Hujjatga taklif yuborish
Audioni tinglash
Hujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси қурилиш вазирининг
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбуйруғи
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.05.03-22 «Кўприклар ва қувурлар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларини тасдиқлаш тўғрисида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2022 йил 22 июлда ҳисобга олинди, ҳисоб рақами 98]
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикасининг Шаҳарсозлик кодексига мувофиқ буюраман:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. ШНҚ 2.05.03-22 «Кўприклар ва қувурлар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари иловага мувофиқ тасдиқлансин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Ўзбекистон Республикаси Давлат архитектура ва қурилиш қўмитаси раисининг 2012 йил 23 майдаги 53-сон буйруғи билан тасдиқланган ШНҚ 2.05.03-12 «Кўприклар ва қувурлар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари ўз кучини йўқотган деб топилсин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Ушбу буйруқ Ўзбекистон Республикаси Уй-жой коммунал хизмат кўрсатиш вазирлиги, Фавқулодда вазиятлар вазирлиги ва Транспорт вазирлиги билан келишилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Мазкур буйруқ расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishВазир Б. ЗАКИРОВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТошкент ш.,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2022 йил 15 июнь,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish109-сон
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКелишилди:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУй-жой коммунал хизмат кўрсатиш вазири Ш. ХИДОЯТОВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2022 йил 24 май
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТранспорт вазири И. МАХКАМОВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2022 йил 24 май
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФавқулодда вазиятлар вазирининг ўринбосари А. КУЛДАШЕВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2022 йил 25 май
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси қурилиш вазирининг 2022 йил 15 июндаги 109-сон буйруғига
ИЛОВА
ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.05.03-22 «Кўприклар ва қувурлар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУшбу шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари (кейинги ўринларда — ШНҚ) умумий фойдаланишдаги автомобиль йўллари, шаҳарлар ва бошқа аҳоли пунктларининг кўчалари ва хўжалик автомобиль йўлларида жойлашган сунъий иншоотларнинг (кўприклар, йўл ўтказгичлар, қувурлар ва ер ости йўллари) асосий конструкцияларини лойиҳалашда қўлланилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-боб. Норматив ҳужжатларга ҳаволалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Ушбу ШНҚ да қуйидаги техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатларга ҳаволалар келтирилган:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 17.5.1.03-86 Атроф муҳит ва ерни ҳимоя қилиш. Ерни биологик рекультивация қилиш учун тасниф;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 9.401-2018* Коррозиядан сақланишнинг ягона системаси. Лакбўёқ қатлами. Иқлим факторлари таъсиридаги турғунликни умумий техник талаблари ва синашни тезлаштириш усуллари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 1050-2013 Юқори сифатли углеродли конструктив пўлатдан махсус сирт қопламаси билан калибрланган сортли прокат. Умумий техник шартлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 380-2005 Одатий сифатли углерод пўлат. Маркалари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 535-2005 Сараланган ва одатий сифатли углерод пўлатли прокат. Умумий техник шартлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 4543-2016 Конструкциявий қотишма пўлатдан ясалган прокат маҳсулотлари. Техник шартлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 4784-2019 Aлюминий ва деформацияланадиган алюминий қотишмалар. Маркалар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 5632-2014 Юқори қотишма пўлат ва қотишмалар коррозияга чидамли, иссиқликка чидамли ва иссиқликка мустаҳкам. Даражалар ва қотишмалар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 9128-2009 Aсфальтбетон йўл аэродром аралашмалари ва асфальтбетон. Техник шартлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 9238-2013 1520 (1524) mm калибрли темир йўлларнинг бинолар ва ҳаракат таркибининг ёндашув ўлчамлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 9463-2016 Ёғочли думалоқ игнабаргли турлари. Техник шартлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 9454-78* Металллар. Паст, хона ва юқори ҳароратларда зарба эгилиши учун синов усули;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 9467-75* Қопламали электродлар. Иссиқбардош ва конструкцияли пўлатдан ишланган ёйли қўлда пайвандланувчи металл электрод;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 10060-2012 Бетонлар. Совуққа бардошлилигини аниқлаш усули. Умумий талаблар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 10060-2012 Бетонлар. Совуққа бардошлилигини асосий аниқлаш усули;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 10060-2012 Бетон. Такрорий музлаш ва эритиш пайтида совуққа чидамлилигини аниқлашнинг тезлаштирилган усуллари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 10060-2012 Бетон. Совуққа чидамлилигини аниқлаш Тезлаштирилган дилатометрик усули;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 3090-73* Пўлат канатлар. Ўзаги ТК типдаги ва бир қаватли сим конструкцияли кўтарувчи ёпиқ канат;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 4028-63* Қурилиш михлари. Конструкция ва ўлчамлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 5639-82 Пўлат ва мис никел қоришмалар (сплав). Ёриқ катталигини аниқлаш ва намойиш қилиш услублари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 5640-68 Пўлат. Лента ва листларни металлграфикли баҳолаш услуби;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 5781-82* Темир бетон конструкцияларни арматуралаш учун симли пўлат. Техник шартлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 5915-70* В аниқликдаги синфли олти бурчаклик гайкалар. Конструкция ва ўлчамлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 6713-91 Кўприк қурилиши учун кам аралашмали конструктив прокат. Техник шартлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 27772-2015 Қурилиш пўлат конструкциялари учун прокат;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishO`zDSt-3025-2015 Прокат мустаҳкамловчи силлиқ ва даврий профил. Техник шартлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 6996-66* Пайвандлаш чоклари. Механик таркибини аниқлаш yсуллари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 8713-79 Флюс остида пайвандлаш. Пайвандланган уланишлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 11533-75 Aвтоматик ва ярим автоматик ёйсимон пайвандлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 5264-80 Қўлда ёйсимон пайвандлаш. Пайвандланган уланишлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 11534-75 Қўлда ёйсимон пайвандлаш. Уланишларни ўткир ва ўткир бурчакларда пайвандлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 14771-76 Ҳимоя газида ёйсимон пайвандлаш. Пайвандланган уланишлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 23518-79 Ҳимоя газида ёйсимон пайвандлаш. Уланишларни ўткир ва ўткир бурчакларда пайвандлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 9463-2016 Думалоқ юмшоқ ёғоч;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 9462-2016 Ёғочли думалоқ игнабаргли турлари. Техник шартлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 2695-83* Қаттиқ ёғоч. Техник шартлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 7348-81* Олдиндан зўриқтирилган темир бетон конструкциялар учун углеродли пўлат сим. Техник шартлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 7675-73* Пўлат канатлар. Ўзаги ТК типдаги ва бир қавати зето кўринишдаги сим конструкцияли ва яна бир қаватли понасимон кўтарувчи ёпиқ канат;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 7676-73* Пўлат канатлар. Ўзаги ТК типдаги ва бир қавати зето кўринишдаги сим конструкцияли ва яна икки қаватли понасимон кўтарувчи ёпиқ канат;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 3064-80 ТК типидаги бир ётқизилган арқон, конструкция 1х37(1+6+12+18);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 7798-70* Каллаги В аниқликдаги олти бурчаклик болтлар. Конструкцияси ва ўлчамлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 8283-93* Тенг токчалик чуқур эгилган пўлат профиль. Сортамент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 8239-56* Прокатланган пўлат. Икки таврли тўсин. Сортамент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 8283-93*Тенг токчалик чуқур эгилган пўлат профил. Сортамент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 8239-56* Прокатланган пўлат. Икки таврли тўсин. Сортамент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 8479-70* Легирланган пўлатли ва углеродланган конструкцияли поковалар. Умумий техник талаблар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 8283-93* Тенг токчалик чуқур эгилган пўлат профиль. Сортамент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 8239-56* Прокатланган пўлат. Икки таврли тўсин. Сортамент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 8479-70* Легирланган пўлатли ва углеродланган конструкцияли поковалар. Умумий техник талаблар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 8486-86 Игнабарг турли ёғоч материал. Техник шартлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 8509-93 Тенг токчали, иссиқ катанкали пўлат уголоклар. Сортамент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 8510-86 Тенг токчали, иссиқ катанкали пўлат уголоклар. Сортамент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 8639-82 Тўртбурчак металл қувурлар. Сортаментлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 10180-2012 Бетонлар. Назорат намуналарининг мустаҳкамлигини аниқлаш усуллари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 10605-94 В аниқликдаги резба диаметри 45 mm дан катта бўлган олтибурчакли гайка. Техник шартлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 10704-91 Электрпайвандлик, тўғричокли металл қувурлар. Сортаменти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 34028-2016 Пўлатни мустаҳкамловчи. Темир-бетон конструкциялар учун термомеканик қотиб қолган. Техник шартлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 10885-85* Иссиқ босилган икки қатламли пўлат плиталар коррозияга чидамли. Техник шартлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 10922-2012 Темирбетон конструкцияларнинг пайвандланган мустаҳкамловчи ва кўмилган маҳсулотлари, пайвандланган арматура ва кўмилган маҳсулотлари. Умумий техник шартлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 10704-91 Электрпайвандлик, тўғричокли металл қувурлар. Сортаменти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 34028-2016 Пўлатни мустаҳкамловчи. Темир бетон конструкциялар учун термомеканик қотиб қолган. Техник шартлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 10885-85* Иссиқ босилган икки қатламли пўлат плиталар коррозияга чидамли. Техник шартлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 10922-2012 Темирбетон конструкцияларнинг пайвандланган мустаҳкамловчи ва кўмилган маҳсулотлари, пайвандланган арматура ва кўмилган маҳсулотлари. Умумий техник шартлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOʻz DSt 865-98 Темирбетон конструкцияларнинг пайвандланган арматура ва деталлари. Умумий техник шартлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOʻz DSt 866-98 Темирбетон конструкцияларнинг деталлари учун пайвандланган тўрлар. Умумий техник шартлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 12730.5-2018* Бетонлар. Сувга чидамлилигини аниқлаш усуллари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 13726-97 Алюмин ва алюмин сплавли ленталар. Техник шартлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 13840-68* 1х7 пўлат арматура канатлари. Техник шартлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 14098-2014 Йиғма темир бетон конструкцияларда қўшимча детал элементлари ва арматураларни пайвандлаб бириктириш. Турлари, конструкцияси ва ўлчамлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 14637-89 (ISO 4995-78) Одатий сифатли углерод пўлатли қалин листли прокат. Техник шартлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 16483.10-73* Ёғоч. Бўйлама толани сиқилишга мустаҳкамлик чегарасини аниқлаш услуби;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 2770-74 Ёғочни шимдириш учун тошкўмир ёғи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 18899-73 Пўлат канатлар. Ёпиқ юк кўтарувчи канатлар. Техник талаблар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 19281-2014 (ISO 4950-2-81) (ISO 4950-3-81) (ISO 4951:1979) (ISO 4995-78) (ISO 4996:1978) (ISO 5952-83) Юқори мустаҳкамланган пўлатдан прокат. Умумий техник талаблар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 22356-77 Юқори қувватли болтлар ва гайкалар ва шайбалар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 57837-2017 Параллел гардиш қирралари бўлган иссиқ босилган пўлат иккитаврлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 19292-73 Йиғма темир бетон конструкцияларда қўшимча деталь элементларини пайвандлаб бириктириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 20522-2012 Тупроқлар. Синов натижаларини статистик қайта ишлаш усуллари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 21437-95 Рухланган, антифрикционланган мис никель қоришма (сплав). Маркалари. Техник талаблар ва синаш услублари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 21631-76* Алюмин ва мис никель аралашмали листлар. Техник шартлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 21778-81 Қурилишда геометрик ўлчамларни аниқлигини таъминлаш системаси. Техник шартлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 22727-88 Лист прокатлари. Ултратовуш билан текшириш усуллари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 23279-2012 Темир бетон конструкциялари ва буюмлар учун пайвандли арматура тўри. Умумий техник шартлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 23961-80 Метрополитенлар. Жиҳозлар ва ҳаракатланувчи таркибнинг яқинлашиш габаритлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 24379.0-2012 Пойдевор болтлари. Умумий техник шартлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 24379.1-2012 Пойдевор болтлари. Конструкция ва ўлчамлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 25100-2011 Грунтлар. Классификацияси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 26607-85 Қурилишда геометрик ўлчамларни таъминлаш системаси. Функционал рухсат;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 26633-2012 Оғир ва майдазаррали бетонлар. Техник шартлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 26804-2015 Барьер туридаги йўл металл тўсиқлар. Техник шартлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 27751-2014* Қурилиш конструкцияси ва асосини ишончлилиги. Ҳисоблашнинг асосий усуллари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 29273-92 (ISО 581-80) Пайвандланиш. Аниқланиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 30244-94 Қурилиш материаллари. Ёқилғини синаш услублари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 30247.0-94 Қурилиш конструкциялари. Ёнғинбардошликка синаш услублари. Умумий талаблар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 30247.1-94 Қурилиш конструкциялари. Оловбардошликка синаш услублари. Кўтарувчи ва ажратувчи конструкциялар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 31015-2002 Асфальтбетон қоришмалар ва чақиқтош-мастикали асфальтбетон. Техник шартлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 19804-9 Темирбетон свайлар. Техник шартлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 20054-2016 Босимсиз бетон қувурлар. Техник шартлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 24547-2016 Aвтомобиль ва темир йўлларнинг кўтармалари учун темир бетон сув ўтказгичларининг уланишлари. Умумий техник шартлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМШН 35-2004 Йўл кўприкларида керамзибетондан фойдаланиш бўйича кўрсатмалар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМКН 28-2008 Ёғингарчиликдан пайдо бўлган сувларни максимал сарфини ҳисоблаш учун қўлланма;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИКН 133-18 Темирбетон плита билан бирлаштирилган пўлат тўсин кўприкларни лойиҳалаш бўйича кўрсатмалар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishП-01-03 Эриган, ёғингарчилик ва аралаш сувларни максимал сарфини ҳисоблаш қўлланмаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКМК 2.01.11-97 Хатарли геологик жараёнлардан территория, бино ва иншоотларни муҳандисли ҳимоялаш. Лойиҳалашнинг асосий кўрсатмаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКМК 2.02.01-98 Бино ва иншоотлар асослари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКМК 3.07.01-96 Гидротехник иншоотлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКМК 3.03.02-98 Кўтарувчи ва тўсиқли конструкциялар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКМК 2.02.02-98 Гидротехник иншоотлар асослари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКМК 2.03.11-97 Қурилиш конструкцияларини коррозиядан сақлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКМК 2.02.03-13 Қозиқли пойдеворлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНК 2.05.02-07 Автомобиль йўллари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСНиП 2.05.07-91 Ишлаб чиқариш транспорти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСНиП 2.05.09-90 Трамвай ва тралейбус линиялари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНК 2.05.11-19 Ички хўжалик автомобиль йўллари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКМК 2.01.14-98 Ҳисобий ва гидрогеологик таснифлашни аниқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКМК 2.06.04-07 Гидротехник иншоотларда юклар ва таъсирлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСНиП 2.06.15-85 Территорияни сув тошқини ва ёнгиндан муҳандислик ҳимоялаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНК 2.07.01-03 Шаҳарсозлик. Шаҳар ва қишлоқ жойларини қуриш ва планировка қилиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКМК 3.01.02-00 Қурилишда техник хавфсизлик;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКМК 3.04.02-97 Қурилиш конструкциялари ва иншоотларини коррозиядан ҳимоялаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНК 3.06.07-08 Кўприклар ва қувурлар. Текшириш ва синаш қоидалари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНК 2.01.20-15 Сейсмик ҳудудларда транспорт иншоотларини қуриш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКМК 4.02.09-96 Металл конструкциялар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКМК 4.02.10-96 Ёғоч конструкциялар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНК 2.01.02-04 Бино ва иншоотларнинг ёнғин хавфсизлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКМК 2.03.05-97 Пўлат конструкциялар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСНиП 23-01-99* МСН 2.04-01-98 Қурилиш климаталогияси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКМК 2.05.01-96 Ғилдирак изи 1520 mm бўлган темир йўллари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКМК 2.03.01-97 Бетон ва темир бетон конструкциялар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНК 1.02.09-09 Қурилиш учун муҳандис — геологик қидирув ишлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКМК 2.01.07-97 Юклар ва таъсирлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКМК 2.01.14-98 Асосий ҳисоблаш гидрологик таснифларни аниқлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКМК 2.03.06-97 Алюмин конструкциялар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКМК 2.03.07-98 Тош ва арматурали конструкциялар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКМК 2.05.04-97 Метрополитенлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКМК 2.05.05-96 Темирбетон ва автомобиль йўллари туннелари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКМК 2.01.09-97 Чўкадиган тупроқларда ва бузилган иншоотларда қуриш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-боб. Атамалар ва таърифлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Ушбу ШНҚ да қуйидаги атама ва таърифлардан фойдаланилган:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishвант — кучланишни мустаҳкамлик тўсинидан пилонга ўтказувчи вант-тўсинли кўприкнинг юк кўтарувчи элементи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishжаркўприк (виадук) — чуқур жарликлар, тоғ ён бағрлари, чуқурликлар каби тўсиқлардан ўтувчи кўприкли иншоот;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishнамтўсгич — конструкция юзасида уни атмосфера ва ер ости сувлари таъсиридан келиб чиқадиган коррозия ҳолатларидан ҳимоя қиладиган сунъий қатлам;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдеформация — ташқи куч ва бошқа таъсирлар натижасида жисм кўриниши ва ўлчамларининг ўзгариш ҳолати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishоралиқ қурилмаларнинг (пролет) кўтарувчи қисми — кичик оралиқли энг оддий кўприкларда ёғоч, металл, темирбетон плитали тўсинлардан, шунингдек ўрта ва катта оралиқлар учун кўтарувчи қисми фермалар, рамалар ёки аркалардан иборат бўлган тўсинлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкўприк таянчи — кўприк қурилмасини ҳамда оралиқ қурилмаларни қўллаб турувчи ва улардан юкларни пойдеворга ўтказувчи юк кўтарувчи элементи.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпилон — конструкциянинг юк кўтарувчи элементи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishполимер — синтетик боғловчи билан бирлаштирилган композицияли материал;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishйўлўтказгич — темир йўл ва автомобиль йўллари устидаги кўприкли иншоотнинг бир тури.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishростверк — қозиқли пойдеворнинг юқори қисми қозиқларини битта турғун тизимга бирлаштирувчи ва юкни қозиққа бериш учун хизмат қилувчи конструкцияси (плита кўринишида);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэстакада — жойнинг табиий юзасидан бир қанча баландликда йўлни ўтказиш учун қурилган кўприкли иншоот.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-боб. Умумий қоидалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Мазкур ШНҚ талаблари республикамизнинг барча иқлим шароитларида ҳамда сейсмик кучларнинг ҳисобий қиймати 9 баллгача бўлган ҳудудларда қуриладиган кўприклар ва қувурларни лойиҳалаш талабларини белгилайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМазкур ШНҚ нормалари қуйидаги иншоотларни лойиҳалашга татбиқ этилмайди:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishюқори тезликдаги (200 km/soat ва ундан юқори) йўловчилар темир йўлларидаги кўприкларни;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishочиб қўйиладиган оралиқ қурилмали кўприклар механизмларини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсаноат иншоотлари ва бинолари таркибига кирадиган хизмат эстакада ва галереяларини.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЯнги кўприклар ва қувурлар лойиҳаланаётганда ҳамда мавжудлари реконструкция қилинаётганда лойиҳа ҳужжатларида қуйидагилар назарда тутилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкўприклар ва қувурларнинг узлуксиз узоқ муддат хизмат қилиши, уларда транспорт воситалари ҳаракатларининг хавфсиз ва бир текис бўлиши ҳамда пиёдалар ҳаракати хавфсизлиги таъминланганлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэҳтимоли бор тошқинларни кўприклар ва қувурлардан зарарсиз ўтказиб юборилиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishамалдаги шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари ҳамда давлат стандартларига жавоб бериши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishатроф-муҳитни муҳофаза қилишнинг экологик мувозанатини таъминлаш ҳамда қурилиш ҳудудларига яқин ерларга эҳтимоли бўлган хавфли экологик оқибатларни олдини олиш;.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкўприкларнинг архитектура қиёфаси ифодаланишини (таянч, панжара, ўтиш қисми ва б.).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Янги кўприк ва қувурларни лойиҳалаш ва мавжудларини реконструкция қилиш лойиҳа ҳужжатларида асосий техник ечимларни танлаш ҳамда рақобатбардош вариантларнинг техник-иқтисодий кўрсаткичларини таққослаш йўли билан асосланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. Кўприклар ва қувурларни реконструкция қилиш лойиҳа ҳужжатларида уларнинг техник ҳолатини, конструкциясининг юк кўтариш қобилиятини, иншоотнинг реконструкция қилингандан кейинги фойдаланиш муддати ва шароитини ҳисобга олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЙўлни юқори категорияга (тоифага) ўтказиш орқали кўприкли иншоотларни реконструкция қилишда мавжуд кўприкли иншоотларни ва уларнинг кенглигини максимал даражада сақлаб қолиш назарда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ҳолатда, кўприкли иншоот кўрикдан ўтказилади ҳамда ШНҚ 3.06.07 талаблари бўйича синовдан ўтказилади. Шу орқали техник хулоса натижалари асосида мавжуд кўприкларни қолдириш ва уларни мустаҳкамлаш ёки мутлоқ янгилаш лойиҳа ечимлари аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТемир йўлларнинг иккинчи излари қурилаётганда мавжуд йўлдаги иншоотларнинг конструкциявий хусусиятлари ҳисобга олинган ҳолда лойиҳаланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6. Кўприклар ва қувурлар мукаммал турда лойиҳаланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚуйидагиларни лойиҳалашга рухсат этилмайди:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishёғоч қувурларни;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиссиқ юкларни (суюқ чўян, шлак ва б.) ташишга мўлжалланган йўллар ва темир йўллардаги ёғоч кўприкларни.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЁғоч кўприклардан III тоифадан паст автомобиль йўлларида (ШНҚ 2.05.02 бўйича) ва маҳаллий кўчалар ва йўлларда (ШНҚ 2.07.01 ва ҚМҚ 2.05.11 бўйича) фойдаланиш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЁғоч кўприклар учун бетон ва темирбетон таянчлар ишлатилаётганда, келгусида уларнинг ёғоч оралиқ қурилмаларини темирбетон оралиқ қурилмалари билан алмаштиришни ҳисобга олган ҳолда лойиҳалаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-боб. Кўприклар ва қувурларнинг жойлашиши
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7. Кўприклар ва қувурларнинг жойини танлаш, кўприклар ва қувурларни оралиқларга бўлиш, иншоотнинг режадаги ва профилдаги жойлашиш ҳолатини белгилашда йўл (йўналиш) трассасини ўтказишнинг талабларини ёки шаҳар қурилиш — режалаштириш ечимларини, йўл (йўналишнинг) муайян бўлагининг техник-иқтисодий кўрсатгичларига таъсир этувчи дарё ўзанини, шунингдек геологик, гидрогеологик, экологик, ландшафт ва бошқа маҳаллий шароитларни эътиборга олган ҳолда бажарилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСув оқиб ўтадиган жойга қуриладиган сув ўтказувчи иншоотларнинг сони ва ўлчамлари гидравлик ҳисоблашлар асосида аниқланади (бунда иншоотнинг атроф-муҳитга таъсирини инобатга олиш зарур).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБитта иншоот тагидан бир нечта сув ўзанини ўтказиш асосланган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8. Рельслари балластда жойлашган темир йўл кўприклари, кичик ва ўрта узунликдаги автомобиль ва шаҳар кўприклари лойиҳаланаётган йўлнинг (кўчанинг) қабул қилинган участкаларида ҳар қандай профилда ва планда жойлаштирилиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБалластсиз ўтиш қисмли темир йўл кўприкларини темир йўл изининг тўғри йўналишдаги бўлакларида ҳамда горизонтал майдончаларида ёки нишаблиги 4 ‰ дан катта бўлмаган ҳолларда жойлаштириш керак. Бу турдаги кўприкларни 4 ‰ дан ортиқ нишабликда, корхоналар темир йўлларида, шунингдек режадаги эгри ҳолатда жойлаштиришлар эса фақат техник-иқтисодий томондан етарли асосланган ҳоллардагина амалга оширилиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКатта кўприкларда (150 mдан узун кўприклар) ҳаракатланиш қисмининг бўйлама қиялиги қуйидагилардан ошмаслиги керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishавтомобиль йўллари кўприкларида 30 ‰ дан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishшаҳар кўприкларида 40 ‰ дан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбарча ёғоч тўшамали кўприкларда 20 ‰ дан.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТез-тез муз қатлами пайдо бўлиши мумкин бўлган ҳолларда ҳаракатланиш қисмининг бўйлама қиялигини 20 ‰ дан катта қияликда қабул қилиш тавсия этилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТоғ ҳудудларида кўприкли иншоотлар катта қияликларда жойлашган бўлса, у ҳолда қатнов қисми тўшамаси ғадир-будур қилиб, тўсиқлар эса мустаҳкам ушлаш имкони билан қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9. Қувурлар конструкцияларининг (пиёдалар тоннеллари ҳам) ва кўприклар гумбазларининг устига тўшаладиган тупроқларнинг қалинлик ўлчамлари қуйидаги 1-жадвалда кўрсатилган миқдорлардан кам қийматда қабул қилинмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
|
|
| 1-жадвал |
Йўлларнинг тури | Конструкциялар устидан кўмувчи тупроқ қатлами қалинлиги*, m | ||
темир-бетон қувурлар | металл қувурлар | кўприк гумбазлари | |
Темир йўллар: | |||
умумий тармоққа ва корхоналарга кирадиган йўллар | 1,0 | 1,2 | 0,7 |
корхоналар ичидаги йўллар | 0,4 | 1,0 | 0,7 |
Автомобиль йўллари: умумий фойдаланишдаги автомобиль йўллари, шаҳарлар ва бошқа аҳоли пунктларининг кўчалари ва хўжалик автомобиль йўллари | 0,5 | 0,5** | 0,2 |
Хўжаликлар ичидаги: автомобиль йўллари ҳамда маҳаллий аҳамиятга эга бўлган йўллар | 0,2*** | - | - |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ:* қувур ёки гумбаз конструкциясининг устки нуқтасидан темир йўллардаги рельснинг ва (ёки) автомобиль йўлларидаги юриш қисми қатламларининг пастки нуқтасигача бўлган масофа;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish** Қувур конструкциясининг энг тепасидан йўл қопламасининг устигача бўлган масофа 0,8 m дан кам бўлмаслиги керак;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish*** Тупроқ кўтарманинг ҳошия сатҳигача бўлган масофа 0,5 m дан кам бўлмаслиги керак;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтемир йўл станциялари чегаралари ичида жойлашган темирбетон қувурлари ва пиёдалар тоннеллари устини кўмадиган қатламлар қалинлигини 1,0 m дан кам қилиб қабул қилиш мумкин;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishетарли даражада асос бўлганида, автомобиль йўллари билан кўчаларда қувурлар билан усти ёпиқ лотокларни кўмадиган қатламлар қалинлигини 0,5 m дан кам қилиб қабул этиш мумкин;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкўмиш қатлами қалинлигини камайтирган ҳолларда мазкур ШНҚ нинг 129-бандида кўрсатилгандек, вақтинчалик юкларнинг динамик таъсири эътиборга олиниши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-боб. Кўприклар ва қувурларнинг конструкцияларига қўйиладиган асосий талаблар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10. Кўприкли иншоот ва қувурларнинг конструкцияси, архитектураси, шунингдек материаллари ва жиҳозлари эксплуатацияси даврида (таъмирлаш вақтида) ҳамда жорий сақлаш ва реконструкция қилишда (қурилиш даврида бажара олинадиган) технологик мақсадли бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЯнги кўприкларнинг оралиқ қурилма ва таянчларини, шунингдек қувурларнинг асосий ўлчамларини белгилаётганда қурилишдаги унификациялаш (бир шаклга келтириш) ва модуллаш принципларига риоя қилиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТемир йўл кўприклари ва қувурларининг андозавий ва ишчи лойиҳалари ишлаб чиқилаётганда, уларни иккинчи йўлни қуришда ва тармоқ фойдаланувидаги оралиқ қурилмаларини алмаштиришда ишлатилиш мумкинлиги олдиндан ҳисобга олиниши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11. Йўлларнинг (кўчаларнинг) тўғри йўналишидаги қисмида жойлашган кўприкларнинг ўқи тик ва перпендикуляр бўлган ҳолларда уларнинг оралиқ қурилмаларининг ҳисобий ёки тўла узунликларини 3, 6, 9, 12, 15, 18, 21, 24, 33 ва 42 m этиб, агарда катта ўлчамли оралиқ бўлганида кўп марта 21 m узунлигида қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЮқоридаги ўлчамлар узлукли оралиқ қурилмаларнинг бутун узунлиги:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish42 m гача бўлса — темирбетондан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish33 m гача бўлса — бошқа материаллардан қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚолган барча ҳолларда ҳамда фермалардан ташкил топган оралиқ қурилмаларда юқорида келтирилган ўлчамлар уларнинг ҳисобий узунликларига тўғри келиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12. Қурилишнинг (йўллар, сув оқимлари ва бошқа объектлар) мазкур ШНҚнинг 11-бандида кўрсатилган ўлчамлардан четга чиқишига лойиҳалашда қуйидаги ҳолатларда техник-иқтисодий асослаш орқали йўл қўйилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкўп оралиқли темир йўл станцияларидаги мавжуд йўл ўтказгичлар яқинида кўприклар қурилганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishёғоч кўприкларнинг оралиқ қурилмалари 9 m кам бўлганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмураккаб тизимли кўприкларнинг алоҳида оралиқларида кўприклар қурилганда (узлуксиз, ромли осилган, рамка-консол, сув оқимлари ва йўллар кесишмасида бурчак остидаги йўлларда).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИншоотлар конструкцияларида андозавий элементлар ёки стандарт қисмлари ишлатилаётганида уларнинг геометрик ўлчамларини ГОСТ 26607 га мувофиқ ҳисобга олиш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНоандозавий элементлар ва ностандарт жиҳозлар учун тегишли асос бўлганида уларнинг ўлчамлари ўзгартирилиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13. Йиғма конструкция элементларининг массаси ва ўлчамлари, одатда умумий қурилишда ишлатиладиган кранлар, махсус кранлар ҳамда транспорт воситаларининг фойдаланиш имконига кўра белгиланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish14. Деформацияланувчи ускуналарнинг конструкцияси (таянч қисмларнинг, шарнирларнинг, деформацияланувчи чокларининг, тенглаштириш асбобларининг ва мавсумий тенглаштириш рельсларининг) ва уларнинг жойлашиш ҳолати учун мўлжалланган ўзаро кўчишлари (чизиқли, бурчакли) иншоот айрим қисмларининг элементлари учун етарли даражадаги эркинликни таъминлайдиган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДеформация ускуналарини жойлаштириш тўғрисидаги кўрсатмалар иншоотнинг тайёрлик даражасини ва конструкцияларини бирлаштириш вақтидаги ҳароратни мазкур ШНҚ нинг 133-банди талабига биноан ҳисобга олинганлиги лойиҳа ҳужжатларига киритилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15. Кўприк кечувларида сув оқимларини йўналтириб туриш ва ювиб кетиш хавфидан сақлаш зарурати бўлганида, оқимни йўналтирувчи ва қирғоқларни маҳкамловчи иншоотлар қуришни режалаштириш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОқимни йўналтирувчи иншоотни дарё ўзанининг сув миқдори умумий ҳисобий сув миқдорининг 15 фоизидан кам бўлмаган ҳолда ёки кўприк тагидаги сув оқимининг ўртача ҳисобий тезлиги 1 m/s дан катта бўлганида лойиҳа ҳужжатларида режалаштириш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚувурлар ва кичик кўприкларнинг (25 mгача) сув кирадиган ва чиқадиган томонлари гидравлик ҳисоблашларга асосан сувнинг тезлигини камайтирувчи тўсиқлар билан лойиҳалаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish16. Қувурлар туйнуги (эни ва баландлиги) ўлчамларини қуйидаги ўлчамлардан кам бўлмаган миқдорда белгилаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқувурларни узунлиги (ёки қараш қудуқларининг орасидаги масофа) 20 m гача бўлганида — 1,0 m дан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқувурларнинг узунлиги 20 m ва ундан катта бўлганида — 1,25 m дан.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАвтомобиль йўли II тоифадан паст бўлганида, қувурлар туйнугининг энини қуйидаги ўлчамларда белгилаш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқувурларнинг узунлиги 30 m гача бўлганида — 1,0 m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқувурларнинг узунлиги 15 m гача бўлганида — 0,75 m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтуташма йўлларда — 0,5 m.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМаҳаллий аҳамиятга эга бўлган йўллар ва кўчаларда, суғориладиган ҳудудлардаги, шаҳарча ва қишлоқ аҳоли пунктларидаги ҳамда II ва ундан паст тоифадаги йўллардаги сунъий сув оқарларга қуриладиган қувурларнинг узунлиги 15 m гача бўлганида улар туйнугининг энини 0,5 m ўлчамда белгилаш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБундан ташқари, тез оқар сувлар қувури учун эса нишаблик 10 ‰ ва юқори бўлганда кириш ва чиқиш қисмида тўсиқлар қўйишни белгилаш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИчки хўжалик автомобиль йўлларида (ШНК 2.05.11 га кўра) қувурларнинг туйнугини уларнинг узунлиги 10 m ва ундан кам бўлганида 0,5 m ўлчамда қабул қилишга рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚувурлар ва кичик кўприкларнинг тешикларини уларнинг ичидан пиёдалар ва подалар ўтадиган, керак бўлганда эса ичидан паст ҳамда кичик энли қишлоқ хўжалиги машиналарининг ҳаракатланиши мақсадида катталаштириб қабул қилишга рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17. Сув ўтказувчи қувурлар босимсиз режимда ишлайдиган қилиб лойиҳаланади. Умумий тармоқдаги темир йўл ва йўлларда жойлашадиган қувурларни фақат катта миқдорли сувни ўтказишга мўлжаллаган ҳолда ярим ва тўла босимли режимда ишлайдиган этиб қабул қилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚувур ичидаги сувнинг оқиш тезлиги ўзаннинг кирадиган жойидаги сув тезлигидан 1,2 — 1,5 баробар катта бўладиган этиб қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish18. Сув ўтказувчи қувурлар кириш ва чиқиш каллаклари билан биргаликда лойиҳаланиши керак. Уларнинг шакли ва ўлчамлари ҳисоблашлар орқали тупроқ кўтарманинг мустаҳкамлигини таъминлайдиган бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМеталл қувурлар каллакларсиз лойиҳаланиши мумкин. Бундай шароитда қирқилмайдиган қувурнинг тупроқ кўтармадан камида 0,2 m, қирқиладиган қувурнинг кесими эса тупроқ кўтарма танасидан камида 0,5 m га чиқиб туриши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish19. Муз ва қор қатламлари бўлаклари оқадиган ҳолларда ҳамда сел ўтиш имкони бор жойларда қувурларни ишлатиш мумкин эмас.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМузлар йиғилиб ва яхлаб тиқилиб қолиши мумкин бўладиган жойларда (эни камида 3 m, баландлиги камида 2 m) тўғри бурчакли темирбетон қувурлар ишлатилиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСел оқимлари ва муз сувларини ўтказиш учун туйнугининг эни камида 4 mдан кам бўлмаган битта оралиқли кўприклар ёки сел туширгичлар мўлжалланиши керак. Кўприк ости габарити ҳисоблаш орқали ва мазкур ШНҚ нинг 23-банди бўйича қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20. Лойиҳа ҳужжатларида кўприклар ва қувурларнинг элементларини ва қисмларини ҳамда тупроқ кўтармаларини қураётганда, ифлосликлар йиғилиб қолишидан, шунингдек зарарли таъсирларидан ҳимоя этувчи чора-тадбирлар мўлжалланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish21. Янги лойиҳаланаётган кўприкларда ёнма-ён жойлашадиган бош фермалар (тўсинлар)нинг ораларидаги масофа уларни кўришга, жорий сақлашга ва конструкциянинг айрим қисмларини бўяшга имкон берадиган этиб белгиланади. Ҳар бир йўналиш учун алоҳида қуриладиган оралиқ қурилмалар (ҳар бир темир йўл ёки ҳар бир йўналиш қатнови учун, шунингдек ёнма-ён турадиган бош ферма (тўсин)лар) орасидаги соф масофани энг камида 1,0 m этиб белгилаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish22. Балластли кичик темир йўл кўприкларини капитал таъмирлашнинг лойиҳа ечимларида темир йўлни юқорига кўтариш имкони таъминланиши керак.
Олдинги таҳрирга қаранг.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish51-боб. Кўприклар ва қувурларнинг зилзилабардошлигини таъминлаш бўйича талаблар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish221. Кўприклар ШНҚ 2.01.20-16 га мувофиқ имкон қадар тектоник ёриқлар зоналаридан ташқарида, геологик тузилиши жиҳатидан барқарор грунтга эга бўлган ҳудудларда жойлаштирилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish222. Кўприкларнинг зилзилабардошлигини таъминлаш, сейсмик юкларни таянчларга ўтказишнинг оқилона схемаларини қўллаш, ҳисоб-китоблар бўйича юк кўтарувчи конструкцияларни кучайтириш ҳамда унинг тизимини тўғри танлаш мазкур ШНҚ ва ШНҚ 2.01.20-16 да белгиланган талабларга мувофиқ амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШунингдек, кўприкларни лойиҳалашда пластик деформацияларнинг ривожланишига имкон берувчи енгил ва мустаҳкам материалларни қўллаш ҳамда қурилиш-монтаж ишлари сифатли амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish223. Кўприкларни лойиҳалаш ва қуришда дарё ўзанлари, терасса, қияликлардаги кўтарилмалар, тўсилмаларга эга сейсмотектоник дислокациялар майдонларда (тектоник кесимлар ва тўсиқлар) ҳамда сейсмик хавфли ҳудудларда антисейсмик қурилмалар қўллаган ҳолда жойлаштирилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish224. Катта дарёлар устидан ўтувчи кўприк кечувларнинг таянчлар пойдеворини ўрнатиш имконини берадиган, мустаҳкам ва нисбатан паст сиқилувчи грунтларда ҳамда муҳандислик геологик шароитларга эга бўлган дарёли водийларнинг тўғри ҳудудларда жойлаштирилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish225. Тектоник ёриқ билан кесишган жойларда кўприк қурилиши режалаштирилганда, таянчларнинг пойдевори тоғ жинсларининг тектоник майдаланиш зонаси чегараси ташқарисидаги ёриқлар чеккаларига олиб чиқилиши, таянчларнинг фермаости майдончалари кенгайтирилиши, кўприкнинг ўқи бўйлаб алоҳида таянчларнинг силжиши пайтида конструкцияларнинг қулашига тўсқинлик қилувчи узликли оралиқ қурилмаларни занжирли боғланишларга бирлаштирилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish226. Сейсмик жиҳатдан барқарор бўлмаган қияликларда кўприкларни лойиҳалашда ҳисобий интенсивликдаги зилзилада грунтнинг устуворлигини таъминлайдиган чора-тадбирлар мажмуасини (дренлаш, сувчиқариш, тиркама деворларни ўрнатиш ва бошқалар) кўзда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish227. Емирилган қоятош жинсларидан ташкил топган тик ёнли водийлар орқали ўтадиган виадукларни лойиҳалашда унинг камарида сейсмик қулашларга қарши чораларни кўриш, шунингдек нураш хавфи бор тош бўлакларини олиб ташлаш ва қияликларни бетон ёки тўрли қоплама билан мустаҳкамлашни кўзда тутиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish228. Кўприкларни сел хавфи мавжуд дарё водийсидан ўтказганда уларнинг таянчлари муҳандислик-геологик тадқиқотлар асосида аниқланган охирги 100 йилдаги максимал сел оқими даражасидан юқорида жойлаштирилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish229. Сейсмик ҳудудларда қуйидаги турлардаги кўприклар қурилиши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўсинли узлукли ва узлуксиз оралиқ қурилмалардан ташкил топган;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishрама (ром) тизимидаги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishоралиқ қурилмалари таянчларга шарнирли тиркалган аркали;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishосма ва вантли.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШунингдек, ҳисобий сейсмиклиги 9 балл бўлган ҳудудларда лойиҳаланаётган узунлиги 18 метрдан катта бўлган тўсинли узлукли оралиқ қурилмали кўприкларнинг таянчларидан оралиқ қурилмаларни тушиб кетишининг олдини олувчи антисейсмик қурилмалар бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2210. Қоятошли заминлар мавжуд бўлган ҳудудларда аркали кўприклардан фойдаланишга йўл қўйилади, бунда гумбаз ва аркаларнинг товонлари массив таянчларга таяниши ҳамда мумкин бўлган энг паст сатҳга жойлаштирилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2211. Кўприк вариантларини таққослашда, ўта узун оралиқларни ёпишга хизмат қиладиган, зилзила пайтида узлукли оралиқ қурилмаларга нисбатан таянчлар устидан уларни ағанаб тушмасдан устуворлигини таъминлайдиган узлуксиз конструкциявий тизимни ҳисобга олган ҳолда лойиҳалаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2212. Баланд эстакадаларни лойиҳалашда эгилувчан, жуфтлаштирилган, устунли темирбетон таянчлардан ва бўйламасига ҳаракатланмайдиган таянч қисмлари мавжуд таянчларга тиргакланган узлуксиз оралиқ қурилмалардан фойдаланишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2213. Мазкур ШНҚ талабларига мувофиқ лойиҳаланган барча кўприк тизимларининг оралиқ қурилмаларини жойлашиш ҳолати фойдаланишда ўзгармасдан қолиши, бунда оралиқ қурилмаларнинг силжиш ва ағдарилишга қарши устуворлиги ҳамда мустаҳкамлиги таянчлар, сейсмик таянч қисмлари ва таянч билан боғланган антисейсмик қурилмалар орқали таъминланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2214. Монолит ядроли контур блоклардан иборат йиғма-монолит бетонли таянчларнинг лойиҳаларида пойдеворга ва фермаости плитасига боғланган ядросини ишчи арматура билан мустаҳкамлаш кўзда тутилиши, шунингдек арматура чиқишлари ёрдамида контур блокларни ядро билан бирлаштиришни ёки йиғма элементларни ишончли боғланишини белгиловчи усуллар орқали таъминлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2215. Кўприк иншоотларининг таянчларида саёз жойлашган пойдеворнинг тагларини ёки қозиқлар, устунлар ва қобиқларнинг пастки учларини асосан қоятош ёки катта донали тошсимон грунтларда, шағалли зич қумларда, қаттиқ ва ярим қаттиқ туркумли гилли грунтларда ўрнатиб лойиҳалаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2216. Ҳисобий сейсмиклиги 9 балл бўлган ҳудудларда, қоятошсиз пойдеворлардаги кўприкларнинг кўндаланг ромли таянчлари умумий саёз жойлашган пойдеворга эга бўлиши ёки барча қозиқлар (устунлар, қобиқлар) каллакларини бирлаштирувчи плитага таяниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2217. Саёз жойлашган пойдеворларнинг пастки қисми горизонтал бўлиши, поғонали пойдеворлар конструкциялари фақат қоятошли асослар учун ишлатилишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2218. Ўрта ва катта кўприклар учун замин устида жойлашган пойдевор плитаси (ростверк) бўлган қозиқ таянчларини кесимлари 400х400 mm гача ёки диаметри 600 mm гача бўлган қия қозиқлар ёрдамида лойиҳалашга йўл қўйилади, бунда ўрта ва катта кўприкларнинг таянчлари, шунингдек ҳисоблаш йўли билан аниқланган ва статик, динамик синовлар натижаларига кўра, ростверк плитаси грунтга кўмилган ҳолда, квадрат ёки доира кесимли вертикал қозиқлар билан лойиҳаланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2219. Сейсмик ҳудудларда тўсинли кўприк таянчлари асосан монолит, йиғма ва йиғма-монолит темирбетон, шунингдек олдиндан зўриқтирилган конструкциялардан фойдаланиб лойиҳаланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда, темирбетон элементларида ГОСТ 5781-82 ва ГОСТ 10922-2012лар бўйича узилишдан кейин нисбий узайиши 2 фоиздан ва эгилиш бурчаклари белгилангандан кам бўлмаган пўлатли арматураларни ишлатилмаслиги зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2220. Ҳисобий сейсмиклиги 7 ва 8 балли ҳудудларда, қўшимча антисейсмик конструктив элементлари мавжуд бўлган йиғма, йиғма-монолит ва монолит бетон таянчлар ишлатилишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСейсмик юкларни қабул қилувчи кўприк ва қувурларнинг арматураланмаган бетонли юк кўтарувчи элементларини ишлатилишига йўл қўйилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2221. Ҳисобий сейсмиклиги 7, 8 ва 9 балл бўлган ҳудудларда оралиқ қурилмалар жойлашувининг устуворлигини сейсмик кўрсаткичлар бўйича таъминлашнинг иложи бўлмаганда, кўприк конструкцияларини ҳимоя қилиш учун антисейсмик қурилмалар ёки сейсмик изоляциялаш қурилмаларини қўллаган ҳолда лойиҳаланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2222. Антисейсмик қурилмалар оралиқ қурилмаларнинг қулашини (йиқилишини) олдини олиш, асосий тўсинларни кейинчалик тиралиш майдончаларига қулаб тушиши оқибатида шикастланишини олдини олиш, оралиқ қурилмаларнинг таянч усти қисмларига зарбаларини камайтириш, таянч қисмлари ва деформацион чокларни нормал ишлашини таъминлаш учун таянч ва оралиқ қурилма конструкцияларига жойлаштирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2223. Сейсмик изоляциялаш қурилмалари зилзилалар пайтида иншоотга таъсир этаётган энергияни тарқатиш ва камайтириш, кўприкларга сейсмик таъсирларни сезиларли даражада камайтириш учун кўприкнинг оралиқ ёки чекка таянчлари юқори қисмидаги оралиқ қурилма ости майдони юзасига ўрнатилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2224. Сейсмик таъсирга чидамли таянч қисмлар кўприкнинг бўйлама ва кўндаланг ўқи бўйича таъсир қилувчи ҳисобий юкларни оралиқ қурилмалардан таянчларга ўтказилиши, шунингдек оралиқ қурилмаларни таянч тугунларидан тушиб кетишини ҳимоялаши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2225. Сейсмик таъсирга чидамли таянч қисмлар деформацион чоклар билан ажратилган кўприкнинг қўшни участкаларини мустақил тебранишларига, шунингдек кўприк таянчлари каллакларининг тебраниш амплитудаларидаги фарқи туфайли оралиқ қурилмаларни деформацияланиши ва буралишига тўсқинлик қилмасликлари зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2226. Деформацион чокларнинг кенглигини аниқлашда ушбу чок билан ажратилган оралиқ қурилмаларнинг чеккаларидаги нисбий силжишларни зилзила пайтида ҳисобга олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2227. Ҳисобий сейсмикликлиги 9 балли ҳудудларда иложи борича темирбетон пойдеворли ва ёпиқ контурли жамланмалардан ташкил топган қувурлар қўлланилиши, бунда жамланмалар узунлиги 2 м дан кам бўлмаган ҳолда лойиҳаланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2228. Ҳисобий сейсмикликлиги 9 балли ҳудудларда, ясси ёпмали индивидуал темирбетон тўртбурчакли қувурлардан фойдаланилганда қуйидаги шартлар бажарилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқувурларнинг тик деворчалари пойдевор билан бикр ҳолда бирлашган ва конструкция эса арматураланган бўлиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўрнатилаётган ораёпма плиталари темирбетон тиргакли таянч деворчаларда қотирилиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishякка пойдеворлар ораларида тиргаклар ўрнатилиши.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2229. Кичкина кўприкни қувур билан алмаштиришда сув ўтказгич томонидан ҳисобий сув оқимини камайтиришга йўл қўйилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2230. Сейсмик ҳудудларда кичик кўприклар ва кўтармалар остидаги қувурларни лойиҳалаш улар орқали ўтадиган сув оқимининг ҳисобий сарфини ҳисобга олган ҳолда амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2231. Кўприклар ва қувурларни зилзилабардошликка ҳисоблаш ҳамда сейсмик ҳудудларда лойиҳалаш ШНҚ 2.01.20-16 да келтирилган талабларга мувофиқ бажарилиши керак.
(51-боб Ўзбекистон Республикаси қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирининг 2024 йил 23 январдаги 17-сон буйруғига асосан киритилган. Ҳисоб рақами 233-сон, 08.02.2024 й.)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6-боб. Габарит ўлчамлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish23. Лойиҳаланаётган иншоот конструкциясининг яқинлашув габарит ўлчамлари қуйидаги ҳужжатларнинг талабларига жавоб бериши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтемир йўлларда — ГОСТ 9238 га;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishметрополитен йўлларида — ГОСТ 23961 га;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishумумий фойдаланишдаги автомобиль йўллари, шаҳарлар ва бошқа аҳоли пунктларининг кўчалари ва хўжалик автомобиль йўлларида — мазкур ШНҚ нинг 2-иловасига.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАгарда йўл тармоғини келажакдаги режасида ёки йўл техник топшириғида, уни юқори техник тоифага ўтказиш белгиланган бўлса, лойиҳаланаётган иншоотлар конструкцияларининг габаритлари ва уларнинг юк кўтариш қобилиятлари ҳам юқори тоифадаги йўллар учун мўлжалланган иншоотларга қўйиладиган талабларга жавоб берадиган тоифада қабул этилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish24. Пиёдалар кўприклари ва ер ости йўлларининг энини пиёдалар ҳаракатининг келажакдаги энг кўп бўладиган вақтидаги ҳисобий миқдорини эътиборга олган ҳолда аниқлаш керак ва уни кўприклар учун камида 2,25 m, ер ости йўллари учун эса камида 3,0 m ўлчамда қабул қилиш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПиёдалар ер ости йўлларининг соф баландлиги камида 2,30 m бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПиёдалар кўприклари ва ер ости йўлларининг 1 m энининг 1 соатдаги ўртача ҳисобий ўтказиш қобилиятини 2000 та, зиналари учун 1500 та одам деб қабул қилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАҳоли пунктларидан ташқарида қуриладиган пиёдалар кўприклари ва тоннелларининг энини 1,5 m этиб қабул қилишга рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДала йўлларини ва подаларни (ёввойи ҳайвонлар ҳаракатлари) ўтказишга мўлжалланган иншоотларнинг габаритларини махсус талаблар йўқ бўлган ҳолларда қуйидагича қабул қилиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдала йўллари учун: баландлиги камида 4,5 m, эни 6,0 m (аммо бу йўлда ҳаракатланиш мумкин бўлган қишлоқ хўжалиги машиналарининг максимал энидан 1,0 m га катталаштирилган қийматдан кам бўлмаслиги керак);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishподани ўтказиш учун: баландлиги камида 3,0 m, эни 2+l/6 формуласи бўйича белгиланган ўлчамда (бу ерда λ — пода тўдаси узунлиги, аммо 4,0 m дан кам ва 8,0 m дан кўп бўлмаслиги керак).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўприк тагидан ёки тупроқ кўтармаси тагидаги қувур ичидан ўтказиладиган дала йўли ёки пода ўтказадиган йўл — унинг бутун эни бўйлаб кучайтирилган бўлиши керак. Бундай кучайтирилган жой иншоотнинг иккита томонига эни 10,0 m дан кам бўлмаган масофада бажарилиши керак. Талаб қилинадиган ҳолларда иншоот олдида йўналтирувчи тўсиқлар ҳам ўрнатилган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish25. Кўприкнинг айрим элементларининг сувлар сатҳидан қанча баландликда жойлашиш кераклиги қуйидаги 2-жадвалдаги кўрсатилган миқдорлардан кам бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
|
| 2-жадвал | ||
Кўприкнинг қисми ёки элементи | Қисмлар ёки элементларнинг юқори жойлашиш масофаси, m, да | |||
(тўлқин ва сув кўтарилишларини ҳисобга олган ҳолда) сув тошқинларининг максимал миқдори бўлган ҳолдаги сув сатҳидан юқорида | энг юқори муз оқимининг сатҳидан | |||
кўприклар учун ҳисобий қийматлар | энг катталарининг | |||
умумий тармоқдаги темир йўлларда | темир йўлларни бошқа турларида ва барча автомобиль йўлларида | |||
Оралиқ қурилманинг пастки нуқтаси: | ||||
а) тиралган сувнинг чуқурлиги 1 m ва ундан кам | 0,50 | 0,50 | 0,25 | - |
б) юқоридаги шароитда лекин 1 m дан катта | 0,75 | 0,50 | 0,25 | 0,75 |
в) дарёда музлар тиқилиб қолиш ҳоли бўлганида | 1,00 | 0,75 | 0,75 | 1,00 |
д) сел оқими бўлганида | - | 1,00 | 1,00 | |
Таянчлар ўрнатиладиган майдонча усти | 0,25 | 0,25 | - | 0,50 |
Арка ва гумбаз тавонларининг пасти | 0,25 | - | - | 0,25 |
Ёғоч кўприклар конструкциялари чиқиб турадиган элементларининг ва бўйлама қистирмаларининг пасти | 0,25 | 0,25 | - | 0,75 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳлар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкичкина кўприкларнинг оралиқ пастки қисмининг сув устидан камида қанча масофада жойлашиш кераклиги шамол таъсиридан тўлқин кўтарилиш баландлигини эътиборга олмасдан ҳам белгилаш мумкин;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсувлар сатҳининг баланд кўтарилишига сабабчи бўладиган ҳодисалар (паст томондаги дарёлардаги, кўллар ва сув омборларидаги сувларнинг кўтарилишидан, музлар ва бошқа нарсалар тиқилиб сувга тўсиқ бўлиши оқибатидан, музлаган ўзаннинг устини тошқин сувлар босиб кетишидан ва б.) юз берадиган ҳолларда ушбу жадвалда кўрсатилган кўтарилиш масофасини ана шу сатхдан бошлаб ўлчаш керак. Унинг сатхдан ошиб кетиш эҳтимоллиги мазкур ШНҚ нинг 3-жадвалига асосан белгиланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтаянчлар жойлашадиган майдонча юзасининг кўтарилиш баландлиги сув қисмининг кўприк таянчига урилишидан ўзгарадиган сатҳини ҳисобга олган ҳолда аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСув омборларининг кема сузмайдиган ҳамда ёғочлар оқтирилмайдиган жойларидаги кўприкларининг оралиқ қурилмалари тагининг сув омборининг юқори статик сатҳидан баландлиги ҳисобий 0,75 m шамол тўлқини баландлигини 0,25 m га оширгандаги қийматидан кам бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish26. Ҳисобий тошқин ўтганида ва максимал сув миқдори бўлганида ҳамда босимсиз режимда ишлайдиган қувурнинг хоҳлаган кесимидаги сув сатҳи билан унинг энг баланд жойи ички юзасининг орасидаги соф масофа баландлиги 3,0 m гача бўлган думалоқ ва гумбазли қувурларда баландлигининг 1/4 қисмидан, 3,0 m дан катталарида 0,75 m дан кам бўлмасликлари, шунингдек баландлиги 3,0 m гача бўлган тўғри бурчакли кесимли қувурлар учун баландлигининг 1/6 қисмидан, 3,0 m дан катталарида эса 0,5 m дан кам бўлмасликлари керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСуғориладиган ҳудудлардаги автомобиль йўлларидаги сунъий сув оқар қувурларида кўрсатилган кўтарилишлар қуйидагича:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаландлиги 1,0 m гача бўлган қувурлар учун 0,1 m дан кам бўлмаган;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбаландлиги 1,0 дан 3,0 m гача бўлган қувурлар учун баландлигининг 1/10 қисмидан кам бўлмаган;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмазкур ШНҚ нинг 16-бандида назарда тутилган кўрсатгичларни ҳисобга олган ҳолда қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7-боб. Кўприклар ва қувурларни сув оқимининг таъсирига ҳисоблашнинг умумий кўрсатмалари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish27. Кўприклар ва қувурларнинг сув тегадиган тупроқ кўтармаларини сув оқимининг таъсирига ҳисоблашни ҳисобий тошқинларни ўлчайдиган график ва гидрографга кўра бажариш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБундан ташқари, умумий тармоқдаги темир йўллардаги кўприклар ва қувурлар ва сув ушлаб турадиган тупроқ кўтармалар шартли равишда энг катта деб номланадиган сув ўлчовчи графиклар ҳамда гидрографларга кўра ҳисобланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ҳолда энг катта ва ҳисобий тошқинларнинг ошиш эҳтимоллигини мавжуд тошқинларнинг максимал миқдорининг ошиш эҳтимолликлари билан қуйидаги 3-жадвалда кўрсатилган қийматлар билан баробар қилиб олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
| 3-жадвал | |||||
Темир йўллар | Автомобиль йўллари, шаҳар кўчалари ва йўллари | |||||
Иншоотлар | Йўл тоифаси | Сув тошқинларининг максимал миқдорлари сарфидан ошиб кетиш эҳтимоллиги, % да | Иншоотлар | Йўллар тоифаси | Сув тошқинларининг максимал миқдорлари сарфидан ошиб кетиш эҳтимоллиги, % да | |
ҳисобийники | энг катталариники | |||||
Кўприклар ва қувурлар | I ва II (умумий тармоқнинг) | 1 | 0,33 | Катта ва ўртача кўприклар | I — III, I-в, I-к, II-к, шаҳар кўчалари ва йўллари | 1*** |
Айнан ўзи | III ва IV (умумий тармоқнинг) | 2 | 1* | Айнан ўзи | IV, V, I-с, II-с, II-в, III-в, IV-в, III-к, IV-к | 2*** |
Айнан ўзи | IV ва V (кириб келиш йўллари) | 2** | - | Кичик кўприклар ва қувурлар | I | 1**** |
Айнан ўзи | Саноат корхоналарининг ички йўллари | 2 | - | Айнан ўзи | II, III, I-в, I-к, II-к, шаҳар кўчалари ва йўллари | 2**** |
Айнан ўзи | IV, V, II-в, III-в, IV-в, III-к, IV-к | 3**** | ||||
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКапитал турда бўлмаган сув омборларнинг яқинига жойлашадиган сув ўтказувчи иншоотларни лойиҳалаётганда плотиналарнинг бузилиб кетиши мумкинлигини ҳисобга олиш керак. Бундай плотиналарни кучайтириш ёки иншоот туйнугини катталаштириш масаласини, мумкин бўладиган ечимларнинг техник-иқтисодий кўрсатгичларини биргаликда таққослаган ҳолда ечиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish28. Ҳисоблашларда ошиш эҳтимоллигининг берилган қиймати иншоот ишига энг ноқулай шароит туғдиришга сабабчи бўладиган тошқин турларининг максимал сув сарфи миқдори қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСув ўлчовчи графиклар ва гидрографларни қуриш ҚМҚ 2.01.14 талабларига асосан бажарилиши керак. Ҳисобий сув сарфини аниқлаш учун қор, муз ва ёмғир сувларини энг катта сарфлари миқдорини, тоғли ҳудудларда эса сувнинг аралаш энг катта сарфи миқдорини ҳам билиш керак. Ҳисобланган сувнинг максимал сарфи миқдорларини солиштирилиши орқали ҳисобий сув сарфини энг катта қиймати аниқланади. Қор, муз ва ёмғир сувларини энг катта сарфлари миқдорини ҳисоблаш П-01-03, МКН 28 га асосан бажарилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish29. Кичик кўприклар ва қувурлар туйнукларининг ўлчамларини сув оқимларининг ўртача тезлигига кўра аниқлаш мумкин (бунда мазкур ШНҚ нинг 25, 26 ва 36-бандларида келтирилган талабларга риоя этиш керак).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШунингдек, иншоотнинг олдига йиғиладиган сувнинг миқдорини инобатга олган ҳолда белгилаш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАгар туйнук ўлчами жала сувларига асосан белгиланган бўлса, иншоотдаги сув миқдорининг сингиш оқибатини ҳисобга олингандаги камайиши 3 баробардан ошмайдиган қилиб, шунингдек йил давридаги ўртача оқимлар учун музлаш ҳамда туйнук ўлчамини камайтирувчи бошқа ҳодисалар йўқ бўлса 2 баробар этиб қабул этиш мумкин бўлади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБундай ҳолларда йиғилиб келадиган ҳисобий сув оқимларининг турларидан қатъий назар сув сингиш шароитидаги уларнинг ишлаш шароитига кўра қувурлар учун мазкур ШНҚ нинг 16 ёки 26-бандларидаги кўрсатмалар, кичик кўприклар учун эса конструкцияларининг жойлашиш ҳолатига бўлган мазкур ШНҚ нинг 25-бандидаги талаблар бажарилиши шарт.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish30. Катта ва ўрта кўприкларнинг соф туйнугининг ўлчамларини сув йиғилиб келиши, оқимни йўналтирувчи иншоотлар, таянчлар ҳамда конуслар олдидаги умумий ва жойлардаги ювилишларини ҳисобга олиб аниқлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўприк соф туйнугининг ўлчами ўзаннинг ўзгармас эни ўлчамидан кам бўлмаслиги керак. Шаҳар кўприклари туйнугининг ўлчамлари дарё қирғоқларини тўғрилашлар ва ободонлаштириб текислашлар талабларига жавоб берадиган этиб белгиланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish31. Кўприк тагидаги умумий ювилишни ҳисоблаш мазкур ШНҚ нинг 27-бандида кўрсатилган сув тошқини пайтларидаги кўприк кечуви олдида ўзан қисмидаги йиғиндиларнинг баланс тенгламасини ечиш асосида бажарилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАгар ҳисобий (энг катта) миқдордагидан кам миқдордаги сув тошқинларининг ўтиши ўзаннинг кўприк тагидаги қисмида қайта тикланмайдиган ўзгаришларга сабабчи бўлса оқимни 2 баробардан кўпроқ сиқиштирган шароитда мумкин бўладиган умумий ювилишни бир нечта тошқинлар аҳволларини жойда кузатгандаги ҳисобий (энг катта) тошқиннинг ўтиш шароитига кўра бажариш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДастлабки ҳисоблашлар учун сув оқарнинг шароити тўғрисидаги керакли маълумотлар бўлмаганда умумий ювилишни сув оқимининг тезлигига кўра аниқлаш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда ҳисоблаб аниқланган умумий ювилишнинг максимал чуқурлигини 15 фоизга ошириш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish32. Энг катта ювилишлар чегарасини қураётганда умумий ювилишдан ташқари таянчлар олдида маҳаллий ювилишларни, оқимни йўналтириб турадиган иншоотнинг ва кўприк кечуви элементларининг таъсирини ҳисобга олиш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўприкларни сейсмик кучлар таъсирига ҳисоблашларини ўзаннинг таянч олдидаги маҳаллий ювилишларини ҳисобга олмасдан бажариш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish33. Кўприк тагидаги умумий ювилиш коэффициентининг қийматини техник-иқтисодий ҳисоблашлар билан асослаш керак. (Бунда, ўзан грунтларининг турларини, кўприк таянчининг пойдеворлари конструкциясини ва уларнинг жойлашиш чуқурликларини, кўприкни оралиқларга ажратилишини, тиргакнинг ўлчамини, ўзаннинг мумкин бўладиган кенгайишларини, ҳисобга олиш зарур, ювилиш коэффициентининг қийматини 2 дан кам бўлмаган қилиб қабул қилиш керак).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish34. Кўприк туйнугининг ўзан қисмидаги грунтларни қирқиб олишни фақат текисликдаги дарёларда бажариш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚирқиб олинадиган жойнинг шакли ва ўлчамлари саёз жойларнинг сув билан тўлиш тезлигига боғлик ҳолда унинг сурилиб кетмаслигига қараб ҳамда юқори баландликдаги сувнинг сатҳидаги кўприк кечуви таъсиридан сув оқимининг сиқилиш даражасига кўра аниқланиши керак. Ўзандаги кичкина шаклдаги ҳар ҳил ғадир-будир чуқурчаларни кесиш кўприк тагидаги ҳақиқий кесим юзасини ҳисоблашда эътиборга олинмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish35. Кўприк тагидаги грунтларни қирқиш натижасида кенгайган жойларни қулай ҳолатда кўприкдаги кесимига кириб келишларини таъминлаш мақсадида, ўзаннинг кенгайтирилмаган қисмлари билан силлиқ этиб бирлаштириш керак. Қирқиб олинадиган жойнинг (кечувнинг бўйлама ўқидан юқори ва пастки томонларидаги) узунлиги унинг кўприк тагидаги энидан 4 — 6 баробар катта бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўприк атрофида оқимни йўналтирувчи иншоотнинг қирқим шакли ўзгармаслигига эътибор бериш керак. Дарё ўзанидаги грунтни кесишни лойиҳалаётганда аллювиал ва боғланмас грунтларни ўша жойлардан тўлиқ олиб ташлашни белгилаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish36. Катта ва ўртача кўприкларга бирлаштирувчи йўл пойи чегарасининг сув тошқинлари пайтида ундан юқори жойлашиш масофасини мазкур ШНҚ нинг 27-бандига кўра (сувларнинг тиралиб кўтарилиш мумкинлиги ва тўлқинларнинг қияликка келиб урилишларини ҳисобга олган ҳолда) тупроқ кўтармалар, сувларни ажратувчи ва тўсиқ бўлиб турадиган плотиналар ҳамда ўзгарувчан ўзанли дарёлардаги оқимларни йўналтирувчи иншоотлари учун камида 0,5 m, йўналтирувчи ва кўтарма бермалари учун камида 0,25 m бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКичик кўприклар ва қувурларга бирлаштирувчи йўл пойи чегарасини мазкур ШНҚ нинг 27-бандига кўра тошқин пайтлардаги сув сатҳларидан баландлиги (сув тиралиши ва шимилишларини ҳам ҳисобга олган ҳолда) камида 0,5 m, босимли ва ярим босимли режимда ишлайдиган қувурлар учун 1,0 m дан кам бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБулардан ташқари кўрсатилган иншоотларга автомобиль йўлларида тупроқ кўтармаларининг қошлари ШНҚ 2.05.02 кўрсатмасига асосан йўл конструкцияси товонининг грунт ва юза сувлар сатҳи талаб қилинган даражада юқори жойлашиш шартларига риоя этиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўприк кечувларидаги сув тиралишлари суюқликларнинг ҳаракат тенгламасига кўра ёки ушбу ҳодисанинг лойиҳаланувчи ва мавжуд кечувларда етарли даражада ҳисобга олувчи шартларига кўра ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8-боб. Кўприклар ва қувурларнинг заминлари ва юкламаларини кўтарадиган конструкцияларини кучлар таъсирига ҳисоблаш бўйича умумий кўрсатмалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish37. Кўприкли иншоотлар ва қувурлар уларнинг бутун фойдаланиш давридаги ишлашига бўлган ҳақиқий шароитларини ҳисобга олган ҳолда лойиҳаланиши зарур (юклар ва таъсирлар, грунтлар, материалларнинг ўзгарувчанлиги ҳамда конструкциянинг геометрик характеристикалари ва б.).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўприклар ва қувурларнинг асослари ва юк кўтарадиган конструкцияларини доимий таъсир этувчи юклар ва мазкур ШНҚ нинг 16-бобида кўрсатилган вақтинчалик таъсир этувчи юкларнинг ноқулай вазият туғдирувчи бирикмаларига ҳисоблаш зарур. Ҳисоблашларни ГОСТ 27751 нинг талабларида кўрсатилган чегаравий ҳолатларга кўра бажариш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish38. Мазкур ШНҚ да келтирилган автомобиль ва темир йўлларнинг (транспорт воситаларининг) қўзғалувчи (ҳаракатланувчи) таркибидан тушадиган вақтинчилик юкламаларнинг қийматларига ҳисоблашларда ўзларига тегишли динамик коэффициентлари киритилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИншоотга иккита ёки ундан кўпроқ вақтинчалик юклар таъсирини биргаликда ҳисобга олган ҳолларда, у юкларнинг ҳисобий қийматларини бир баробар ёки ундан кам бўлган қўшма коэффициентига кўпайтириб қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish39. Ҳисобий схемалар ва ҳисоблашнинг асослари кўприклар ва қувурлар конструкцияларини қуриш ва фойдаланиш давридаги ҳақиқий ишлаш шароитини ифодалашлари керак. Кўприкли иншоотларни лойиҳалашда экстремал табиий ва техноген таъсирлари эҳтимоли туфайли битта ёки бир қанча элементларни кетма-кет ишдан чиқишини олдини олувчи конструктив чизмалар мўлжалланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўприклар оралиқ қурилмаларининг конструкцияларини фазовий тизим деб ҳисоблаш керак (уларни шартли равишда текис тизимларга ажратган ҳолларда амалий лойиҳалашда ишлаб чиқилган ва элементларнинг ўзаро ва асос билан биргаликда ишлашларини ҳисобга олувчи тахминий услубларда бажарилади).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўприклар ва қувурлар конструкцияларининг ҳисобий схемаларини ва ҳисоблаш услубларини танлаш саноқли усуллар ва Шахсий электрон ҳисоблаш машинасидан фойдаланган ҳолда бажариладиган бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish40. Иншоотларни қуриш ва фойдаланиш даврларидаги ҳолатларига ҳисоблаётганда конструкция элементларидаги кучланишларнинг (деформацияларнинг) қийматлари, уларни тайёрлаш, ташиш ва йиғиш шароитларидаги аниқланадиган кучланишларнинг (деформацияларнинг) қийматлари кўприк ва қувурларнинг тегишли конструкцияларини лойиҳалаш нормаларида кўрсатилган ҳисобий қаршилик (чегаравий деформациялар) қийматларидан ошмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish41. Ҳисобий минимал ҳарорат деб ДҚН 2.04-01 (СНиП 23-01*) талабларига кўра ташқаридаги энг совуқ беш кунликдаги ҳавонинг ҳароратини қабул қилиш керак, шунингдек у ҳолдаги таъминланганлик:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish0,92 — бетон ва темирбетон конструкциялар учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish0,98 — пўлат конструкциялар ва пўлат темирбетон конструкцияларнинг пўлатдан қилинган қисмлари учун деб қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish42. Конструкциянинг ағдарилиб кетмасликка чидамлилигини қуйидаги формулага кўра ҳисоблаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(1)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда Mu — конструкциянинг чеккадаги таянч нуқтаси орқали ўтадиган мумкин бўлган айланиш (ағдарилиш) ўқига нисбатан ағдарувчи кучларнинг моменти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMz — ўша ўққа нисбатан ушлаб турувчи кучлар моменти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishm — ишлаш шароити коэффициенти, унинг қийматларини қуйидагиларга баробар деб қабул қилинади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАлоҳида таянчларга таяниб турган конструкцияларини текшираётганда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқурилаётган даврда — 0,95;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдоимий фойдаланилаётган даврда — 1,0;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБетон конструкциялар ва пойдеворларнинг қисмларини текшираётганда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқоя тошли асосларда — 0,9 га;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқоя тош бўлмаган жойларда — 0,8 га;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishγn — тайинланишига кўра ишончлилик коэффициенти доимий фойдаланиш даврига ҳисоблашларда 1,1, қуриш босқичи даврига ҳисоблашларда эса 1,0 коэффициенти деб қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАғдарувчи кучларни бирдан катта қийматдаги юкка нисбатан ишончлилик коэффициенти билан қабул қилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУшлаб турувчи кучларни доимий юклар учун γƒ £ 1 қийматда қабул қилиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТемир йўлда бўш кетаётган таркибдан, метрополитен ва трамвайдан тушадиган вақтинчалик тик йўналишдаги ҳаракатланувчи юкламалар учун γƒ =1 коэффициенти қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТегишли шароитларда мазкур ШНҚ нинг 645-бандининг кўрсатмасига биноан тупроқ таркибидаги сув таъсири оқибатида конструкция оғирлигининг камайишини ҳисобга олиш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish43. Конструкциянинг силжишга (сирпанишга) қарши чидамлилиги қуйидаги формула билан ҳисобланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(2)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, Qr — силжитувчи куч, у барча силжитувчи кучларнинг мумкин бўлган силжишининг йўналиши проекцияларнинг йиғиндиси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQz — ушлаб турувчи куч, у барча ушлаб турувчи кучларнинг мумкин бўлган сурилишнинг йўналиши проекцияларининг йиғиндиси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishm — ишлаш шароити коэффициенти 0,9 га баробар деб қабул қилинади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishγn — мазкур ШНҚ нинг 42-бандига қаранг.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСурувчи кучларнинг юкка кўра ишончлилик коэффициенти қийматини бирдан катта қилиб, шунингдек ушлаб турувчи кучларни юкка кўра ишончлилик коэффициент қиймати эса мазкур ШНҚ нинг 42-бандида кўрсатилгандек қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳлар: грунт таъсирида бўладиган ётиқ йўналишидаги ушлаб турувчи куч сифатида қиймати грунтнинг фаол босимидан ошмайдиган кучга қабул этиш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАсосдаги ишқаланиш кучи мазкур ШНҚ нинг 653-бандида кўрсатилган ишқаланиш коэффициентларига кўра аниқланади. Бу ерда терилган бетон бўйлаб ишқаланиш коэффициентини 0,55 га тенг деб қабул қилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9-боб. Конструкцияларнинг кўчишлари, деформациялари, бўйлама профили
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish44. Кўприклар учун оралиқ қурилмаларнинг ҳаракатланувчи вақтинчалик юклар таъсиридан ҳосил бўладиган эластик эгилишларини чеклаш йўли билан унинг устидан транспорт воситаларининг равон ҳаракатларини ва ўтиш қисми бўйлама қирқимининг унга мос шаклини таъминлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish45. Оралиқ қурилмаларининг вақтинчалик юкнинг таъсиридан (γƒ =1 ва динамик коэффициент 1+µ=1 ни) ҳисоблаб топилгандаги вертикал эгилишлари (m да) қуйидаги қийматлардан ошмасликлари керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтемир йўл кўприклари учун ушбу формула билан топилган 
аммо 
дан кўп эмас;
аммо дан кўп эмас;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishавтомобиль йўллари, шаҳар кўприклари (хўжалик ичидаги ва саноат корхоналари йўлларидаги кўприклар учун ҳам) ва пиёдалар кўприклари учун 
дан бу ерда l — оралиқнинг ҳисобий узунлиги (m).
