриб олиш турини танлаш техник ва техник-иқтисодий ҳисоб-китоблар асосида амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
322. Сўриб олувчи қувурлар конструкцияси сув оқимига ҳаво киришининг олдини олувчи тўлиқ герметикликни таъминлаши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
323. Сув фильтрациясининг олдини олиш мақсадида сўриб олувчи қувурлар насос станциясининг ер ости қисми деворларидан ўтадиган жойларда фильтрацияга қарши махсус диафрагмалар назарда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
324. Насос станциясининг ерости қисми ташқи деворларида замонавий гидроизоляция материалларидан фойдаланган ҳолда кучайтирилган гидроизоляция назарда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
325. Насос станцияси биноси ускуналарни жойлаштириш, эксплуатация қилиш ва техник хизмат кўрсатиш учун қулай шароитларни таъминлаши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
326. Насос станцияси биносининг ер ости қисми ҳажми ер усти қисми ҳажмидан кичик бўлишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Монтаж майдончалари ва ёрдамчи технологик ускуналарни ер усти қисмида жойлаштириш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
327. Насос станцияси биносида технологик жиҳозларнинг ишлашини таъминлаш мақсадида вентиляция, иситиш ва микроклиматни таъминловчи тизимлар назарда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
328. Насос станциясида ускуналарни монтаж қилиш ва хизмат кўрсатиш учун кўтарма-транспорт ускуналари қуйидаги тартибда қабул қилиниши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
монтаж қилинадиган юк массаси 5 t гача бўлганда — қўлда бошқариладиган тал ёки осма кран-балка;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
юк массаси 5 t дан ортиқ бўлганда — қўлда бошқариладиган кўприксимон кран;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
юкни кўтариш баландлиги 6 m дан ортиқ бўлганда ёки кран йўли узунлиги 18 m дан ортиқ бўлганда — электр билан бошқариладиган кўприксимон кран.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
329. Босимли қувурлар ҳисобий манометрик босим ва гидравлик зарба таъсирларига чидамли бўлган материаллардан тайёрланган қувурлардан лойиҳалаштирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
330. Қувурлар уланиш жойларининг мустаҳкамлиги қувур материалининг мустаҳкамлигидан кам бўлмаслиги ва тўлиқ герметикликни таъминлаши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
331. Газ таъминоти соҳасида фойдаланилган пўлат қувурлардан техник ҳолати ва мустаҳкамлиги текширилган тақдирда фойдаланишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
332. Босимли қувурлар сони ва уларнинг диаметрлари қуйидагилар асосида белгиланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
гидравлик ҳисоб-китоб натижалари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
қувурларнинг мавжудлиги ва таъминот имкониятлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
техник-иқтисодий ҳисоб-китоблар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
насос ускуналарини ишлаб чиқарувчи заводларнинг техник талаблари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
333. Босимли қувурлар жойнинг рельефи, гидрогеологик шароитлари, қувур материаллари ва техник-иқтисодий асосланишга мувофиқ ер ости ёки ер усти усулида жойлаштирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
334. Сув чиқариш иншоотлари конструкцияси сув оқимининг энергиясини иншоот чегарасида тўлиқ сўндириш ва гидравлик таъсирларнинг хавфсиз даражада тарқалишини таъминлаши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
335. Сувни ёпиш ва ўтказиш арматураси қуйидаги талабларни таъминлаши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
насос агрегатлари тўхтаганда қайтиш оқимининг олдини олиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
қувур тизимига ҳаво кириш ва чиқишини таъминлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
вакуум ҳосил бўлишининг олдини олиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
қувурларни тез ва хавфсиз ўчириш имкониятини таъминлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
гидравлик зарба хавфини камайтириш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
12-боб. Суғориш тизимлари ва суғориладиган ерларни реконструкция қилиш ҳамда каналлар ва дренаж тизимларида таъмирлаш-тиклаш ишларини олиб бориш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
336. Суғориладиган ерларни реконструкция қилиш ишларини мелиоратив ҳолати ноқулай бўлган, шўрланган, ботқоқлашган, сизот сувлари сатҳи юқори жойлашган, сув таъминоти ва зах қочириш шароитлари қониқарсиз бўлган ер участкаларидан бошлаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
337. Тизимларнинг қайта тикланишини хўжаликлараро каналлардан бошлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
338. Суғориладиган ерларни комплекс равишда қайта тиклашда ишлар таркиби қуйидагиларни ўз ичига олиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
суғориш майдонларини тўғри геометрик шаклга келтириш, уларнинг ўлчамларини мақбул қийматларгача оптималлаштириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
суғориш тизимини қайта тиклаш (реконструкция қилиш ва таъмирлаш-тиклаш ишларини бажариш);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
зах қочириш қувватини оширган ҳолда уни қайта тиклаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ички хўжалик йўл тармоғини қайта тиклаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
шўрланган ерларни ювиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
339. Суғориладиган ерларни қайта тиклаш билан боғлиқ бўлган асосий ишларни вегетация бўлмаган даврида ташкиллаштириш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
13-боб. Суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
340. Суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш бўйича тадбирлар суғориладиган ерларни қайта тиклаш лойиҳалари таркибида назарда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Мавжуд суғориш тармоғи ўсимликларнинг нормал ўсиши ва ривожланиши, шунингдек профилактик ювиш ишларини амалга ошириш учун зарур бўлган сув таъминотини кафолатлаши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Мазкур талаб таъминланмаган ҳолларда, мелиорация тадбирлари таркибида камида суғориш тармоғининг қисман реконструкция қилиниши назарда тутилиши, паст самарадорлик аниқланганда эса суғориш тармоғини такомиллаштириш бўйича чора-тадбирлар кўзда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
341. Суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш бўйича чора-тадбирлар қуйидагиларни ўз ичига олиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
мавжуд зах қочириш тизимларини қайта тиклаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
зах қочириш қувватини ошириш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
342. Мелиоратив ҳолатни яхшилаш бўйича чора-тадбирлар махсус грунт-мелиоратив ҳамда гидрогеологик изланишлар натижалари асосида белгиланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
343. Зах қочириш тури муҳандислик-геологик ва гидрогеологик шароитлар инобатга олинган ҳолда, қиёсий техник-иқтисодий ҳисоблар асосида, келтирилган энг кам сарф-харажатлар мезони бўйича танланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
344. Шўрланган ерларда ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш лойиҳаларида мукаммал ювиб тозалаш ишларини ўтказиш назарда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
345. Суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш лойиҳалари таркибида кузатув қудуқлари тармоғини назарда тутиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
14-боб. Суғориш тизимларидаги инспекторлик йўллари ва уларнинг иншоотлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1-§. Инспекторлик йўллари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
346. Каналлар бўйлаб жойлаштириладиган инспекторлик йўлларининг жойлашуви транспорт воситаларининг ҳаракати вақтида каналлар, коллекторлар ва иншоотларни визуал кўрикдан ўтказиш имкониятини таъминлаши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
347. Инспекторлик йўлларининг конструкцияси ва геометрик параметрлари транспорт воситаларининг ҳаракат тезлигида хавфсиз ҳаракатланишини таъминлайдиган ҳолда лойиҳалаштирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
348. Инспекторлик йўлларини лойиҳалаштиришда улардаги ер кўтармаларининг ҳажми каналлар, коллекторлар ва иншоотларни қуриш жараёнида ҳосил бўладиган ер массаси балансида ҳисобга олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
349. Инспекторлик йўлларининг жойлашуви каналлар, коллекторлар ва бошқа иншоотлар учун ажратилган ер полосасининг минимал кенглигини таъминлайдиган ҳолда қабул қилиниши, бунда инспекторлик йўлларини дамбалар устида ёки уларга яқин жойлаштиришга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
350. Инспекторлик йўлларининг кўндаланг кесими қуйидаги асосий параметрларга мувофиқ қабул қилиниши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ер кўтармаси кенглиги — 6,5 m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
юриладиган қисм кенглиги — 3,5 m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
йўл ёқаси кенглиги — 1,5 m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
йўл ёқасининг бирикма қисми кенглиги — 0,5 m.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
351. Инспекторлик йўлларида йўл қопламаси сифатида қалинлиги камида 0,15 m бўлган қум-шағал аралашмаси қатламини кўзда тутиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
352. Йўл қопламасининг қалинлиги ва конструкцияси қуйидаги омилларни ҳисобга олган ҳолда техник-иқтисодий ва муҳандислик ҳисоб-китоблари асосида белгиланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ер кўтармаси грунтининг физик-механик хусусиятлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ер кўтармасининг баландлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
грунтнинг шўрланганлик даражаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
транспорт ҳаракатининг интенсивлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
каналларни таъмирлаш ва тиклаш ишларида қўлланиладиган қурилиш техникаси ва механизмларининг тури ва юкланиши.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Йирик магистраль каналлар бўйлаб жойлашган инспекторлик йўлларида юриладиган қисм қопламасини қора шағал ёки унга тенг мустаҳкамликка эга материаллардан бажаришга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
353. Баландлиги 2,0 m дан ортиқ бўлган кўтармаларда жойлашган инспекторлик йўлларида, шунингдек эгри участкаларда, бошқа йўллар билан кесишиш ёки туташиш жойларида ҳаракат хавфсизлигини таъминлаш мақсадида сигнал устунчаларини ўрнатиш лозим. Сигнал устунчалари орасидаги масофа 10 m дан ошмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2-§. Кўприклар ва қувурлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
354. Йўлларнинг каналлар, коллекторлар ва бошқа очиқ сув оқимлари, шунингдек жарликлар ва сувсиз водийлар билан кесишиб ўтадиган жойларида ўтиш иншоотларининг тури ва конструкцияси техник-иқтисодий ҳисоб-китоблар асосида танланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
355. Қувурли ўтиш иншоотлари қўлланиладиган ҳолларда диаметри 1,4 m ва ундан катта қувурлардан фойдаланишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
356. Йўлларнинг сув сарфи 0,3 m³/s дан кам бўлган бирламчи ер ости зах қочириш тармоқлари (канал ёки қувур), коллекторлар ҳамда унча катта бўлмаган суғориш каналлари билан кесишиш жойларида ҳисоб-китоб асосида кичик диаметрли қувурли ўтиш иншоотларини қўллашга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ер ости зах қочириш тармоқлари ва коллекторларида диаметри 1,0 m дан кичик бўлган қувурлардан фойдаланишга йўл қўйилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
15-боб. Атроф-муҳит муҳофазаси
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
357. Барча сув хўжалиги ва мелиоратив қурилиш объектларини лойиҳалашда атроф-муҳит муҳофазаси бўйича махсус бўлимлар ишлаб чиқилиши ва лойиҳа ҳужжатлари таркибига киритилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
358. Атроф-муҳит муҳофазаси бўлимида лойиҳаланадиган объектларнинг қурилиши ва эксплуатацияси қуйидаги табиий компонентларга эҳтимолий таъсири ҳар томонлама баҳоланиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ер юзаси ва ер ости сувлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ер ресурслари ва грунтлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
атмосфера ҳавоси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ўсимлик дунёси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ҳайвонот дунёси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
табиий экотизимлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Атроф-муҳитга зарарли таъсир эҳтимоли мавжуд бўлган ҳолларда, мазкур таъсирларнинг олдини олиш, камайтириш ва уларнинг оқибатларини бартараф этиш бўйича техник ва ташкилий чора-тадбирлар лойиҳада асосланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
359. Сув хўжалиги ва мелиоратив объектларни лойиҳалашда қуйидаги табиатни муҳофаза қилиш чора-тадбирлари назарда тутилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
а) асосий каналлар учун:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
фильтрация оқимларининг пастда жойлашган ерларга салбий таъсирининг олдини олиш бўйича чора-тадбирлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
балиқчилик аҳамиятига эга бўлган сув манбаларидан сув олишда балиқ муҳофаза қурилмаларини назарда тутиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
қирғоқбўйи муҳофаза йўлаклари ва сувни муҳофаза қилиш зоналарини ажратиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
вақтинчалик фойдаланилган ерларни рекултивация қилиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
б) коллекторлар ва зах қочириш тизимлари учун:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ер юзаси сув манбаларини ифлосланишдан муҳофаза қилиш бўйича чора-тадбирлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
қирғоқбўйи муҳофаза йўлаклари ва сувни муҳофаза қилиш зоналарини белгилаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
в) насос станциялари учун:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
балиқчилик аҳамиятига эга бўлган сув объектларидан сув олишда балиқ муҳофаза қурилмаларини ўрнатиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
вақтинчалик қурилиш ишлари учун фойдаланилган ерларни рекултивация қилиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ШНҚ 2.06.03-21 «Суғориш тизимлари. Лойиҳалаш талаблари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
1-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Сув хўжалиги ва мелиоратив объектларни қуриш (реконструкция қилиш) лойиҳалари (ишчи лойиҳалари) таркиби ва мазмуни
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1. Лойиҳа ҳужжатларининг таркиби:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
тушунтириш хати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
қурилишни ташкил қилиш бўлими;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
муҳандислик-геологик ва гидрогеологик шароитлар бўлими;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
грунт-мелиоратив шароитлар бўлими;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
гидрологик шароитлар бўлими;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
график материаллар (чизмалар);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
смета ҳужжатлари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Кичик ҳажмли ва техник жиҳатдан содда объектлар учун табиий шароитлар бўйича маълумотларни алоҳида шаклда эмас, балки тушунтириш хати таркибида келтиришга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2. Тушунтириш хатининг таркиби:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1) кириш қисми (лойиҳани ишлаб чиқиш учун асос бўлган ҳужжатлар, лойиҳанинг мақсади ва вазифалари);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2) объектнинг жойлашган ўрни;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
3) табиий шароитлар, (иқлим, муҳандислик-геология ва гидрогеологик, гидрологик ва грунт-мелиоратив шароитлар);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
4) мавжуд қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқариши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
5) техник ечимлар (бош режа бўйича қабул қилинган ечимлар, сув хўжалиги ҳисоб-китоблари, конструкциялар ва уларнинг элементлари бўйича техник ечимлар, қабул қилинган техник ечимларнинг асосланиши ва вариантларни таққослаш натижалари).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
6) иш ҳажми;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
7) қурилишни ташкил қилиш бўлими;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
8) объектни эксплуатация қилишни ташкил этиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
9) атроф-муҳит муҳофазаси бўлими;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
10) иқтисодий самарадорлик бўлими.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
3. Иловалар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1) лойиҳалаш учун техник топшириқ;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2) нуқсон далолатномаси (реконструкция объектлари учун).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Объектнинг хусусияти ва техник мураккаблигига қараб, айрим бўлимларни лойиҳа таркибига киритмасликка техник жиҳатдан асосланган ҳолларда йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ШНҚ 2.06.03-21 «Суғориш тизимлари. Лойиҳалаш талаблари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
2-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Суғориш тизими таркиби
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Суғориш тизими таркибига қуйидаги асосий иншоотлар, тармоқлар ва муҳандислик-техник элементлар киритилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бош сув олиш иншоотлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
магистраль каналлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
хўжаликлараро суғориш тармоқлари (каналлар);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ички хўжалик суғориш тармоқлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
нов (лоток) тармоқлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
магистраль ва хўжаликлараро коллекторлар ҳамда сув ташлаш иншоотлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
сув ва сел-сув омборлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
каналлардаги сув тиндиргичлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
насос станциялари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
сув олиб кетувчи каналлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
каналлар ва коллекторларнинг коммуникация ва йўллар билан кесишиб ўтган жойларидаги гидротехника иншоотлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бошқарув ва автоматика тизимлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
сув тежовчи суғориш технологиялари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
суғориш қудуқлари ва мелиоратив кузатув қудуқлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
кузатиш қудуқлари тизими (ер ости сизот сувлари ёпиқ-ётиқ дренаж сувларини кузатиш учун);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ҳимоя қилувчи ва ўраб турувчи дамбалар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
алоқа воситалари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
электр таъминоти воситалари ва электр ускуналари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
инспекторлик ва шохобча автойўллар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
хизмат кўрсатувчилар учун ишлаб чиқариш бинолари ва иншоотлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ШНҚ 2.06.03-21 «Суғориш тизимлари. Лойиҳалаш талаблари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
3-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Эгат тортиб суғориш юзасидан йўл қўйиладиган параметрлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish

Грунтнинг сув ўтказувчанлик даражаси

Кўрсаткичлар

Суғориш ариқларининг нишаблиги

0.05 — 0.025

0.025 — 0.0075

0.0075 — 0.0025

0.0025 — 0.001

0.001-0

Катта нишабликлар 0.05 — 0.1

Баланд

L

40

105

180

200

150

Q

0.1

0.5

0.75

1.5

1

T

8

3.2

3.5

2

2

Оширилган

L

75

130

250

300

250

60

Q

0.1

0.25

0.75

1

0.75

0.075 — 0.035

T

14

9.4

5.9

5.2

5.8

19.4

Ўрта

L

100

175

300

300

350

100

Q

0.1

025

0.5

0.5

0.5

0.075 — 0.035

T

23

16

13

12.5

14

38.5

Пасайтирилган

L

150

200

325

400

600

125

Q

0.1

0.1

0.25

0.25

0.5

0.05 — 0.025

T

41.5

47

36

37

21

70

Паст

L

125

150

250

300

600

Q

0.05

0.05

0.1

0.1

0.25

T

90

87.5

75

75

55

Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
л — ариқ узунлиги, m
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
қ — ариққа кетадиган сув сарфи, ℓ/s
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
т — суғориш вақти, h
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ШНҚ 2.06.03-21 «Суғориш тизимлари. Лойиҳалаш талаблари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
4-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Каналлар ва табиий очиқ сув оқимларининг «n» нотекислик коэффициенти
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish

1-жадвал

Каналда сув сарфи m3/s

Суғориш каналларининг ўзанида «n» нотекислик коэффициенти

Равон ва қумли грунтда

Шағал ва тош-шағал ерда

25 дан ортиқ

0,0200

0,0225

1 — 25

0,0225

0,0250

1 дан кам

0,0250

-

вақти-вақти билан фойдаланиладиган каналлар

0,0275

-

ариқлар

0,0300

-

Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Изоҳлар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1. Сув олувчи-оқова сувлар тармоқлари каналлари учун «n» нотекислик коэффициенти қиймати суғориш каналларига нисбатан 10 фоизга оширилган ҳолда қабул қилиниши ва жадвалда келтирилган қийматлар сатҳигача яхлитланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2. Портлаш усулида барпо этилган каналлар учун «n» нотекислик коэффициенти қиймати каналнинг кўндаланг кесимига қўшимча ишлов бериш ҳажми ва даражасига қараб 10 — 20 фоизга оширилган ҳолда қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish

2-жадвал

Канал ўзани юзасининг хусусиятлари

Қоялардаги каналларнинг «n» нотекислик коэффициенти

яхши ишлов берилган юза учун

0,02 — 0,025

ўртача ишлов берилган, туртиб чиққан жойлари йўқ юза учун

0,03 — 0,35

ўртача ишлов берилган, туртиб чиққан жойлари мавжуд юза учун

0,04 — 0,045

Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish

3-жадвал

Қоплама

Қопламали каналларнинг «n» нотекислик коэффициенти

яхши ишлов берилган бетон қоплама учун

0,012 — 0,014

ишлов берилмаган (йирик ғадир-будур) бетон қоплама учун

0,015 — 0,017

йиғма темир-бетон новлар (лотоклар) учун

0,012 — 0,015

асфальт-битум материаллардан қоплама учун

0,013 — 0,016

чим бостирилган (ўт қопламали) ўзан учун

0,03 — 0,035

Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish

4-жадвал

Ўзаннинг хусусиятлари

Табиий очиқ сув оқимларининг «n» нотекислик коэффициенти

Ўзаннинг хусусиятлари

Табиий очиқ сув оқимларининг «n» нотекислик коэффициенти

қулай шароитлардаги табиий ўзан (тоза, текис, ифлосланмаган, эркин оқадиган)

0,025 — 0,033

дарёларнинг ўтлар билан қопланган, ўта секин оқимли ва чуқур ўйиқларга эга участкалари

0,05 — 0,08

қулай шароитлардаги табиий ўзан (тошли)

0,03 — 0,04

дарёларнинг ўтлар билан қопланган ботқоқ участкалари (чакалакзорлар, дўнгликлар, кўп жойларда деярли оқмайдиган сувлар ва бошқалар)

0,075 — 0,15

юзаси ва ўзани шакли яхши ҳолатдаги даврий оқимлар (катта ва кичик)

0,033

нисбатан ишлов берилган, ўт-ўланлар билан қопланган (ўтлар, чангалзорлар) катта ва ўртача дарёларнинг қайирлари

0,05

нисбатан яхши шароитлардаги қуруқ жарликлар ўзани

0,04

секин оқадиган ва катта чуқур жарликлари бор, ўтлар билан қопланган дарё қайирлари

0,08

даврий очиқ сув оқимлари ўзани, тошқин пайтида йирик шағал чўкиндиларини оқизиб келади ёки сув ўтлари билан қопланган, даврий сув оқимлари, жуда ифлосланган ва илон изига эга

0,05

секин оқадиган ва катта чуқур жарликлари бор, нотўғри эгри — бугри оқимли ва катта қўлтиқли ва бошқалар

0,1

тоза, илон изили ўзан, кичик жарликлар ва саёзликлари билан

0,033 — 0,045

сердарахт, катта бўм — бўш кенгликлар, маҳаллий ўпирилган жойлар, кўллар ва бошқаларга эга қайирлар

0,133

тоза, илон изили ўзан, кичик жарликлар ва саёзликлари билан, фақат озроқ ўтлар билан қопланган ва тошлари бор

0,035 — 0,05

овлоқ қайирлар, ўсимликлар билан қопланган (ўрмон, тайга типидаги)

0,2

Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ШНҚ 2.06.03-21 «Суғориш тизимлари. Лойиҳалаш талаблари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
5-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Сув оқимининг ювмайдиган тезликлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish

1-жадвал

Грунт заррачаларининг ўртача ўлчами, mm

Таркибида лой 0,1 kg/m3, оқим чуқурлиги, m бўлган бир жинсли равон грунт учун оқимнинг йўл қўйиладиган ювиб кетмайдиган ўртача тезликлари m/s

Грунт заррачаларининг ўртача ўлчами, mm

Таркибида лой 0,1 kg/m3, оқим чуқурлиги, m бўлган бир жинсли равон грунт учун оқимнинг йўл қўйиладиган ювиб кетмайдиган ўртача тезликлари, m/s