дан бу ерда l — оралиқнинг ҳисобий узунлиги (m).Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўсин туркумидаги оралиқ қурилмали кўприклар учун (пиёдалар кўприкларидан ташқари) эгилишлари қуйидаги кўрсатилган миқдорлардан кўпайтириб қабул қилиш мумкин:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбитта оралиқли ва узлуксиз оралиқ қурилмалар учун — 20 фоизга (темир йўл кўприкларининг оралиқ таянчларга таяниб турган қурилмаларнинг чеккадаги оралиқдагилари бундан мустасно);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishёғочлилар учун — 50 фоизгача;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПўлат ва пўлат темирбетон оралиқ қурилмаларининг вақтинчалик юклардан ҳосил бўлган вертикал эластик кўчишлари ҳисобий оралиқнинг 1/600 дан ошмаслиги зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish46. Кўприклар оралиқ қурилмаларининг рельс йўлига ўтиш қисмининг қопламасига зарур бўладиган шаклни лойиҳалаш жараёнида:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishоралиқ қурилманинг қурилиш баландлиги, балласт қатлами ва ўтиш қисмининг текисловчи қатлами қалинликларининг ўзгаришлари ҳамда кўприк брусларининг ишчи баландликлари ҳисобларига яратиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўсин туркумидаги темир йўл кўприкларининг ҳамда пўлат, темирбетон ва ёғочдан қилинадиган автомобиль ва шаҳар кўприкларининг оралиқ қурилмаларининг қурилиш баландлигини силлиқ эгри этиб белгилаш керак. Бу эгриликнинг кўтарилиш ўқи миқдори доимий таъсир кўрсатувчи юклардан бўладиган деформацияни ҳисобга олгандан кейинги вақтинчалик вертикал юкдан (γƒ =1 ва 1+µ=1) ҳосил бўладиган эластик эгилиши миқдорининг 40 фоизига баробар бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПиёдалар кўприкларининг оралиқ қурилмаларига доимий таъсир этувчи юклардан бўладиган деформацияни бартараф қилувчи қурилиш баландлигини белгилаш лозим. Бу ҳолда юкка кўра ишончлилик коэффициенти бирга тенг деб қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ: доимий ва ҳаракатланувчи вақтинчалик вертикал юклардан бўладиган эгилиш 1/1600 дан ошмайдиган оралиқ қурилмаларда (кўндаланг темир йўл кўприкларда 1,5 сm дан кўп бўлмаган) ва тўсинли ёғоч кўприкларда қурилиш баландлигини мўлжалламаслик мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish47. Автомобиль ва шаҳар кўприкларининг темирбетон оралиқ қурилмалари қопламаларининг профилига бериладиган шакл ва қурилиш баландлигини шундай белгилаш керакки, бунда бетоннинг оқиши ва чўкишидан (лекин доимий юклар таъсир этган вақт икки йилдан ошмаган бўлиши керак) ҳосил бўлган деформациядан кейинги ҳаракат йўлакларининг бўйлама ўқи профили ҳамда оралиқ қурилмаларнинг ўзаро ва йўл билан бирлашган жойларидаги синиш бурчаги миқдори қуйидагилардан:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкўприкда ҳаракатланувчи вақтинчалик вертикал юк бўлмаган ҳолларда мазкур ШНҚ нинг 4-жадвалидаги келтирилган қийматлардан ошмаслиги керак;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкўприкда ҳаракатланувчи вақтинчилик вертикал юкларни ҳаракат йўлаклари ўқлари бўйлаб жойланганда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАК юкларда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishК =11 бўлганда 24‰; К=14 бўлганда 22 ‰;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНК ва НГ юкларида:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНК-80 ва НГ-60 бўлганда 13 ‰;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНК-100 ва НГ-60 бўлганда 11 ‰.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЛойиҳа ҳужжатларида қатнов қисми қопламасини қуриб бўлган вақтдаги (ўтиш қисмининг профили шаклини текисловчи қатлам қалинлигини ўзгартириш ҳисобига яхшилаш мўлжали билан) бетоннинг оқиши ва чўкишидан юз берган деформациялардан кейинги ўтиш жойининг бўйлама профили кўрсатилган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳлар: узоқ муддатларда бўладиган деформациялар сезилмагунга қадар ҳамда кўприкда ҳаракатланувчи вақтинчалик тик йўналишдаги юклар йўқ бўлганида бўйлама профилнинг синиш бурчаги мазкур ШНҚ нинг 4-жадвалидаги қийматлардан катта бўлиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishВантли ва осма оралиқ қурилмаларга эшилган пўлат арқонларни ишлатилган ҳолларда қурилиш кўтарилишини ва ўтиш жойи профилининг шаклини белгилаётганда, арқонларнинг оғишидан деформация мумкин бўлишлигини ҳисобга олиш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
| 4-жадвал |
Ёлғиз енгил автомобиллар ҳаракатининг йўлнинг кўприкка келиб бирлашадиган қисмидаги ҳисобий тезликлари (ШНҚ 2.05.02, ҚМҚ 2.05.11ларнинг талабларига кўра), km/соат | Синиш бурчаги % да |
150 — 100 | 8 |
80 | 9 |
70 | 11 |
60 | 13 |
40 | 17 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳлар:агар оралиқ қурилмаларнинг бўйлама йўналишда ўзаро бирлашадиган ёки йўл билан уланадиган жойларининг орасидаги масофолар 50 m дан катта бўлса, синиш бурчагининг чеклаш қийматлари 1,2 баробарга кўпайтирилиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎтиш қисмининг плиталари орқали боғланган, шунингдек ҳарорат чоклари бўлмаган оралиқ қурилмалари профилининг синиш бурчагини бирлаштирувчи плитанинг таъсирини ҳисобга олмасдан аниқлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish48. Ташқи статик ноаниқ тизимдаги оралиқ қурилмаларни лойиҳалаётганда, ҳисоблашларда таянч юқори қисмининг мумкин бўлган чўкиш ва силжишларини ҳисобга олиш керак. Таянч юқори қисмининг бўйлама ва кўндаланг силжишларини конструкцияларни ҳамда фермадаги плиталарнинг (таянч каллакларининг, ригелларнинг) ўлчамларини белгилаётганда ҳисобга олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish49. Қўшни таянчларнинг ҳар хил миқдордаги чўкишлари оқибатидаги бўйлама профилдаги қўшимча юз берадиган синиш бурчагининг қийматлари:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishавтомобиль ва шаҳар кўприклари учун 2 ‰ дан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтемир йўл кўприклари учун 1 ‰ дан ошмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУзлукли тўсин туркумидаги оралиқ қурилмали темир йўл кўприкларининг таянчлари тепаси юзасининг умумий ювилишни ҳисобга олган ҳолдаги бўйлама ва кўндаланг кучларининг чегаравий қийматлари, 
cm, қийматдан ошмаслиги керак (бу ерда lo таянчга бирлашиб турадиган оралиқлар кичкинасининг узунлиги. Узунлик 25 m дан кам бўлмаслиги керак).
cm, қийматдан ошмаслиги керак (бу ерда lo таянчга бирлашиб турадиган оралиқлар кичкинасининг узунлиги. Узунлик 25 m дан кам бўлмаслиги керак).Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish50. Темир йўл кўприкларининг узлукли металл ва пўлат темирбетон оралиқ қурилмаларининг кўндаланг ётиқ тебранишларининг ҳисобий даврийлиги (секундда) 0,01l ва 1,5 секунддан ошмаслиги керак (l-оралиқ қиймат, m).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШаҳар ва пиёдалар кўприклари оралиқ қурилмаларидаги тебранишларининг ҳисобий даврийлиги (юкланмаган ҳолатдаги) иккита паст шаклга кўра (узлукли тўсиқ туркумларида битта паст шаклга кўра) тик текислик йўналишида 0,45 дан 0,60 s гача, ётиқ текислик йўналишида 0,9 дан 1,2 s гача этиб белгиланади. Пиёдалар кўприкларининг оралиқ қурилмаларини бу ҳолда 0,49 кPа (50 kgk/m2) қийматдаги юк ҳосил қиладиган пиёдалар билан юклаш мумкинлигини ҳисобга олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОралиқ қурилмаларни ўрнатиш ёки бўйлама силжитиш услубида жойлаётганда, уларнинг тик ва ётиқ текисликларининг учларида ҳосил бўладиган кўндаланг тебранишларнинг даврийлиги 3,0 s дан, буровчи тебранишларни даврийлиги 2,0 s дан ошмасликлари керак. Бу кўрсатмаларни тегишли ҳисоблашлар ёки йиғилаётган консолнинг фазовий бикрлигини ва устиворлигини баҳолаш бўйича махсус аэродинамик текширишлар ўтказилганида ўзгартириш мумкин. Бу ҳолда мазкур ШНҚ нинг 26-бандида кўрсатилган конструкцияни шамол таъсирига ҳисоблаш талабларини бажариш шарт.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОсма ва вантли кўприкларни ҳамда оралиқ қурилмаси баландлигининг унинг узунлигига нисбати 1/40 дан кам бўлган эгилувчан тўсинли катта узунликдаги кўприкларни аэродинамик устиворликка ва фазовий бурилишга текшириш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚурилган кўприкларнинг динамик кўрсаткичларидан катта фарқ қилувчи конструкциялар учун аналитик ҳисоблашлардан ташқари моделларда уларнинг устидан тегишли текширишлар ўтказиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish51. Қувурларнинг устидаги тупроқ кўтарманинг баландлиги 12 m дан катта бўлганида, грунт оғирлигидан кутиладиган чўкишни ҳисобга олиб уларнинг қурилиш баландлиги белгиланади. Қувурларнинг чўкишини ҳисоблаётганда пойдеворларининг чўкишини ҳисоблашдаги услубдан фойдаланиш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаландлиги 12 m ва ундан кам бўлган тупроқ кўтармаларнинг тагидаги қувурларни қурилиш баландлиги:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1/80h — қумли, шағалли ва тош аралашган грунтли заминдаги пойдеворлари бўлганида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1/50h — лой, супесь ва қумлоқ грунтли заминдаги пойдеворли бўлганида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1/40h — қумли-шағалли, қумли майда тошли аралашмалардан қилинган грунтли тўшамаларда ётқизилганда қурилиш кўтарилиши (лотокка нисбатан) миқдорини сақлаган ҳолда жойлаштириш керак (бу ерда h — тупроқ кўтарма баландлиги).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚувурнинг кириш каллагининг (ёки кирадиган томондаги звеносининг) лотогини жойлашиш баландлиги, унинг ўртадаги звеносининг чўкиш бўлганга қадар ва чўкиш тўхтагандан кейинги жойлашиш баландлигидан юқори қилиб белгилаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСув ўтказувчи қувурнинг пойдеворлари ва бўйлама ўқи йўналишидаги звеноларининг қия томонлари, тупроқ кўтармалари ҳамда асосларининг мустаҳкамлиги таъминланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ. қувурлар қоятошли грунтларда ва қозиқоёқли пойдеворларда қурилганда, унга қурилиш кўтарилиши татбиқ этилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10-боб. Темир йўл кўприкларидаги устқурилма изларининг тузилиши
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish52. Темирбетон оралиқ қурилмалардаги темир йўлни чақиқтош балластларда ётқизиш керак. Металл оралиқ қурилмаларининг кўприк полотноси балластсиз темирбетон плиталарга ёки балластларга ўрнатилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўприкларда (Р50 турдагидан ва кўприк қўшилган жойдаги рельслардан енгил бўлмаган) оғир турдаги рельсларни ётқизиш керак. Катта кўприкларда ҳамда очилиб ёпиладиган оралиқли кўприкларда ва ушбу иншоотларга келиб уланадаган жойларга иккита томонига энг камида 200 m гача масофага Р65 туридан енгил бўлмаган рельслар ётқизилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУмумий узунлиги 66 m ва ундан кам бўлган оралиқ қурилмаларида узлуксиз темир йўлларни полотноси балластли ва балластсиз кўприкларда ўрнатилиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУмумий узунлиги 66 m дан катта бўлган оралиқ қурилмаларида узлуксиз темир йўлларни полотноси балластсиз кўприкларда асосланган ҳолларда ўрнатилиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish53. Кўприк полотносининг конструкцияси қуйидагиларни таъминлаши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳаракатланувчи таркиб ғилдираги рельслардан чиқиб кетган ҳолда, унинг хавфсиз юриб туриш имкониятини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмеханизация воситаларидан фойдаланган ҳолда йўлни жорий таъмирлаш ва сақлаш имконини.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish54. Балластли кўприкларнинг таянчлари ва оралиқ қурилмалари балласт жойлашадиган призмасининг андозавий кўндаланг кесим профилини таъминлаши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish55. Кўприк полотносини (ҳимояловчи ускуналарни, тенглаштирувчи асбобларни ёки мавсумий тенглаштирувчи рельсларни ҳам ҳисобга олган ҳолда) амалдаги шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига асосан лойиҳалаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish56. Темирбетон плитадаги балластсиз кўприк конструкциясининг эни 3,20 m дан кам бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish57. Кўприк брусларининг (кўндаланг ёғоч тўсинчаларнинг) кўндаланг кесим ўлчамлари 20х24 сm ва узунлиги 3,25 m бўлиб, ГОСТ 8486 талабларига мос келиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish58. Тўла узунлиги 25 m дан катта, шунингдек жойлашган баландлиги 3 m дан кам бўлмаган барча кўприклар ва йўл ўтказгичларда икки томонлама юрса бўладиган пиёдалар йўлаклари бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШу билан бирга, баландлиги 1,10 m дан кам бўлмаган, габаритларнинг сиртида жойлашадиган қўл тутгич панжаралари ҳам бўлиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИккита ва кўп йўлли кўприкларда ва йўлларининг ораларида ҳам қўл тутгич панжарасиз пиёдалар йўлаклари бўлиши керак. Пиёдалар йўлакларнинг қопламаларини темир бетон плитадан лойиҳалаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish59. Кўприкка уланадиган жойдаги йўлларни лойиҳалаётганда, у ерлардан кўприкка йўлнинг силжиб кетмаслигини таъминлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШаҳар ҳудудларида ҳамда ишлаб чиқариш зоналарида кўприклар, йўл ўтказгичлар ва эстакадаларга олиб борувчи йўллар овоз сўндирувчи конструкцияли чоксиз ва овоз ютувчи экранли қилиб лойиҳаланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60. Таянчлари устунли пиёдалар кўприклари ва йўл ўтказгичлари тагидан ўтадиган, умумий тармоқдаги темир йўл ва иншоот таянчи чеккасидан темир йўл ўқининг орасидаги масофа 3,0 m дан кам бўлганида, йўл ўтказгич ёки пиёдалар кўпригининг ён қирраларидан икки томонига камида 10 m чиқиб турадиган контрбурчаксимон ускуналар ётқизиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСаноат корхоналарининг темир йўлларидаги йўл ўтказгичларнинг йўллари радиуси 500 m ва ундан кам эгриликда жойлашганда ғилдирак изи энининг ўзгаришига тўсиқ бўлувчи махсус ускуналар мўлжалланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11-боб. Автойўл ва шаҳар кўприкларининг полотноси
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish61. Кўприк полотносининг конструкцияси ва параметрлари берилган йўл ёки кўча учун ШНҚ 2.05.02, ШНҚ 2.07.01 ва ШНК 2.05.11 ларда белгиланган талабларга жавоб бериши ва пиёдалар ҳамда транспорт воситалари ўтишида қулайлик ҳамда хавфсизликни таъминлаши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўприк полотноси конструкцияси механизмлар ёрдамида қоплама қуриш ҳамда жорий сақлаш ишлари учун қулай шароитни (механизация билан ҳаракат полотносини ва пиёдалар йўлакларини ифлосликлар, қор ва ҳ. к.дан тозалашни) таъминлаши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish62. Иншоотда трамвай ҳаракати бўлган ҳолларда трамвай йўлларини ажралмас тасма бўйича жойлаштириш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭлектр тармоқлари ва ёритгичларнинг таянчларини (пиёдалар йўлакларининг эни 2,25 m ва ундан кам бўлганида) қўл тутгич панжара қаторида жойлаштириш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТрамвай излари каллаклари автомобиль ўтадиган жойлардан ажратилмаган бўлса, рельсларнинг тепа қисми йўл ўтиш қисмининг тепа сатҳида жойлаштирилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПиёдалар ва шаҳар кўприкларида доимий электр ёритгичлари мўлжалланиши зарур. Бошқа кўприкларда бу турдаги ёритгичларга зарурият ШНК 2.05.02 ва СНиП 2.05.07 ларда келтирилган талабларга биноан автомобиль йўлларининг хизматига кўра белгиланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish63. Ўтиш қисми темирбетон плитадаги қатнов қисмининг қопламаси қоплама, ҳимояловчи қатлам, тўсгич ва текисловчи қатламларни қамрайдиган кўп қатламли қилиб қабул қилиниши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚопламанинг барча қатламлари ўзаро бирикувчан, шунингдек юқори қатлам қопламаси эса ғадир-будирликка эга бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish64. Темирбетон кўприклар қатнов қисмининг қопламаси қуйидагича бажарилиши мумкин:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкўп қатламли тарзда(текислаш қатлами (керак бўлганда), намтўсгич қатлами, ҳимоя қатлами, асфальтбетон қоплами);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқопламани материаллари етарли иссиқликка чидамли намтўсгич қатлами устига ётқизиш йўли билан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishикки ёки бир қатламли (асфальтбетон қоплама ва сувга чидамлилиги юқори бўлган бетондан (ҚМҚ 2.03.11 га кўра сув ўтказмаслик маркаси W8 бўлган) текисловчи қатлам ёки фақат намтўсгич ва қоплама функциясини бажарувчи бетондан текисловчи қатлам йўли билан.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚатнов қисми қопламасини йўл тоифасига қараб Б, В ва Г — типдаги II маркадан кам бўлмаган ҳамда ГОСТ 9128 бўйича 70 mm дан кам бўлмаган икки қаватли майда донали асфальтбетон қоришмасидан ёки қалинлиги 80 mm дан кам бўлмаган арматураланган цементбетондан қабул қилиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚоплама сув-цемент муносабати 0,42 дан кўп бўлмаган сиқилишга бўлган мустаҳкамлиги ГОСТ 26633 бўйича В30 дан кам бўлмаган, намўтказмаслик маркаси ГОСТ 12730.5 бўйича W6 дан кам бўлмаган ва ГОСТ 10060 бўйича совуқбардошлилик маркаси F200 — 300 бўлган майда донали бетондан қурилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНамтўсгичнинг ҳимоя қатламининг сув-цемент муносабати 0,42 дан кўп бўлмаган, қалинлиги 40 mm дан кам бўлмаган сиқилишга бўлган мустаҳкамлиги эса ГОСТ 26633 бўйича В30 дан кам бўлмаган, шунингдек намўтказмаслик маркаси ГОСТ 12730.5 бўйича W6 кам бўлмаган маркада ҳамда ГОСТ 10060 бўйича совуқбардошлилиги эса F200 — 300 бўлган майда донали бетондан қурилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish65. Ҳимоя қатлами ГОСТ 23279 бўйича юпқа пайвандланган тўр билан арматураланади. Бунда, арматура тўрини намтўсгич қатлами устига ётқизиш мумкин эмас.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўп қатламли қоплама қурилмасининг текисловчи қатламини 30 mm дан кам бўлмаган цемент-қумли қоришмадан ёки асфальт-бетондан қуриш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish66. Ҳимояловчи қатламни қуришда ГОСТ 31938 бўйича композит полимерли арматурадан фойдаланиш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПиёдалар ҳаракати бўлмаган турли даражадаги транспорт ечимларида, шунингдек аҳоли пунктларидан ташқарида жойлашган узунлиги 50 m гача бўлган кўприк иншоотларида, пиёдалар йўлаклари ва хизмат кўрсатиш учун ўтиш жойлари белгиланмайди. Бундай ҳолда, хавфсизлик чизиғи кенглигини камайтиришга йўл қўйилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚопламанинг кўп қатламли конструкциясида текислаш қатлами камида 30 mm қалинликдаги цемент-қум аралашмасидан Б15 дан паст бўлмаган ҳолда амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish67. Ўтиш қисмининг темирбетон плитасида олдиндан зўриқтирилган арматура ишлатилмаганда ва текисловчи қатламнинг юқори толасидаги чўзувчи кучланиш ГОСТ 10180 га кўра аниқланган, бетоннинг эгилгандаги чўзилишга бўлган ҳисобий қаршилигидан ошмаган ҳолда оралиқ қурилмаларга намтўсгич қатлам вазифасини бажарувчи махсус ва намликни кам ўтказувчи бетондан қилинган битта ёки иккита қатламли текисловчи ўтиш полотносининг қопламасини ишлатишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish68. I — V тоифадаги йўллардаги оралиқ қурилмаларининг ўтиш полотносининг вақтинчалик қопламаси сифатида қалинлиги 30 — 50 mm бўлган қум цемент аралашмасидан қилинган текисловчи қатламга йиғма темирбетон плиталар ишлатиш мумкин. Бу ҳолда асосий оғирликни кўтариб турадиган ўтиш қисми плитаси конструкциясининг сув тегиши мумкин бўладиган чеккаларидаги юзаларини намликдан асраш чораларини кўриш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish69. Намтўсгич ва илашувчи-ҳимоя қатламлар учун қурилиш ҳудудларида кўрсатилган температуралар оралиғида ишлаш қобилиятига, керакли мустаҳкамликка, асосга ёпишқоқликка ва иссиққа чидамлиликка эга бўлган мастикали, рулонли ва полимер намтўсгич материаллар ишлатилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНамтўсгич материаллар сув, ишқорли, тузли қоришмалар ва микроорганизмлар таъсирига бардош беришга эга бўлишлари керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish70. Металл плитали ўтиш қисми полотносининг қоплама конструкцияларида қоплама билан металл юзаларининг ишончли жипслашишини ва металл юзаларининг зангламаслигини таъминловчи ишларни амалга ошириш мўлжалланган бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда пўлат оралиқ қурилмалари металл плитали ўтиш полотносининг қоплама конструкцияси қуйидагиларни ўз ичига олиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпўлат оралиқ қурилмаларида пайвандланган ортотроп плитали тўшама — намтўсгич, ҳимоя қатлами ва асфальтбетон қопламани;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпўлат оралиқ қурилмаларида ўта мустаҳкам болтларда маҳкамланган ортотроп плитали тўшама — қуйма асфальтбетондан текисловчи қатлам, ҳимоя қатлами ва асфальтбетон қопламани.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish71. Хавфсизлик (ҳимояловчи) ва ажратувчи йўлакларини ҳар хил кўринишдаги материаллардан қилинган қоплама билан ёки ишқаланишга чидамли материаллардан қилинган чизиқли белгилар билан ажратиб қўйиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish72. Кўприкли иншоотларда ҳар иккала томонларида пиёдалар ёки хизмат йўлаклари кўзда тутилиши (вазиятлар, шароитга қараб) ва уларнинг ташқи томонлари 1,10 m баландликдаги қўл тутгич панжаралар билан тўсилган бўлишлари зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОралиқ қурилмалари иккита бўлакка ажратилиб қурилганида, пиёдалар ва хизмат йўлаклари (йўлнинг бўйлама ўқига нисбатан) ҳар битта оралиқ қурилманинг фақат ташқари томонларида кўзда тутилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПиёдалар йўлаклари пиёдалар ҳаракати жадаллигига ва вазиятлар шароитига қараб кўприк иншоотининг бир ёки икки томонида жойлашиши мумкин. Пиёдалар йўлаклари бир томонда бўлганида, зарур ҳолатда кўприк иншоотининг кўтармаси консолини тагида жойлашган пиёдалар тоннеллари ёки пиёдалар ўтиш йўлаклари орқали бир томондан иккинчи томонга ўтадиган хавфсиз йўлак олдиндан белгиланиши шарт. Шаҳар эстакадаларида, йўл ўтказгичларда ва юк ташиладиган йўллардаги кўприкларда пиёдалар ҳаракати улардан ажратилган ҳолда жойлашганида ва яна пиёдалар сони суткасига 200 та одам ёки ундан кам бўлган автомобиль йўлларидаги кўприк иншоотларида фақат хизмат йўлакчалари кўзда тутилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАҳоли пунктларидан ташқари жойларда кўприк узунлиги 50 m гача бўлганида пиёдалар ҳаракати йўқ ҳолларда хизмат йўлакчаларини қурмаслик тавсия этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishХизмат йўлакларининг эни 0,75 m этиб белгиланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПиёдалар йўлакларининг эни улар ҳаракатининг келажакдаги «энг тиғиз» соатлардаги ҳисобий зичлигига боғлиқ ҳолдаги ҳисоблаш билан белгиланади. 0,75 m эндаги пиёдалар йўлагининг ўтказиш имкониятининг ҳисобий қийматини 1500 та одам/соат деб қабул қилиш керак. Кўп қаторли пиёдалар йўлакларининг энини ҳар битта йўлакнинг ҳар битта қатори энини 0,75 m дан қилиб белгилаш керак. Битта қаторли пиёдалар йўлакларининг энини камида 1,0 m қилиб белгилаш лозим. Шаҳарларда, шаҳарчаларда ва қишлоқ аҳоли пунктларида жойлашган кўприкларда, пиёдалар йўлаклари энини камида 1,50 m этиб қабул қилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКонструктив шароитга боғлиқ сабабларга кўра пиёдалар йўлаклари энини 0,75 m га касрсиз бўлинмайдиган миқдорда тайинлаш тегишли техник-иқтисодий асосларга кўра амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПиёдалар йўлаги ва ишчилар йўлакчаларида қоида бўйича цементбетон (шаҳар кўприкларида шағалли асфалтбетон) 40 mm дан кам бўлмаган тарзда кўзда тутилиши керак. Шаҳар ҳудуди бўлмаган, овул ва қишлоқлар ҳудудларида кўприк юриш қисми силлиқ бўлган пиёдалар йўлаги блокларида қоплама қўллаш кўзда тутилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish73. Катта тезликдаги йўлларда ва магистрал кўчаларда пиёдалар йўлаклари бир чеккага ажратилган трамвай йўли ҳамда ўтиш қисмининг транспорт воситалари ўтадиган томонидан қуйидаги турлардаги тўсувчи қурилмалар билан ажратилган бўлиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishшаҳарлардаги ва I — III тоифали автомобиль йўлларидаги кўприк иншоотларида баландлиги 0,75 m темирбетон парапетлар билан ёки металл тўсиқлар билан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishI — V тоифадаги автомобиль йўлларидаги, шаҳарча ва қишлоқ аҳоли пунктларидаги кўприк иншоотларида юқоридаги кўрсатилган турларда фақат баландлиги 0,6 m тўсиқлар билан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishёғоч кўприкларда баландлиги 0,25 m ғилдиракни қайтарувчи бруслар билан.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўсувчи мосламаларининг баландлиги тўсиқнинг ушлаб туриш қобилияти даражасига, йўлнинг тоифасига, ҳаракатланиш бўлакларининг сонига, пиёдалар йўлаклари ва хизмат кўрсатиш ўтиш жойларининг мавжудлиги ва кенглигидан фойдаланишнинг белгиланган қоидаларига, шунингдек йўл белгилари, светофорлар, йўл тўсиқлари ва йўналтирувчи қурилмаларга мувофиқ белгиланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўсувчи қурилманинг баландлиги деб қопламанинг устки юзасидан тўсиқнинг тепа қиррасигача бўлган масофани қабул қилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСаноат корхоналари йўлларидаги кўприк иншоотлари тўсиқларининг баландлиги ҳисобий автомобиль ғилдираги диаметрининг камида 1/2 миқдорида, лекин 0,75 m дан кам бўлмаган қилиб белгиланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўприкли иншоотларда пиёдалар ва хизмат йўлаклари йўқ бўлган ҳолларда тўсиқлар оралиқ қурилма плитасининг чеккасидан 0,5 m масофада жойлаштирилиши керак ва бундай ҳолларда барча шароитларда қурилиши зарур бўлган перилалар билан бирлаштирилиб қўйилиши мумкин. Белгиланган талабдан четга чиқиш транспорт иншоотининг қўллаб-қувватловчи тузилмаларининг тегишли муҳандислик ҳисоб-китоблари билан асосланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАжратувчи йўлакда тўсиқ жойлаштириш қуйидаги ҳолларда амалга оширилади, агарда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishйўлнинг келиб бирлашадиган жойларидаги ажратувчи йўлакда тўсиқ ўрнатилган бўлса;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishажратувчи йўлакда кўприкнинг элементлари, электр тармоғининг ва ёритгичларнинг таянчлари ва ҳ.к. жойлашган бўлса;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishажратиш йўлагининг конструкцияси унга транспорт воситасининг чиқишига ҳисобланмаган бўлса.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўприк иншоотларига йўл бирлашадиган жойларда ҳар иккала томонига иншоотнинг бошидан ва охиридан камида 18 m гача масофага узунасига тўсиқ жойлаштириш керак ва дастлабки 6 m да кўприк иншоотидаги тўсиқ билан битта тўғри чизиқда бўлиши лозим. Кўприк иншоотидаги тўсиқнинг йўл чеккасидаги тўсиққа нисбатан режада бурилиши 1:20 дан ошмаган тангенсда бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish74. Деформация чокининг конструкцияси транспорт воситалари ҳаракатининг ровонлигини бузмаслиги зарур ва кўприкнинг таянч майдончаларига ҳамда пастда жойлашган қисмларига чиқиндилар ва сувларнинг тушмаслигини таъминлаши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСув ўтказмайдиган чоклар қўлланилган ҳолларда қуйидагилар бўлиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчок конструкциясини устида туриб кўриш ва таъмирлаш имкони;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish50 ‰ дан кам бўлмаган қияликдаги лотоклар ёрдамида кирган сувни оқизиб юборишни;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishлотокларни кўришга ва чиқиндиларни тозалашга қулай бўлишини таъминланганлиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚовурғали металл плиталар билан қопланган чокларнинг конструкцияси гидроизоляция плиталаридан ясалган сув қочириш лотокларига эга бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБарча ҳолларда, цементбетон қопламаларни деформациявий чокларининг устида узиш керак. Асфалтбетон қопламаларни I — V тоифали йўлларда чокларнинг кўчиши 5 mm гача бўлганда ҳамда паст тоифали йўлларда 10 mm гача бўлган ҳолларда узлуксиз яхлит бутун қилиб қуриш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДеформация чокларининг конструкциялари оралиқ қурилмаларга ишончли қилиб анкерланган бўлиши керак. Деформация чоклари конструкцияларини йўл қатнов полотносига анкерлаш ман этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБеркитувчи элементларни, силжувчи листлар ёки плиталарни пружиналар ёрдамида ёки беркитувчи элементларнинг зич жойланишини таъминлайдиган бирорта бошқа услублар билан пастидаги элементига сиқиб туришлари керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1,5 сm гача бўлган балкаларнинг ҳарорат ҳаракати билан чок учун тавсия этилган вариант чақиқтош-мастикали ҳисобланади. 1,5 cm дан ортиқ ҳаракатланаётганда махсус резина-металл деформацияловчи бирикмалардан фойдаланилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12-боб. Кўприкларни йўллар билан бирлаштириш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish75. Тупроқ полотноси катта темир йўл кўприкларининг олдида, унинг қирғоқ таянчларининг орқа қиррасидан 10 m масофагача ҳар иккала томонидан ҳам 0,5 m гача кенгайтирилиши керак. Автомобиль йўллари ва шаҳар кўприкларида эса, қўл тутгич панжараларининг орасидаги масофага ҳар томонига 0,5 m қўшгандаги қийматидан кам бўлмаслиги керак. Полотнони кенгайтирилган энидан нормал ҳолига узунлигини 15 — 25 m масофада равон ўтказиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish76. Тупроқ кўтармани темир йўл кўприкларининг қирғоқ таянчлари бирлашадиган жойларида балласт призма грунтларининг ўпирилиб кетмасликдан ушлаб туриш тадбирларини белгилаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish77. Автомобиль йўллари ва шаҳар кўприкларининг тўпроқ кўтармалари билан уланадиган жойига ўтиш плитасини ётқизишни темирбетондан режалаштириш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПлитанинг узунлиги унинг ёстиқчасининг тагидаги грунтнинг кутиладиган даражадаги чўкишига боғлиқ ҳолда қабул қилиниб 8 m дан ошмайдиган этиб тайинлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎтиш плиталарини ўрнатишнинг асосий мақсади кўприк оралиғига силлиқ киришни таъминлаш ва деворларга, устунларга ва таянчларнинг қозиқларига горизонтал босимни камайтиришдир.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎтиш плиталари иншоотнинг бутун кенглигига қурилади. Пиёдалар йўлаги кенглиги чегараларида узунлиги қисқарган плиталар ўрнатилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚирғоқ таянчлари бевосита тупроқ кўтармага таяниб турадиган (диван туридаги) кўприкларда ўтиш плитасининг узунлигини, унинг таянч майдончаларида ҳар хил даражадаги чўкишлар мумкин бўлганида ўтадиган жойнинг қабул қилинган профилини сақлаш зарурлигига асосланган ҳолда белгиланиши керак ва 2 m дан кам бўлмаган этиб қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПлитанинг грунтга таянадиган жойининг шағал-қумли ёстиғи барча пастки юзаси билан намликни ушлаб турмайдиган грунтга ёки тупроқ кўтарманинг музлаш чуқурлигидан пастда жойлашган грунтга таяниши керак. Тупроқ кўтарманинг замини нозик лой грунтлар бўлганида, уларнинг мумкин бўладиган чўкишлари тупроқ кўтарма баландлигининг 0,5 — 0,7 фоиз миқдорларида деб ҳисоблаган ҳолда ётқизиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎтиш плиталари ва ётиқ таянчлар сиртлари суркама намтўсгич қатламли бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish78. Кўприклар конструкциясини йўлнинг келиб бирлашадиган жойидаги тупроқ кўтарма билан улаганда, қуйидаги шартларни бажариш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтупроқ кўтармалар ва конуслар чўккандан кейин қирғоқ таянчнинг ёки эркин консолнинг (автомобиль йўллари кўприкларида) тупроқ кўтармага бирлашиб турган қисми конусга, тупроқ кўтарма баландлиги 6 m гача бўлганида камида 0,75 m, 6 m дан катта бўлганида эса камида 1,0 m (полотнонинг қоши сатҳида конуснинг учидан уланадиган конструкция чекка қиррасигача бўлган масофа) кириб туриши керак;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishконструкциянинг қия юзаси ферма таги майдончасидан (шкаф деворча текислигида) ёки шкаф деворчани тўсиб турадиган ён деворчанинг тепасидан темир йўл кўприкларида камида 0,50 m, автомобиль ва шаҳар кўприкларида камида 0,40 m пастдан ўтиши керак. Қўшилиб кетмайдиган қирғоқ таянчларда конуснинг пасти уларнинг олди томондаги қиррасидан оралиқ томонга чиқиб кетмаслиги керак. Кўприкларнинг кўмиладиган қирғоқ таянчларида конуснинг қия юзаси билан таянчнинг олдинги қиррасининг кесишадиган нуқтаси ҳисобий сув тошқинининг сатҳидан (сувнинг тиралишидан кўтарилиш ва тўлқин урилиши эътиборга олинмаган) баландда ва камида 0,50 m тепада жойлашган бўлиши керак;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкўприкларнинг кўмилмайдиган қирғоқ таянчлари конуси юзасининг қиялиги тупроқ кўтарманинг қошидан, юқоридан пастга қараб дастлабки 6 m баландликда 1:1,25 дан, кейинги 6 m да 1:1,5 дан тик бўлмаслиги керак. Баландлиги 12 m дан катта бўлган тупроқ кўтарманинг конуслари юзасининг қиялигини уларнинг устиворлигининг ҳисобига кўра (заминини текшириш билан) аниқлаш бир мунча ётиқ қисмигача камида 1:1,75 қияликда белгилаш керак;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкўмиладиган қирғоқ таянчлари, ромли ва қозиқ-эстакадали кўприклар қирғоқ таянчлари ҳамда сув тошишининг ҳисобий баландлигидаги чўкиш даражасида барча кўприклар учун конуслар юзаларининг қиялиги 1:1,5 дан тик бўлмаслиги керак. Кўтарма баландлиги 12 m дан катта бўлганда уларнинг устиворлигининг ҳисобига кўра (заминини текшириш билан) аниқлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўтармалар ва конуслар тугалланиш қисми асослари билан биргаликда айлана цилиндрсимон ёки сиртини силжиши орқали (нишаблик таъминлашнинг геологик шартлари билан) мустаҳкамликка текширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўчки бор қияликларда таянчлар жойлашганда кўчки ҳолатини бартараф қилувчи конструктив-технологик тадбирлар қўлланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСейсмик ҳудудлар учун конуслар юзасининг қиялигини ШНК 2.01.20 га биноан тайинлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish79. Устунларга, қўллаб-қувватловчи корпуснинг деворларига горизонтал босимни камайтириш ёки йўқ қилиш учун ШНК 2.03.14 ва ГОСТ 31938 га мувофиқ композит полимер арматурадан фойдаланган ҳолда кўтармани тўлдиришнинг одатий тупроғини қатламли мустаҳкамланган тупроқ билан алмаштиришга рухсат берилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish80. Кўприк олдида конусни ва кўприк таянчининг орқа томонидаги тупроқ кўтармани устки томонида унинг баландлигига 2,0 m қўшган қийматдаги узунликкача, пастки томонида эса (табиий ҳолатда ётган грунтнинг юзаси сатҳида) камида 2,0 m узунликкача, қумлоқ ёки ўтказгичлик коэффициенти (зичлагандан кейин) камида 2,0 m/sut бўлган, намлик ушламайдиган бирорта бошқа грунт билан тўлдириш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДренланган бостирмани зичлаш коэффициенти 0,98 дан кам бўлмаган миқдорда зичлаш зарур. Оғир шароитларда тегишли тартибда техник-иқтисодий ҳисоблар билан асосланганида, сув ўтказувчанлик коэффициенти 2,0 m/sut дан кам бўлмаган қумларни, конструктив ва технологик тадбирлар (маҳкамловчи ва арматураловчи геосинтетик материаллар ва тўрларни ёки геотўрлар) ёрдамида қирғоқ таянчлар, конуслар ва уларнинг орқасидаги тупроқ кўтармаларнинг талаб даражасидаги ишончлилигини ва узоқ муддатга хизмат қилишини таъминлаганда ишлатиш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish81. Кўприклар ва йўл ўтказгичлар конусларининг қия юзалари пастидан тепасигача маҳкамланган бўлиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўприклар ва қувурларга йўлнинг бирлашадиган қисмларидаги тупроқ кўтармаси қиялари юзасини ва товонини ҳамда оқимни йўналтирувчи иншоотларнинг қия юзасини маҳкамлашнинг турлари уларнинг қиялигига, сув тошган пайтлардаги максимал сув миқдорига мос келадиган тезликлардаги сувнинг оқимлари ва тўлқинларнинг таъсирларига кўра белгиланиши керак. Умумий тармоқдаги темир йўллардаги кўприклар учун у тезликнинг энг катта қиймати, қолган кўприклар учун эса ҳисобий қиймати қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМаҳкамланган юзалар тепасининг баландлик нуқталари юқорида кўрсатилган сув тиралиб кўтарилиши ва тўлқинларнинг урилишларини ҳам ҳисобга олгандаги сув сатҳидан қуйидаги миқдорларда юқори бўлиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкатта ва ўртача кўприклар олдида — камида 0,50 m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкичик кўприклар ва қувурлар олдида — камида 0,25 m.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13-боб. Сувларни четлатиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish82. Ҳаракат полотноси ва конструкциясининг сув тегиши мумкин бўладиган бошқа юзаларини (унинг ичида пиёдалар йўлаклари тагидаги блокларни ҳам) 20 ‰ дан катта бўлмаган, темир йўл кўприкларининг балласт коритосида 30 ‰ дан кам бўлмаган кўндаланг қияликларда лойиҳалаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАвтомобиль йўлларидаги ва шаҳарлардаги кўприкларнинг ҳаракат полотносининг бўйлама қиялигини камида 5 ‰ этиб қабул қилиш керак. Бўйлама йўналишдаги қиялик 10 ‰ дан катта, иккита йўналишдаги қияликларнинг геометрик йиғиндиси 20 ‰ дан кам бўлмаган ҳолда, кўндаланг йўналишдаги қиялик миқдорини камайтириш рухсат этилади. Темир йўл кўприкларида асбест балласт бўлганида устида йиғиладиган сувларни оқизиб юбориш мўлжалланган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish83. Йўлак (тротуар) блокларнинг конструкциялари ўзгариши сабабли қатнов қисмини плитали оралиқ қурилмалардан қуришда вертикал сув кетказиш қувурчалари қўлланилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish84. Балкали оралиқ қурилмаларни қўллашда диаметри 60 mm бўлган сув кетказиш қувурчаларини ўрнатишга рухсат этилади. Бунинг учун дренаж тизимини қуриш зарур. Қатнов қисмининг кўндаланг нишабидан ташқари йўлакларнинг ғилдирак қайтаргич деворларидан 70 сm узунликда найчаларнинг ўқига қадар кўндаланг нишаб ишлаб чиқилади, бунда кўприкнинг бутун узунлиги бўйича 150 — 200 mm кенгликда дренаж канали кўприк иншоотнинг мажбурий бўйлама нишаблиги билан қурилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСув кетказиш қувурчаларини қўллаш тўғрисидаги қарор йўлакларнинг кенглиги ва балкалар ўқлари орасидаги масофага қараб қувурчалар ўқининг геометрик ҳолати билан белгиланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚувурларнинг ўқлари фақат тўғри бурчак кесимли балкаларнинг плиталари доирасида жойлашиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСув кетказиш қурилмаларидаги сув остки конструкцияларга, шунингдек темир йўллар, автомобиль йўлларининг қатнов қисмига тушмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТемирбетон ва бетон конструкцияларнинг (четки балкаларнинг консол плиталари, йўлак блоклари, таянч «оголовкалари» ва ш.к.) остки юзалари вақти-вақти билан намланишининг олдини олиш учун ҳимоя «выступ»лари ва «слезник»ларни қуриш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЙўл тўшамасидан гидроизоляция сатҳига ўтган сувни йиғиш ва кетказиш учун йўл тўшамаси конструкциясида зарур бўлса дренаж тизимини қуриш лозим. Дренаж тизими ва етарли даражадаги нишаблик бўлганда сув кетказиш қувурчаларини ўрнатмаса ҳам бўлади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish85. Дренаж новлари катта ёғингарчиликларда асфальтбетон ичида ёки ҳимоя қатламида жойлаштирилади. Йўлаклар ёки қатнов қисми тўсиқлари олдида жойлаштирилган дренаж тизими кўндаланг қирқимли эни 150÷200 mm бўлган дренаж новларини ўз ичига олади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСув кетказиш қувурчаларининг ички диаметри камида 150 mm бўлиши керак ва уларни 1 m2 майдонга қувурчанинг қирқими камида 5 сm2 бўлиши ҳисобидан темир йўл кўприкларининг балласт «корыто»ларида ўрнатиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАвтойўл ва шаҳар кўприкларининг қатнов тўшамасидаги сув кетказиш қувурчалари орасидаги масофа 5 %гача бўйлама нишабликда «пролет» бўйлаб кўпи билан 6 m ва 5 дан 10 % гача нишабликда — 12 m ни ташкил қилиши керак. Кескинроқ нишабликларда қувурчалар орасидаги масофа кўпайиши мумкин. Узунлиги 9,0 дан ортиқ битта «пролет»даги қувурчалар сони учтадан кам бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСув кетказиш қувурчалари конструкцияларни бетонлаштириш вақтида ўрнатилиши керак. Гидроизоляция қувур «воронка»сига киритилиши ва сув қабул қилувчи стакан билан маҳкамланиши керак. Қувурчаларнинг конструкцияси уларни тез ва осон ажратиш ва тозалашга имкон бериши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЁпиқ қирқимлар ичида (қатнов тўшамаси элементлари остида ва сув йиғилиши мумкин бўлган бошқа жойларда, шунингдек атмосфера намлигининг конденсацияси натижасида йиғиладиган сув) паст жойларда диаметри камида 60 mm сув кетказиш қувурчалари ўрнатилиши кўзда тутилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЙўлак блоклари остидаги бўшлиқдан сув, одатда, сув кетказиш қувурчаларини қўлламаган ҳолда кетиши кўзда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish86. Бориш йўллари томонидан юза сувлар оқиб келганда грунтларнинг табиий хусусиятларини сақлаб қолиш учун «устой» асосида сувни йўл пойидан ташқарига чиқариб юбориш учун кўприк бориш йўллари билан туташгунга қадар сув қабул қилувчи қудуқларни ўрнатиш кўзда тутилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОралиқ қурилмаларидан кўтарма конусига сувни кетказиш жойларида кўприк бўйлаб конусда сув кетказиш новлари ўрнатилиши керак. “Устойлар”дан сувни кетказиш учун ишонарли амалдаги дренаж тизимини қуриш кўзда тутилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЁндашувлар томондан ер усти сувлари кириб келган тақдирда, таянчлар тагида тупроқнинг табиий хусусиятларини сақлаб қолиш учун уни сув олиш қудуқларини ўрнатган ҳолда кўприкни ёндашувларга улашдан олдин пастки қаватдан ташқарига йўналтириш мосламаларини таъминлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish14-боб. Фойдаланишдаги жиҳозлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish87. Оралиқ қурилманинг барча қисмлари, таянчлар ва қувурларнинг кўриниб турадиган сиртлари, уларнинг аҳволини текширишга ҳамда керакли тадбирларни бажаришга қулай бўлиши керак. Бунинг учун юрадиган жойлар, нарвонлар, туйнуклар, (баландлиги камида 1,10 m бўлган) қўл тутгич тўсиқлар, кўприк ости қурилмаларини вақтинчалик осишда фойдаланадиган конструкцияга маҳкамланган қисмлар, қараб кўришга зарур махсус мосламалар тайёрланади. Тўсин туркумидаги оралиқ қурилмали, қўзғалувчан таянч қисмли кўприкларда таянчлар ҳолатини ўзгаришига, уларни алмаштиришга ва таъмирлашга боғлиқ ишларни бажариш учун керакли шароит бўлиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish88. Кўприкли иншооотлар ва қувурларнинг ҳар бир чеккаларида темир йўл иншоотлари олдидаги тупроқ кўтарма баландлиги 2,0 m дан катта, автомобиль йўллари иншоотлари олдида 4,0 m дан катта бўлганида иншоотнинг ўша томонларига конуснинг қия сиртлари устига эни 0,75 m бўлган тушиб-чиқадиган доимий жойлашган нарвон ўрнатилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish89. Зарур шароитларда (масалан, тажрибада текшириш мақсадида кўприклар ва қувурлар қурилса, чўкишларга таъсирчан ташқи статик туркумлар кўприкларда ишлатилса, пўлат конструкцияларда олдиндан кучланиш ҳолатлари яратилганда ва ҳ. к.) умумий деформацияларни, уларнинг айрим элементларининг кучланиш ҳолатларини назорат қилиб туришга керак бўладиган махсус маркалар ёки бошқа бир мосламаларни ўрнатиш масалалари лойиҳа ҳужжатларида кўзда тутилган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish90. Тоннел туридаги темир йўл кўприкларида ва йўл ўтказгичларда уларнинг узунликлари 50 m дан катта бўлганида икки томонидан ҳар 50 m масофада шахмат тартибида йўл ўтиш сатҳида одамлар ҳимояси учун майдончалар лойиҳаланиши керак. Кўприк ёки йўл ўтказгичнинг узунлиги 100 m гача бўлса, бу ёпиқ жойли майдончани ўтиш жойининг ҳар томонига биттадан ўрнатишга рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПоезд тезлиги 120 km/soat дан катта қилиб чекланган йўлларда ва энг совуқ беш кунликнинг таъминланиши 0,98 ташқаридаги ҳавонинг ўртача ҳарорати минус 400С бўлган ҳудудлардаги кўприкларда барча ҳимоя майдончаларининг орасидаги масофа 25 m дан кўп бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish91. Кўприк иншоотлари ва қувурларни қуриш ва реконструкция қилишда ШНК 2.01.02, ГОСТ 30244, ГОСТ 30247.0 ва ГОСТ 30247.1 бўйича структуранинг зарур бўлган ёнғинга бардош бериш даражасини таъминлаш чораларини кўриш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўприк ости бўшлиғининг функционал ишлатилиши (кўприк горизонтал проекцияси ва коридори чегарасида ёнғин қутқарув техникаси) кўприкни лойиҳалашда аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўприк ости бўшлиғига жойлаштириладиган бино, иншоот ва хоналар, шунингдек кўтарилувчи кўприкларда механизмларни жойлаштириш ва жиҳозлаш амалдаги шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига асосланиб бажарилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish92. Кўприк иншоотларининг барча металл конструкциялари, агар йўллар доимий токли электр тармоқлардан 5 m дан, ўзгарувчан токли электр тармоқлардан 10 m дан кам масофаларда жойлашган бўлса, ерга сим билан уланган бўлишлари зарур. Электр тармоқни ушлаб турадиган темирбетон ва бетон конструкциялар ҳам ерга сим билан бирлаштирилган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish93. Электрлаштирилган темир йўлларининг устига йўл ўтказгичлар ва пиёдалар кўприклари лойиҳаланганда электр тармоғининг устига тўсиқ бўладиган ва ҳимоя қилувчи, баландлиги 2,0 m келадиган тик шитлар (тўрлар) лойиҳаланиши керак. Кўприкнинг ҳар икки томонидан узунлиги 1,5 m дан кам бўлмаган горизонтал шитлардан (тўрлар) фойдаланишга рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish94. Суюқ чўян ва иссиқ шлаклар қуйилган чўмичлар ташийдиган йўлдаги темир йўл кўприкларида ва йўл ўтказгичларда қўл тутгич панжаралар ўрнига баландликлари чўмичларнинг усти томонидан 20 сm юқори турадиган махсус ҳимояловчи тўсиқлар ўрнатилиши керак. Бу ҳолда ҳар бир томонидан 50 m масофада шахмат тартибида жойлашадиган ҳимоя қилувчи бошпана-майдончалар мўлжалланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish95. Барча кўприкларда нефть ва нефть маҳсулотларини ташишга мўлжалланган қувурларни ва юқори кучланишли ток ўтказувчи йўналишлар (кучланиш 1000 В дан катта бўлган)ни ётқизишга рухсат этилмайди. Булардан ташқари, темир йўл кўприкларида газ ва чиқинди суюқликларини ташийдиган ҳамда сув ўтказувчи қувурларни ётқизиш мумкин эмас. Автомобиль йўллари, шаҳар ва пиёдалар кўприкларида махсус техник-иқтисодий томондан асосланган ҳолларда иссиқ сувлар тармоғини, сув билан таъминлаш йўлларини, босим остида ишлайдиган чиқинди суюқликларни оқизувчи пўлат қувурларни ва ишчи босими 0,6 МPа (6 kgk/сm2) дан катта бўлмаган газ ўтказгичларни ётқизиш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБарча шароитларда кўприкнинг бутунлигини сақлашга, қувур ўтказгичлар ва кабелларнинг тешилган ва шикастланган ҳолларида, кўприк устидан ҳаракатнинг хавфсиз ва тўхтовсиз ўтишини таъминлашга қаратилган тадбирлар мўлжалланган бўлиши зарур. Бунинг учун катта ва ўртача кўприкларда, электр ўтказадиган ва бошқа коммуникация йўлларидаги темир йўл кўприкларида, албатта ушбу йўлларда кўприкнинг икки томонидан беркитиш ва ўчиришни таъминлайдиган ускуналар бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ. асосланган ҳолларда шаҳар кўприкларида ва аҳоли пунктларидаги автомобиль йўллари кўприкларида, юқори электр йўналишининг кабелини кўприкни жорий сақлашга боғлиқ ишларида хавфсизликни таъминлаган шароитда ётқизишга рухсат қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЁғ тўлдирилган кабел йўналишларини ва юқори кучланишдаги ҳавода тортилган кабелларни кўприкдан ўтказишга рухсат этилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish96. Кўприкларда ушбу йўлда мўлжалланган алоқа симларини ўтказишга тегишли мосламалар ва бошқа шу иншоот учун рухсат этилган коммуникацияларни темир йўлларда (шунингдек поездлари электр кучи билан юрмайдиган йўналишларда ҳам), троллейбус ва трамвай юрадиган шаҳарларда эса ток тармоғини осиб қўйишга мўлжалланган қурилмалар бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚувурлар ва кабелларни ётқизиш учун кўприкни жорий сақлаш ва таъмирлаш ишларини бажарилишига тўсқинлик қилмайдиган махсус конструктив элементлар (чиқарилган консоллар, кўндаланг диафрагмалар, ташқи осгичлар ва ҳ.к.) мўлжалланиши керак. Пиёдалар йўлаклари плиталарининг тагида ва ажратувчи йўлакларда коммуникацияларни жойлаштириш, улардан фойдаланиш даврларида коммуникация ва кўприк конструкцияларини шикастланишдан ҳимояловчи шароит бўлганида рухсат этилади. Пиёдалар плиталарининг тагидаги блокларнинг ўралган бўшликларида коммуникациялар жойлаган ҳолларда, у ерларда намтўсгич қурилмаси ва сув оқизувчи тешиклар бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish97. Очиладиган оралиқ қурилмали темир йўл ва автомобиль йўллари кўприкларида ва ўтиш қисмлари ҳар хил ҳаракатларга мўлжалланган кўприкларда (рельссиз ва рельсли транспорт воситалари навбат билан ҳаракатланадиган) уларга икки томонидан кирадиган жойлари камида 50 m масофада жойлашган огоҳлантирувчи белгилар билан тўсилган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОчиладиган оралиқли темир йўл кўприклари ва иккита йўлли участкадаги битта йўлли кўприклар ҳимояловчи (ушловчи) учи берк йўл ёки йўлларни тўсувчи жойлар билан ҳимояланган бўлишлари зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish98. Қўриқланувчи кўприкларда, қоровуллик қилиш учун хона ва керакли жиҳозлар бўлиши керак. Катта темир йўл кўприклари ва узунлиги 200 m дан ошган автомобиль ва шаҳар кўприкларининг ёнларида майдони 16 — 25 m2, уларга хизмат қилишга мўлжалланган хона ва ундан ташқари асосланган ҳолларда компрессор учун хона бўлиши шарт. Катта темир йўл кўприкларида жорий ва ўрта таъмир ишларини механизациялаш учун сиқилган ҳаво ва сув етказиб берадиган, бутун узунасига электр токи билан таъминловчи, токларни ажратиб берувчи шахобчалар билан биргаликда керакли асбоб-ускуналар кўзда тутилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15-боб. Атроф-муҳитни муҳофаза қилиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish99. Кўприкли иншоотлар ва қувурларни лойиҳалаётганда қуйидагилар бўйича (йўналишлар) атроф-муҳитни муҳофазалаш (АММ) чора-тадбирлари ишлаб чиқилиши шарт:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishатмосфера ҳавосини муҳофазалаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishер усти ва ости сувларини муҳофазалаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishерни муҳофазалаш ва ундан унумли фойдаланиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўсимлик ва ҳайвонот дунёсини муҳофазалаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмеъморий ёдгорликлар, табиат ва тарихий-археологик объектларни муҳофазалаш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish100. Кўприклар ва қувурлар қурилиш (реконструкция) жойини ва уларнинг конструктив ечимларини танлашда қуйидаги шароитларни ҳисобга олиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув оқарларни (ариқ, сой, канал ва ҳ.к.) ювилиши, лойқаланиши ва ботқоқланишини ҳамда ўсимлик қатламини бузилишини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўзандаги ва ер ости сувлари оқишининг гидрогеологик режимини бузилиши ва флора ва фаунага минимал таъсирини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўзанда бўладиган жараёнларни (сувлар йиғилиб атрофдаги жойларга таъсирини, кўприк тагидан сув оқиб ўтиши шароитининг ўзгаришлари, сув оқими йўналишининг ўзгариши ва унинг қирғоқ деформацияланишига таъсири).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish101. Сув оқарларни кесадиган жойдаги сув ўтказувчи иншоотнинг сонини ва ўлчамларини белгилашни атрофдаги табиий муҳитга кўрсатадиган таъсирини ҳисобга олган ҳолда бажариш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish102. Кўприклар ва қувурларни лойиҳалаётганда ҳар хил оқиндиларнинг йиғилиб қолишига йўл қўймайдиган қурилмалар ва тадбирлар кўрсатилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish103. Сув оқарларда кўприклар ва қувурларни лойиҳалашда тошқин сувлар ўтадиган бўлганида, атрофдаги жойларга хавфли экологик таъсирларни йўқотиш учун мазкур ШНҚ нинг 18 ва 25-бандларига риоя этиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish104. Кўприкнинг қабул қилинган кўрсаткичларидан бўладиган салбий экологик оқибатларни олдини олиш учун мазкур ШНҚ нинг 27 ва 36-бандларини ҳисобга олган ҳолда муайян жойнинг табиий шароитларини тўла равишда эътиборга олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish105. Кўприклар ва йўл ўтказгичларни лойиҳалаётганда мазкур ШНҚ нинг 82 ва 98-бандларининг талабларини ҳисобга олган ҳолда ўтиш қисмининг устидан сувни четлатиш борасида муайян тадбирлар мўлжалланиши зарур. Сувларни қатнов қисмдан кўприкни четига чиқариш учун қияликни таъминлаб бериш керак. Кўприклар ва йўл ўтказгичларнинг конуслари атрофида сувларни қабул қилувчи махсус ускуналар, тозаловчи иншоотлар ёки ифлос сувларни оқизадиган тармоқлар ёрдамида сувларни кетказиш ишлари ташкил этилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЙўналтирувчи иншоотлар сув оқарлар режимини минимал (асосланган) ўзгаришларни таъминлаб бериши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish106. Янги кўприкли иншоотларни лойиҳалаш ва мавжудларини реконструкция қилишда атроф-муҳитга бўлган таъсирни олдиндан баҳолаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish107. Қурилиш майдонларини жойлаштириш ва кўприк ўтиш жойи, йўл ўтказгичлар, эстакадалар, шунингдек қувурларни қуриш ишларини бажаришда ГОСТ 17.5.1.03 га биноан қимматли табиат ерларини сақлаш ҳисобга олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish16-боб. Юкламалар ва таъсирлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Юкламаларнинг биргаликдалиги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish108. Кўприк ва қувурлар конструкциялари қуйидаги 5-жадвалга кўра қабул қилинган юкламалар ва таъсирлар билан биргаликда ҳисобланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-жадвал | ||
Юкламалар (таъсирлар)нинг рақами | Юкламалар ва таъсирлар | Ушбу юклама билан (таъсир билан) биргаликда олинмайдиган юкламанинг (таъсирнинг) рақами |
А. Доимийлари | ||
1. | Конструкциянинг ўз оғирлиги | - |
2. | Олдиндан кучлантиришнинг таъсири (жумладан, зўриқишларни маъқул ҳолатга ўзгартириш) | - |
3. | Кўтарма оғирлигидан грунтнинг босими | - |
4. | Гидростатик босим | - |
5. | Бетоннинг (кичрайиши) ўтиришидан ва оқишидан бўладиган таъсир | - |
6. | Грунт чўкишининг таъсири | - |
Б. Вақтинчаликлари Ҳаракатланаётган таркибдан ва пиёдалардан бўладигани | ||
7. | Вертикал юкламалар | 16, 17 |
8. | Ҳаракатланаётган таркиб таъсиридаги грунт босими | 16, 17 |
9. | Марказдан қочувчи кучдан бўладиган горизонтал ҳолатдаги кўндаланг юклама | 10, 16, 17 |
10. | Ҳаракатланаётган таркибнинг горизонтал ҳолатдаги кўндаланг зарбалари | 9, 11, 12, 16 — 18 |
11. | Тормозланиш ёки тортиш кучидан бўладиган горизонтал ҳолатдаги бўйлама юклама | 10, 13, 14, 16, 17 |
Бошқалари | ||
12. | Шамолдан бўладиган юклама | 10, 14, 18 |
13. | Муздан бўладиган юклама | 11, 14, 16, 18 |
14. | Кемаларнинг тўлқинидан бўладиган юклама | 11 — 13, 15 — 18 |
15. | Иқлим ҳароратларининг таъсирлари | 14, 18 |
16. | Грунтларнинг совуқдан шишишини таъсири | 7 — 11, 13, 14, 18 |
17. | Қурилиш юкламалари | 7 — 11, 14, 18 |
18. | Сейсмик юкламалар | 10, 12 — 17 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳлар: зарур ҳолатларда ҳисоблашда бошқалари таъсир турига кирувчи таянч қисмлардаги ишқаланиш ва қаршиликларни инобатга олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЧидамлиликка ҳисоблашларни доимий юкламалар ва таъсирлар билан № 7-9 рақамлардаги вақтинчалик юкламаларнинг биргаликдаги таъсирига ўтказилади. Бу ҳолда пиёдалар йўлакларидаги вертикал йўналишдаги йўловчилардан тушадиган юклама ҳамда ҳаракатланувчи таркибдан тушадиган вертикал юклама билан биргаликда ҳисобга олинмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishII-гуруҳ чегаравий ҳолатларга ҳисоблашларни фақат № 1 — 9, 15 ва 17 рақамли юкламалар ва таъсирларнинг биргаликдаги миқдорларига ўтказиш керак. Ушбу ҳолда темирбетон конструкцияларнинг ёрилишга бардошлилигини ҳисоблашларда № 11 рақамли юкни ҳам, таянчларнинг тепа қисмини горизонтал кўчишга ҳисоблашда № 10, 12 ва 13 рақамли юкларни ҳам эътиборга олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish109. Ҳисобий юкламаларнинг бир вақтнинг ўзида пайдо бўлиш эҳтимолининг камайишини ҳисобга олувчи биргаликдаги коэффициенти hнинг қийматини барча ҳисоблашларда қуйидаги миқдорларни олиш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish№ 1 — 6 рақамли доимий юкламаларга, № 17 рақамли юкка ва темир йўлдаги юксиз ҳаракатланувчи таркибнинг оғирлиги учун — 1,0;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishвақтинчалик юкламаларнинг фақат биттасининг таъсирини ҳисобга олганда ёки биттаси бошқасига яқиндан боғлиқ бўлган № 7 — 9-рақамли юкламалар гуруҳи юкламаларсиз таъсир этганида — 1,0;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиккита ёки ундан кўпроқ вақтинчалик юкламалар таъсирини ҳисобга олганда (№ 7 — 9-рақамли юкламалар гуруҳини шартли равишда битта юклама деб санаганда) — вақтинчалик юкламаларнинг биттаси учун — 0,8, қолганлари учун — 0,7 га баробар деб қабул этиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳлар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. № 12 рақамли юкламада № 7 рақамли юклама билан биргаликда дейиладиган барча ҳолларда, юкламани ҳосил этувчи ҳаракатланувчи таркибнинг турига кўра η коэффициентини қуйидагича қабул этиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishёнидан таъсир этувчи шамолдан ҳимоя қилинмаган метрополитен поездлари билан ва ҳаракатланувчи темир йўл таркиби билан юкланганида — 0,5 ва ўша ҳолда галереялар билан ҳимоя қилинганида — 1,0;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishавтотранспорт воситалари ва трамвай вагони билан юкланганида — 0,25;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishавтомобиль ва шаҳар кўприклари учун орасида № 7 — рақамли юкламаси бўлмаган бир нечта вақтинчалик юкламалар таъсир этганида № 12 — рақамли юкка η = 0,5;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Юкламаларни биргаликда таъсир этади деб олинган барча ҳолларда № 7 — 9 рақамли юкламаларига бир хил миқдорда, № 11 юкка № 7 рақамли юкникидан катта бўлмаган миқдорда қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. № 18 — рақамли юкламани № 7 — рақамли юклама билан биргаликда ҳисобга олганда, № 18 — рақамли юкламага η коэффициентни 0,8 га, қолган вақтинчалик юкламаларга, темир йўл кўприклари учун (фақат битта йўлдан) 0,7, шаҳар ва автомобиль йўллари кўприги учун — 0,3 миқдорда қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Вақтинчалик юкламалар ва таъсирларнинг биргаликда бўлишининг ҳар хил ҳолатлари учун η коэффициентининг қийматлари мазкур ШНҚ нинг 13-иловасида келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish110. Конструкцияларни барча гуруҳ чегаравий ҳолатларида ҳисоблашларда юкламалар ва таъсирларнинг қийматларини норматив юкламалар ва таъсирларнинг ҳар биттасининг ўзларига тўғри келадиган, (мазкур ШНҚ нинг 117 ва 137-бандларидаги юкламаларга кўра) ишончлилик коэффициенти γƒ билан ва (мазкур ШНҚ нинг 129-бандига мувофиқ) 1+µ ёки 1+2/3µ динамик коэффициентлар билан биргаликда қуйидаги 6-жадвалда кўрсатилганларга асосан қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6-жадвал | |||
Чегаравий ҳолатлар гуруҳи | Ҳисоблаш тури | Киритиладиган коэффициент | |
Ҳаракатланувчи тик йўналишдаги юклардан ташқари барча юкламалар ва таъсирларга | Ҳаракатланувчи тик йўналишдаги (вертикал) юклама* | ||
I | а) мазкур жадвалнинг «б» — «г» бандларида кўрсатилган ҳисоблашлардан ташқари барча ҳисоблашларда | gf | gf ; 1 + m |
б) чидамлиликка ҳисоблашда | gf = 1 | gf = 1; 1 + 2/3 m | |
в) ҳолатнинг устиворлигига ҳисоблаганда | gf | gf*** | |
г) сейсмик юкламаларни биргаликда олгандаги ҳисоблашларда | gf** | gf | |
II | темирбетондаги ёрилишларнинг пайдо бўлишлари ва кенгайишларини ҳисоблашларни ҳам ичига қамраб олувчи барча ҳисоблашларда | gf = 1 | gf = 1 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳлар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish* вертикал юклар алоҳида кўрсатилиб ўтилмаган бўлса бошқа ҳолларда (мазкур ШНҚ нинг 130-бандига кўра юклама кўтарувчи кранлардан тушадиган юклардан ташқари) динамик коэффициент 1+µ ни бирга тенг деб қабул қилинади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish** Сейсмик юкламаларни қиймати бирга тенг бўлган юкламага нисбатан ишончлилик коэффициенти билан қабул қилиш керак;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish*** Юк ортилмаган темир йўл таркиби ва метрополитенлар учун γƒ=1;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Доимий юкламалар ва таъсирлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish111. Ўз оғирлигидан бўладиган (конструкция) меъёрий вертикал юкламаларнинг қисмлари ва элементларининг ҳажмларини лойиҳалашда алоқа ва электр симлари таянчлари, доимий кўришга керакли мосламалар, қувур ўтказгичлар ва бошқа оғирликлари ҳам ҳисобга олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўсин туркумидаги оралиқ қурилмаларнинг ўз оғирликларидан бўладиган юкламаларни узунлигига тўғри келадиган ўртача миқдори билан улар оғирлигининг фарқи 10 фоизгача бўлганида, у юкламани бутун узунлигига тенг тарқалган деб қабул қилиш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБир темир йўл йўналишининг кўприк полотноси оғирлигидан тушадиган юкламани қуйидаги миқдорларга тенг деб қабул қилиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishёғоч кўндаланг тўсинчалар бўлганида ва пиёдалар йўлаклари йўқ ҳолда — 6,9 кН/m (0,70 тк/m);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishметалл консолли иккита йўлакчали ва темирбетон плита кўндаланг тўсинчали йўлга тушадиган юкламани — 12,7 кН/m(1,30 тк/m);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпиёдалар йўлакларисиз ва темирбетон балластсиз плита бўлган йўлларда — 16,7 кН/м(1,70 тк/m);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиккита пиёдалар йўлаклари бўлган йўлларда — 22,6 кН/m (2,30 тк/m).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПайвандлаш чокларининг, гайкали ва иккита шайбали юқори мустаҳкамликдаги болтлар чиқиб турадиган қисмларининг оғирликлари металлнинг умумий оғирлигига нисбати қуйидаги 7-жадвалга мувофиқ қабул қилиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7-жадвал | ||
Металл конструкция | Пайвандлаш чоклари, % | Юқори мустаҳкамликдаги болтларнинг чиқиб турадиган қисмлари, иккита шайба гайкалар, % |
Болтли пайвандланган | 1,0 | 4,0 |
Пайвандланган | 2,0 | - |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish112. Конструкцияларда олдинги кучланишнинг меъёрий таъсири (шу жумладан, кучни тартибга солиш) кўриб чиқилаётган иш босқичига мос келадиган йўқотишнинг меъёрий қийматларини ҳисобга олган ҳолда таъминланган (назорат қилинадиган) кучга мувофиқ белгиланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТемирбетон ва пўлат темирбетон конструкцияларда, кучлантириш ва зўриқишларни тартибга солиш ишларини бажариш технологияси билан боғлиқ йўқотишлардан ташқари, бетоннинг торайиши ва емирилишидан бўладиган йўқотишларни ҳам ҳисобга олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish113. Кўприкларнинг таянчлари ва қувурларнинг бўғинларига тупроқ кўтарма оғирлигидан тушадиган грунтнинг меъёрий босимини қуйидаги формулалар ёрдамида аниқлаш керак, кПа (тк/m2):
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) вертикал босими
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкўприкларнинг таянчлари учун
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(3)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқувурлар бўғинлари учун
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(4)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) горизонтал (ён томондан) босими
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(5)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда h, hx — кўприкларнинг қирғоқ таянчлари учун мазкур ШНҚ нинг 4-иловасига, қувурлар бўғинлари учун мазкур ШНҚ нинг 5-иловасига мувофиқ аниқланадиган кўмиш баландлиги, m да;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishγn — грунтнинг меъёрий солиштирма оғирлиги кН/м3 (тк/м3)да;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishCv — қувурлар бўғинлари учун мазкур ШНҚ нинг 5-иловасига мувофиқ аниқланадиган вертикал босим коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishτn — кўприкларнинг қирғоқ таянчларини кўмувчи грунтларнинг ён томондан меъёрий босимининг коэффициенти, у қуйидаги формула билан аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(6)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда φn — грунтнинг меъёрий ички ишқаланиш бурчаги, град; γn ва φn ларнинг қийматларини ҳамда иншоотни кўмишга мўлжалланган грунтлар намуналарини лаборатория текширишлари асосида қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТехник лойиҳалашларда грунтнинг меъёрий босимини аниқлашда, кўмиш грунтининг солиштирма оғирлигини γn =17,7 кН/m3 (1,80 tk/m3), меъёрий ички ишқаланиш бурчаги φn ни қирғоқ таянчлари учун, қумлоқ (намликни сингдириб қуритадиган) грунтлар билан кўмилганда 350 деб, тупроқ кўтарма остидаги қувур бўғинлари учун 300 деб, қувурлар каллаклари учун 25o деб қабул қилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўприклар таянчига грунтнинг ўз оғирлигидан бўладиган меъёрий горизонтал (ён томонидан бўладиган) тенг таъсир этувчи босимни аниқлаш услуби мазкур ШНҚ нинг 4-иловасида келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish114. Меъёрий гидростатик босимни (сув салмоғи таъсирини) юқоридаги 7-жадвал кўрсатмаларига биноан аниқлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish115. Бетоннинг чўкиши ва оғиши таъсирини нисбий деформациялар турида қабул қилиниши ва конструкциялардаги зўриқишлар ва кўчишларни аниқлашда ҳисобга олиниши керак. Бетон оғиши фақат доимий юклар таъсиридан аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИшнинг кўриб чиқилаётган босқичи учун стандарт чўкиш ва ўрмаланиш деформацияларининг қийматлари мазкур ШНҚ нинг 145-банди ва 10 ва 12-иловалари кўрсатмаларига мувофиқ бетоннинг чекловчи нисбий қисқариш деформациялари en ва бетоннинг ўзига хос силжиш деформациялари cn қийматлари билан аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish116. Ташқи статик ноаниқ туркумдаги оралиқ қурилма қўлланилганида кўприк таянчининг заминидаги грунтнинг чўкишидан бўладиган меъёрий таъсир ҳисобга олиниши керак ва пойдеворлар чўкишларини ҳисоблаш натижаларига кўра қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish117. Мазкур ШНҚ нинг 111 — 116-бандларида кўрсатилган доимий юкламалар ва таъсирлар учун юкламаларга кўра ишончлилик коэффициенти қуйидаги 8-жадвалга мувофиқ қабул қилиниши керак. Ҳар хил юкланган тармоқлар учун γƒ мазкур ШНҚ нинг 42 ва 43-бандларига кўра қабул қилинадиган, ҳолатнинг устиворлигига ҳисоблашдан бошқа барча ҳолларда γƒ нинг қийматини бир хил олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
| 8-жадвал |
Юкламалар ва таъсирлар | Юкламаларга кўра ишончлилик коэффициенти γƒ |
Ушбу жадвалдаги пастда кўрсатилганлардан ташқари барча юкламалар ва таъсирлар | 1,1 (0,9) |
Метрополитен ва трамвай йўллари, темир йўл тагидаги ҳаракат балластда ўтадиган кўприк тўшаманинг оғирлиги | 1,3 (0,9) |
Бетон ва темирбетон тахталардаги трамвай йўли тагидаги балластли кўприк тўшамасининг оғирлиги | 1,2 (0,9) |
Автомобиль йўллари ва шаҳарлар кўприкларининг текисловчи, намтўсгич ва ҳимояловчи қатламларининг оғирлиги | 1,3 (0,9) |
Автомобиль йўллари кўприклари пиёдалар йўлаклари ва юриш полотноси қопламаларининг оғирлиги | 1,5 (0,9) |
Шаҳар кўприкларидаги юқорида кўрсатилган жойлар қопламаларининг оғирлиги | 2,0 (0,9) |
Кўприклардаги ёғоч конструкцияларнинг оғирлиги | 1,2 (0,9) |
Тупроқ кўтарма оғирлигидан бўладиган грунтнинг горизонтал йўналишдаги: | |
кўприклар таянчларига бўладиган босими; | 1,4 (0,7) |
қувурлар бўғинларига бўладиган босими. | 1,3 (0,8) |
Бетоннинг оқиши ва ўтиришдан бўладиган таъсири | 1,1 (0,9) |
Грунтларнинг чўкишининг таъсири | 1,5 (0,5) |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳлар: ички хўжаликлар ичидаги автомобиль йўлларидаги кўприклар учун γƒ нинг қийматларини умумий фойдаланишдаги йўллардаги кўприклардагидек қилиб олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЮкламаларнинг ноқулай биргаликдалигидан, уларнинг конструкция элементларига умумий таъсири кўпайиб кетадиган бўлганида γƒ нинг кўрсатилган қавс ичидаги қиймати қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-§. Ҳаракатланаётган таркиб ва пиёдалардан тушадиган вақтинчалик юкламалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish118. Ҳаракатланаётган темир йўл таркибидан меъёрий вақтинчалик вертикал юкламани (СК) (темир йўлдаги транспорт воситаларининг келажак ривожини ҳисобга олган ҳолда) оғирликлари 24,5К кН (2,50К тс) бўлган бир нуқтага тўпланган алоҳида юклар гуруҳидан ва интенсивлиги 9,81К кН/м (1К тс/м) бўлган тенг тарқалган юкламадан олинган энг кўп (максимал) эквивалент юкламалар v, кН/м (тс/м) турида қабул қилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishК кўрсаткич белгиланган юклама синфи қуйидагига тенг бўлади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкапитал иншоотлар учун — 14;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishёғоч кўприклар учун — 10.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМеъёрий v юкламани интенсивлигининг жадвали ва ушбу юклама билан юклаш таъсир чизиқларини қоидаси мазкур ШНҚ нинг 6-иловасида келтирилган. Бунда қуйидаги белгилашлар қабул қилинган:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishλ — таъсир чизиғи юкланган қисмининг узунлиги (m да);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha=a/𝜆 — таъсир чизиғи чўққисининг нисбатан ҳолати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha — таъсир чизиғи чўққисидан чекасигача кам масофада бўлган томонининг проекцияси, m.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЙўлнинг 1 m га тушадиган юкламани v нинг қийматига тенг деб қабул қилиш керак. Бунда α = a/λ = 0,5, лекин у 19,62К кН/м (2К тс/м) дан ошмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБўш ҳаракатланувчи таркибдан вақтинчалик вертикал юк йўлнинг 13,7 кн/м (1,40 ц/м) га тенг бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМахсус ҳаракатланаётган оғир темир йўл таркиби юриши мўлжалланган саноат корхоналарининг темир йўл йўналишидаги кўприклар ва қувурларни ҳисоблаш учун меъёрий юкламанинг мавжуд оғирлигини эътиборга олиб қабул қилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚуйида кўрсатилган ҳолларда, СК юкламани ҳисоблашларга темир йўлларда фақат перспектив локомотивлар ва вагонлар мавжудлигини ҳамда оғир транспортёрлар йўқлигини ҳисобга олувчи < 1 коэффициент билан киритиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishε СК юкламани қуйидаги ҳисоблашларда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчидамлиликка;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтемирбетон конструкцияларни сейсмик юкламалар бўйича ёриқнинг очилиши ҳамда барча йўллар юкланганда оралиқ қурилмаларнинг эгилишларини ва таянчларнинг кўчишларини аниқлаётганда, иккинчи ва учинчи йўлларни юклаганда ҳамда ҳисоблашнинг барча турларини бажарганда қабул қилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishε коэффициентининг қийматини қуйидаги 9-жадвалдан аниқлаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
| 9-жадвал |
Юклаш узунлиги λ, m | Коэффициент ε |
5 ва ундан кам 10 дан 25 гача 50 ва ундан кўп | 1,00 0,85 1,00 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ: агар ҳисоблашларда ε коэффициентдан ташқари динамик коэффициент (1+µ ёки 1+2/3µ) эътиборга олинса, улар кўпайтмасининг қиймати 1,0 дан кам олинмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishλ нинг орадаги қийматлари учун ε ни интерполяция қилиш билан аниқлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish119. Шаҳарлар, посёлкалар ва қишлоқ аҳоли пунктлари кўчаларидаги ва йўлларидаги ҳамда (умумий фойдаланишдаги, хўжаликлар ичидаги ва бошқа қишлоқ хўжалик корхоналарининг, ташкилотларининг) автомобиль йўлларидаги ҳаракатланаётган таркибдан бўладиган қуйидаги меъёрий вақтинчалик вертикал юкламалар (перспективаларни ҳисобга олган ҳолда) қабул қилинади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) автотранспорт воситаларидан — АК (автомобиль ғилдираклари) йўлаклари туридаги (1-расм) ҳар бир ўқига тенг 9,81К кН (1К tk) қийматдаги, юк тушадиган иккита ўқли аравадан ва ν — интенсивлиги иккита изига 0,98К кН/m (0,10К tk/m) тўғри келади. С — ғилдиракнинг йўл қопламасида сирғалиш узунлиги (mда).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАК юклама билан трамвай йўллари ҳам юкланади, агар улар учун мўлжалланмаган тўшамада бўлса.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishV тоифали йўллар ва II-с, III-с тоифали хўжалик йўлларда жойлашган ёғоч кўприклар учун 8 деб олинувчи К барча кўприкларда 14 га баробар деб қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚайта қуриладиган иншоотлар учун юк синфи A11 дан кам бўлмаган ҳолда лойиҳаланиш топшириғи билан қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishХудди шу синф алоҳида шаҳар тузилмалари учун оғир автомашиналарнинг аҳоли пунктлари кўчалари орқали ўтишини тақиқлаш орқали ҳам қабул қилиниши мумкин;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) ғилдиракли ва ўрмаловчи (занжирли) якка оғир юкламалардан:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishА14 юкламасига лойиҳаланадиган кўприклар ва қувурлар учун — умумий оғирлиги 981 кН (100 тк) бўлган (тўртта ўқли битта машинадан) ғилдиракли юклама НК-100 тушади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishА11 юкига лойиҳаланадиган кўприклар ва қувурлар учун умумий оғирлиги 785 кН (80 тк) бўлган (тўртта ўқли битта машинадан) НК-80 юклама тушади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishА8 юкига лойиҳаланадиган кўприклар ва қувурлар учун умумий оғирлиги 588 кН (60 тк) бўлган ўрмаловчи юклама (битта машинадан) НГ-60 тушади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishА8 юкига лойиҳаланадиган кўприк қатнов қисми элементларини 108 кН (11 тк) га тенг бўлган битта ўқли босимга (1 расм, б), А 11 юки учун эса — 137 кН (14 тк) тенг босимга текшириш керак;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishв) метрополитеннинг ҳаракатланаётган таркибининг ҳар қайси йўлига — ҳар бир вагонга умумий оғирлиги 588 кН (60 тк) юклама ортилган тўртта ўқли (1 расм, г), вагонлардан ташкил топган ҳисобий узунликдаги поезд таркиби шаклида қабул қилинади. Таъсир чизиғининг бир хил белгили иккита ёки учта қисмини тўла юклаганда, у қисмларни ажратиб турувчи бошқа белгили қисмларини ҳар бирининг оғирлиги 294 кН (30 тк) бўлган бўш вагонлар билан юклаш керак;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishг) йўлдаги трамвайдан тушадиган юк (трамвай йўлларининг ўзича ажратилган ёки алоҳида полотнода жойлашганида), ҳар биттасининг умумий оғирлиги 294 кН (30 тк) юкланган, 147 кН (15 tk) юкланмаган тўртта ўқли вагондан (1 расм, д) иборат поезд турида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбитта поездга вагонлар сони тўрттадан кўп бўлмаган, ёнма-ён жойлашган поездларнинг чеккаларидаги ўқларини орасидаги масофа камида 8,5 m бўлиши керак деган чеклашларга риоя қилган ҳолда поезддаги вагонларнинг сони ва поездлар орасидаги масофалар энг ноқулай юкка тўғри келиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўрсатилган юкламалар билан юкланганда, ҳисобланаётган элементларда энг катта зўриқишларни, конструкциянинг нормада кўрсатилган жойларида максимал силжишларни (деформацияларни) ҳосил этадиган бўлишлари керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда барча ҳолларда АК юки учун қуйидаги шартлар бажарилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳар хил белгили, учта ёки ундан кўп бўлган бўлакли таъсир чизиқлар бор бўлганида, кўрилаётган белги учун зўриқишнинг (силжишнинг) энг катта қийматини берадиган бўлаги арава билан, шу белгидаги зўриқишни (силжишни) ҳосил қиладиган барча бўлаклар (узунасига зарурий узилишлар билан) юкланиши керак;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкўприкда жойлашадиган юк йўлаги сони белгиланган ҳаракат йўлаги сонидан ошмаслиги керак;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқўшма йўлакли юкланиш ўқларининг орасидаги масофа 3,0 m дан кам бўлмаслиги керак;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳар қайси томонга кўп йўлакли ҳаракат бўлганида ва кўприкда ажратувчи тасма бўлмаганида, ҳар битта йўналишдаги юкламанинг чапдаги (ички) чекка йўлагининг ўқи ҳаракатлар йўналишини ажратиб турадиган чизиққа ёки кўприкнинг ўқ чизиғига 1,5 m дан яқин масофада жойлашмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўприк конструкцияларини мустаҳкамликка ва устиворликка ҳисоблашларда АК юкламаси таъсирининг иккита ҳолати кўрилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбиринчиси — ўтиш қисмида (бунга хавфсизлик йўлаклари кирмайди) ҳаракат йўлаклари сонидан ошмайдиган юклама йўлаклари сонини ноқулай ҳолатда жойлаш кўзда тутилади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиккинчиси — пиёдалар йўлаги юкланмаган ҳолда, ўтиш полотносининг барча кенглиги бўйлаб (хавфсизлик йўлаклари билан бирга) иккита йўлакли юклаш (битта йўлакли кўприкларда-битта йўлакли юклаш) кўзда тутилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБиринчи ҳолатда АК юкламасининг чеккадаги қаторининг ўқи ўтиш қисми чеккасидан, иккинчи ҳолатда ўтиш полотноси тўсиғидан (бордюрдан) 1,5 m дан кам бўлмаган масофада жойлашган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКонструкцияни чидамлиликка ва иккинчи гуруҳ чегаравий ҳолатига кўра ҳисоблашларда АК нинг фақат биринчи ҳолатдаги жойлашгандаги таъсири кўрилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўрилаётган кесимда, бир нечта куч омилларининг биргаликдаги таъсирини аниқлаётганда, АК юкламасини ҳар битта омил учун энг ноқулай ҳолатга жойлаштириш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМетрополитен йўли тагидаги (бошқа ҳаракат билан бирлаштирилмаган) кўприкларни биринчи гуруҳ чегаравий ҳолларига ҳисоблашларда, унинг битта йўлини динамик таъсир кўрсатмайдиган, аммо узунлиги ҳисобий поездникидан катта (икки баробаргача) поезд билан юклашга текширилиб кўрилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ҳолда, иккита йўлли кўприкларда иккинчи йўл ҳисобий узунликдаги поезд билан юкланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОғир якка жойланадиган юкламалар НК-100, НК-80 ва НГ-60 ни, ҳаракат йўналиши бўйлаб ўтиш қисмининг хоҳлаган участкасида (хавфсизлик йўлаги бунга кирмайди) жойлаштириш керак; улар учун эквивалент юкламалар мазкур ШНҚ нинг 7-иловасида келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНК юкламанинг ўқи ўтиш қисмининг чеккасига 1,75 m дан кам бўлмаган ҳолда жойлаштирилиши керак. Бундан ташқари иккиланган 12 m масофада жойлашган (биринчи юкнинг охирги ўқи ва иккинчи юкнинг олдинги ўқи) НК юкламаси таъсирига 0,75 га тенг бўлган пасайтириш коэффициентини инобатга олиб текшириш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳлар: Агар кўприкда эни 3 m ва ундан катта бўлган, тўсилмаган ажратиш йўлаги кўзда тутилган бўлса, кўприкни вақтинчалик вертикал юкламалар билан юклаётганда, келажакда ажратувчи йўлакни ҳам ҳаракат ўтказишга фойдаланиш мумкин бўлишлигини ҳисобга олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЧидамлиликка ва ёрилмасликка ҳисобланаётганда НК-100, НК-80 ва НГ-60 юкламалар ҳисобга олинмайди ҳамда улар пиёдалар йўлакларидаги вақтинчалик юкламалар ва сейсмик кучлар билан биргаликда ҳисобланмайди. Иккинчи чегаравий ҳолат ҳисоблашларида НК юкламаси 0,8 коэффициенти билан олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТрамвай йўлларини автотранспорт воситаларидан (119, а, б.) тушадиган юклама билан юклаганда АК юкламаси йўлаклари ўқларини трамвай йўллари ўқлари билан устма-уст бўладиган этиб жойлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎтиш қисмидаги қопламанинг қалинлиги чегарасида босимнинг тарқалишини 45ли бурчак остида қабул этиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) |
|
б) |
|
в) |
|
г) |
|
д) |
|
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-расм. Автомобиль йўллари ва шаҳар кўприкларини ҳисоблаш учун, ҳаракатланаётган таркибдан тушаётган юкламалар (таъсирлар) нинг схемалари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа — интенсивлиги бўлган, тенг тарқалган юк йўлаги ва ўқига Р босимли якка жойлашган арава шаклдаги АК автомобиль юкламаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб — А11 ва А8 юкламасига лойиҳаланадиган кўприкларнинг ўтиш қисмини текшириш учун керакли битта ўққа тушаётган юклама;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishв — оғир НК-100, НК-80, НГ-60 юкламалари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishг — метрополитен поездлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishд — трамвай поездлари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish120. Муҳим катталикдаги юкламалар кўтарадиган автомобиллар юрадиган саноат корхоналари йўлларидаги ҳаракатланаётган таркибдан тушадиган ва уларга умумий фойдаланишдаги автотранспорт воситаларининг оғирлик ва габарит параметрларини чеклашлари тааллуқли бўлмайдиган меъёрий вертикал юкламанинг кўрсаткичлари (параметрлари) қуйидаги 10-жадвалда келтирилган иккита ўқли АБ автомобиллар колоннаси турида қабул қилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10-жадвал | |||
Кўрсаткичлар | Юкламалар | ||
АБ-51 | АБ-74 | АБ-151 | |
Юкламали автомобилнинг ўқига тушадиган юклама, кН (тк): | |||
орқадаги | 333 (34,0) | 490 (50,0) | 990 (101,0) |
олдинги | 167 (17,0) | 235 (24,0) | 490 (50,0) |
Автомобиль ўқлари орасидаги масофа (база), m | 3,5 | 4,2 | 4,5 |
Энининг габарити (орқа ўқ ғилдиракларига кўра), m | 3,5 | 3,8 | 5,4 |
Ғилдирак излар эни, m ғилдиракларнинг: | |||
орқадаги | 2,4 | 2,5 | 3,75 |
олдинги | 2,8 | 2,8 | 4,1 |
Ўтиш қисми билан орқа ғилдираклари тегиб турадиган майдонча энининг ўлчамлари, m да: | |||
узунасига | 0,40 | 0,45 | 0,80 |
энига | 1,10 | 1,30 | 1,65 |
Ғилдираклар диаметри, m | 1,5 | 1,8 | 2,5 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЛойиҳалашда қуйидаги ҳолатларни инобатга олиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) ҳар битта қатордаги автомобилларнинг орқа ва олдинги ўқлари орасидаги масофани (АБ-51 ва АБ-74 юкламалари учун 20 m дан, АБ-151 юкламаси учун эса 26 m дан кам бўлмаслиги керак);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) кўприкка автомобиллар сони учтадан кўп бўлмаган битта колонна (қатор) билан юкланишини (ёнма-ён жойлашган автомобилларнинг орқа ва олдинги ўқлари орасидаги масофа АБ-51 ва АБ-74 юкламалари учун 8 m дан, АБ-151 юкламаси учун 10 m дан кам бўлмасликлари керак. Бошқа тасмаларда жойлашадиган автомобиллар сони биттадан кўп бўлмаслиги лозим. Колонна бўлиб ва якка турадиган автомобиллар қуйидаги 11-жадвалда кўрсатилган масофаларга риоя қилган ҳолда, кўприк эни бўйлаб энг ноқулай ҳолатда жойлаштирилади).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11-жадвал | |||
Кўприкнинг эни бўйлаб масофалар | Энг кам ўлчами, m да юкламалар учун | ||
АБ-51 | АБ-74 | АБ-151 | |
Тўсиқдан автомобилнинг орқа ғилдираги чеккасигача: | |||
ҳаракатдагилариники | 1,0 | 1.2 | 1,6 |
жойида турганлариники | Деярли тегиб туради | ||
Ёнма-ён турган автомобилларнинг орқа ғилдиракларининг чекка қирралари орасидаги: | |||
ҳаракатдагилариники | 1,9 | 2,0 | 2,5 |
жойида турганлариники | 0,5 | 0,7 | 1,0 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАБ юкламанинг якка турган автомобилдан ва жойида турган ҳамда ҳаракатланувчи ушбу автомобиллардан (автомобиллар орасидаги минимал масофалар белгиланган ҳолда) учбурчак шаклдаги таъсир чизиқлари учун эквивалент юкламалар мазкур ШНҚ нинг 8-иловасида келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ: ҳисобий эни 2,5 дан катта, орқадаги тиркамасининг босими 196 кН (20 тк) дан кам бўлган саноат корхоналари йўлларидаги кўприклар ва қувурларни А-14 ва НК-100 юкламаларига лойиҳалаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish121. Бир нечта йўл ёки ҳаракат йўлакларидан вақтинчалик юкламани қабул қиладиган кўприк элементлари ёки айрим конструкциялари учун, барча ҳисоблашларда битта йўлдан ёки ҳаракатланувчи таркибдан (ушбу юклама энг ноқулай натижаларга олиб келадиган) тушадиган юкламани S1 = 1,0 коэффициенти билан қабул қилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚолган йўл (тасма)лардаги юкламаларни S1 коэффициентининг қийматини қуйидагича қабул қилиш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishε СК юкламани (бир вақтнинг ўзида учтадан кўп бўлмаган йўл юкланади) юкланадиган жой узунлиги 15 m ва ундан кам бўлганида 1,0 га тенг қилиб, 25 m ва ундан кўп бўлганида 0,7 га тенг қилиб, узунликлар оралиқларидаги қийматлар учун интерполяция қилиб;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАК юкламалари 0,6 қилиб аравачага ва тенг тарқалган юкламаларга;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАБ юкламаси учун 0,7 га тенг этиб;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishметрополитен ва трамвай поездлари учун 1,0 га тенг этиб.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish122. Автомобиль ҳаракатлари тасмаларини (пиёдалар йўлаклари билан биргаликда) ва рельсли йўлларни (темир йўлларининг, метрополитен ёки трамвайларнинг) бир ва иккита юклаганда, кам таъсир кўрсатадиган вақтинчалик вертикал юкламани (горизонтал юкламани ҳам) қуйидаги формулалар билан аниқланадиган S2 коэффициентини ҳисоблашларга киритиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтемир йўл йўлларини автомобиль ҳаракати тасмалари билан бир вақтда юкланганда