0,5

1

3

5

0,5

1

3

5

0,05

0.52

0.55

0.60

0.62

10.00

1.10

1.23

1.42

1.51

0,15

0.36

0.38

0.42

0.44

14.00

1.26

1.42

1.65

1.76

0,25

0.37

0.39

0.41

0.45

20.00

1.37

1.55

1.84

1.96

0,37

0.38

0.41

0.46

0.48

25.00

1.46

1.65

1.93

2.12

0.50

0.41

0.44

0.50

0.52

30.00

1.56

1.76

2.10

2.26

0.75

0.47

0.51

0.57

0.59

40.00

1.68

1.93

2.32

2.50

1.00

0.51

0.55

0.62

0.65

75.00

2.01

2.35

2.89

3.14

2.00

0.64

0.70

0.79

0.83

100.00

2.15

2.54

3.14

3.46

2.50

0.69

0.75

0.86

0.90

150.00

2.35

2.84

3.62

3.96

3.00

0.73

0.80

0.91

0.96

200.00

2.47

3.03

3.92

4.31

5.00

0.87

0.96

1.10

1.17

300.00

2.90

3.32

4.40

4.94

Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Изоҳ. Жадвалда оқимнинг йўл қўйиладиган ювиб кетмайдиган тезликлари, зичлиги 2650 kg/m3 бўлган грунт учун келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Грунт зичлиги паст бўлганда йўл қўйиладиган ювиб кетмайдиган тезликни 10 фоизга камайтириш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish

2-жадвал

Грунт заррачаларининг ўртача ўлчами, mm

Канал тўлалигининг 5 фоизгача ўйилиб кетган чуқурликлар ва канал ўзанига чўккан лойнинг бир жинслилик коэффициенти Ку бўлган бир жинсли равон грунт учун оқимнинг йўл қўйиладиган ювиб кетмайдиган тезликлари, m/s

Кy -0,5

Кy -0,3

Кy -0,2

Кy -0,15

Оқим чуқурлиги, m

0,5

1

3

5

0,5

1

3

5

0,5

1

3

5

0,5

1

3

5

0.25

0.44

0.47

0.52

0.55

0.53

0.58

0.64

0.68

0.62

0.67

0.76

0.80

0.65

0.75

0.85

0.89

0.37

0.48

0.47

0.58

0.61

0.59

0.64

0.72

0.75

0.65

0.75

0.84

0.89

0.66

0,83

0,94

1,00

0.50

0.53

0.52

0.64

0.67

0.63

0.70

0.79

0.83

0.67

0.81

0.92

0.97

0.66

0,86

1,03

1,09

0.75

0.59

0.57

0.73

0.77

0.68

0.79

0.89

0.94

0.70

0.87

1.05

1.11

0.66

0,88

1,17

1,24

1.00

0.63

0.65

0.79

0.86

0.71

0.83

0.96

1.02

0.70

0.89

1.13

1.20

0.66

0,91

1,26

1,34

2.00

0.79

0.70

1.04

1.10

0.83

1.01

1.26

1.34

0.76

0.99

1.41

1.56

0.70

0,93

1,44

1,72

2.50

0.84

0.89

1.13

1.20

0.87

1.06

1.36

1.46

0.78

1.02

1.48

1.70

0,71

0,94

1,48

1,79

3.00

0.88

0.96

1.21

1.28

0.90

1.11

1.4

1.56

0.80

1.04

1.54

1.78

0,73

0,96

1,51

1,84

5.00

1.01

1.02

1.45

1.56

0.98

1.23

1.67

1.86

0.86

1.11

1.68

1.98

0,78

1,01

1,58

1,95

10.00

1.19

1.42

1.82

2.00

1.00

1.38

1.97

2.26

0.95

1.21

1.86

2.22

0,86

1,10

1,67

2,07

14.00

1.29

1.57

2.05

2.28

1.17

1.48

2.13

2.48

1.02

1.29

1.92

2.34

0,93

1,17

1,74

2,14

20.00

1.38

1.68

2.22

2.48

1.23

1.55

1.55

2.24

2.64

1.07

1.35

1.99

0,98

1,23

1,80

2,20

25.00

1.44

1.76

2.36

2.65

1.28

1.61

2.33

2.75

1.11

1.40

2.05

2.48

1,01

1,27

1,85

2,25

30.00

1.50

1.83

2.47

2.79

1.32

1.66

2.40

2.84

1.15

1.44

2.10

2.54

1,04

1,31

1,90

2,30

40.00

1.59

1.95

2.64

3.01

1.39

1.74

2.52

2.99

1.20

2.52

2.19

2.63

1,07

1,38

1,99

2,38

75.00

1.79

2.22

3.05

3.51

1.51

1.94

2.79

3.31

1.28

1.68

2.43

2.88

1,13

1,51

2,20

2,62

100.00

1.87

2.35

3.24

3.75

1.56

2.02

2.93

3.48

1.30

1.74

2.55

3.02

-

-

-

-

150.00

1.98

2.52

3.54

4.09

1.60

2.14

3.14

3.71

-

-

-

-

-

-

-

-

Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Изоҳ:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1. Ку=dm/d 95 %;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2. 1-жадвалнинг изоҳида келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish

3-жадвал

Ҳисобланган солиштирма илашиш 105/Pa

Осон эрувчан тузлар таркиби грунт массасининг 0,2 фоиздан кам миқдорини ташкил қилганда, боғловчи грунтлар учун оқим чуқурлиги (m) да ювмайдиган оқимнинг ўртача жоиз тезликлари, m/s

Ҳисобланган солиштирма илашиш 105/Pa

Осон эрувчан тузлар таркиби грунт массасининг 0,2 фоиздан кам миқдорини ташкил қилганда, боғловчи грунтлар учун оқим чуқурлиги (m) да ювмайдиган оқимнинг ўртача жоиз тезликлари, m/s

0.5

1

3

5

0.5

1

3

5

0.005

0.39

0.43

0.49

0.52

0.175

1.21

1.33

1.52

1.60

0.01

0.44

0.48

0.55

0.58

0.20

1.28

1.40

1.60

1.69

0.02

0.52

0.57

0.65

0.69

0.225

1.36

1.48

1.70

1.80

0.03

0.59

0.64

0.74

0.78

0.25

1.42

1.55

1.78

1.88

0.04

0.65

0.71

0.81

0.86

0.30

1.54

1.69

1.94

2.04

0.05

0.71

0.77

0.89

0.98

0.35

1.67

1.83

2.09

2.21

0.075

0.83

0.91

1.04

1.10

0.40

1.79

1.96

2.25

2.38

0.10

0.96

1.04

1.20

1.27

0.45

1.88

2.06

2.35

2.49

0.125

1.03

1.13

1.30

1.37

0.50

1.99

2.17

2.05

2.63

0.15

1.13

1.23

1.41

1.49

0.60

2.16

2.38

2.72

2.83

Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Изоҳлар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1. 1-жадвалнинг изоҳида келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2. Ҳисобланган солиштирма илашиш норматив солиштирма илашишнинг ушбу грунтнинг бир жинслилик коэффициентига кўпайтмаси сифатида аниқланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Синовлар маълумотлари бўйича олинган ўртача илашиш қиймати норматив солиштирма илашиш сифатида қабул қилиниши керак (энг камида 25).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Лой грунтнинг бир жинслилик коэффициенти қуйидаги формула бўйича аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
α — минимал илашиш эҳтимолини тавсифлайдиган коэффициент ва магистраль каналлар учун — 2.65; биринчи тартиб тақсимлагичлари учун — 2.5; кейинги тартиблар тақсимлагичлари учун — 2.0 га тенг;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
σ — тақсимлаш эгри чизиғининг стандарти (ўртача квадратли хато);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
C — грунтнинг норматив солиштирма илашиши.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish

4-жадвал

Мўлжалланган солиштирма илашиш

105/Pа

Осон эрувчан тузлар таркиби грунт массасининг 0,2-0,3 % дан кам миқдорини ташкил қилган тақдирда, боғловчи шўрлаган грунтлар учун оқим чуқурлиги m да ювмайдиган оқимнинг ўртача тезликлари, m/s

Мўлжалланган солиштирма илашиш

105/Pа

Осон эрувчан тузлар таркиби грунт массасининг 0,2-0,3 %дан кам миқдорини ташкил қилган тақдирда, боғловчи шўрлаган грунтлар учун оқим чуқурлиги m да ювмайдиган оқимнинг ўртача тезликлари, m/s

0.5

1

3

5

0.5

1

3

5

0.005

0.36

0.40

0.46

0.49

0.18

0.70

0.77

0.89

0.94

0.01

0.39

0.43

0.49

0.52

0.20

0.75

0.82

0.93

1.00

0.02

0.41

0.45

0.52

0.55

0.23

0.80

0.88

1.00

1.07

0.03

0.43

0.48

0.55

0.59

0.25

0.82

0.91

1.04

1.10

0.04

0.46

0.51

0.58

0.62

0.30

0.90

0.99

1.12

1.20

0.05

0.48

0.53

0.61

0.65

0.35

0.97

1.06

1.22

1.30

0.075

0.51

0.56

0.64

0.69

0.40

1.03

1.15

1.31

1.40

0.10

0.55

0.61

0.70

0.75

0.45

1.09

1.20

1.39

1.46

0.125

0.60

0.67

0.76

0.81

0.50

1.26

1.28

1.46

1.56

0.15

0.65

0.72

0.82

0.88

0.60

1.27

1.38

1.60

1.70

Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Изоҳлар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1. Боғловчи грунтлар таркибида осон эрувчан тузлар миқдори 0,3 % дан юқори бўлган тақдирда, ювмайдиган оқимнинг тезликлари махсус тадқиқотлар асосида белгиланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2. 1-жадвалнинг изоҳида келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish

5-жадвал

Қоплама бетоннинг мустаҳкамлик бўйича синфи

Йиғма темир-бетон ва асфалт-бетон қопламали яхлит (монолит) бетонларга эга каналлар учун оқим чуқурлиги m да оқимнинг рухсат этилган тезликлари, m/s

0.5 m

1.0 m

3.0 m

5.0 m

В 7,5

12.5 m/s

13.8 m/s

16.0 m/s

17.0 m/s

В 10, В 12,5

14.0 m/s

14.6 m/s

18.0 m/s

19.1 m/s

В 15

14.6 m/s

17.3 m/s

20.0 m/s

21.2 m/s

В 25

19.2 m/s

21.2 m/s

24.6 m/s

26.1 m/s

Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish

6-жадвал

Канал ўзани грунти

Оқимда лой зарралари таркиби 0.1 kg/m3 ва ундан юқори миқдорда бўлган тақдирда, боғловчи ва боғловчи бўлмаган грунтли каналлар учун Кс ишлаш шарт-шароитлари коэффициенти

магистраль каналлар ва уларнинг тармоқлари учун

юқори тартиблар тақсимлагичлари учун

қуйи тартиблар тақсимлагичлари учун

Қум:

майда ва ўртача катталик

1.3

1.4

1.5

йирик ва шағалли

1.5

1.6

1.7

Шағал:

майда

1.5

1.6

1.7

ўртача

1.4

1.5

1.7

йирик

1.2

1.3

1.4

Майда тош:

1.1

1.2

1.3

лой грунтлар, қуйидагилар мавжудлигида:

коллоид ҳолатдаги чўкиндилар

1.3

1.4

1.6

тубидаги коррозиялайдиган чўкиндилар

0.75

0.8

0.85

туби ва қияликлари ўсимлик билан қопланган

1.1

1.15

1.2

етарли даражада ёғингарчилик бўлмайдиган ҳудудлар учун каналлар ишидаги узоқ муддатли танаффусларда