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishs_2=1-0,010λ, аммо 0,75 дан кам эмас; (7)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishметрополитен ёки трамвай йўлларини автомобиль ҳаракати тасмалари билан бир вақтда юкланганда
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishs_2=1-0,002λ, аммо 0,75 дан кам эмас; (8)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, λ — оралиқ қурилманинг кам миқдордаги таъсир этувчи юклама билан юкланиш узунлиги, m, да.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish123. Кўприклар қирғоқ таянчларига (оралиқ таянчларига ҳам агар улар конус ичида бўлса) ҳаракатланаётган таркибдан бўладиган норматив горизонтал (ён томонга) босимини юкламанинг грунтда рельс тавонида ёки йўл қопламаси устидан вертикалга arctg 1/2 бурчак остида тарқалишини ҳисобга олган ҳолда қабул қилинади ва мазкур ШНҚ нинг 9-иловасига асосан аниқланади
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ: ўпирилиш призмаси устида жойлашган ҳаракатланаётган таркибдан қирғоқ таянчига бўладиган грунтнинг горизонтал (ён томонга) босими сейсмик таъсир билан биргаликда ҳисобга олинмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish124. Қувурларнинг бўғинларига (секциялар), уларнинг ташқи юзасининг тегишли проекцияларига, ҳаракатланаётган таркибдан бўладиган грунтнинг норматив босими кПа (тк/m2), унинг грунтдаги тарқалишини ҳисобга олиб, қуйидаги формулалар билан аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) вертикал босими
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтемир йўлларнинг ҳаракатланаётган таркибидан
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishp_v=v/(2,7+h), (9)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishавтомобиль ва шаҳар йўлларидан (ҳисоблаш ўтказилмайдиган АК юкламасидан ташқари бошқа юкламалардан) ва АБ автомобиллари юрадиган саноат корхоналари йўлларидаги транспорт воситаларидан
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishp_v=Ψ/(a_0+h), (10)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) горизонтал босими
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishp_h=p_v τ_n, (11)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, мазкур ШНҚ нинг 6-иловасининг 1-жадвалидан олинадиган, юклаш узунлиги 𝜆=d+h ва таъсир чизиғи чўққисининг ҳолати a=0,5 бўлгандаги темир йўлларнинг ҳаракатланаётган таркибидан бўладиган вақтинчалик вертикал юкламанинг интенсивлиги, лекин 19,6К кН/м (2К тк/m) дан кўп бўлмаган қиймат;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishd — бўғиннинг ташқи контури диаметри (эни), m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishh — рельс товонидан ёки йўл қопламаси устидан вертикал босимни аниқлаётганда бўғин устигача бўлган ёки горизонтал (ён томонга) босимни аниқлаётганда кўрилаётган ўртача масофа, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishτn — (6) формулага биноан аниқланадиган коэффициент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishψ — 12-жадвалдан олинадиган чизиқли юклама, кН/m (тк/м)да;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha0 — 12-жадвалдан олинадиган тарқалиш участкасининг узунлиги, m да.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12-жадвал | ||||||||
Кўрсаткич | Юкламалар учун | |||||||
НК-100 | НК-80 | АБ-51 | АБ-74 | АБ-151 | ||||
кўмадиган тупроқ балаидлиги*, m да | ||||||||
1 ва ундан кўп | 1,5 ва ундан кўп | 1,3 ва ундан кўп | 1,3 дан кам | 1,9 ва ундан кўп | 1,9 дан кам | 3 ва ундан кўп | 3 дан кам | |
233 (24) | 186 (19) | 186 (19) | 42 (4,3) | 186 (19) | 66 (6,7) | 186 (19) | 93 (9,5) | |
a0 | 3 | 3 | 3 | -0,3 | 3 | -0,15 | 3 | 0 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish* НК-100 ва НК-80 юки таъсир этганда кўмадиган тупроқ баландлиги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishh 1 m дан кам ёки НГ-60 юки таъсир этганида эса h 1,5 m дан кам бўлганида, қувурнинг кўрилаётган қисмидаги босим миқдорини, унинг грунтда вертикалга arctg 1/2 бурчаги остида тарқалишини ҳисобга олган ҳолда аниқлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish125. Бўйлама ўқи эгри бўлган кўприклар учун марказдан қочувчи кучлардан бўладиган норматив горизонтал кўндаланг юкламаларни ҳар битта йўлдан ёки ҳаракат тасмасидан тенг тарқаган интенсив vh юк ёки якка кучни Fh турида қабул қилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishvh ва қийматларини қуйидагича қабул қилиш зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) умумий тармоқдаги темир йўл кўприкларида ҳаракатланаётган таркибдан бўладиган:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishС14 юкламасига лойиҳаланганда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishv_h=180/r v, аммо 0,15 v дан кўп эмас;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishС10 юкламасига лойиҳаланганда
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishv_h=60/r v, аммо 0,15 v дан кўп эмас,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, r — эгрилик радиуси, m, да;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishv — мазкур ШНҚ нинг 118-бандига биноан қабул қилинадиган ҳаракатланаётган таркибдан бўладиган оғирлик кН/m (тк/m);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) корхоналарнинг темир йўллари кўприкларидаги ҳаракатланаётган таркибидан қуйидаги формулага кўра:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishv_h=0.008 v_t/r v, (12)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда vt — берилган радиусдаги эгриликда поезд ҳаракати учун белгиланган энг катта тезлик, km/soat;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishв) метрополитен ва трамвай поездларидан, қуйидаги формулага кўра:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishv_h=u (v_t^2)/r, (13)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishu — метрополитен поездлари учун 0,241 кН (soat/km2) [0,0246 тк (soat/km2)], трамвай поездлари учун 0,143 кН (soat/km2) [ 0,0146 тк (soat/km2)] га тенг бўлган миқдор.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishг) барча кўприклар учун АК юкидан эгрилик радиуси:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish250 m ва ундан кам бўлганида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishv_h=P/λ K, (14)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishформуласи билан, 250 m дан катта ва 600 m гача бўлганида қуйидагича
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishv_h=M/r_λ K, (15)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishлекин барча ҳолатларда h қийматлари 12,7/r KкН/m (1,3/r K тк/m) дан кам ва 0,49К кН/m (0,050К тк/m) дан кўп бўлмасликлари шарт,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, 4,4 кН (0,45тк) га баробар куч;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishM — 1079 кН.м (110 тк/m) га баробар момент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishрадиуси 600 m бўлганда юкламаларига оғирлик марказдан қочувчи кучлар кўприкларини ҳисоблашларда эътиборга олинмайди. Барча ҳолатлар учун vh қийматлари 1,3/r K(кН/m) дан кам ва 0,5К (кН/m) дан кўп бўлмасликлари шарт
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishд) саноат корхоналари йўлларидаги эгрилик радиуси 400 m ва ундан кам бўлганда (ундан катта радиусдаги эгриликда, ҳисоблашларда марказдан қочувчи кучдан бўладиган юк эътиборга олинмайди) АБ юкламасидан қуйидаги формулага кўра
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishF_h=20G/r, (16)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, G — 10-жадвалдан олинадиган битта автомобиль оғирлиги (олдинги ва орқадаги ўқларга тушадиган юк йиғиндиси).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўп қаторли (кўп тасмали) ҳаракат бўлганида v_h ва F_h ларнинг қийматларини мазкур ШНКнинг 121-бандида кўрсатилган s1 коэффициенти билан ҳисобга олиш керак. Бу ҳолда АК автомобиль юки билан юкланадиган барча ҳаракат йўлакларидан битта йўлак (қатор) дан ташқари бўладиган vh ни S1=0,6 коэффициенти билан олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishvh ва Fh юкламаларининг қўйилиш баландлигини (рельснинг тепа қисмидан ёки ўтиш қисми қопламасининг устки юзасидан) қуйидаги миқдорларда қабул этиш керак, m, да:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2,2-темир йўлларнинг ҳаракатланувчи таркиби учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2,0-метрополитен ва трамвай учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1,5-АК юкламали транспорт воситалари учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2,2; 2,5 ва 3,1-АБ-51, АБ-74 ва АБ-151 юкламалари учун.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ. НК-100, НК-80 ва НГ-60 юкламаларига оғирлик марказдан қочувчи кучлар кўприкларни ҳисоблашларда эътиборга олинмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish126. Кўприкларда ҳаракатланаётган таркиб зарбасидан бўладиган норматив горизонтал кўндаланг юкламани, йўллар ёки ҳаракат йўлаги сонларидан қатъий назар қуйидагича қабул қилиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) рельсли йўллардаги ҳаракатланаётган таркибдан, унинг устки қисми тепасининг сатҳига қўйилган тенг тарқалган юк турида ва уларнинг қийматлари:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтемир йўл поездлари учун-0,59К кН/m (0,06К тк/m);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishметрополитен поездлари учун — 1,96 кН/m (0,2 тк/m);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтрамвай поездлари учун — 1,47 кН/m (0,15 тк/m);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтенг этиб қабул қилинади, бунда К-СК юкламанинг класси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) АК автомобиль юкламасидан — тенг тарқалган юклама турида, 0,39К кН/m (0,04К тк/m) га баробар ёки бир нуқтага йўналтирилган 5,9К кН/m (0,6К тк/m) га тенг куч турида ўтиш қисми қопламасининг устки юзаси сатҳига қўйилган қисми, бунда К — АК юклама синфи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishв) АБ юкламасидан қиймати 0,2G га тенг, ўтиш қисми қопламасининг устки юзаси сатҳига ёки унинг тўсиғига қўйилган жамланган куч таъсири турида, бу ерда мазкур ШНҚ нинг 7-иловаси 10-жадвалидан аниқланадиган битта автомобиль оғирлиги (олдига ва орқа ўқларга тушадиган юкламалар йиғиндиси).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎтиш қисми тўсиқлари элементларини ва уларнинг маҳкамланишларини ҳисоблашда горизонтал юкларни қуйидагича қабул қилиш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishавтомобиль йўллари ва шаҳар кўприкларида:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбикрлиги катта туташ темирбетон парапет тўсиқлар учун — ўтиш сатҳидан тўсиқ баландлигининг 2/3 қисмидаги масофада 1 m узунликка 11,8К кН (1,2К тк) га баробар кўндаланг юк турида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбордюрлар учун-0,5 m узунликка тарқалган ва унинг тепаси сатҳига қўйилган 5,9К кН (0,6К тк) қийматли кўндаланг юклама турида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishметалл панжарали, бикрлиги нисбатан камроқ тўсиқларнинг консол устунлари учун — (уларнинг орасидаги масофа 2,5 дан 3,0 m гача бўлганида) йўналтирувчи тахтачалар сатҳида бир вақтда таъсир этадиган жамланган куч турида ва қуйидаги қийматларда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳаракатда кўндаланг йўналишда — 4,41К кН (0,45К тк) га;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳаракат йўналишида — 2,45К кН (0,25К тк) га,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда m К-АК юкламаси синфи.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМеталл панжарали тўсиқлар учун узлуксиз йўналтирувчи тахтачалар бўлганида кўприк йўналишида таъсир этувчи юкламани қатор жойлашган тўртта устунга тарқатиб, қабул қилиш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 26804 га асосан тайёрланган металл панжаралар туридаги тўсиқлар элементларини горизонтал юкламалар таъсирига ҳисобланмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПанжарали тўсиқларнинг болтларини торттириб қўйган тугунларининг маҳкамловчи қисмлари қуйидаги ҳолатларга текширилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқирқилишга жавоб берадиган маҳкамловчи тўртта болтларининг горизонтал зўриқишига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиккита ёнма-ён жойлашган болтларнинг узилишига тўғри келадиган зўриқишдан ҳосил бўладиган тескари томондаги қовурғага нисбатан моментга.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНК-100, НК-80 ва НГ-60 юкламаларининг зарбасидан бўладиган кўндаланг юкламалар ҳисобга олинмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСаноат корхоналарининг йўлларидаги кўприкларда (АБ юкламасидан) тўсиқнинг (парапет ёки бордюр) устки қисмидаги, ўлчамлари — баландлиги ва узунлиги йўналишларида қуйидаги қийматлардаги юзага тенг тарқалган босим турида:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАБ-51 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20х45
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАБ-74 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25х50
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАБ-151 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30х60
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ. Саноат корхоналарининг темир йўлларидаги кўприклар учун ҳаракатланаётган таркиб зарбасидан бўладиган норматив горизонтал кўндаланг юкламани, ҳаракатнинг максимал тезлиги 40 km/soat гача деб чекланганда, 0,3К кН/m (0,03К тк/m) га, ҳаракат тезлиги 80 km/soat ва ундан катта бўлганида — умумий тармоқдаги темир йўллар учун мўлжалланган миқдордагига тенг этиб қабул қилинади («а» бандчани кўринг).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish127. Ҳаракатланаётган таркибнинг тўхташидан ёки тортиш кучидан бўладиган норматив горизонтал бўйлама йўналишдаги юкламани қуйидагиларга тенг деб қабул қилинади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) кўприкларнинг таянчлари ва оралиқ қурилмаларининг элементларини ҳисоблаётганда ҳаракатланаётган юкламанинг норматив оғирлигининг фоиз миқдорида:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСК темир йўл юкидан, метрополитен ва трамвайлардан — 10;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАК юкламасининг тенг тарқалган шаклдаги қисмидан (аравача оғирлиги юклар таркибида ҳисобга олинмайди) 50, аммо 7,8К кН (0,8К тк) дан кам эмас ва 24,5К кН (2,5К тк)дан кўп эмас;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАБ-51 ва АБ-74 юкламаларидан (битта автомобиль оғирлигига)-45 дан ( m бўлганида) 60 гача (λ ≥ 60 m бўлганида);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАБ-151 юкламасидан (битта автомобиль оғирлигига 30 дан (λ ≤25 m бўлганида) 40 гача (λ≥ 60 m бўлганида); λ нинг оралиқлардаги қийматлари юқоридаги рақамлар асосида ҳисоблаб топилади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) I-III, I-в, II-к, II-в, II-к, III-в, III-к, IV-в, IV-к тоифали автомобиль йўллари ва шаҳар кўприкларининг деформациявий (кўндаланг) чокларини ҳисоблашда 6,86К кН (0,7К тк);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIV ва V тоифали ҳамда хўжалик ичидаги йўлларда 4,9К кН (0,5К тк);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАБ юкламасига мўлжалланган саноат корхоналари йўлларидаги ҳисобий автомобиль оғирлигининг 50 фоизи.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish«а» ҳолдаги ҳисоблашларда горизонтал бўйлама юкламанинг қўйилиш баландлигини мазкур ШНҚ нинг 125-бандига мувофиқ олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДеформациявий чокни ҳисоблашда горизонтал бўйлама юкламани утиш сатҳига қўйиш ва бири иккинчисидан, АК юкламаси учун 1,9 га тенг масофада, АБ юкламаси учун мазкур ШНҚ нинг 10-жадвалида кўрсатилгандек, ортки ғилдиракларининг излари энига баробар масофада жойлашган, ўзаро тенг бўлган иккита кучлар турида қабул қилмоқ керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПастда кўрсатилган ҳолларда, бўйлама юкламани қуйидагича қабул қилмоқ керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтемир йўл йўналишлари иккита бўлганида биттасидан, иккита ва ундан кўп бўлганида иккитасидан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкўприкдаги автомобиль ҳаракати тасмалари сони ҳар қанча бўлганида фақат битта йўналишдаги йўлаклардан, агарда келажакда ҳаракатни бутун энига бир томонлама юрадиган қилиш мўлжалланганда, у ҳолда ҳаракат йўлакларининг барчасидан.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБарча ҳолларда мазкур ШНҚ нинг 121-банди талабларига биноан S1 коэффициентини ҳисобга олмоқ керак. Транспорт таркибидан ҳосил бўлувчи қирғоқ таянчларининг грунт бузилиш призмасида жойлашган бўйлама юклама ҳисобга олинмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўсинли оралиқ қурилма кўприкларда бўйлама юкламани, қуйидаги сатҳларда қўйиш мумкин:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқирғоқ таянчларни ҳисоблашда — ўтиш қисмининг устки сатҳида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishоралиқ таянчларни ҳисоблашда — юкламани кўчиришдан бўладиган момент таъсирини ҳисобга олмасликни рухсат этган ҳолда, таянчларнинг маркази сатҳида.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚўзғалмас таянчга бериладиган, тўхтатишдан ёки тортиш кучидан бўладиган бўйлама кучни, оралиқ қурилмага таъсир этувчи бўйлама кучнинг тўла қийматидан 100 фоиз миқдорида қабул қилинади. Таянчга, кичик оралиқли томонида узлукли туркумдаги оралиқ қурилма ишлатилиб, унинг тагига қўзғалмас таянч қўйилган ҳолдан ташқари, юқорида кўрсатилгандек шароитда шу таянч ўрнатилган қўшни оралиқ қурилманинг қўзғалувчан таянчида юз берадиган бўйлама кучни ҳисобга олмаслик керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКичик оралиқли томонига қўзғалмас, катта оралиқли томонига эса қўзғалувчан таянч ўрнатилганида ва оралиқ қурилмалари узлукли бўлса, таянчга бериладиган кучни иккала томонидаги таянчлари орқали бериладиган бўйлама кучлар йиғиндисига тенг этиб қабул этиш керак, лекин у қиймат, катта узунликдаги оралиқ томонига қўзғалмас таянч қўйган ҳолда юз берадиган куч миқдоридан кўп бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУзлуксиз ва ҳароратга узлуксиз оралиқ қурилмаларининг қўзғалмас таянчларидан таянчга бериладиган кучни ҳисоблаш билан асосланган ҳолларда, оралиқ қурилманинг бутун узунасидан бўладиган бўйлама кучнинг тўла қийматидан ишқаланиш коэффициенти минимал қиймати, қўзғалувчан таянчлардаги ишқаланиш кучини олиб ташлагандаги миқдорини қабул қилиш мумкин, аммо бу қиймат тўла бўйлама кучни таянчлар орасида уларнинг бикрликларига пропорционал тақсимлагандаги битта таянчига тўғри келадиган қийматдан кам бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТемир йўл кўприкларида таянчлари алоҳида устунлардан ташкил топган темирбетон, пўлат таянчлардаги ҳаракат тўхташидан ёки тортиш кучидан бўладиган бўйлама горизонтал юкламани аниқлашда вақтинчалик қўзғалувчан вертикал юкламанинг интенсивлигини 9,81К кН (К тк/м)га баробар деб қабул этиш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ: темир йўл кўприкларида бўйлама юкламаларни ўзига қабул қиладиган қурилмаларни лойиҳалаётганда, тортиш кучининг тўла қийматини юк оғирлигининг қуйидаги фоиз миқдорини ташкил этадиган тарқалган юк турида:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishюкланадиган жой узунлиги 40 m ва ундан кам бўлганида — 25;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishхудди ўзи 100 m ва ундан кўп бўлганида — 10;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishоралиқ қийматларда — интерполяция бидан аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish128. Пиёдалар кўприклари ва йўлаклари учун норматив вақтинчалик юкламани қуйидагича қабул қилмоқ керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1) вертикал тенг тарқалган юклама турида:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) пиёдалар кўприкларида 3,92 кПа (0,4 тк/m2);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) кўприкларнинг пиёдалар йўлакларида (бошқа таъсир қилаётган юкламалар билан биргаликда ҳисобга олган ҳолда) ушбу формулага биноан
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishð = 3,92 — 0,0196λ, êÏà
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish(ð = 0,4 — 2λ, òê/ì^2) (17)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаммо 1,96 кПа (0,2 тк/m2) дан кам эмас,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, юкланадиган жойнинг (иккита ва ундан кўп юкланадиган участкалар бўлганида, уларнинг узунликларининг йиғиндиси), mда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2) бошқа юкламалар йўқ ҳолда ҳисобга олинадиган тенг тарқалган юкламани:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) вертикал ҳолда — йўл балластда жойлашадиган темир йўл ва метрополитен кўприкларининг фақат пиёдалар йўлаклари элементларини ҳисоблашда 9,81 кПа (1тк/m2), бошқа кўприклар пиёдалар йўлаклари элементларини ҳисоблашда — 3,92 кПа (0,4 тк/m2) миқдорида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) вертикал ва горизонтал ҳолда — шаҳар кўприкларининг қўл тутгич панжараларини ҳисоблашда 0,98 кН/m (0,1 тк/m) миқдорида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3) бошқа юкламалар йўғида ҳисобга олинадиган нуқтага қўйилган босимни:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) вертикал ҳолда — шаҳар кўприклари пиёдалари йўлаги элементларини ҳисоблашда 9,8 кН (1тк) автомобиль ғилдирагидан тарқалиш майдончаси 0,015 m2 (0,15х 0,10 m), бошқа кўприкларда 3,4 кН (0,35 тк) миқдорларида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) вертикал ёки горизонтал ҳолда — кўприкларнинг қўл тутгич панжараларини ҳисоблашда, 1,27 кН (0,13 тк) миқдорида қабул қилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishХўжалик йўллардаги кўприкларнинг пиёдалар йўлаклари ҳамда барча тоифадаги автомобиль йўллари кўприкларидаги хизмат вақтида фойдаланиладиган йўлакларнинг элементларини ҳисоблашда тенг тарқалган юклама 1,96 кПа (0,2 тк /m2)га тенг деб қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўприкларнинг асосий конструкцияларини ҳисоблаётганда мўлжалланган юклама юқоридаги пиёдалар йўлагида эътиборга олинмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПиёдалар йўлагининг элементларини ҳисобланаётганда кўприк конструкциясини кундалик ва даврий кўрикларда фойдаланиладиган мослама ва асбоблардан тушадиган юкламаларни ҳам ҳисобга олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish129. Автомобиль ва шаҳар йўлларининг ва темир йўлнинг қўзғалувчан таркибидан бўладиган юкламаларга динамик коэффициент (1+µ)ни қуйидагиларга тенг деб қабул этилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1) вертикал юкламалар СК, ε СК ва АК (ягона юкламали босимни ҳам киритган ҳолда) ҳамда метрополитен ва трамвай поездларидан бўладиган юкламаларга:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) пўлат ва пўлат темирбетон оралиқ қурилмаларнинг ҳамда пўлат таянч элементлари учун:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтемир йўл кўприклари ва барча туркумдаги метрополитен ва трамвай йўлларига алоҳида ўрнатилиб қуриладиган кўприкларда (узлуксиз оралиқ қурилмалари бош фермаларининг асосий элементлари бундан мустасно) ўтиш қисмининг туридан қатъий назар (балластда ёки кўндаланг тўсинчаларда) аммо 1,15 дан кам эмас;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1+µ=1+18/(30+λ), (18)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishузлуксиз оралиқ қурилмали темир йўл кўприкларининг ҳамда автомобиль ва темир йўл, метрополитен поездларининг юргизгандаги юкламаларига бирлаштирилган барча туркумдаги кўприклар бош фермаларининг асосий элементларига
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1+µ=1+14/(30+λ), (19)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаммо темир йўл кўприклари учун 1,15 дан, бирлашган (темир йўл ва автомобиль) кўприклар учун 1,10 дан кам бўлмасликлари керак;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishосма ва вантли кўприкларнинг бош фермалари (тўсинлари) ва пилонларидан бошқа барча туркумдаги автомобиль йўллари ва шаҳар кўприклари элементлари учун
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1+µ=1+15/(37,5+λ), (20)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishосма ва вантли кўприкларнинг бош ферма ва пилонлари элементлари учун
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1+µ=1+50/(70+λ), (21)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) темирбетон оралиқ қурилмалар, ромли конструкциялар (шулар қаторида арка усти панжарали қурилмалар ҳам) ҳамда темирбетон панжарали, юпқа деворли ва устунли таянчлар учун:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтемир йўл ва рельс тагида турадиган кўприкларда
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1+µ=1+10/(20+λ), (22)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаммо 1,15 дан кам эмас;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбирлаштирилган кўприклар учун ҳам формулага кўра, аммо 1,10 дан кам эмас;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishшаҳар ва автомобиль йўллари кўприкларида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1+µ=1+(45-λ)/135, (23)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаммо 1,0 дан кам эмас;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishв) темирбетон қувур ҳалқалари ва ер тагидаги пиёдалар йўллари учун:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтемир йўллари ва метрополитен йўлларида кўмилган балластнинг умумий қалинлиги (рельснинг товонидан ўлчаганда):
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish0,40 m ва ундан камида формулага биноан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1,00 m ва кўп бўлганида 1+µ=1,00;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishоралиғдаги қийматларда шулар негизида ҳисоблаб топилади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishавтомобиль йўлларида 1+µ=1,00;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishг) туташган арка усти қурилмали темирбетон ва бетон аркалар учун, бетон таянчлар ва барча пойдеворлар учун
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1+µ=1,00;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishд) панжарали арка усти конструкцияли аркали темирбетон оралиқ қурилмаларнинг арка ва сводлари учун:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтемир йўл кўприкларида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1+µ=1+12/(100+λ) (1+0,4l/ƒ), (24)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, арканинг кўтарилиш ўқи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishарканинг оралиқ узунлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishавтомобиль йўллари ва шаҳар кўприкларида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1+µ =1+(70-λ)/250, (25)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаммо 1,00 дан кам эмас.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishе) автомобиль йўллари ва шаҳар кўприклари ўтиш қисми сатҳида жойлашган деформация (кўндаланг) чоклари ва уларнинг тортувчи тирагич (мумкин бўладиган вертикал ва горизонтал кучларга) элементлари учун 1+µ=2,00.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2) вақтинчалик вертикал АБ юкламасига:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) пўлат ва пўлат-темир-бетон оралиқ қурилмалар ҳамда пўлат таянчлари элементлари учун
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1+µ=1+(81-λ)/115, (26)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаммо 1,00 дан кам эмас;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) темирбетон тўсинли оралиқ қурилмаларда, юпқа деворли ва тик таянчлар ҳамда қувур звенолари учун, йўл қопламаси тагида тупроқ бўлмаганда
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1+µ=1+(81-λ)/135, (27)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаммо 1,00 дан кам эмас;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishв) бетон таянчлар ва қувур ҳалқалари, грунт заминлар ва барча пойдеворлар учун, кўмиш қалинлиги (бунга йўл қопламаси қалинлиги ҳам киради) темирбетон қувур ҳалқалари учун 1,0 m дан кам бўлмаганда, юқоридаги «б» бандида кўрсатилган бошқа элементлар учун 0,5 m дан кам бўлганида 1+µ=1,00;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкўмиш қалинлиги (йўл қопламаси қалинлиги ҳам кирганда) «в» бандида «кўрсатилган қийматлардан кам бўлганида «б» бандида кўрсатилган динамик коэффициент қийматлари, «б» ва «в» бандлардаги қабул қилинган қийматлар асосида ҳисоблаб топилади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАБ юкламанинг автомобиллар қатори (колонна) учун мазкур ШНҚ нинг 120-бандининг «б» бандидаги ҳолга ҳисоблашларда
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1+µ=1,00;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3) автомобиль ва шаҳар кўприкларининг оралиқ қурилмалари, юпқа деворли ва устун таянчли учун якка жойланадиган транспорт бирликлари учун:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНК-100, НК-80 юкламасига:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1+µ=1,30 λ ≤1,0 m бўлганида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1+µ=1,10 λ ≤5,0 m бўлганида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishλ нинг орадаги қийматлари, берилган қийматлар асосида ҳисоблаб (интерполяция) топилади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНГ-60 юкламасига:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1+µ=1,10;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4) пиёдалар кўприклари ва пиёдалар йўлаклари учун вертикал қўзғалувчан юкламаларга 1+µ=1,00;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5) таянчларга, автомобиль ва темир йўл транспорт воситаларидан грунтларга бўладиган босимга ва вақтинчалик горизонтал юкламаларга 1+µ=1,00;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6) кўприкларни чидамлиликка ҳисоблашда (мазкур ШНҚ нинг 6-жадвалига қаранг) (28) — (37) формулалар билан олинган чеклашларни ҳам киритгандаги) динамик қўшимча 1+µ ни 2/3 га кўпайтириш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФормулалардаги λ нинг қийматини (оралиқ узунлиги ёки юкланадиган участкалар узунлиги) қуйидагича қабул қилинади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) бош ферманинг (узлукли балка, арка, рама) асосий элементлари ҳамда бўйлама ва кўндаланг тўсинлар учун бош ферманинг ишида уларнинг иштирокини кўрсатувчи оралиқнинг узунлигига ёки таъсир чизиғини юклаш узунлиги оралиқ узунлигидан катта бўлганида ўша юклаш узунлигига тенг этиб;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) узлуксиз туркумдаги бош фермаларнинг асосий элементлари учун таъсир чизиғининг юкланадиган участкаларининг узунликлари йиғиндисига (уларни ажратувчи участкалар билан бирга) тенг этиб;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishв) маҳаллий юкламага ҳисоблашда (таъсир чизиғининг маҳаллий юклама таъсирини ҳисобга оладиган қисмини юклаганда):
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбўйлама тўсинлари уларнинг оралиқ узунлигига тенг қилиб;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкўндаланг тўсин панелга уланадиган бўйлама тўсинларнинг умумий узунлигига тенг этиб;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфақат маҳаллий юкламаларга ишлайдиган устунлар ва бошқа элементлар — бирлашувчи бўйлама қовурғаларининг узунликларининг йиғиндисига баробар қилиниб;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбалласт тоғораси плитасини (йўлга кўндаланг) шартли равишда нолга баробар қилиб;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтемир йўлнинг металл тўсинларга ётқизиладиган темирбетон плиталарини, уларни йўлга кўндаланг йўналишда ҳисоблаганда — плитанинг энига баробар қилиб;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishйўлнинг бўйлама йўналишида ҳисоблаганда бўйлама тўсин панели узунлигига баробар қилиб;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishметалл тўсинларга ётқизилган автомобиль ўтадиган темирбетон тахталарни, уларни кўприк кўндалангига ҳисоблаганда таяниб турадиган тўсинлар орасидаги масофага баробар этиб қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishг) бир вақтнинг ўзида асосий ва маҳаллий юкламаларни ҳисобга оладиган таъсир чизиғини юклаганда бу юкламаларнинг ҳар биттаси учун алоҳида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishд) барча турдаги таянч элементлари учун юкланадиган участкаларнинг (уларни ажратиб турадиган участкалари билан биргаликда) узунликлари йиғиндиси сифатида аниқланувчи, таянч реакциясининг таъсир чизиғининг юкланиш узунлигига баробар қилиниб;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishе) қувурлар ва ер ости пиёдалар йўлларининг ҳалқалари (бўғинлари) учун бўғинлар энига баробар қилиниб.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ: саноат корхоналарининг темир йўлларидаги кўприк устидаги ҳаракатнинг белгиланган максимал тезлиги чекланган (vt<80 км/соат) ҳолларда динамик коэффициентнинг тегишли ҳисобий қийматини vt/80 га кўпайтириб коэффициентни бирмунча камайтиришга рухсат қилинади, аммо 1,10 дан кам бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish130. Юкламага кўра ишончлилик коэффициенти γƒ ни мазкур ШНҚ нинг 118 — 128-бандларида келтирилган вақтинчалик юкламалар ва таъсирлар учун қуйидагиларга баробар деб қабул қилиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) ε СК ва СК темир йўл юкламалар учун қуйидаги 13-жадвалга биноан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13-жадвал | ||||
Таъсир тури | Юкламага кўра ишончлилик коэффициенти γƒ | |||
Юклаш узунлиги λ* га боғлиқ ҳолда кўприклар конструкциясини ҳисоблашда, m | қувурлар ҳалқаларини ҳисоблашда | |||
0 | 50 | 150 ва ундан кўп | ||
Вертикал | 1,30 | 1,15 | 1,10 | 1,30 |
Горизонтал | 1,20 | 1,10 | 1,10 | 1,20 |
Ўпирилиш призмаси устида турган қўзғалувчан таркибдан бўладиган грунт босими | 1,20 юклаш узунлиги қандоқ бўлганидан қатъий назар | - | ||
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish* Бу ерда λ юкламасиз таркиб билан (γƒ =1 да) юкланган участканинг узунлигини олиб ташлагандан кейинги таъсир чизиғининг юклаш узунлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishλ нинг орадаги қийматлари интерполяция қилиб берилганлардан фойдаланиб топилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) АК автотранспорт воситаларидан бўладиган юк учун мазкур ШНҚ нинг 14-жадвалига биноан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishв) ғилдиракли (НК-100, НК-80) ва ўрмаловчи занжирли (НГ-60) юкламалари ва уларнинг таъсирларига 1,0;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishг) метрополитен ва трамвай ҳаракатланаётган таркибидан бўладиган юкламаларга қуйидаги формулага биноан:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishγƒ=1,3(1-λ/〖10^3), (28)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаммо 1,10 дан кам эмас, бу ерда λ юклаш узунлиги, mда, юқоридаги 13-жадвалдан олинади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishд) тақсимланган юкламалар учун қуйидаги ҳисобларда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпиёдалар кўприклари ва пиёдалар йўлаклари элементларини ҳисоблашларда (ички хўжалик йўлларидаги кўприклардаги пиёдалар йўлаклари ва хизмат йўлакларидан бошқа) ҳамда шаҳар кўприкларидаги қўл тутгич панжаралари учун — 1,40;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпиёдалар йўлаклари барча бошқа юкламалар билан бирга ҳисобга олинганда — 1,20;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishхўжалик йўллари кўприкларининг пиёдалар йўлаклари ва барча тоифадаги йўллардаги кўприкларнинг хизмат йўлаклари учун — 1,10;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishе) ўтиш қисмининг тўсиғига қўйиладиган тарқалган ва нуқтага тўпланган горизонтал юкламаларга ҳамда пиёдалар йўлаклари ва қўл тутгич панжараларига битта нуқтада тўпланган босимига — 1,00;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishж) ташиладиган тупроқ жинсларининг солиштирма оғирлигига b боғлиқ ҳолда қуриладиган йўлларнинг АБ автомобиль юкламаларига ва уларнинг таъсирларига қуйидагича:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishγvb ≤ 17,7 кН /m3 (1,8 тк /m3) бўлганида 1,1;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishγvb = 39,2 кН /m3 (4,0 тк /m3) бўлганида 1,4 оралиқ миқдорларда интерполяциядан аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish14-жадвал | ||
Юк тури | Қўлланиш ҳоллари | Юкламага кўра ишончлилик коэффициенти, γƒ |
АК учун арава | Кўприклар ўтиш қисмининг элементларини ҳисоблашларда | 1,50 |
Кўприкларнинг барча бошқа элементларини ҳисоблашларда | 1,50 l1) = 0 да 1,20 l ³ 30 m да | |
Сейсмик таъсирга ҳисоблашларда оғирликни аниқлашда | ||
АК учун тенг тарқалган | Кўприк конструкциялари ва қувурлар бўғинларини вертикал ва горизонтал таъсирларга ҳисоблашларда | 1,20 |
НК учун якка жойлашган ўқ | А11 (А8) юкламасига лойиҳаланаётган кўприкларнинг ўтиш қисми элементларини текширишда | 1,10 (1,20) |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда таъсир чизиғининг бир хил ишорали участкасининг узунлигининг орадаги қийматлари учун γƒ ни берилган қийматлардан фойдаланиб интерполяция қилиб топиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishγf=1.5-(1.5-1.2)/30•λ, (29)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-§. Бошқа вақтинчалик юкламалар ва таъсирлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish131. Шамолдан бўладиган юкламанинг норматив миқдорини ўртача ва узилиб уриб турадиган Wp ташкил этувчиларининг норматив қийматларининг йиғиндиси турида аниқлаш керак
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishWn = Wm + Wp, (30)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz баландликдаги сувнинг ёки ернинг юзасида шамолдан бўладиган юкламанинг ўртача ташкил этувчиси Wm нинг норматив қиймати ушбу формула билан аниқланади
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishWm = Wo kCw, (31)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, W0 Ўзбекистон Республикасининг иншоот қуриладиган ҳудудига боғлиқ ҳолда ҚМҚ 2.01.07дан олинадиган шамол босимининг норматив қиймати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishk атрофи очиқ жойда (А тури) z масофадаги баландликдаги шамол босимининг ўзгаришини ҳисобга олувчи коэффициент.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУ ҳам ҚМҚ 2.01.07дан олинади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishCw кўприк конструкцияларининг, темир йўл ва метрополитен ҳаракатланувчи таркибларининг юзалари қаршилигининг аэродинамик коэффициенти 11-иловасида келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаландликдаги шамолдан бўладиган юкламанинг узилиб уриб турадиган ташкил этувчисининг норматив қийматини Wp ни ҚМҚ 2.01.07-97 да келтирилган кўрсатмаларга кўра аниқлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishWp = Wm LV, (32)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, динамик коэффициент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishL — баландликдаги шамол босимининг узилиб уриш коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishV — иншоотнинг ҳисобий юзасига узилиб уришини фазовий тузатиш коэффициенти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШамолдан бўладиган юкламанинг узилиб уриб турадиган (пульсацион) ташкил этувчисини кўприк конструкцияларига мувофиқ аниқлашда қуйидагиларга амал қилиш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) L ва v коэффициентлари кўпайтмасини қуйидагича олинади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish0,55-0,15-/100, (2.30) (33)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаммо 0,30 дан кам бўлмаган ҳолда қабул қилиш керак,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, λ — оралиқ узунлиги ёки таянч баландлиги, m, да;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) узлукли тўсинли конструкциялар учун динамик коэффициентни, кўрилаётган конструкция горизонтал текисликда битта эркинлик даражасига эга (хусусий тебранишнинг паст зичлиги билан ƒ1, Гц) динамик туркум деб мўлжаллаб топиш керак ва унинг қийматини ҚМҚ 2.01.07 мазкур ШНҚ нинг 563-бандида келтирилган графикдан ўша ерда кўрсатилган параметри ва темирбетон ва пўлат темирбетон конструкциялар учун δ=0,3, пўлат конструкциялар учун δ=0,15 бўлган сўнишнинг логарифмик декрементига боғлиқ ҳолда аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАгар тўсинли оралиқ қурилма узлуксиз бўлса ва узлукли тўсинли оралиқ қурилмада f𝑖 > fl бўлса бўладиган шароитда динамик коэффициент 1,2 га тенг деб қабул қилинади. Бу ерда, ƒl, Гцни ҳар хил шамол районларида хусусий шаклдаги тебранишлардан ҳосил бўладиган инерция кучларини ҳисобга олмаслик рухсат этиладиган ҚМҚ 2.01.07да келтирилган хусусий тебраниш зичлигининг чегаравий қиймати ҳисобга олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАвтомобиль йўлларидаги ва шаҳардаги кўприклар конструкцияларини ҳисоблашда ушбу кўприкларда жойлашган трамвай ва рельссиз транспорт воситаларига шамолнинг таъсири ҳисобга олинмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОралиқ қурилмаларнинг типик конструкцияларини уларни V шамол минтақасида (оралиқ қурилманинг пастигача бўлган ҳисобий баландлиги: ҳаракат пастдан ўтганида — 20 m, устки қисмидан ўтганида 15 m) ишлатса бўладиган қилиб лойиҳаланиши керак ва уларни VI ва VII шамол минтақаларида ишлатганда кучайтириш имкони бўлишини таъминлаши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОралиқ қурилма ва таянчларнинг хусусий ҳолдаги (андозавий эмас) конструкциясини лойиҳалаётганда горизонтал кўндаланг йўналишдаги шамолдан бўладиган тўла юкламанинг норматив интенсивлигини конструкцияни вақтинчалик вертикал юклама билан юклаганда камида 0,59 кПа (60 kgk/m2), ушбу юклама билан юкланмаган ҳолда 0,98 кПа (100 kgk/m2) миқдорида қабул қилиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўприкнинг айрим конструкцияларига ҳамда темир йўл кўпригида (метро кўпригида) турган поезд таъсир этадиган горизонтал кўндаланг юкламани кўприк конструкцияси ва ҳаракатланаётган таркибнинг шамол тегадиган ишчи юзасига бўладиган интенсивлигининг кўпайтмасига тенг этиб қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўприк конструкцияси ва ҳаракатланаётган таркибнинг шамол таъсир этадиган ишчи юзасини қуйидагиларга тенг деб қабул қилиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпанжарасимон оралиқ қурилмаларнинг бош фермалари ва панжарасимон таянчлар учун шамол тегадиган томондан ферманинг барча элементларининг шамол йўналишига перпендикуляр текисликка проекцияси майдонига (бу ерда ушбу майдонни, учбурчакли ёки расносли панжарали пўлат фермалар учун унинг контури билан чегараланган майдоннинг 20 фоиз миқдорида қабул қилиш мумкин);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпанжарасимон оралиқ қурилмаларнинг ўтиш қисми учун унинг тўсинлар катагининг ён томони юзасининг бош ферма белбоғи билан тўсилмаган қисмига туташ тўсинли оралиқ қурилмаларига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishёғоч кўприкларнинг прогонлари (тўсинлари) учун бош тўсин ёки қутининг ва прогоннинг шамол тегадиган ён томонларига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтуташ таянчлар учун таянч танасининг грунт ёки сув сатҳидан тепадаги қисмининг шамол йўналишига перпендикуляр текисликка проекциясининг майдонига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтемир йўлнинг ҳаракатланаётган таркиби (жумладан метрополитен поездлари учун ҳам) учун баландлиги 3,0 m бўлган босим маркази рельс бошидан 2,0 m баландликда жойлашадиган туташ йўлак майдонига.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШамолдан бўладиган юкнинг оралиқ қурилманинг узунлиги бўйлаб тарқалишини бир хил деб қабул қилиш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚуриш ва монтаж қилиш босқичи учун ҳисобга олинадиган шамолдан бўладиган юкнинг норматив интенсивлигини, ушбу райондаги унинг ўртача ташкил этувчисининг мўлжалланган даврдаги мумкин бўладиган қийматига асосланиб аниқлаш керак. Ишларнинг айрим босқичларини бажариш муддати ва вақтини тегишли чеклашни ҳисобга олган махсус асослашлар бўлганида қилинадиган ишнинг моҳиятига (характерига) қараб, шамолдан бўладиган юкламанинг ўртача ташкил этувчисининг норматив қиймати, кучланишни текшириш учун (аммо устиворлигини эмас) бир мунча камайтирилиши мумкин (0,226 кPа (23 kgk/m2 дан кам бўлмаслиги керак). Типик конструкцияларни қуриш ва монтаж қилиш босқичида текшириш учун шамолдан бўладиган юкламанинг норматив интенсивлигининг қийматини III шамол минтақасига тўғри келадиган нормага кўра қабул қилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБўйлама йўналишдаги шамолдан бўладиган горизонтал юкламанинг норматив қийматини, панжарали оралиқ қурилма учун шу юкламанинг ўша қурилмага бўладиган кўндаланг тўла норматив қийматининг 60 фоиз, туташ тўсинли оралиқ қурилма учун эса шу қурилмага бўладиган ўша юкламанинг кўндаланг тўла норматив қийматининг 20 фоиз миқдорида қабул қилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБўйлама йўналишдаги шамолдан кўприклар таянчининг грунт сатҳи ёки сувни энг паст сатҳидан тепадаги қисмига бўладиган горизонтал юкламанинг норматив қийматини кўндаланг йўналишдаги худди ўша ҳолдаги шамолдан бўладиган юк қийматига баробар этиб қабул қилмоқ керак. Кўприк устида турган транспорт воситасига бўйлама йўналишдаги шамол таъсири ҳисобга олинмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОралиқ қурилма фермаларининг орасидаги кўндаланг ва бўйлама боғловчи элементларидаги шамол таъсиридан бўладиган зўриқиш бевосита фазовий ҳисоблашлар билан аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПанжарали оралиқ қурилмаларда иккита туркумдаги бўйлама боғловчилар ўрнатилган ҳолларда, шамолнинг фермага бўладиган кўндаланг йўналишдаги босимини боғлагичлар туркумларининг ҳар биттасига алоҳида тақсимлаш мумкин. Шамолнинг ўтиш қисмига ва ҳаракатланаётган таркибга босимнинг барчасини ўтиш қисми жойлашган текисликдаги боғлагичларга бериш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБўйлама йўналишдаги шамолдан оралиқ қурилмага таъсир этадиган кучни таянчларга берилишини инобатга олиб, уни тўсин туркумидаги оралиқ қурилмали кўприклар учун таянчларнинг маркази сатҳида, рамли кўприклар учун ригел ўқи сатҳида таъсир кўрсатади деб ҳисоблаш керак. Бу кучларнинг, таянчлар орасида тарқалишини тўхташдан бўладиган горизонтал кучнинг таъсирини мазкур ШНҚ нинг 127-бандига биноан қандай ҳисобланган бўлса, ўша тартибда аниқлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishВантли ва осма кўприкларни аэродинамик мустаҳкамликка, устиворликка ва шамол оқимига перпендикуляр йўналишдаги тебраниш резонансига текшириб кўриш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАэродинамик мустаҳкамликка ва устиворликка текширишда, иншоот билан ҳаво оқимларининг ўзаро таъсири оқибатида флаттерни (бикирлик тўсинида хавфли эгилма — бурама тебранишнинг ҳосил бўлиши) вужудга келтирадиган шамолнинг критик тезлиги аниқланиши керак. Моделни аэродинамик синаш йўли ёки ҳисоблаш билан аниқланган флаттернинг пайдо бўлишига жавоб берадиган критик тезлик кўприк жойланадиган райондаги мумкин бўладиган шамолнинг максимал тезлигидан камида 1,5 баробар катта бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish132. Кўприкларнинг таянчига муз босимидан бўладиган норматив юклама аниқланадиган куч турида қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishVI ва VII классдаги сув йўлларига қуриладиган автомобиль йўллари кўприкларининг битта қаторли темирбетон қозиқ оёқли таянчлари учун кўприкнинг бўйлама ўқи йўналишидаги ушбу юкламанинг таъсири 50 фоиз миқдорида қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish133. Барча туркумдаги кўприкларда кўчишларни ҳисоблашларда ва ташқи статик ноаниқ туркумларда зўриқишларни аниқлашда ҳамда пўлат темирбетон оралиқ қурилмалар элементларини ҳисоблашда иқлимий ҳарорат таъсирининг норматив миқдорини ҳисобга олиш керак. Элементлар ёки улар қисмларининг кесими бўйича ўртача норматив ҳароратини қуйидагиларга тенг деб қабул қилиш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбетон ва темирбетон элементлар учун йилнинг совуқ вақтларидаги, металл конструкциялар учун йилнинг хоҳлаган пайтидаги ташқи ҳавонинг норматив ҳароратига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishйилнинг илиқ пайтида бетон ва темирбетон элементлар учун
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМураккаб кўндаланг кесимли элементларнинг ҳароратини алоҳида элементларнинг (деворчаларининг, полкаларининг ва ҳоказо) ўлчанган ўртача ҳарорати каби аниқланади. Йилнинг иссиқ пайтлардаги ҳароратининг tn,T ва совуқ пайтлардаги tn,X норматив қийматларини қуйидагига тенг деб қабул қилинади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishандозавий лойиҳаларни ҳамда мамлакат ҳудудида такроран қўлланиладиган лойиҳаларни ишлаб тайёрлашда конструкциялар учун:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtn, T=tVII +T, (34)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, tVII — ДҚН 2.04-01 (СНиП 23-01) нинг изо йўналиши картасидан қабул қилинадиган, энг иссиқ суткадаги ҳавонинг ҳароратини аниқлаш учун доимий катталик;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishT — ДҚН 2.04-01 (СНиП 23-01)нинг изойўналиши картасидан қабул қилинадиган, энг иссиқ суткадаги ҳавонинг ҳароратини аниқлаш учун доимий катталик.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНорматив ҳарорат tn,Х мазкур ШНҚ нинг 41-банди кўрсатмасига биноан қурилиш бўладиган райондаги ҳавонинг ҳисобий минимал ҳароратига тенг қилиб қабул этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚуёш нури радиациясининг элемент ҳароратига таъсирини 15 сm қалинликдаги қуёш билан ёритилган қатламнинг (ўтиш полотноси қопламаси билан бирга) 100С га қўшимча иситишини ҳисобга олиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАгарда конструкциянинг чарчаш ҳароратлари лойиҳада изоҳланмаган бўлса, қуйидагига тенг деб қабул қилинади °С:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisht3,T = tn,T-15°C; t3,X = tn,X + 15°C, (35)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЧарчаш пайтидаги конструкция ҳароратини
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisht3=0,4t1+0,6t2 t2, (36)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, t1 — T0 га тенг бўлган чарчаш олди давридаги ҳавонинг ўртача ҳарорати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisht2 — 0,25T0 га тенг бўлган чарчаш олди давридаги ҳавонинг ўртача ҳарорати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishT0 — давр, soat да, у сон жиҳатдан конструкция элементининг берилган қалинлигига тенг, сm;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэлементнинг (йўл қопламасини ҳам ҳисобга олингандаги) кўндаланг кесим юзасининг икки баробарга кўпайтирилган қийматини ушбу элементнинг ташқи ҳаво билан чегараланган периметрига бўлиш йўли билан аниқлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПўлат темирбетон оралиқ қурилмаларни ҳисоблашда ҳаво ҳарорати ва қуёш радиациясининг ўзгаришидан бўладиган элемент кесимидаги ҳароратининг тенг тарқалмаслигининг таъсирини ҳисобга олиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўчишларни ҳисоблашда, пўлат ва пўлат темирбетон конструкциялар учун чизиқли кенгайиш коэффициентини 1,2·10-5 ва темирбетон конструкциялар учун эса 1,0×10-5 га тенг деб қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish134. Қўзғалувчан таянчлардаги ишқаланишдан бўладиган норматив қаршиликни горизонтал бўйлама реактив куч Sf турида қабул қилинади ва қуйидаги формкла билан аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSƒ=µnFv, (37)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, µn — таянчлар силжишидаги ишқаланиш коэффициентининг норматив қиймати. У мумкин бўладиган экстремал қийматларнинг ўртача миқдорига тенг деб ҳисобланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
, (38)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFv — юкламаларга кўра ишончлилик коэффициенти γƒ=1 даги кўрилаётган юклама таъсирининг вертикал ташкил этувчиси.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМумкин бўладиган максимал ва минимал ишқаланиш коэффициентларининг қийматларини тегишли равишда қуйидагиларга тенглаштирилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishғалтаксимон, чиғириқсимон ёки секторли таянчларда — 0,040 ва 0,010;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчайқалувчан устунларда ёки кўприкларда — 0,020 ва 0 (шартли равишда);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтангенциал ва ясси металл таянчларда — 0,40 ва 0,10;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishзангламайдиган пўлатдан қилинган ялтиратилган тунука билан фторпластдан биргаликда тайёрланган қистирмалардан иборат қўзғалувчан таянчларда қуйидаги 16-жадвалдагиларга тенг равишда ёки текширув сертификати асосида қабул қилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish16-жадвал | ||||
Таянчларда фторпластга ўртача босим, МPа | ДҚН 2.04-01 (СНиП 23-01) га кўра, 0,92 таъминланганликдаги ва совуқ беш кунликдаги ҳароратда ишқаланиш коэффициенти | |||
минус 10 °С ва юқори | минус 40 °С | |||
(kgk/cm2)да | µmax | µmin | µmax | µmin |
9,81(100) | 0,085 | 0,030 | 0,096 | 0,036 |
19,6(200) | 0,050 | 0,015 | 0,060 | 0,024 |
29,4(300) | 0,035 | 0,010 | 0,048 | 0,016 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ: манфий ҳарорат ва ўртача босимнинг оралиқдаги қийматларида ишқаланиш коэффициентини интерполяция қилиб аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФторопласт қистирмалари билан бирга сайқалланган зангламайдиган пўлат плиталар (ёки сайқалланган қаттиқ хром юзаси билан) бўлган ҳаракатланувчи шиша подшипник қисмлари учун стандарт доимий юк ва таъсирлардан таянч қисмига ўртача босим камида 10 МРа бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўсин туркумидаги оралиқ қурилмаларнинг қўзғалувчан таянчларидаги ишқаланиш кучидан бўладиган ҳисобий зўриқишнинг ҳисобларини турига ва характерига боғлиқ ҳолда қуйидаги ўлчамларда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкўрилаётган юкламаларнинг биргаликдаги ҳолларида ишқаланиш кучи ҳисобланаётган элемент конструкциясига умумий таъсирни оширадиган бўлса, Sƒ,max = μmaxFv га баробар деб, кўрилаётган юкламаларнинг биргаликдаги ҳолларида ишқаланиш кучи ҳисобланаётган элемент конструкциясига умумий таъсирни камайтирадиган бўлса, Sƒ,min = μmin Fv га баробар деб қабул қилиш керак. Smax ва Smin зўриқишларга ва юкламаларга кўра коэффициентлар γ f киритилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОралиқ қурилмаларнинг кўндаланг йўналишида жойлаштириладиган ғалтаксимон ва секторли ёки чиғириқсимон қўзғалувчан таянчлар сони иккитадан ортиқ бўлганида уларда ҳосил бўладиган ишқаланиш кучининг оралиқ қурилмага таъсирини 1,1 га тенг бўлган ишлаш шароити коэффициенти билан аниқлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўприкларнинг таянчлари (пойдеворни ҳам киритиб) ва оралиқ қурилмалари доимий юкламалар таъсирида ҳарорат деформациясидан бўладиган ҳисобий ишқаланиш кучига текширилиши керак. Таянчлар ва уларни маҳкамловчи элементлар ҳамда уларга бирлаштириладиган оралиқ қурилма ва таянчларнинг қисмлари доимий ва вақтинчалик юклардан бўладиган (динамикани эътиборга олмасдан) ҳисобий ишқаланиш кучларига текширилиши зарур. Таянчда оралиқ қурилмаларнинг икки қатор қўзғалувчан таянчи жойланганида ҳамда узлуксиз ва ҳароратий узлуксиз оралиқ қурилмаларнинг қўзғалмас таянчлари оралиқдаги таянчга ўрнатилганида, бўйлама кучни таянчлардаги бўладиган максимал ва минимал ишқаланиш коэффициентли ишқаланиш кучлар фарқидан кўп бўлмаган миқдорда қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚўзғалувчан таянчлардаги максимал ва минимал ишқаланиш коэффициентлари узлуксиз ва ҳароратий узлуксиз оралиқ қурилмалардаги битта ишорали бўйлама кучни (μmax,z ва μmin,z ларга тегишли равишда) қабул қилувчи таянчлар гуруҳи учун қуйидаги формулага кўра аниқлаш рухсат қилинади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, μmax,z, μmin,z — ўрнатиладиган таянч турлари учун ишқаланиш коэффициентларининг максимал ва минимал қийматлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz — гуруҳдаги таянчлар сони. (47) формуланинг ўнг томонидаги қисми µmax,z — ни аниқлаётганда «мусбат» ишора билан, µmin,z — ни аниқлаётганда «манфий» ишора билан ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishРезинали таянчлардаги, уларнинг силжишга қаршилигидан бўладиган реактив бўйлама кучи Sh нинг, кН (тк)даги қиймати ушбу формула билан аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
, (39)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, δ — таянчлардаги кўчиш, cm, да;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha — резина қатламларининг умумий қалинлиги, cm, да;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishA — резина таянчининг ёки тўсиннинг битта учининг тагида қаторасига бир нечтаси жойлашганида улар барчасининг майдони, m2 (cm2);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishG — бўйлама кучнинг ҳисобий қийматини аниқлашдаги миқдори, атроф-муҳитдаги ҳавонинг норматив ҳароратига боғлиқ бўладиган силжиш модули ва қўлланиладиган резина маркалари учун қуйидаги 17-жадвалдан олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17-жадвал | ||||
Резина маркаси | Атрофдаги ҳавонинг норматив ҳарорати қуйидагича бўлганида, °С да резинанинг силжиш модули, МПа (kgk / cm2да), | |||
+20 | -20 | -30 | -40 | |
НО-69-1 | 0,88 (9,0) | 0,96 (9,8) | 1,12 (11,4) | 1,43 (14,6) |
ИРП-1347 | 0,55 (5,6) | 0,58 (5,9) | 0,59 (6,0) | 0,63 (6,4) |
РСМ-3Л | 0,90 | 1,20 | 1,4 | 1,4 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ: силжиш модулининг оралиқ қийматлари интерполяция бўйича топилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭгилувчан таянчларга ўрнатилган қўзғалувчан таянчлардаги ишқаланишдан бўладиган максимал қаршилик кучлари таъсири ўзининг эластик деформацияси оқибатида енгилмайдиган бўлган ҳолларда, таянчда қўзғалувчан таянчлар ўрнига қўзғалмайдиганлари ўрнатилади. Кўприкнинг бўйлама ўқи йўналишида оралиқ қурилмаларнинг тўсин ёки плиталарининг таянч тугунлари тагида фақат битта резина таянчини жойлаш, кўприкнинг кўндаланг ўқи йўналишида битта маркадаги резинадан тайёрланган бир нечта бир хил таянчлар жойлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish135. Қурилиш монтаж ишларидаги ҳамда элементларни тайёрлаш ва жойига ташиб олиб боришдаги конструкцияга таъсир қиладиган қурилиш юкларини (хусусий оғирлиги, кўприк тагига жойланадиган қурилмаларнинг, кранларнинг, ишлаётган одамларнинг, асбобларнинг, майда жиҳозларнинг оғирликлари, бир томонлама распор ва ҳ. к.) лойиҳа ҳужжатларида берилганларга кўра КМК 3.01.02 талаблари ва ишни бажаришга белгиланган шароитларни ҳисобга олиб қабул қилинади. Крандан бўладиган юкламани аниқлаётганда кўтарилаётган юкламанинг ва қўзғалувчан стрелкасининг оғирлиги вазни 196кН (20тк) гача бўлганида 1,20 (0,85) га ва ундан кўп бўлганида эса 1,10 (0,95) га тенг динамик коэффициент билан қабул қилиш керак. Бу ҳолда, агарда кранда юкламанинг бўлмаслиги ҳисобланаётган конструкциянинг ишига ноқулай таъсир кўрсатадиган бўлса, кран ҳисоблашларда кўтариладиган юкламасиз ҳисобга олинади. Темирбетон конструкция элементларини ташиб боришда бўладиган зўриқиш таъсирига ҳисоблашда элементнинг ўз оғирлигидан бўладиган юкни динамик коэффициентлари билан биргаликда олиш керак. Уларнинг қиймати автомобиль транспорти билан ташилганда 1,6 га, темир йўл билан ташилганда эса 1,3 га тенг бўлиши керак. Ташиб боришдаги динамик коэффициентлар кичик қийматларда қабул қилиниши мумкин (агарда улар тажриба асосида тасдиқланган бўлса, аммо автотранспорт орқали 1,3 дан кам эмас ва темир йўл транспорти орқали 1,15 дан кам бўлмаслиги керак).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish136. Сейсмик юкламалар ШНК 2.01.20га мувофиқ қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish137. Мазкур ШНҚнинг 131 — 137-бандларида келтирилган бошқа вақтинчалик юкламалар ва таъсирларга, юкламаларга кўра ишончлилик коэффициентлари γƒ ни қуйидаги 18-жадвалга биноан қабул қилиш керак. Таянчлар танасини, уларни мувозанатли ҳолда осиб қўйиш услубида оралиқ қурилмаларни йиғаётганда ишлатган ҳолларда мустаҳкамликка текширганда ва шу ҳолларда оралиқ қурилмани таянчга маҳкамловчи анкерлар (тортиб қистиргичлар)ни мустаҳкамликка текшираётганда, оралиқ қурилманинг йиғилаётган консол қисмларининг (учларининг), таянчларда ҳар хил ишорали эгувчи ҳолатлар ҳосил этадиган ўз оғирликларига, йиғиладиган қисмлар (блоклар)ни тайёрлаш ва монтаж қилишнинг муайян шароитини ҳисобга оладиган, юкламага кўра ишончлилик коэффициентларини киритиш керак. Оралиқ қурилманинг темирбетон блокларини завод технологиясида тайёрлаганда ва таянч танаси ҳамда маҳкамловчи анкерларни мустаҳкамликка текшираётганда ўз оғирлиги учун юкламага кўра ишончлилик коэффициентини қуйидаги формулаларга биноан аниқлашга рухсат этилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбитта консоли учун 
(40)
(40)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиккинчи консоли учун 
(41)
(41)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, z — ҳар қайси томондан ўрнатиладиган блоклар сони.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish18-жадвал | |
Бошқа вақтинчалик юкламалар ва таъсирлар | Юкламага кўра ишончлилик коэффициенти γƒ |
Шамолдан бўладиган юкламалар ва таъсирлар: | |
кўприкдан фойдаланишда | 1,4 |
кўприкни қуриш ва монтаж қилишда | 1,0 |
Муз зарбасидан бўладиган юклама | 1,2 |
Иқлим ҳарорати деформацияси ва таъсири | 1,2 |
Грунтнинг совуқдан шишганидан таъсири | 1,3 |
Қўзғалувчан таянчларда ишқаланишга қаршилик кучининг таъсири | 135-бандига асосан |
Қурилиш юкламалари: | |
ёрдамчи ускуналарнинг ўз оғирлиги; | 1,1 (0,9) |
йиғиб қўйиладиган қурилиш материалларининг оғирлиги ва ёрдамчи иншоотлардаги сунъий равишда тўғрилашларнинг таъсири; | 1,3 (0,8) |
ишлайдиган одамларнинг, асбобларнинг, майда ва жиҳозларнинг оғирлиги; | |
кранларнинг, қозиқ оёқни қоқадиган ускуналарнинг ва транспорт воситаларининг оғирликлари; | 1,3 (0,7) |
гидравлик домкратлардан ва қимирлатишда ва кўтаришда электрик лебедкалардаги бўладиган кучлар. | 1,1 (1,0) |
Оралиқ қурилма ва бошқа юкламаларни силжитгандаги ишқаланиш кучлари: | |
салазка ва фторпластда силжитганда | 1,3 (1,0) |
ғалтакда силжитганда | 1,1 (1,0) |
аравачада силжитганда | 1,2 (1,0) |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ:Юкламаларнинг ноқулай биргаликдаги таъсиридан конструкция элементларида уларнинг умумий таъсирининг миқдори кўпаядиган бўлганда γƒ нинг қавс ичидаги қийматлари олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЁпиқ турдаги пиёдалар кўприги учун қор юкига ɣf қиймати КМК2.01.07га мувофиқ олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17-боб. Бетон ва темирбетон конструкцияларни ҳисоблашдаги асосий талаблар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish138. Кўприклар ва қувурларнинг бетон ва темирбетон конструкцияларини лойиҳалашда ГОСТ 27751да кўзда тутилган иккита гуруҳ чегаравий ҳолатларининг юз беришидан талаб этиладиган ишончлилигини таъминлаш тўғрисидаги кўрсатмаларига риоя этиш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунинг учун тегишли материалларни белгилашлар ва кўзда тутилган конструктив талабларни бажариш билан бирга ушбу ШНҚ да кўрсатилган ҳисоблашларни ўтказиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКонструкцияни бутунлай ва унинг алоҳида элементларини ҳисоблашларда мазкур ШНҚ нинг 35 — 41-бандларида келтирилган ишларнинг мумкин бўладиган ҳар хил босқичларида юкламалар ва таъсирларнинг энг ноқулай биргаликда бўлиш ҳолларини ҳисобга олиш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМазкур ШНҚ нинг 37-бандида кўрсатилган умумий талаблар ва кўрилаётган ҳисобий схемалар қабул этилган конструктив технологик ечимларга муносиб бўлиши ҳамда иншоотни тайёрлаш, қурадиган жойга ташиб бориш ва қуриш шароитларига, уларни доимий ва вақтинчалик юкламалар билан юклаш хусусиятларига, конструкцияда зўриқишларни тартибга солиш ва олдиндан зўриқтириш тартибига лойиқ келадиган бўлиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish139. Кўприклар ва қувурлар конструкциясининг элементларини биринчи гуруҳ чегаравий ҳолатига тушишга йўл қўймаслик учун ушбу қисм кўрсатмаларига мувофиқ мустаҳкамликка, устиворликка (шакллари ва ҳолатлари) ва чидамлиликка ҳисобланиши зарур. Бу ҳолда, чидамлиликка ҳисоблашларда иншоотни нормал эксплуатация қилиш босқичида ҳосил бўлиши мумкин бўладиган юкламалар ва таъсирлар инобатга олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИккинчи гуруҳ чегаравий ҳолати бўлмаслиги учун қуйидаги 19-жадвалда кўрсатилган ҳисоблашлар ўтказилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish19-жадвал | ||
Ҳисоблаш | Ишчи арматура | Конструкциянинг ишлаш босқичлари |
Бўйлама ёриқлар пайдо бўлишига | Зўриқтирилмаган Зўриқтирилган | Фойдаланишда барча босқичларда (нормал фойдаланишда, иншоотни қуриш, олдиндан зўриқтириш, сақлаш ва ташиб бориш) |
Элемент бўйлама ўқига нормал ва қия ёриқлар пайдо бўлишига | Зўриқтирилган | Барча босқичларида |
Элемент бўйлама ўқига нормал ва қия ёриқлар очилишига | Зўриқтирилмаган ва зўриқтирилган (2а ёрилишга пишиқлик талаб даражасига биноан лойиҳаланадиган, зўриқтирилган арматурали элементлардан ташқари) | Барча босқичларда |
Элементнинг бўйлама ўқига нормал ёриқларнинг ёпилишига (қисилишга) | Зўриқтирилган | Фойдаланишда |
Уринма кучланишларни чеклашга | Зўриқтирилмаган ва зўриқтирилган | Барча босқичларда |
Хизматига кўра барча турдаги кўприклардаги оралиқ қурилмаларни деформацияга (эгилишга), автомобиль йўллари ва шаҳар кўприкларидаги ўтиш профилининг синиш бурчагига | Зўриқтирилмаган ва зўриқтирилган | Фойдаланишда |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish140. Ёрилишга ва мустаҳкамликка ҳисоблашларда конструктив ва бошқа талаблар (сув четлатиш ва конструкцияларни гидроизоляцилаш) билан биргаликда темирбетон кўприклар ва қувурларнинг занглашга пишиқлигини таъминлаши зарур ҳамда куч омиллари ва ноқулай ташқи муҳитнинг биргаликдаги таъсиридан бузилишлар бўлишига тўсқинлик қилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТемирбетон конструкцияларнинг элементлари бажарадиган хизматига, ишлаш шароитига ва қўлланиладиган арматурасига боғлиқ ҳолда ёриқ ҳосил бўлишининг ҳар хил эҳтимоллигини ва уларнинг очилиш энининг чегаравий ҳисобий қийматларини кўзда тутувчи ёрилишга пишиқлик бўйича тегишли даражалар талабини қаноатлантириши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish141. Статик ноаниқ конструкциялар элементларининг кесимларидаги юкламалар ва таъсирлардан юз берадиган зўриқишларни, биринчи ва иккинчи гуруҳ чегаравий ҳолатлар бўйича ҳисоблашларда бетоннинг ва арматуранинг ноэластик деформацияларини ва ёриқлар мавжудлигини ҳисобга олиб аниқлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБетоннинг ноэластик хоссаларини ҳисобга оладиган ҳисоблаш усуллари ишлаб чиқилмаган конструкцияларда ҳамда бетоннинг ноэластик хоссалари ҳисобга олинган ҳисоблашнинг оралиқ босқичлари учун элементлар кесимларидаги зўриқишларни уларнинг чизиқли эластиклигини фараз қилиб аниқлаш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish142. Конструкцияни тайёрлаш ёки монтаж қилиш жараёнида унинг ҳисобий схемаси ёки кесимнинг геометрик тавсифи ўзгарадиган бўлганида, конструкциядаги зўриқишларни, кучланишларни ва деформацияларни аввалги ўтган барча босқичлар учун йиғиб аниқлаш керак. Бунда зўриқтириладиган арматурадаги кучланишни релаксацияси туфайли вақт ўтиши билан бетоннинг ўтириши ва оқишидан бўладиган зўриқишнинг ўзгаришини ҳисобга олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish143. Зўриқтирилмаган арматурали конструкциялардаги бетон ва арматурадаги кучланишларни, бетоннинг чўзилаётган қисмининг ишлашини ҳисобга олмасдан эластик материалларни ҳисоблаш қоидалари бўйича аниқлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish144. Олдиндан зўриқтирилган конструкциялардаги элементнинг бўйлама ўқига нисбатан нормал кесимларида бетон ва арматурадаги кучланишлар кесимни туташ деб қараб эластиклик материалларни ҳисоблаш қоидалари бўйича аниқланиши керак. Очиқ каналларда жойлашадиган зўриқтириладиган арматуранинг қуйма бетони асосий конструкция бетони билан бирикмайдиган бўлганида каналда жойлашган зўриқтириладиган арматурани конструкция бетони билан бирикмаган деб инобатга олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОлдиндан зўриқтирилган конструкциялар элементларидаги (булар ичида аралаш арматураланганлар ҳам бор) ёриқларнинг очилиш энини аниқлашда, арматурадаги кучланишни бетоннинг чўзиладиган қисмининг ишини инобатга олмасдан аниқлаш лозим. Бетон чўзиладиган қисмининг зўриқишининг тўласига арматурага бериш рухсат этилади. Келтирилган кесим тавсифини барча ҳолатларда мазкур ШНҚ нинг 183-бандига биноан кесимдаги мавжуд бўлган таранглаштирилган ва оддий арматураларни инобатга олган ҳолда аниқлаш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАгар конструкция элементлари ҳар хил синфлардаги бетонлардан ташкил топган бўлса, у ҳолда кесимининг умумий майдонини уларга тегишли бўлган эластик модулларини ҳисобга олиб аниқлаш керак. Арматураси бетоннинг ўзига тираб тортиладиган конструкцияларда ва унинг қисилиш босқичида очиқ ва ёпиқ каналларнинг майдонлари бетоннинг ишчи майдонига киритилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу турдаги конструкцияларни фойдаланиш давридаги босқичга ҳисоблашда, бетоннинг ишчи майдони таркибига ёпиқ каналларни тўлдирувчи қоришмалар кесими майдонини киритиш рухсат этилади. Очиқ каналларда қуйилган бетонни мазкур ШНҚ нинг 240-бандига мувофиқ бўладиган махсус технологик тадбирлар мазкур ШНҚнинг 306-банди талабларига биноан бажариладиган ҳолда ва қуйилган бетон ичига зўриқтирилмаган арматура жойлаштирилган ҳолда ҳисобга олиш мумкин. Бу ҳолда, қуйилган бетондаги ёриқнинг очилиш эни 3в даражали ёрилишга мустаҳкамлик талабига биноан лойиҳаланадиган элементлар учун қабул қилинадиган ўлчамлардан ошмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish145. Ҳар хил таркиблардан бириктириладиган (узунасига ва баландлигига) конструкцияларда мустаҳкамликка ва ёрилишга текширишларни, бириктириладиган жойларга тўғри келадиган ёки бириктириладиган жойлар зонасини кесиб ўтадиган кесимларда ўтказмоқ керак. Бириктирилган (бирлаштирилган) жойлар, қуйилган бетонда ва уланадиган элементлар (блоклар) учларида шикастланишлар бўлмайдиган даражада қилиб, ҳисобий зўриқишлар берилишини таъминлаши зарур. Уланган жойдаги елимлар, уларнинг тўла беркитилишига ва сиқувчи кучларнинг бир хил миқдорда тарқатилиб берилишига мўлжалланган бўлади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish146. Темир йўл кўприклари оралиқ қурилмаларининг кўндаланг кесими тавр шаклидаги тўсинларининг деворчаларини, кўприкда йўлнинг кўндаланг йўналишида мумкин бўладиган, камида 10 сm гача бўладиган силжишини инобатга олган ҳолда ҳисоблаш зарур. Кўприклар оралиқ қурилмалари тўсинларининг деворчаларини ёриқ ҳосил бўлишига ҳисоблашни, уларнинг эгилиши (ўз текислигидан) ва буралишини ҳисобга олиб бажариш тавсия этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish147. Арматурани олдиндан зўриқтириш, тортиш ускуналари орқали тортиладиган арматура учига бериладиган бошланғич (назоратланадиган) зўриқиш мазкур ШНҚ нинг 221-бандини ҳисобга олиб назоратланувчи зўриқишдан, кўрилаётган вақтгача юз берган барча кучланишларни чиқазиб ташлагандаги нормал ҳолатига тушган зўриқишлар қийматларини тавсифлайди. Бу ҳолда, назоратланувчи зўриқишга муносиб келадиган арматурадаги зўриқиш, мазкур ШНҚ нинг 34-жадвалида ва 216-бандида кўрсатилган кўрсаткичларга мувофиқ бўладиган ишлаш шароити коэффициентини инобатга олган бўлиши ва ҳисобий қаршиликлардан ошмаслиги крак. Лойиҳа ҳужжатларида зўриқтириладиган арматура элементлари учун назоратланувчи зўриқишлар ва уларга муносиб мазкур ШНҚ нинг 12-илованинг 1-жадвалидаги 4 ҳолатни инобатга олгандаги арматуранинг узайиш (чўзилиш) қийматлари кўрсатилган бўлиши зарур. Умумий ҳолда арматуранинг узайиш қиймати Δp, қуйидаги формула билан аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(42)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, σp — азоратланувчи зўриқишга жавоб берадиган ва мазкур ШНҚ нинг 151-банди талабига мувофиқ белгиланадиган кучланишлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishEp — таранглаштириладиган (зўриқтирилган) арматуранинг эластиклик модули;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishl — арматура элементининг ҳисобий узунлиги (тортиш анкеридан арматура элементининг узунаси бўйлаб кўчиши нолга тенг нуқтасигача бўлган масофа).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚолган белгилашлар мазкур ШНҚ нинг 12-иловасининг 1 ва 2-жадвалларида келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҲисобланган чўзилишнинг қийматини таранглаштирилган арматура тортилишининг унинг эластиклик модулини ҳақиқий қийматини ҳисобга олгандаги ишлашини назорат қилиш орқали ва ўлчанган ишқаланиш коэффициенти ҳамда тортувчи ускунанинг конструктив хусусиятини инобатга олиб аниқлаштириш мумкин бўлади. Таранглаштирувчи ускуна кучи билан юз берадиган ҳисобий таъсирни аниқлашда юкламага кўра ишончлилик коэффициентини gf қуйидагига тенг деб қабул қилиш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) арматура билан бетон ишқаланганда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishузунасига бутун элементлар учун — 1,0;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishузунасига бўлаклардан таркиб топган элементлар учун — мазкур ШНҚ нинг 221-бандига кўра;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) арматура билан бетон жипслашмаган ҳолда
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish148. Олдидан таранглаштирилган элементларни ҳисоблашда таранглашадиган арматурадан жамланган кучларнинг бетонга бериладиган жойини қуйидагича қабул этиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishташқи (чеккасида жойлашадиган) ва ичкаридаги (стерженли-каркасли) анкерли конструкцияларда анкер тираладиган ёки маҳкамланадиган жойга;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishанкерлари бўлмайдиган арматурали конструкцияларда (арматура билан бетон бевосита жипслашиши оқибатида анкерланадиган сиқувчи куч бериладиган) кучланиш бериладиган зона узунлигининг 2/3 қисмича масофада.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТаранглашадиган нотекис сиртли стерженли арматурадан бўладиган кучнинг бетонга берилиш зонасининг узунлигини қуйидагича қабул этиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкуч силлиқ берилганида — 20 d (d — стержен диаметри);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishстерженни кесиш оқибатида бирданига берилганида (стержен диаметри 18 mm дан катта бўлмаган ҳолда рухсат этилади) — 25d.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТашқи ҳавонинг энг совуқ беш кунлигининг ўртача ҳарорати минус 40 °С совуқ бўлган ҳудудларда фойдаланишга мўлжалланган конструкция элементлари учун кучнинг бетонга берилиш зонаси узунлигини 5d га ошириш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКучнинг К-7 классдаги таранглаштириладиган арматура арқонларидан бетонга берилиш зонасининг узунлигини, анкерлар бўлмаган ҳолда, қуйидаги 20-жадвалда кўрсатилган ўлчамларда қабул этиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТашқи ҳавонинг энг совуқ беш кунлигининг ўртача ҳарорати минус 40 °С совуқ бўлган ҳудудларда фойдаланиш учун мўлжалланган конструкция элементлари учун К-7 синфдаги арматура арқонлари (арқон шаклидаги арматуралар) бўлганида зона узунлигини қуйидаги 20-жадвалда кўрсатилган қийматлардан қуйидаги миқдорлардан катта қилиб қабул этиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishарқон диаметри 9 mm бўлганида — 27 сm;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishарқон диаметри 12 mm бўлганида — 30 сm;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishарқон диаметри 15 mm бўлганида — 38 сm.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКучнинг К-7 синфдаги таранглаштириладиган арматура арқонларидан бетонга берилиш зонасининг узунлигини 1,4 коэффициент билан олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish149. Бетонга жамланган кучларнинг узатиш зонасини, жумладан зўриқтириладиган арматура элементларидан ҳам арматуралаш, ушбу зонанинг кучланиш-деформацияланиш ҳолатларини ҳисобга олган ҳолда эластиклик назарияси услуби ёки маҳаллий кучланишга ҳисоблашнинг бошқа асосланган услублари билан аниқлаб бажарилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20-жадвал | ||||||||
К-7 синфдаги арқон арматуранинг диаметри, mm | Сиқилишдаги мустаҳкамлик синфига жавоб берадиган бетоннинг берилиш мустаҳкамликлари қуйидагича бўлганидаги кучнинг бетонга берлиш зонасининг узунлиги lrp, cm да | |||||||
В22,5 | В25 | В27,5 | В30 | В35 | В40 | В45 | В50 ва ундан катта | |
9 12 15 | 88 98 125 | 85 95 110 | 83 93 105 | 80 90 100 | 75 87 95 | 70 85 90 | 65 75 85 | 60 70 80 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ. Сиқиш кучи бетонга бирданига берилганида (арқонларни кесиш орқали), кучнинг берилиш зонасининг бошланишини элемент учидан 0,25 lrp га тенг бўлган масофада деб қабул этиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish150. Бетоннинг ўтириши ва оқиши таъсирини қуйидагиларни аниқлашда инобатга олиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishолдиндан зўриқтиришда арматурадаги кучланишлар йўқолишини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishолдиндан зўриқтирилган конструкцияларда бетон қисилишининг камайишини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсунъий равишда тартиблаштириладиган конструкцияларда зўриқишнинг ўзгаришини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдоимий юкламалар ва таъсирлардан конструкциянинг кўчишларини (деформацияларини);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishстатик ноаниқ конструкциялардаги кучларни;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishйиғма-қуйма конструкциялардаги кучларни.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishВақтинчалик юклардан бўладиган конструкциянинг деформациясини бетоннинг чўкиши ва оқишини инобатга олмасдан аниқлаш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИккита ўқли ва учта ўқли — сиқилувчан элементларни ҳисоблашда бетоннинг ўтириши, оқиши оқибатида зўриқтириладиган арматурада бўладиган кучланиш йўқолишини ва бетон қисилишининг камайишини, куч таъсирининг ҳар бир йўналишида алоҳида аниқлаш рухсат этилади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish151. Олдиндан зўриқтириладиган конструкция элементларидаги кучланишларни, қуйидагиларни чиқариб ташлагандан кейинги назоратланувчи зўриқиш бўйича аниқлаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбетонни сиқиш босқичида — биринчи йўқолишларни;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфойдаланиш босқичида — биринчи ва иккинчи йўқолишларни.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБиринчи йўқолишларга қуйидагиларни киритиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishарматураларини тиргакка тираб тортадиган конструкцияларда — анкерларнинг деформацияланиши оқибатидаги, эгувчи мосламаларга арматуранинг ишқаланиши оқибатидаги, арматурадаги кучланиши релаксациясидан (тўла қийматининг 50 фоиз миқдорида), ҳароратлар фарқидан, тез юз берадиган бетон оқишидан ҳамда шакл деформациясидан (арматурани қолипда тортганда) бўладиган йўқолишлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishарматурани бетонга тираб тортадиган конструкцияларда — анкерлар деформацияси оқибатида, арматурани ёпиқ ва очиқ каналлар деворларига ишқаланишидан ва арматурадаги кучланиш релаксациясидан (тўла қийматининг 50 фоиз миқдорида) йўқолишлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИккинчи йўқолишларга қуйидагиларни киритиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishарматураларини тиргакка тираб тортадиган конструкцияларда — бетоннинг ўтириши ва оқишидан, арматурадаги кучланиши релаксациясидан (тўла қийматининг 50 фоиз миқдорида) йўқолишлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishарматурани бетонга тираб тортадиган конструкцияларда бетоннинг ўтириши ва оқиши оқибатида, арматурадаги кучланиш релаксациясидан (тўла қийматининг 50 фоиз миқдорида), спирал ёки ҳалқасимон арматуранинг бетонга ўраладиган бурамлари тагидаги эзилишдан ва узунасига бўлаклардан иборат конструкцияларда блоклар орасидаги уловчи чокларнинг деформациясидан тушадиган йўқолишлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСанаб ўтилган йўқолишларнинг айримларини қийматларини мазкур ШНҚ нинг 152-бандини инобатга олиб мазкур ШНҚ нинг 12-иловасига биноан аниқлаш керак. Арматурадаги кучланиш релаксациясидан (тўла қийматининг 50 фоиз миқдорида) бўладиган иккинчи йўқолишларни бир хил миқдорда юз беради ва бетоннинг сиқилишидан кейинги бир ой мобайнида тўла тугалланади деб қабул этиш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБиринчи ва иккинчи йўқолишлар қийматининг йиғиндиси 98 МPа (1000 kgk /cm2) дан кам бўлмаган деб қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish152. Бетоннинг ўтириши ва оқишидан ҳамда зўриқтирилган арматурадаги кучланишнинг йўқолишини аниқлашда қуйидаги кўрсатмаларга риоя қилиш зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбетоннинг ўтириши ва оқишидан йўқолишининг вақт давомида ўзгариши Δσp (t) ни куйидаги формула билан аниқлаш мумкин:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(43)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, Δσp (t → ∞) мазкур ШНҚ нинг 13 ёки 15-иловаларига биноан аниқланадиган бетоннинг ўтириши ва оқишидан ҳосил бўладиган арматурадаги йўқолишларнинг охирги (чегаравий) қийматлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisht — оқишдан бўладиган йўқолишни аниқлашда бетоннинг сиқиладиган кунидан ва ўтиришидан бўладиган йўқолишни аниқлашда бетонлаш тугаган кунидан ҳисобланадиган вақт, суткада;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishe= 2,718 — натурал логарифм асоси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishатроф муҳит ҳавосининг намлиги 40 фоиздан паст бўладиган шароитларда фойдаланишга мўлжалланган конструкциялар учун бетоннинг ўтириши ва оқишидан юз берадиган йўқолишларни 25 фоизга кўпайтириш керак (ДҚН 2.04-01-98 (СНиП 23-01-99*) га биноан, IVA иқлим минтақасида фойдаланишга мўлжалланган ва қуёш радиациясидан ҳимояланмаган конструкциялар бундан мустасно, улар учун кўрсатилган йўқолишлар 50 фоиз га кўпайтирилади);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбетоннинг ўтириши ва оқишидан бўладиган зўриқишнинг катта тақсимланиши ва йўқолишларни аниқлаш учун, бетоннинг ўтириш ва оқиш деформацияларининг чегаравий нисбий қийматларини, арматура таъсирини, бетоннинг узатиш мустаҳкамлиги ва ёшини, юкламанинг босқичма-босқич қўйилиши ва унинг ҳар битта босқичда таъсир этиш муддатини, деформациянинг вақт мобайнида ривожланиш тезлигини, кўндаланг кесимларнинг келтирилган ўлчамларини, муҳитнинг нисбий намлиги ва бошқа омилларни инобатга олувчи аниқ услублардан фойдаланишга рухсат этилади. Бу услублар ўрнатилган тартибда (технологик регламентларда) асосланган бўлиши зарур (бу ерда бетоннинг ўтиришдаги норматив εп ва оқишдаги норматив сп деформацияларини мазкур ШНҚнинг 163-банди бўйича олиш керак).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish153. Темирбетон панжарали фермаларнинг сиқиладиган элементларининг ҳисобий узунлиги l0 ни пўлат панжарали фермаларнинг сиқиладиган элементларини аниқлашга тегишли бўлган кўрсатмаларга биноан қабул қилиш керак. Устунлари ригел билан яхлит қилиб бирлаштирилган ромларнинг алоҳида турган устунларининг ҳисобий узунлигини, ригелнинг бикрлиги B1=EbI1 ни, устунларнинг бикрлиги B2=EbI2 га нисбатига боғлиқ ҳолда қуйидаги 21-жадвалдан қабул қилиш мумкин. Қозиқ оёқларнинг (қувуркесимли қозиқоёқларнинг, устун қозиқоёқларнинг) ҳисобий узунлигини, шулар жумласидан эстакада туридаги таянчлар элементларидагини ҳам ҳисобий узунлигини, грунтнинг деформацияланишини, пойдеворнинг ва таянчнинг тепа қисмининг кўчишга қаршилигини инобатга олган ҳолда қабул қилиш керак. Таянч элементларини ёки қисимларини ҳисоблашда, қурилиш-механикасининг сиқилган стерженларнинг ҳисобий (эркин) узунлигини аниқлашга тааллуқли услубларидан фойдаланиб ҳисоблаётганда, кўрилаётган элементлар учларининг, грунтнинг деформацияланиши ва қўзғалувчан таянчиқлардан ишқаланиш кучларининг мавжудлиги оқибатидаги эластик равишда қистирилганлигини (эластик кўникувчанлик ҳолати) инобатга олиш керак. Бундай ҳисоблашлар қилинмаган ҳолларда, ғалтакли ва сектор типидаги ҳамда фторпласт қатламларидаги қўзғалувчан таянчлар қўлланилганида, таянч тепасининг ўзаро боғлиқлигини инобатга олмаслик керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСиқилган темирбетон элементларда бўйлама арматуранинг кўндаланг кесими минимал майдонининг бетоннинг ҳисобий кесими тўла майдонига % миқдори, қуйидагилардан кам бўлмасликлари керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбукилувчанлиги 
бўлган элементларда — 0,20 дан;
бўлган элементларда — 0,20 дан;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбукилувчанлиги 
бўлган элементларда — 0,60 дан;
бўлган элементларда — 0,60 дан;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish21-жадвал | |||
Ригел узунлиги L нинг устун баландлиги H га нисбати | Бикрликлар нисбати | ||
0,5 | 1 | 5 | |
0,2 | 1,1 |
|
|
1 | 1,3 | 1,15 |
|
3 | 1,5 | 1,4 | 1,1 |
лар қуйидагича бўлганидаги устуннинг ҳисобий узунлиги 
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ. L/H ва 
нисбатларнинг оралиқ қийматларида l0 ни интерполяция қилиб аниқлаш рухсат этилади.
нисбатларнинг оралиқ қийматларида l0 ни интерполяция қилиб аниқлаш рухсат этилади.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбукилувчанликнинг оралиқ қийматларида интерполяция бўйича; бу ерда, l0 — элементнинг ҳисобий узунлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
элемент кўндаланг кесимининг инерция радиуси; Ib — бетон кесимининг инерция моменти; Ab — бетон кесимининг майдони.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМинимал арматуралаш миқдорлари талаблари бажарилмаса, у ҳолда, конструкция элементларини бетонлар сифатида ҳисоблаш керак. Сиқилган темирбетон элементларининг хоҳлаган йўналишдаги букилувчанлиги, иншоотни фойдаланиш босқичидаги қиймати — 120 дан, монтажлаш босқичидагиси эса 150 дан ошмаслиги керак. Қисман (қия) арматураланган элементларнинг букилувчанлиги 
тўрлар билан арматураланганда — 55 дан, бурама арматуралар билан арматураланганда — 35 дан ошмаслиги зарур.
тўрлар билан арматураланганда — 55 дан, бурама арматуралар билан арматураланганда — 35 дан ошмаслиги зарур.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда iof — бетон қисми (металл бурама ёки тўрнинг якуний стерженлари ўқлари билан чегараланган) кесимининг инерция моменти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish154. Тўғри бурчакли темирбетон қувурлар тўдаларини ёпиқ контурли ромга ўхшатиб ҳисоблаш ва қўшимча қилиб, улар деворларини қаттиқ қистирилган устунлар схемасида текшириш керак. Юмалоқ темирбетон қувурларнинг тўдаларини, мазкур ШНҚнинг 13-иловасига биноан аниқланадиган эгувчи оментларга (бўйлама ва кўндаланг кучларни инобатга олмасдан) ҳисоблаш рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish18-боб. Бетон ва темирбетон конструкциялар учун материаллар. Бетон. Умумий тавсифлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish155. Кўприклар ва қувурлар конструкцияларида ГОСТ 26633га мувофиқ келадиган ўртача зичлиги 2200 дан 25001) kg/m3 гача бўлган конструкцион оғир бетонларни қўллаш кўзда тутилиши керак. Бошқа белгилардаги ва зичликдаги бетонни қўллаш ўрнатилган тартибда тажриба ўтказиладиган конструкцияларда амалга оширилиши мумкин. Конструкциялар бетони сиқилишга мустаҳкамлиги, лойиҳавий синфи, узатувчи ва чиқаришдаги мустаҳкамлиги билан тавсифланади. Бетоннинг сиқилишдаги мустаҳкамлик синфи «В» — 150х150х150 mm кубларнинг белгиланган муддатларда текширгандаги ва таъминланганлиги 0,95 бўлган сиқилиш мустаҳкамлигининг кафолатланган қиймати билан аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБетоннинг лойиҳавий «В» синфи — бу конструкция бетонининг лойиҳада белгиланган мустаҳкамлигидир. Бетоннинг узатиш мустаҳкамлиги Rbp деб тайёрлаш ва монтаж қилиш жараёнида унга зўриқишни бериш пайтидаги бетоннинг (синфига муносиб келадиган) мустаҳкамлигига айтилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ: Ушбу бобдаги баён этилган нормалар ва талаблар кўрсатилган зичликдаги, келгусидаги «оғир бетон» номи билан (зичлигини кўрсатмасдан) юритиладиган бетонларга тегишли.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish156. Кўприклар ва қувурлар конструкциялари учун сиқилишга мустаҳкамлиги В20, В22,5, В25, В27,5, В30, В35, В40, В45, В50, В55 ва В60 (шунингдек, мустаҳкамлигини оширувчи қўшимчалар билан олинадиган) синфлардаги оғир бетонлар ишлатилиши керак. В22.5 ва В27.5 синфлардаги бетон цементни тежаш имконини берадиган ва конструкциянинг бошқа техник-иқтисодий кўрсаткичларини камайтирмайдиган ҳолларда кўзда тутилиши керак. Конструкция турига, уларни арматуралаш ва ишлаш шароитига боғлиқ ҳолда қўлланиладиган бетон қуйидаги 22-жадвалда келтирилган талабларга мувофиқ бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish22-жадвал | |
Конструкция тури, арматуралаш ва ишлаш шароити | Бетоннинг сиқилишга мустаҳкамлиги бўйича синфи |
1. Бетондан қилинган | В20 |
2. Зўриқтирилмаган арматурали темирбетондан қилинганда куйидаги ҳолатларда жойлашганида1): | |
а) сув сатҳи ўзгарувчан зонада | В25 |
б) иншоотнинг ер тагидаги қисмларида | В22,5 |
в) иншоотнинг ер тагидаги қисимларида ҳамда йиғма-қуйма таянчларнинг ички бўшликларида | В20 |
3. Олдиндан зўриқтирилган темирбетондан қилинган: | |
а) анкерсиз: | |
қуйидаги синфлардаги стерженли арматураларда: | |
А600 (А-IV), Ат600 (Ат-IV), | В25 |
А800 (А-V), Ат800 (Ат-V), | В30 |
А1000 (Ат-VI) | В35 |
симли арматураларда: | |
Вр синфлардаги якка симлардан | В35 |
К-7 синфдаги якка арматура арқонлардан | В35 |
б) анкерлар билан: | |
симли арматура бўлганида: | |
В синфдаги (ташқи ва ички анкерли) | В25 |
К-7 синфдаги якка арматура арқонлардан | В25 |
К-7 синфдаги ўрам арқонлардан | В35 |
пўлат арқонлардан (бураб эшилган, иккита ва ёпиқ) | В35 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОчиқ каналларда жойлашган зўриқтириладиган арматураларни қўйиш учун сиқилишга мустаҳкамлик синфи В35 дан кам бўлмаган бетон кўзда тутилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОлдиндан таранглаштирилган конструкциялардаги арматура каналларини юқори босим остида тўлдиришга 28 кундаги мустаҳкамлиги 29,4 МPа (300 kgk /сm2) дан кам бўлмаган қоришма ишлатилиши керак. Йиғма конструкцияларнинг бирлашадиган жойларини монолитлашга ўша элементларнинг сиқилишга бўлган мустаҳкамлигидан кам бўлмаган синфдаги бетон қўлланилиши керак. Мустаҳкамлиги синфи В60 дан баланд бетонни (шунингдек, мустаҳкамлигини оширувчи қўшимчалар билан олинадиган) махсус техник шартлар билан ишлатиш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish157. Бетон ва қоришманинг музлашга пишиқлик маркаси F ни қурилиш зонасининг иқлим шароитига, конструкциянинг жойлашиши ва турига боғлиқ ҳолда қуйидаги 23-жадвалга мувофиқ қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish158. Сув омборлари ва гидростанция тўғонларига яқин жойлашган кўприклар учун сиртини қопловчи блокларнинг ва таянчлар таналари бетонининг совуққа пишиқлик маркалари, дарё гидротехник иншоотларининг бетонига ушбу ҳолларда қўйиладиган талабларга ва муайян фойдаланиш шароитларининг таҳлилига асосланиб, ҳар бир ҳолат учун алоҳида белгиланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish159. Электрик ва кимёвий емирилишга учрамайдиган сув тагидаги ва ер устидаги иншоотларда, ҚМҚ 2.03.11га мувофиқ сув шимдирмаслик маркаси W4 бўлган бетон қўлланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКонструкциянинг қолган элементлари ва қисмлари, шу жумладан темирбетон кўприклар ва қувурларнинг бетонлаб уланадиган жойлари, юриш полотносининг ҳимоя қилувчи қатлами ҳам сув шимдирмаслик маркаси W6 дан кам бўлмаган бетондан лойиҳаланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭнг совуқ беш кунликдаги ташқи ҳавонинг ўртача ҳарорати (минус 40 °С) бўлган ҳудудлардаги темирбетон таянчлардаги, сувнинг ўзгарувчан сатҳидаги зонасида таянчни қопловчи блокларда, намтўсгич қатлам вазифасини бажарувчи чириш полотносининг битта ва иккита қатламли барча ҳоллардаги текисловчи қатламида, сув шимдирмаслик маркаси W8 дан кам бўлмаган бетон қўлланилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish160. Агрессив муҳитда фойдаланишга белгиланган конструкция элементларида ҚМҚ 2.03.11 ва ГОСТ 10060.0 талабларига мувофиқ бўладиган, шундай таъсирларга чидамли (пишиқликка эга) бўлган бетон ва ҳимояловчи қопламалар қабул қилиниши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish23-жадвал | ||||||
ДҚН 2.04-01 (СНиП 23-01)га биноан энг совуқ ойнинг ўртача ойлик ҳарорати билан тавсифланувчи иқлим шароити °С да | Конструкция ва улар қис | |||||
Сув юзасидан тепада, ер тагида ва сув босмайдиган зоналар* устида | Сув сатҳи ўзгариб турадиган зонада**, *** | |||||
Конструкция тури | ||||||
Темир бетондан ва юпқадеворли бетондан (қалинлиги 0,5 дан кичик) | Катта ўлчамли бетон | Темир бетондан ва юпқа ўлчамли бетондан | Катта ўлчамли бетондан | Сиртини қопловчи блоклари | ||
Таянч танасини териш (ташқи зона бетони) | Сиртини қопловчи блокларни тўлдирувчи термалар (ички зона бетони) | |||||
Юмшоқ: | ||||||
минус 10 ва юқори | F200 | F100 | F200 | F100 | F100 | - |
Совуқ: | ||||||
минус 10 дан минус 20 (ҳам киради) гача | F200 | F100 | F300 | F200 | F100 | F300 |
Жуда ҳам совуқ: | ||||||
минус 20 дан паст | F300 | F200 | F300**** | F300 | F200 | F4005) |
Музлашга қарши тузлардан фойдаланиш | F300 | |||||
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish* Таянчларда ер устидаги сув билан бостириб юборилмайдиган зоналарга, грунт устидан 1 m тепада жойлашган қисимларини киритмоқ керак. Таянчнинг пастда жойлашган ва грунт музлаш чуқурлигининг ярмигача бўлган участкаларнинг бетони учун сув сатҳи ўзгарадиган зонадаги конструкциялар учун кўрсатилган талаблар кўзда тутилмоғи керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish** Сув сатҳининг ўзгарувчан зонасининг устки чегараси деб муз қатламининг энг пастки юзасидан 0,5 m га пастда бўлган сатҳни қабул этиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish*** Конструкция учун совуқбардошлиқ бўйича бетон маркаси сув кўпайиш даврида жадвалда келтирилган марка асосида 100 циклга кўтарилади
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish**** Ўта совуқ иқлим шароитли ҳудудлардаги доимий сув оқадиган жойларда жойлашган темир йўл ва аралаш ҳаракатли кўприкларда бетон маркаси совуққа чидамлилик бўйича F400 дан кам бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳлар: Конструкцияларнинг сув тагидаги (энг пастдаги муз қатламининг пастки юзасидан 0,5 m гача чуқурда), ер тагидаги (яхлаш чуқурлигининг ярмисидан пастдаги), қисмларнинг бетонига совуққа пишиқлик талаблари нормаланмайди. Кўмиладиган қирғоқ таянчларига, конструкциянинг ер тагидаги қисмларига конус грунтининг яхлаш чуқурлигининг ярмисидан пастда жойлашган қирғоқ таянч қисмлари киради.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Сув ўтказувчи қувурлари барча элементларининг, конуслар ва дарё ўзанларини маҳкамловчи, йўналтирувчи ва қирғоқларни маҳкамловчи иншоотларнинг, ҳамда кўприк полотноси барча элементларининг, бунинг ичида автомобиль йўллари кўприкларининг ўтиш қисми плитасининг ҳам, нам тўсгич қатлам вазифасини бажарувчи юриш полотносининг текисловчи қатламининг, темир йўл кўприкларининг балластсиз оралиқ қурилмаларининг кўприк полотноси плитасининг бетони, совуққа пишиқлик талабига кўра, сув сатҳи ўзгарувчан зонада жойлашган бетонга қўйиладиган талабларга жавоб берадиган бўлиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Бураб киритиладиган қозиқоёқларнинг сувсатҳи ўзгарувчан зонасидаги участкаларининг совуққа пишиқлик талабларини белгилаётганда, ушбу зонанинг энг пастки сатҳи деб шу ўзан пастки юзасидан 0,5 m чуқурдаги нуқта қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЗўриқтирилган конструкцияларда арматурали каналларни тўлдириш учун сув-цемент қоришмаси (махсус регламент орқали қўшимчалар билан), лойиҳаларда кўрсатилувчи қуйидаги физик-механик хоссаларга эга бўлиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтайёрлангандан кейин оқувчанлик 45 s дан кўп эмас, 1 соатдан кейин тайёрлангандан сўнг оқувчанлик 85 s дан кўп эмас;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўтириши ҳажмдан 2 фоиздан кўп эмас;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмустаҳкамлик:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7 суткада камида 20 МPа (203,87 kgk /cm2);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish28 суткада камида 30 МPа (305,81 kgk /сm2);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish19-боб. Ҳисобий қаршиликлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish161. Бетоннинг асосий норматив мустаҳкамлик тавсифлари бўлиб 0,95 таъминланиш билан аниқланувчи, унинг ўқли сиқилишга қаршилиги (призматик мустаҳкамлик) — Rbn ва ўқли чўзилишга — Rbtn, қаршилиги ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБетоннинг асосий ҳисобий мустаҳкамлик тавсифлари бўлган ўқли сиқилишга қаршилиги — Rb ва ўқли чўзилишга — Rbt, қаршилиги, унинг норматив қаршиликларини материалнинг (бетон) ишончлилик коэффициентига бўлиб γm ва ўрнатилган ишлаш шароити коэффициентига mn кўпайтириб аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўприклар ва қувурлар конструкцияларини биринчи ва иккинчи гуруҳ чегаравий ҳолатларига ҳисоблашда ҳар хил синфлардаги бетоннинг ҳисобий қаршилиги қуйидаги 24-жадвалга мувофиқ қабул қилиниши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМатериалнинг (бетон) ишончлилик коэффициентига γm биринчи чегаравий ҳолатлар 1,3га тенг ўқли сиқилиш учун ва ўқли чўзилиш учун 1,5 га тенг қилиб олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИккинчи чегаравий ҳолатлар учун ишончлилик коэффициентига γm 1,0 тенг қилиб олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИш шароити коэффициенти тайинлашига қараб қуйидагиларга тенг қилиб олинади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish0,9 — биринчи чегаравий ҳолатлар учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1,0 — иккинчи чегаравий ҳолатлар учун.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМазкур ШНҚ нинг 161-бандидаги ва қуйидаги 24-жадвалдаги келтирилган бетоннинг ҳисобий қаршиликларини, тегишли ҳолларда Мазкур ШНҚ нинг 25-жадвалига биноан ишлаш шароити коэффициенти билан биргаликда қабул қилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish24-жадвал | ||||||||||||
Қаршилик тури | Шартли белгилар | Қуйидаги сиқилишга мустаҳкамлиги бўйича синфлардаги бетоннинг ҳисобий қаршилиги, Мпа(kgk / cm2)да | ||||||||||
В20 | В22,5 | В25 | В27,5 | В30 | В35 | В40 | В45 | В50 | В55 | В60 | ||
Биринчи гуруҳ чегаравий ҳолатларига ҳисоблашларда | ||||||||||||
Ўқ бўйлаб сиқишга (призматик мустаҳкамлик) | Rb | 10,5 (105) | 11,75 (120) | 13,0 (135) | 14,3 (145) | 15,5 (160) | 17,5 (180) | 20,0 (205) | 22,0 (225) | 25,0 (255) | 27,5 (280) | 30,0 (305) |
Ўқ бўйлаб чўзишга | Rbt | 0,85 (8,5) | 0,90 (9,0) | 0,95 (10,0) | 1,05 (10,5) | 1,10 (11,0) | 1,15 (12,0) | 1,25 (13,0) | 1,30 (13,5) | 1,40 (14,0) | 1,45 (14,5) | 1,50 (15,5) |
Иккинчи гуруҳ чегаравий ҳолатларига ҳисоблашларда | ||||||||||||
Ўқ бўйлаб сиқишга (призматик мустаҳкамлик) | Rb,ser | 15,0 (155) | 16,8 (170) | 18,5 (190) | 20,5 (210) | 22,0 (225) | 25,5 (260) | 29,0 (295) | 32,0 (325) | 36,0 (365) | 39,5 (405) | 43,0 (440) |
Ўқ бўйлаб чўзишга | Rbt,ser | 1,40 (14,5) | 1,50 (15,5) | 1,60 (16,5) | 1,70 (17,5) | 1,80 (18,5) | 1,95 (20,0) | 2,10 (21,5) | 2,20 (22,5) | 2,30 (23,5) | 2,40 (24,5) | 2,50 (25,5) |
Эгилишда конструкцияларда бўйлама ёриқлар бўлмаслигини ҳисоблашлар учун | Rb,sh | 1,95 (20,0) | 2,30 (23,5) | 2,50 (25,5) | 2,75 (28,0) | 2,90 (29,5) | 3,25 (33,0) | 3,60 (37,0) | 3,80 (39,0) | 4,15 (42,5) | 4,45 (45,5) | 4,75 (48,5) |
Ўқ бўйлаб сиқишга (призматик мустаҳкамлик): | ||||||||||||
олдиндан зўриқтиришда ва монтаж қилишда | Rb, mc1 | - | - | 13,7 (140) | 15,2 (155) | 16,7 (170) | 19,6 (200) | 23,0 (235) | 26,0 (265) | 29,9 (305) | 32,8 (335) | 36,2 (370) |
фойдаланиш босқичида | Rb, mc2 | 8,8 (90) | 10,3 (105) | 11,8 (120) | 13,2 (135) | 14,6 (150) | 16,7 (170) | 19,6 (200) | 22,0 (225) | 25,0 (255) | 27,5 (280) | 30,0 (305) |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ. Rb,ser ва Rbt,ser қийматлари тегишли равишда бетоннинг норматив қаршиликлари Rbn ва Rbtn ларга тенг.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКонструкцияни биринчи гуруҳ чегаравий ҳолатларига ҳисоблашларда бетоннинг бевосита қирқишга ҳисобий қаршиликлари Rb,cut қуйидагича қабул этиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқуйма арматураланган бетонда жойлашган кесим учун арматура иши инобатга олинмаганда — Rb,cut= 0,1 Rb
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishушбу кесим учун арматура иши қирқишга ҳисобга олинганда — мазкур ШНҚ нинг 213-банди кўрсатмасига биноан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishйиғма элементлар бетони билан қуйма бетонлар бирикадиган жойларда мазкур ШНҚ нинг 306-бандига риоя қилинганида — Rb,cut = 0.05 Rb;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбетон конструкциялар учун сиқишга ҳисобий қаршиликлар Rb ва Rb, mc2 ларни юқоридаги 24-жадвалдаги кўрсатилган қийматлардан 10 фоизга кам этиб бевосита қирқиш учун Rb,cut = 0.05 Rb деб қабул қилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТаянчлар юмалоқ қобиғининг ички бўшлиғидаги (ядросидаги) В20 синфдаги қуйма бетоннинг ҳисобий қаршилигини 25 фоизга ошириб ҳисоблашга рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish25-жадвал | |||
Ишлаш шароити коэффициентини киритишга сабабчи бўладиган омиллар | Ишлаш шароити коэффициенти | Ишлаш шароити коэффициенти киритиладиган бетоннинг ҳисобий қаршилиги | Ишлаш шароити коэффициенти қиймати |
1. Кўп маротаба такрорланувчи юклама | mb1 | Rb | Мазкур ШНҚ нинг 162-бандига биноан |
2. Кўндаланг кесим майдони 0,3 m2 ва ундан кам бўлган сиқилувчи элементларни вертикал (тик) ҳолатда бетонлаш | mb4 | Rb | 0,85 |
3. Бетонни кўндаланг қисишдаги икки ўқли кучланиш ҳолатини таъсири | mb6 | Rb, Rb,sh | Мазкур ШНҚ нинг 163-бандига биноан |
4. Ташқи ҳавонинг энг совуқ беш кунликдаги ўр-тача ҳарорати (минус 40°С) бўлган ҳудудларда, бетонда сувга тўйиниш бўлмаган ҳолда конструкциянинг ишлаши | mb7 | Rb | 0,9 |
5. Ташқи ҳавонинг энг совуқ беш кунликдаги ўртача ҳарорати (минус 40°С) ва ундан юқори бўлган ҳудудларда фойдаланиладиган конструкциялардаги сувга тўйинган бетоннинг галма-галдан яхлаши ва эриши | mb8 | Rb | 0,9 |
6. ДҚН 2.04-01-98 (СНиП 23-01-99*)га биноан IVA иқлим минтақасида қуёш радиациясидан ҳимояланмаган конструкцияларининг ишлаши | mb9 | Rb, Rb,sh | 0,85 |
7.Бир нечтадан таркиб топган конструкцияларда қуйидаги ҳоллар бўлганида: | Мазкур ШНҚ нинг 164-бандига, 28-жадвалга, 165-бандига, 166-бандига биноан | ||
ўзаро бетонланадиган бирикмаларда | mb10 | Rb | |
елимлаб бириктирилганда | mb10 | Rb | |
терилгандаги чоклар арматураланмаган қоришмаларда | mb10 | Rb | |
8. Элементларни фойдаланиш босқичида иккинчи гуруҳ чегаравий ҳолатларига ҳисоблашда | |||
а) қия эгрилиги ва қия номарказий сиқишга | mb13 | Rb, mc2 | 1,1 |
б) буралишга | mb14 | Rb,sh | 1,15 |
в) конструкция бетони билан қуйма бетон бирикадиган текислик бўйлаб ажралишга | mb15 | Rb,sh | 0,5 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish162. Чидамлиликка ҳисобланиши керак бўлган элементларга кўп маротаба такрорланувчи юкламалар таъсир этганида чидамлиликка ҳисоблашдаги бетоннинг сиқилишдаги ҳисобий қаршилигини қуйидаги формула билан аниқлаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRb,f = mb1 Rb = 0,6βbεb Rb, (44)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, mb1 — ишлаш шароити коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRb — биринчи гуруҳ чегаравий ҳолатларига ҳисоблашларда бетоннинг ўқ бўйлаб сиқилишга ҳисобий қаршилиги (мазкур ШНҚ нинг 24-жадвалига қаранг);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishβb — бетоннинг вақт ўтиши билан мустаҳкамлигининг ортишини инобатга олувчи, мазкур ШНҚ нинг 26-жадвалидан олинадиган коэффициент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishεb — такрорланувчи кучланиш циклининг ассиметриясига ρb =
боғлиқ ва мазкур ШНҚ нинг 27-жадвалидан олинадиган коэффициент.
боғлиқ ва мазкур ШНҚ нинг 27-жадвалидан олинадиган коэффициент.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish26-жадвал | ||||||||
Сиқилишга мустаҳкамлиги бўйича бетон синфи | В27,5 ва ундан кичик | В30 | В35 | В40 | В45 | В50 | В55 | В60 |
βb | 1,34 | 1,31 | 1,28 | 1,26 | 1,24 | 1,22 | 1,21 | 1,20 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish27-жадвал | ||||||
Такрорланувчи кучланиш цикли коэффициенти ρb | 0,1 ва кам | 0,2 | 0,3 | 0,4 | 0,5 | 0,6 ва ундан кўп |
εb | 1,00 | 1,05 | 1,10 | 1,15 | 1,20 | 1,24 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ. ρb нинг оралиқдаги қийматларида εb коэффициент интерполяция қилиб топилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish163. Олдиндан зўриқтирилган конструкцияларни кўндалангига σby кучланиш билан қисишдаги ҳисоблашларда, бетоннинг бўйлама сиқишга, эгилишдаги ажралишга Rb,sh ва бевосита кесилишга Rb,cut ҳисобий қаршиликларига қуйидагиларга тенг бўлган ишлаш шароити коэффициентларини киритиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) Rb учун:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish0,1Rb ≤σby≤0,2 Rb бўлганида; mb6 = 1,1;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishσby 0,6 Rb га тенг кучланишда — mb6 = 1,2;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбулар, ҳисоблашларда инобатга олинадиган энг катта қийматни кўрсатади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) Rb,sh ва Rb,cut лар учун:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishσby≤ 0,98 МПа (10 kgk / cm2) бўлганида,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(45)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishσby = 2,94 МПа (30 kgk / cm2) бўлганида,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(46)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishσby нинг оралиқдаги қийматларида бетоннинг ишлаш шароити коэффициентлари интерполяция қилиб топилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish164. Узунасига бўлаклардан таркиб топадиган конструкцияларни ҳисоблашда конструкция бетони ва уловчи чокни тўлдирувчи материал мустаҳкамликлари ораларидаги фарқни, чок ишининг ҳар хил босқичида, инобатга олувчи ишлаш шароити коэффициенти mb10 нинг қийматини, чок (оралиқ) нинг қалинлиги b га ва чокдаги бетон (қоришма)) мустаҳкамлиги Rb,j нинг, конструкция блоки бетонининг мустаҳкамлиги Rb,con га нисбатига боғлиқ ҳолда қуйидаги 28-жадвалдан қабул қилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБлок қисмининг қалинлиги 120 mm дан кам бўлганида ва блок танасида зўриқтириладиган арматурани ўтказиш учун тешик мавжуд бўлса, 20 дан 40 mm гача қалинликдаги чокдаги уланадиган жойлар учун mb10 қийматини, 70 mm қалинликдаги чок учун қабул қилгандек, 70 mm қалинликдаги чок учун ҳам 200 mm қалинликдаги чок учун қабул қилгандек олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish28-жадвал | |||||||||
Чокнинг қалинлиги, mm да |
| ||||||||
0,2 ва ундан кам | 0,3 | 0,4 | 0,5 | 0,6 | 0,7 | 0,8 | 0,9 | 1,0 | |
20 дан 40 гача | 0,70 | 0,76 | 0,82 | 0,88 | 0,94 | 1,0 | 1,0 | 1,0 | 1,0 |
70 | 0,50 | 0,58 | 0,65 | 0,72 | 0,80 | 0,85 | 0,90 | 0,95 | 1,0 |
200 ва ундан кўп | 0.20 | 0,30 | 0.40 | 0,50 | 0,60 | 0,70 | 0,80 | 0,90 | 1,0 |
нисбати қуйидагича бўлганидаги ишлаш шароити коэффициенти mb10Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish165. Узунасига бўлаклардан тузилган чоклари елимланиб бирлаштириладиган конструкцияларни, елим тўла қотмаган шароитдан монтаж қилиш пайтидаги юкламалари кўтариш қобилияти бўладиган этиб лойиҳалаш керак. Узунасига бўлаклардан елимлаб тузиладиган конструкцияларни ҳисоблашларда, блоклар бетоннинг ҳисобий қаршилигига киритиладиган ва елим қотганга қадар конструкция мустаҳкамлиги камайишини инобатга олувчи ишлаш шароити коэффициентини, блоклар учларидаги бетоннинг сирт юзасининг турига боғлиқ ҳолда қабул қилиш ва юза нотекис бўлганида 0,90 га, силлиқ бўлганида 0,85 га тенг деб олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОралиқлари кесимнинг катта ўлчамидан кичик бўлган елимланган чоклар учун ҳамда ёнидан бирлаштириладиган диафрагмалар уланадиган жойлар учун mb10 қийматини 0,05 га камайтириш керак. Елимлаб уланган жойлардаги елими тўла қотган ҳолат учун mb10= 1 деб қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish166. Арматураланмаган қоришмаларда терилган бетон блокларни ҳисоблашда мазкур ШНҚ нинг 161-бандига мувофиқ бетон конструкциялар учун қабул қилинадиган бетоннинг ҳисобий қаршилигига қуйидагиларга тенг бўлган ишлаш шароити коэффициенти mb10 ни киритиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishблок бетонининг синфи В20 ва В22,5 бўлганида — 0,85;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishблок бетонининг синфи В25 ва В35 бўлганида — 0,75;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishблок бетонининг синфи В40 ва юқори бўлганида — 0,70.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУшбу ҳолда, чокларнинг қалинлиги 1,5 сm дан катта бўлмаслиги керак ва чокларнинг 28 кунлик мустаҳкамлиги 19,6 МPа (200 kgk/сm2)дан кам бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish167. Олдиндан таранглаштирилган конструкцияларни тайёрлашда бетонни қисиш, унинг лойиҳадаги синфи учун шарт қилиб қўйилган мустаҳкамлигидан кам бўлмаган ҳолда рухсат этилади. Бетоннинг узатиш мустаҳкамлигини белгилаш учун ҳисобий қаршилигини мазкур ШНҚ нинг 24-жадвалидан бетоннинг яқин синфларига тегишли қийматларини интерполяция қилиб аниқлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЗўриқтириладиган арматурадан зўриқишнинг тўла миқдорини бетонга бериш вақтидаги ва монтаж қилишдаги, унинг мустаҳкамлигини В25 синфига мувофиқ келадиган мустаҳкамликдан кам бўлмайдиган қилиб белгилаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20-боб. Деформацияланиш хусусиятларининг тавсифлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish168. Бетоннинг асосий деформацияланиш хусусиятларига қуйидаги норматив қийматлар киради:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбетоннинг чегаравий деформациялари:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўқли сиқилишда ebo;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэгилишдаги сиқилишида ebu;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўқли чўзилишда ebto ва чўзилишдаги ebtu;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсиқилиш ва чўзилишдаги эдастиклик модули Еb;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдеформации модули Е;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбетоннинг силжиш модули Gb;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкўндаланг деформацияланиш коэффициенти n;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбетоннинг чегаравий оқиш деформацияси сn;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбетоннинг чегаравий ўтириш нисбий деформацияси esn.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБетон конструкцияси табиий шароитда қотганида, бетоннинг сиқишдаги ва чўзишдаги эластик модуллари тўғрисида тажрибадан олинган маълумотлар бўлмаган ҳолда уларнинг қийматлари қуйидаги 29-жадвалдан олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish29-жадвал | |||||||||||
Сиқишга мустаҳкамликка кўра бетон синфи | В20 | В22,5 | В25 | В27,5 | В30 | В35 | В40 | В45 | В50 | В55 | В60 |
Eb× 10 3, МPа (kgk/ cm2) | 27,0 (275) | 28,5 (290) | 30,0 (306) | 31,5 (321) | 32,5 (332) | 34,5 (352) | 36,0 (367) | 37,5 (382) | 39,0 (398) | 39,5 (403) | 40,0 (408) |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЮқоридаги жадвалда келтирилган эластик модулларининг қийматлари Eb ни қуйидаги кўрсатилган ҳолларда ва миқдорларда камайтириш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиссиқлик намлик билан ишланган ва яхлаб ҳам эрийдиган шароитда ишлайдиган бетонлар учун 10 %;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДҚН 2.04 (СНиП 23-01-99) талабларига мувофиқ IVA иқлимий минтақада қуёш радиациясидан ҳимоя қилинмаган конструкцияли бетон учун 15 %.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБетон блоклардан терилган ҳолларда қуйидаги синфлардаги бетонлар учун эластиклик модулларининг Еb қийматларини қуйидагича қабул этиш, керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishВ20‑В35 бўлганда — 0,5Eb деб;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishВ40 ва ундан катта бўлганида — 0,6 Eb деб.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЙиғма-қуйма турда қилинадиган таянч бетоннинг, бутунасига келтирилган умумий эластиклик модули, териладиган блоклар ва кесим ядросидаги бетонларнинг эластик модуллари қийматларидан уларнинг ҳар биттасининг кесими майдонларининг таянч кесимининг умумий майдонига нисбатан қанча миқдорини ташкил этишига асосланиб, ўртачаси аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБетоннинг чегаравий ўтириш нисбий деформацияси esn ва оқиш деформациясини сn мазкур ШНҚ нинг 12-иловасининг 3-жадвалидан қабул қилса бўлади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБетоннинг силжиш модули Gb ни Eb га тенг деб, кўндаланг деформацияланиш коэффициентини (Пуассон коэффициентини) — ν = 0,2 деб қабул қилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБўлаклардан йиғиладиган конструкцияларнинг уланадиган жойларидаги фойдаланиладиган елимларнинг эластиклик модулининг минимал қиймати 1500 МPа (150 000 kgk/сm2) дан кам, кўндаланг деформацияланиш коэффициенти ν ни 0,25 дан кўп бўлмаслиги зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЧекловчи ўзига хос силжиш ва сиқилиш штаммлари стандарт қийматларни мазкур ШНҚ нинг 12-иловасининг 4-жадвалидан олинган тузатиш омилларига кўпайтириш йўли билан аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish21-боб. Арматура
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Пўлат буюмлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish169. Кўприк иншоотлари ва қувурларини темирбетон конструкцияларга қўйилган талаблар асосида ҳисоблашда арматура тури ва унинг нормаллаштирилган ва назорат қилинувчи кўрсаткичлари ўрнатилган бўлиши керак. Арматуранинг асосий мустаҳкамлик кўрсаткичларига арматуранинг чўзилишга мустаҳкамлик синфи киради.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБундан ташқари, ҳар бир арматура синфига (оқувчанлик чегаралари таснифларидан ташқари) ўзининг узилишга мустаҳкамлиги ва узилишдан кейинги нисбий текис чўзилиш қийматлари мос келади. Бу таснифларнинг қийматини арматуранинг амалдаги давлат стандартлари ёки техник шартлари орқали олинади ва сертификациялаш синовлари билан текширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАрматуранинг турини конструкциянинг тайинланишига, конструктив ечимга, юклама ва ташқи муҳит таъсири характерига қараб белгиланади. Арматурага қўшимча сифат кўрсаткичларига мос келувчи стандартлар орқали аниқланувчи қуйидаги талаблар қўйилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпайвандлаш боғланишларини мустаҳкамлигини унинг пайванд ва боғловчи турига қараб синаш орқали баҳоланадиган пайвандланиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсинишга қадар эгилишга (стерженлар) ёки букилишга (арқонлар) синаш орқали баҳоланадиган пластиклиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмаълум бир вақт ичида кучланиш таъсири сарфининг қийматини синаш орқали баҳоланадиган релаксацияга мустаҳкамлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishюклаш цикли сонига қараб чидамлилик чегарасининг синаш орқали баҳоланадиган чарчашга мустаҳкамлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпаст манфий температура таъсирида (минус 40 0С) намуналарни ҳамда пайвандли боғланишларни мустаҳкамликка ва зарб ёпишқоқлигига синаш орқали баҳоланадиган совуққа чидамлилиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбузилишга қадар маълум бир вақт ичида агрессив муҳитда кучланганлик ҳолатида бўлган арматурани синаш орқали баҳоланадиган коррозияга чидамлилиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТемирбетон кўприклар ва қувурларнинг арматуралари учун ҳисоблаш билан белгиланадиган пўлатнинг маркасини конструкция элементларининг ишлаш шароитига ва қурилиш бўладиган жойнинг энг совуқ беш кунлигидаги ташқи ҳавонинг ҳароратига боғлиқ ҳолда мазкур ШНҚ нинг 41, 226 ва 269-бандларини инобатга олган ҳолда, қуйидаги 30-жадвалдан орқали қабул қилиш керак. Бу ерда “мусбат” ишораси кўрсатилган маркадаги пўлатни ушбу шароитда қўлланиш мумкинлигини кўрсатади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҲар хил синфдаги чўзиладиган ишчи арматуралар ишлатилганда мустаҳкамликка ҳисоблашларда қуйидагиларга риоя этиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishзўриқтирилмайдиган арматуралар учун уларнинг энг кам мустаҳкамликдаги арматура пўлатига тегишли ҳисобий қаршилигини қабул қилиш керак;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishзўриқтириладиган арматуралар учун фақат битта маркадаги арматурани инобатга олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishА300 (А-II) синфли Ст5пс маркали арматурани, кўприкларнинг оралиқ қурилмалари (шу жумладан хомутлар учун ҳам) ва таянчларида унинг стерженларининг диаметрлари қуйидагилардан катта бўлмаган ҳолда ишлатиш рухсат этилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчидамлиликка ҳисобланмайдиган арматурали элементлари учун 20 mm:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчидамлиликка ҳисобланадиган арматурали элементлари учун 18 mm.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДиаметри 22 mm ва ундан каттароқ кўрсатилган пўлат арматураларни фақат музлаш қатламининг яримидан пастда жойлашган пойдевор ва таянч қисмларида ишлатиш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТермик мустаҳкамланган иккиламчи ва ёпиқ пўлат арматураларни, юқори мустаҳкамли арматура симларни, К-7 синфли арматура канатлари ва спиралсимон йўғирилган пўлат канатларни пайвандлаб бириктириш мумкин эмас.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБетон конструкцияси танасида бўлган зўриқтирилган стерженли арматураларин ҳар қандай детал ёки арматураларга эритиб улаш мумкин эмас.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЯнги ҳамда импорт арматураларидан ишчи арматура (ҳисобий) сифатида фойдаланиш белгиланган тартибда олиб борилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish30-жадвал | |||||||||
Пўлат арматура тури | Пўлат арматура синфи | Арматура пўлати сифатини белгиловчи ҳужжат | Оқувчанлик чегараси σт, шартли оқувчанлик чегараси σ0,2, мустаҳкамлик чегараси σв, бўйича чекланишлар, МPа | Пўлат маркаси | Диаметр, mm | Чидамликка ҳисобланмайдиган арматурали элементлар | Чидамликка ҳисобланадиган арматурали элементлар | ||
энг совуқ беш кунликдаги ташқи ҳаво ҳарорати °С , қуйидагича бўлган районларда ишлатилганда | |||||||||
–30 ва юқори | –30 дан –40 гача | –30 ва юқори | –30 дан –40 гача | ||||||
Иссиқ қуйилган силлиқ стерженли | А240 (А-I) | ГОСТ 5781 –82* ГОСТ 380 -05 | 235 < σт < 310 380 < σв < 500 | Ст3сп | 6 — 10 | + | + | + | + |
Ст3сп | 12 — 40 | + | + | + | + | ||||
Ст3пс | 6 — 10 | + | + | + | +1) | ||||
Ст3пс | 12 — 16 | + | +1) | + | +1) | ||||
Ст3пс | 18 — 40 | + | +1) | +1) | – | ||||
Ст3кп | 6 — 10 | + | – | – | – | ||||
Сирти нотекис иссиқ қуйилган стерженли | А300 (А-II) | ГОСТ 5781 –82* ГОСТ 380 -05 | 295 < σт < 370 500 < σв < 570 | Ст5сп | 10 — 40 | + | + | + | + |
Ст5пс | 10 — 16 | + | +1) | + | +1) | ||||
Ст5пс2 | 18 — 40 | + | - | +1) | - | ||||
Аc300 (Ас-II) | 10ГТ | 10 — 32 | + | + | + | + | |||
А400 (А-III) | 300 < σт < 470 600 < σв < 700 | 25Г2С | 6 — 40 | + | + | + | +1) | ||
35ГС | 6 — 40 | + | +2) | - | - | ||||
А600 (А-IV) | Ҳақиқий қийматлар σт, σ0,2, σв нормаллаштирил ган қийматдан 100 дан кўп ошиши мумкин эмас | 20ХГ2Ц | 10 — 22 | + | + | + | + | ||
А-800 (А-V) | 23Х2Г2Т | 10 — 32 | + | + | + | + | |||
Сирти нотекис термик мустаҳкамланган стерженли | Ат6004) (Ат-IV) | ГОСТ 10884 -94 | 28С | 10 — 28 | +3) | +3) | - | - | |
10ГС2 | 10 — 18 | +5) | +3) | - | - | ||||
25С2Р | 10 — 18 | +3) | +3) | - | - | ||||
Ат8004) (Ат-V) | 25С2Р | 10 — 28 | +3) | +3) | - | - | |||
Ат10004) (Ат-VI) | 25С2Р | 10 — 16 | +3) | +3) | - | - | |||
Юқори мустаҳкамликдаги сирти силлиқ сим | В1500- B1000 (В-II) | ГОСТ 7348 -81* | Ҳақиқий қийматлар σ0,2 и σв σв нормаллаштирил ган қийматдан 300 дан кўп ошиши мумкин эмас | - | 3 — 8 | + | + | + | + |
Сирти нотекис юқори мустаҳкамликдаги сим | Вр1500- Bр1100 (Вр-II) | - | 3 — 8 | + | + | + | + | ||
Арматура арқонлар | К7-1500- K7-1410 (К-7) | ГОСТ 13840 -68* | - | 9 — 15 | + | + | + | + | |
Пўлат арқонлар | Бурамали | - | - | - | ГОСТ бўйича сим диаметрлари 3 mm ва катта | + | + | +5) | +5)) |
қўшалоқ эшилган | ГОСТ 3067 -88* | + | + | +5) | +5) | ||||
Ёпиқ | ГОСТ 3090 -73* ГОСТ 7675 -73* ГОСТ 7676 -73* | ГОСТ бўйича | + | + | +5) | +5) | |||
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1) Тўқилган каркас ва тўрларда ишлатишга рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2) Динамик коэффициент 1,1 дан катта бўлган ҳолда фақат тўқилган каркаслар ва тўрларда қўллашга рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3) Фақат ўлчов узунлигининг бутун стержени шаклида.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4) Фақат С (пайвандланадиган) ва К (занглагандаги чақнаб ёрилишга чидамли) маркалардаги термик мустаҳкамланган пўлат арматуралар қўллашга рухсат қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5) Фақат аралаш ҳар хил ҳаракатлар ўтказиладиган кўприкларнинг оралиқ қурилмаларида ишлатишга рухсат қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish170. Монтаж (кўтарилувчи) қилишдаги керакли илмоқ учун Ст3сп маркадаги А240 (A-I) синфдаги пўлат арматура ишлатишни кўзда тутиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЛойиҳада, конструкцияни ташқи ҳавонинг ўртача суткалик ҳарорати 40°С дан паст бўлмаган ҳолда монтаж қилиш назарда тутилганида, монтаж қилиш илмоқлари учун Ст3сп маркадаги А240 (A-I) синфдаги пўлат арматурани ишлатиш рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish171. Барча шароитларда конструктив арматуралар сифати мазкур ШНҚ нинг 30-жадвалида кўрсатилган А240 (A-I) ва А300 (А-II) синфлардаги пўлат арматураларни ҳамда Вр синфдаги ташқи юзаси нотекис арматура симларни ишлатиш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish172. Деформация чоклари ва бошқа ҳисобланадиган элементларнинг бирлаштиришга қўйиладиган буюмлари учун прокат пўлатларни ва бошқа жиҳозларни мазкур ШНҚ нинг 27-бобидаги талаблар бўйича қўллаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 19282 ва ГОСТ 19292 (17ГС ва 17Г1С маркалардан ташқари)ларда кўрсатилган пўлатлар маркалардан қилинган прокатларни ҳам, шунингдек қўшимча иссиқлик билан ишланмаган ва тақдим этишни олтинчи даражасидан паст бўлмаганда ҳам қўллаш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚурилиш бўладиган ҳудудда энг совуқ беш кунликдаги ташқи ҳавонинг ўртача ҳарорати минус 30°С дан паст эмас ва динамик коэффициенти 1,1 дан кўп бўлмаганида ГОСТ 535-05 бўйича Ст3пс маркадаги 4 — 24 mm қалинликдаги пўлат прокатни қўллаш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКучлар таъсирига ҳисобланмайдиган бирлаштиришга қўйиладиган жиҳозлар учун ГОСТ 535-05 да кўзда тутилган қалинлиги 4-30 mm бўлган Ст3кп маркадаги пўлат прокатлардан фойдаланиш рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Арматуранинг ҳисобий тавсифлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish173. Арматуранинг асосий мустаҳкамлик тавсифлари мавжуд пўлат арматуралар стандартларидан аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСтерженли арматуралар учун чўзилишда (сиқилишда) норматив қаршилик Rs,n сифатида қолдиқ чўзилишнинг 0,2 фоизига тўғри келувчи физик ёки шартли оқувчанлик чегарасига тенг кучланиш олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТекис симли арматура синфи В ГОСТ 7348-818 бўйича ва арматура арқонлари К-7 ГОСТ 13840-68 бўйича шартли оқувчанлик чегарасининг 0,95 га тенг кучланиши олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНотекис профилли Вр ГОСТ 7348-81 бўйича шартли оқувчанлик чегарасининг 0,9 га тенг кучланиши олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚайд этилган тавсифлар пўлат арматураларнинг амалдаги давлат стандартлари орқали аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAрматура қаршилигининг ҳисобий қийматлари арматура қаршилигининг меъёрий қийматларини мустаҳкамлаш учун ишончлилик коэффициентига бўлиш йўли билан аниқланади. Ишончлилик коэффициентининг қийматлари мустаҳкамлаш синфига ва кўриб чиқилган чегара ҳолатига қараб олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAрматуранинг меъёрий қийматлари камида 0,95 хавфсизлик билан кафолатланади, деформация хусусиятларининг меъёрий қийматлари уларнинг ўртача қийматларига тенг равишда олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЧўзилишда (сиқилишда) новда арматуранинг асосий мустаҳкамлик хусусияти 0,2 фоизга тенг қолдиқ чўзилишга мос келадиган шартли физик оқим кучи млм қийматига тенг қаршиликнинг стандарт қиймати ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 7348 бўйича В синфидаги силлиқ симни мустаҳкамлаш ва ГОСТ 13840 бўйича К7 арматура арқонлари учун стандарт қаршилик қиймати сифатида шартли оқиш кучининг 0,95 га мос келадиган кучланишлари олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУшбу хусусиятлар пўлатларни мустаҳкамлаш учун амалдаги давлат стандартларга мувофиқ белгиланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКучланишдаги арматуранинг ҳисобий мустаҳкамлик хусусиятлари (ҳисобий қаршиликлари) стандарт қийматларни материал учун тегишли ишончлилик коэффициентига бўлиш (мустаҳкамлаш тури ва синфига, чегара ҳолатлар гуруҳига қараб белгиланади) ва мазкур ШНҚ нинг 31-жадвали (12-иловаси)га мувофиқ олинган мақсадли иш шароитлари коэффициентига кўпайтириш орқали аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБиринчи гуруҳнинг чегаравий ҳолатлари учун материал бўйича ишончлилик коэффициенти қуйидаги 31-жадвалда келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБелгиланган мақсадлар учун меҳнат шароитлари коэффициентлари қуйидагича тенг қабул қилинади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтемир йўл кўприклари учун — 0,90;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishавтомобиль кўприклар учун — 0,95.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИккинчи гуруҳнинг чегаравий ҳолатлари учун материал учун ишончлилик коэффициентлари ва иш шароитлари коэффициентлари 1,0 га тенг деб қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАрматуранинг эластиклик модули Е ҳисобий қийматини унинг норматив қийматига тенглаб олиш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАрматуранинг умумлашган механик хусусиятининг тавсифи сифатида кучланиш ва нисбий деформация орасидаги боғланишни, унинг қисқа вақт ичида бир маротабалик юкланишдаги (стандарт синовга мувофиқ) ўрнатилган тартибдаги норматив қийматларини олиш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўприк ва қувурларнинг темирбетон конструкцияларида ишлатишга рухсат этиладиган пўлат арматураларнинг чўзилишга ҳисобий ва норматив қаршиликларини қуйидаги 31-жадвалга биноан қабул қилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish31-жадвал | |||||
Пўлат арматура синфи | Диаметри, mm | Чўзилишга норматив қаршиликлари Rsn ва Rpn МPа (kgk /сm2) | I-гуруҳ чегаравий ҳолатларига ҳисоблагандаги чўзилишга ҳисобий қаршиликлар МPа (kgk /сm2), қуйидаги кўприклар ва қувурлар учун | ||
темир йўллардаги | автомобиль йўли ва шаҳарлардаги | ||||
Зўриқтирилмайдиган (Таранглаштирилмайдиган) арматура | |||||
1. Стерженли: | |||||
а) сирти силлиқ А240 (А-I) | 6 — 40 | 235 (2400) | 200 (2050) | 210 (2150) | |
б)сирти нотекис (даврий профилда): | |||||
А300 (А-II), Аc300 (Ac-II) А400 (А-III) | 10 — 40 6 ва 8 10 — 40 | 295 (3000) 390 (4000) 390 (4000) | 250 (2550) 320 (3250) 330 (3350) | 265 (2700) 340 (3450) 350 (3550) | |
Зўриқтирилган ( Таранглаштирилган) арматура | |||||
2. Стерженли: а) иссиқ қуйилган | |||||
А6001) (А-IV) А800 (А-V) | 10 — 32 10 — 32 | 590 (6000) 785 (8000) | 435 (4500) 565 (5750) | 465 (4750) 600 (6100) | |
б)термик мустаҳкамланган: | |||||
Ат600(Ат-IV) Ат800 (Ат-V) Ат1000 (Ат-VI) | 10 — 28 10 — 14 16 — 28 10 — 14 16 | 590 (6000) 785 (8000) 785 (8000) 980 (10 000) 980 (10 000) | - - - - - | 465 (4750) 645 (6600) 600 (6100) 775 (7900) 745 (7600) | |
3. Юқори мустаҳкамликдаги сим: а) сирти силлиқ В-II | |||||
В1500 В1400 В1400 В1300 В1200 | 3 4 5 6 7 | 1490 (15 200) 1410 (14 400) 1335 (13 600) 1255 (12 800) 1175 (12 000) | 1120 (11 400) 1060 (10 800) 1000 (10 200) 940 (9600) 885 (9000) | 1180 (12 050) 1120 (11 400) 1055 (10 750) 995 (10 150) 930 (9500) | |
б) сирти нотекис Вр-II (даврий профилда): | |||||
В1500 В1400 В1400 В1200 | 3 4 5 6 | 1460 (14 900) 1375 (14 000) 1255 (12 800) 1175 (12 000) | 1100 (11 200) 1030 (10 500) 940 (9600) 885 (9000) | 1155 (11 800) 1090 (11 100) 995 (10 150) 930 (9500) | |
4. Арқон арматура | |||||
К-7-1500 К-7-1500 К-7-1400 | 9 12 15 | 1375 (14 000) 1335 (13 600) 1295 (13 200) | 1030 (10 500) 1000 (10 200) 970 (9900) | 1090 (11 100) 1055 (10 750) 1025 (10 450) | |
5. Спирал (бурама) ёки қўшалоқ ўралган ва ёпиқ пўлат арқонлар | Тегишли стандартлар бўйича | 0,75 Rrpn (бу ерда Rrpn арқоннинг бутунига узилишга норматив қаршилиги) | 0,54 Rrpn | 0,57 Rrpn | |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАралаш арматуралашда А600 (А-IV) синфидаги стерженли иссиқ қуйилган арматурани зўриқтирилмайдиган арматура сифатида қўллашга рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ. ГОСТ 7348 га мувофиқ 3 — 8 mm ли арқон мустаҳкамлик синфи:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсиллиқ учун 1500 дан 1100 гача;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдаврий профилли учун 1500 дан 1000 гача.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 13840 га мувофиқ 9 — 15 mmли арматурали К-7 канатларнинг мустаҳкамлик синфи 1500 дан 1400 гача бўлади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish174. А240 (A-I), А300 (A-II), Ас300 (Ас-II) ва А400 (А-III) синфлардаги зўриқтирилмайдиган пўлат арматураларнинг сиқилишга ҳисобий қаршиликлари Rsc ни, ушбу арматуранинг чўзилишга ҳисобий қаршилиги Rs га баробар деб қабул қилиш керак. Элемент кесимининг сиқилган қисмида жойлашган ва бетон билан жипслашган, зўриқтириладиган арматурадаги конструкцияларни биринчи гуруҳ чегаравий ҳолатларига ҳисоблашларда фойдаланадиган энг катта ҳисобий сиқувчи кучланиш — Rpс, 500 MPа (5100 kgk /сm2) бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-§. Арматуранинг ишлаш шароити коэффициентлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish175. Ҳисоблашларда бевосита кўринмайдиган юклама характери, муҳит таъсири, технологик факторлар ва ишлаш шароитларини, арматуранинг мустаҳкамлик ва деформацион тавсифларини ҳисоблашда бевосита унинг ишлаш шароити коэффициентлари орқали инобатга олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАрматурани чидамлиликка ҳисоблашда (темир йўл ва метрополитен учун алоҳида ажратиб қуриладиган кўприкларда), пўлат арматуранинг зўриқтирилмайдигани учун Rsf ва зўриқтириладигани учун Rpf бўлган чўзилишдаги ҳисобий қаршиликларини куйидаги формулалар билан аниқлаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRsf = mas1 Rs=εps βpw Rs, (47)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRrpn = mas1 Rs=εpp βpw Rp, (48)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, mas1 , map1 — кўп марта такрорланувчи юкламанинг таъсирини ҳисобга олувчи арматуранинг ишлаш шароити коэффициентлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRs, Rp — пўлат арматуранинг юқоридаги 31-жадвалдан олинадиган чўзилишга ҳисобий қаршиликлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishεps, εpp — қуйидаги 32-жадвалда келтирилган, арматурадаги кучланиш ўзгаришининг цикл ассиметрияси 
га боғлиқ коэффициентлар;
га боғлиқ коэффициентлар;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishβpw — қуйидаги 32-жадвалда келтирилган, арматура элементларининг ишлаш шароитига, уларга пайвандлаб бириктирилган бошқа элементлар ёки пайвандлаб уланган жойлар мавжудлигини ҳисобга олувчи коэффициент.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish32-жадвал | |||||||||
Қўлланиладиган пўлат арматуранинг синфи (турлари ёки хусусиятлари) | ρ даги εps ва εpp коэффициентларнинг қийматлари | ||||||||
-1 | -0,5 | -0,2 | -0,1 | 0 | 0,1 | 0,2 | 0,3 | 0,35 | |
1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
εrs коэффициенти | |||||||||
А240 (А-I) | 0,48 | 0,61 | 0,72 | 0,77 | 0,81 | 0,85 | 0,89 | 0,97 | 1 |
A300 (А-II) | 0,40 | 0,50 | 0,60 | 0,63 | 0,67 | 0,70 | 0,74 | 0,81 | 0,83 |
Aс300 (Ас-II) | - | - | 0,67 | 0,71 | 0,75 | 0,78 | 0,82 | 0,86 | 0,88 |
A400 (А-III) | 0,32 | 0,40 | 0,48 | 0,51 | 0,54 | 0,57 | 0,59 | 0,65 | 0,67 |
εrp коэффициенти | |||||||||
A600 (А-IV) (уланмаган ёки механик тозаланиб, контактли пайвандлаб уланган) | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
В ёки ундан қилинган ўрамли | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
Вр ёки ундан қилинган ўрамли | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
К-7 | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish32-жадвал якуни | |||||||||
Қўлланиладиган пўлат арматуранинг синфи (турлари ёки хусусиятлари) | ρ даги εps ва εpp коэффициентларнинг қийматлари | ||||||||
0,4 | 0,5 | 0,6 | 0,7 | 0,75 | 0,8 | 0,85 | 0,9 | 1 | |
1 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
εpsкоэффициенти | |||||||||
А240 (А-I) | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 |
А300 (А-II) | 0,87 | 0,94 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 |
Ас300 (Ас-II) | 0,90 | 0,92 | 0,94 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 |
А400 (А-III) | 0,70 | 0,75 | 0,81 | 0,90 | 0,95 | 1 | 1 | 1 | 1 |
εpp коэффициенти | |||||||||
А600 (А-IV) (уланмаган ёки механик тозаланиб, кон-тактли пай-вандлаб уланган) | 0,38 | 0,49 | 0,70 | 0,78 | 0,85 | 0,91 | 0,94 | 0,96 | 1 |
В ёки ундан қилинган ўрамли | - | - | - | - | 0,85 | 0,97 | 1 | 1 | 1 |
Вр ёки ундан қилинган ўрамли | - | - | - | - | 0,78 | 0,82 | 0,87 | 0,91 | 1 |
К-7 | - | - | - | - | 0,78 | 0,84 | 0,95 | 1 | 1 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳлар: Бурама ёки қўшалоқ эшилган ва ёпиқ пўлат арқонлар учун ρ≥85 бўлганида εpp коэффициентини бирга тенг деб қабул қилиш рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishρ<85<бўлганда осма, вантли ва олдиндан зўриқтирилган пўлат оралиқ қурилмаларнинг арқонларини чидамлиликка ҳисоблашга тегишли мазкур ШНҚ нинг 380-бандига мувофиқ белгилаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishρ нинг оралиқлардаги қийматлари учун εps ва εpp коэффициентларини интерполяция қилиб аниқлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish33-жадвал | |||||
Пайвандланган бирикма тури | Цикл ассиметрияси коэффициенти цикла r | Қуйидаги синфлардаги пўлат арматуралар бўлганида диаметри 32 mm ва ундан кичик стерженлар учун βpw коэффициенти | |||
А240 (A-I) | А300 (A-II), Ас300 (Ac-II) | А400 (A-III) | А600 (A-IV) | ||
Контактли пайвандланган (тозаламасдан) | 0 0,2 0,4 0,7 0,8 0,9 | 0,75 0,85 1 1 1 1 | 0,65 0,70 0,80 0,90 1 1 | 0,60 0,65 0,75 0,75 0,75 0,85 | - - 0,75 0,75 0,80 0,90 |
Узайтирилган қатламлар подкладка қўйилиб ванна усилида пайвандланган | 0 0,2 0,4 0,7 0,8 0,9 | 0,75 0,80 0,90 0,90 1 1 | 0,65 0,70 0,80 0,90 1 1 | 0,60 0,65 0,75 0,75 0,75 0,85 | - - - - - - |
Ўзаро кесишадиган нуқтада контактлаб пайвандлаш ва бошқа стерженларни ёнига пайвандлаш, жуфт аралаш ёпишмаларда пайвандлаш | 0 0,2 0,4 0,7 0,8 0,9 | 0,65 0,70 0,75 0,90 1 1 | 0,65 0,70 0,75 0,90 1 1 | 0,60 0,65 0,65 0,70 0,75 0,85 | - - - - - - |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳлар: 1. Чўзилаётган арматура стержени диаметри 32 mm дан катта бўлганида βρw қийматларини 5 % га камайтириш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. r< 0 бўлганида, βρw қийматини r< 0 бўлгандаги қийматдагидек қабул қилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Стерженлардаги пайвандлаб уланган жойлари контакт усулида бажарилиб, кейин бўйламасига тозаланган А600 (A-IV)синфдаги чўзилаётган пўлат арматуралар учун βpw=1 деб қабул этиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. ρ нинг оралиқлардаги қийматларида βρw ни интерполяция қилиб аниқлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish176. Қия кесимлардаги чўзилган кўндаланг арматурани (хомутлар ва букилган стерженларни) кўндаланг куч таъсирига ҳисоблашда пўлат арматуранинг юқоридаги 31-жадвалда кўрсатилган чўзилишга ҳисобий қаршиликларига қуйидаги ишлаш шароити коэффициентлари киритилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishстержен арматуралар учун — ma4 =0,8;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishюқори мустаҳкамликдаги симдан қилинган арматура, К-7 синфдаги арматура арқонлар ва бурамали, қўшалоқ ва ёпилган пўлат арқонлар учун ma4 =0,7 қийматдаги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishА400 (А-III) синфига пўлат арматурадан қилинадиган пайвандланган каркаслардаги хомутларнинг диаметри бўйлама стерженларнинг диаметрининг 1/3 дан кам бўлганида кўндаланг кучга ҳисоблашдаги хомутлардаги инобатга олинадиган кучланишлар қуйидаги қийматлардан ошмаслиги керак, Мпа (kgk /сm2):
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishхомутлар диаметри 6 m ва 8 mm бўлганида 245 (2500) дан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishхомутлар диаметри 10 mm ва ундан катта бўлганида 255 (2600) дан.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish177. Бўйламасига механик тозаламасдан конструкцияли пайвандлаш билан бажариладиган уланган жойларни ва силжитилган жуфт қатламлар қўйиб уланган жойларни қўллаганда, А600 (A-IV) ва А800 (A-V) синфлардаги пўлат арматуралар учун юқоридаги 31-жадвалда кўрсатилган чўзилишга ҳисобий қаршиликларга арматуранинг ma5=0,9 бўлган ишлаш шароити коэффициенти киритилади. А240 (A-I), А300 (А-II), Ас300 (Ас-II) ва А400 (А-III) синфлардаги пўлат арматуралар учун контакт пайвандлаш билан узайтирилган халта тагликлар, силжитилган жуфт ёпишмалар қўйиб, ванна усулида бажарилган уланган жойлар бўлганида, чўзилишга ҳисобий қаршиликларни, уланган жойлари йўқ бўлган пўлат арматураларникидек бажариш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭгиладиган конструкциялардаги чўзилган арматурани мустаҳкамликка ҳисоблашда, эгилувчи элементнинг чўзилаётган қиррасидан кесимнинг чўзилган зонаси баландлигининг 1/5 қисмидан катта масофада жойлашган арматура элементлари учун (алоҳида стерженлар, ўрамлар, арқонлар) пўлат арматуранинг юқоридаги 31-жадвалдаги чўзилишга ҳисобий қаршиликларга арматуранинг ишлаш шароити коэффициентини қуйидаги қийматда киритмоқ керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(49)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, h-x — кесимнинг чўзилган зонаси (қисмининг) баландлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
кесимнинг чўзилган қисмининг чеккадаги қиррасидан чўзилган арматура элементи ўқигача бўлган масофа.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish178. Конструкцияни олдиндан зўриқтириш ва уни монтаж қилиш босқичларидаги ҳисоблашларда пўлат арматуранинг ҳисобий қаршиликларини қуйидаги қийматларга тенг бўлган ишлаш шароити коэффициенти билан қабул қилиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishстерженли пўлат арматура ва юқори мустаҳкамликдаги симлардан қилинган арматура элементлари учун — 1,10;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishК-7 синфдаги арматура арқонлар ва бурамали ва қўшалоқ ўрилган ва ёпиқ пўлат арқонлар учун — 1,05.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish179. Бурама ёки қўшалоқ эшилган пўлат арқонларни диаметри D, 24d дан кичик бўлган (d — арқон диаметри) яримайлана ҳисоблашларда арқонларнинг чўзилишга ҳисобий қаршиликларига, D/d нисбат 8 дан 24 гача бўлганда қуйидаги формула билан аниқлашга рухсат этиладиган арқонларнинг ишлаш шароити коэффициенти ma10 киритилиши зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
; (50)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДиаметри D, 8d дан кичик бўлган блок атрофида букилганда, арқонларнинг ишлаш шароити коэффициентини тажрибада текширишлар натижасига биноан белгилаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish180. Диаметри 5 mm, юқори мустаҳкамликдаги рухланган В-II синфдаги силлиқ симни мустаҳкамликка ҳисоблашларда симнинг юқоридаги 31-жадвалдан олинадиган чўзилишга ҳисобий қаршиликларига қуйидагиларга тенг бўлган арматуранинг ишлаш шароити коэффициенти ma11 ни киритиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўртача тажовузкор муҳит шароитига жавоб берадиган қилиб С гуруҳи бўйича симни руҳлаганда — 0,94;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishжиддий тажовузкор муҳит шароитига жавоб берадиган этиб Ж гуруҳи бўйича симни руҳлаганда — 0,88.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-§. Пўлат буюмлар учун ҳисобий тавсифлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish181. Темирбетон кўприклар ва қувурларнинг алоҳида конструктив қисмидан иборат бўладиган пўлат буюмлар (таянчлар, деформация чоклари ва шарнирлар элементлари, тираш ускуналари ва ҳ. к.) учун юпқа листли ва фасонли прокатлардан тайёрланиб қўйиладиган пўлат буюмлар учун ҳисобий қаршиликларни кўприкларнинг пўлат конструкциялари элементларидагидек қабул этиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБетоннинг ичида анкерланадиган стерженли арматуралар учун ҳисобий қаршиликларни арматураларга тегишли кўрсатмаларга биноан қабул этиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-§. Арматуранинг деформатив хусусиятларининг тавсифлари ва эластик модулларининг нисбати
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish182. Арматуранинг асосий деформацион тавсифлари қуйидагилардан иборат:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкучланишнинг норматив қийматларига эришилганда арматуранинг нисбий чўзилиш деформацияси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishарматуранинг эластиклик модули;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфизик чегаравий оқувчанликка эга бўлган арматура учун нисбий чўзилиш деформациясининг норматив қийматини унинг норматив қаршилиги ва эластиклик модули қиймати учун тўғри келган эластиклик деформацияси орқали аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШартли оқиш чегарасига эга бўлган арматура учун арматура чўзилишининг норматив нисбий деформацияси шартли оқиш чегараси кучланишидаги 0,2 фоизга тенг бўлган унинг қолдиқ чўзилиши ва эластиклик нисбий чўзилишларининг йиғиндисига тенг қилиб олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАрматуранинг норматив эластиклик модули чўзилишда ва сиқилишда бир хил қилиб олинади ва унинг тури ва синфига қараб ўрнатилади. Арматура эластиклик модулининг қийматларини қуйидаги 34-жадвалдан олиш керак. Зарур бўлган ҳолларда эластиклик модулининг қиймати назорат синови натижалари орқали белгиланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish34-жадвал | ||
Пўлат арматура синфи (тури) | Арматуранинг эластиклик модули, МПа (kgk /сm2)да, | |
Es зўриқтирилмайдиган | Ep зўриқтирилган | |
А240 (А-I), А300 (А-II), Ас300 (Ас-II) | 2,06×105(2,1×106) | - |
А400 (А-III) | 1,96×105(2,0×106) | - |
A600 (А-IV), Aт600 (Ат-IV), A800 (А-V) | - | 1,86×105(1,9×106) |
Aт1000 (Ат-V), Aт1000 (Ат-VI) | - | 1,86×105(1,9×106) |
B, BpI синфлардаги параллел симлар | - | 1,96×105(2,0×106) |
В-II ва Bp-II синфлардаги параллел симлардан қилинган ўрамлар. | - | 1,77×105(1,8×106) |
арқон арматуралар синфи К-7 | 1,77×105(1,8×106) | |
К-7 арқон арматуралардан қилинган ўрамлар | - | 1,67×105(1,7×106) |
Пўлат арқонлар: | - | |
Бурама ва қўшалоқ эшилган | - | 1,67×105(1,7×106) |
ёпиқ | - | 1,57×105(1,6×106) |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish183. Зўриқтирилмаган арматурали кўприкларни чидамлилик ва ёрилишга пишиқликка ҳисоблашлардан ташқари, кўприклар элементларини эластик жисмлар ҳисоби формулаларига биноан бажариладиган қолган барча ҳисоблашларда, арматуралар учун юқоридаги 34-жадвалда ва бетонлар учун мазкур ШНҚ нинг 29-жадвалида келтирилган эластиклик модулларининг қийматларига биноан аниқланадиган модуллар нисбатлари 
дан фойдаланиш керак.