0.2

0.22

0.25

Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Изоҳлар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1. Грунтларнинг ювилиб кетишга қаршилигини пасайтиришга олиб келадиган қуриб қолиши (қақраб кетиши) юз берадиган танаффус узоқ муддатли ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2. Ишлаш давомийлиги ҳисобга олинмайди ва жоиз тезликлар ювилиб кетиш норматив эксплуатацияга тўсқинлик қилмайдиган каналлар (сув олиш-ташлаш тармоғи каналлари, камдан-кам ишлайдиган ташлашлар) учун камайтирилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ШНҚ 2.06.03-21 «Суғориш тизимлари. Лойиҳалаш талаблари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
6-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Каналларнинг қиялик миқдори коэффициентлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish

Грунт

Қўшилувчи ўзан грунтга қараб, каналлар қиялиги (нишаблиги)нинг «m» миқдори коэффициентлари

Грунт

Қўшилувчи ўзан грунтга қараб, каналлар қиялиги (нишаблиги)нинг «m» миқдори коэффициентлари

қияликлар

қияликлар

сув остидаги

сув устидаги

сув остидаги

сув устидаги

қоя тошли

0.00 — 0.50

0.00 — 0.25

майда қум

1.50 — 2.50

1.00 — 2.00

ярим қоя тошли

0.50 — 1.00

0.50

чангсимон қум

3.00 — 3.50

2.50

шағал босган ва қумли шағал

1.25 — 1.50

1.00

лой грунт, оғир ва ўртача қумоқ грунтли ер

1.00 — 1.50

0.50 — 1.00

енгил қумоқ грунтли ер, қумлоқ грунт

1.25 — 2.00

1.00 — 1.50

Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish

Грунт

Уймалар ёки ярим уймалар ҳосил қиладиган каналлар дамбалари ташқи қияликлари (нишабликлари)нинг «m» миқдори коэффициентлари

Грунт

Уймалар ёки ярим уймалар ҳосил қиладиган каналлар дамбалари ташқи қияликлари (нишабликлари)нинг «m» миқдори коэффициентлари

лой грунт, оғир ва ўртача қумоқ грунтли ер

0.75 — 1.0

қумоқ грунт

1.0 — 1.5

енгил қумоқ грунтли ер

1.0 — 1.25

қум

1.25 — 2.0

Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Изоҳлар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1. Биринчи рақам сув сарфи 0,5 m3/s кам бўлган, иккинчиси — сув сарфи 10 m3/s ортиқ бўлган каналлар учун қияликларнинг миқдорлари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2. Қурилиш ишларини амалга оширишнинг илғор усулларини қўллаш шарт-шароитлари бўйича зарур бўлган тақдирда, каналлар ички ва ташқи қияликларининг миқдорлари жадвалда кўрсатилган қийматларга нисбатан ошишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ШНҚ 2.06.03-21 «Суғориш тизимлари. Лойиҳалаш талаблари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
7-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Суғориш каналлари кўндаланг кесимининг кўринишлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1-§. Трапеция шаклидаги кўндаланг кесим
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Трапеция шаклидаги кўндаланг кесим учун канал асосий ўлчамлари тагининг кенглигини сув тўлиш баландлигига нисбати билан боғлиқ равишда (β — канал тагининг нисбий кенглиги), сув сарфи Қ ва қиялик м бўйича қуйидаги эмпирик формула билан ҳисобланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(1)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
b — канал тагининг кенглиги, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
h — каналдаги сув чуқурлиги, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Q — каналдаги сув сарфи, m3/s;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
m — қиялик коэффициенти (m=ctgθ; θ — қиялик бурчаги) ёки ушбу илованинг 1-жадвалида келтирилган қийматлар билан.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Канал таги кенглигининг сув чуқурлигига нисбати қийматлари m ˃2.5 бўлганда β қиймати ҳисоб билан ёки ўхшаш ҳолатлар маълумоти бўйича олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish

1-жадвал

м

1,0

1,5

2,0

2,5

β

0,8 — 3

0,6 — 3,1

0,5 — 3,4

0,4 — 3,8

Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Кўндаланг кесим элементлари ўлчамларини аниқлаш формулалари 2-жадвалда келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish

2-жадвал

Кўндаланг кесим элементлари

Ҳисоблаш формулалари

Формула рақами

1

2

3

канал юқори кенглиги

B=b+2mh=h(β+2m)

(2)

ўртача кенглик

bm=b+mh=h(β+m)

(3)

bm=m(1+σ)Р/σ

(4)

ўртача чуқурлик

hm=ω/B=(β+m)h/( β+2m )

(5)

кўндаланг кесим майдони

ω =(b+mh)h=(β+m)h2

(6)

ω=m(1+σ)2 Р2 /σ=mh2 /σ

(7)

ҳўлланган периметр

h=b+2h

= h(β+2  )

(8)

гидравлик радиус

Р=(b+mh)h/(b+2h  )=

= (β+m)h/(β+2  )=h(1-σ )

(9)

Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Изоҳ. б — канал таги кенглиги, m; ҳ — каналда сув чуқурлиги, m; β — канал таги кенглигининг нисбий қиймати (β=б/ҳ); m — қиялик коэффициенти (m=cтг θ, θ — қиялик бурчаги).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Суғориш каналининг трапеция шаклидаги кўндаланг кесими кўриниши ушбу илованинг 1-чизмасида келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
1-чизма. Каналнинг трапеция шаклидаги кўндаланг кесим кўриниши
B — юқори кенглик, b — канал таги кенглиги, h — каналда сув чуқурлиги, m — қиялик коэффициенти (m=ctgθ, θ — қиялик бурчаги)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2-§. Тўғри бурчакли кўндаланг кесим
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Тўғри бурчакли кўндаланг кесимда қиялик коэффициенти m=0 га тенг бўлади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Тўғри бурчакли кўндаланг кесим элементи ўлчамларини ҳисоблаш формулалари мазкур илованинг 3-жадвалида келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish

3-жадвал

Кўндаланг кесим элементлари

Ҳисоблаш формулалари

Формула рақами

1

2

3

юқори кенглик

B=b

(10)