дан фойдаланиш керак.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЗўриқтирилмаган арматурали кўприк элементларини чидамлиликка ва ёрилишга пишиқликка ҳисоблашларда кучланишларни, келтирилган кесимнинг геометрик тавсифларини аниқлашда арматура кесими майдони, бетоннинг титрашда оқишини инобатга олувчи эластиклик модуллар нисбатлари коэффициенти n' билан ҳисобга олинади. n' ни, бетоннинг синфларига кўра қуйидагича қабул қилиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishВ20..........................…22,5
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishВ22,5 ва В25..................20
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishВ27,5..............................17
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishВ30 ва В35.....................15
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishВ40 ва ундан юқори......10
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish22-боб. Кўприклар ва қувурларни биринчи гуруҳ чегаравий ҳолатларига ҳамда мустаҳкамликка ҳисоблаш. Умумий қоидалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Элемент бўйлама ўқига нормал кесимларни мустаҳкамликка ҳисоблаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish184. Кўприклар ва қувурларнинг бетон ва темирбетон элементларини ҳисоблашни чегаравий қийматлари билан таққослаган ҳолда бажариш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКонструкцияларда эгиладиган, марказий ва номарказий чўзиладиган бетон элементларини қўллаш мумкин эмас.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish185. Статик ноаниқ конструкциялардаги ҳисобий зўриқишлари, бетоннинг ўтириши ва оқишини сунъий равишда тартиблаштириш, ёриқ ҳосил бўлиши ва олдиндан зўриқтиришлар оқибатида зўриқишнинг катта тақсимланишларини ҳисобга олиш зарур. Ушбу саналган юкламалар ва таъсирларнинг норматив қийматларидан топилган зўриқишларнинг умумий қийматига 1,1 (ёки 0,9) га тенг бўлган ишончлилик коэффициентлари киритилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish186. Конструкция элементларидаги зўриқишларнинг чегаравий қийматларини элемент бўйлама ўқига нормал ва қия кесимларида аниқлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish187. Бетон ва темирбетон элементларни сиқувчи бўйлама куч N таъсирига ҳисоблашда мустаҳкамликка ва устиворликка ҳисоблашлардаги олинган қийматларнинг кам миқдордагисини зўриқишнинг ҳисобий қиймати тариқасида қабул қилиш керак. Мустаҳкамликка ҳисоблашда тасодифий эксцентриситет ec,cn = 
lo ни инобатга олиш керак (lo — элементнинг геометрик узунлиги ёки унинг маҳкамланган нуқталарининг орасидаги қисми мазкур ШНҚ нинг 153-банди бўйича).
lo ни инобатга олиш керак (lo — элементнинг геометрик узунлиги ёки унинг маҳкамланган нуқталарининг орасидаги қисми мазкур ШНҚ нинг 153-банди бўйича).Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСтатик аниқ конструкцияларнинг элементларида эксцентриситет ec (келтирилган кесимнинг оғирлик марказига нисбатан) конструкцияни статик ҳисоблашдан аниқланадиган эксцентриситет билан тасодифий эксцентриситет ec,cn ларининг йиғиндиси сифатида топилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСтатик ноаниқ конструкция элементлари учун бўйлама кучнинг келтирилган кесим оғирлик марказига нисбатининг эксцентриситет ec қиймати, статик ҳисоблашда олинган эксцентриситетга баробар, аммо ec,cn — дан кам бўлмаган ҳолда қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish188. Тўғри бурчакли, тавр ва қўштавр шаклидаги, қутисимон кесимли, сиқилган, номарказий сиқилган бетон ва темирбетон элементларни мустаҳкамликка ва устиворликка ҳисоблаш, ec = 
эксцентриситет қийматига боғлиқ ҳолда қуйидаги 35-жадвалга мувофиқ бажарилади.
эксцентриситет қийматига боғлиқ ҳолда қуйидаги 35-жадвалга мувофиқ бажарилади.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish35-жадвал | ||||
Ҳисоблаш тури | Конструкциялар | |||
Бетон | Темирбетон | |||
Куйидагича эксцентриситетларда, ҳисоблашларни бажаришда риоя қилиниши зарур бўлган бандларнинг қатор тартибдаги рақамлари | ||||
ec≤r | ec>r | ec≤r | ec>r | |
Мустаҳкамликка | 3.68 3.54 | 3.68 3.54 | 3.69,б - | 3.70 3.54 |
Устиворликка | 3.66 3.55 | - - | 3.69,а 3.55 | - - |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ. r — ядро масофаси.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБошланғич ҳисобий эксцентриситети ec>r бўлган сиқилган элементларни номарказий сиқилишга ҳисоблаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭгилишнинг номарказий сиқилган элементнинг ҳисобий зўриқишининг кўпайишига таъсирини деформацияланмаслик схемасига ҳисоблашда эксцентриситет ec ни мазкур ШНҚ нинг 189-бандига биноан аниқланадиган η коэффициентига кўпайтириш йўли билан ҳисобга олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУстиворликка ҳисоблашда, ec≤r бўйлама эгилиш коэффициенти (φ) ни мазкур ШНҚ нинг 190-бандига мувофиқ қабул қилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish189. Мустаҳкамликка эгилишдаги кўчишининг (эгилишликка) таъсирини ҳисобга олувчи коэффициент η қуйидаги формула билан аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(51)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, Ncr қуйидаги формулалар билан аниқланадиган шартли критик куч:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбетон элементлар учун
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishNcr
(52)
(52)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтемирбетон элементлар учун
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishNcr
(53)
(53)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, lb — бетондаги ёриқларни ҳисобга олмасдан аниқланадиган бетон кесими майдонининг инерция моменти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIs — ўриқтирилмайдиган ва зўриқтириладиган арматуралар кесимлари майдонларининг инерция моментлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИнерция моментлари келтирилган кесимларнинг оғирлик маркази орқали ўтадиган ўқларига нисбатан аниқланади. (52) ва (53) формулалардаги φl ва φp лар билан эгилишликка, тегишли юкламанинг узоқ муддатли таъсир кўрсатишининг, арматурани олдиндан зўриқтиришнинг ва эксцентриситетнинг нисбий қийматининг таъсирлари ҳисобга олинади. φl коэффициентининг қийматини қуйидагига тенг деб қабул этиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, Ml доимий юкламалардан бўладиган момент; M — доимий ва вақтинчалик юкламалардан бўладиган норматив куч N ни, N кучининг жойлашган нуқтасидан энг кўп чўзилган стерженгача (бетон элементлар учун кесимнинг энг кўп чўзилган қиррасигача) ёки энг кам сиқилган стержен ёки қиррагача (тўлиқ сиқилган кесим бўлганида) бўлган масофага кўпайтириб топилган қийматга тенг момент. δ коэффициентининг қийматини ec/h га баробар деб қабул қилиш керак, лекин у, қуйидаги формула билан аниқланадиган миқдордан кам бўлмаслиги керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
, (54)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, Rb — бетоннинг ҳисобий қаршилиги, МPа да;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishlo — элементнинг ҳисобий узунлиги, m, да.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўла юкламадан ва доимий юкламадан ҳосил бўладиган моментлар (эксцентриситетлар) ҳар хил ва бир-биридан фарқ қиладиган ишорали бўлганларида тўла юклама эксцентриситетининг қиймати ec≥0,1h да φl=1,0; ec< 0,1h да эса φl=1,05 деб қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАрматурани олдиндан зўриқтиришнинг элемент бикрлигига таъсирини ҳисобга олувчи φp коэффициентининг қийматини қуйидаги формула билан аниқлаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(55)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, σbp бўйлама арматуранинг оғирлик маркази сатҳидаги мазкур ШНҚ нинг 8-иловасига биноан барча йўқолишларни ҳисобга олгандаги, олдиндан зўриқтиришдан бўладиган бетондаги кучланиш. Ҳалқасимон ва юмалоқ кесимлар учун h=D бўлади. (15) формуладаги ҳисобий қаршилик Rb, бетоннинг ишлаш шароити коэффициентларини ҳисобга олмасдан қабул қилинади (ec/h қиймати эса 1,5 дан ошмаслиги керак).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСиқилган темирбетон элементлар, қуйидаги шартни таъминлай оладиган шароитдаги тавсифларга эга бўлиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
, (56)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭлементларни, номарказий қўйилган юклама таъсиридан эгилиш текислигига перпендикуляр йўналишда номарказий сиқилишга ҳисоблашда тасодифий эксцентриситет қийматини инобатга олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСурилмайдиган таянчга ёки мажбуран деформацияланишдан бир хил кўчадиган (масалан, ҳарорат таъсиридан узайишларда) таянчларга эга бўлган темирбетон элементлар учун η коэффициенти қийматларини қуйидагича қабул этиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэлемент узунлигининг ўртадаги учдан бир қисмидаги кесимлари учун (10) формула билан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэлемент узунлигининг чеккадаги учдан бир қисмидаги кесимлар учун таянчдаги кесимлар учун бирга тенг бўлган қиймат билан ўртадаги учдан бир қисм учун ҳисоблаган қийматларнинг оралиғида интерполяция қилиш йўли билан.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish190. Сиқилган (ec=0) ва эксцентриситет 
номарказий сиқиладиган элементларни ҳисоблашларда бўйлама эгилиш коэффициентини қуйидаги формула билан аниқлаш керак:
номарказий сиқиладиган элементларни ҳисоблашларда бўйлама эгилиш коэффициентини қуйидаги формула билан аниқлаш керак:Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
, (57)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, φm — вақтинчалик юклама таъсирини ҳисобга олувчи бўйлама эгилиш коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishφl — доимий юкламалар таъсирини ҳисобга олувчи бўйлама эгилиш коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishNl — доимий юкламаларда бўладиган, зўриқтириладиган, бетон билан жипслашмаган арматурадаги зўриқишни ҳам ҳисобга олгандаги ҳисобий бўйлама зўриқиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishNm — вақтинчалик юкламадан бўладиган ҳисобий бўйлама зўриқиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishN= Nl+Nm тўла ҳисобий бўйлама зўриқиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМазкур ШНҚ нинг 187-бандига биноан тасодифий эксцентриситетлар қийматларини ҳисоблашларда инобатга олинган φm ва φl коэффициентларининг қийматини темирбетон элементлар учун қуйидаги 36-жадвалдан, бетон элементлар учун эса қуйидаги 37-жадвалдан олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish36-жадвал | |||||||
Элемент букилувчанлигининг тавсифлари | Бўйлама эгилиш коэффициентлари | ||||||
Нисбий эксцентриситетлар ec/r куйидагича бўлгандаги | j l | ||||||
l0 / b | l0 / d | l0 / i | 0 | 0,25 | 0,50 | 1,00 | |
4 | 3,5 | 14 | 1 1 | 0,90 0,90 | 0,81 0,81 | 0,69 0,69 | 1 |
10 | 3,6 | 35 | 1 1 | 0,86 0,86 | 0,77 0,77 | 0,65 0,65 | 0,84 |
12 | 10,4 | 40 | 0,95 0,95 | 0,83 0,83 | 0,74 0,74 | 0,62 0,62 | 0,79 |
14 | 12,1 | 48,5 | 0,90 0,85 | 0,79 0,74 | 0,70 0,65 | 0,58 0,53 | 0,70 |
16 | 13,8 | 55 | 0,86 0,78 | 0,75 0,67 | 0,66 0,58 | 0,55 0,47 | 0,65 |
18 | 15,6 | 62,5 | 0,82 0,75 | 0,71 0,64 | 0,62 0,55 | 0,51 0,44 | 0,56 |
20 | 17,3 | 70 | 0,78 0,70 | 0,67 0,59 | 0,57 0,47 | 0,48 0,40 | 0,47 |
22 | 19,1 | 75 | 0,72 0,64 | 0,60 0,52 | 0,52 0,44 | 0,43 0,35 | 0,41 |
24 | 20,8 | 83 | 0,67 0,59 | 0,55 0,47 | 0,47 0,39 | 0,38 0,30 | 0,32 |
26 | 22,5 | 90 | 0,62 0,53 | 0,51 0,42 | 0,44 0,35 | 0,35 0,26 | 0,25 |
28 | 24,3 | 97 | 0,58 0,50 | 0,49 0,41 | 0,43 0,35 | 0,34 0,26 | 0,20 |
30 | 26 | 105 | 0,53 0,46 | 0,45 0,38 | 0,39 0,32 | 0,32 0,25 | 0,16 |
32 | 27,7 | 110 | 0,48 0,42 | 0,41 0,35 | 0,36 0,30 | 0,31 0,25 | 0,14 |
34 | 29 | 120 | 0,43 0,39 | 0,36 0,32 | 0,31 0,27 | 0,25 0,21 | 0,10 |
38 | 33 | 130 | 0,38 0,33 | 0,32 0,28 | 0,28 0,24 | 0,24 0,20 | 0,08 |
40 | 34,6 | 140 | 0,35 0,32 | 0,29 0,26 | 0,25 0,22 | 0,21 0,18 | 0,07 |
43 | 37,5 | 150 | 0,33 0,30 | 0,28 0,25 | 0,24 0,21 | 0,21 0,18 | 0,06 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ. Каср чизиғи устида зўриқтирилмаган арматурали темирбетон элементлар ва ушбу ишлаш босқичида зўриқтирилган арматура билан бетон орасида жипслашиш бўлмаган олдиндан зўриқтирилган элементлар учун қийматлар, каср чизиғи остида эса зўриқтириладиган арматура билан бетон жипслашган ҳолдаги олдиндан зўриқтирилган элементлар учун қийматлар келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish37-жадвал | ||||||
Элемент буки лувчанлиги тавсифи | Бўйлама эгилиш коэффициентлари | |||||
эксцентриситет ec/r лар қуйидагича бўлгандаги φm | φi | |||||
l0 /b | l0 /i | 0 | 0,25 | 0,50 | 1,0 | |
4 6 8 10 12 14 16 18 20 22 24 26 | 14 21 28 35 42 49 56 63 70 77 84 91 | 1 0,98 0,95 0,92 0,88 0,85 0,79 0,74 0,67 0,63 0,58 0,49 | 0,86 0,84 0,81 0,78 0,76 0,74 0,68 0,63 0,56 0,51 0,46 0,38 | 0,77 0,75 0,72 0,69 0,67 0,65 0,59 0,54 0,46 0,43 0,38 0,31 | 0,65 0,63 0,6 0,57 0,55 0,58 0,48 0,43 0,37 0,34 0,29 0,22 | 1 0,94 0,88 0,8 0,72 0,62 0,58 0,43 0,32 0,26 0,20 0,16 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЮқоридаги 36 ва 37-жадваллардаги белгилашлар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishb — элемент кўчиши йўналишига нормал тўғри бурчакли кесимнинг томони;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishd — юмалоқ кесимли элемент диаметри;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishl0 / i — элемент букилувчанлиги (i — кўндаланг кесимнинг энг кичик инерция радиуси);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishec/r — N кучининг нисбий эксцентриситети;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishec — N кучининг келтирилган кесимда марказий оғирликка нисбатан эксцентриситети;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishr =
ядровий масофа (Wred ва Ared келтирилган кесимнинг қаршилик моменти ва майдони).
ядровий масофа (Wred ва Ared келтирилган кесимнинг қаршилик моменти ва майдони).Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish191. Кесимлардаги чегаравий зўриқишларни мазкур ШНҚ нинг 197 — 206 ва 210-бандларига мувофиқ қуйидаги асослардан келиб чиққан ҳолда аниқлаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбетоннинг чўзилишга қаршилиги нолга тенг деб қабул қилинади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбетоннинг сиқилишга қаршилиги Rb га баробар бўлган ва унинг шартли сиқиладиган зонаси чегарасида тенг тақсимланган кучланишлар билан чекланади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishарматурадаги чўзувчи кучланиш, зўриқтирилмаган ва зўриқтириладиган арматураларнинг чўзилишга ҳисобий қаршиликлари тегишли Rs ва Rp лар билан чекланади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishзўриқтирилмаган арматурадаги сиқувчи кучланиш, сиқилишга ҳисобий қаршилик Rso билан, зўриқтириладигандаги эса мазкур ШНҚ нинг 195-бандига биноан энг катта сиқувчи кучланишлар σps билан чекланадилар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкесимни ҚМҚ 2.03.01га биноан умумий ҳолга ҳисоблаганда, арматурадаги деформация (кучланиш), олдиндан зўриқтирилгандаги деформацияни (кучланиш) инобатга олиб, бетоннинг сиқиладиган қисмининг баландлигига боғлиқ ҳолда аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТегишли тартибда асосланганда, юқорида кўрсатилган ҳисоблашларни, бетон ва арматуранинг деформацияси диаграммасидан фойдаланиб бажариш рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ. Бетон ва арматурадаги ҳисобий қаршиликлар ва кучланишлар формулаларга МПа да киритилиши керак бўлганида, матнда махсус кўрсатмалар берилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish192. Ҳисобий кесимнинг сиқиладиган қисмида ҳар хил синфлардаги бетонлар бўлганида, уларнинг майдонлари ҳисобий қаршиликларига пропорционал равишда битта ҳисобий қаршиликдаги бетонга келтирилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish193. Сиқиладиган қисмида тахтаси жойлашадиган тўсинларни ҳисоблашда, тахтанинг қовурға (девор) ичидан чиқиб (осилиб) турадиган ҳисобга киритиладиган бўлагининг чиқиб турган жойининг бошланишидан ўлчагандаги узунлиги, унинг қалинлиги h′f нинг олти марта кўпайтирилган қийматидан ошмаслиги ва тўсинлар қовурғалари орасидаги соф масофанинг ярмисидан кўп бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТахтанинг чиқиб турган бўлагининг бошланиши тўсин қиррасидан ёки қиялиги 1:3 ва ундан катта вут (қалинлаштирилган қисми) бўлганида, вутнинг охиридан қабул қилинади. Ўзгарувчи қалинликдаги тахталарда ҳамда вутлар қиялиги 1:3 дан кичик бўлган ҳолларда, тахтанинг чиқиб (осилиб) турадиган қисми узунлиги, тахта ва вутлар майдонларини ҳисобга олиб топиладиган, тахтанинг келтирилган қалинлигига биноан аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚўштавр кесимларнинг чўзиладиган белбоғларининг чиқиб турадиган қисмлари майдони ҳисоблашда инобатга олинмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish194. Чўзилган арматуранинг сони, конструктив мақсадда ёки ёрилишга пишиқликка ҳисоблашга биноан, мустаҳкамликка ҳисоблашдаги талаб этилган арматура сонидан ортиқча бўлганида, ҳисоблашда барча арматурани эмас, фақат мустаҳкамликка талаб этилганини инобатга олиш рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish195. Бетон билан жипслашиб кетган, cиқилган қисмда жойлашган зўриқтириладиган арматурани ҳисоблашга қуйидаги кучланиш билан киритиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
, (58)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, Rpc — мазкур ШНҚ нинг 175-бандига биноан, зўриқтириладиган арматурадаги ҳисоблаш билан инобатга олинадиган энг катта сиқувчи кучланиш; σpc1 — зўриқтириладиган арматурадаги ҳисобий кучланиш (барча йўқолишларни чиқариб ташлагандан кейинги), агар юкламага нисбатан ишончлилик коэффициенти γg=1,1 бўлса; σpc1≤Rpc бўлганида, σpc=0 деб қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСиқилган арматуранинг кўндаланг кесими майдони A′s ни бетоннинг сиқилган қисми ҳисобий баландлиги x ва ушбу арматурадан кесимнинг сиқилган қиррасигача бўлган масофа α′s лар нисбатларига боғлиқ ҳолда ҳисоблашга киритилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭгиладиган элементларни ҳисоблашда x2≥2a′s бўлганида, майдон A′s тўлиқ инобатга олинади, бу ерда, x2 — сиқилган арматура A′s ни ҳисобга олиб аниқланадиган сиқилган қисмнинг баландлиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСиқилган арматурани инобатга олмаганда кесимнинг сиқилган қисм баландлиги x2≥2a′s уни инобатга олганда эса x2<2as шартига мос келганида, мустаҳкамликка ҳисоблашни қуйидаги шартдан файдаланиб бажариш, рухсат этилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishM≤(RpAp+RsAs)(ha-a′s) (59)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бўлганида, A′s ҳисобга олинмайди.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(60)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish196. Элемент бўйлама ўқига нормал кесимни ҳисоблаш, ташқи куч кесим симметрия ўқи текислигида таъсир этганида ва арматура элементининг кўрсатилган текисликка перпендикуляр қирраси олдида жамланган бўлганида, тегишли мувозанат шартидан аниқланадиган сиқилган қисм нисбий баландлиги ξ=
қийматига боғлик ҳолда бажарилиши керак. Конструкцияни ҳисоблашда ξ нинг қиймати тузилган арматурадан, унинг учун тегишли ишлаш шароити коэффициентини ҳисобга олгандаги ҳисобий қаршилик Rs ва Rp га тенг бўлган кучланиш бўлмаганга қадар бетоннинг сиқилган қисмида чегаравий ҳолат юз бермайдиган ҳолдаги, ўша қисмининг нисбий баландлиги ξy дан ошмаслиги керак. ξy қиймати қуйидаги формула билан аниқланади:
қийматига боғлик ҳолда бажарилиши керак. Конструкцияни ҳисоблашда ξ нинг қиймати тузилган арматурадан, унинг учун тегишли ишлаш шароити коэффициентини ҳисобга олгандаги ҳисобий қаршилик Rs ва Rp га тенг бўлган кучланиш бўлмаганга қадар бетоннинг сиқилган қисмида чегаравий ҳолат юз бермайдиган ҳолдаги, ўша қисмининг нисбий баландлиги ξy дан ошмаслиги керак. ξy қиймати қуйидаги формула билан аниқланади:Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(61)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, ω=0,85-0,008 Rb — одатдаги (зўриқтирилмаган) арматурали элементлар учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishω=0,85-0,008 Rb+δ≤0,9 — бевосита арматурали элементлар учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда бетоннинг ҳисобий қаршилиги Rb ни МPа да, δ нинг қийматини эса 10 μ га тенг деб олиш керак, аммо 0,15 дан кўп бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishарматурадаги кучланиш σ1 ни, МPа да, қуйидагига тенг қилиб олиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishзўриқтирилмайдиган арматура учун Rs;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishзўриқтириладиган арматура учун Rp+500–σp;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishзўриқтириладиган арматуранинг ҳисобий қаршилиги Rp ни, унинг тегишли ишлаш шароити коэффициентини инобатга олиб, арматурадаги олдиндан зўриқтириладиган кучланиш σp; қийматини эса, мазкур ШНҚ нинг 12-иловасига биноан биринчи ва иккинчи йўқолишларни ҳисобга олиб қабул қилиш керак;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishзўриқтирилган ва зўриқтирилмаган ҳолда σ1 кучланишни зўриқтирилган арматурага кўра қабул қилинади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishσ1 кучланиш сиқилган қисмдаги арматурадаги чегаравий кучланиш ҳисобланади ва у 500 МPа га тенг деб қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМустаҳкамликка ҳисоблашда, ξy нинг катта чегаравий миқдорига кўра ҳисоблаш орқали олинган 
қийматини сақлаш асосли ва зарур бўлган ҳолда ҚМҚ 2.03.01 кўрсатмаларига риоя қилиш тавсия этилади.
қийматини сақлаш асосли ва зарур бўлган ҳолда ҚМҚ 2.03.01 кўрсатмаларига риоя қилиш тавсия этилади.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚуйидаги ҳоллардаги ҳисоблашларда ҚМҚ 2.03.01 кўрсатмаларига риоя этиш тавсия этилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтемирбетон элементларни қия номарказий сиқилиш ва эгилишларга;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкесими бўйлаб арматуралар тенг тақсимланган элементларни;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқисқа консолларни, конструкцияларни ботириб тешиш ва тортиб ажратиб олишга, қўйилган буюмлар, кўтаргич илмоқлар ва буралиш билан эгилишга, буралиш билан номарказий сиқилишга ишлайдиган элементларни.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУчбурчакли, ромб шаклдаги ва тўғри бурчакли бўлмаган арматураси жамланган ва тенг тақсимланиб жойланган кесимларни ҳисоблаш учун бошқа услубларни қўллаш, тегишли (ўрнатилган) тартибда улар асосланганида рухсат этилади. Юмалоқ кесимли темирбетон элементларни номарказий сиқилишга мустаҳкамликка ҳисоблаш тавсия этилган мазкур ШНҚ нинг 9-иловасида келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБарча санаб ўтилган ҳисоблашларда бетон ва арматура учун меъёрларда белгиланган ҳисобий қаршиликларни олиш керак. Нормал кучланишларни олдиндан зўриқтирилган эгри тўсин кесимларида ёриқбардошликни мазкур ШНҚ нинг 14-иловаси бўйича ҳисоблаш тавсия этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Эгиладиган темирбетон элементларни ҳисоблаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish197. Тўғри бурчакли кесимларни 
бўлганидаги ҳисоблашни қуйидаги шартга кўра бажариш керак:
бўлганидаги ҳисоблашни қуйидаги шартга кўра бажариш керак:Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishM ≤ Rbbx(h0 – 0,5x) +Rs cAʼs(h01 – aʼs) + σpcAʼp (h0 – aʼp), (62)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, сиқилган қисм баландлиги x ни қуйидаги формула билан аниқлаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRpAp + RsAs – RscAs – σpcAʼp = Rbbx (63)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда ва бош формулалардаги баландлик h0 ни Ap ва A5 арматурадаги зўриқиш тенг таъсир этувчисидан олиш керак. Зўриқтириладиган арматура бўлмаганида, h0=h01
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бу ерда ∞ мазкур ШНҚ нинг 4, 6, 7-иловалари бўйича аниқланади.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-расм. Эгиладиган темирбетон элементнинг бўйлама ўқига нормал кесимдаги, уни мустаҳкамликка ҳисоблашдаги зўриқиш ва кучланиш эпюрасининг схемаси
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАвтомобиль йўллари ва шаҳар кўприклари қовурғали оралиқ қурилмалари ўтиш қисми плитасининг бўйлама йўналишдаги уланган жойларини мустаҳкамликка ҳисоблаш (62) ва (63) формулаларнинг ўнг томонидаги формулаларга қуйидаги ишлаш шароити коэффициентларини киритиб бажарилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдиафрагмалилари учун — 0,8 га тенг;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдиафрагмали оралиқ қурилмалар учун — 0,9 га тенг.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish198. Таврли, қўштаврли ва қутисимон, плитаси сиқилган қисмда жойлашган кесимларни 
бўлганида ҳисоблашни сиқилган қисм чегараси ҳолатига боғлик ҳолда бажариш керак:
бўлганида ҳисоблашни сиқилган қисм чегараси ҳолатига боғлик ҳолда бажариш керак:Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) сиқилган қисм чегарали плитада ўтганида (3 расм, а) ёки қуйидаги шарт бажарилганида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(64)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМазкур ШНҚ нинг 197-бандига мувофиқ b'f эндаги тўғри бурчакли кесим ҳисоблангандек ҳисобланади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) сиқилган қисм чегарали қовурғадан ўтганида (3 расм, б) ёки (64) шарт бажарилмайди, унда ҳисоблаш қуйидаги шартга биноан бажарилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishM≤Rb bx(h0 – 0,5x)+Rb(b′f – b)h′f(h0 – 0,5h′f)+RsoA′s+ σpcA′s (h01 – a's) apcA′p (h0 – a'p) (65)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, бетоннинг сиқилган қисми баландлигини x қуйидаги формула билан аниқлаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(66)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-расм. Плитаси сиқилган қисмда бўлган темирбетон элементларнинг кесимларидаги сиқилган қисмларнинг шакли
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) сиқилган қисм чегарали плитада жойлашганда,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) сиқилган қисм чегарали қовурғада жойлашганда.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish199. Ҳалқа кесимли, ички ва ташқи радиусларининг нисбати 
бўлган, арматураси айлана бўйлаб тенг тақсимланган (бўйлама йўналишдаги стерженлар сони 6 тадан кам бўлмаган), эгилувчи элементлар ҳисоби, мазкур ШНҚ нинг 202-бандига мувофиқ, номарказий сиқиладиган элементлар ҳисобини бажаргандек, Nec қиймат ўрнига эгувчи момент M қийматини бўйлама куч қиймати N = 0 деб қабул қилиниб бажарилади.
бўлган, арматураси айлана бўйлаб тенг тақсимланган (бўйлама йўналишдаги стерженлар сони 6 тадан кам бўлмаган), эгилувчи элементлар ҳисоби, мазкур ШНҚ нинг 202-бандига мувофиқ, номарказий сиқиладиган элементлар ҳисобини бажаргандек, Nec қиймат ўрнига эгувчи момент M қийматини бўйлама куч қиймати N = 0 деб қабул қилиниб бажарилади.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish200. Автомобиль йўллари кўприкларининг эгиладиган темирбетон элементларидаги зўриқтириладиган ишчи арматура бетон билан жипслашмаган ҳолда, кесимини мустаҳкамликка мазкур ШНҚ нинг 193 ва 194-бандларига мувофиқ тегишли формулаларда зўриқтириладиган арматуранинг чўзилишга ҳисобий қаршилиги Rp ўрнига ўша арматурадаги олдиндан зўриқтирилганда белгиланган (барча йўқолишлар чиқариб ташлангандан кейинги) кучланиш қиймати σp1 ни киритиб ҳисоблаш керак. Бундан ташқари, узунасига алоҳида тайёрланган блоклардан йиғиладиган конструкцияларда, эластик материаллар қаршилиги формулалари билан ҳисобий юкламаларга (юкламаларга нисбатан ишончлилик коэффициенти билан) олдиндан зўриқтириш кучини ҳам киритиб, қўшимча ҳисоблаш ўтказиш керак. Ишлашнинг барча босқичларида, блоклар бир-бирига уланган жойларда зўриқтирилмайдиган арматура қўйилмаган ҳолда, ташқи кучлардан чўзувчи кучланиш ҳосил бўладиган қисмларда, ушбу кучланиш мавжуд бўлиши мумкин эмас.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-§. Номарказий сиқиладиган бетон элементларни ҳисоблаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish201. Бошланғич эксцентриситети ec ≤ r бўлган номарказий сиқиладиган бетон элементларни қуйидаги шартни бажарган ҳолда устиворликка ҳисоблаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishN ≤ φRbAb (67)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, φ — 186. бўйича олинадиган коэффициент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAb — элементнинг сиқилган кесим майдони.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish202. Номарказий сиқиладиган бетон элементларни ec > r (r — 186-бандига биноан ядро масофаси) бўлган ҳолда, мустаҳкамликка ҳисоблаш нейтрал ўқ ҳолатига ва қуйидаги формуладан топиладиган a-нинг қийматига боғлиқ ҳолда бажарилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha = ac – ecƞ (68)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, a — бўйлама куч N қўйилган нуқтадан кесимнинг кўпроқ сиқилган қиррасигача бўлган, мазкур ШНҚ нинг 189-бандига биноан аниқланадиган ƞ коэффициентни инобатга олгандаги масофа;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishac — тўла кесимнинг оғирлик маркази орқали ўтадиган ўқдан кўпроқ сиқилган қиррасигача бўлган масофа;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishec — бўйлама куч N нинг, тўла кесим оғирлик марказига нисбатан бошланғич эксцентриситети.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда, ташқи кучлар тенг таъсир этувчиси қуйидаги шартга риоя қилган ҳолда, элемент кўндаланг кесими чегарасида бўлиши зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishEcƞ ≤ 0,8ac (69)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish203. Тавр, қўштавр ва қутисимон плитаси сиқилган қисмда жойлашган (3.3 расм), номарказий сиқиладиган бетон элементларни ҳисоблашда кесимнинг мустаҳкамлиги қуйидаги шарт бажарилганда таъминланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishN ≤ Rbbx + Rb (bʼʄ – b) hʼʄ (70)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбунда сиқилган қисм баландлиги қуйидагича аниқланади: a>0,5h'f
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha>0,5hʼf бўлганида (нейтраль ўқ қовурға чегарасидан ўтади)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(71)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha≤0,5h'f бўлганида (нейтраль ўқ сиқилган плита чегарасидан ўтади), ҳисоблаш учун b ни b′f га алмаштириб, (70) ва (71) формулалардан фойдаланилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-расм. Номарказий сиқилган бетон элементнинг бўйлама ўқига нормал кесимдаги зўриқиш ва кучланиш эпюрасининг схемаси
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғри бурчакли кесимли номарказий сиқилган элементларни ҳисоблашда қуйидаги шарт бажарилганда мустақкамлик таъминланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishN≤Rbbx, (72)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда сиқилган қисм баландлиги қуйидаги формула билан аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishx=h-2ecη (73)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭгувчи момент таъсир кўрсатадиган текисликда мустаҳкамликка ҳисоблашдан ташқари элемент у текисликка тик йўналишда эгилиш билан устиворликка ҳисобланиб текширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-§. Номарказий сиқилган темирбетон элементларни ҳисоблаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish204. Ҳисоблаш эксцентриситети es≤r бўлган номарказий сиқилган темирбетон элементларни қуйидаги шартлардан келиб чиққан ҳолда мустаҳкамликка ва устиворликка ҳисоблаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) устиворликка ҳисоблашда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishарматура бетон билан жипслашган ҳолда
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(74)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishзўриқтириладиган арматура билан бетоннинг жипслашиши бўлмаган ҳолда
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(75)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) мустаҳкамликка ҳисоблашда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishарматура бетон билан жипслашган бўлганида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(76)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishзўриқтириладиган арматура билан бетоннинг жипслашиши бўлмаган ҳолда
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(77)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish(33)-(34) формулалардаги:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishN — ҳисобий юкламалардан бўладиган бўйлама йўналишдаги сиқувчи куч (олдиндан зўриқтириш кучи ҳисобга олинмаган);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishφ — мазкур ШНҚ нинг 190-бандига биноан қабул қилинадиган бўйлама эгилиш коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRb — бетоннинг мазкур ШНҚ нинг 24-жадвалидан олинадиган мустаҳкамликка ҳисоблашдаги сиқилишга ҳисобий қаршилиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAb — элемент кесимининг тўла майдони (арматура кесимининг майдони 3 фоиз дан ошадиган бўлганида, Ab ни Ab – A′s – A′p билан алмаштирилади);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRsc, Rpc — арматуранинг мазкур ШНҚ нинг 173-бандига биноан олинадиган сиқилишга ҳисобий қаршиликлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishσpc — сиқилган қисмда жойлашган зўриқтириладиган арматурадаги мазкур ШНҚ нинг 195-бандига мувофиқ ҳисоблашда инобатга олинадиган кучланиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishσpc1 — зўриқтириладиган арматура A′p даги, мазкур ШНҚ нинг 195-бандига биноан барча йўқолишлар ўтиб бўлгандан кейинги, ўрнашган зўриқтириш кучи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(78)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishA's, A'p — тегишли, барча зўриқтирилмаган ва зўриқтирилган арматуралар кесимларининг майдони; n1 — 183-бандига асосан олинадиган эластиклик модуллари нисбати.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish205. Плитаси сиқилган қисмда бўлган, кўндаланг кесими қўштавр, тавр ва қутисимон номарказий сиқилган, эксцентриситети ec>r темирбетон элементларни, x>hʼʄ ва ζ≤ζy (3 ва 4-расмлар) бўлганида, мустақкамликка ҳисоблашни қуйидаги шартдан фойдаланиб бажариш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishNe0 ≤ Rbbx (h0 – 0,5x) + Rb (b ʄ – b)h ʄ (h0 – 0,5h ʄ )+RscAs(h01 – as) + σ pcAp(h0 – ap), (79)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishe0 нинг қийматини қуйидаги формула билан аниқлаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishe0 = e + ec (ƞ — 1) (80)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, N бўйлама куч; ƞ — мазкур ШНҚ нинг 187-бандига биноан аниқланадиган коэффициент; e — N кучнинг қўйилган нуқтасидан чўзилган арматурадаги зўриқишнинг тенг таъсир этувчисигача бўлган масофа; ec — бўйлама куч N нинг барча кесим оғирлик марказига нисбатан бошланғич эксцентриситети (мазкур ШНҚ нинг 189-бандига биноан тасодифий эксцентриситети ҳисобга олингандаги); σpc — ташқи юкламалар таъсиридан сиқилган қисмда жойлашган зўриқтириладиган арматурадаги, мазкур ШНҚ нинг 195-бандига асосан сиқувчи кучланиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўғри бурчакли кесимлар учун (37) формулада bʼʄ = b деб қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБетоннинг сиқилган қисми баландлиги x ни қуйидаги формула билан аниқлаш керак
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishN + RpAp + R5A5 – RscAʼs – σpc Aʼp = Rbbx + Rb(bʼʄ – b)hʼʄ (81)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-расм. Номарказий сиқилган темирбетон элементларнинг бўйлама ўқига нормал кесимидаги, уни мустақкамликка ҳисоблашдаги кучланиш эпюраси ва зўриқишлар схемаси
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish(3.37) формуладаги зўриқишлар ишоралари N кучнинг кесимдан ташқарида жойлашган ҳолатига тўғри келади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПлитаси чўзиладиган томонда жойлашган қўштавр кесимларни ҳисоблашда плитанинг томонларга чиқиб турган қисмлари инобатга олинмайди. Эгувчи момент таъсир этадиган текисликда мустаҳкамликка ҳисоблашдан ташқари, у текисликка тик йўналишда ҳам эгилиш билан устиворликка ҳисоблаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСиқилган зўриқтирилган арматура ишини мазкур ШНҚ нинг 195-бандига биноан ҳисобга олиш керак. Аммо у арматурани инобатга олмаганда x>2a′s инобатга олганда эса x<2a′s, бўлганида мустаҳкамликка ҳисоблашни, қуйидаги шартдан фойдаланган ҳолда бажаришга рухсат этилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(82)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНомарказий сиқилган олдиндан зўриқтирилган элементларнинг олдиндан кучлантиришдаги мустаҳкамликка ҳисоби, бетоннинг узатув мустаҳкамлиги синфига лойиқ бўладиган Rbmc1 қийматлари билан норматив юкламалардан бетондаги сиқувчи кучланишларни чеклаган ҳолда, норматив юкламалардан бўйлама ёриқлар ҳосил бўлишига ҳисоблаш билан алмаштирилади. Темирбетон элементлари кесимини ҳисоблашда буровчи моментни мазкур ШНҚ нинг 14-иловасидa келтирилган усулни ишлатиш рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish206. Номарказий сиқилган, ҳалқа кесимли, ички (r1) ва (r2) ташқи (радиусларнинг нисбати 
бўлган, айлана бўйлаб тенг тақсимланган (бўйлама стерженлар сони 6 та дан кам эмас) зўриқтирилмаган арматурали темирбетон элементлар ҳисоби, бетоннинг сиқилган қисмининг қуйидагига тенг бўлган нисбий майдонига боғлиқ ҳолда бажарилади:
бўлган, айлана бўйлаб тенг тақсимланган (бўйлама стерженлар сони 6 та дан кам эмас) зўриқтирилмаган арматурали темирбетон элементлар ҳисоби, бетоннинг сиқилган қисмининг қуйидагига тенг бўлган нисбий майдонига боғлиқ ҳолда бажарилади:Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(83)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҲисоблашларда, ξstr қийматларига боғлиқ ҳолда, қуйидаги шартлардан фойдаланилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) 0,15<ξ<0,60 бўлганида,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
) — шартидан; (84)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) ξotr =0.15 бўлганида,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— шартидан; (85)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, 
(86)
(86)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishв) ξstr≥0,60 бўлганида,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— шартидан (87)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, 
(88)
(88)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish(83) — (88) формулаларда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAb — ҳалқа кесимли бетон майдони;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAs,tot — барча бўйлама арматуранинг кесим майдони;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(89)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishrs — кўрилаётган арматура стерженлари оғирлик марказлари орқали ўтадиган айлана радиуси. Бўйлама куч эксцентриситети e0 мазкур ШНҚ нинг 187-банди бўйича тасодифий эксцентрисит, мазкур ШНҚ нинг 187 ва 201-бандларига биноан элемент кўчишини ҳисобга олган ҳолда аниқланади. Ҳалқа кесимли элементларни, номарказий сиқилиш ва эгилишнинг биргаликдаги таъсирига, зўриқтирилмаган арматура ишлатилганда, номарказий сиқилган ҳалқа кесимлар ҳисоби учун тавсия этилган (83 — 88) формулалардан фойдаланиш рухсат этилади, аммо элемент эгилишига сабабчи бўладиган кучнинг жойлашишини ҳисобга олган ҳолда, моментларнинг хулосавий эпюрасига биноан олинган, йиғинди эгувчи момент М нинг қўшимча таъсиридан бўлган эксцентриситет e0 нинг ўзгарган қиймати ҳисобга олинган бўлиши керак. Бунда (84), (85) ва (87) формулалардаги эксцентриситет e0 нинг йиғинди қиймати муайян кесимлар учун, ушбу кесимлардаги эгувчи моментлар ва норматив кучлар қийматларининг йиғиндисини ҳисобга олиб аниқланади. (52) формуладаги критик куч Ncr нинг қийматини аниқлашда, кесимнинг мустаҳкамлигига эгилишнинг таъсирини ҳисобга олувчи ƞ коэффициентини топишда, (3.11) формулага биноан φi коэффициентининг қийматини ҳисобга олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish207. Туташ кесимли, бевосита арматураланган ва зўриқтирилмаган бўйлама арматурали элементларни ҳисоблашни мазкур ШНҚ нинг 204 ва 205-бандлари талабларига мувофиқ бажариш керак. Ҳисоблашга, бетон кесимининг кўндаланг арматура турларининг чекка стерженлари ёки спирал (унинг ўқи бўйлаб олгандаги) билан чекланган қисмини киритиб ҳисоблаш формулаларига Rb нинг ўрнига келтирилган призматик мустаҳкамлик Rb,red ни қўйиш керак. Бевосита арматураланган элементларнинг эгилувчанлиги 
тўрлар билан арматураланганда 55 дан, спирал билан арматураланганда эса 35 дан ошмаслиги керак (бу ердаги ief — кесимнинг ҳисобга киритилган қисмининг инерция радиуси). Rb,red қийматларини қуйидаги формулалар билан аниқлаш керак:
тўрлар билан арматураланганда 55 дан, спирал билан арматураланганда эса 35 дан ошмаслиги керак (бу ердаги ief — кесимнинг ҳисобга киритилган қисмининг инерция радиуси). Rb,red қийматларини қуйидаги формулалар билан аниқлаш керак:Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) пайвандланган кўндаланг тўрлар билан арматураланганда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRb,red = Rb + φμs,xyRs, (90)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, Rs — тўр арматураларининг чўзилишга ҳисобий қаршилиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(91)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish(90) ва (91) формулалардаги:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishnx,Asx,lx — тегишли, тўрнинг бир йўналишдаги стерженларининг (чеккадаги стерженлар ўқидан санагандаги) сони, кўндаланг кесим майдони ва узунлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishny,Asy,ly — худди шунинг ўзи, лекин бошқа йўналишдаги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAef — тўрлар контури ичига (чеккадаги стерженлар ўқлари бўйича) қамраб олинган бетон кесими майдони;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishs — тўрлар орасидаги масофа (стерженлар ўқидан ҳисоблагандаги), агар битта сетка ўрнатилса «s» қиймати 7 cm бўлади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishφ — қуйидаги формула билан аниқланадиган бевосита арматуралашнинг эффективлик коэффициенти:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(92)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбунда, 
(93)
(93)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish(93) формуладаги Rs ва Rb лар МПа да олинади
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishμ = μs,xy
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўрнинг ҳар бир йўналишидаги узунлик бирлигидаги стерженларининг кўндаланг кесими майдонларининг бирининг иккинчисидан фарқи 1,5 баробардан кўп бўлмаслиги керак;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) спирал ёки ҳалқа арматура билан арматураланганда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(94)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, R5 — спирал арматуранинг ҳисобий қаршилиги; ec — бўйлама кучнинг қўйилиш (эгилишлик таъсири ҳисобга олинмагандаги) эксцентриситети; μ — арматуралаш коэффициенти, қуйидагига тенг:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(95)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAs,cir — спирал арматура кўндаланг кесими майдони;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdeʄ — спирал ичидаги кесим қисмининг диаметри;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishs — спирал қадами.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБевосита арматураланган элементларнинг кўтариш қобилиятига эгилишликнинг таъсирини эътиборга олаётганда, тўрларнинг чеккаларидаги стерженлари билан чегараланган ёки спирал ичига қамралган кесим қисми учун инерция моментини аниқлаган ҳолда, мазкур ШНҚ нинг 189-банди кўрсатмаларидан фойдаланиш керак. (11) формула билан топилган Ncr нинг қиймати φ = 0,25 + 0,05 
≤ 1 коэффициентига кўпайтирилиши зарур (бу ердаги ceʄ бетон кесимининг ҳисобга олинадиган қисмининг баландлиги ёки диаметрига тенг), δ ни аниқлашда (13) формуланинг ўнг томонидаги қисмининг иккинчи аъзоси 0,01 
φ2 га алмаштирилади (бунда). φ2 = 0,1 
–1≤1 Элементнинг Aeʄ ва Rb,red ларни инобатга олиб топгандаги кўтарувчанлик қобилияти, тўла кесим Ab бўйича Rb,red ларни инобатга олиб (аммо бевосита арматурани инобатга олмасдан) аниқлангандаги кўтарувчанлик қобилиятидан катта бўлганида, ҳисоблашда бевосита арматуралаш инобатга олинади. Бундан ташқари бевосита арматуралаш мазкур ШНҚ нинг 289-бандига биноан конструктив талабларга ҳам жавоб бериши зарур.
≤ 1 коэффициентига кўпайтирилиши зарур (бу ердаги ceʄ бетон кесимининг ҳисобга олинадиган қисмининг баландлиги ёки диаметрига тенг), δ ни аниқлашда (13) формуланинг ўнг томонидаги қисмининг иккинчи аъзоси 0,01 φ2 га алмаштирилади (бунда). φ2 = 0,1 –1≤1 Элементнинг Aeʄ ва Rb,red ларни инобатга олиб топгандаги кўтарувчанлик қобилияти, тўла кесим Ab бўйича Rb,red ларни инобатга олиб (аммо бевосита арматурани инобатга олмасдан) аниқлангандаги кўтарувчанлик қобилиятидан катта бўлганида, ҳисоблашда бевосита арматуралаш инобатга олинади. Бундан ташқари бевосита арматуралаш мазкур ШНҚ нинг 289-бандига биноан конструктив талабларга ҳам жавоб бериши зарур.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish208. Бевосита арматураланган элементларни мустаҳкамликка ҳисоблаш билан бирга, бетоннинг ҳимоя қатламининг ёрилишга пишиқлигини таъминловчи ҳисобларни ҳам бажариш керак. Бу ҳисоблашни, фойдаланиш давридаги барча юкламалардан (ɣʄ = 1 деб олиб), мазкур ШНҚ нинг 204 ва 205-бандлари кўрсатмаларига мувофиқ, бетон кесимининг барча майдонини инобатга олиб, Rb ва Rs лар ўрнига ҳисобий қаршиликларнинг иккинчи гуруҳ чегаравий ҳолатлар учун белгиланган қийматлари Rbn ва Rsn ларни қабул қилиб, ҳамда арматуранинг сиқилишга қаршилигини 400 МPа дан оширмаган ҳолда Rsc,ser га тенг деб олиб бажариш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-§. Марказий чўзилган элементларни ҳисоблаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish209. Марказий чўзилган темирбетон элементларининг кесимларини ҳисоблашда барча ҳисобий кучланишларни арматура бутунлай ўзига қабул қилиши зарур, бунда қуйидаги шарт бажарилиши талаб этилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishN ≤ Rs Rs + Rp Ap, (96)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, N — марказий қўйилган бўйлама чўзувчи кучланиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6-§. Номарказий чўзилган элементларни ҳисоблаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish210. Номарказий чўзилган темирбетон элементлар кесимининг ҳисобини бўйлама куч N нинг ҳолатига боғлиқ равишда, қуйидаги шартлардан келиб чиққан ҳолда бажариш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) бўйлама куч N тегишли арматурадаги зўриқишларнинг тенг таъсир этувчиларининг орасига қўйилганида (5 расм, а) ва бу ерда барча кесим чўзилган ҳолатда бўлганида, барча ҳисобий куч тўлалигича арматура билан қабул қилиниши керак ва ҳисоблашни қуйидаги шартлардан фойдаланиб бажариш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishNe ≤ RsAʼs(h01 – aʼs) + RpAʼp(h0 – aʼp); (97)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishNeʼ ≤ RsAs(h – as – aʼs) + RpAp(h – ap –aʼp); (98)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) бўйлама куч N, тегишли арматурадаги зўриқишларнинг тенг таъсир этувчилари билан қовурға атрофида жойлашган нейтрал ўқ орасидаги масофа чегарасидан ташқарида қўйилган бўлганида (5 расм, б), кесимнинг мустаҳкамлигини қуйидаги шарт билан белгилаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishNe ≤ Rbbx(h0 – 0,5x) + Rb (bʼʄ – b)hʼ ʄ(h0 – 0,5hʼf) + RscAʼs(h01 – aʼs) + σpcAʼp(h0 – aʼp). (99)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБетоннинг сиқилган қисми баландлиги x қуйидаги формула билан аниқлаш керак
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRpAp + RsAs – RscAʼs – σpcAʼp – N = Rbbx + Rb (bʼʄ – b)hʼ ʄ .
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish(100) формула билан ҳисоблаб топилган x>ζyh0 бўлганида, (57) формулага x = ζy h0 киритилади, бу ердаги ξy ζy 192-банди кўрсатмасига биноан аниқланади. Сиқилган арматуранинг ишини мазкур ШНҚ нинг 191-бандига биноан ҳисобга олиш керак. Ушбу арматурани инобатга олмаган ҳолда x>2aʼs, олганда эса x>2aʼs бўлганида мустаҳкамликка ҳисоблашни қуйидаги шартга асосан бажариш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishNe ≤ (RpAp + RsAs — N)(h0 — aʼs) (101)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6-расм. Номарказий чўзилган темирбетон элементнинг бўйлама ўқига нормал кесимидаги, уни мустаҳкамликка ҳисоблашдаги кучланиш эпюраси ва зўриқиш схемаси
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа — бўйлама куч N арматурадаги зўриқишлар тенг таъсир этувчилари орасида жойлашганида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб — ўша куч арматурадаги зўриқишлар тенг таъсир этувчилари орасидаги масофадан ташқарида бўлганида.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7-§. Элементнинг бўйлама ўқига қия кесимни мустаҳкамликка ҳисоблаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish211. Қия кесимни мустаҳкамликка ҳисоблаш қуйидаги ҳолларда бажарилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкўндаланг кучлар қия ёриқлар оралиғига ва қия ёриқлар бўйлаб таъсир этганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэгувчи момент кўндаланг арматурали элементлардаги қия ёриқлар бўйлаб таъсир этганда.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8-§. Элементнинг бўйлама ўқига қия кесимни кўндаланг куч таъсирига ҳисоблаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish212. Кўндаланг арматурали темирбетон элементлар учун қия ёриқлар орасида, сиқилган бетоннинг мустаҳкамлигини таъминлайдиган қуйидаги шарт бажарилиши зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishǪ ≤ 0,3φw1φb1Rbbh0 (102)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish(60) формуладаги:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishǪ — таянч ўқидан h0 қийматидан кам бўлмаган масофадаги кўндаланг куч;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishφw1=1+ƞn1μw, хомутлар бўйлама ўққа нормал жойлашганида φw1≤1,3
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда элемент бўйлама ўқига нормал хомутлар бўлганида — ƞ=10; n1 — мазкур ШНҚ нинг 179-бандига биноан аниқланадиган арматура ва бетон эластиклик модулларининг нисбати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(103)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAsw — битта текисликда жойлашган хомутлар шахоби кесими майдони;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSw — хомутларга ўтказилган нормал бўйича ўлчагандаги улар орасидаги масофа;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishb — девор (қовурға) қалинлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishh0 — кесимнинг ишчи баландлиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishφb1 коэффициенти қуйидаги формула билан аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishφb1 = 1-0,01Rb, (104)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ердаги ҳисобий қаршилик RbМPа да олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish213. Кўндаланг арматурали элементларнинг қия кесимларини кўндаланг кучлар таъсирига (6 расм) қуйидаги шартга биноан бажариш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishзўриқтирилмаган арматурали элементлар учун
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(105)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishзўриқтириладиган арматурали элементлар учун
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(106)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7-расм. Темирбетон элементларнинг бўйлама ўқига қия кесимдаги, уни кўндаланг кучлар таъсирига мустаҳкамликка ҳисоблашдаги зўриқишлар схемаси
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа — зўриқтирилмаган арматурали;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб — зўриқтирилган арматурали.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish(105) ва (106) формулалардаги:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishǪ — кўрилаётган қия кесимнинг битта томонида жойлашган, ташқи юкламалардан бўладиган кўндаланг кучнинг энг катта қиймати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishΣRswAsisinα — кесим проекцияси узунлиги с бўлган барча кесишадиган зўриқтирилмаган арматуралар кучланиш проекцияларининг йиғиндиси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishΣRswAsw — 2h0дан ва с0 қийматидан катта бўлмаган тегишли шароитдаги, кўндаланг арматура қабул қилаётган кўндаланг куч, бетон қабул қилаётган кўндаланг кучга тенг бўлган ҳолатда);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishΣRpwApisinα — бу ҳам юқоридагидек, фақат ўриқтириладиган бетон билан жипслашган арматураларда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishΣRpwApw — (агар зўриқтирилган арматура бетон билан жипслашмайдиган ҳолатда, ҳисобий қаршилик Rpw ни, у арматурадаги ўрнашган зўриқтириш кучланиши σpw1га тенг деб қабул этиш керак);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRswAsw — зўриқтирилмайдиган ва зўриқтириладиган арматураларнинг мазкур ШНҚ нинг 176-бандига биноан аниқланадиган ma4 ёки mp4 коэффициентларни инобатга олгандаги ҳисобий қаршиликлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishα — стерженларнинг (ўрамларнинг) қия кесимларни кесган жойдаги элемент бўйлама ўқига қиялик бурчаги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishǪb — ҳисоблашда сиқилган қисм бетонига қия кесимнинг тепа учи устида бериладиган ва қуйидаги формула аниқланадиган кўндаланг куч қиймати:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(107)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, h0 — девор (қовурға) қалинлиги ёки туташ плита эни ва қия кесимнинг сиқилган қисмининг маркази орқали ўтадиган кесимнинг ҳисобий баландлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishc — қиймати мазкур ШНҚ нинг 214-банди талабларига биноан қиёслаб ҳисоблашлар билан топиладиган, энг ноқулай қия кесимнинг элемент бўйлама ўқига проекциясининг узунлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishm — қиймати қуйидагига тенг бўладиган ишлаш шароити коэффициенти
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(108)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishлекин, у 1,3 дан кам ва 2,5 дан кўп бўлмаслиги керак,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, Rb,sk — эгилишдаги ўрилиб ажралишга ҳисобий қаршилик (24-жадвал); τq — норматив юкламалардан бўладиган энг катта ёрувчи куч; τq≤0,25 Rb,sk — бўлганида қия кесимни мустаҳкамликка текширмаслик рухсат этилади, τq> Rb,sk — бўлганида эса кесим қайтадан лойиҳаланиши керак;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishǪʼw — горизонтал арматура билан қабул қилинадиган зўриқиш, kgk да,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishǪʼw=1000 · Aʼwk, (109)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, Aʼw — қия кесим β, град., бурчаги остида кесиб ўтадиган, горизонтал, зўриқтириладиган ва зўриқтирилмайдиган арматуранинг майдони, сm2;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishk — коэффициентининг қиймати қуйидаги шартдан аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(110)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishХомутлар оралиғида жойлашган кесимларда β=90°бўлганида:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishǪʼw = 1000Aʼw (111)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(3.68)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбунда 
(112)
(112)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishm — 3.64 формула бўйича; F — арматура майдони;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishn — қирқимда арматура сони;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishuq — хомутлар қадами.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish214. Энг ноқулай қия кесим ва элемент бўйлама ўқига унинг проекциясини бетон ва арматура қабул қиладиган кўндаланг куч қийматининг энг кам бўлиши кераклиги шартига асосан, қиёслаб ҳисоблашлар орқали аниқлаш керак. Бунда, таянчдаги кесимдан 2h0 узунликдаги участкаларда, зўриқтирилмаган арматурали конструкциялар учун қия кесимни текширишни таянчдаги (вертикал) кесимга 45° ва зўриқтириладиган арматурали конструкциялар учун 60° бурчак остидаги қияликда бажариш керак. Таянч атрофи яқинида юк нуқтада жамланиб таъсир этганида, энг кўп хавфли қия кесим, юк қўйилган жойдан таянчга қараб йўналган бўлади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish215. Зўриқтирилган хомутлар бор бўлган ҳолда, қия кесим бўйича қўшимча текширилганда, элемент бўйлама ўқига бўлган бурчакни қуйидаги формула билан аниқлаш керак
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(113)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, σm — бош чўзувчи кучланиш қиймати; τb — уринма кучланиш қиймати.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish216. Кўндаланг арматурасиз темирбетон элементлар учун қия ёриқларнинг ривожини чекловчи шарт бажарилиши зарур
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishǪ ≤ Ǫb + Ǫʼw (114)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish217. Сиқилган кесим бўлмаган, чўзилган ва номарказий чўзилган элементларни ҳисоблашда тўла кўндаланг куч Ǫ кўндаланг арматура билан қабул қилиниши керак. Сиқилган қисми мавжуд бўлган номарказий чўзилган элементларни ҳисоблашда (194) формула билан ҳисобланган Ǫb қийматини қуйидагига тенг бўлган kt коэффициентига кўпайтириш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(115)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаммо, 0,2 дан кам эмас (N — чўзувчи бўйлама куч).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9-§. Элемент бўйлама ўқига қия кесимни эгувчи момент таъсирига ҳисоблаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish218. Қия кесимларни эгувчи моментларга ҳисоблашни (3.7 расм) қуйидаги шартлардан фойдаланиб бажариш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishзўриқтирилмаган арматурали элементлар учун
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(116)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishзўриқтириладиган арматурали элементлар учун, зўриқтирилмаган хомутлар бор бўлганида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(117)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, M — қия кесимнинг сиқилган қисмининг маркази орқали ўтган ўққа нисбатан, кесимнинг сиқилган чеккасининг битта томони бўйлаб жойлашган ҳисобий юкламалар моменти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishzsw, zs, zsi, zpw, zp, zpi зўриқтирилмаган ва зўриқтириладиган арматурадаги зўриқишдан бетоннинг сиқилган қисмидаги зўриқишнинг тенг таъсир этувчиси қўйиладиган момент аниқланадиган кесимдаги, нуқтагача бўлган масофа; қолган белгилашлар мазкур ШНҚ нинг 213-бандида келтирилган. Деворлардаги бўйлама арматуралар ҳисоблашда инобатга олинмайди. Қия кесимнинг ноқулай ҳолатини арматуралар узиладиган ёки букиладиган ва кесимнинг кескин ўзгарадиган жойларида қиёслаш ҳисоблашларини ўтказиш йўли билан аниқлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7-расм. Темирбетон элементларнинг бўйлама ўқига қия кесимдаги, уни мустаҳкамликка эгувчи момент таъсирига ҳисоблашдаги зўриқишлар схемаси
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа — зўриқтирилмаган арматурали;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб — зўриқтириладиган арматурали элементларда.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish219. Элементнинг чўзилган қиррасини кесиб ўтадиган қия кесимлар учун норматив юкламалардан ҳосил бўлган ёриқлар нормативдан ошмаслиги таъминланган участкаларда (σbt˂Rbt бўлганида) момент таъсирига ҳисобламаслик рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish220. Момент таъсирига мустаҳкамликка ҳисоблашда бетон билан жипслашмаган зўриқтириладиган кўндаланг арматурани мазкур ШНҚ нинг 213-бандига биноан кўндаланг кучга ҳисоблашдагидек инобатга олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10-§. Уланган жойларни сурилишга ҳисоблаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish221. Эгиладиган, узунасига бўлаклардан йиғилган конструкцияларда елимланиб ёки бетонланиб уланган жойларни (текис юзали ёки поғонали юза бўйлаб уланган) сурилишга мустаҳкамликка қуйидаги формула билан ҳисоблаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishǪ ≤ 0,45mshNα (118)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, 0,45 — бетоннинг бетонга ишқаланиш коэффициенти қиймати; Ǫ — биринчи гуруҳ чегаравий ҳолатига ҳисоблашларга тааллуқли ишончлилик коэффициенти билан олинган ташқи юкламалардан ва қия арматурадаги олдиндан зўриқтириш кучланишидан бўладиган максимал сурувчи куч (зўриқиш); msh — ҳар хил турдаги улашлар учун мазкур ШНҚ нинг 222-бандига биноан аниқланадиган уловчи чокнинг сурилишга ишлаш шароити коэффициенти; Nα — уланган жой ишчи кесимининг майдони қабул қиладиган, норматив кучланишлар эпюрасининг сиқилган қисмига тўғри келадиган зўриқиш. Бу ҳолда, зўриқтириладиган арматурада юз берадиган зўриқишларга ишончлилик коэффициентлари (мазкур ШНҚ нинг 8-жадвалида ва 112-бандида кўрсатилганлар ўрнига) қуйидагиларга тенг деб олинади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЗўриқтириладиган стерженлар сони n≤10 бўлганида, ɣʄ=1±0,1 деб
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishn˃10 бўлганида, деб. 
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУланган жойнинг ишчи кесимига деворча (қовурға) кесими ва унинг юқори ҳамда пастки плиталаридаги давомлари киради.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДеворча чегарасида уланадиган жойни, тўлдирилган ёпиқ каналларда жойлашган ўрамлар кесиб ўтган ҳолда, у жойнинг ишчи кесимига, ҳар битта томонидан плитанинг ёки деворчанинг (унинг қалинлиги плитаникидан юпқа бўлганида) икки карра қалинлигидан кўп бўлмаган миқдордаги узунликдаги плита (вутсиз) деворчага бирлаштирилган участкалари киритилиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЕлимланган улама ва кўндаланг кучларни қабул этувчи, маҳкам элементларнинг (поғоналар, поналар ва хаказо) сурилишга биргаликда ишлашини ҳисобга олган ҳолда, ушбу маҳкам элементларнинг кўтарувчанлик қобилиятини 0,7 га тенг бўлган биргаликдалик коэффициенти билан қабул қилиш керак. Бунда, маҳкам элемент билан қабул қилинаётган зўриқиш, уланган жойга таъсир этадиган кўндаланг куч миқдорининг ярмисидан ошмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish222. (208) формуладаги ишлаш шароити коэффициенти msh ни қуйидагига тенг деб олиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқотириладиган елим билан елимланган зич, юпқа уланган жой учун — 1,2;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчиқиб турган арматураси бўлмаган, бетонлаб уланган жойлар учун — 1,0;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishблоклар учларининг силлиқ сирти қотирилмайдиган елимлар билан уланган жойлар учун — 0,25;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishблоклар учларининг нотекис қилинган сирти қотирилмайдиган елимлар билан уланган жойлар учун — 0,45.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish223. Узунасига бўлаклардан йиғилган оралиқ қурилмаларнинг уланган жойларида биринчи гуруҳ чегаравий ҳолатига ҳисоблашда инобатга олинадиган ҳисобий доимий юкламалардан чўзувчи кучланиш бўлиши рухсат этилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11-§. Маҳаллий сиқилишга (эгилишга) ҳисоблаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish224. Бевосита арматураланмаган элементларни маҳаллий сиқилишнинг (эгилишга) ҳисоблаганда қуйидаги шарт бажарилиши зарур
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishN ≤ ᵠ loc R b,loc Aloc, (119)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, N — маҳаллий юкламадан бўладиган бўйлама сиқувчи куч;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishφloc — қуйидагиларга тенг деб олинадиган коэффициент:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмаҳаллий юкламалардан эзилиш майдонига тенг тақсимланганида — 1,00 га; тенг тақсимланмаганида эса — 0,75 га;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishA loc — эзилиш майдони;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishR b,loc — бетоннинг қуйидаги формула билан аниқланадиган эзилишга ҳисобий қаршилиги:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRb,loc = 13,5ᵠ loc1 Rb1; (120)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(121)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish(120) ва (121) формулалардаги:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAloc — бетон конструкциялар учун бетоннинг чўзилишга ҳисобий қаршилиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAd — 3.8 расмда келтирилган схемаларга мувофиқ бўладиган эзилиш майдонига нисбатан симметрик бўлган ҳисобий майдон.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish225. Пайвандланган кўндаланг тўрлар турида бевосита арматураланган элементларни маҳаллий сиқилиш (эзилиш)га ҳисоблашда қуйидаги шарт бажарилиши зарур
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishN≤Rb,redAloc (122)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, Aloc — эзилиш майдони; Rb,red — қуйидаги формула билан аниқланадиган бетоннинг ўқ бўйлаб сиқилишга келтирилган мустаҳкамлиги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRb,red = Rbᵠlocb + ᵠℳR5ᵠloc,s (123)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish(123) формуладаги: — МPа да; Rb,R5 — MPa
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(124)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishφ, ℳ — тегишли, бевосита арматуралашнинг эффективлик коэффициенти ва кесимни 203-бандига биноан тўр ўқи спирал арматуралаш коэффициенти [(81), (82) ва (105) формулалар];
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(125)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAeϝ — бевосита арматуралашдаги чеккадаги стерженлари бўйича ўлчанадиган тўрлар контурининг ичига қамраб олинган бетон майдони, бунда Aloc< Aeϝ Aшарти бажарилиши керак; Ad — эзилган майдони Aloc га нисбатан симметрик бўлган ҳисобий майдон ва у 9-расмда кўрсатилганидан катта бўлмайдиган этиб қабул қилинади. Қолган белгилашларни мазкур ШНҚ нинг 222-банди талабларига мувофиқ олиш керак. Конструкция бетони, нуқтага қўйиладиган куч ўнга қўйиладиган зонада (8-расм) маҳаллий сиқилишга (эзилишга) ҳамда мазкур ШНҚ нинг 247-банди кўрсатмаларига биноан маҳаллий чўзувчи кучланишларни эътиборга олган ҳолда ёрилишга пишиқликка ҳисобланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8-расм. Эзилиш майдони Aloc ҳолатига боғлиқ бўладиган ҳисобий майдон Ad нинг жойлашиш схемаси. Чидамлиликка ҳисоблаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish226. Темир йўл кўприкларининг, метрополитен йўллари тагидаги кўприклар, аралаш ҳаракатли кўприк элементлари, автомобиль йўллари ва шаҳар кўприкларининг ўтиш қисми плиталари, кўмадиган грунт қалинлиги 1,0 m дан кам бўлганда — тўғри бурчакли темирбетон қувурларнинг рамалари ригеллари ва устки ёпмалари, уларни ичига қамраб олган деворчаларига бириктирган жойлари чидамлиликка ҳисобланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЧидамлиликка қуйидагилар ҳисобланмайди:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбетон таянчлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбарча турдаги пойдеворлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishюмалоқ қувурлар бўғинлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғри бурчакли қувурлар ва уларнинг устки ёпмалари, кўмадиган тупроқ 1,0
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishм ва ундан катта қалинликда бўлганида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishоралиқ қурилмалар тўсинларининг деворлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчўзиладиган қисм бетони;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфақат сиқилишга ишлайдиган арматуралар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкучланиш цикли ассиметрия коэффициентлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбетонда 0,6 дан, арматурада 0,7 дан ошиқ бўладиган темирбетон таянчлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТемирбетон таянч ва қувурларнинг устки ёпмаларини чидамлиликка ҳисоблашда арматурадаги кучланиш белгиланган ҳисобий қаршиликларнинг (мазкур ШНҚ нинг 163 ва 174-бандларига биноан ишлаш шароити коэффициентларини ҳисобга олгандаги) 75 % дан ошмаганида, ташқи ҳавонинг кўпроқ совуқ беш кунликдаги ўртача ҳарорати (минус 40°С) бўлганидаги чидамлиликка ҳисобланган арматура учун мазкур ШНҚ нинг 168-бандида кўрсатилган арматура синфига ва пўлат маркасига қўшимча чеклашлар бажарилмаслиги мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish227. Олдиндан зўриқтирилган темирбетон конструкцияларнинг ёрилишга пишиқликнинг 2а ёки 2б талаб даражасига ётқизилган элементларини (ёки уларнинг қисмларини) бўйлама ўққа нормал кесимлар бўйича чидамлиликка ҳисоблашни, қуйидаги келтирилган формулаларга кучланишларнинг абсолют қийматларини қўйиб ва элемент кесимларини ёриқсиз қабул этиб бажариш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) чўзилган қисм арматурасини ҳисоблашда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishσ p,max = (σ p1 — σ el,c) + σ pg + σ pv ≤ Map1Rp; (126)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishσ p,min = (σ p1 — σ el,c) + σ pg (127)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) эгиладиган, номарказий сиқиладиган ва номарказий чўзиладиган элементларнинг сиқиладиган қисмининг бетонини ҳисоблашда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishσbc,max = σbc1 + σbcg + σbcv ≤ mb1Rb; (128)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishσbc,min = σbc1 + σbcg (129)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish(статик ноаниқ конструкцияларни ҳисоблашда кучланиш ишораси тескарисига ўзгартирилиши мумкин). (114) — (117) формулаларда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishσp,max, σp,min — зўриқтириладиган арматуралардаги тегишли максимал ва минимал кучланишлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishσp1 — чўзилган қисмдаги зўриқтирилган арматурадаги ўрнатилган (йўқолишларни чиқариб ташлагандан кейинги) зўриқиш кучланиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishσel,c — чўзилган қисмдаги зўриқтириладиган арматурадаги кучланишнинг бетоннинг эластиклик сиқилишидан бўладиган, мазкур ШНҚ нинг 228-бандига биноан, камайиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishσpg = n1σbtg — арматурада доимий юкламалардан бўладиган кучланиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishσpv = n1σbtv — арматурада вақтинчалик юкламалардан бўладиган кучланиш; бу ерда, n1 — мазкур ШНҚ нинг 183-бандига биноан эластиклик модуллари нисбати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmapl — кўп марта такрорланувчи юкламанинг таъсирини мазкур ШНҚ нинг 174-бандига асосан ҳисобга олувчи арматуранинг ишлаш шароити коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRb — мазкур ШНҚ нинг 172-бандига биноан зўриқтириладиган арматуранинг ҳисобий қаршилиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishσbc,max, σbc,min — бетондаги сиқувчи тегишли максимал ва минимал кучланишлар; σbc1 — сиқилган қисм бетонидаги белгиланган (йўқолишларни чиқариб ташлагандан кейинги) зўриқиш кучланиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishσbtg, σbcg — бетондаги доимий юкламалардан бўладиган тегишли чўзилган ва сиқилган қисмларидаги кучланишлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishσbtv,σbcv — бетондаги вақтинчалик юкламалардан бўладиган тегишли чўзилган ва сиқилган қисмлардаги кучланишлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmb1 — кўп марта такрорланувчи юкламанинг таъсирини мазкур ШНҚ нинг 157-бандига биноан инобатга олувчи, бетоннинг ишлаш шароити коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRb — бетоннинг мазкур ШНҚ нинг 163-бандига биноан, сиқилишга ҳисобий қаршилиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ. Чидамлиликка ва пишиқликка мустаҳкамликка ҳисоблашларда, тиргакка тираб зўриқтириладиган арматурадаги кучланишларни топиш формулаларидаги иштирок этадиган келтирилган кесимларни ҳисобга олган бетондаги кучланишни аниқлашда, уларнинг қиймати, бетоннинг эластик қисилишида мумкин бўлган кучланиш пасайишини ҳисобга олмаган ҳолда, камайтирилмасдан қабул қилинади (бу ҳол, ҳисоблашда бетон билан жипслашган барча арматурани кесимнинг келтирилган тавсифига киритилганда мавжуд бўлади).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish228. Зўриқтириладиган арматурадаги кучланишни, тиргакка тортиб зўриқтириладиган барча арматурадаги, бетоннинг ҳаммаси бир вақтда сиққанда қуйидаги формула билан аниқланадиган σel,c нинг бетоннинг эластик қисилишидан бўладиган камайишини инобатга олиб ҳисоблаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishσel,c = n1σbp (130)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАрматурани бетонга тираб бир нечта босқичда тортганда, аввало тортилган арматурадаги олдиндан зўриқишнинг камайишини қуйидаги формула билан аниқлаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishσel,c = n1Δσbm1. (131)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish(130) ва (131) формулалардаги:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishn — 179-бандига биноан эластиклик модуллари нисбати; σbp — зўриқтириладиган арматуранинг оғирлик маркази сатҳидаги, барча арматура билан кесимни қисгандаги дастлабки кучланиш; Δσb — арматуранинг оғирлик маркази даражасидаги, кўрилаётган ишлаш босқичига мувофиқ бўладиган йўқолишларни инобатга олган ҳолдаги, битта ўрам ёки стерженни тортганда ҳосил бўладиган бетондаги кучланиши; m1 — кучланишнинг йўқолиши аниқланадиган ўрамдан кейин тортилган бир хил турдаги қолган ўрамлар сони.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish229. Зўриқтирилмаган арматурали темирбетон конструкцияларнинг элементларини чидамлиликка ҳисоблаш, материаллар қаршилиги формулалари билан, бетоннинг чўзилган қисмидаги ишлашини инобатга олмаган ҳолда бажарилади. Бу ҳисоблашни қуйидаги 38-жадвалда келтирилган формулалар билан бажариш рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish38-жадвал | |
Элементнинг ишлаш тавсифи | Ҳисоблаш формулалари |
Бош текисликларнинг биттасида эгилиш: | |
бетонни текшириш | |
арматурани текшириш | nʼ |
Бетондаги ўқ бўйлаб сиқиш | |
Номарказий сиқиш: | |
бетонни текшириш | |
арматурани текшириш | |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish38-жадвал формулаларининг чап томондаги қисмларини, 27, 35 ва 36-жадвалларда келтирилган o коэффициентини ҳисоблашдаги керакли σmin ва σmax ларни аниқлашда фойдаланиш мумкин. (132) формуласи билан ҳисоблашда мазкур ШНҚ нинг 226-бандидаги сиқилган арматурани ўзгарувчан ишорадаги кучланиш таъсирига чидамликка ҳисоблаш ҳақидаги кўрсатмани инобатга олиш керак. Худди шундай марказдан чўзилувчи элементларни ҳам ҳисоблаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМарказдан чўзилувчи элементларни ҳам ҳисоблашда чўзилувчи кучларнинг ҳаммаси арматурага узатилади. Чидамликка ҳисоблашдан ташқари кесимлар мустаҳкамликка ҳам ҳисобланишлари зарур. (217) — (221) формулалардаги:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishM, N — момент ва норматив куч; Ired — нейтрал ўққа нисбатан, бетоннинг чўзилган қисми инобатга олинмасдан, мазкур ШНҚ нинг 183-бандига биноан барча арматура майдонига n' нисбатни киритиш билан ҳисобланган келтирилган кесимнинг инерция моменти; x' — бетоннинг сиқилган қисмининг эластик жисм формулалари билан, унинг чўзилган қисмини инобатга олмасдан аниқланадиган баландлиги; mbs1, mas1 бетон ва арматуранинг ҳисобий қаршиликлари; тегишли Rb ва Rs ларга мазкур ШНҚ нинг 163 ва 174-бандларига биноан киритиладиган арматурадаги (пайвандлаб уланган жойларни инобатга олгандаги) кучланишлар цикли ассиметриясини ҳисобга олувчи коэффициентлар; au, a'u тегишли, чўзилган ва сиқилган (ёки кам чўзилган) ташқи қирраларидан яқин жойлашган қатордаги арматура ўқигача бўлган масофа; Ared элементнинг, барча арматуранинг кўндаланг кесим майдонига мазкур ШНҚ нинг 183-бандига биноан нисбатни киритиш билан ҳисобланган келтирилган кўндаланг кесим майдони.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12-§. Иккинчи гуруҳ чегаравий ҳолатларига ҳисоблаш. Ёрилишга пишиқликка ҳисоблаш. Умумий қоидалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish230. Кўприклар ва қувурларнинг темирбетон конструкциялари, уларнинг турлари ва бажарадиган хизматларига, қўлланиладиган арматураси ва ишлаш шароитига боғлиқ ҳолда ёрилишга пишиқликнинг қуйидаги 39-жадвалда келтирилган талаблар даражаларини қониқтириши зарур. Ёрилишга бардошлилик бетондаги чўзувчи ва сиқувчи кучланишларнинг қийматлари ва ёриқнинг очилган ҳисобий эни билан тавсифланади. Агар конструкцияни ёки унинг қисмини ёриқбардошлик даражаси талабларига мос равишда лойиҳалаш мумкин бўлмаса, у ҳолда уни ёриқбардошликнинг юқори даражаси талаблари орқали лойиҳалаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЁриқбардошлик даражаси талаблари фойдаланиш, тайёрлаш, транспортировка қилиш ва монтажлаш каби барча босқичлар учун бир хил бўлиши керак. Бу ҳолда, агар конструкциянинг кучланиш-деформацияланиш ҳолати 28 кундан кўп бўлмаган вақтда сақланса, у қисқа вақт ичидаги деб ҳисобланиши мумкин. Бундай ҳолат учун вақтинчалик юклар таъсирига тегишли талаблар даражаси сақланиб қолиши керак. Бетондаги кучланишларни аниқлаш, ёриқларнинг пайдо бўлиши ва уларнинг очилгандаги энини аниқлашга тааллуқли ҳисоблашлар, мазкур ШНҚ нинг 12-иловасига биноан арматурадаги олдиндан кучланишнинг барча йўқолишларини ҳисобга олган ҳолда бажарилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУзунлик бўйлаб композицион бўлган кўприкларнинг оралиқ конструкцияларида яратилган меъёрий доимий юк таъсирида бетондаги минимал босим кучланишлари 2б ёрилишга чидамлилигига қўйиладиган талаблар тоифасига мос келиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAрматура бетонга илашмайдиган темирбетон конструкцияни ишлатишнинг барча босқичларида у биринчи гуруҳнинг чегаравий ҳолатларига, шу жумладан чидамлилик таҳлилига қўйиладиган талабларга ва 8-бобга мувофиқ иккинчи гуруҳга қўйиладиган талабларга жавоб бериши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКонструкцияда олдинги кучланишни яратиш босқичида, шунингдек, арматурани бетон билан бирлаштиришдан олдин ўрнатиш босқичида (олдиндан кучланиш арматурасини монолитлаш) ексенел кучланиш учун олдинги кучланиш элементларининг мустаҳкамлигини ҳисоблашда, пўлат арматуранинг коэффициентлари билан ҳисобланган кучланиш кучи иш шароитларига тенг:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШу билан бирга, агар лойиҳада чўзилиш жараёнини механик усулда (манометр бўйича) ва вытяжка бўйича назорат қилиш назарда тутилган бўлса, юкланиш бўйича ишончлилик коэффициенти 1,0 га тенг бўлиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1.10 — пўлат стерженли арматура, шунингдек, юқори мустаҳкам симдан ясалган мустаҳкамловчи элементлар учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1.05 — К7 синфидаги арқонларни, шунингдек, спирал ва икки қаватли ва ёпиқ пўлат арқонларни мустаҳкамлаш учун.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЗўриқтирилган арматуранинг айрим турлари ва тегишли техник-иқтисодий асосга эга ва тартибга солинган тегишли синовларга эга бўлган махсус ишлаб чиқарувчилар учун юқорида кўрсатилганидан каттароқ бошқа коэффициентларни қўллашга рухсат берилади, аммо бу босқичларда ҳисоб қаршилиги вақтинчалик кучланишдан 80 % ошмайди, лекин чўзилишга меъёрий қаршиликдан юқори эмас. Шу билан бирга, зўриқтирилган арматурадаги кучайишни аниқлашда юкланиш ишончлилик коэффициенти 1,10 га тенг деб қабул қилинади ва агар лойиҳада икки марта назорат қилиш ва кучланиш ва вытяжкани лойиҳаникидан ҳақиқий қийматларнинг рухсат этилган оғиши ҳар бир кучланиш элементи ёки гуруҳ кучланишидаги элементлар гуруҳи учун кўпи билан 5% назарда тутилган бўлса, 1,05 қийматигача камайтирилиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish39-жадвал | ||||
Конструкция тури ва бажарадиган хизмати, арматуралаш хусусиятлари | Ёрилишга | Чегаравий қийматлари | ||
пишиқликка талаблар даражалари | бетондаги чўзувчи кучланишларники | ёриқ очилишининг ҳисобий эниники Δcr | вақтинчалик юклама таъсири бўлмагандаги минимал сиқувчи кучланишники | |
Темир йўл кўприкларининг зўриқтириладиган барча турдаги сим арматуралар билан арматураланган элементлари (оралиқ қурилмалар тўсинлари деворчаларидан ташқари). Автомобиль йўллари ва шаҳар кўприкларининг зўриқтириладиган диаметри 3 mm ли юқори мустаҳкамликдаги симлар билан, диаметри 9 mm ли К-7 синфдаги арқон арматуралар билан ҳамда зўриқтириладиган пўлат арқонлар билан (бурама ва қўшалоқ ўрамли ҳамда ёпилган) арматураланган элементлари (оралиқ қурилма тўсинларининг деворчаларидан бошқа). | 2а | 0,4 | - | - |
Темир йўл кўприкларнинг зўриқтириладиган стерженли арматура билан арматураланган элементлари (оралиқ қурилма тўсинларининг деворчаларидан бошқа). Автомобиль йўллари ва шаҳар кўприкларининг зўриқтириладиган, диаметри 4 mm ли ва ундан катта бўлган юқори мустаҳкамликдаги симлар билан, диаметри 12 ва 15 mm ли зўриқтириладиган К-7 синфдаги арқон арматура билан арматураланадиган элементлари (оралиқ қурилма тўсинларининг деворчаларидан бошқа). Кўприкларнинг ҳар хил хизматларни бажарадиган зўриқтириладиган стержен аматура ва диаметри 4 mm ва ундан катта юқори мустаҳкамликдаги зўриқтириладиган симлар билан ҳамда К-7 синфдаги зўриқтириладиган арқон арматуралар билан арматураланадиган қозиқоёқлари. | 2б | 1,4 | 0,0152) | бетонлар синфи В30 ва ундан паст бўлганида 0,1Rb дан кам бўлмаган, бетон синфи В35 ва ундан юқори бўлганида 1,6 МPа (16,3 kgk/сm2) дан кам бўлмаган. |
Кўприкларнинг олдиндан зўриқтириладиган оралиқ қурилмаларининг тўсинларини (қо-вурғаларини) бош кучланишларга ҳисоблаганда. | 3а | 37-жадвалга асосан | 0,015 | - |
Автомобиль йўллари ва шаҳар кўприкларининг зўриқтириладиган стерженли арматура билан арматураланадиган элементлари. Элементларнинг зўриқтириладиган сим арматура жойлашган зонада маҳаллий кучланишга ҳисобланадиган участкалари (барча турдаги кўприкларда) | 3б | - | 0,020 | - |
Ҳар хил хизматларга мўлжалланган барча кўприклар ва қувурларнинг зўриқтирилмайдиган арматурали элементлари. Ҳар хил вазифали барча кўприкларнинг элемент танасидан ташқарида жойланадиган зўриқтириладиган арматурали темирбетон элементлари. Элементларнинг (барча вазифадаги кўприкларда) зўриқтириладиган стержен арматуралари жойлашган зонада маҳаллий кучланишга ҳисобланадиган участкалари | 3в | - | 0,0303 | - |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1) Аралаш турда арматураланганда бетондаги чегаравий чўзувчи кучланишни мазкур ШНҚ нинг 231-банди кўрсатмасига биноан ошириш рухсат этилади. Автомобиль йўллари ва шаҳар кўприкларининг зўриқтириладиган сим арматурали конструкцияларида, уларни ўтиш қисми плиталарида жойлаштирганда, бетондаги, уни қисиш йўналишидаги чўзувчи кучланишнинг чегаравий қиймати 0,8 Rtτ,ser дан катта бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2) Рухланган симларда Δcr=0,02 сm деб қабул этиш рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3) Ёриқларнинг очилиш эни қуйидаги қийматлардан ошмаслиги керак, cm:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish0,020 — темир йўл кўприклари оралиқ қурилмалари элементларида, автомобиль йўллари ва шаҳар кўприкларининг ўтиш қисмининг устки плиталарида, уларда нам тўсгич қатлам қилинганда, барча таянчларнинг сув сатҳи ўзгарадиган зонасида жойлашган қозиқоёқлари ва устунларида ҳамда сув ўтказувчи қувурларнинг қисмлари ва элементларида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish0,015 — темир йўл кўприклари оралиқ таянчларининг сувнинг ўзгарувчи сатҳидан юқоридаги ва пастдаги зоналарида жойлашган элементларида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish0,010 — автомобиль йўллари ва шакар кўприклари ўтиш қисмлари устки плиталарининг бўйлама чокларининг тепадаги қирраси сатҳида.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўприклар ва қувурлар, вақти билан (ГОСТ 10060га биноан режимда) яхлаб ва эрийдиган зонадаги гидростанция ва сув омборлари тўғонлари яқинида жойлашганида, йил давомида яхлаб ва эриш цикли сонига боғлиқ ҳолда ёриқнинг очилиш эни қуйидагидан катта бўлмаслиги керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish0,015 — цикллар сони 50 дан кам бўлганида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish0,010 — цикллар сони 50 дан кўп бўлганида.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13-§. Пўлат маҳсулотлари учун ҳисоб хусусиятлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish231. Ортиқча қўллаб-қувватланадиган сиқилмаган бетонли бўғинларга эга бўлинган, олдиндан зўриқтирилган тўсинлардан ташкил топган, зўриқишсиз арматура билан мустаҳкамланган узлуксиз оралиқларда, меъёрий юк остида бетондаги ёриқлар кенглиги мазкур ШНҚ нинг 5-боб талаблари тоифасига жавоб бериши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмазкур ШНҚ нинг 39-жадвалида келтирилган талаблардан ташқари, темирбетон элементларни кесимларини арматуралаш коэффициенти μ билан белгиланувчи минимал арматуралаш талаблари орқали ҳам бажариш керак. Арматуралари бетон билан жипслашган конструкцияларда, шунингдек зўриқтирилган арматураларни каналларни бетонлаш (инекциялаш) туфайли унинг қиймати μ=0.002 дир.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМинимал арматуралаш талабларини таъминловчи арматураларни ишчи арматуралар деб қараш керак ва уларни жойлашиши, туташиши ва ҳимояланиши учун барча конструктив талабларини қондириш керак. Бу арматурани барча кўтаришлик қобилиятини текшириш ишларида ҳисобга олиш керак. У бетон билан кафолатланган ишқаланишга эга бўлиши ва ташқи кучлар таъсиридаги чўзилиш зонасининг ташқи контурида, ҳамда шу зонага кирувчи хомутлар текислиги узунлигида ўрнатилиши керак. Арматура юзасини талаб қилинувчи минимал арматуралаш коэффициентини чўзилиш зонасининг юзасига кўпайтириб олинади. Оралиқ қурилмаларнинг эгилувчи конструкциялари чўзилиш зонасининг чегараси учун икки қийматдан каттасини олиш керак: кесим баландлигининг ярми чўзилаётган арматурадан кесим оғирлик марказигача.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAгар конструкцияни ёки унинг қисмини у тегишли бўлган ёрилишга бардошлилик тоифаси талабларига мувофиқ лойиҳалаш мумкин бўлмаса, у юқори ёрилишга бардошлилик тоифасига қўйиладиган талабларни ҳисобга олган ҳолда лойиҳалаштирилиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЁрилишга бардошлилик тоифасига қўйиладиган талаблар фойдаланиш босқичида ҳам, ишлаб чиқариш, ташиш ва ўрнатиш босқичида ҳам бир хил бўлиши керак. Шу билан бирга, агар конструкциянинг зўриқиш ҳолати 28 кундан ортиқ давом этмаса, у ҳолда уни қисқа муддатли деб ҳисоблаш мумкин. Бундай ҳолат учун вақтинчалик юкларнинг таъсири остида бўлгани каби бир хил талаблар бажарилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБетондаги кучланишларни аниқлаш, ёриқлар ҳосил бўлиши ва уларни очиш кенглигини аниқлаш учун ҳисоб-китоблар мазкур ШНҚ нинг 12-иловасига мувофиқ арматурадаги олдинги кучланишнинг йўқолишини ҳисобга олган ҳолда амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМинимал арматуралаш талабларига биноан ўрнатилувчи арматураларни керакли даражада чўзилишини текширишда арматурани бетон билан ишқаланишини тавсифловчи мазкур ШНҚ нинг 140-банди бўйича А400 арматуранинг мустаҳкамлигига келтирилган чўзилувчи зонадаги бутун арматуралар юзаси билан тенглаштирилади. Бу ҳолатда, агар арматуранинг ҳисобий қаршилиги 400 МPа дан катта бўлса шу қийматнинг ўзи қабул қилинади. Ёпиқ ёки очиқ каналларда жойлашган зўриқтирилган арматура минимал арматуралаш билан нормалаштириш орқали зўриқтирилмаган арматуралар билан бириктирилиши (бетонланиши) тавсия этилмайди. Қуйма ва йиғма-қуйма конструкцияларнинг туташиш жойларида минимал арматуралаш проценти шу жойнинг ҳамма юзасида таъминланиши шарт. Минимал арматуралаш проценти хомутларни ўрнатиш шартли бўлган ҳолатларида уларнинг минимал юзаларини тайинланаётганда таъминлаб берилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКесим баландлигидан қовурғани эни катта бўлса, хомутлар текислигининг қадамларини кесим баландлигидан катта қилмай жойлаштириш керак. Плитали ёки тўсинли (қовурғали) оралиқ қурилмаларда, агар қовурғани эни унинг баландлигидан катта бўлса, у ҳолда кўндаланг горизонтал арматурани ҳам минимал арматуралаш процентини таъминлашдан келиб чиққан ҳолда ўрнатилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish232. Автомобиль йўллари ва шаҳар кўприкларида аралаш арматуралаш қўлланганда, чўзувчи кучланишнинг қиймати 1,4 Rbt,ser дан ортиқча бўлган кесим майдони қисмидаги, чўзувчи кучланишлар эпюраси қисмидан бўладиган зўриқишларни фақат зўриқтирилмаган арматура қабул қилган шароитда бетондаги чегаравий чўзувчи кучланишни 2 Rbt,ser гача ошириш рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБундан ташқари кўндаланг ёриқлар энини ҳисоблашда мазкур ШНҚ нинг 245 ва 246-бандлари кўрсатмаларига риоя этиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish233. 2а ёрилишга пишиқлик даражаси талабларига биноан лойиҳаланган конструкциянинг қисилган бетонида, кўприкнинг монтаж қилинадиган қисмида, монтаж қилувчи кран юкламаси билан ўтиш имконини текширганда қуйидагиларни қабул қилиш рухсат этилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбетондаги норматив чўзувчи кучланишларнинг чегаравий қийматларини 1,15 Rbt,ser га тенг деб;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishёриқ очилишининг ҳисобий энининг чегаравий қийматини 0,01 сm деб.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҲисоблашда, зўриқтириладиган арматурадаги дастлабки кучланишнинг бир йил давомидаги йўқолишларга мувофиқ бўладиган камайишларини ҳисобга олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish234. 2а, 2б ва 3б ёрилишга пишиқлик даражаси талабларига биноан конструкция элементларида конструкцияни доимий ва вақтинчалик юкламаларга фойдаланиш босқичида бетоннинг сиқилган зонасида, ишлашнинг бошқа босқичларида 0,8 Rbt,ser қийматдан кўп бўладиган чўзувчи кучланишлар ҳосил бўлишига йўл қўймаслик керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish14-§. Ёриқ пайдо бўлишига ҳисоблаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish235. Кўприк ва қувурларнинг темирбетон конструкцияларининг ёрилишга пишиқлиги, элементларда пайдо бўладиган чўзувчи ва сиқувчи кучланишларни, бетон конструкцияларда — сиқувчи кучланишларни чеклаш билан таъминланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўрсатилган кучланишларнинг керак бўлган чегаравий қийматлари қуйидаги шартларни таъминланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) конструкция элементларида ёриқларнинг пайдо бўлмаслигини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) эни бўйича чекланган миқдордаги ёриқларнинг пайдо бўлишига, эҳтимоли бор (мумкин).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish236. Барча конструкцияларда ва улар ишининг барча босқичларида нормал сиқувчи кучланишлардан бўйлама ёриқлар пайдо бўлишига йўл қўйилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНорматив юкламалар ва таъсирлардан, элементлар кесимларида ҳосил бўладиган норматив сиқувчи кучланишлар sbx қуйидагилардан ошмаслиги керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishзўриқтирилмаган арматурали темирбетон ва бетон конструкцияларда — ҳисобий қаршилик Rb,mc2 дан (мазкур ШНҚ нинг 183 ва 232-бандларини инобатга олиб);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishолдиндан зўриқтирилган конструкциялар бетонининг қисиладиган қисмида ҳисобий қаршилик Rb,mc1 дан (тайёрлаш ва монтаж қилиш босқичида) ва Rb,mc2 дан (доимий фойдаланиш босқичида).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОлдиндан зўриқтирилган балкалар деворларида содир бўлувчи бош сиқувчи куч ҳеч қадай ҳолатда бетоннинг Rb,mc2. ҳисобий қаршиликдан ошмаслиги лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish237. 2а даражали талаблар асосида лойиҳаланадиган кўприкларнинг конструкцияларининг бўйлама ўқлари бўйлаб (норматив чўзувчи кучланишлар таъсири йўналишига перпендикуляр) ёриқларнинг пайдо бўлиши мумкин эмас (кўприкдан монтаж қиладиган кранни ўтказишга текширилган ҳолдан ташқари).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУшбу шартларни бажариш учун қисилган бетондаги норматив чўзувчи кучланишлар мазкур ШНҚ нинг 39-жадвалида ва 232-бандида кўрсатилган қийматлардан ошмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish238. 2б, 3а, 3б ва 3в даражалардаги ёрилишга пишиқлик талабларига лойиҳаланадиган конструкцияларда кўндаланг ёриқлар пайдо бўлиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда, 2б ва 3а даражалардаги ёрилишга пишиқлик талабларига лойиҳаланадиган конструкцияларда кўндаланг ёриқлар пайдо бўлиши мумкинлиги, мазкур ШНҚ нинг 39-жадвалида кўрсатилган иккита кўрсаткичлар — чегаравий рухсат этилган чўзувчи кучланишлар ва кўндаланг ёриқнинг мумкин бўладиган очилиш катталиги билан чекланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБундан ташқари, 2б даражадаги ёрилишга пишиқлик талабига лойиҳаланадиган олдиндан зўриқтириладиган конструкцияларда, кўндаланг ёриқларнинг «қисилишини» таъминлаш керак ёки кўприкда вақтинчалик юклама бўлмаганида қисиладиган бетондаги минимал сиқувчи кучланишнинг чегаравий қиймати мазкур ШНҚ нинг 39-жадвалида келтирилган қийматлардан кам бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish239. Олдиндан зўриқтирилган тўсинлар деворларидаги бош чўзувчи кучланишлар, кесимни туташ деб қарагандаги бош сиқувчи кучланиш sтс нинг бетон сиқилишга ҳисобий қаршилиги Rb,mc2 га нисбатини ҳисобга олиб чекланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБош чўзувчи кучланишнинг чегаравий қиймати кўрсатилган миқдорлар нисбатига боғлиқ ҳолда, қуйидаги 40-жадвалда келтирилганлардан катта бўлмаган миқдорда қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish40-жадвал | ||
| Кўприкларда қабул қилинадиган бош чўзувчи кучланишларнинг чегаравий қийматлари, max σmt | |
Темир йўллардаги | Автомобиль йўлларидаги ва шаҳарлардаги | |
£ 0,52 | Rbt,ser, аммо 1,75 МPа (18 kgk /сm2) дан кўп эмас | Rbt,ser, аммо 2,15 МPа (22 kgk /сm2) дан кўп эмас |
³ 0,80 | Rbt,ser | Rbt,ser |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ. 1. 
нисбатнинг оралиқдаги қийматлари учун чегаравий қийматлар max σmt ни интерполяция қилиб аниқлаш керак.
нисбатнинг оралиқдаги қийматлари учун чегаравий қийматлар max σmt ни интерполяция қилиб аниқлаш керак.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Оралиқ қурилмаларнинг бўлаклардан йиғиладиган конструкцияларининг елимлаб уланган жойларига бирлашадиган бош чўзувчи кучланишларнинг чегаравий қийматларини 10 % га камайтириш керак. Кўрсатилган зона узунлиги, уланган жойнинг ҳар томонига, ўша жойнинг баландлиги миқдорига баробар этиб қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish240. Бош сиқувчи ва чўзувчи мазкур ШНҚнинг 239 ва 246-бандларида кўрсатилган кучланишларни қуйидаги формула билан аниқлаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(132)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, σbx — бетондаги, бўйлама ўқ йўналишида ташқи юкламалар ва йўқолишларни ҳисобга олгандаги зўриқтириладиган арматурадаги зўриқишдан бўладиган норматив кучланиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishσby — бетондаги, элемент бўйлама ўқига норматив йўналишда зўриқтириладиган хомутлардан, қия букилган арматуралардан ва таянч реакциясидан юз берадиган кучланишдан бўладиган норматив кучланиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда таянч реакциясидан бўладиган сиқувчи зўриқиш 45° бурчак остида тарқалади деб қабул қилиниши керак;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishτb — қуйидаги формула билан аниқланадиган деворча (қовурға) бетонидаги уринма кучланиш:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishτb = τq + τt ≤ mb6Rb,sh (133)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish(133) формуладаги:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishτq — кўндаланг кучдан бўладиган уринма кучланиш (ташқи юкламалар ва олдиндан зўриқтиришдан аниқланади);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishτt — худди шундай бурама кучланиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmb6 — мазкур ШНҚнинг164-бандига биноан бетоннинг кўндаланг қисилиши таъсирини инобатга олувчи коэффициент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRb,sh — бетоннинг эгилишдаги ҳисобий қаршилиги, (24-жадвалдан олинадиган).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУзунасига бўлаклардан уланиб, йиғиладиган тўсинларнинг деворчаларини (қовурғаларини) (135) формула билан бош кучланишга ҳисоблашда блоклар ва уланадиган кўндаланг қисиладиган ўзаро тегиб турадиган юзасидаги, (136) формула таркибига кирадиган уринма кучланишларни ўнг томонидаги mb6 коэффициент ёнига mb15 коэффициентини ҳам киритилган қийматлар билан чеклаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБлоклар биргаликда қисилмайдиган уланишлар бўлганида mb6 коэффициенти ўрнига mb5 коэффициентини киритиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҲисоблаш билан асосланганда, блоклар, уланадиган юзалари орқали сурувчи зўриқиш берилиши, конструктив жиҳатдан таъминланганда ва тегиб турадиган бетон юзасидаги ажратувчи кучланиш мазкур ШНҚ нинг 24-жадвалига биноан 0,5 Rb,sh дан ошмайдиган ҳолда улайдиган қуйма бетон юзасини иккинчи гуруҳ чегаравий ҳолатига ҳисоблашда инобатга олиш рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАтрофи берк каналларга киритилган қоришма кесимни ҳисоблашда тўла инобатга олиниши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаландлиги, ва ўзгарувчан узунликдаги оралиқ қурилмалар элементларидаги нормал ва уринма кучланишларни аниқлашда кесимнинг ўзгарувчанлигини ҳисобга олиб бажариш керак
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15-§. Ёриқни очилишига ҳисоблаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish241. 2б, 3а, 3б ва 3в даражадаги ёрилишга пишиқлик талабларига биноан лойиҳаланган темирбетон элементларидаги бўйлама ўққа нормал ва қия йўналишлардаги ёриқларнинг очилиш эни acr ни cm, да, қуйидаги формула билан аниқлаш керак
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(134)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, σ — зўриқтирилмайдиган арматура учун энг чеккадаги кўпроқ чўзилган стержендаги кучланиш σs га, зўриқтириладиган арматура учун бетон қисилиши тугагандан кейинги кучланиш орттирмаси Δσp га баробар бўлган чўзувчи кучланиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishE — тегишли, зўриқтирилмайдиган арматура учун Es ва зўриқтириладигани учун Ep бўлган, мазкур ШНҚ нинг 34-жадвалидан олинадиган эластиклик модули;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishΨ — арматуралаш радиусига (у бетоннинг чўзилган қисмининг, арматура деформациясининг, профилининг ҳамда элемент ишлаш шароитини ҳисобга олади) боғлиқ равишда аниқланадиган ва мазкур ШНҚнинг 246-бандига биноан қабул қилинадиган, ёриқларнинг очилиш коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishΔcr — ёриқларнинг очилган ҳисобий энининг, мазкур ШНҚ нинг 39-жадвалидан олинадиган чегаравий қиймати, ўлчами cm да.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish242. Аралаш арматуралашда (3.93) формула билан ёриқнинг энини аниқлашда σ/E қиймати, зўриқтирилмайдиган арматурадаги чўзувчи кучланишни (σs), зўриқтириладиган арматурали бетондаги олдиндан қисишни нолгача туширилган кучланиш ортттирмасини (Δσp) инобатга олиб, қуйидаги формула билан аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(135)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда ψ1 — зўриқтирилмайдиган арматура учун мазкур ШНКнинг 246-бандига биноан олинадиган, ёриқнинг очилиш коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishψ2 — зўриқтириладиган арматура учун худди шундай коэффициент. Аралаш арматураланган ҳолда ёриқнинг очилиши коэффициенти қуйидаги формула билан аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(136)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда Аs, Аp — зўриқтирилган ва зўриқтирилмаган арматура юзаси.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish243. Тўсин деворчасининг (қовурғасидаги) кўндаланг ва бўйлама арматурадаги чўзувчи кучланиш σs ни қуйидаги формула билан аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(137)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, σbt — зўриқтириладиган хомутлари бўлмаган олдиндан зўриқтирилган тўсинлардаги кесимнинг оғирлик маркази сатҳидаги бош чўзувчи кучланиш σmt га тенг деб қабул қилинадиган, зўриқтирилмаган арматурали тўсинлардаги худди шу сатҳдаги уринма кучланиш τ га баробар бўлган кучланиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishμ — қия кесимни кесиб ўтадиган стерженлар билан (белбоғларнинг вутлар орасида деворчани, ушбу стерженлар кесимлари майдонларининг қия кесимга норматив проекцияси) қия кесим бетонининг майдонига нисбати сифатида аниқланадиган арматуралаш коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishδ — қия ёриқлар пайдо бўладиган зонадаги кучланишнинг қайта тақсимланишини ҳисобга олувчи ва қуйидаги формула билан аниқланадиган коэффициент:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(138)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, li — белбоғлар вутлари орасидаги участкадаги тахмин қилинган қия ёриқнинг узунлиги, сm да (9 расм бўйича тавр тўсинларда қия кесимнинг бошланишини, чўзилган арматуранинг нейтрал ўқ томондаги чеккадаги қаторидан қабул этилади); ёриқнинг қиялигини мазкур ШНҚ нинг 214-бандига биноан қабул этиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9-расм. Қия кесимга нормативга кўндаланг арматурадаги зўриқишнинг проекцияси
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1 — нормал; 2 — хомут; 3 — қия кесим; 4 — бўйлама арматура; 5 — ўрамга уринма; 6 — вут
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish244. Олдиндан зўриқтирилган элементларнинг чўзилган зонасидаги норматив ёриқларнинг энини аниқлашда чўзиладиган барча арматурани ҳисобга олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОлдиндан зўриқтирилган қозиқоёқлардаги ёриқларнинг энини аниқлашда чўзилган зонадаги барча арматурани ҳисобга олиш рухсат этилади. Мазкур ШНҚнинг 242-бандига биноан зўриқтириладиган арматурадаги, вақтинчалик юклама таъсиридан бўладиган бетондаги олдиндан сиқувчи кучланишнинг нолгача камайганидан кейинги, пайдо бўладиган чўзувчи кучланиш орттирмаси Δσp ни қуйидаги формула билан аниқлаш рухсат этилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(139)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishσbt — бетоннинг чўзилган зонаси майдони оғирлик маркази сатҳидаги бетондаги чўзувчи кучланиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishμp — ҳисоблашда инобатга олинадиган бўйлама арматура кўндаланг кесими майдонининг, бетоннинг барча чўзилган зонаси майдонига нисбати сифатида аниқланадиган арматуралаш коэффициенти (μp ни ҳисоблашда, бетон билан жипслашмаган арматура инобатга олинмайди).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАралаш арматуралашда бетондаги кучланиш σbt, бетоннинг чўзилган зонаси майдонининг чўзувчи кучланиш қиймати 1,4 Rbt,ser дан ошмаган бўлагининг оғирлик маркази сатҳида аниқланади. Аралаш арматуралашда зўриқтирилмайдиган арматурадаги кучланишни қуйидаги формула билан аниқлаш рухсат этилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(140)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, σbts — бетоннинг чўзилган зонасининг, кучланиш қиймати 1,4Rbt,ser дан ортиқча бўлган қисми, майдони Abts нинг оғирлик маркази сатҳидаги бетондаги кучланиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(141)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish245. Ёриқларнинг очилиш коэффициентлари y ни, арматуралаш радиуси Rr(cm) боғлиқ равишда қуйидагиларга тенг деб олиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish0,35 Rr — сирти силлиқ стержен арматуралар, силлиқ сим ўрамларидан қилинган арматуралар ва ёпиқ пўлат арқонлар учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— сирти нотекис профилдаги стержен арматура, периодик профилдаги симлар, ушбу симлардан қилинган ўрамлар, К-7 синфдаги арқонлар ва улардан қилинган ўрамлар, спирал ва қўшалоқ ўрилган пўлат арқонлар, ҳамда деворчалардаги ихтиёрий турдаги арматуралар учун.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish246. Норматив ёриқларнинг энини ҳисоблашда арматуралаш радиуси ушбу формула билан аниқланиши зарур
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(142)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, Ar — норматив кесим учун, кесимнинг ташқи контури ва ўзаро таъсир радиуси r = 6d билан чегараланган деб қабул қилинадиган ўзаро таъсир майдони;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishβ — арматура элементларининг бетон билан жипслашиш даражасини 41-жадвалга биноан ҳисобга олувчи коэффициент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishn — бир хил номинал диаметр d ли арматура элементлари сони;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishd — битта стерженнинг диаметри (стерженларнинг гуруҳларда жойлашганлари ҳам ҳисобга киради).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАрматураси контури бўйлаб тенг тақсимланган тўғри бурчакли бўлмаган кесимлар учун ўзаро таъсир радиуси r = 3d деб қабул қилинади. Ўрамлар ва арқонлар учун d арматура элементнинг ташқи контурига муносиб келади, r = 5d бўлади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish41-жадвал | |
Конструкцияни арматуралаш тури | β коэффициенти |
1. Якка стерженлар (силлиқ ва периодик профилда) периодик профилдаги якка симлар ёки К-7 синфдаги арматура арқонлар | 1,0 |
2. Иккита стержендан қилинган тик қаторлар (ораларида очиқ жой қолдирилмаган), жуфтланган стерженлардан қилинган гуруҳлар билан (стерженлар гуруҳлари орасида бўшлиқ қолдирилган) | 0,85 |
3. Учта стерженлардан, юқоридагидек, спирал ва қўшалоқ ўрилган пўлат арқонлар, К-7 синфдаги арматура арқонлардан ўрамлар | 0,75 |
4. Симлар сони 24 тадан кам бўлган ўрамлар ёки ёпиқ пўлат арқонлар | 0,65 |
5. Симлар сони 24 та ва ундан кўп бўлган ўрамлар ёки ёпиқ пўлат арқонлар | 0,5 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзаро таъсир этиш радиуси r ни нейтрал ўққа яқин жойлашган чеккадаги қатордаги стержен ўқидан тортиб ўлчаш керак. Чекка қатордаги стерженларнинг кўндаланг кесим майдони, қолган ҳар қайси қатордаги стерженлар кесим майдонининг ярмисидан кам бўлганида, r ни чеккадаги қатордан кейинги стерженлари сони тўла бўлган қатордан ўлчамоқ керак; юмалоқ кесимларда r ни нейтрал ўқ томонда энг кўпроқ кучланган стержен ўқидан, стерженлардан қилинган ўрамлар бўлганида эса, энг кўпроқ кучланган ўрамнинг ичкари томондаги стержени ўқидан ўлчаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзаро таъсир кўрсатиш зонаси нейтрал ўқ орқасига (m ташқарисига) чиққан бўлмаслиги ва унинг баландлиги кесим баландлигидан ошмаслиги керак, марказий чўзиладиган элементларда эса кесимнинг тўла майдонига тенг этиб қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚия ёриқларнинг энини ҳисоблашда арматуралаш радиусини қуйидаги формула билан аниқлаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(143)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, Ar — қия кесим учун ўзаро таъсир зонаси майдони, у қуйидаги формула билан аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAr = lib ; (144)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishli — мазкур ШНҚнинг 238-бандига биноан деворча қия кесимининг узунлиги; b — деворча қалинлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishni, nw, nl — қия кесим чегарасидаги қия стерженлар, хомутлар шахобчасининг ва бўйлама стерженлар сони;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdi, dw, d1 — тегишли, деворча чегарасида қия кесимни кесиб ўтадиган қия стерженлар (ёки ўрамлар) хомутлар ва бўйлама стерженларнинг диаметрлари; αi, αw, α1 — 27-расмга биноан, қия кесимга норматив билан қия стерженлар (ўрамлар), хомутлар ва бўйлама стерженлар орасидаги бурчаклар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish247. Битта жойга жамлаб қўйилган олдиндан зўриқтириш кучидан пайдо бўладиган маҳаллий кучланишларга элементларнинг ёрилишга пишиқлигини ва маҳаллий юкламалардан тўсинлар деворчаларининг эгилишини, кўрилаётган участкада ёриқлар пайдо бўлишини назарда тутган, маҳаллий таъсирдан бетондаги бўладиган барча чўзувчи зўриқишни ўзига қабул этадиган қўшимча арматура қўйиш билан таъминлаш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда ёриқнинг ҳисоблаб топилган эни 3б ёки 3в даражадаги (мазкур ШНҚ нинг 39-жадвали) ёрилишга пишиқлик талаблари учун меъёрланган миқдоридан ошмаслиги зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўрсатилган кучланишлар қиймати 0,4Rbt,ser дан ошмайдиган участкалар учун арматуралашни, конструктив равишда бажаришга рухсат этилади. Бетонни анкер тагида маҳаллий сиқилишга ҳисоблашда, арматурани бетонга тираб зўриқтирганда арматурадаги зўриқишнинг 100 фоиз, ички анкерли ўрамни тиргакка тираб зўриқтирганда эса худди шундай зўриқишнинг 30 фоиз миқдорига тенг деб қабул этиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish16-§. Эгилишларни ва бурилиш бурчакларини аниқлаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish248. Эгилишлар, бурилиш бурчаклари ва бўйлама кўчишлар элементлар эгрилиги 1/ρ га ҳамда тўла (эластик ва ноэластик) деформациялар учун текис кесимлар гипотезасидан келиб чиққан ҳолда аниқланадиган нисбий бўйлама кўчишларга боғлиқ равишда қурилиш механикаси формулалари билан ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭлемент эгилишининг деформацияси сабаб бўладиган силлиқлик ʄ ёки буралиш бурчаги α ни ушбу формула билан аниқлаш керак
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(145)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, M(x) — эгилиш f ни аниқлашда — ʄ эгилиш аниқланаётган йўналишдаги қўйилган бирлик кучдан бўладиган эгувчи момент функцияси (буралиш бурчаги α ни аниқлашда — изланаётган буралиш бурчагининг йўналишида қўйилган бирлик моментдан бўладиган эгувчи момент функцияси);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— юклама қўйилган ва ўша кесим учун эгилиш ёки буралиш бурчаги аниқланаётган элемент жойининг эгрилиги (ишораси кўрилаётган кесимдаги эгувчи момент ишораси билан бир хил олинади).Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish(3.103) формуладаги жамлашлар, M(x) ва 
миқдорининг қонунлари билан фарқланадиган барча участкалари (оралиқ узунлиги бўйлаб) бўйича бажарилади.
миқдорининг қонунлари билан фарқланадиган барча участкалари (оралиқ узунлиги бўйлаб) бўйича бажарилади.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭгилишларни (буралиш бурчакларини) ҳисоблашни қуйидаги формуладан фойдаланиб сонли ҳисоблашлар услуби билан бажариш рухсат этилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(146)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, M(x) ва 
— кўрсатилган параметрларнинг ўзгариши силлиқ ўтадиган узунлиги Δх бўлган айрим участкаларнинг эгрилиги ва моментнинг ўртача қиймати.
— кўрсатилган параметрларнинг ўзгариши силлиқ ўтадиган узунлиги Δх бўлган айрим участкаларнинг эгрилиги ва моментнинг ўртача қиймати.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish249. Белбоғлари 2а, 2б ва 3б даражадаги ёрилишга пишиқлик талабларига тегишли бўладиган олдиндан зўриқтирилган элементларнинг эгрилигини туташ кесимлар учун аниқлагандек қуйидаги формула билан аниқлашга рухсат этилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(147)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, Mp, Mg, Mv — кўрилаётган кесимдаги, тегишли, зўриқтириладиган арматурадаги зўриқишдан, доимий ва вақтинчалик юкламалардан бўладиган моментлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBp*, Bg* — кесимнинг, тегишли зўриқтириладиган арматурадаги зўриқишнинг ва доимий юкламанинг узоқ муддатли таъсиридаги бикрлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishB — туташ кесимнинг қисқа муддатли юк таъсир этганидаги бикрлиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСанаб ўтилган бикрликларнинг қийматларини мазкур ШНКнинг 14-иловасига биноан аниқлаш рухсат этилади. (236) формуланинг ўнг томонини асосланиб белгиланган тартибда аниқлаш рухсат қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОлдиндан зўриқтиришдан бўладиган моментларни, конструкция ишининг тегишли босқичига тўғри келадиган, арматурадаги кучланишдан келиб чиққан ҳолда ҳисоблаш керак, хусусан қисиш босқичида бирламчи йўқолишларни чиқазиб ташлаб, кейинги босқичларида, шу жумладан фойдаланиш босқичида ҳам ушбу йўқолишлар билан бирга, мазкур ШНҚнинг 12-иловасига кўра аниқланадиган, иккиламчи йўқолишларни ҳам чиқазиб ташлагандан кейинги, арматурадаги кучланишдан келиб чиққан ҳолда ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭгувчи моментлар Mgнинг қийматларини, конструкцияни устидан тортиб туриб монтаж қилинганида монтаж қилинадиган блоклар ва бошқа мумкин бўлган қурилиш юкламаларини инобатга олиб аниқлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБикрликлар Bp* ва Bg* ларни аниқлаётганда, олдиндан зўриқтиришдаги зўриқиш ва юк босиб туриши муддатининг узоқлиги таъсири инобатга олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish250. Белбоғлари, ёрилишга пишиқлик талабининг 3в даражасига киритилган, зўриқтирилмаган арматурали элементларнинг эгрилигини қуйидаги формула билан аниқлаш керак
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(148)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, Bg — ёриқ пайдо бўлишини ва бетон оқишини инобатга олган доимий юк таъсир этгандаги кесимнинг бикрлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishB — ёриқ пайдо бўлиши инобатга олинган, вақтинчалик юк қисқа муддатга таъсир этгандаги туташ кесимнинг бикрлиги. Элемент эгрилигини ҳисоблашда, доимий юк битта ёшдаги, ушбу юкламанинг энг кўп қисмини кўтаришга жавоб берадиган бетонга таъсир қилаяпти деб қабул қилиш рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЗўриқтириладиган арматурали темирбетон элементларнинг чўзилган зонасида ёриқлари бор (эни 0,015 сm дан ортиқ) участкаларида эгриликни аниқлашни ҚМҚ 2.03.01-97 кўрсатмаларига биноан бажариш рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish251. Зўриқтирилмаган арматурали тўсинларнинг эгилишларини эластик материаллар қаршилиги формулалари билан (бетондаги ёриқлар эни 0,015 сm дан ошмаганида) ҳисоблаганда, ҳамда таянчлар, устунлар, қобиқчали-қозиқ оёқлар (шулар жумласидан ичи бетон билан тўлғазилганлари ҳам) кўчишларини ҳисоблаш учун кесимдаги аниқланадиган ёриқ энидан қатъий назар, бикрликни қуйидаги формула билан аниқлаш рухсат этилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishB = 0,8EbIb (149)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, Ib — бетон кесимининг инерция моменти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКатта ўлчамли бетон ва темирбетон элементларнинг вақтинчалик ва доимий юкламалардан кўчишини ҳисоблашларни, элементнинг тўла кесими бўйича аниқланган бикирликларни инобатга олиб бажариш рухсат қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAжратилган оралиқнинг ўз оғирлигидан эгилиши қуйидаги формула билан аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУ=5*384*ql4EI
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishq т/m2 — оралиқ (тўсин, плиталар)да 1 п. m.га. тақсимланган юк
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishL — тўсинларнинг таяниш нуқталари орасидаги ҳисобий оралиқ узунлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishE — Бетон эгилувчанлигининг электрон модули (29-жадвал);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishI — оралиқ кесимининг инерция моменти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17-§. Конструктив талаблар. Элемент кесимларининг энг кичик ўлчамлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish252. Бетон ва темирбетон конструкцияларни лойиҳалашда, уларни тайёрлаш шароитларини, талаб қилинган даражада узоқ муддатга хизмат қилишини ва арматура ҳам бетон билан биргаликда ишлашлигини таъминлаш учун, ушбу бўлимда ёзилган конструктив талабларни бажариши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish253. Темирбетон элементлардаги деворчалар, плиталар, диафрагма ва қовурғаларнинг қалинлиги 42-жадвалдаги кўрсатилган миқдорлардан кам бўлмайдиган этиб қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish42-жадвал | ||
Элементлар ва уларнинг қисмлари | Қуйидаги кўприклар ва қувурлар конструкциялари учун энг кам қалинлиги, сm да | |
Темир йўллардаги | автомобиль йўлларида | |
1. Тўсинларнинг тик ёки қия деворчалари: | ||
а) қовурғали: | ||
деворчаларда ўрам арматуралар йўқ бўлганида | 12* | 10* |
деворчаларда ўрам арматуралар бор бўлганида | 15 | 18 |
б) қутисимон: | ||
деворчаларда ўрам арматуралар йўқ бўлганида | 15 | 12 |
деворчаларда ўрам арматуралар бор бўлганида | 18 | 15 |
2. Плиталар: | ||
а) балласт тоғоралар: | ||
деворчалар (қовурғалар) орасида | 15 | - |
консол учларида | 10 | - |
б) қатнов қисмида: | ||
деворчалар (қовурғалар) орасида | - | - |
плитада ўрам арматуралар йўқ бўлганида | - | 12 |
плитада ўрам арматуралар бор бўлганида | - | 15 |
консол учларида | - | 8 |
в) Қутисимон тўсинларни пастки қисмидаги: | ||
плитада ўрам арматуралар йўқ бўлганида | 15 | 12 |
плитада ўрам арматуралар бор бўлганида | 18 | 15 |
г) пиёдалар йўлагининг: | ||
қуйма (кўтариб олинмайдиган) | 8 | 8 |
йиғма (кўтариб олинадиган) | 6 | 6 |
3. Плита оралиқ қурилмаларнинг ичи ғовак блоклари: | ||
а) стерженли, К-7 синфдаги якка арқонли ва юқори мустаҳкамликдаги параллел сим ўрамли арматурали: | ||
деворчалар ва устки плиталари | 10 | 8 |
пастки плиталари | 12 | 10 |
б) струнобетонли: | ||
деворчалар ва устки плиталари | - | 6 |
пастки плиталари | - | 7 |
4. Оралиқ қурилма диафрагмалари ва бикрлик қовурғалари | 10 | 10 |
5. Тупроқ кўтарма тагидаги қувур бўғинларининг деворчалари | 10 | 10** |
6. Ичи ғовак йиғма қуйма қутисимон ва юмалоқ кесимли таянчлар блокларининг деворчалари: | ||
сув сатҳи ўзгариб турадиган зонада | 30 | 25 |
сув сатҳи ўзгариб турадиган зонадан ташқарида | 15 | 15 |
7. Ичи ғовак темирбетон қозиқоёқлар ва қувурсимон қозиқоёқларнинг деворчалари ташқи диаметри қуйидагича бўлганида, m да: | ||
0,4 | 8 | 8 |
0,6 дан 0,8 гача | 10 | 10 |
1,0 дан 3,0 гача | 12 | 12 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish* Иккита тур арматура қўлланилганида, деворчанинг энг кичкина қалинлиги 15 сm га тенг этиб қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish** Диаметри 0,5 ва 0,75 m бўлган қувурлар учун деворча қалинлигини 8 сm га тенг деб қабул қилиш рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЗўриқтирилмайдиган арматуранинг энг кичик диаметрлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish254. Зўриқтирилмайдиган арматуранинг энг кичик диаметрларини қуйидаги 43-жадвалга биноан қабул қилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish43-жадвал | |
Арматура тури | Арматуранинг энг кичик диаметри, mm |
1. Кўприклар (пастда кўрсатилган элементлардан ташқари) ва тўғри бурчакли қувурлар элементларининг ҳисобий бўйлама арматураси | 12 |
2. Автомобиль йўллари кўприкларининг ўтиш қисмининг (пиёдалар йўлагини ҳам киритгандаги) ҳисобий арматураси | 10 |
3. Юмалоқ қувурлар звеноларининг ҳисобий ва конструктив арматуралари; кўприк элементларидаги бўйлама ва кўндаланг конструктив арматуралар (плиталардагидан ташқари); тўсинлар деворларининг ва белбоғларининг кенгайтирилган қисмларининг барча узуаси бўйлаб хомутлари | 8 |
4. Қияликларни маҳкамловчи плиталар ва қозиқоёқларнинг диаметри 5 mm бўлган арматура хомутлари учун Вр синфдаги сим арматура | 10 |
5. Плиталарнинг конструктив (тақсимловчи) арматураси; қозиқоёқ ва қувур шаклидаги қозиқоёқларнинг хомутлари; ичи ғовак плиталарнинг хомутлари | 6 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПлиталарнинг тақсимловчи арматуралари ва бўйлама арматураси диаметри 28 mm ва ундан катта бўлган қувурсимон қозиқларнинг хомутлари, бўйлама стерженлар диаметри қийматининг чорагидан кам бўлмаган диаметрда бўлиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЯхлит ва йиғма-яхлит узлуксиз тўсинлар ва кўп оралиқли рамали конструкциялар ишчи арматураларини, узмасдан жойлаштирилади. Бунда, устки ва пастки ишчи арматуранинг қисмлари бутун конструкциянинг устки ва пастки узунлиги бўйича мос ёки арматуранинг узилишини йўқотувчи боғланишларга эга бўлиши шарт.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУстки ва пастки узлуксиз арматура элементларининг сони қуйидагича олинади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) зўриқтирилмаган арматурали конструкцияларда — устки 15 % ва пастки 20 % ишчи арматурадан кам эмас;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) зўриқтирилган арматурали конструкцияларда — устки 5 % ва пастки 10 % ишчи арматурадан кам эмас.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда зўриқтирилган арматурали конструкцияларда, устки ва пастки узлуксиз арматура элементларини зўриқтирилган, зўриқтирилмаган ва улар комбинацияларидан ташкил топган арматуралар билан тўлдириш рухсат этилади, лекин охирги ҳолатда ишчи арматуранинг умумий юзасини арматура элементларининг ҳисобий қаршиликлари юзалари йиғиндиси орқали аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭгри темирбетон плиталар ва коробкали оралиқ қурилмаларни арматуралаш конструкциянинг ташқи ва ички қирралари ёки ташқи ва ички деворлари, кучланиш-деформацияланиш ҳолати айирмаси орқали олиб борилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭгри коробкали оралиқ қурилмаларда зўриқтирилган арматурани қайириш унинг ички девори орқали бўлишига рухсат этилади. Бунда ҳосил бўлаётган буровчи моментни оралиқ қурилмани бурашга ҳисоблашда ишлатиш тавсия этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish23-боб. Бетоннинг ҳимоя қатлами
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish255. Бетоннинг ҳимоя қатлами унинг ташқи сиртидан арматура элементи ёки канали сиртигача қалинлиги қуйидаги 44-жадвалда кўрсатилган миқдорлардан кам бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish44-жадвал | |
Арматура ва унинг жойлашиши | Бетон ҳимоя қатламининг энг кичик қалинлиги, сm |
1. Зўриқтирилмайдиган ишчи арматура: автомобиль йўллари ва шаҳар кўприклари қатнов қисми плитасидаги устки арматура қовурға ва плитали оралиқ қурилмалардаги ҳамда баландлиги 30 cm ва ундан катта бўлган плиталардаги баландлиги 30 сm дан кичик плиталардаги қувурлар звеноларидаги, ичи бўш қувур шаклдаги қозиқоёқлардаги таянчларнинг ташқи блокларидаги таянчларнинг ташқи блокларидаги қуйма таянчларнинг ташқи сиртларидаги: а) таянчнинг муз уриладиган қисмидаги б) таянчнинг қолган қисмларида қозиқоёқлардаги, қудуқлардаги ва пойдеворларнинг йиғма блокларидаги қуйма темирбетондан қилинадиган пойдеворларнинг таянч плиталаридаги: а) бетон тўшак бўлганида б) бетон тўшак бўлмаганида 2. Зўриқтирилмаган хомутларда: тўсинларнинг деворчаларидаги (қовурғаларидаги) таянчларнинг устунларида: а) сув сатҳининг ўзгармайдиган зонасида б) сув сатҳи ўзгарадиган зонада 3. Тўсинлар деворчасидаги (қовурғасидаги) ва плиталардаги бўйлама конструктив (ҳисобий бўлмаган) арматура 4. Зўриқтирилган арматура қуйма бетонига ўрнатиладиган зўриқтирилмайдиган арматура | 5 3 2 2* 4 7 5 3 4 7 2 2 3 1,5 |
5. Кесимнинг чўзилган зонасидаги зўриқтириладиган арматура: | |
а) юқори мустаҳкамликдаги симлардан қилинадиган ўрам шаклидаги ва К-7 синфдаги арқонлардан қилинадиган ўрамларники | 3 |
б) қуйидаги синфлардаги арматуралар: | 4** |
А600 (А-IV), Ат600 (Ат-IV) | 4 |
А800 (А-V), Ат800 (Ат-V), Ат1000 (Ат-VI) | 5 |
в) пўлат арқонлардан қилинган спирал, қўшалоқ ўралган ва ёпиқ, диаметри d > 40 mm, анкерлари чеккаларидаги учларида жойлашган | d |
6. Нам тўсгич қатлам билан бириктирилган қатнов қисми плитасидаги барча турдаги зўриқтирилган арматуралар | 3 |
7. Деворчалардаги (қовурғалардаги) зўриқтириладиган хомутлар | 3 |
8. Струнобетон конструкциялардаги зўриқтириладиган арматуралар қуйидаги кўрсатилган томонларида жойлаштирилганида: | |
чўзилган қирралари | 3*** |
ёнидаги қирралари | 2 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish* Диаметри 3 m ва ундан катта қувурлар учун ичкари томонидан ҳимоя қилувчи қатлам қалинлиги 3 сm.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish** Ёпиқ каналларда жойлашадиган зўриқтириладиган арматуралар учун ҳимоя қилувчи қатлам канал сиртига нисбатан олинади. Диаметри 11 сm бўлган каналлар учун ҳимоя қатламини 5 сm га тенг этиб белгилаш керак. Каналнинг диаметри 11 сm дан катта бўлганида, ҳимоя этувчи қатлам қалинлигини, куч ва тўлдирувчи қоришма босими таъсирига ҳисоблаш билан текшириш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish*** Қалинлиги 20 сm дан кичик бўлган элементлар учун ҳимоя қатламни 2 сm гача камайтиришга рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ. 1. Мавжуд ТБК корхоналарининг қолипли формаларида тайёрланаётган йиғма темир бетон конструкцияларнинг минимал ҳимоя қатлами қалинлиги ўлчамларини ўрнига қўйиб асосланган ҳолатда мавжуд жадвалда келтирилган қийматдан кам қилиб олиниши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Хорижий давлатлар (МДҲ давлатлари ҳам) пўлат арматураларининг ишчи арматуралари импорт қилувчи давлатларнинг ТШ ва ГОСТ лари ёки норматив ҳужжатлари билан биргаликда ишлатишга рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish256. Олдиндан зўриқтирилган элементларнинг чеккаларида, зўриқишнинг берилиш зонаси узунлигида (мазкур ШНҚнинг 148-бандига биноан) бетоннинг ҳимоя қатлами қалинлиги арматура диаметри қийматининг икки баробаридан кам бўлмаслиги керак. Зўриқтириладиган А800 (A-V), Ат800 (Ат-V) ва Ат1000 (At-VI) синфдаги пўлат стержен арматуралар қўлланилганида, зўриқишнинг берилиш зонаси узунлигида (148-банди.) қўшимча равишда тўрлар, стержен диаметридан 4 сm га ортиқ бўлган диаметрдаги спираллар ёки қадами 5 сm дан катта бўлмаган хомутлар қўйилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish24-боб. Арматура элементлари орасидаги энг кам масофа
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Зўриқтирилмайдиган арматурани анкерлаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish257. Алоҳида арматура элементлари, ҳамда каналлар деворчалари орасидаги соф масофа, конструкциянинг барча ҳажмини бетон аралашмаси билан талаб қилинган даражада тўлдиришни таъминлай оладиган бўлиши керак. Олдиндан зўриқтирилган конструкцияларда ушбу масофа қўшимча равишда зўриқтириладиган арматурадан зўриқишнинг бетонга берилиш хусусиятини, анкерларнинг жойлашиш ҳолатларини, тортишга қўлланиладиган жиҳознинг ўлчамларини инобатга олган ҳолда белгиланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish258. Зўриқтирилмайдиган арматуранинг айрим бўйлама ишчи стерженлари ва тиргакка тортиб зўриқтириладиган арматура ўрамлари орасидаги соф масофа қуйидагича қабул қилиниши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) бетонлашда стержен горизонтал ёки қия ҳолатда ва қуйидаги қаторларда жойлашганида кўрсатилган қийматлардан кам бўлмаслиги керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбитта қаторда — 4 сm дан ;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиккита қаторда — 5 сm дан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishучта ва ундан кўп қаторда — 6 сm дан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) бетонлашда стерженлар тик ҳолатда жойлашганида — 5 сm.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАрматураларни жойлаштириш учун ноқулай шароитларда зўриқтирилмайдиган стерженларни гуруҳларда (стерженлар орасида бўшлиқ қолдирилмасдан), иккита ёки учта стерженлар биргаликда жойлаштирилиши рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГуруҳлар орасидаги соф масофани қуйидагилардан кам бўлмайдиган этиб қабул этилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгуруҳда иккита стержен бўлганида — 5 сm дан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгуруҳда учта стержен бўлганида — 6 сm дан.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishв) Алоҳида бўйлама стерженлар ёки уларнинг гуруҳлари, орасидаги максимал масофалар ҳисоблаш орқали белгиланиши керак, аммо қуйидагилардан ошмаслиги керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқалинлиги 15 сm ли плиталарни арматуралашда — 15 сm;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқалинлиги 30 cm ли темирбетон элементларини арматуралашда — 17,5 сm;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқалинлиги 50 сm ли темирбетон элементларини арматуралашда — 20 сm;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқалинлиги 100 сm ли темирбетон элементларини арматуралашда — 25 сm;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқалинлиги 150 сm ли ва юқори темирбетон элементларини арматуралашда — 30 сm;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish259. Олдиндан зўриқтирилган конструкцияларда арматура элементлари орасидаги соф масофани белгилашда қуйидаги 45-жадвалда кўрсатилган талабларга риоя этиш лозим. Аралаш арматуралашда зўриқтирилмаган арматура стерженлари билан арматура ўрами ёки ёпиқ канал девори орасидаги минимал масофани 3 сm дан кам этмай қабул қилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish45-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБелгиланадиган соф масофа | Масофанинг энг кичик ўлчами | |
абсолют қиймати бўйича, сm | арматура элементининг диаметрига ёки каналнинг диаметрига боғлиқ ҳолда | |
Тиргакка тираб зўриқтириладиган конструкцияларда | ||
1. Юқори мустаҳкамликдаги параллел симлардан қилинадиган арматура ўрамлари орасидаги 2. Арматура ўрамлари ва уларнинг ички анкерларининг ташқи сиртлари орасидаги 3. Арматура ўрамлари ички анкерларининг ташқи сиртлари орасидаги 4. К-7 синфдаги алоҳида арқон арматуралар қуйидагича жойлашганида: битта қаторда иккита ва ундан кўп қаторда 5. Ички анкер чеккасидаги учидан бетон учидаги қиррасигача масофа | 6 4 3 4 5 5 | d - - - - - |
Арматурани бетонга тираб тортиб зўриқтириладиган конструкцияларда | ||
6. Қуйидаги диаметрлардаги юмалоқ ёпиқ каналлар деворлари орасидаги, cm: 9 ва ундан кам бўлган 9 дан 11 гача | 6 8 | dc-1 - |
11 дан юқори бўлса | Ҳисоблаб топилади | |
7. Юқори мустаҳкамликдаги параллел симлардан қилинган ўрамлар, К-7 синфдаги арқон арматуралардан қилинган ўрамлар ҳамда пўлат арқонлар (спираль, қўшалоқ эшилган ва ёпиқ) ораларидаги, уларнинг очиқ каналларда қуйидагича жойлашганларида: битта қаторда иккита қаторда 8. Электротермик усулда зўриқтириладиган битта стерженли каналлар деворлари орасидаги масофа, улар тури қуйидагича бўлганларида: ёпиқ очиқ | 3 4 10 13 | - - - - |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish260. Сирти нотекис профилдаги арматура стерженларини ва сирти силлиқ профилдаги стерженларни пайвандланган тўрлар ва каркасларда учларини илмоқсиз қўллашга рухсат этилади. Сирти силлиқ профилдаги арматуранинг чўзилган ишчи стерженларининг ва тўқилган тўрлар, каркаслардаги силлиқ ишчи стерженлар учларида ички диаметри стержен диаметрининг 2,5 баробаридан кам бўлмаган ярим айланали ва букилгандан кейинги тўғри участкасининг узунлиги стержен диаметрининг уч баробар қийматидан кам бўлмаган илмоқ бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish261. Эгиладиган узлукли тўсинларда ва қалинлиги 30 сm дан катта бўлган плита конструкцияларда чўзилган стерженларнинг учини моментлар эпюрасига кўра узганда ёрилишга пишиқликка ҳисоблашдаги аниқланган бетоннинг сиқилган қисмида анкерлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚайрилган стерженларнинг учларида, бетоннинг сиқилган зонасида, арматура диаметри қийматининг камида 10 баробаридек узунликдаги бўйлама арматурага параллел бўлган тўғри участкаси бўлиши керак. Қайириш туфайли сиқилган қисмга киритилган сирти силлиқ стерженларнинг учларини, эгишдан кейинги тўғри участкасининг узунлиги камида арматуранинг учта диаметридек тўғри илмоқли этиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАвтомобиль йўллари ва шаҳар кўприклари учун, пайвандланган бирикмаларда, сирти нотекис профилдаги арматураларни, эгилган ва номарказий сиқилган элементлар бетонининг чўзилган зонасида, стерженларнинг назарий томондан узилиши керак бўлган жойдан камида уларнинг 30 диаметридек узунликда бетонга киритиб қўйишга рухсат этилади. Оралиқ қурилмаларда, бундан ташқари анкерланадиган стерженлар учлари ёнидаги стерженларга, қалинлиги 4 mm дан узунлиги 4d дан кам бўлмаган чок билан пайвандланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish262. Эгилган элементлардаги сирти нотекис профилдаги чўзилган бўйлама арматура стерженларининг қайрилган жойининг ёки номарказий сиқилган элементлардаги шундай стерженларнинг узиладиган жойининг бошланишини, стерженларнинг тўла ҳисобий қаршиликлари ҳисобга олинадиган кесимдан ўтказиб жойлаштириш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎша кесимга стерженни киритиш узунлиги (маҳкамлаш узунлиги — Ɩs) А300 (A-II) ва Ас300 (Ac-II) синфлардаги пўлат арматуралар учун қуйидагилардан кам бўлмаслиги керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish22d — бетон синфи В30 ва ундан юқори бўлганида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish25d — бетон синфи В20 — В27,5 бўлганида (d — стержен диаметри).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishА-III синфдаги пўлат арматуралар учун бетонга киритиб маҳкамлаш узунлиги Ɩs ни, тегишли равишда 5d га кўпайтириш керак. Стерженлар ўрами бўлганида d ни майдони, ўрамни ташкил қилувчи стерженлар майдонлари йиғиндисига тенг бўлган шартли стержен диаметридек аниқланади. Сиқиш узунлигини камайтириш мақсадида арматура стерженидан кучнинг бетонга узатувчи анкерлар ишлатишга рухсат этилади. Бу ерда, конструкция зонасида анкерга бирлашувчи бетоннинг мустаҳкамлиги таъминланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish263. Узлукли тўсинларда ва узлуксиз тўсинларнинг чеккаларидаги участкаларида бўйлама арматуранинг чўзилган стерженларининг, таянч ўқи орасида камида стерженнинг 8 диаметридек узунликдаги тўғри участкаси жойлашиши керак. Бундан ташқари тўсиннинг ён сиртларига яқин жойлашган чеккадаги стерженлари, тўсин учи олдида 90° бурчак остида қайрилиши ва унинг баландлигининг ярмисигача давом этган бўлиши керак. Тўсин учидан таянч ўқигача камида 30 сm ва таянч плитаси чеккасигача камида 15 сm масофа таъминланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish264. Бўйлама арматуранинг чўзилган стерженларини, элемент сиртининг бурилиб ўзгарганида ҳосил бўлган кириш бурчаги шакли бўйича букиш рухсат этилмайди. Букилиш бурчагини тузувчи текисликлар бўйлаб жойлашган арматуранинг бўйлама стерженлари, уларнинг кесишган нуқталаридан камида арматуранинг 20 диаметри узунлигида ўз йўналишларида давом этган бўлиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Зўриқтириладиган арматурани анкерлаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish265. Конструкцияларда, диаметри 36 mm гача бўлган сирти нотекис профилдаги стерженлардан қилинган, тиргакка тираб тортиладиган, арматура қўлланилганда стерженларда анкерлар ўрнатиш талаб қилинмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЧидамлиликка ҳисобланадиган арматурали элементларда барча арматура (юқорида кўрсатилганидан ташқари) ички ёки ташқи (чеккаларда) анкерларга эга бўлиши керак. Тиргакка тираб зўриқтириладиган, арматураси чидамлиликка ҳисобланмайдиган элементларда, К-7 синфдаги алоҳида арқон арматураларни ва алоҳида юқори мустаҳкамликдаги сирти нотекис профилдаги симларни анкерлар (ички ва ташқи) ўрнатмасдан қўллаш рухсат этилади. Бетонга тираб тортиладиган конструкциялардаги қўлланиладиган анкерлашлар мустаҳкамлиги, улар билан маҳкамланадиган арматура элементлари мустаҳкамлигидан кам бўлмасликлари керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish266. Эгиладиган элементларда арматура анкерларини, бош чўзувчи ва сиқувчи кучланишлар, улар учун белгиланган чегаравий қийматларнинг 90 фоиз дан ортиқ бўлган бетон зоналарида жойлаштирмаслик керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish267. Тўсинларнинг учи томонида сиртидаги (чеккадаги) ташқи анкерларни имкони борича бир текис жойлаштириш керак. Бунда тўсин учида анкерлар жойлашадиган зонада бетонни беркитиб турадиган туташ пўлат листлар қўйиш кўзда тутилиши зарур. Листларнинг чекка участкаларини бетонга анкерлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўсин чеккасидаги ушбу листларнинг қалинлигини зўриқтириладиган арматура элементларини тортиш кучига боғлиқ ҳолда ҳисоблаш билан белгиланиши ва қуйидагилардан кам бўлмаслиги керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтортиш кучи 590 кН (60) тк бўлганида — 10 mm;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтортиш кучи 180 кН (120) тк бўлганида — 20 mm;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтортиш кучи 2750 кН (280) тк бўлганида — 40 mm.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўрсатилган миқдорлардан фарқ қиладиган кучлар билан тортилганда, листлар қалинлигини яқин бўлган катта қийматдаги кучга тўғри келадиган қалинликда қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish268. Арматурани бетонга тираб тортадиган элементларда ташқи арматурани бетонлайдиган зонани диаметри 10 mm дан, катаклари 10х10 сm дан катта бўлмаган, сирти нотекис профилдаги стерженлардан қилинган кўндаланг тўрлар билан арматуралаш керак. Асосий конструкция бетони ва яхлитлаш бетонларини ўзаро бирикши учун чоралар кўриш зарур. Тўрлар орасидаги масофа 10 сm дан кўп бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-§. Элементларни бўйлама арматуралаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish269. Пайвандланган арматура каркасларида, арматура, стерженлари ҳар биттасида учтадан кўп бўлмаган гуруҳлар бўлиб жойлашади. Гуруҳлардаги стерженлар ўзаро, бир томонидан боғловчи пайвандлаш чоклари билан бирлашади. Стерженлар орасидаги боғловчи чокларнинг узунлиги 4 диаметр қийматидан кам, қалинлиги эса 4 mm дан кўп бўлмаслиги керак. Стерженлар гуруҳи орасига диаметри 25 mm дан кам бўлмаган, бўйлама йўналишда қўйиладиган металл пона ёрдамида очиқлик ҳосил қилинади. Ушбу поналар қайрилишдан олдинда ва 2,5 m дан катта бўлмаган масофада бир-бирига нисбатан устма-уст бўлмайдиган этиб ўрнатилади. Улар ишчи арматурага бир томондан, қалинлиги 4 mm дан кўп ва узунлиги ишчи арматуранинг 2 диаметридан кам бўлмаган боғловчи чоклар билан пайвандланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГуруҳдаги стерженлар орасидаги боғловчи пайвандлаш чоклари, поналарга ва қўшни боғловчи чокларга нисбатан, қўшни чоклар умумий бўйлама стерженларга қўйилганида улар орасидаги соф масофа 40 сm дан кам бўлмаган ҳолда, боғловчи чоклар каркаснинг ҳар хил бўйлама стерженларига қўйилганида, 10 сm масофада ҳар хил жойларга жойлаштирилиши керак. Бундан ташқари стерженлар гуруҳининг хоҳлаган жойдаги кесими тўғри келадиган этиб жойланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТегишли даражада асосланганда, деворчалардаги пайвандланган тўрларнинг тик стерженларини арматурага ва гуруҳ стерженлари орасидаги параллел жойлашган поналарга контактли нуқтада пайвандлашга рухсат этилади. Хомутларни асосий арматурага дўғасимон электрпайванд билан пайвандлашга рухсат этилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКаркасларнинг асосий ишчи арматураси учун ГОСТ 380-05 бўйича арматурани қўллаш тавсия этилади. Ишчи арматурага маҳкамловчи чоклар тўғрисидаги кўрсатмалар мазкур ШНКнинг 296-бандида келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish270. Узлукли тўсинларда ва плиталарда ишчи арматура оралиғининг ўртадаги кесими учун белгиланган миқдорининг камида учдан бир қисмини таянчгача етказиш керак. Бунда, тўсинларда камида иккита, плиталарда эса, унинг 1 m энида, камида учта стержен таянчгача ётқизилиши керак. Плитанинг тақсимловчи арматурасини 25 сm дан ошмаган қадамда ўрнатиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАралаш арматуралашда зўриқтирилмайдиган арматуранинг стерженларини жуфтлаб ўрнатишга рухсат этилади, бу ерда ушбу арматуранинг ҳимоя қилувчи қатлами қалинлиги мазкур ШНҚнинг 256-бандига, стерженлари ва ўрамлари орасидаги масофалар мазкур ШНҚнинг 259 ва 263-бандларига лойиқ бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish271. Узлуксиз тўсинларда ва кўп оралиқли рамали конструкцияларнинг ригелларида устки ва пастки ишчи арматураларнинг бир қисми бутун узунасига давом этиб кетган ёки арматура узилган жойини беркитиб уланган бўлиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУзунасига туташиб кетган арматура элементларининг сони қуйидагиларни ташкил этиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) зўриқтирилмайдиган арматурали конструкцияларда — камида 20 фоиз пастки ва 15 фоиз устки ишчи арматуралар сонини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) зўриқтириладиган арматурали конструкцияларда — камида 10 фоиз пастки ва 5 фоиз устки ишчи арматуралар сонини, аммо иккита устки, иккита пастки арматура элементларидан кам бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish272. Плита ишчи арматурасининг қадами (ўқлари орасидаги масофа) оралиқ ўртасида ва унинг таянчларининг устида қуйидагидан ошмаслиги керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) темир йўл кўприкларининг балласт тоғорасининг плиталарида — 15 сm;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishавтомобиль йўллари кўприкларининг қатнов қисми плиталарида — 20 сm.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) алоҳида бўйлама стерженлар ёки гуруҳлар ўқи орасидаги максимал масофа қуйидаги қийматлардан ошмаслиги зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15 сm, агар қалинлиги 15 сm ли плитани арматуралашда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17,5 сm, агар қалинлиги 50 сm ли темирбетон элементни арматуралашда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish25 сm, агар қалинлиги 100 сm ли темирбетон элементни арматуралашда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish30 сm, агар қалинлиги 150 сm ва ундан катта темирбетон элементни арматуралашда.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОралиқ ўлчамларида элемент баландлиги — экстраполяциялаш орқали олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-§. Элементларни кўндаланг арматуралаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish273. Зўриқтирилмайдиган тўсинларнинг деворлари кўндаланг кучларни қабул этишга арматуралашни, қайрилган ва тик қўйилган стерженлар (хомутлар) ёрдамида амалга ошириш керак ва хомутларни эса деворнинг бўйлама арматуралари билан каркасларга ва тўрларга бирлаштириш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish274. Зўриқтирилмайдиган тўсинлардаги ҳисоблаш билан қўйиладиган қайрилган стерженларни эгиладиган элементлари бўйлама ўқига нисбатан симметрик жойлаштириш керак. Стерженлар, элемент бўйлама ўқига нисбатан 45°га яқин (60°дан кўп ва 30°дан кам бўлмаган) бурчак остида бўлиши керак. Бунда, тўсиннинг ҳисоб бўйича қайирилган стержен ўрнатилиши талаб этиладиган қисмида, унинг бўйлама ўқига перпендикуляр ўтказилган хоҳлаган кесим камида битта қайирилган арматура стерженини кесиб ўтиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish275. Тўсин ҳисобига кўра қўшимча қўйиладиган қия стерженлар асосий бўйлама ишчи арматурага маҳкамланган бўлиши зарур. Арматура стерженлари А240 (A-I), А300 (A-II), Ас300 (Ac-II) ва А400 (A-III) синфлардаги пўлатлардан тайёрланганида, қўшимча қия стерженларни маҳкамлашни пайвандлаш чоки ёрдамида бажариш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish276. Тўсинларда арматуранинг қия стерженларини радиуси арматуранинг 10 диаметридан кам бўлмаган дўға бўйлаб қайириш керак. Бўйлама арматуранинг, тўсиннинг учи томонидаги (таянч ўқи орқасидаги) қайирилишини, унинг учта диаметридан кам бўлмаган радиусдаги дўға бўйича амалга ошириш рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish277. Зўриқтирилмаган тўсинларнинг деворларидаги бўйлама арматураларни қуйидагича ўрнатиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўсиннинг чўзилган қиррасидан ўлчаганда, девор баландлигининг учдан бир қисми чегарасида қўлланиладиган арматуранинг 12 диаметридан катта бўлмаган қадамда (d = 8 — 12 mm);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдевор баландлигининг қолган қисмидаги чегарасида арматуранинг 20 диаметридан катта бўлмаган қадамда (d = 8 — 12 mm).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish278. Йўналиши, тўсиннинг бўйлама ўқи йўналиши билан мос келмайдиган қисмлари бўлган зўриқтириладиган арматура элементларини, тўсиннинг бўйлама ўқига нисбатан симметрик жойлаштириш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish279. Тўсинлардаги хомутлар ҳисоблашлар билан ўрнатилади. Бунда хомутлар орасидаги кесим ҳисоби ҳам инобатга олинади. Қалинлиги 50 сm гача бўлган деворларда, узунлиги оралиқнинг 1/4, таянч ўқидан ўлчагандаги масофадаги таянч атрофида хомутлар қадами 15 сm дан катта бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОралиқ узунлигининг 1/2 тенг бўлган тўсиннинг ўртадаги қисмида хомутлар қадами 20 сm дан катта бўлмайдиган этиб қабул этилади. Девор қалинлиги 50 сm дан катта бўлганида, оралиқнинг ўрта қисмида хомутларнинг қадамини 5 сm га катталаштириш рухсат этилади. Битта синфдаги ва диаметрдаги арматурадан қилинган жуфтланган хомутлар қўлланилиши рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish280. Узлукли плита оралиқ қурилмаларида хомутларни қуйидаги қийматлардан ошмайдиган қадамлар билан ўрнатиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15 сm — узунлиги 1/4 бўлган таянч олди участкаларда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish25 сm — узунлиги 1/2 бўлган, оралиқнинг ўртасидаги қисмида.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТемир йўл кўприкларининг балласт тоғорасининг, автомобиль йўллари кўприклари қатнов қисмининг қалинлиги 30 сm ва ундан кўп бўлган туташ плиталарида сиқилган ҳисобий арматура йўқ бўлганида, хомутларни ўрнатмаслик рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ. Автомобиль йўллари ва шаҳар кўприкларининг оралиқ қурилмаларида қалинлиги 40 сm гача бўлган плиталарга бетондаги уринма кучланиш 0,25 Rb,sh дан ошмаган ҳолда кўндаланг арматура қўймаслик рухсат этилади (Rb,sh — 3.6-жадвалга биноан бетоннинг ажралишга ҳисобий қаршилиги).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish281. Зўриқтирилмаган тўсинларнинг белбоғларидаги хомутлар унинг 50 сm дан кўп бўлмаган энини қамраб олиши ва чеккадаги қаторларда горизонтал жойлашган бўйлама арматуранинг бештадан кўп бўлмаган чўзилган ва учтадан кўп бўлмаган сиқилган стерженларини бирлаштириши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish282. Тўсинлар белбоғларининг кенгайган жойлари сирти нотекис профилдаги арматура стерженларидан қилинган ёпиқ хомутлар билан арматураланган бўлиши керак; хомутлар шохи белбоғнинг барча ташқи контурини қамраб олиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish283. Ёпиқ хомутларнинг ёки кўндаланг стерженларнинг зўриқтириладиган тўсинларнинг белбоғларини қисиб турадиган пайвандланган тўрлардаги энг катта қадамларини темир йўл кўприкларида 15 сm дан ва автомобиль йўллари кўприкларида 20 сm дан кўп бўлмаган ҳолда қабул этиш керак. Қисиладиган белбоғлардаги хомутлар қадами тўсинлар деворларидаги хомутлар қадамларидан катта бўлмаслиги зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish284. Буралишга ҳамда эгилиш, сиқилиш ёки чўзилиш билан биргаликда буралишга ҳисобланадиган элементлардаги хомутлар ёпиқ учлари қуйидаги миқдорда чиқазилган бўлиши зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсирти силлиқ пўлат арматурадан қилинган хомутлар бўлганида — 30 диаметрга;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсирти нотекис профилдаги арматурадан қилинган хомутларда — 20 диаметрга.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish285. Зўриқтириладиган арматура элементлари таянч плиталари тагида (мазкур ШНҚнинг 268-бандига қаранг) жойлашган зонасида маҳаллий кучланишга ҳисоблаш билан қўшимча кўндаланг (қисман) арматура ўрнатиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўрларда — 10 сm дан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishспиралларда — 6 сm дан.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish286. Конструкциянинг сиқилган элементидаги бўйлама ишчи арматура ва хомутларни каркасларга бирлаштириш керак. Хомутлар қадамини бўйлама арматура стерженлар диаметри d га боғлиқ ҳолда қуйидагилардан кўп оширмаган ҳолда қабул қилиниши зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15 d — пайвандланган каркасларда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12 d — тўқилган каркасларда.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБарча ҳолларда ҳам хомутлар қадамини қуйидагидан кам этиб белгилаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкесимни бўйлама арматура билан 3 % дан кам этиб жойлаштирганда — 40 сm дан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўша ҳолда, 3 % ва ундан кўп бўлганида — 30 сm дан.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКесимни бўйлама арматура билан анчагина тўлдирганда, алоҳида хомутлар ўрнига элемент кўндаланг кесими шаклини такрорловчи узлуксиз кўндаланг арматура ўрамини қабул қилиш тавсия этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish287. Квадрат ёки тўғри бурчакли шаклдаги кўндаланг кесимли сиқилган элементлар хомутларининг конструкцияси қуйидагича бўлиши ёки бўйлама стерженларга хомутларнинг эгилган жойлари тўғри келиши, элемент қирраси бўйлаб ўрнатилган хомутлар шохи тўрттадан кўп бўлмаган бўйлама стерженни ушлаб туриши ва 40 сm дан катта бўлмаган узунликка эга бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЮқорида келтирилган кўрсатмалар қирраларининг ўлчамлари 80 сm дан катта бўлмаган таянчларга тегишлидир. Таянчлар қирралари катта ўлчамларда бўлганида, тескари томонда жойлашган таянчнинг ишчи бўйлама стерженларини таянчни кўндалангига кесиб ўтадиган хомутлар билан ўзаро бирлаштирмаслик, уларни бетон кесимининг ичкари йўналишидаги хомутнинг асосий бўйлама шохига перпендикуляр жойлашган, узунлиги 20 cm дан кам бўлмаган ёнига анкерланувчи шохлари бўлган, ҳар биттасининг узунлиги 40 сm гача П шаклдаги конструктив хомутлар занжирчалари билан алмаштириш рухсат этилади. Ярим айлана илмоқлар билан тугайдиган калта шохларнинг учлари, таянчнинг барча баландлигига ўрнаштириладиган тик монтаж стерженларга маҳкамланади. Хомутлар ўзаро букиладиган жойларида устма-уст кесишади. Таянчни периметри бўйлаб қамровчи хомутлар занжирчалари баландлик бўйлаб ҳар бири 40 сm дан жойлашади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishХомутлар ва тик қўйилган монтажлаш стерженлари учун диаметри 10 mm дан кам бўлмаган арматурани қўллаш керак. Таянчларнинг сиқилган ишчи стерженларининг устиворлигини ошириш учун, хомутлар занжирчаларидан ташқари, таянчнинг кўндаланг қирраларидаги бўйлама тик стерженларни бирлаштирувчи монтажловчи боғламалар қўйиш назарда тутилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБоғламалар, диаметри 16 mm дан кам бўлмаган учта стержендан бўлиши шарт ва улар планда ҳамда баландлиги бўйлаб оралари 1,6 m дан яқин бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКесимда тўсиқ бўлувчи стерженлар борлиги туфайли бетонлашдаги юз берадиган қийинчиликларни бўлдирмаслик учун боғламаларни, босқичма-босқич, бевосита бетоннинг навбатдаги қатламини ётқизиш олдидан ўрнатиш ва маҳкамлашга рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish288. Сиқилган элементларнинг юкламасини, учлари орқали бўйлама арматура стерженларининг чиқиб турадиган қисмисиз узатадиган чеккадаги қисмларида сони 4 тадан кам бўлмаган (қозиқоёқларда бешта) пайвандланган кўндаланг тўрлар ўрнатилиши керак. Тўр билан арматураланадиган чеккадаги қисмларнинг узунлигини, бўйлама арматура стерженларининг 20 диаметридан кам бўлмаган этиб қабул қилиш, тўрлар орасидаги масофани эса 10 cm дан оширмай белгилаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish289. Сиқилган элементларни зўриқтирилмайдиган арматуралар билан бир даражада арматуралашда (мазкур ШНҚнинг 207-банди) қўлланиладиган пайвандланган кўндаланг тўрлар ва спираллар А240 (A-I), А300 (A-II), Ас300 (Ac-II) и А400 (A-III) (диаметри 14 mm дан катта бўлмаган) синфлардаги пўлат арматуралардан қилиниши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚозиқ тепасига ўрнатиладиган кўндаланг тўр стерженлари ва спиралнинг толалари элементнинг ишчи бўйлама арматурасининг барчасини қамраб олиши шарт. Кўндаланг тўрлар кўзлари ўлчамини 5,5 сm дан кам бўлмаган, элемент кесимининг кичик томонининг 1/4 қисмидан ёки 10 сm дан кўп бўлмаган ҳолда қабул қилиш керак. Кўндаланг тўрларнинг элемент узунлиги бўйлаб қадамини камида 6 сm ва элемент кесими кичик томонининг 1/3 қисмидан ёки 10 сm дан кичик этиб белгилаш керак. Сиқилган элементнинг кўндаланг кесимини ўлчамлари икки текислик симметриясида (фермалар тагидаги майдончалар ва тўсинлар ва устунлар тагидаги курсичалар) 80 сm дан баланд бўлса, арматуралашни мазкур ШНҚнинг 224 ва 225-бандлари томонидан асосга (ригель, фундамент, грунт) ўтказувчи кучлар, ҳамда мазкур ШНҚнинг 197 — 200-бандлари бўйича элементнинг 100 сm дан катта баландлигида арматуралаш бажарилади. Спиралларнинг тўлдирма диаметри 20 сm дам кам бўлмаслиги керак. Спирал толасининг буралиш қадамини камида 4 сm ва кесим диаметрининг 1/5 қисмидан ёки 10 сm дан кам этиб белгилаш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish290. Юмалоқ қувурларнинг ва цилиндрик қопламаларнинг бўғинларида, уларни қўшалоқ тўрлар билан арматуралаганда, ишчи арматура стерженлари радиал йўналишда бирлаштирувчи стержен-фиксаторлар билан боғланган ёки каркасларга бирлаштирилган бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-§. Арматуранинг пайвандли бирикмалари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish291. Арматуранинг пайвандли бирикмалари РСТ Уз 865-98 ва ГОСТ 10922-2012 талабларига жавоб берадиган бўлиши керак. Лойиҳалашда, қўлланилган уламаларнинг жавобгарлик даражаси ва уларга тегишли пайвандли бирикма сифати назоратига талаблар даражаси кўрсатилган бўлиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўтариш қобилияти биринчи гуруҳ чегаравий ҳолатига ҳисоблашда аниқланадиган пайвандли бирикмалар I тоифалига, иккинчи гуруҳ чегаравий ҳолатига ҳисоблангандагилари эса II тоифалига ётқизилади, қолган ҳоллардаги бирикмалар III тоифали сифатли уламаларга ва албатта III тоифали сифатли туташмаларга киритилади. Ҳар битта тоифадаги жавобгарлик учун назорат ҳажми ҚМҚ 3.03.02-98 кўрсатмаларига биноан аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish292. 30-жадвалда кўрсатилган синфлар ва маркалардаги иссиқ тайёрланган пўлат стержен арматуралар, контактли улаб пайвандлаш ёрдамида бириктирилиши шарт. Диаметри 10 mm ва ундан кичик бўлган стерженлар учун, бу турдаги пайвандлашни қўллаш, фақат завод шароитида, махсус жиҳозлар бор бўлганида рухсат этилади. Контактли пайвандлаш билан арматурани улаш, бириктириладиган стерженлар майдонлари нисбати 1,15 дан кўп бўлмаганида рухсат этилади. Чидамлиликка ҳисобланадиган арматура элементларида, пайвандлаш оқибатида уланадиган зонада юз берадиган кучланишлар жамлагичлари пайвандлаш олдидан ва ундан сўнг, тегишли бўйлама тозалашлар йўли билан бартараф этилиши зарур. Пайвандлаш уламаларининг бошқа турдаги самарали конструктив ечимлари, ушбу уламаларнинг чекланган чидамлилик чегараси, пайвандланадиган арматура стерженларининг чидамлиликка норматив чегарасидан кам бўлмайдиган шароитда рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish293. Пайвандланган тўрларни, шу жумладан РСТ Уз 866-98 бўйича ҳам, ҳамда каркасларни, стерженлар кесишмасида контактли-нуқтали пайвандлашни қўллаб лойиҳалаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish294. А240 (A-I), А300 (A-II), Ас300 (Ac-II) ва А400 (A-III) синфлардаги пўлат арматуралардан тўрлар ва каркасларни тайёрлашда, 30-жадвал кўрсатмаларига биноан тўқима вариантда бажариш ўрнига, асосий арматура учун арматура стерженларидаги кучланишлар, белгиланган ҳисобий қаршиликларнинг 50 % дан ошмайдиган жойларида пайвандли брикмаларни қўллаш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish295. Элементнинг битта ҳисобий кесимидаги (узунлиги уланадиган стерженларнинг 15 диаметрига тенг бўлган участка чегарасида) уланмалар сони, кесимнинг чўзилган зонасидаги ишчи арматуранинг умумий сонининг арматураси чидамлиликка ҳисобланадиган элементларда 25 % идан, чидамлиликка ҳисобланмайдиган элементларда 40 % идан ошмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЙиғма элементларнинг монтажлаш уланмаларида (арматуранинг ҳисобий қаршилигини пасайтирмасдан), ҳамда конструкциянинг арматура 50 % дан кам фойдаланиладиган қисмларида пайвандли уланмаларни сочилтирмасдан жойлаштириш рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish296. А240 (A-I), А300 (A-II), Ас300 (Ac-II) ва А400 (A-III) синфлардаги пўлатдан қилинган иссиқ тайёрланган стержен арматуранинг уланмалари учун, конструкцияни монтаж қилишда зўриқтирилган пўлат арматуралар қўйиб, узунлиги стерженнинг 5 диаметридан кам бўлмаган ваннали пайвандлашни қўллаш, ҳамда бир-бирига нисбатан сурилган, жуфтлашган, бир томонлама ёки икки томонлама умумий узунлиги уланадиган стерженларнинг 10 диаметридан кам бўлмаган чоклар билан пайвандланган орттирмали уланмалар қўллаш рухсат этилади. Ваннали пайвандлашни стерженлар диаметри 20 mm дан кам бўлмаганида қўлланилади. Сиқилган стерженларнинг чидамлиликка ҳисобланмайдиган уланмалари учун РСТ Уз 865 га биноан калта пўлат орттирмалар қўйиб ваннали пайвандлашни қўллаш рухсат этилади. Арматуранинг қия стерженларини маҳкамловчи бир томонлама пайвандлаш чокининг узунлиги, унинг қалинлиги 0,25d дан ва 4 mm дан кам бўлмаганида, камида 12d бўлиши зарур; икки томонлама чокнинг узунлигини ундан икки марта калта этиб олиш рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish297. Арматуранинг монтажлашга чиқиб турадиган қисми, монтаж қилишда узайтирилган орттирмаларда ваннали-чокли пайвандлашни, бўйлама пайвандланган чокларни уланадиган стерженларга силлиқ чиқариб, сифатли бажариш учун, уланмаларда керакли шароитни таъминлаш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАвтомобиль йўллари ва шакар кўприклари конструкцияларининг тўқилган арматура каркасларида, монтаж қилишда, ташиб боришда ва бетонлашда арматурани лойиҳадаги кўрсатилган ҳолатда маҳкамлаб туриш учун ишчи арматура стерженларининг конструктив арматура стерженлари билан кесишмаларида, қуйидаги шартларга риоя қилинганида, қўшимча пайвандли бирикма қилиш рухсат этилади: ишчи арматуранинг мустаҳкамлиги 50 % дан кам фойдаланиладиган, ҳамда арматура фақат сиқилишга ишлайдиган жойларда пайвандлаш бажарилиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6-§. Зўриқтирилмайдиган арматурани узунасига устма-уст қўйиб (пайвандламасдан) улашлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish298. Номарказий сиқилган ва номарказий чўзилган элементларда, сирти нотекис профилдаги диаметри 36 mm гача бўлган ва силлиқ сиртли ярим айлана илмоқли пўлат арматура стерженларнинг учларини бир-бирига ўтказиб устма-уст қўйиб улаш рухсат этилади. Эгиладиган ва марказий чўзиладиган элементларда чўзилган арматура элементларни узунасига устма-уст қўйиб улаш рухсат этилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish299. Устма-уст қўйиб улашларда А300 (A-II) ва АС300 (Ac-II) синфлардаги пўлатдан қилинган арматура стерженлари учларининг бир-бирига устма-уст қўйиш узунлиги ни қуйидаги миқдорлардан кам қилмай қабул қилиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish30 d — бетон синфи В20 — В27,5 бўлганида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish25 d — бетон синфи В30 ва юқори бўлганида,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда d — уланадиган стерженлар диаметри.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishА400 (A-III) синфдаги пўлатдан қилинган арматура учун учларининг устма-уст қўйилган узунлиги ls ни тегишли 4 d га кўпайтириш керак. А240 (A-I) синфдаги пўлатдан тайёрланган арматура учун ўша узунлик Ɩ5ни (ярим айлана илмоқларнинг ички сиртлари орасидаги) А400 (A-III) синфдаги пўлатдан қилинган арматура учун олинган миқдордек қабул қилинади. Кесимнинг сиқилган қисмида жойлашган улашлар учун, Ɩ5 узунликни юқорида белгиланган қийматлардан 5 га кам этиб олиш рухсат қилинади. Алоҳида пайвандланган ва тўқилган тўрларни уларнинг бўйлама стерженларининг 30 диаметридан ва 25 сm дан кам бўлмаган узунликда устма-уст қўйиб улаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish300. Кесимнинг сиқилган қисмидаги ишчи арматура стерженлари уланадиган жой бўлганида, у стерженлардаги кучланиш ҳисобий қаршиликнинг 75 % идан кўп бўлганида, уланиш зонасига спирал арматура қўйиш талаб қилинади. Спирал арматура қўйиш талаб қилинмаганда (стерженлардаги кучланиш ҳисобий қаршиликнинг 75 % идан кам), ишчи чўзилган арматурани устма-уст қўйиб уланадиган жойидаги хомутлар орасидаги масофани 6 сm дан оширмай, бураб-босиб киритиладиган устунларга эса 12 сm этиб белгилаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАрматуранинг устма-уст этиб уланишини, сочилган ҳолатда жойлаштириш керак. Бу ерда талабга кўра устма-уст қўйиладиган узунлик бўйича уланадиган ишчи стерженларнинг кесим майдони сирти нотекис профилдаги стержен бўлганида, чўзилган арматура кесимининг умумий майдонининг 50 % дан, силлиқ стерженлар бўлганида 25 % дан ошмаслиги зарур. Сочилмасдан улаш монтаж уланишларида ҳамда конструкциянинг арматураси 50 % дан кам миқдорда фойдаланиладиган қисмларида рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУстунлар ўқлари устидаги устунли таянчларининг ригелларида ўрнатиш (пайвандлаш ёки бошқа усуллар) рухсат этилмайди ва у устунлар ўқларидан камида 100 cm масофада жойлашган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7-§. Йиғма конструкция элементларининг уланишлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish301. Йиғма конструкцияларда, қуйидагича уланишлар қўлланилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбетонланадиган, кенг (қисилмайдиган), бириктириладиган элементлар учлари орасидаги масофа 10 сm ва ундан кўп, ишчи арматураларнинг элементлардан чиқиб турадиган қисмлари ёки пўлатдан қуйилган қисмлари билан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбетонланадиган, тор (қисиладиган) эни 3 сm дан кичик, элементлардан арматуралар чиқиб турадиган қисми йўқ, уланадиган жойдаги ёриқ цемент ёки полимер-цемент қоришма билан тўлдириладиган;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishелимланган зич (қисиладиган) эбоксид смола ёки бошқа кўпга чидайдиган (тажрибада текширилган) полимер қўшимчалари асосидаги, қалинлиги 0,3 сm дан катта бўлмаган елим қатламчаси билан.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАвтомобиль йўллари кўприкларининг олдиндан зўриқтирилган оралиқ қурилмаларида асосланган ҳолларда, бетонланадиган, кенг арматуранинг чиқиб турган қисмлари йўқ, чоклари 10 сm гача, аммо бирлаштириладиган бўлаклар ҳар биттасининг қалинликлари ярмисидан кўп бўлмаган, сиқиладиган улашни қўллаш рухсат этилади. Оралиқ қурилмаларда қуруқ улашларни (блоклар орасидаги чокларни елим билан, цемент ёки полимер қоришма билан тўлдирмасдан) ишлатиш рухсат этилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish302. Узунасига бўлаклардан ташкил топадиган оралиқ қурилма блокларининг учлари, арматуранинг чиқиб турадиган қисмларисиз уланганда диаметри 6 mm дан кам бўлмаган стерженлардан қилинадиган кўндаланг тўрлар билан қўшимча арматураланиши керак. Тишли ёки поғонали уланишлар бўлганида, тишнинг ва поғонанинг ишчи арматурасининг диаметри 10 mm дан кам бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish303. Узунасига (баландлигига) бўлаклардан йиғиладиган елимли зич уланишли конструкцияларда уланадиган блоклар юзаларининг аниқ тўғри келишини таъминлаш учун, фиксаторлар ўрнатиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish304. Автомобиль йўллари ва шаҳар кўприклари ҳамда аралаш ҳаракатли кўприклар тўсинларининг устки, ҳаракатланувчи темир йўл юкламаси тўғридан-тўғри таъсир кўрсатмайдиган плиталарда, сирти нотекис профилдаги, плитанинг барча қалинлигидек тўғри илмоғи бор, плитадан чиқиб турадиган арматура қисми мавжуд ва у арматуралар икки томонидан плиталардан стерженнинг 15 диаметридан кам бўлмаган ва 25 сm дан кам бўлмаган узунликдаги бир-бирига устма-уст қўйилиб, бетонланиб уланадиган ҳамда кўрсатилган узунликдаги устма-уст қўйилган ярим айланали илмоқни қўллаб бетонланадиган чоклар ҳам рухсат этилади. Бундан ташқари, плита бетонидан, кўрсатилган узунликда чиқиб турадиган ярим айланали илмоқларни қўллаш рухсат этилади, аммо илмоқлар орасига узунлиги илмоқ диаметридан кам бўлмаган тўғри арматура қўйилиши керак. Ярим айлана илмоқ диаметрини арматуранинг 10 диаметридан кам бўлмаган этиб қабул қилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУланадиган жойдаги чок плиталар бетонининг синфидан кам бўлмаган синфдаги бетон билан бетонланиши (тўлдирилиши) шарт.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish25-боб. Олдиндан зўриқтирилган темирбетон элементларнинг конструкцияларини тузиш бўйича қўшимча кўрсатмалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish305. Янги ва (оралиқ қурилмасини алмаштириш орқали) реконструкция қилинаётган кўприкларда зўриқтирилган арматурани очиқ каналларда жойлаштириш тақиқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОлдиндан зўриқтирилган яхлит темир бетон оралиқ қурилмалар учун бир, тўрт, етти, ўн икки ва ўн тўққизталик боғламли диаметри 15.2 ва 15.7 mm бўлган К-7 арматуралардан фойдаланиш керак. Асосланган ҳолларда катта сонли тўплам боғламалардан фойдаланиш мумкин. Бу ҳолда арматуранинг ҳисобий қаршилигига 0.95 га тенг бўлган ишлаш коэффициентини киритиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОлдидан зўриқтириш элементлар системасини: чекка ва ички анкерлар, бириктирувчи қурилмалар, ўрнатма деталлар, зўриқишни анкердан бетонга ўтказувчи тугунлар, маҳаллий арматуралаш арматураларни, ҳимояловчи қопламалар, каналйўғрувчилар ва бошқаларни ишлатишни конструкцияларни ҳар томонлама кўрикдан ўтказиш техник шартлари ва серитификатли синашлар асосида қўллаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОлдиндан зўриқтирилган яхлит темир бетон оралиқ қурилмалар (бетонга тарангланган) фақат бўйлама қирқимдаги бетонли қисм чегарасида жойлашган ёпиқ каналларда жойлаштирилади, каналларни арматуралари тортилгандан сўнг арматурани коррозиядан сақлашини таъминлайдиган ва уни асосий конструкция билан тиркаланадиган цемент-сувли қоришма билан беркитилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАрматурани тортгандан сўнг, каналлар арматурани коррозиядан ва унинг асосий тузилишга ёпишишидан ҳимоя қиладиган цемент-сув эритмаси билан инъекция қилиниши керак Каналйўрғичлар ўлчамларини қуйидаги
46-жадвалда кўрсатилган қийматлар асосида қабул қилиш керак. Чиқариб бўлмайдиган каналйўрғичларда канал барпо қилишда рухланмаган юмшоқ пўлат енгчалар ва нотекис қувурлачардан фойдаланиш таклиф этилади. Бунда канални тўлғизувчи материал музлашдаги ҳажм ортишини йўқотиши керак, ҳимоя қатлами кенглиги эса 1 сm бўлиши керак, катталари мазкур ШНҚ нинг 44-жадвалида кўрсатилган.