кўндаланг кесим майдони

ꞷ=bh

(11)

ҳўлланган периметр

χ=b+2h

(12)

гидравлик радиус

(13)

Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Изоҳ. b — канал таги кенглиги, m; h — каналда сув чуқурлиги, m.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Суғориш каналининг тўғри бурчакли кўндаланг кесими кўриниши ушбу илованинг 2-чизмасида келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
2-чизма. Тўғри бурчакли канал кўндаланг кесими кўриниши
b — канал таги кенглиги, h — каналда сув чуқурлиги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
3-§. Параболик кўндаланг кесим
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Параболик кўндаланг кесим учун канал шакли қуйидаги формула билан аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(14)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
h — канал чуқурлиги, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
bh — h чуқурликдаги канал кенглиги, m.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Параболик кўндаланг кесим элементи ўлчамларини ҳисоблаш формулалари ушбу илованинг 4-жадвалида келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish

4-жадвал

Кўндаланг кесим элементлари

Ҳисоблаш формулалари

Формула рақами

1

2

3

юқори кенглик

(15)

ўртача чуқурлик

Нm = 2ҳ/3

(16)

кўндаланг кесим майдони

(17)

(18)

ҳўлланган периметр

(19)

гидравлик радиус

(20)

Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Изоҳ:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
h — каналдаги сув чуқурлиги, m; р — парабола параметри; — параболик кесим функцияси.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Параболик кесимлар учун қиялик қиймати сув сатҳида берилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Нов (лоток) чуқурлиги нов (лоток) устининг максимал сув сатҳидан 10 сm юқорида бўлиш шарти билан тайинланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Суғориш каналининг параболик кўндаланг кесими кўриниши ушбу илованинг 3-чизмасида келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
3-чизма. Параболик канал кўндаланг кесими кўриниши
B — юқори кенглик, h — каналдаги сув чуқурлиги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
4-§. Доиравий (сегментли) кўндаланг кесим
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Ўзаннинг доиравий кўндаланг кесими суғориш каналининг радиуси билан шакллантирилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Доиравий кўндаланг кесим элементи ўлчамларини ҳисоблаш формулалари мазкур илованинг 5-жадвалида келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish

5-жадвал

Кўндаланг кесим элементлари

Ҳисоблаш формулалари

Формула рақами

1

2

3

юқори кенглик

(21)

чуқурлик

(22)

ўртача чуқурлик

(23)

кўндаланг кесим майдони

(24)

ҳўлланган периметр

(25)

гидравлик радиус

(26)

Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Изоҳ:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
h — каналдаги сув чуқурлиги, m; p — кўндаланг кесим радиуси, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Суғориш каналининг доиравий кўндаланг кесими кўриниши ушбу илованинг 4-чизмасида келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
4-чизма. Доиравий канал кўндаланг кесими кўриниши
B — юқори кенглик, h — каналдаги сув чуқурлиги, р — кўндаланг кесим радиуси, φ — кўндаланг кесим марказий бурчаги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
5-§. Полигонал кўндаланг кесим
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Полигонал кўндаланг кесим канал туби кенглиги (b) ва бир неча қават симметрик қияликларга (m1 m2 m3) эга бўлган трапеция шаклдаги кесимлардан иборат бўлади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Кесимнинг юқориги қисми m1 ва h1, ўрта қисми m2 ва h2, қуйи қисми m3 ва h3 билан белгиланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Канал кўндаланг кесимининг барча параметрлари, юқори қисмининг чуқурлиги h1 қиймати орқали берилган (қирғоқнинг сув сатҳидан баландлигини ҳисобга олмаган ҳолда)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
5-чизма. Полигонал канал кўндаланг кесими кўриниши
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
b — канал туби кенглиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
B — юқори кенглик;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
B1 — юқори қияликлардаги канал кенглиги, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
B2 — ўрта қияликлардаги канал кенглиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
h1 — қирғоқнинг сув сатҳидан баландлигини ҳисобга олмаган ҳолда канал юқори қисмининг чуқурлиги, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
h2 — каналнинг ўрта қисми чуқурлиги, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
m1 — юқори қиялик қиймати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
m2 — ўрта қиялик қиймати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
m3 — қуйи қиялик қиймати.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Полигонал кўндаланг кесим элементи ўлчамларини ҳисоблаш формулалари мазкур илованинг 6-жадвалида келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish

6-жадвал

Кўндаланг кесим элементлари

Ҳисоблаш формулалари

Формула рақами

1

2

3

юқори кенглик

B=b+2(m1h1+ m2h2+ m3h3)

(27)

нисбий кенглик

(28)

ўрта қисм нисбий чуқурлиги

(29)

қуйи қисм нисбий чуқурлиги

(30)

ўрта қисм чуқурлиги

(31)

қуйи қисм чуқурлиги

(32)

кўндаланг кесим майдони

(33)

(34)

ҳўлланган периметр

(35)

Гидравлик радиус

(36)

Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
b — канал туби кенглиги, m; h — каналдаги сув чуқурлиги, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
β — канал туби нисбий кенглиги (β=b/h1);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
m — қиялик коэффициенти қиймати (m=cтг θ, θ — қиялик бурчаги);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
B1 — юқори қияликдаги канал кенглиги, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
h1 — қирғоқнинг сув сатҳидан баландлигини ҳисобга олмаган ҳолда канал юқори қисмининг чуқурлиги, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
h2 — канал ўрта қисми чуқурлиги, m; h3 — канал қуйи қисми чуқурлиги, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
m1 — юқори қиялик қиймати; m2 — ўрта қиялик қиймати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
m3 — канал қуйи қисми қиялик қиймати.
Markaz haqida
Sayt yangiliklari
Saytda reklama
RSS
© O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi qoshidagi “Adolat” milliy huquqiy axborot markazi davlat muassasasi