46-жадвалда кўрсатилган қийматлар асосида қабул қилиш керак. Чиқариб бўлмайдиган каналйўрғичларда канал барпо қилишда рухланмаган юмшоқ пўлат енгчалар ва нотекис қувурлачардан фойдаланиш таклиф этилади. Бунда канални тўлғизувчи материал музлашдаги ҳажм ортишини йўқотиши керак, ҳимоя қатлами кенглиги эса 1 сm бўлиши керак, катталари мазкур ШНҚ нинг 44-жадвалида кўрсатилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСиллиқ пўлат қувурлардан олинмайдиган канал тузилмаларини фақат қисқа бўлакларда, узунлиги бўйлаб композицион конструкцияларнинг йиғма блоклари орасидаги бўғинларда ва кичик радиусли ёки катта эгилиш бурчакларининг эгилиш жойларида ва олдиндан зўриқтирилган арматурани анкерлашда фойдаланишга рухсат берилади. Олинмайдиган канал шакллантирувчиларнинг муфталари полимер материаллардан тайёрланишига рухсат берилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish46-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 13840-68* бўйча боғламдаги канатлар сони | Боғламдаги максимал назорат кучланиш, кН | Эгилишга бўлган минимал радиус1, 3, 4, m | Анкердан эгилиш бошигача бўлган минимал масофа1, m | Канал йўрғичнинг ички диамтери2, mm |
1 | 151 | 2,5 | 0,80 | 25 — 30 |
4 | 603 | 2.5 | 0,80 | 50 — 60 |
7 | 1 055 | 3,0 | 0,80 | 60 — 70 |
12 | 1 808 | 4,0 | 1,00 | 80 — 90 |
19 | 2 863 | 5,5 | 1,20 | 95 — 110 |
1 қолган назорат кучларида интерполяция усулида олиш керак. 2 қолган боғлам юзаларида интерполяция усулида қабул қилиш керак. 3 бир эгри чегарасида эгилиш бурчакларининг 90° дан кўпида 3 баробар ошириш керак, 180° дан кўп бўлганда 6 баробар ошириш керак, оралиқдаги қийматларни интерполяция усулида топилади. 4 металл қувурлар ёки бошқа эгилувчан пўлатдан қилинган каналйўрғичларда 2 баробар камайтириш мумкин (3 ни ҳисобга олган ҳолда). | ||||
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish306. Очиқ каналлардаги қуйма бетоннинг олдиндан зўриқтириладиган элемент бетони билан жипслашишини таъминлаш мақсадида қуйидагиларни кўзда тутиш тавсия этилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishолдиндан зўриқтириладиган элементларда бетон танасидан қадами 10 сm дан кўп бўлмаган арматурали стержен ёки хомутлар чеккаларини чиқариш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқуйма бетонга ва зўриқтириладиган арматурага бирлашадиган бетоннинг тозаланган сирти цемент коллоидли ёки полимер цементли елим билан қопланиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув-цемент нисбати 0,4 дан катта бўлмаган бетонни қуйиш учун ишлатилиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқуйма бетоннинг ташқи сирти ўтиришга қарши буғтўсувчи таркиб билан қопланиши.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish26-боб. Қўйиладиган буюмлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Таянчлар конструкциясини тузиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish307. Алоҳида листлардан ёки фасон профиллардан, уларга тик ва устма-уст қилиб, А300 (A-II), Ас300 (Аc-II) ва А400 (A-III) синфлардаги диаметри 25 mm дан катта бўлмаган пўлат анкер арматура стерженлари пайвандланиб қўйилган буюмлар ГОСТ 19292 талабларига биноан лойиҳаланиши зарур. Пайвандланган бирикмалар РСТ Уз 865 ва ГОСТ 10922 талабларига мувофиқ бажарилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish308. Қўйиладиган буюмлар бетонни кесмайдиган бўлиши керак. Бетонга киритилиб маҳкамланадиган анкерланадиган чўзилган стерженларнинг узунлигини, анкерланадиган стерженга перпендикуляр йўналишдаги бетоннинг кучланиш ҳолатига боғлиқ ҳолда қабул этиш керак. Доимий таъсир этадиган юкламалардан (юкламага кўра ишончлилик коэффициенти бирга тенг бўлганида) анкер стерженлар зонасида максимал қиймати қуйидаги шартга жавоб берадиган сиқувчи кучланиш σbc мавжуд бўлганида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(151)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishстерженларни бетонга маҳкамлаб киритиш чуқурлиги қуйидагилардан кам бўлмаслиги керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсирти нотекис профилдаги арматурадан қилинган стерженлар бўлганида-12d дан (d-стержен диаметри); силлиқ арматурадан қилинган стерженлар бўлганида — 20 d дан ва 25 сm дан.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБетондаги кучланиш σbc арматурани маҳкамлаш зонасида юқорида келтирилган шартга жавоб бермаганида ёки кучланиш таърифи аниқланмаганда, чўзилган арматуранинг бетонга киритилиш узунлиги қуйидагилардан кам бўлмайдиган этиб қабул қилиниши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishА300 (A-II) ва Ас300 (Ac-II) синфлардаги пўлат арматура бўлганида — 25 d дан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishА400 (A-III) синфдаги пўлат арматурада — 30d дан.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЧўзилган анкер стерженларнинг киритилиш узунлиги, стерженлар учига текис металл элементларни пайвандлаш ёки стерженлар учида иссиқ услубда катталаштирилган каллак яратиш билан камайтирилиши мумкин. Бу ердаги каллак диаметри қуйидагилардан кам бўлмаслиги керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishА300 (A-II) ва Ас300 (Ac-II) синфдаги пўлат арматурада — 2d дан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishА400 (A-III) синфдаги пўлат арматурада — 3d дан.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУшбу ҳолларда анкерланадиган стерженнинг киритилиш чуқурлиги бетонни эзилишга ва суғуриб олишга ҳисоблаш билан аниқланади ва 10d дан кам бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish309. Қўйиладиган буюмнинг текис пўлат элементининг қалинлиги δ нинг ушбу буюм анкер стержени диаметри d нисбати (
) ни қуйидагиларга тенг деб қабул қилиш керак:
) ни қуйидагиларга тенг деб қабул қилиш керак:Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) таврга флюс остида автоматик равишда пайвандланганда, қуйидагилардан кам қилмасдан:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish0,55 ÷ 0,65 — А300 (A-II) синфдаги арматура учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish0,65 ÷ 0,75 — А400 (A-III) синфдаги арматура учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) таврга флюс тагида қўлда пайвандланганда, барча синфлардаги арматуралар учун — 0,75 дан кам бўлмайдиган этиб;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishв) раззенковаланган туйнукка қўлда пайвандланганда қуйидагилардан кам эмас:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish0,65 — А300 (A-II) синфдаги арматуралар учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish0,75 — А400 (A-III) синфдаги арматуралар учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishг) фланг чокларда устма-уст қўйиб дуга билан пайвандлаганда, барча синфдаги арматуралар учун — 0,3 дан кам эмас.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish310. Темир йўл кўприклари таянчларининг, сувнинг (грунт таркибидаги ёки табиий ҳолатдаги) яхлаши мумкин бўлган зонасидаги турган қисми туташ кесимли бўлиши керак. Автомобиль йўллари ва шаҳар кўприкларида кўрсатилган жойларда, қовуқлар деворчасида яхлаётган сувнинг кучи ва қовуқнинг ички бўшлигидаги сиртида музнинг таъсирларидан ёриқлар пайдо бўлишига қарши чоралар (масалан, дренаж тешиклар) кўрилган шароитда ичкариси бўш қовуқ-қозиқоёқ туридаги темирбетон элементларни қўллаш рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish311. Таянч қирраларининг бирлашадиган жойларини, радиуси 0,75 m бўлган цилиндрик сиртлар бўйича бажариш керак. Тегишли асослар бўлганида, ушбу радиус 0,3 m гача камайтирилиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish312. Энг совуқ ойдаги ташқи ҳавонинг ўртача ҳарорати минус 20°С ва юқори бўлганида, кўприкнинг оралиқдаги темирбетондан қилинган ҳамда киритилгандаги таянчлари сиртини махсус ҳимоясиз бетоннинг ўзидан қилиш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДарё чўкиндиларининг интенсив ҳаракати бўлган дарёларда кўприкларнинг канал таянчларини лойиҳалашда (тўхтатилган чўкиндиларнинг миқдори 1 m3 оқим учун 1 kgk дан ортиқ ва оқим тезлиги 2,5 m / s дан ортиқ), қобиқли қозиқлардан ясалган устунлар билан таянчлар ёки қозиқ устунлари чўкинди ҳаракати зоналарида махсус ҳимоя билан қўлланилиши керак (металл қобиқ-бандажлар ва едирилишга бардошли бетондан ясалган темирбетон ва бошқалар). Массив таянчлар уларнинг сиртларини қўшимча ҳимоя қилмасдан ишлатилиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭнг совуқ бўлган ойдаги ташқи ҳавонинг ўртача ойлик ҳарорати минус 20°С дан паст бўлган ҳудудларда жойлашган кўприкларнинг темирбетон ва бетондан қилинган оралиқ таянчлар сиртлари ҳамда ташқи ҳавонинг ўртача суткалик ҳарорати совуқ бўлганида, музлари бузиладиган дарёлардаги таянчлар муз оқимининг сатҳи ўзгарадиган зонасида қопланган бўлиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУшбу қопловчи блокларнинг қалинлиги ва баландлиги 40 сm дан кам бўлмаслиги керак. Блокларни ташиш шароитлари тақозо қилганида ва муз таъсиридан ажралиб кетишга қарши анкерлаш керак бўлган ҳолларда, арматураланган қоплагич блоклар ишлатилиши керак бўлади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚоришма билан тўлдирилган вертикал чокларнинг эни 2,5 ± 0,5 сm, горизонталларники эса — 1 ± 0,5 сm миқдорида бўлиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish313. Тегишли сифатли бетон қоплама блоклари бўлмаса, техник-иқтисодий асослаш жараёнида камида 59 МPа (600 kgф/сm2) босим кучига эга бўлган таянчлар учун кучли муз силжишида — камида 98 МPа (1000 kgф/сm2) табиий совуққа чидамли тошдан ясалган қопламадан фойдаланишга рухсат берилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТабиий тошдан ясалган қопламанинг конструкцияси уни индустриал усуллари билан ишлаб чиқариш имкониятини таъминлаши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish314. Таянчлар йиғма темирбетон устунлари ва элементларини сарров билан (ўтирма) билан бирлаштиришни, тешиклар ёки махсус мўлжаллаб қолдирилган жойлардаги чиқиб турадиган арматура қисмлари билан биргаликда бетонлаш орқали амалга ошириш рухсат этилади. Бундай ҳолларда стакан типидаги йиғувчиларнинг деворчалари кўндаланг ва бўйлама кучлар таъсирига ҳисоблаб арматураланган бўлиши зарур. Худди шундай, устунларни пойдеворга цоколи орқали улашда.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҒов ёки тешикка киритиладиган арматура учларининг узунлиги стерженнинг 20 диаметри миқдоридан кам бўлмаслиги, устун ёки қозиқоёқнинг бетони эса ростверк ёки ригел тешиклари ичига 5 сm дан ортиқ кирмасликлари керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish315. Катта ўлчамли таянчларни лойиҳалаганда қалинлиги 0,4 m дан кам бўлмаган темирбетондан қилинган каллак ўрнатиш кўзда тутилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭлементларнинг (ригел, ўтирма ва ҳоказо), уларга оралиқ қурилмалардан босим тушадиган қисмлари маҳаллий сиқилиш (эзилиш) (мазкур ШНҚнинг 289-банди) ҳисоби талабига биноан қўшимча равишда арматураланган бўлиши зарур. Ушбу қисмларда ҳамда оралиқ қурилмаларнинг қуйма бетон билан уланган жойлари тагида ва таянчлар каллакларида тушадиган сувлар йиғилиши мумкин бўладиган жойлар бўлмаслиги керак. Таянчларда кўндаланг чоклар жойлашадиган ерларида, бетоннинг устки қатламида сувнинг оқиб кетишини таъминлайдиган нишаблик (1:10 дан кам бўлмаган) берилиши керак. Таянч каллаклари ва сарровларининг устки қисми қиялиги бир вақтда уларни бетонлаш билан олиб борилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish316. Катта ўлчамли таянчларнинг устки юзасида нишаблик бўлганида, темир йўл кўприклари учун барча ҳолларда, оралиқ қурилмаларнинг таянчларидан тушадиган юкламани темирбетондан қилинган ферма таги майдончаларига берилиши керак. Ушбу майдончалар баландлиги уларнинг устки қиррасининг таянч устидан 15 сm дан кам бўлмаган масофада юқорида бўлишлигини таъминлаш зарур. Таянчларнинг пастки плитасидан ферма таги майдончаларнинг ён қирраларигача ёки темирбетон элементларнинг (ригел, ўтирма ва ҳоказо) ён қирраларигача бўлган масофа 15 сm дан кам бўлмаслиги керак. Ферма таги майдончасининг қиррасидан каллак қиррасигача бўлган масофани, оралиқ қурилма чеккасини кўтариш учун домкрат ўрнатиш имконини ҳисобга олган ҳолда белгилаш керак ва у қуйидагидан кам бўлмаслиги лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) кўприк бўйлаб:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishоралиқ 15 дан 30 m гача бўлганида — 15 сm дан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishоралиқ 30 дан 100 m гача бўлса — 25 сm дан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishоралиқ 100 дан катта бўлганида — 35 сm дан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) кўприк энига:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкаллак айлана шаклида бўлганида, ферма ферма таги майдонча бурчагидан каллакнинг энг яқин қиррасигача бўлган масофа «а» бандида кўрсатилганлардан кам бўлмасликлари керак;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкаллак тўғри бурчакли бўлганида, қуйидагидан кам бўлмаслиги зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishплитали оралиқ қурилмалар учун — 20 сm дан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishплитадан ташқари барча оралиқ қурилмалар учун, қуйидаги турлардаги таянчлар бўлганида:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishрезинапўлатли — 20 сm дан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтекис ва тангенциаль — 30 сm дан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкатокли ва секторли — 50 сm дан.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish317. Таянчларда темирбетон конструкцияларни, қуруқ (сувсиз) ерларда жойлашган кўприклар учун, йўл ўтказгичлар, жаркўприк (виадук) ва эстакадалар учун, сув оқадиган жойларда — стержен арматура билан арматураланганда ва сиртларини мумкин бўлган шикастланишлардан ҳимояланган ҳолларда қўлланиш рухсат этилади. Сув оқадиган жойлардаги таянчларда зўриқтириладиган сим арматурани қўллаш рухсат этилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Конструкцияни намликдан ҳимоялаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish318. Темир йўл кўприкларнинг оралиқ қурилмаларининг ва қирғоқ таянчларининг балласт тоғораларининг барча ички сиртлари, автомобиль йўллари кўприкларида оралиқ қурилманинг барча эни (пиёдалар йўлагини ҳам ҳисоблаганда), йўлдан кўприкка ўтадиган жой плитаси ҳамда қирғоқ таянчларнинг, сув ўтказувчи қувурларнинг (лотоклар) грунт билан кўмиладиган сиртлари, бетоннинг ҳимоя сиртларига сувнинг ўтишига тўсиқ бўладиган ажратгич билан ҳимоя қилинган бўлиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish319. Намликни тўсиб ажратгич ёки намтўсгич барча ажратиладиган сирт бўйлаб сув шимиб кирмайдиган, сувга, биологик таъсирларга, иссиқликка, совуқликка ва кимёвий таъсирларга чидамли, лойиҳалаш меъёрларида рухсат этилган бетоннинг ажратилган сиртидаги мумкин бўладиган очилиш оқибатида ҳосил бўладиган ёриқлардан шикастланмайдиган ва туташ, доимий ва вақтинчалик юкламаларнинг узоқ муддатли таъсирига ва бетоннинг деформациясига, қувурлар учун эса — тупроқ кўтарма босими ва сувнинг гидростатик босими мавжуд бўлганида мустаҳкам, арқон солиб кўтарадиган тешиклари бор жойлари ва балласт тоғоралар чекка тузилмалар билан уланадиган жойлар, шунингдек тўсувчи ва сувларни оқизиб юборувчи ускуналарнинг маҳкамланган жойлари, деформация чокларнинг, пиёдалар блокларининг карнизларнинг, қўл тутгич панжаралар, чироқлар устунлари конструкциялари намлик йиғилмайдиган ва у шимиб ивитмайдиган этиб ёпилган бўлишлари керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish320. Намтўсгичнинг конструкциясини ва уни жойлашга қўлланиладиган материалларни, иншоот қуриладиган райондаги ташқи ҳаво ҳароратининг қийматидан ўртача қийматигача бўлган ДҚН 2.04-01 (СНиП 23-01) бўйича намликдан ҳимоянинг, фойдаланиш давридаги ишончлилигини таъминлаш талабидан келиб чиқиб қабул этиш керак. Балласт тоғораларнинг ва кўприклар оралиқ қурилмалар ўтиш қисмининг, қирғоқ таянчлар, сув ўтказувчи қувурларнинг нам тўсгичларини белгилаётганда қурилиш бажарилаётган райондаги иқлим шароитининг бошқа хусусиятлари ҳам эътиборга олинган бўлиши шарт.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish321. Текисловчи ва ҳимояловчи қатламларни майда тўлдиргичли бетондан қилмоқ керак. Кўприклар учун бетоннинг сиқилишга мустаҳкамликка синфини В25 дан, қувурлар учун эса В20 дан кам бўлмаган этиб қабул қилиш керак. Агар йўл қатнов қисмининг тўшамасида ҳимояловчи бетонли қатламни қуриш кўзда тутилса, у ҳолда уни арматуралаш зарур. Ўтиш қисмидаги ҳимояловчи қатламни арматуралаш учун тўқилган тўр ишлатиш рухсат этилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish322. Кўприкларнинг оралиқ қурилмаларининг, қирғоқ таянчларининг ва сув ўтказувчи қувурларнинг намтўсгичлари, мазкур ШНҚнинг 319 ва 320-бандлари талабларига жавоб берадиган бошқа турларини қўллаш белгиланган тартибда рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish27-боб. Пўлат конструкциялар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Умумий қоидалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish323. Энг совуқ беш кунлик ташқи ҳаво ўртача ҳароратининг манфий 40°С гача (ДҚН 2.04-01 (СНиП 23-01) бўйича таъминланганлик 0,98) бўлган ҳудудлардаги оралиқ қурилмалар, таянчлар ва қувурларнинг бажарилиш турини одатдагича деб белгилаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish324. Кўприкларнинг пўлат конструкцияларини лойиҳалашда қуйидагиларга амал қилиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishоралиқ қурилмалар ва таянчларнинг иқтисодий-техник жиҳатдан оптимал шакллари, тизимлари ва конструкцияларини, элементлар, пўлат маркаси ва прокат профиллари (кесимлари) нинг рационал ва самарали кесимларини танлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishзаводларда ва қурилиш-монтаж майдонларида тайёрланувчи конструкцияларни технологик нуқтаи назардан аҳамиятлилигини таъминлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishйиғишда минимал чиқитлар ва минимал номенклатурага эга бўлган деталлар, тугунлар, боғланишлар, прокат профилларининг унификацияланишини ҳисобга олиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishзаводларда ва қурилиш-монтаж майдонларида минимал меҳнат сарфини ҳисобга олган ҳолда максимал йиғиш имконини таъминловчи мужассамланган конструкцияларни ишлатилиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishконструкцияларни монтаж қилишда доимий ва меҳнатни кам сарф қилувчи йиғиш усулларидан келиб чиққан ҳолда жўнатилувчи жиҳозларни чизиқли ўлчамлари ва геометрик шакллари учун жоизликни ишлатиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishзаводда тайёрланган ва монтаж қилишга ўта иқтисодли ва кам меҳнат сарф қилувчи ишончли бирикмаларни — пайвандланган, фрикционли, болтли, шарнирли ва комбинация қилинган (фрикцион — болтли ва болтли — пайвандли) ишлатилишини кўзда тутиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishконструкцияларнинг цилиндрик юқори мустаҳкамликка эга бўлган болтли боғланишлар элементлари бирикмаларини ва чок қоплағичлари контакт юзаларини таъмирлаш, бўяш, тозалаш ва кўрикдан ўтқазишни таъминлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэлементларда, тугунларда ва боғланишларда сув йиғилиши ва бошқа чиқиндиларни кўпайиши мумкин бўлган зоналарни йўқотиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув йиғилиши мумкин бўлган жойларда дренаж тешикчаларини, бутун ёпиқ профилларни, элементларни ва блокларни ички зоналарини шамоллатиш ва герметиклашни кўзда тутиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПайвандланган боғланишларнинг ҳолатларини металлпрокатнинг рационал ва иқтисодий шартлари орқали очилишини, ушбу нормадаги талабларни бажарилишини ҳисобга олиб яратиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish325. Пўлат кўприклар конструкциялари элементлари (конструкция элементлари кесимларини мустаҳкамликка, устуворликка, чидамликка ва деформацияланишга ҳисоблаш шартларидан келиб чиқиб оптимал қилиш) прокатларнинг амалдаги навланишини ҳисобга олган ҳолда, ушбу норма талабларини қондирадиган минимал кесимларга эга бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКонструкцияларни ҳисоблашда ўта кучланишликка йўл қўйилмайди. Панжара фермалар элементларининг тўплама кесимларини мустаҳкамлик ва устуворлик бўйича ҳисобланганда, уларнинг чала зўриқиши 5 % дан ошмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish326. Кўприк ва қувурларнинг одатдагидек бажарилган пўлат конструкцияларида қуйидагиларни қўллаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) қуйидаги 47-жадвалга биноан олинган пўлат — прокат металлдан қилинган элементлар учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish47-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБажарилиш тури | Завод ва монтажли боғламаларни ишлатишда оралиқ қурилмалар, таянч ва фойдаланиш қурилмаларининг юк кўтарувчи пўлат пайвандли элементлари | |||
Прокат қалинлиги, mm | Пўлат маркаси | Давлат стандарти | ||
Номер | Қўшимча талаблар | |||
1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
Оддий | 8 — 50 | 15ХСНД-2 | ГОСТ 6713 | 3 изоҳ бўйича 11)жадвалга; 2.2.7, 2.2.9-бандлари |
8 — 40 | 10ХСНД-2 | ГОСТ 6713 | Худди ўзи | |
4 — 50 | 390-14Г2АФД-14 | ГОСТ 19281 | 1.41) бандлари бўйича | |
4 — 32 | 390-15Г2АФДпс-14 | ГОСТ 19281 | Худди ўзи | |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish47-жадвалнинг якуни
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБажарилиш тури | Завод ва монтажли боғламаларни ишлатишда оралиқ қурилмалар, таянч ва фойдаланиш қурилмаларининг юк кўтарувчи пўлат пайвандли элементлари | ||||
Прокат қалинлиги, mm | Пўлат маркаси | Давлат стандарти | Прокат маркаси | ||
Номер | Қалинлиги, mm | ||||
1 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
Оддий | Ҳар қандай | 16Д | ГОСТ 6713 | - | 20 гача |
Листли | 15ХСНД | ГОСТ 6713 | 3 изоҳ бўйича 11) жадвалга; 2.2.7, 2.2.9-бандлари | 8 — 15 | |
15ХСНД-2 | ГОСТ 6713 | Худди ўзи | 16 — 50 | ||
10ХСНД | ГОСТ 6713 | Худди ўзи | 8 — 15 | ||
10ХСНД-2 | ГОСТ 6713 | Худди ўзи | 16 — 40 | ||
390-14Г2АФД-14 | ГОСТ 19281 | 1.41)-бандлари бўйича | 4 — 50 | ||
390-15Г2АФДпс-14 | ГОСТ 19281 | Худди ўзи | 4 — 32 | ||
Фасонли | 15ХСНД | ГОСТ 6713 | 3 изоҳ бўйича 11) жадвалга; 2.2.7, 2.2.9-бандлари | 8 — 32 | |
10ХСНД | ГОСТ 6713 | Худди ўзи | 8 — 15 | ||
09Г2С-12 | ГОСТ 19281 | ГОСТ 19281 | 8 — 25 | ||
09Г2СД-12 | ГОСТ 19281 | 8 — 25 | |||
Листли | 15ХСНД-12 | ГОСТ 19281 | ГОСТ 22727 бўйича | 32 гача | |
Фасонли | 15ХСНД-12 | ГОСТ 19281 | 10 гача | ||
Листли | 10ХСНД-12 | ГОСТ 19281 | 40 гача | ||
Фасонли | 10ХСНД-12 | ГОСТ 19281 | 15 гача | ||
14ХГНДЦ-2 2, 3) | ТУ 14-1-5355-98 | №№ 1, 2 га ўзгартириш | 8 дан 50 гача | ||
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1) марок 14Г2АФД ва 15Г2АФДпс пўлат маркалари ГОСТ 19281 бўйича фақат автойўл, шаҳар ва пиёда кўприклари учун ишлатиш рухсат этилади. Темир йўл кўприклари балласт тоғораси плитасининг юқори мустаҳкамлик болтларидан иборат монтажли бирикмаларининг оддий бажарилишида қалинлиги 12 mm дан кам бўлмаган занглашга чидамли икки қатламдан иборат бўлган асоси паст легирланган пўлат ва ГОСТ 10885 бўйича яссиланган занглашга чидамли пўлатдан иборат бўлган листли прокатни ишлатишга рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2) 16Д ва 14ХГНД пўлат маркаларидан иборат бўлган заводдаги ва монтажли боғланишларда ишлатиладиган листли прокатни пайвандли чокларда вертикал ҳолатда ишлатишга рухсат этилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3) 14ХГНДЦ пўлат маркаларидан иборат бўлган монтажли боғланишларда ишлатиладиган листли прокатни пайвандли чокларда ишлатишга рухсат этилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) осма ва вантли, шпренгелли кўприкларнинг чўзилувчан (олдиндан зўриқтирилган) юқори мустаҳкам элементлари учун:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсимли арқоннинг бутунича давлат мезонлари ёки техник шартларида белгилаб қўйилган узилиш зўриқишининг яримига тенг бўлган (агар у нормаларда берилмаган бўлса — эшилган симли арқоннинг агрегат мустаҳкамлигининг яримига) зўриқиш орқали олдиндан тортилган металл ўзакли эшилган пўлат симли арқонлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТУ 14-4-13-83-86 бўйича руҳланган симдан параллел жойлаштирилган боғламлар ва симли арқонлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМустаҳкамлик синфи 390 дан 590 гача бўлган пайвандланувчи пўлатлардан ташкил топган листли, кенг тасмали универсал ва тасмали прокатлар — занжирли осма ва вантли кўприклар учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 21437 бўйича ЦАМ 9-1,5Л русумли қотишма — анкерларда пўлат симли арқонлар учларига қуйиш учун ;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 19281 бўйича 09Г2С-14 русумли пўлат, ҳамда нормалаштирилган ҳолатда ГОСТ 1050 бўйича 20-б-Т ва 45-б-Т русумли пўлатлардан — пўлат симли арқонлар анкерларининг деталлари учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 21631 бўйича листлар ёки ГОСТ 13726 бўйича қалинлиги 1 mm дан кам бўлмаган ГОСТ 4784 бўйича АД ва АД1 русумли алюминий тасмалар — пўлат симли арқонлар оралиғидаги, ҳамда симли арқонлар ва анкерлар деталлари, оғдирувчи қурилмалари ва бошқа элементлар қистирмалари учун. Юқорида келтирилган қурилмалар пўлат канатлари ва пўлат деталларини алюминий билан бириктирилганда ҳосил бўлувчи электрохимик коррозиясини йўқотиш учун, уларнинг юзалари қалинлиги 20 мкм дан кам бўлмаган цинк ёки кадмий билан ишланиши зарур;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishв) гофрировка қилинган металл қувурлар учун ТУ 14-2-207-76 бўйича 15сп русумли пўлатдан қилинган тўлқинсимон профилли листлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishг) қуйма қисмлари учун — ГОСТ 977 бўйича 25Л, 30Л, 35Л, 20ГЛ, 20ФЛ, 35ГЛ русумлардаги ва ТУ 24-1-12-181-75 бўйича 35ХН2МЛ русумли пўлатдан қилинган III-гуруҳ қуймалари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishд) шарнирлар, катоклар, болт-шарнирлар ва каток остига қўйиладиган қистирма листлар — поковкалар учун ГОСТ 5632 бўйича 40Х13 русумли пўлатга қўйиладиган талабларни қониқтирадиган ГОСТ 535 ва ГОСТ 14637 бўйича Ст-5сп2-III русумли пўлатдан қилинган IV-КП275 ГОСТ 8479 гуруҳли; ГОСТ 1050 бўйича 35-а-Т русумли пўлатдан қилинган IV-КП315 ГОСТ 8479 гуруҳли; ГОСТ 4543 бўйича 30Г-2-Т русумли пўлатдан қилинган IV-КП345 ГОСТ 8479 гуруҳли ГОСТ 4543 бўйича 35Г-2-Т русумли пўлатдан қилинган IV-КП345 ГОСТ 8479 гуруҳли; ГОСТ 4543 бўйича 40ХН 2МА-2-2-Т русумли пўлатдан қилинган IV-КП 785 ГОСТ 8479 гуруҳли; ГОСТ 5632-2014 бўйича 40Х13 русумли пўлатдан қилинган IV-КП1200 гуруҳли; ГОСТ 19281-2014 (бўйича 265-III-09Г2С русумли пўлатдан қилинган IV-КП245 ГОСТ 8479 гуруҳли эритма;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishе) ГОСТ 22353 бўйича юқори мустаҳкам болтлар, ГОСТ 22354 бўйича юқори мустаҳкам гайкалар, ГОСТ 22355 бўйича юқори мустаҳкам болтларга шайбалар, ГОСТ 22356 бўйича қўйилган умумий техник талаблар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishж) конструкцияларни пайвандлаш учун — «Кўприкларнинг пўлат конструкцияларини заводда тайёрлаганда механизациялаштирилган ва қўлда пайвандлаш технологияси бўйича йўриқнома» да кўзда тутилган пайвандлаш материаллари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishз) кўприк полотноси, панжаралар ва кузатиш мосламалари элементларини бириктириш учун — пўлат болтларни ГОСТ 7798-70* бўйича, мустаҳкамлик синфи 4.6 ни ГОСТ 1759.4-87 бўйича (558 ва 560-бандлари бўйича қўллаш билан) ва гайкаларни ГОСТ 5915-70* бўйича, мустаҳкамлик синфи 4 ва 5 ни ГОСТ 1759.5-87 бўйича (болт ва гайкалар — тинчланган пўлатдан), ҳамда ГОСТ 535-05 — бўйича Ст3сп4 русумли пўлатдан қилинган болт ва гайкалар махсус техник шартлар бўйича;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishи) таянчларни оралиқ қурилмаларга ва пўлат таянчларга маҳкамлаш учун — ГОСТ 7798-70 бўйича пўлат болтлар ва ГОСТ 5915-70 бўйича, ТУ 14-1-287-72 бўйича 09Г2 русумли ГОСТ 19281-2014 бўйича 295-III 09 Г2-4 ва 295-III 09Г2С-4 русумли, ГОСТ 4543-2016 бўйича 40Х русумли пўлатлардан қилинган гайкалар махсус техник шартлар бўйича;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishк) таянчларни бетон таянчлар ва пойдеворларга маҳкамлаш учун — ГОСТ 24379.0-80 ва ГОСТ 24379.1-2012 бўйича пойдевор (анкерлаш) болтлари, ГОСТ 1050-2013 бўйича 20-г-Т русумли ва ГОСТ 19281-2014 бўйича 295-III 09Г2С-4 русумли пўлатлардан қилинган, ҳамда ГОСТ 4543-2016* бўйича 40Х русумли пўлатлардан қилинган махсус техник шартлар бўйича; болтлар диаметри 48 mm дан кам бўлганда ГОСТ 5915-70* бўйича ва болтлар диаметри 48 mm дан катта бўлганда ГОСТ 10605-94 бўйича; ГОСТ 1759.5-87 бўйича (фақат тинчланган пўлатлардан) мустаҳкамлик синфи 4 ва 5 бўлган болтлар учун 20-г-Т русумли, пўлатлардан қилинган, ГОСТ 1759.5-87 бўйича мустаҳкамлик синфи 6 бўлгани — болтлар учун 295-III 09Г2С-4 русумли пўлатлардан қилинган, ГОСТ 1759.5-87 бўйича мустаҳкамлик синфи 10 ва 12 бўлгани — болтлар учун 40Х русумли пўлатлардан қилинган;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳлар: Пиёдалар йўлаклари ва кўздан кечириш мосламаларининг пайвандланган юк кўтарувчи элементлари (пиёдалар йўлагининг консоллари ва тўсинлари, панжара тўсиқларининг устунча ва туткичлари, зинапоя тўсинлари, ўтиш майдончалари, кўздан кечириш аравачалари ва кўтариш кажавалари) ҳамда кўприк полотналари учун ГОСТ 535-05 ва ГОСТ 14637 бўйича, Ст3сп5 русумли пўлатларни, юқорида кўрсатилган элементларнинг пайвандсиз бирикмалари учун эса ГОСТ 535 ва ГОСТ 14637 бўйича, Ст3сп4 русумли пўлатларни қўллашга рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда юмалоқ кесимли қувурларни қўллаш чекловларсиз, тўғри бурчакли пайвандланганлари эса ҚМҚ 3.03.02 даги динамик юкламаларни қабул қилувчи конструкцияларнинг букилиш радиусига қўйиладиган талабларга амал қилиш билан қўллашга рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚувур металлининг механик хоссалари лойиҳада кўрсатилиши ва конструкцияларни тайёрловчи завод томонидан таъминланган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПанжара тўсиқлари ва кузатиш мосламаларида, токчасининг кенглиги 70 mm ва ундан кичик бўлган ГОСТ 535-05 бўйича Ст3пс2 русуми пўлатлардан қилинган бурчакларни қўллашга рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТаянчларнинг ғилофлари учун ГОСТ 14637 бўйича Ст0 русумли пўлатларни қўллашга рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПанжара тўсиқлари ишчи бўлмаган қистирмалари ва тўлдирувчи элементлари учун ГОСТ 14637 ва ГОСТ 535 бўйича Ст3кп2 русумли пўлатларни, кўздан кечириш йўлаклари ва мосламаларининг тўшамалари учун ГОСТ 14637 бўйича Ст3пс2 русумли пўлатни қўллашга рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishВертикал ҳолатда бажарилувчи пайвандли бирикмали чоклар учун листли прокатнинг қалинлигини 12 — 32 mm оралиғида олинади. Бунда 2-категориядан кам бўлмаган листли прокатни қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 22353, ГОСТ 22356 бўйича юқори мустаҳкамли болтлардан заводда тайёрланган кўприк конструкциялари учун ёки коррозияга қарши қатлам билан ишланган (кадийланган, цинкланган, мисланган ва ҳ.к.) юқори мустаҳкамли болтлар ишлатилганда буралиш коэффициентини ҳар бир ҳолат учун алоҳида ГОСТ 22356 кўрсатмаларига биноан аниқлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЗаводларда ГОСТ 22353, ГОСТ 22356 бўйича ишлаб чиқарилган кўприк конструкциялари учун юқори қувватли мурватлардан фойдаланганда ёки коррозияга қарши қопламали (кадмий қопламаси, рух қопламаси, мис қопламаси ва бошқалар) юқори қувватли мурватлардан фойдаланилганда, ГОСТ 22356 кўрсатмаларига мувофиқ ҳар бир аниқ ҳолатда бурилиш омили аниқланиши керак. Бундай ҳолда, унинг қийматлари ГОСТ 22356 нинг 1.9-банди талабларига мувофиқ 0,14 — 0,2 оралиғида бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Материаллар ва бирикмаларнинг ҳисобий тавсифлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish327. Турли зўриқиш ҳолатлари учун прокатнинг ҳисобий қаршилиги қуйидаги 48-жадвалда келтирилган формулалар бўйича аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish328. Турли зўриқиш ҳолатлари учун прокатнинг мазкур ШНҚ нинг 47-жадвалида келтирилган ҳисобий ва норматив қаршилиги мазкур ШНҚ нинг 50-жадвалида кўрсатилган формулалар бўйича аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish329. Прокатнинг материали бўйича ишончлилик коэффициентининг γm қийматларини мазкур ШНҚ нинг 49-жадвали бўйича қабул қилиш керак. ГОСТ 535 ва ГОСТ 14637 лар бўйича прокатнинг ҳисобий қаршилигини шу стандартларда келтирилган оқувчанлик чегарасини материалнинг ишончлилик коэффициенти γm нисбати қийматига тенг қилиб олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish330. Углеродли ва легирланган пўлатдан қилинган қуймаларнинг ҳисобий қаршиликларини мазкур ШНҚ нинг 51-жадвали бўйича олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish331. Мазкур ШНҚ нинг 50-жадвалида келтирилган боғланувчи пўлатлар ҳисобий қаршиликларини мазкур ШНҚ нинг 52-жадвалида келтирилган формулалар бўйича аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish332. Турлича кўринишдаги бирикмалар ва зўриқиш ҳолатлари учун пайвандли бирикмаларнинг ҳисобий қаршиликларини мазкур ШНҚ нинг 53-жадвалида келтирилган формулалар бўйича аниқлаш керак. Ҳисобий қаршиликлари ҳар хил бўлган пўлатлардан қилинган элементлар туташиш бирикмаларининг ҳисобий қаршиликлари, ҳисобий қаршиликлари кичик бўлган пўлатдан қилинган туташиш бирикмалари учун қабул қилингани каби олиниши керак. Бурчакли чок билан пайвандланган бирикмалар чоклари металлининг ҳисобий қаршиликлари ҚМҚ 2.03.05 бўйича қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish333. Бир болтли бирикмаларнинг ҳисобий қаршиликларни мазкур ШНҚ нинг 54-жадвалида келтирилган формула бўйича аниқланиши керак. Болтларнинг чўзилишга ва қирқилишга ҳисобий қаршиликларини мазкур ШНҚ нинг 55-жадвали бўйича олиш лозим. Болтлар билан бириктириладиган элементларнинг эзилишга ҳисобий қаршилигини ҚМҚ 2.03.05 бўйича аниқлаш керак .
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish334. Пойдевор (анкерлаш) болтларнинг чўзилишга ҳисобий қаршилиги Rba ни қуйидаги формула бўйича аниқлаш (ва 56-жадвалдан фойдаланиш) керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRba = 0,4Run, (152)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish335. ЦАМ 9-1,5Л қотишма учун қирқилишга ҳисобий қаршилиги 50 МПа (500 kgk / cm2) га тенг қилиб олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish336. ГОСТ 22353 ва ГОСТ 22356 бўйича олинган юқори мустаҳкам болтларнинг чўзилишга ҳисобий қаршилиги Rbh қуйидаги формула бўйича аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRbh = 0,7Rbun, (152)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, Rbun — юқори мустаҳкам болтларнинг ГОСТ 22356 бўйича энг кичик вақтинчалик қаршилик.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish337. Фрикциявий бирикмаларда деталларнинг туташган юзалари бўйича ишқаланиш коэффициенти µ нинг қийматлари мазкур ШНҚ нинг 57-жадвали бўйича олиниши керак. Фрикциявий бирикмалардаги туташув юзаларига ишлов бериш усули МК чизмаларида кўрсатилган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish338. Параллел жойлаштирилган симлардан қилинган боғламларда ва сим арқонларда қўлланиладиган юқори мустаҳкам пўлат симнинг чўзилишга ҳисобий қаршилиги Rdh ни, қуйидаги формула бўйича аниқлаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRdh = 0,63Run Rdh; (4.3)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, Run — давлат мезонлари ва техник шартлар бўйича симнинг узилишга энг кичик вақтинчалик қаршилиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish48-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЗўриқиш ҳолатлари | Прокатнинг ҳисобий қаршиликлари |
Чўзилиш, сиқилиш ва эгилиш: оқувчанлик чегараси бўйича вақтинчалик қаршилиги бўйича |
Ru = Run/γm |
Силжиш (қирқилиш) | Rs = 0,58 Ryn/γm |
Четки юзасининг эзилиши (тўғрилаш бўлганида) | Rp = Run/γm |
Маҳаллий эзилиш цилиндрик шарнирларда (цапфаларда) зич тақалганда | Rtp = 0,5 Run/γm |
Катокларнинг диаметрал сиқилиши (ҳаракатчанлиги чекланган конструкцияларда эркин тақалганда): Run ≤ 600 МПа (5886 kgk/ cm2) бўлганда Run > 600 МПа (5886 kgk / cm2) бўлганда |
Rcd = [0,042 · 10-6(Run – 600)2 + 0,025] Run/γm |
Прокат t йўналишидаги чўзилиш t нинг қалинлиги 60 mm гача бўлгандаги | Rth = 0,5 Run/γm |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish49-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДавлат мезони (пўлатнинг русуми ёки оқувчанлик чегарасининг қиймати) | Материал бўйича ишончлилик коэффициенти γm |
ГОСТ 535-05 и ГОСТ 14637-89* (Ст3сп, Ст3пс, Ст3кп) ГОСТ 19281-89* ( 380 МPа (39 kgk /mm2 гача) | 1,05 |
ГОСТ 19281-89* (380 МPа (39 kgk /mm2 дан ортиқ) | 1,10 |
ГОСТ 6713-91(16Д) | 1,09 |
ГОСТ 6713-91 (15ХСНД) ГОСТ 19281-89* (09Г2С; 09Г2СД) ТУ 14-1-5355-98* (14ХГНДЦ) | 1,165 |
ГОСТ 6713-91 (10ХСНД) | 1,125 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish50-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПўлат мустаҳкамлик cинфи | Кесимлар бўйича прокат ўлчамлари, mm | Пўлат маркаси | Механик хоссалари кам эмас | |
Оқувчанлик чегараси σ. (Ryn),kg/mm2 | Вақтинчалик қаршилик σ. Run kg/mm2 | |||
С235 | ГОСТ 19281-14 бўйича ҳақиқий қўллашда | ГОСТлар бўйича 27772-15; 19281-14; 6713-91; 535-05 | ГОСТлар бўйича 27772-15; 19281-14; 6713-91; 535-05 | ГОСТлар бўйича 27772-15; 19281-14; 6713-91; 535-05 |
С265 | ||||
С295 | ||||
С315 | ||||
С325 | ||||
С345 | ||||
С355 | ||||
С375 | ||||
С390 | ||||
С440 | ||||
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1) Фасонли прокат қалинлиги токчасининг қалинлигида олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2) Норматив қалинлиги, kgk/mm2 ГОСТ 6713, ГОСТ 19281 ва ТУ 14-1-5355 да келтирилган оқувчанлик чегарасининг ва вақтинчалик қаршилигининг минимал қийматлари олинган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3) Бу ерда чўзилишга, сиқилишга ва эгилишга ҳисобий қаршиликлари Ry ва Ru кўрсатилган. Қолган ҳисобий қаршиликлари мазкур ШНҚ нинг 48-жадвалидаги формула бўйича аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ. Ҳисобий қаршиликлар қиймати норматив қаршиликларни мазкур ШНҚ нинг 49-жадвалидаги материал ишончлилик коэффициентига нисбати орқали аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish51-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЗўриқиш ҳолати | Қуймаларнинг ҳисобий қаршиликлари, МPа (kgk/сm2) | |||||||
белгиланиши | русумдаги пўлатлардан | |||||||
25Л | 30Л | 35Л | 20ГЛ | 20ФЛ | 35ХН2МЛ | 35ГЛ | ||
Чўзилиш, сиқилиш ва эгилиш | Ry | 175 (1800) | 190 (1950) | 205 (2100) | 205 (2100) | 220 (2250) | 400 (4100) | 220 (2250) |
Сурилиш | Rs | 105 (1100) | 115 (1200) | 125 (1300) | 125 (1300) | 130 (1350) | 240 (2450) | 130 (1350) |
Четки юзасининг эзилиши (тўғрилаши бўлганда) | Rp | 265 (2700) | 300 (3050) | 315 (3200) | 345 (3500) | 315 (3200) | 440 (4500) | 345 (3500) |
Маҳаллий эзилиш цилиндрик шарнирларда (цапфаларда) зич тақалганда | Rip | 125 (1300) | 145 (1500) | 155 (1600) | 170 (1750) | 155 (1600) | 220 (2250) | 170 (1750) |
Катакларнинг диаметрал сиқилиши (ҳаракатчанлиги чекланган конструкцияларда эркин тақалганда) | Rcd | 7 (70) | 7,5 (75) | 8 (80) | 9 (90) | 8 (80) | 1 (110) | 9 (90) |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish52-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЗўриқиш ҳолати | IV-гуруҳдаги тобланган пўлатларнинг ҳисобий қаршиликлари, МПа (kgk/сm2) | ||||
Белгиланиши | мустаҳкамлик даражасида (пўлатларнинг русуми) | ||||
КП275 (Ст5сп2) | КП245 (20-а-Т) | КП315 (35-а-Т) | КП345 (45-а-Т) | ||
1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
Чўзилиш, сиқилиш ва эгилиш | Ry | 215 (2200) | 205 )2100) | 260 (2650) | 290(2950) |
Сурилиш | Rs | 120 (1250) | 115 (1200) | 145 (1500) | 165 (1700) |
Четки юзасининг эзилиши (тўғрилаш бўлганда) | Rp | 325 (3300) | 310 (3150) | 395 (4000) | 435 (4400) |
Маҳаллий эзилиш цилиндрик шарнирларда (цапфаларда) зич тақалганда | Rtp | 160 (1650) | 150 (1550) | 195 (2000) | 215 (2200) |
Катокларнинг диаметрал сиқилиши (ҳаракатчанлиги чекланган конструкцияларда эркин тақалганда) | Rcd | 8 (80) | 7,5 (75) | 11 (110) | 10 (100) |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish52-жадвалнинг якуни
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЗўриқиш ҳолати | IV-гуруҳдаги тобланган пўлатларнинг ҳисобий қаршиликлари, МPа (kgk/сm2) | ||||
Белгиланиши | мустаҳкамлик даражасида (пўлатларнинг русуми) | ||||
КП315 (30Г-2-Т) | КП345 (35Г-2-Т) | КП785 (40ХН2М А-2-2-Т) | КП1200 (40Х13) | ||
1 | 2 | 7 | 8 | 9 | 10 |
Чўзилиш, сиқилиш ва эгилиш | Ry | 260 (2650) | 280 (2850) | 605 (6150) | 1050 (10700) |
Сурилиш | Rs | 145 (1500) | 160 (1650) | 350 (3550) | 610 (6200) |
Четки юзасининг эзилиши (тўғрилаш бўлганда) | Rp | 395 (4000) | 420 (4250) | 905 (9200) | 1365 (13900) |
Маҳаллий эзилиш цилиндрик шарнирларда (цапфаларда) зич тақалганда | Rtp | 195 (2000) | 205 (2100) | 450 (4600) | 685 (6950) |
Катокларнинг диаметрал сиқилиши (ҳаракатчанлиги чекланган конструкцияларда эркин тақалганда) | Rcd | 10 (100) | 10 (100) | 23 (230) | 85 (860) |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish53-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПайвандли бирикмалар | Зўриқиш ҳолати | Пайвандли бирикмаларнинг ҳисобий қаршиликлари |
Туташмали | Сиқилиш, | Rwy = Ry |
Чоклар сифатини физик назорат қилиш билан автомат, ярим автомат ёки қўлда пайвандлангандаги чўзилиш ва эгилиш: | ||
оқувчанлик чегараси бўйича вақтинчалик қаршилиги бўйича | Rwu= Ru | |
Силжиш | Rws = Rs | |
Бурчак чоклари билан | Қирқилиши(шартли): | |
чок металли бўйича | Rwf = 0,55 | |
қотишма чегарасидаги металл бўйича | Rwz= 0,45 Run |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ. Қўл кучи билан олиб борилувчи пайвандлаш ишларида Rwun нинг қийматини ГОСТ 9467 да кўрсатилган металл чокнинг вақтинчалик узилиши қаршилигининг қийматига тенг деб олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАвтоматлаштирилган ёки яримавтоматлаштирилган пайвандлаш усулидаги чоклар учун Rwun нинг қийматини ҚМҚ 2.03.05 нинг 18-бобидан олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЧок материалининг ишончлилик коэффициенти gwm 1,25 га тенг қилиб олинади
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish54-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЗўриқиш ҳолати | Бир болтли бирикмаларнинг ҳисобий қаршиликлари | ||
болтларнинг қирқилиш ёки чўзилишга мустаҳкамлик синфи ёки улар пўлатининг русуми | норматив оқувчанлик чегараси 440 МPа (4500 kgk/ cm2) гача бўлган | ||
4.6; Ст3сп4; 09Г2; 295-09Г2-4; 295-09Г2-6; 325-09Г2С-4; 325-09Г2С-6 | 40Х | пўлатдан бириктириладиган элементларни эзилишга | |
Қирқилиш | Rbs= 0,38Rbun | Rbs=0,4Rbun Rbt= 0,5Rbun - - | - |
Чўзилиш | Rbt= 0,42Rbun | - | |
Эзилиш : | |||
а) А — аниқлик синфидаги болтлар | - | - | Rbp= (0,6+410 |
б) В ва С — аниқлик синфидаги болтлар | - | - | Rbp= (0,6+340 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish54-жадвал давоми
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЗўриқиш ҳолати | Болтлар мустаҳкамлик синфи ёки улар пўлатининг русуми, ҳисобий қаршилиги МПа (kgk/сm2), | |||||
белгиланиши | 4.6 | Ст3сп4 | 09Г2; 295-09Г2-4; 295-09Г2-6 | 325-09Г2С-4; 325-09Г2С-6 | 40Х | |
Қирқилиш | Rbs | 145 (1500) | 140 (1450) | 165 (1700) | 175 (1800) | 395 (4000) |
Чўзилиш | Rbt | 160 (1650) | 155 (1600) | 185 (1900) | 195 (2000) | 495 (5000) |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish55-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБолтларнинг диаметри d, mm | Пўлатнинг русумларидаги пойдевор (анкерлаш) болтларнинг ҳисобий қаршиликлари, МPа (kgk/сm2) | |||
20 | 09Г2; 295-09Г2-6 | 325-09Г2С-6 | 40Х | |
12 — 20 16 — 27 21 — 32 30 36 33 — 60 42 48 61 — 80 81 — 100 101 — 160 161 — 250 | 160 (1650) - 160 (1650) - - 160 (1650) - - 160 (1650) 160 (1650) 160 (1650) 160 (1650) | 175 (1800) - 175 (1800) - - - - - - - - - | 185 (1900) - 180 (1850) - - 180 (1850) - - 175 (1800) 170 (1750) 170 (1750) - | - 430 (4400) - 370 (3800) 295 (3000) - 255 (2600) 235 (2400) - - - - |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish56-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФрикциявий бирикмаларда туташув юзаларига ишлов бериш усули | Ишқаланиш коэффициенти μ |
1. Парча оқимли ёки қум оқимли икки юзанинг кварцли қум ёки парчанинг консервацияланмасдан ишлаш асосида | 0,58 |
2. Кварцли қум ёки парча билан битта юзанинг консервацияланган полимер клеи ап карборундли порошкни сочиб ишлаш асосида ва иккинчи юзани консервацияланмасдан пўлат чўтка билан ишлаш асосида | 0,50 |
3. Икки юзани газоловли консервацияланмасдан ишлаш асосида | 0,42 |
4 Икки юзани пўлат чўтка билан консервацияланмасдан ишлаш асосида | 0,35 |
5. Дробемётда икки юза учун парча билан консервацияланмасдан ишлаш асосида | 0,38 |
6. Иккала юзани дробемётда парча билан кейинчалик тешиклари яқинидаги айлана зонасида шайба юзасидан кичик бўлмаган майдонда (заводдаги шароитлар учун) уларни газлангада (250 — 300°С ҳароратгача) қиздириш асосида (заводдаги шароитлар учун) | 0,61 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ. Фрикциявий бирикмалар деб, боғланувчи элементлар юзаларида юқори мустаҳкамланган болтларни чўзилиши таъсирида фақат ишқаланиш кучлари ҳосил бўлувчи бирикмаларга айтилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish339. Металл ўзакли эшилган пўлат сим арқоннинг ҳисобий қаршилигини аниқлашда давлат мезонлари ёки техник шартлар томонидан бир бутун сим арқон учун белгиланган қийматлари (агар у нормаларда йўқ бўлса — эшилган сим арқон агрегат мустаҳкамлигининг қиймати) ва ишончлилик коэффициенти γm=1,6 ҳисобга олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish340. Прокат пўлатнинг, пўлат қуймалар, боғламалар ва параллел жойлаштирилган симдан қилинган сим арқонларнинг эластиклик модулларини 57-жадвал бўйича олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДавлат мезонлари ва техник шартлар томонидан бир бутун сим арқон учун белгиланган (агар у нормаларда йўқ бўлса — эшилган сим арқон агрегат мустаҳкамлигининг ярмига) узилиш зўриқишининг олдиндан тортилишга дучор қилинган металл ўзакли пўлат, руҳланган эшилган сим арқонларнинг эластиклик модулларини мазкур ШНҚ нинг 58-жадвали бўйича олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish57-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЯрим фабрикатлар | Эластиклик модули Е ёки сурилиш модули G, МPа (kgk/сm2) |
1. Пўлат прокат ва пўлат қуйма | Е = 2,06 × 105 (2,1 × 106) |
2. Айнан | G = 0,78 × 105 (0,81 × 106) |
3. ГОСТ 3617-71 бўйича цинкли арқонлардан параллел жойлаштирилган тўпламлар ва сим арқонлар | Е = 2,01 × 106 (2,5 × 106) |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish58-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСим арқонлар | Ўрамнинг карралиги | Эластиклик модули |
ГОСТ 3064-80 бўйича бир ўрамли ва ёпиқ кўтармалар юк кўтарувчи ГОСТ 18899-73 бўйича ТУ 14-4-1216-82 бўйича | 6 8 10 11 12 14 16 | 1,18 · 105 (1,20 · 106) 1,45 · 105 (1,47 · 106) 1,61 · 105 (1,63 · 106) 1,65 · 105 (1,67 · 106) 1,70 · 105 (1,73 · 106) 1,75 · 105 (1,78 · 106) 1,77 · 105 (1,80 · 106) |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-§. Иш шароитларини ҳисобга олиш ва конструкцияларни белгилаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish341. Кўприкларнинг пўлат конструкциялари ва бирикмаларини ҳисоблашда қуйидагиларни ҳисобга олиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбелгиланиши бўйича ишончлилик коэффициенти γn ни, γn =1,0 га тенг қилиб олинишини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRu — ҳисобий қаршиликларини қўллаш билан мустаҳкамлаш бўйича ҳисобланадиган конструкция элементлари учун, ишончлилик коэффициентини γu =1,3;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиш шароити коэффициентлари m ни, 59 ва 80-жадваллар ва мазкур норманинг бўлимчалари бўйича, оғдириш ускуналарнинг букилиш зонасида сим арқонлари, хомутлар, тортқичлар, қисқичлар ва анкерлар учун эса — мазкур ШНҚ нинг 15-иловаси бўйича.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish59-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚўллаш жойлари | Иш шароити коэффициенти |
1. Темир йўл ва пиёдалар кўприкларининг оралиқ қурилмалари ва таянчларидаги элементлар ва уларнинг бирикмаларини, эксплуатациявий юкламаларга ҳисоблаганда | 0,9 |
2. Худди шундай, тайёрлашда, ташишда ва монтаж қилишда ҳосил бўладиган юкламаларга ҳисоблаганда | 1,0 |
3. Автомобиль йўллари ва шаҳар кўприкларининг оралиқ қурилмалари ва таянчларидаги элементлар ва уларнинг бирикмаларини эксплуатациявий юкламаларга, ҳамда тайёрлашда, ташишда ва монтаж қилишда ҳосил бўладиган юкларга ҳисоблаганда | 1,0 |
4. Вантли ва осма кўприкларда юк кўтарувчи эгилувчан элементларнинг сим арқонлари | 0,8 |
5. Олдиндан зўриқтирилган конструкциялар зўриқтирилган элементларининг сим арқонлари | 0,9 |
6. Битта токчаси (ёки девори) билан маҳкамланган, якка профиллардан чўзилиш ва сиқилиш элементлари: | 0,7 |
кичик токчаси билан маҳкамланган токчаси ҳар ҳил бўлган бурчак | 0,8 |
худди шундай катта токчаси билан маҳкамланган тенг токчали бурчак | 0,75 |
прокат ёки йиғилган девори билан маҳкамланган швеллер ёки токчаси билан маҳкамланган тавр | 0,9 |
7. 1 — 6 вазиятларда кўрсатилмаган ҳолатлар учун | 1,0 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ. Агарда ҳисоблашларда мажбурияти бўйича ишончлилик коэффициенти 1,1 дан кам бўлмаса, унда 1 чи ҳолатдаги ишлаш шароити коэффициентини 1,0 га тенг қилиб олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1, 2 ва 3 вазият бўйича олинган иш шароити коэффициентлари мувофиқ ҳолларда «4 — 7» вазиятлар бўйича олинган коэффициентлар билан биргаликда қўлланилади. 7 вазиятдаги иш шароити коэффициенти мувофиқ ҳолларда «4 — 7» вазиятлар бўйича олинган коэффициентлар билан биргаликда қўлланилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-§. Ҳисоблашлар. Умумий ҳоллар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish342. Конструкцияларнинг ҳисобий шаклларини, уларнинг лойиҳавий геометрик шаклларига мувофиқ қабул қилиниши керак, бунда, қурилиш кўтарилиши ва юк остидаги деформациялари одатда ҳисобга олинмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭлементлардаги зўриқишлар ва пўлат кўприклар конструкцияларининг силжишлари уларни брутто кесими билан ишлаш шартидан аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКонструкция элементларининг силжишидан пайдо бўладиган геометрик ночизиқлигини, агарда уни ҳисобга олиш зўриқиш ва силжишларни 5 % дан катта ўзгаришига сабаб бўлса, тизимларни ҳисоблашда эътиборга олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГеометрик ночизиқликларни олиш билан ҳисоблашлар бажарилганда тизимнинг умумий деформацияларига боғлиқ бўлган (таъқиб қилиш эффекти) куч йўналишда ўзгаришларини аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКонструкциялар элементларидаги зўриқишларни аниқлашда, пайвандли ва юқори мустаҳкам болтли фрикциявий бирикмаларга қаттиқ бирикмалар каби қаралиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЮк кўтарувчи, эгилувчан металл ўзакли, якка ўрамли, эшилган сим арқонлардан ва юк кўтарувчи ёпиқ — мазкур ШНҚ нинг 326-бандига биноан олдиндан тортилишга дучор қилинган вантли ва осма кўприкларни ҳисоблашда — уларнинг мазкур ШНҚ нинг 356 ва 357-бандларига биноан бўйлама ва кўндаланг оқувчанлигини ҳисобга олиниш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish343. Панжара фермалар тугунларида элементларнинг бикр бирикмаларини ҳисоблашда шарнирли қилиб олишга рухсат этилади, агар шундай рухсат этишда конструкция ўзининг ўзгармаслигини сақласа, бунда бош фермалар учун элементлар кесими баландлигининг узунлигига нисбати 1:15 дан ошмаслиги керак. Ферманинг белбоғларидаги осқичлар деформациясида бўладиган белбоғ элементи кесими баландлигининг узунлигига нисбатидан қатъий назар ҳисобга олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПанжара фермалар тугунларининг бикрлигини ҳисобга олишни яқинлашган усуллар билан амалга оширишга рухсат этилади, бунда ўқ бўйлаб бўладиган зўриқишларни аниқлашни шарнирли ҳисобий шакли бўйича бажаришга рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish344. Оралиқ қурилмалар элементини ўқи деб, унинг кесимларининг оғирлик марказларини бирлаштирувчи чизиқ қабул қилинади. Кесимларнинг оғирлик марказларини аниқлашда болтли бирикмалар тешиклари билан унинг пасайишини ҳисобга олинмайди, тешиш орқали пасайиши элементнинг бор узунлиги бўйича ўзгармас қилиб ҳисобланади ва қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПанжара фермалар элементи ўқининг тугунлар марказларини бириктирувчи чизиққа нисбатан силжиган, бўлса ҳисоблашда эксцентриситетни ҳисобга олинади, агарда у қуйидагидан ортиб кеткан:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishП-симон, қутисимон, қўшшвеллерли ва қўштаврли элементлар учун кесим баландлигининг — 1,5 % дан; таврли ва Н-симон элементлар учун кесим баландлигининг 0,7 % дан.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭлементлар ўқларининг силжиганлигидан бўладиган эгувчи моментлар барча тугунидаги мос келувчи элементлараро бикрлигига пропорционал равишда ва узунлигига нопропорционал равишда тақсимланади. Бунда ҳар бир эгувчи моментни, экцентриситетнинг асосий ҳисобий шаклда берилган элементдаги зўриқишининг максимал қийматига кўпайтмасига тенг қилиб олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОбушкаларга яқин бўлган жойларда таваккаллиги марказлаштирилган, болт бирикмали бурчаклардан қилинган боғловчилар элементларида, шунинг натижасида ҳосил бўладиган эксцентриситетни ҳисобга олмасликка рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish345. Бикр кўндаланг боғловчилар билан бирлаштирилган, яхлит бош тўсинли, кўп тўсинли оралиқ қурилмалар элементларида вақтинчалик юкламаларни тақсимлаш, оралиқ узунлигининг кенглигига нисбати 4 дан катта бўлса, кўндаланг кесим контурининг деформацияланмаслиги тўғрисидаги гипотезани қабул қилиб, юпқа деворли стерженлар назарияси бўйича аниқлашга рухсат этилади. Қолган ҳолларда кўндаланг кесим контури деформацияларини ҳисобга олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish346. Лойиҳалашда оралиқ қурилмалар ва таянчларнинг бутунича, блокларнинг, алоҳида элементларнинг, уларнинг қисмларини, деталлари ва бирикмаларини, тайёрлашда, ташишда ва монтаж қилишда ҳосил бўладиган юкламалар таъсиридан фазовий ўзгармаслигини, эксплуатациявий юкламалар таъсиридан ҳосил бўладиган юкламаларга — чидамлилигини ҳам таъминланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОддий болтлар учун қилинган тешиклар билан пасайган элементларни ҳисоблаганда, мустаҳкамликка ва чидамлиликка — нетто кесимини, турғунликка ва бикрликка — брутто кесимини қабул қилиш керак. Юқори мустаҳкам болтларда фрикциявий бирикмаларни элементларини чидамлиликка, турғунликка ва бикрликка ҳисоблашда брутто кесимини, мустаҳкамликка ҳисоблашда — шу болтда тўғри келадиган зўриқишининг ярими кўрилаётган кесимда ишқаланиш кучлари орқали узатилиб бўлганини ҳисобга олган ҳолда нетто кесимини қабул қилиш керак. Конструкция элементлари нетто кесимларининг геометрик тавсифларини энг ноқулай пасайишини аниқлаб топилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-§. Мустаҳкамлиги бўйича ҳисоблашлар. Марказий — чўзилган ва марказий сиқилган элементлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish347. N куч марказий чўзилишга ва сиқилишга учрайдиган элементларни мустаҳкамлиги бўйича ҳисоблашни қуйидаги формула бўйича бажариш керак
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(153)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда ва мазкур ШНҚ нинг 348 — 354-бандларида m — иш шароити коэффициенти бўлиб, 59-жадвал бўйича қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6-§. Эгилувчи элементлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish348. Бош текисликлардан бирортасида эгилувчи элементларни мустаҳкамлиги бўйича ҳисоблашни қуйидаги формула бўйича бажариш керак
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(154)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, æ — кесимдаги пластик деформацияларни чекланган ривожланишини ҳисобга олувчи ва мазкур ШНҚ нинг 354-бандидаги шартлар бажарилганда (155) ва (156) формулалар орқали аниқланадиган коэффициент; Wn бу ерда ва бундан кейинги мустаҳкамлик бўйича ҳисоблашларда — белбоғнинг самарали кенглиги bef ни ҳисобга олган ҳолда аниқланадиган нетто кесимнинг минимал қаршилик моменти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКесимда бир вақтнинг ўзида момент — M ва кўндаланг куч — Q таъсир этганида ae — коэффициентни қуйидаги формула бўйича аниқлаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishτm ≤0,25Rs бўлганда,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishæ = æ1 (155)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish0,25Rs <τm бўлганда,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishæ = æ1
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бўлгандаHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish0 ≤ æ ≤ æ1 (156)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, æ1 — қўштавр, қутисимон ва тавр қисмлар учун — қуйидаги 61-жадвал бўйича, ҳалқасимон кесимлар учун 1,15 га тенг қилиб, яхлит тўғри бурчакли ва Н симонлар учун — 1,25 га тенг қилиб олинадиган коэффициент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— тўсиннинг муҳим жойидаги уринма кучланиш;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
; 
— қутисимон кесим учун;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— қўштавр кесим учун;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, Qu — чегаравий кўндаланг куч бўлиб, қуйидагича аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(157)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishшуниси борки æ2 (176) формула бўйича қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАf, min Aw | æ1 — коэффициентнинг қийматлари, юзалар нисбати (Af,min +Aw)/A бўлганида, қуйидагига тенг бўлади | ||||||||||
0,01 | 0,1 | 0,2 | 0,3 | 0,4 | 0,5 | 0,6 | 0,7 | 0,8 | 0,9 | 1,0 | |
0 | 1,243 | 1,248 | 1,253 | 1,258 | 1,264 | 1,269 | 1,274 | 1.279 | 1,283 | 1,267 | 1,243 |
0,1 | 1,187 | 1,191 | 1,195 | 1,199 | 1,202 | 1,206 | 1,209 | 1,212 | 1,214 | 1,160 | - |
0,2 | 1,152 | 1,155 | 1,158 | 1,162 | 1,165 | 1,168 | 1,170 | 1,172 | 1,150 | - | - |
0,3 | 1,128 | 1,131 | 1,133 | 1,136 | 1,139 | 1,142 | 1,144 | 1,145 | 1,097 | - | - |
0,4 | 1,110 | 1,113 | 1,115 | 1,118 | 1,120 | 1,123 | 1,125 | 1,126 | 1,069 | - | - |
0,5 | 1,097 | 1,099 | 1,102 | 1,104 | 1,106 | 1,109 | 1,110 | 1,106 | 1,061 | - | - |
0,6 | 1,087 | 1,089 | 1,091 | 1,093 | 1,095 | 1,097 | 1,099 | 1,079 | - | - | - |
0,7 | 1,078 | 1,080 | 1,082 | 1,084 | 1,086 | 1,088 | 1,090 | 1,055 | - | - | - |
0,8 | 1,071 | 1,073 | 1,075 | 1,077 | 1,079 | 1,081 | 1,082 | 1,044 | - | ~ | - |
0,9 | 1,065 | 1,067 | 1,069 | 1,071 | 1,073 | 1,074 | 1,076 | 1,036 | - | - | - |
1,0 | 1,060 | 1,062 | 1,064 | 1,066 | 1,067 | 1,069 | 1,071 | 1,031 | - | - | - |
2,0 | 1,035 | 1,036 | 1,037 | 1,038 | 1,039 | 1,040 | 1,019 | - | - | - | - |
3,0 | 1,024 | 1,025 | 1,026 | 1,027 | 1,028 | 1,029 | 1,017 | - | - | - | - |
4,0 | 1,019 | 1,019 | 1,020 | 1,021 | 1,021 | 1,022 | 1,015 | - | - | - | - |
5,0 | 1,015 | 1,015 | 1,016 | 1,017 | 1,018 | 1,018 | - | - | - | - | - |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳлар: Қутисимон кесимлар учун Aw юзани деворларининг юзалари йиғиндисига тенг қилиб олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТавр кесим учун юза Af,min = 0.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishWn — ни ҳисоблаганда белбоғнинг самарали кенглиги bef — қуйидаги формула бўйича аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(158)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, v — белбоғ қисмларининг кенглигида белбоғ қисмларининг кенглигида bi нотекис тақсимланган кучланишларни, белбоғнинг ҳамма самарали кенглиги bef бўйича шартли текис тарқалган кучланишга келтириш коэффициенти бўлиб, қуйидаги 62-жадвал бўйича қабул қилинади; bi — кўрилаётган кесимда кучланишлар 205 максимал бўлган икки нуқта орасини, σmax (бунда bi=b) ёки шундай нуқта билан белбоғ чеккасини (bi = bk) ўз ичига олган белбоғ қисмининг кенглиги, бунда b≥0,04l ва bk≥0,02l шартлар бажарилиши керак (акс ҳолда v=1 бўлади); l — ўзлик тўсин оралиғининг узунлиги ёки узлуксиз тўсинларда моментлар нол бўлган нуқталар орасидаги масофа.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish61-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishσmin /σmax | Коэффициент n | σmin /σmax | Коэффициент n |
1,0 | 1 | 0,25 | 0,65 |
0,7 | 1 | 0,20 | 0,60 |
0,5 | 0,85 | 0,10 | 0,52 |
0,33 | 0,72 | 0 | 0,43 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishσmax, σmin — белбоғнинг bi кенгликда берилган қисмидаги максимал ва минимал кучланиш бўлиб, фазовий конструкциянинг эластиклик босқичидаги ҳисоблаш орқали аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ: Пилонлар танасини ўтказиш учун ортотроп плиталарда кесиклари бўлганда, кўп секцияли қутисимон кесимларнинг откекларида узилишлари бўлганда, конструкция мунтазамлигининг бошқа бузилишларида, ҳамда, кесимнинг тўпланган кучлар қўйилган жойларида, v — коэффициентнинг қийматларини бошқа махсус услублар орқали аниқлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish349. Иккита бош текисликларда эгилувчи элементларни мустаҳкамлиги бўйича ҳисоблашни қуйидагича бажариш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиккита симметрия ўқларига эга бўлган қўштаврли ва қутисимон кесимларда — қуйидаги формула бўйича:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(159)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбошқа турдаги кесимларда — қуйидаги формула бўйича:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(160)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishæх, æу — x ва y ўқларга нисбатан эгилиш ҳоллари учун мустақил қиймат (155) ва (156) формула бўйича аниқланадиган коэффициентлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishΨx,Ψy — қуйидагича аниқланадиган коэффициентлар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиккита симметрия ўқларига эга бўлган қўштаврли кесимлар учун қуйидаги формула бўйича:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(161; 162)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиккита симметрия ўқларига эга бўлган қутисимон кесимлар учун қуйидаги формула бўйича:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
; (163; 164)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(165; 166)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7-§. Эгилиш билан ўқ кучлари таъсирига учрайдиган элементлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish350. Марказдан ташқари сиқилувчи, сиқилиб-эгилувчи, марказдан ташқари чўзилувчи ва чўзилиб-эгилувчи элементларни бош текисликлардан бирортасида эгилганда мустаҳкамлиги бўйича ҳисоблашни қуйидаги формула бўйича бажариш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(167)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, M — келтирилган эгувчи момент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishψ — (167) ва (168) формулалар бўйича аниқланадиган коэффициентлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishæ — (155) ва (156) формулалар бўйича аниқланадиган коэффициентлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКелтирилган эгувчи момент M, шарнирли-таянган стержен узунлигининг иккита ўртача чораги чегарасида ва улар бўйлаб қистирилган стерженнинг бор узунлигида жойлашган кесимлари учун элементларнинг эгилувчанлиги λ>60 бўлганда, қуйидаги формула бўйича аниқлаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(168)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, M1 — текширилаётган кесимда таъсир қилаётган момент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishN — текширилган кесимда ўзининг белгиси билан, (чўзилишда — «мусбат») таъсир қилаётган бўйлама куч;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishNe — стерженнинг мос маҳкамланиши учун аниқланган, моментнинг таъсир текислигидаги критик эйлер кучи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish𝜆 £ 60 бўлганда, M=M1 қилиб олишга рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКоэффициент ψ ни қуйидагича аниқлаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбитта симметрия ўқига эга бўлган қўштавр, қутисимон ва тавр кесимли элементлар учун мазкур ШНҚ нинг 63-жадвали бўйича — агар зўриқиш бир хил белгилардаги момент ва бўйлама кучдан кичик белбоғда (Af,min юза билан) бўлган ҳолда ва мазкур ШНҚ нинг 64-жадвали бўйича — агар ҳар-хил белгили момент ва бўйлама кучлардан зўриқиш кичик белбоғда бўлган ҳолда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғрибурчакли ва Н симон яхлит кесимлардаги элементлар учун қуйидаги формула бўйича:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(169)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳалқасимон кесимдаги элементлар учун қуйидаги формула бўйича:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(170)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, 
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБошқа кесимлар ҳамда учлари бошқача маҳкамланган элементлар учун мустаҳкамлиги бўйича ҳисоблашни қуйидаги формула бўйича амалга оширилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(171)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish(169)-(170) формулалардаги белгилашлар худди (167) формуладагидек ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish351. Иккита бош текисликларда эгилувчи марказдан ташқари — сиқилган, сиқилиб — эгилувчи, марказдан ташқари — чўзилувчи ва чўзилиб — эгилувчи элементларни мустаҳкамлиги бўйича ҳисоблашни қуйидагича бажариш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбитта симметрия ўқига эга бўлган қўштавр, қутисимон ва тавр кесимли элементлар учун, ҳамда тўғри бурчакли ва ҳалқасимон яхлит кесимли элементлар учун қуйидаги формула бўйича:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(172)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, 
(173)
(173)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— мазкур ШНҚ нинг 350-банди бўйича келтирилган эгувчи моментлар;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishy, æх, æу — мазкур ШНҚ нинг 350 ва 348-бандлари бўйича олинадиган коэффициентлар, шуниси борки
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБошқа кесимлар, ҳамда учлари бошқача маҳкамланган элементлар учун мустаҳкамлиги бўйича ҳисоблашни қуйидаги формула бўйича амалга ошириш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(174)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБошқа қолган ҳолларда, қачонки юқорида келтирилган маълумотлар æх ва æу ларни аниқлаш учун етарли бўлмаса æх = æу = 1 деб қабул қилиб мустаҳкамликка ҳисоблашни (мазкур ШНҚ нинг 174) формула бўйича олиб борилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish352. Эгилувчи элементлар деворларининг кесимидаги τ уринма кучланишларнинг қийматлари M=Mx=My=0 бўлганда, қуйидаги шартни бажариши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(175)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда æ2 = 1,25 — 0,25 tmin,ef / tmax,ef
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— девор кесимидаги эластик иши эҳтимолида ҳисобланган уринма кучланишларнинг минимал ва максимал қийматлари.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДеворни болтли бирикмалар тешиклари билан пасайиши бўлганда (мазкур ШНҚ нинг 175) формуладаги «t» ўрнига қуйидаги қийматни қўйиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(176)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, a — болтлар қадами; d — тешик диаметри.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish353. Балка деворлари учун, мазкур ШНҚ нинг 175 — 177-бандларидаги ҳисоблашлар бажарилаётганда қуйидаги шартлар бажарилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(177)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, σx — балканинг параллел ўқидаги девор текислиги ўртасида жойлашган, текширилаётган (x, y) нуқталардаги норматив (сиқилишдаги «мусбат») кучланишлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishσy — R иловаси бўйича, балканинг перпендикуляр ўқларида аниқланадиган худди шундай кучланишлар; γ' σy=0 да 1,15 га ва σy≠0 да 1,10 га тенг бўлган коэффициент; τxy — балка деворининг текширилаётган нуқтасидаги уринма кучланиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish354. Турли белгили зўриқишларни қабул қиладиган элементлар, чекланган пластик деформацияларнинг ривожланиш эҳтимолларини ҳисобга олган ҳолда мустаҳкамлигини текширилгандан сўнг (æ > 1) қуйидаги формула бўйича ҳам текширилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(178)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, σmax, σmin текширилаётган нуқтадаги материалнинг эластиклик иши эҳтимолида ҳисобланган мос ҳолдаги ҳисобий максимал ва минимал (ўз белгилари билан) норматив зўриқишлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishτ1, τ2 — σmax ва σmin лар каби мос юкламалардан ҳисобланган, текширилаётган нуқтадаги (уларнинг белгиларини ҳисобга олган ҳолда) уринма кучланишлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўрсатилган шарт бажарилмаган тақдирда мустаҳкамлиги бўйича ҳисоблашни эластиклик босқичидаги иши учун энг катта зўриқишга бажарилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish62-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAf,min | w қуйидагича бўлганида y коэффициентнинг қиймати | ||||||||
0,05 | 0,2 | 0,4 | |||||||
Af,max | при Af,max/Aw | ||||||||
0,5 | 1 | 2 | 0,5 | 1 | 2 | 0,5 | 1 | 2 | |
1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
0 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 |
0,5 | 0,53 | 0,55 | 0,57 | 0,63 | 0,68 | 0,78 | 0,77 | 0,85 | 0,92 |
1 | 0,067 | 0,09 | 0,14 | 0,26 | 0,36 | 0,56 | 0,53 | 0,70 | 0,83 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish62-жадвал охири
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAf,min | w қуйидагича бўлганида y коэффициентнинг қиймати | ||||||||
0,6 | 0,8 | 0,95 | |||||||
Af,max | при Af,max/Aw | ||||||||
0,5 | 1 | 2 | 0,5 | 1 | 2 | 0,5 | 1 | 2 | |
1 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
0 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 |
0,5 | 0,89 | 0,93 | 0,96 | 0,96 | 0,98 | 0,99 | 0,99 | 0,99 | 0,997 |
1 | 0,78 | 0,87 | 0,93 | 0,92 | 0,95 | 0,97 | 0,98 | 0,99 | 0,994 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish62-жадвалда: 
деб белгиланган.
деб белгиланган.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳлар: 1. ψ нинг оралиқ қийматлари чизиқли интерполяция усули билан аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. N кучни «мусбат» ишора билан қабул қилиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish63-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAf,min | w қуйидагича бўлганида y коэффициентнинг қиймати | ||||||||
-0,05 | -0,2 | -0,4 | |||||||
Af,max | при Af,max/Aw | ||||||||
0,5 | 1 | 2 | 0,5 | 1 | 2 | 0,5 | 1 | 2 | |
1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
0 | 0,9 | 0,9 | 0,9 | 0,6 | 0,6 | 0,6 | 0,2 | 0,2 | 0,2 |
0,5 | 0,42 | 0,40 | 0,38 | 0,17 | 0,12 | 0,02 | -0,17 | -0,25 | -0,32 |
1 | -0,07 | -0,09 | -0,14 | -0,27 | -0,36 | -0,56 | -0,53 | -0,70 | -0,83 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish63-жадвал охири
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishw қуйидагича бўлганида y коэффициентнинг қиймати | |||||||||
Af,min | -0,6 | -0,8 | -0,95 | ||||||
Af,max | при Af,max/Aw | ||||||||
0,5 | 1 | 2 | 0,5 | 1 | 2 | 0,5 | 1 | 2 | |
1 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
0 | -0,2 | -0,2 | -0,2 | -0,6 | -0,6 | -0,6 | -0,9 | -0,9 | -0,9 |
0,5 | -0,49 | -0,53 | -0,56 | -0,76 | -0,78 | -0,79 | -0,94 | -0,94 | -0,95 |
1 | -0,78 | -0,87 | -0,93 | -0,92 | -0,95 | -0,97 | -0,98 | -0,99 | -0,99 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳлар: 1. Белгилаш 62-жадвал каби.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. y нинг оралиқ қийматлари чизиқли интерполяция усули билан аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. N кучни «манфий» ишора билан қабул қилиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8-§. Пўлат симли арқонларни мустаҳкамликка ва оқувчанликка ҳисоблаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish355. Вантли ва осма кўприкларда юк кўтарувчи эгилувчан элементлардаги, ҳамда олдиндан зўриқтирилган конструкцияларнинг зўриқтирилган элементларидаги пўлат симли арқонларни мустаҳкамлиги бўйича ҳисоблашни қуйидаги формула бўйича бажариш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(179)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, Rdh — арқонларнинг ҳисобий қаршилиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishm — 4.15-жадвал бўйича қабул қилинадиган иш шароитининг коэффициенти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishm1 — 16-иловаси бўйича аниқланадиган иш шароити коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҲисобий қаршилик Rdh паралелл жойлаштирилган юқори мустаҳкам симлардан қилинган арқонлар ва боғламлар учун (179) формула бўйича, битталик ўралган ва ёпиқ юк кўтарувчи арқонлар учун қуйидаги формулалар бўйича аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
ёки 
(180)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, [ΣPun] — давлат мезонлари ёки техник шартларида кўрсатилган, арқон узиш зўриқишининг тўла қиймати;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishγm=1,6 — мазкур ШНҚ нинг 339-бандига мувофиқ;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishΣPun — арқондаги ҳамма симлар узиш зўриқишларининг йиғиндиси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishk — эшилган арқоннинг қуйидаги 64-жадвал бўйича ҳисобланадиган агрегат мустаҳкамлиги коэффициенти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish64-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАрқон | Ўрамнинг карраликдаги k коэффициенти | |||||
6 | 8 | 10 | 12 | 14 | 16 | |
Битталик ўрамда | 0,89 | 0,93 | 0,96 | 0,97 | 0,98 | 0,99 |
Ёпиқ юк кўтарувчи | 0,87 | 0,91 | 0,94 | 0,95 | 0,96 | 0,97 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish356. Олдиндан тортилишга учратилган битта ўрамлик ва ёпиқ юк кўтарувчи — металл ўзаги бўлган, руҳлаган, эшилган пўлат арқонларнинг бўйлама оқувчанлиги εpl,x — қуйидаги формула бўйича аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
; (181)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, σ — норматив доимий юкламалар ва 1/3 норматив вақтинчалик юкламалар таъсиридан ҳисобланган зўриқишлардан арқондаги кучланиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— арқоннинг норматив қаршилиги;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishе — натурал логарифмларнинг асоси.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish357. 4.34-бандида кўрсатилган арқонларнинг кўндаланг ёйилувчанлиги εpl,y ни қуйидаги формула бўйича аниқлаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(182)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9-§. Барқарорлиги бўйича ҳисоблаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish358. Энг катта эгилувчанлик текислигида марказий сиқилишга, эгилиш билан сиқилишга ва эгилишдаги марказдан ташқари сиқилишга йўлиқтирилган берк ва очиқ кесимли яхлит деворли элементлар барқарорлигининг ясси шаклдаги йўқотишни ҳисоблаш қуйидаги формула бўйича бажарилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(183)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, φ — бўйлама эгилиш коэффициенти бўлиб, элементнинг эгилувчанлиги (λ) га ва келтирилган нисбий эксцентриситети (efe) га боғлиқ ҳолда мазкур ШНҚ нинг 16-иловасининг 1 — 3-жадваллари бўйича аниқланади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishm — бу ерда ва мазкур ШНҚ нинг 360 ва 363-бандларида ҳам, 60-жадвал бўйича қабул қилинадиган иш шароити коэффициенти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭлементнинг эгилувчанлиги (λ) ни қуйидаги формула бўйича аниқлаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(184)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, lef — ҳисобий узунлик;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishi — энг катта эгилувчанлик текислигига (эгилиш текислиги) перпендикуляр бўлган ўққа нисбатан кесимнинг инерция радиуси.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКелтирилган нисбий эксцентриситет (efe) ни қуйидаги формула бўйичааниқлаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
, (185)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, 𝜂 — мазкур ШНҚ нинг 16-иловаси бўйича аниқланадиган кесимининг шакли таъсир қиладиган коэффициент; 
— эгилиш текислигидаги нисбий эксцентриситет бўлиб, марказий сиқилишда нолга тенг қилиб қабул қилинади.
— эгилиш текислигидаги нисбий эксцентриситет бўлиб, марказий сиқилишда нолга тенг қилиб қабул қилинади.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда e — марказдан ташқари сиқилишдаги N кучнинг ҳақиқий эксцентриситети ва эгилиш билан сиқилгандаги ҳисобий эксцентриситети, p — ядровий масофа.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭгилиш билан сиқилгандаги эгилиш текислигида ҳисобий эксцетриситетни e қуйидаги формула бўйича аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(186)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда N, M — бўйлама кучнинг ва эгувчи моментнинг ҳисобий қийматлари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭксцентриситетнинг йўналиши бўйича ядровий масофа ρ ни қуйидаги формула бўйича аниқланиши керак
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(187)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, Wc — энг кўп сиқилган тола учун ҳисобланадиган, брутто кесимнинг қаршилик моменти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭлементдаги бўйлама куч N нинг ва эгувчи момент M нинг ҳисобий қийматларини битта ва пўлатнинг эластик деформациясини фараз қилиб, тизимнинг деформацияланмаган шакли бўйича ҳисобидан шу юкламаларнинг биргаликда келиши учун қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда M нинг қийматини қуйидагича қабул қилиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishром тизимларнинг ўзгармас қисмли элементлари учун — элемент узунлиги чегарасида энг катта моментларга;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбир томони қистирилган, иккинчиси учи эркин бўлган элементлар учун — қистириши жойидаги моментга, лекин, қистириш жойидаги узунликнинг тўртдан уч қисмидаги кесим моментидан кам бўлмаганига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтугунидан ташқаридаги юкламаларни қабул қилиб олувчи фермаларнинг сиқилиш белбоғлари учун — бел-боғнинг ҳисоблашидан эгилувчан узлуксиз тўсин каби аниқланадиган белбоғ панелининг ўртача уч қисми узунлиги чегарасидаги энг катта моментига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishучлари шарнирли таянган ва эгилиш текислиги билан мос тушадиган битта симметрия ўқига эга бўлган кесимли сиқилувчи стерженлар учун — қуйидаги 65-жадвали формулалари бўйича аниқланадиган моментига.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУчлари шарнирли таянган ва иккита симметрия ўқига эга бўлган кесимли сиқилувчи стерженлари учун, келтирилган нисбий эксцентриситетлар eef нинг ҳисобий қийматларини ҚМҚ 2.03.05 бўйича 212 аниқлаш керак ва бунда mef ни eef га ва mef1 ни эса қуйидаги формула бўйича аниқланадиган eef1 га тенг қилиб олинади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(188)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, M1 — кўрсатилган турдаги сиқилган стерженнинг шарнирли таянган учларига қўйилган эгувчи моментлардан каттаси.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish65-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMmax га мос келувчи нисбий эксцентриситет | Шартли букилувчанлиги қуйидагича бўлганида M нинг ҳисобий қийматлари | |
λ<4 | λ≥4 | |
3< | ||
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMmax — стержен узунлиги чегарасида энг катта эгувчи момент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishM1 — 0,5 Mmax дан кам бўлмаган, стержен узунлигининг учдан бир қисмидаги энг катта эгувчи момент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisherel — қуйидаги формула бўйича аниқланадиган нисбий эксцентриситет
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(189)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— қуйидаги формула бўйича аниқланадиган шартли букилувчанлиги:Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
,Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, aR — мазкур ШНҚ нинг 16-иловасининг 4-жадвали бўйича олинадиган коэффициент.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ. Барча ҳолларда ҳам М ³ 0,5 Мmax қилиб қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish359. Марказий сиқилишда, эгилиш билан сиқилишда ва марказдан ташқари сиқилишдаги, тармоқлари планкалар билан ёки тешикли листлар билан бириктирилган ёпиқ кесимли тўппа тўғриой элементларнинг турғунлигини йўқотишининг ясси шаклида ҳисоблашни бажариш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпланкалар ёки тешикли листлар текислигига перпендикуляр бўлган текисликда таъсир этувчи эгувчи момент ёки мўлжалланаётган (марказий сиқилишда) эгилишда бир бутун элементни — келтирилган букилувчанлиги λef га боғлиқ ҳолда мазкур ШНҚ нинг 16-иловасининг 1 — 3-жадваллар бўйича бўйлама эгилиш коэффициенти φ ни аниқлаш билан формула бўйича;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishалоҳида тармоқларини — тармоғининг букилувчнлиги λα га боғлиқ ҳолда (184) формула бўйича.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТармоғининг букилувчанлиги λaни ҳисобий узунлиги lef пайвандланган планкалар орасидаги масофага (очиқлиги) ёки қўшни планкалар четки болтлари марказлари орасидаги ёки тешикли листдаги тешикнинг 0,8 узунлигидаги масофа деб ва тармоқ кесимининг шахсий ўқига нисбатан инерция радиуси i ни планкаларнинг ёки тешикли листларнинг 213 перпендикуляр текисликлари деб қабул қилиб, (мазкур ШНҚ нинг 184) формула бўйича аниқлаш керак. Тўппатўғри элементнинг бириктирувчи планкалар ва тешикли листлар текислигида келтирилган букилувчанлиги λef ни қуйидаги формула бўйича аниқлаш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(190)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, 𝜆 — (4.36) формула бўйича аниқланадиган бириктирувчи планкалар ёки тешикли листлар текислигида элементнинг букилувчанлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishλа —тармоқнинг букилувчанлиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКесимнинг юзасини ҳисоблашда, элементнинг инерция моменти ва инерция радиусини эквивалент қалинлиги tef ни уни қуйидагича аниқлаш орқали қабул қилиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКенглиги — b, узунлиги — l ва қалинлиги — t бўлган тешикли листлар учун қуйидаги формула бўйича:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(191)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, A=bl — листнинг тешиклар ҳосил қилингунча майдони;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishΣA2 — лист юзасидаги барча тешиклар юзасининг йиғиндиси; қалинлиги — t бўлган бириктирувчи планкалар учун, қуйидаги формула бўйича:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқалинлиги — t бўлган бириктирувчи планкалар учун, қуйидаги формула бўйича:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(192)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, Σl1 — элементнинг барча планкалари узунлигининг йиғиндиси (элемент бўйламасига); l — элементнинг узунлиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБир бири билан жипс қилиб ёки қистирма орқали бириктирилган деталлардан қилинган тўппатўғри элементларни яхлит сингари ҳисоблаш керак, агар болтлар, пайвандланган планкалар орасидаги (очиқлиги) ёки қўшни планкаларнинг четки болтлари марказлари орасидаги масофалар қуйидагидан ошмаса:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсиқилган элементлар учун — 40i;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчўзилган элементлар учун — 80i.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда бурчак ёки швеллернинг инерция радиуси i ни, йиғиб тузилган тавр ёки қўштавр кесимлар учун, қистирмалар жойлашган текисликка параллел жойлашган ўқига нисбатан, хочсимон кесимлар учун минимал қилиб олиниши керак. Бунда сиқилган элементнинг узунлиги чегарасида камида иккита қистирма бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish360. N куч билан марказий сиқилишга йўлиқтирилган, инерция моментлари Ix>Iy бўлган очиқ кесимли, яхлит деворли элементлар барқарорлиги йўқотилишининг эгилиб буралиш шаклидаги ҳисоблаш қуйидаги формула бўйича бажарилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(193)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, φc — мазкур ШНҚ нинг 16-мажбурий иловасининг 1 — 3-жадваллари бўйича аниқланадиган eef= 0 бўлганда бўйлама эгилиш коэффициенти ва
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(194)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish361. Симметрия текислиги ва y ўқи билан мос келадиган энг кам букилувчанлик текислигида эгилиш билан сиқилишга ва марказдан ташқари сиқилишга йўлиқтирилган, инерция моментлари Ix>Iy бўлган, ёпиқ ва очиқ кесимли яхлит деворли элементларни эгилиб-буралиш барқарорлигига ҳисоблашни қуйидаги формула бўйича бажариш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(195)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, e — N кучининг марказдан ташқари сиқилгандаги ҳақиқий эксцентриситет ва эгилиш билан сиқилгандаги e=M/N бўлган ҳисобий эксцентриситет;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— энг кўп сиқилган тола учун ҳисобланадиган брутто кесимнинг қаршилик моменти;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— мазкур ШНҚ нинг 16-иловасининг 1 — 3-жадваллари бўйича аниқланадиган eef= 0 бўлганда бўйлама эгилиш коэффициенти ваHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(196)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish362. Эгилиш билан сиқилишга ва иккита текисликда марказдан ташқари сиқилишга йўлиқтирилган ёпиқ ва очиқ кесимли яхлит деворли элементларнинг барқарорлигини йўқотишини эгилиб-буралувчи шаклидаги ҳисоблашни қуйидаги формула бўйича бажариш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(197)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, ex, ey — y ва x ўқлари йўналиши бўйлаб марказдан ташқари сиқилишдаги ҳақиқий эксцентриситетлар ва эгилиш билан сиқилишдаги ҳисобий эксцентриситетлар; yc, xc ва N ларнинг биргаликдаги таъсиридан кесимнинг энг кўп сиқилган нуқтасининг координаталари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish — мазкур ШНҚ нинг 16-иловасининг 1 — 3-жадваллари бўйича аниқланадиган eef= 0 бўлганда бўйлама эгилиш коэффициенти ваHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(198)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБундан ташқари эксцентриситети ey бўлган (ex=0) y ўқи текислигида ва эксцентриситети ex бўлган (ey= 0) x ўқи текислигида барқарорлигини йўқотишининг ясси шакли эҳтимолида ҳисоблаш формула бўйича бажарилган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish363. Битта текисликда эгилувчи яхлит деворли тўсинлар барқарорлигини йўқотишининг эгилиб-буралувчи шаклидаги ҳисоблашни қуйидаги формула бўйича бажариш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(199)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, M — lef тўсин сиқилган белбоғининг ҳисобий узунлиги чегарасида энг катта ҳисобий эгувчи моменти; Wc — сиқилган белбоғнинг чеккадаги толаси учун тўсин кесимининг қаршилик моменти; ε — қуйидаги формулалар бўйича аниқланадиган коэффициент:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishε=1+(æ–1)(λ–λy/85) бўлганда λy<85; (200)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishε = 1,0 бўлганда λy≥85; (201)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, æ — (155) ва (156) формулалар бўйича аниқланадиган коэффициент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishφb — мазкур ШНҚ нинг 16-иловасининг 1 — 3-жадваллари бўйича eef= 0 бўлганда аниқланадиган бўйлама эгилиш коэффициенти ва девор текислигидан букилувчанлиги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(202)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish364. Иккита текисликда эгилувчи яхлbт деворли тўсинлар барқарорлигини йўқотишининг эгилиб-буралувчи шаклидаги ҳисоблашни (4.50) формула бўйича бажариш керак, бунда φb коэффициентни eef =ηerel бўлганда, мазкур ШНҚ нинг 16-иловасининг 1 — 3-жадваллари бўйича олиш керак. Бу ерда, η — мазкур ШНҚ нинг 16-иловаси бўйича олинадиган коэффициент; erel — қуйидаги формула бўйича аниқланадиган нисбий эксцентриситет:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(203)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, sfh — тўсиннинг қистирилмаган узунлигининг ўртача учдан бир қисми чегарасида жойлашган кесимидаги горизонтал текисликда эгувчи моментдан сиқилган белбоғнинг ён қирраси нуқтасидаги энг катта кучланиш; sfn — шу кесимдаги вертикал юкламадан тўсиннинг сиқилган белбоғидаги кучланиш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish365. Агар сиқилган белбоғ темирбетон ёки пўлат плита билан бирлаштирилган бўлса, узлукли тўсиннинг ва узлуксиз тўсин белбоғи сиқилган зонасининг умумий барқарорлигини текшириш бажарилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10-§. Бикрлик қовурғалари билан маҳкамланмаган элементларнинг токчалари ва деворларини барқарорлиги бўйича ҳисоблаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish366. Бикрлик қовурғалари билан маҳкамланмаган кўндаланг кесими доимий бўлган, марказий ва марказдан ташқари сиқилган, ҳамда сиқилиб-эгилувчи ва эгилувчи прокат ва пайвандлаб йиғилган элементлар токчалари ва деворларининг барқарорлиги бўйича ҳисоблашни (10-расм), призматик тахланма қобиқлар назарияси бўйича бажариш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10-расм. Бикрлик қовурғалари билан маҳкамланмаган элементлар ҳисобий кесимларининг шакллари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish367. Бикрлик қовурғалари билан маҳкамланмаган элементлар токчалари ва деворларининг барқарорлигини, 0,2 σx дан ошмайдиган ўртача уринма кучланишларида, деворининг баландлиги (h, hw) ни ёки токчасининг кенглиги (bf, bh) ни қалинлиги (t, tw, tf, th)га нисбатини, 
дан катта бўлмаган қилиб белгилаш билан таъминлашга рухсат этилади (бу ерда, a — коэффициент, σxcr,ef — келтирилган критик кучланиш).
дан катта бўлмаган қилиб белгилаш билан таъминлашга рухсат этилади (бу ерда, a — коэффициент, σxcr,ef — келтирилган критик кучланиш).Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha — коэффициентни аниқланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкенглиги bh, h бўлган бир томонлама таянган (10 расм, б-е) пластинкалар учун қуйидаги формула бўйича
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(204)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкенглиги hwbf бўлган икки томонлама таянган (10 расм, а, б, г) пластинкалар учун, қуйидаги формула бўйича
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish(204) ва (205) — формулаларда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishv — қуйидаги 66-жадвалдаги формулалар бўйича аниқланадиган пластинкани қистириш коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish𝜉 — қуйидаги формула бўйича аниқланадиган (брутто кесим учун) коэффициент
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(206)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, σx, σx — пластинкаларни барқарорлиги учун ноқулай бўлган юкланиши учун (153) — (174) формулалар бўйича аниқланадиган, сиқилишда мусбат бўладиган, пластинканинг бўйлама чегаралари бўйича максимал ва минимал бўйлама нормал кучланишлар, бунда æ, æх, æу, ψ, ψх, ψу — коэффициентларни 1,0 га тенг қилиб олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish66-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПластинкаларни қистириш коэффициентлари | ||||
Элемент кесимларининг тури | Деворининг | токчасининг bh/h бўлганда, бурчакли кесим учун | ||
1 | 0,667 | 0,5 | ||
қутисимон (4.1 расм, а) | ||||
қўштаврли (4.1 расм, б) | ||||
Таврсимон (4.1 расм, в) | ||||
Швеллерли (4.1 расм, г) | ||||
Бурчакли — баландлиги h бўлган токча учун (4.1 расм, д) | - |
|
| |
Хочсимон (4.1 расм, e) | ||||
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(207)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳлар: Мазкур ШНҚнинг 67-жадвалидаги формулаларда махражининг қиймати манфий бўлганда, ҳамда у нолга тенг бўлганида, ϑ=ω этиб олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish67-жадвалда кўрсатилмаган, нисбати bh/h бўлган бурчакли кесим учун, ϑ нинг қийматини интерполяция орқали аниқланади, бироқ бунда 
учун ϑ9 нинг қийматини 100 га тенг қилиб олиш керак.
учун ϑ9 нинг қийматини 100 га тенг қилиб олиш керак.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПластинка учун келтирилган критик кучланиш кучланиш σx,cr,ef ни таъсир σx/m этаётган кучланишга тенг қилиб олинган критик кучланиш σx,cr га боғлиқ ҳолда 67-жадвалдаги формулалар бўйича аниқлаш керак (бу ерда m иш шароити коэффициенти бўлиб, мазкур ШНҚ нинг 59-жадвали бўйича олинади).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish67-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПўлатнинг мустаҳкамлик синфи |
|
|
176 (1800) гача | 1,111 | |
С235 | 176 (1800) дан юқори 205 (2100 ) гача | (1,868·10-3 – 2,242·10-3 |
205 (2100 ) дан юқори | 385 (3923) | |
186 (1900) гача | 1,111 | |
С325 — С345 | 186 (1900) дан юқори 284 (2900) гача | (2,544·10-3 – 2,620·10-3 |
284 (2900) дан юқори | 524 (5342) | |
С390 | 206 (2100)гача | 1,111 |
206 (2100) дан юқори 343 (3499)гача | (2,868·10-3 – 2,778·10-3 | |
343 (3499) дан юқори | 591 (6023) |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11-§. Бикрлик қовурғаси билан маҳкамланган элементларнинг токчалари ва деворларини барқарорлиги бўйича ҳисоблаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish368. Бикрлик қовурғаси билан маҳкамланган элементларнинг токчалари ва деворларини барқарорлиги бўйича ҳисоблашни, кўндаланг диафрагмалар билан маҳкамланган призматик тахланма қобиқлар назарияси бўйича бажариш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўрсатилган элементларнинг пластинкалари, токчалари ва деворларни барқарорлиги бўйича ҳисоблашни мазкур ШНҚ нинг 17-иловасига биноан бажариш рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish369. Ортотроп плиталар пластинкаларининг барқарорлигини уларнинг қалинликларини кенгликларига нисбатини мазкур ШНҚ нинг 367-бандига мувофиқ белгилаш билан таъминлашга рухсат этилади, бунда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтасмали бўйлама қовурғалар учун коэффициент a ни, қистириш коэффициенти ϑ5 ва тавр токчасининг осими bhни (11-расм, а) ξ2th≥hw бўлганда, 0,5hw га ёки ξ2th≥hw бўлганда, ξ1thга тенг бўлса, (204) формула бўйича аниқлаш лозим;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishортотроп плита листининг қўшни полосали бўйлама қовурғалари орасидаги қисми учун, коэффициент a ни, қистириш коэффициенти ϑ7 ва деворининг қалинлиги hw, бўйлама қовурғалар орасидаги масофага тенг ва токчасининг осилиши bh, бўйлама қовурға баландлигига тенг (11 расм, б), лекин ξ2th дан катта бўлмаганида формула бўйича аниқлаш керак;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда ξ2 ва ξ1 мазкур ШНҚ нинг 377-банди бўйича аниқланадиган коэффициент.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11-расм. Ортотроп плиталар пластинкалари ҳисобий кесимларининг шакллари ҳисобий кесимларининг шакллари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12-§. Ҳисобий узунликлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish370. Бош фермалар элементларининг ҳисобий узунликлари lef ни, чорраҳали панжаралар элементларидан ташқари қуйидаги 68-жадвал бўйича олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish68-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБўйлама эгилишнинг йўналиши | Ҳисобий узунлик lef | ||
белбоғларни | таянч тиргакларини ва таянч устунларини1) | панжаранинг бошқа элементларини | |
1. Ферма текислигида | l | l | 0,8l |
2. Ферма перпендикуляр текислигидаги йўналишда (ферма текислигидан) | ll | ll | ll |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishl — ферма текислигида элементнинг геометрик узунлиги (тугунлар марказлари орасидаги масофа);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishl1— ферма текислигида силжишдан маҳкамланган тугунлар орасидаги масофа.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1) Узлуксиз оралиқ қурилмаларнинг оралиқ таянчлари олдидаги таянч тиргаклари ва таянч устунларининг ҳисобий узунлигини, панжаранинг бошқа элементлари каби қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish371. Ферма (шпренгелли, учбурчак панжарали ёки ярим тиргакли ва ҳ.к.) текислигидан узунлиги бўйича турли сиқувчи N1 ва N2 (бироқ N1>N2) зўриқишлар таъсир этаётган элементнинг ҳисобий узунлиги lef қуйидаги формула бўйича ҳисобланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(208)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, l1 ферма текислигидан силжишдан маҳкамланган тугунлар орасидаги масофа. Бу ҳолатда барқарорлиги бўйича ҳисоблашни N1 зўриқишига бажариш керак. (208) формулани N2 чўзувчи кучда қўллашда рухсат этилади, бу ҳолда N2 нинг қийматини «манфий» ишора билан, lef ни эса lef ≥0,5l1 қилиб олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish372. Бош ферманинг кесишган панжарали элементларининг ҳисобий узунлиги lef ни қуйидаги ҳолларда қабул қилиш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishферма текислигида — 0,8l га тенг қилиб, бу ерда l — ферма тугунининг марказидан, уларнинг кесишиш нуқтасигача бўлган масофа;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishферма текислигидан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсиқилган элементлардан — қуйидаги 70-жадвал бўйича;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчўзилган элементлар учун — элементнинг тўла геометрик узунлигига тенг қилиб, (lef=l1 , бу ерда l1 — қуйидаги 69-жадвалга қаралсин).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish69-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПанжара элементлари кесишиш тугунининг конструкцияси | Ушлаб турувчи элементдаги ферма текислигидан ҳисобий узунлик lef | ||
чўзилган | ишламайдиган | сиқилган | |
Иккала элемент ҳам узилмайди Ушлаб турувчи элемент узилади ва фасонка билан ёпилади: кўрилаётган элемент узилмайди кўрилаётган элемент узилмайди ва фасонка билан ёпилади | l 0,7 l1 0,7 l1 | 07l1 l1 – | l1 1,4 l1 – |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish373. Тўсиннинг умумий барқарорлигини текширишда, сиқилган белбоғнинг ҳисобий узунлигини қуйидагиларга тенг қилиб олиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбўйлама боғловчилар фермаси тугунлари орасидаги масофага — устки ва пастки белбоғлар зонасида бўйлама боғловчилари, таянч кесимларида кўндаланг боғловчилари бўлганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкўндаланг боғловчилар фермалари орасидаги масофага — бўйлама боғловчиларни фақат чўзилган белбоғлар зонасида бўлганида, бунда кўндаланг боғловчиларнинг фермалари, бўйлама боғловчилар тугунлари билан марказлаштирилган бўлиши керак, кўрсатилган фермалар белбоғларининг букилувчанлиги эса 100 дан ошмаган бўлиши керак;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўсиннинг оралиғига — оралиқда бўйлама ва кўндаланг боғловчилари бўлмаганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishконсол охиридан, консолнинг таянч орти кесимидаги энг яқин кўндаланг боғловчилари текислигигача бўлган масофага — оралиқ қурилмани осма ёки бўйлама суриш орқали монтаж қилинганда.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish374. Шу белбоғида бўйлама боғловчиларга эга бўлмаган, «очиқ» оралиқ қурилма бош тўсини ёки фермаси сиқилган белбоғининг ҳисобий узунлиги lef ни узунлиги бўйлаб ўзгарувчан бўйлама куч билан сиқилган, эластик
таянчлардаги стерженнинг барқарорлиги бўйича ҳисоблаб аниқланади.
таянчлардаги стерженнинг барқарорлиги бўйича ҳисоблаб аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўрсатилган ҳисобий узунликни қуйидаги формула бўйича ҳисоблашга рухсат этилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(209)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, l — белбоғнинг узунлиги бўлиб, параллел белбоғли тўсинлар ва фермалар учун ҳисобий оралиғига, устки белбоғи эгри чизиқли бўлган тўсинлар ва устки полигонал белбоғли фермалар учун тўла узунлигига тенг. μ — ҳисобий узунлик коэффициенти. Параллел белбоғли тўсинлар ва фермаларнинг
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПараллел белбоғли тўсинлар ва фермаларнинг белбоғлари, ҳамда устки белбоғи полигонал фермалар ёки эгри чизиқли тўсинлар учун ҳисобий узунлик коэффициенти µ ни қуйидаги 70-жадвал бўйича олиш керак, бунда энг катта силжиш δ ни, оралиқ ўртасида жойлашган ром учун олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish70-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish𝜉 | µ коэффициенти | 𝜉 | µ коэффициенти | |
0 5 10 15 30 60 100 | 0,696 0,524 0.443 0,396 0,353 0,321 0,290 | 150 200 300 500 1000 1000 дан юқори | 0,268 0,246 0,225 0,204 0,174 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, d — белбоғни кўндаланг горизонтал силжишлардан маҳкамлайдиган ромлар орасидаги масофа;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishδ — F=1 кучдан ром тугунининг энг катта силжиши (таянч ромларини ҳисобга олмаганда);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIm — тўсин (ферма) сиқилган белбоғининг вертикал ўққа нисбатан инерция моментининг ўртача (оралиқ узунлиги бўйича) қиймати.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳлар: Агар 70-жадвал маълумотлари бўйича олинган ҳисобий узунлик lef<1,3d бўлса, у ҳолда уни эластик таянчлардаги стерженнинг барқарорлиги бўйича ҳисоблаб аниқлаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish𝜉 нинг оралиқ қийматлари учун µ коэффициентни чизиқли интерполяция бўйича аниқлаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish375. Аркали оралиқлар қуйидаги турларга бўлинади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкўприк таянчларига қаттиқ маҳкамланган шарнирли аркалар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтаянчларга шарнирли маҳкамланган қўш шарнирли аркалар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтаянчларда ва арка оралиғининг ўртасида шарнирли уч шарнирли аркалар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚаттиқ сиқиш билан мослашувчан аркалар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУч ва икки шарнирли аркалар кесимларида ҳисобланган кучлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМ=MB – Hy
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishN=Qδϲοsφ+Ηϲοsφ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQ= Qδϲοsφ-Ηϲοsφ,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда Μ ва Qδ — эгилиш моменти ва шарнирли балканинг (арка) тегишли кесим қисмидаги кесувчи куч мос келадиган кесимида кесиш кучи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishN — арка ўқи бўйлаб зўриқиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishH — вертикал кучлардан шарнир устига суриш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУ — аркнинг кўриб чиқилган қисмидаги баландлик;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishφ — арканинг камар тенгламасининг тегишли бўлимидаги камарнинг мойиллик бурчаги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУ=
бунда
бундаHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish𝑓 — таянч устидаги илгак ўқидан камарнинг юқори қисмигача бўлган камар баландлиги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish𝑙 — илгак ўқлари орасидаги камарнинг тахминий узунлиги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishх — кўриб чиқилаётган қисмнинг қўллаб-қувватлаш ментеşеси ўқидан позицияси
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishF=
, бунда
, бундаHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishF — вертикал кўндаланг ўқи бўйлаб кўндаланг кесим майдони
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— арканинг кесим юзаси майдони нормалHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бундаHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishJ — қия кесимнинг инерция моменти
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— арка кесимидаги нормал инерция моментиHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
, бу ерда:Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHt — ҳарорат фарқи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMt =Ht • У — ҳарорат таъсиридан арка кесимидаги эгувчи moment
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШарнирсиз аркада ҳисобланган кучланишлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishNa=N0+Hcosφ+Q·si·φ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQ0=Q0-Hsinφ+Qcosφ, бу ерда
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishM0, N0, Q0 — таянчга бириктирилган марказдаги зўриқишлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishM, H и Q — шарнирли аркаларда шунга ўхшаш зўриқишлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishВертикал тиргаклар билан бирлаштирилган аркадаги зўриқишлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБалка кесими қалинлиги — чўзилиши 
дан олинишига, ферма бомининг баландлиги 
дан олинишига тавсия этилади;
дан олинишига, ферма бомининг баландлиги дан олинишига тавсия этилади;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБикрли тўсинларда тиргакдаги зўриқишлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бундаHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishq — доимий ва вақтинчалик вертикал кучлардан ферма узунлиги бўйлаб чизиқли юклар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБикрли тўсин бетоннидаги зўриқиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бундаHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЕ — пўлатнинг эластиклик модули
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFδ — тўсин кесимининг майдони
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОралиқнинг ўртасида эгувчи момент
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
, бундаHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishq — доимий ва вақтинчалик вертикал кучлардан чизиқли юклар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishƵ — ферма кесимининг оғирлик марказлари ва бикрлик тўсини орасидаги масофа
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФерма кесимидаги зўриқиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
, бундаHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishJnp — Арка бикрли тўсиннинг — бирга ишлашидан келтирилган инерция моменти
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Z2 бунда JH, JФ — бикрли тўсин ва фермадаги инерция моментлари;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFd, Fф — бикрли тўсин ва ферма кесимлари майдони
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУзлуксиз аркалар умумий бикрлиги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishφ — мазкур ШНҚ нинг 16-иловаси асосида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishS2 ва S3 жадваллари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishm — мазкур ШНҚ нинг 424-банди, 60-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishm1 — 16-иловаси асосида RI жадвал.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFδp — арка ва бикрли тўсин кесимлари майдони йиғиндиси.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФерманинг оралиқ ўртасида эгилиши
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бундаHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishJnp — келтирилган инерция моменти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАркаларни ҳисоблаш, аркалар ва қатнов қисми элементлари ҳамда уларни ушлаб турувчи элементларнинг биргаликда ишлашини ҳисобга олган ҳолда ШЭХМ да бажарилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЯхлит ўзгармас кесимли аркани умумий барқарорликка текширишда унинг текислигидаги ҳисобий узунлиги lef ни қуйидаги формула билан ҳисоблаш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бундаHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, l — арка оралиғининг узунлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha = f/l — коэффициент (бу ерда f — арканинг кўтарилиш мили);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishζ — 72-жадвал бўйича қабул қилинадиган коэффициент.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзгарувчан кесимли икки шарнирли арка учун ζ нинг қийматини, унинг инерция моменти уни оралиқ узунлиги бўйича ўртача қийматининг ± 10 % чегарасида ўзгарганда, қуйидаги 71-жадвалнинг 4 вазияти бўйича аниқланади, бунда Elbog ни оралиқнинг чорагида олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҲамма ҳолларда арканинг узунлиги lef унинг текислигида, устунлар ёки осгичлар маҳкамланган тугунлар орасидаги масофадан кам бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish71-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАрканинг тури | ζ коэффициенти |
1. Арка билан осгичлар орқали бириктирилган буки-лувчан тортқичли1), ҳаракат пастидан бўладиган икки шарнирли 2. Шарнирсиз 3. Учшарнирли 4. Арка билан устунлар орқали бириктирилган бикрлик тўсини узлуксиз бўлган икки шарнирли |
|
ва 
дан кичиги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish71-жадвалда белгиланганлар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishζ1, ζ2 — қуйидаги 72-жадвал бўйича олинадиган коэффициентлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishα — (209) формулага қаранг; 
бу ерда, Ibal ва Ibog — бикрлик тўсинига ва аркага мувофиқ келувчи кесимнинг инерция моментлари.
бу ерда, Ibal ва Ibog — бикрлик тўсинига ва аркага мувофиқ келувчи кесимнинг инерция моментлари.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1) Тортқичнинг ва арканинг бикрликлари нисбати 0,8 дан катта бўлганда, арканинг ҳисобий узунлиги, арка билан устун орқали бириктирилган, бикрлик тўсини узлуксиз бўлган икки шарнирли арканики каби аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish72-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishΑ | Коэффициентлар | α | Коэффициентлар | ||
ζ1 | ζ2 | ζ1 | ζ2 | ||
0,1 | 28,5 | 22,5 | 0,5 | 36,8 | 44,0 |
0,2 | 45,4 | 39,6 | 0,6 | 30,5 | — |
0,3 | 46,5 | 47,3 | 0,8 | 20,0 | — |
0,4 | 43,9 | 49,2 | 1,0 | 14,1 | — |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ: α нинг оралиқ қийматлари учун ζ1 ва ζ2 коэффициентлар чизиқли интерполяция орқали аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish376. Хочсимонидан ташқари хоҳлаган панжарали бўйлама ва кўндаланг боғловчилар элементларининг ҳисобий узунлиги lef ни қуйидагиларга тенг қилиб олиш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбоғловчилар текислигида — боғловчилар элементларини бош фермалар ёки тўсинларга ҳамда қатнов қисми тўсинларига маҳкамлаш марказлари орасидаги масофа I2 га;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбоғловчилар текислигидан — боғловчилар элементлари ўқларини, боғловчилар фасонкаларини бош фермалар ёки тўсинларга ҳамда қатнов қисми тўсинларига маҳкамловчи болтларнинг четки қаторлари ўқлари билан туташган нуқталар орасидаги масофа I3 га;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБоғловчиларнинг ўзаро кесишувчи элементларининг ҳисобий узунлиги — lef қуйидагича қабул қилинади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбоғловчилар текислигида — боғловчилар элементларини бош фермалар ёки тўсинларга ҳамда қатнов қисми тўсинига маҳкамланиш марказидан боғловчилар ўқлари кесишган нуқтагача бўлган масофага тенг қилиб;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбоғловчилар текислигидан: чўзилувчи элементлар учун — I3га тенг; сиқилувчи элементлар учун — мазкур ШНҚ нинг 69-жадвали бўйича, бунда боғловчилар элементлари ўқини боғловчилар фасонкаларини маҳкамловчи болтларнинг четки қатори ўқи билан кесишиш нуқтасидан боғловчилар элементлари ўқларининг кесишиш нуқтасигача бўлган масофани l деб, I1 ни I2масофа деб қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЯкка бурчаклардан қилинган, хочсимонидан ташқари, боғловчиларнинг хоҳлаган панжарали элементлари учун, ҳисобий узунлик lef ни, уларнинг учларини маҳкамловчи четки болтлар орасидаги l га тенг қилиб олинади.
Боғловчиларнинг хочсимон панжараларида lef =0,6 l бўлади. Кесимнинг инерция радиусини минимал қилиб (i=imin) қабул қилиш керак.
Боғловчиларнинг хочсимон панжараларида lef =0,6 l бўлади. Кесимнинг инерция радиусини минимал қилиб (i=imin) қабул қилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish377. Яхлит деворли тўсинларда, битта ёки бир нечта таянч бикрлик қовурғаларидан ташкил топган таянч устунларининг ҳисобий узунлиги lef ни ва уларга туташувчи деворнинг қисмларини қуйидаги формула билан аниқланади
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishlef = μlc (212)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, μ — ҳисобий узунлик коэффициенти; lc — тўсиннинг таянч устуни узунлиги бўлиб, кўтарувчи устуннинг юқорисидан устки белбоғигача ёки кўндаланг боғловчиларнинг энг яқин жойлашган тугунигача бўлган масофага тенг.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТаянч устунининг ҳисобий узунлик коэффициенти μ ни қуйидаги формула бўйича аниқлаш керак
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
; (213)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, 
бунда Ic деворнинг текислиги билан мос тушадиган ўққа нисбатан таянч устуни кесимининг инерцияси;
бунда Ic деворнинг текислиги билан мос тушадиган ўққа нисбатан таянч устуни кесимининг инерцияси;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIT, lT — кўндаланг боғловчилар тиргакларининг мос ҳолдаги кесимининг инерция моменти ва узунлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish«очиқ» оралиқ қурилмаларда (213) — формуладаги n=0 деб олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБитта бикрлик қовурғаси бўлган таянч устунининг юзасини, инерция моментини ва инерция радиусини аниқлашда унинг кесими таркибига, бикрлик қовурғасидан ташқари, унга туташ бўлган деворининг b1=ζ1t кенгликдаги қисмини киритиш керак (бунда t — кесимнинг қалинлиги, ζ1 — 73-жадвалдан олинадиган коэффициент).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish73-жадвал | 74-жадвал | |||
Пўлатнинг мустаҳкамлик синфи | | Пўлатнинг мустаҳкамлик синфи | | |
С235 | 14 | С235 | 44 | |
С325 — С345 | 12 | С325 — С345 | 38 | |
С390ф | 11,5 | С390 | 36 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБир нечта бикрлик қовурғаси бўлган таянч устунининг, улар орасидаги масофалар b2=ζ2t (бунда ζ2 — 74-жадвалдан олинадиган коэффициент) бўлганда, юзасини, инерция моментини ва инерция радиусини аниқлашда, унинг кесими таркибига, кўрсатилган барча бикрлик қовурғалари, улар орасидаги деворлари ҳамда четки қовурғаларга ташқи томондан туташ бўлган деворининг b1=ζ1t кенгликдаги қисмини киритиш керак, бу ерда ζ1 — 73-жадвалдан олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13-§. Стерженли элементларнинг чегаравий букилувчанлиги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish378. Стерженли элементларнинг чегаравий букилувчанлиги қуйидаги 75-жадвалда келтирилган қийматлардан ошмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish75-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКонструкцияларнинг элементлари | Кўприкларнинг стерженли элементларининг чегаравий букилувчанлиги | |
Темир йўл ва пиёдалар йўлидаги | автомобиль йўллари ва шаҳардаги | |
Бош фермаларнинг сиқилган ва сиқилиб-чўзиладиган элементлари; таянч устунлари; | ||
бош фермалар белбоғларининг чўзилган элементлари. | 100 | 120 |
Бош фермаларнинг белбоғлардан ташқари чўзилган элементлари; lef — ҳисобий узунликни камайтириш учун хизмат қиладиган элементлар. | 150 | 150 |
Бош фермалар ва бўйлама тўсинлар бўйлама боғловчиларининг сиқилган элементлари, ҳамда тормозлаш боғловчилари | 130 | 150 |
Худди шундай, чўзилган | 130 | 180 |
Кўндаланг боғловчиларнинг элементлари: | ||
Таянчда | 130 | 150 |
Оралиқда | 150 | 150 |
Сатҳида бўйлама боғловчилари бўлмаган кўндаланг боғловчилар фермаларининг белбоғлари ёки биргаликда ишлаши учун бош тўсин белбоғлари билан бириктирилган плита | 100 | 100 |
Сиқилган ёки сиқилиб-чўзиладиган тўпланма элементнинг тармоқлари | 40 | 40 |
Худди шундай, чўзилган | 50 | 50 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭлементнинг эгилувчанлиги қуйидаги формула билан аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
бундаHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishL — платина стержени узунлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishJo — кўндаланг кесим инерцияси радиуси.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish14-§. Пўлат конструкциялар элементларини ва уларнинг бирикмаларини чидамлиликка ҳисоблаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish379. Пўлат конструкциялар элементларини ва уларнинг бирикмаларини (пўлат арқонлардан ташқари) қуйидаги формулалар бўйича бажариш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
; (214)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
; (215)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, σmax,ef — мутлоқ энг катта нормал кучланиш (чўзувчи-мусбат); τmax,ef — бурчак чокларини қирқилишга ҳисоблашда энг катта мутлоқ кучланиш (унинг йўналиши мусбат қилиб олинади); γw коэффициент; m — 59-жадвал бўйича олинадиган иш шароити коэффициенти. σmax,ef ва τmax,ef кучланишларни қуйидаги 76-жадвалда келтирилган формулаларнинг тўғри келадигани орқали ва мазкур ШНҚ нинг 106 ва 109-бандларидаги кучланишларнинг (234) — (245) формулалари билан аниқлаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishγ — коэффициентни қуйидаги формула бўйича аниқлаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
, (216)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, ζ — темир йўл ва пиёдалар ўтиш кўприклари учун 1,0 га, автомобиль йўлларидаги ва шаҳар кўприклари учун 0,7 га тенг бўлган коэффициент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishυ — σmax ни аниқлашда, таъсир чизиғини юклаш узунлиги λ га боғлиқ бўлган, коэффициент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishαβ — пўлат русумини ва юкланиш тартибини ҳисобга олувчи коэффициент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishβ — 19-иловасининг 1-жадвали бўйича қабул қилинадиган кучланишлар тўпланишининг самарали коэффициенти; ρ — ўзгарувчан кучланишлар циклининг ассиметрия коэффициенти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКоэффициент ρ ни қуйидаги формулалар бўйича аниқлаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(217)
(218)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, σmin, σmax, τmin, τmax — шу кесимда, аниқланган формулалар билан энг кичик ва энг катта ҳақиқий миқдори бўйича, ўзининг белгилари билан аниқланадиган кучланишлар қиймати, худди шу σmax,ef ва τmax,ef каби; бунда æ3 =1,0 деб қабул қилиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish76-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЗўриқиш ҳолати | smax,ef ни аниқлаш учун формула |
Чўзилиш ёки сиқилишда |
|
Асосий текисликлар бирортасининг эгилишида |
|
Асосий текисликлар бирортасининг эгилиши билан чўзилиш ёки сиқилишда |
|
Иккита асосий текисликларнинг эгилишида |
|
Иккита асосий текисликларнинг эгилиши билан чўзилиш ёки сиқилишда |
|
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishM, Mx, My — 73-бандига асосан аниқланадиган, қаралаётган кесимдаги келтирилган эгилиш моменти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishæ3 — 1,05 га тенг деб қабул қилинган коэффициент.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ: Юқори мустаҳкам болтлар билан фрикциявий уланган элементларни ҳисоблашда 76-жадвалдаги формулаларга брутто кесим тавсифи қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish(214) формулада қавс ичидаги устки белгиларини (212) формула бўйича ҳисоблаганда, агар σmax>0 бўлса ва ҳар доим (213) формула бўйича ҳисоблаганда олиниши керак. α ва β — коэффициентлари қуйидаги 77-жадвал бўйича олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish77-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПўлатнинг мустаҳкамлик синфи | Коэффициентларнинг қийматлари | |
|
| |
С235 С325 — С345 С390 | 0,64 0,72 0,81 | 0,20 0,24 0,20 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishγm — коэффициентларни пайвандли чоклар учун ҳисоблашда, α ва β коэффициентларни элемент металли учун олинган қийматлари қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishυ — коэффициентни қуйидагига тенг қилиб олинади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
219)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, υ ва ξ қийматларини қуйидаги 78-жадвал бўйича олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish78-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКучланишлар тўпланишининг самарали коэффициентициенти β | Пўлатнинг мустаҳкамлик синфи учун υ ва ξ коэффициентларнинг қийматлари | |||
С235 | С325 — С390 | |||
| υ | ξ | υ | ξ | |
1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 1,9 2,0 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 3,1 3,2 3,4 3,5 3,7 4,4 | 1,45 1,48 1,51 1,54 1,57 1,60 1,63 1,66 1,69 1,71 1,74 1,80 1,83 1,86 1,89 1,92 1,95 2,07 2,10 2,15 - - - | 0,0205 0,0218 0,0232 0,0245 0,0258 0,0271 0,0285 0,0298 0,0311 0,0325 0,0338 0,0364 0,0377 0,0390 0,0404 0,0417 0,0430 0,0483 0,0496 0,0523 - - - | 1,65 1,69 1,74 1,79 1,83 1,87 1,91 1,96 2,00 2,04 2,09 2,18 2,23 2,27 2,31 2,36 2,40 2,57 2,62 2,71 2,75 2,84 3,15 | 0,0295 0,0315 0,0335 0,0355 0,0375 0,0395 0,0415 0,0436 0,0455 0,0475 0,0495 0,0536 0,0556 0,0576 0,0596 0,0616 0,0636 0,0716 0,0737 0,0777 0,0797 0,0837 0,0977 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish380. Арқонларни чидамлиликка қуйидаги формула бўйича ҳисоблаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(220)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, m1 — арқонни чидамлиликка ҳисоблашдаги иш шароити коэффициенти, тенг бўлади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishарқонлардаги зўриқишларни индивидуал тартибга солинмайдиган вантли ва осма кўприкларнинг эгилувчан юк кўтарувчи элементлари учун — 0,83;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishолдиндан зўриқтирилган конструкцияларнинг зўриқтирилган элементлари ва арқонлардаги зўриқишлари индивидуал тартибга солинадиган вантли ва осма кўприкларнинг эгилувчан юк кўтарувчи элементлари учун, жумладан, арқонларни монтаж қилишда эгилиш милининг миқдори бўйича — 1,0;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRdh — арқонларнинг мазкур ШНҚ нинг 355-банди бўйича аниқланадиган ҳисобий қаршилиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishγws — кучланишнинг ўзгарувчанлигини ҳисобга олувчи ва қуйидаги формула бўйича аниқланувчи коэффициент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(221)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, ζϑρ — мазкур ШНҚ нинг 379-бандига биноан қабул қилинадиган коэффициентлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishβs — қиймати мазкур ШНҚ нинг 18-иловасининг 2-жадвали бўйича олинадиган кучланишлар тўпланишининг самарали коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishm — 59-жадвал бўйича олинадиган иш шароити коэффициенти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15-§. Юк кўтарувчи элементлар ва бирикмаларни ҳисоблашнинг алоҳида хусусиятлари. Бош фермалар элементлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish381. Панжарали бош фермалар элементлари ва бирикмаларининг кесимлари баландлигини элемент узунлигига нисбати 1/15 дан катта бўлганидаги мустаҳкамлиги бўйича ҳисоблашда, тугунларининг бикрлигидан бўладиган эгувчи моментларни ҳисобга олиниши керак. Бу талаб юқори мустаҳкам болтлардаги тугун бирикмали панжарали бош фермалар элементларини чидамлиликка ҳисоблашга ҳам тааллуқлидир; пайванд тугунли бирикмаларда чидамлиликка ҳисоблашни, элементлар кесимлари баландлигини узунлигига нисбатининг қийматидан қатъий назар тугунлар бикрлигидан бўладиган эгувчи моментларни ҳисобга олган ҳолда бажариш керак. Қатнов сатҳида белбоғга эга бўлган, юкламани тугундан ташқари қўйилишидан ўқ зўриқишлари ва эгилишнинг биргаликдаги таъсирига ишловчи панжарали бош фермани мустаҳкамлиги бўйича ҳисоблашни, кесим баландлигини панел узунлигига нисбатидан қатъий назар, кўрсатилган белбоғ тугунларининг бирлигини ҳисобга олган ҳолда бажарилиши керак. Қолган тугунларнинг бикрлигини ҳисобга олишни юқорида кўрсатилгани каби бажарилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўрсатилган барча ҳолларда мустаҳкамлиги бўйича ҳисоблашлар ва тугунларнинг бикрлигидан бўладиган эгувчи моментларни 20 % камайтириш керак. Боғловчиларни ёки горизонтал диафрагмаларни эксцентриситет билан туташишидан ва фермалар элементларини тўла марказлаштирилмаганлигидан (мазкур ШНҚ нинг 344-бандини ҳисобга олган ҳолда) бўладиган эгувчи моментларни тўлиқ ҳисобга олиш керак. Бу талаб панжарали бош фермалар ва боғловчиларнинг горизонтал ва қия элементларида, уларнинг хусусий оғирлигидан ҳосил бўладиган эгувчи моментларни ҳисобга олишга ҳам тегишлидир. Бунда бу эгувчи моментларини, элемент узунлигининг ўртасида ва унинг четларида эркин таянган элемент учун олинган моментнинг 0,6 сига тенг бўлган парабола бўйича тарқалган ординаталар билан қабул қилишга рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish382. Панжарали бош фермалар элементларининг барқарорлиги бўйича ҳисоблашларда, тугунларининг бикрлиги, боғловчилар ва кўндаланг тўсинлар таъсиридан бўладиган эгувчи моментларни ҳисобга олмасликка рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТомонларининг ўлчамлари нисбати иккидан катта бўлмаган, ёпиқ қутисимон кесимга эга бўлган панжарали фермалар элементларини, кесимининг горизонтал ва вертикал ўқларига нисбатан ясси эгилиши шакли бўйича барқарорликка ҳисоблашга рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish383. Сиқилган элементларнинг эркин узунлигини камайтириш учун ишлатиладиган оралиқ қурилмаларнинг устунлари, тиргаклари, тортқичлари, боғловчилари ва бошқа элементларини, сиқилган элементдаги бўйлама зўриқишнинг 3 % га тенг бўлган куч билан сиқилишга ва чўзилишга ҳисоблаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish384. Қия итариш кучини таянчларга узатувчи аркали кўприкларда, аркалар орасидаги бўйлама боғловчилари, учлари бўйича қистирилган тўсинли ферманинг элементлари каби ҳисобланади. Узлукли тўсинли оралиқ қурилмаларда, бош ферма белбоғлари ва бўйлама боғловчилардан ҳосил қилинган шамол фермасини, ўзининг текислигида порталларга ёки таянчиқларга ҳаракатланувчи-таянган узлукли тўсинли қилиб қабул қилинади. Аркаларда ва ферма белбоғларининг полигонал шаклларида, шамол фермасининг белбоғларидаги зўриқишларни, олинган натижаларни берилган элементнинг горизонталга қиялик бурчаги косинусига бўлиш билан ясси ферма учун ҳисоблангани каби ҳисоблашга рухсат этилади. Ҳаракат пастидан ташкил қилинган узлуксиз тўсинли оралиқ қурилмаларда, бош фермалар белбоғлари ва бўйлама боғловчилар билан ҳосил қилинган шамол фермасини, устки эгилувчан таянчга ҳаракатланувчи-таянганларини — охирги таянчлардаги порталлар ва бош фермаларнинг ҳар бир оралиқ таянчларида деб, пасткисини эса — бикр таянчларга таянган таянчиқлар деб ҳисоблаб, узлуксиз тўсинлар каби ҳисоблаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish385. Бош фермалар ва боғловчиларнинг элементларини, шамол таъсиридан эгилишга ҳисобламасликка рухсат этилади. Таянч порталларини мос келадиган шамол фермаларини реакция билан таъсир этишига ҳисобланиши керак, бунда тўсинли оралиқ қурилмаларнинг пастки белбоғларида, бўйлама зўриқишларнинг горизонтал ҳосил қилувчиларнинг оёқларида ҳисобга олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish386. Таянч тугунига туташувчи бош фермалар белбоғлари ва панжара элементларини, ўқ бўйлаб таъсир этувчи кучга ва тормозлашнинг ёки тортқичнинг бўйлама кучини ҳаракатланмайдиган таянчиққа эксцентриситет билан узатишидан бўладиган эгувчи моментга, ҳамда бир катокли таянчиқнинг, таянч тугуни марказига нисбатан реакциясининг эксцентриситетидан бўладиган эгувчи моментга ҳисобланиши керак. Эгувчи моментларни таянч тугуни элементлари аро тарқалишини мазкур ШНҚ нинг 344-бандига биноан олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish387. Панжарали ёки яхлитдеворли диафрагмалар ҳамда ортотрон плиталарнинг кўндаланг қовурғалари ва листлари ва тўсин деворлари билан, қутисимон ва П симон кесимли оралиқ қурилмаларда ҳосил қилинадиган кўндаланг мустаҳкамлагичлар. Оралиқ қурилмаларни фазовий ҳисоблашлар билан аниқланадиган зўриқишларга мустаҳкамликка, барқарорликка ва чидамлиликка текширилган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКонфигурацияси оралиқ қурилманинг кўндаланг кўринишига мос келадиган, кесим таркибига эса панжарали ёки яхлитдеворли кўндаланг қовурғалар ёки диафрагмалардан ташқари умумий кенглиги бош тўсинларнинг қўшни деворлари орасидаги масофанинг 0,2 қисмига тенг, лекин кўндаланг мустаҳкамлагичлар орасидаги масофадан катта бўлмаган лист ҳам кирадиган, кўндаланг мустаҳкамлагичларни ром ёки тўсин каби ҳисоблашга рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўндаланг мустаҳкамлагичларнинг таянч кесимларида, таянчиқлар жойлашадиган жойида бикр таянчлари бўлади. Бу мустаҳкамлагичларни таянч реакцияларига, маҳаллий вертикал юкларга ва деворлари ва ортотроп плиталар листларида, кўндаланг кесимли контури бўйича тарқалган, шу таянчга туташувчи оралиқларни эгилиши ва буралишидан бўладиган уринма кучланишларга ҳисоблаш керак. Оралиқда, жумладан тўпланган кучлар қўйилган (масалан, вантлардан бўладиган зўриқишлар) жойларда жойлашган кўндаланг мустаҳкамлагичларни, барча ташқи кучлар ва деворлари ва ортотроп плиталар листларида эгилиш ва буралишдан бўладиган уринма кучланишларни ҳисобга олган ҳолда ҳисоблаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish388. Изларнинг радиуси 1000 m дан кам бўлган эгри чизиқли қисмида жойлашган тўғри чизиқли темир йўл оралиқ қурилмаларини мустаҳкамликка ва чидамлиликка ҳисоблашларда, оралиқ қурилмани фазовий конструкциялар сингари буралишида ҳосил бўладиган зўриқишларни ҳисобга олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish389. Конструкцияларни кўп босқичли қилиб қурилганда, монтажнинг оралиқ босқичларида кесимларнинг мустаҳкамлигини, (153) — (174) формулалар бўйича, бунда æ, æх, æу, y, yх, yу коэффициентларни 1,0 га тенг қилиб олиб текшириш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish390. Вантли тизимлар оралиқ қурилмалари вантларининг бўйлама деформацияларини, қуйидаги формула бўйича ҳисобланадиган келтирилган эластиклик модулини қабул қилиб аниқланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(222)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, E — арқоннинг мазкур ШНҚ нинг 58 ва 59-жадваллари бўйича олинадиган эластиклик модули; ρ — арқон материалининг зичлиги; g — оғирлик кучининг тезланиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishl — вантларнинг горизонтал проекцияси; A — арқон кўндаланг кесимининг юзаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishS1, S2 — ҳисоблаш бажарилаётган вантдаги, юкламани қўйилгунича ва қўйилгандан кейинги мос келадиган зўриқишларининг бошланғич ва охирги қиймати. Вантлардаги зўриғишларни кетма-кет яқинлашиш орқали аниқлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish391. Вантли ва осма кўприкларнинг пилонларини, деформациявий ҳисоблашлар асосида мустаҳкамлиги ва барқарорлиги бўйича текширилган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУмумий барқарорлигини текширишда пилоннинг эгилувчанлигини, ўзгарувчан бикрлигини, уни пойдеворларга ва ригеллар, кабеллар ва вантлар туташтирилган тугунларда маҳкамлаш ва юклаш шартларини ҳисобга олган ҳолда аниқлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishВант-тўсинли кўприкларнинг бир устунли пилонлари учун, вантлардаги зўриқишлардан бўладиган таъқиб қилувчи самарани ҳисобга олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish392. Олдиндан зўриқтириладиган ёки тартибга солинадиган конструкциялар, олдиндан зўриқтириш ёки тартибга солишни бажаришнинг барча босқичларида мустаҳкамлиги ва барқарорлиги бўйича ҳисоблаш билан текширилиши керак, бунда, иш шароити коэффициентларини мазкур ШНҚ нинг 341-банди бўйича, юклама бўйича ишончлилик коэффициентларини (1,0 дан катта ёки кичик) — мазкур ШНҚ нинг 16-боб кўрсатмаларига биноан қабул қилиниши ва ҳар бир босқич учун ҳисобланган зўриқишлар йиғилиши керак. Ҳисоблашларда кучланишларни зўриқтирилган элементлар анкерларининг релаксацияси ишқаланишни ва қайишқоқлигидан йўқотишларини мазкур ШНҚ нинг 12-иловасига мувофиқ ҳисобга олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish16-§. Қатнов қисми элементлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish393. Бўйлама тўсинларида узилишлари бўлмаган (уларнинг бири иккинчисига учлари билан туташадиган бўйлама силжувчи таяниш билан махсус тугуналари) оралиқ қурилмалар қатнов қисмининг бўйлама тўсинларини, ишининг эластик босқичи бўйича уларни бош фермалар белбоғлари билан биргаликда ишлашидан бўладиган қўшимча зўриқишларини ҳисобга олган ҳолда ҳисобланиши керак, бунда бош фермалар белбоғларидаги зўриқишларни камайтиришни, фақат қатнов қисмини улар билан махсус горизонтал диафрагмалар орқали биргаликда ишлашга киритилгандагина ҳисобга олишга рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish394. Кўндаланг юк кўтарувчи конструкциялардаги (плитали, кўндаланг тўсинлар, драфрагмалар, стерженли боғланишларда) кучларни бу элементларни оралиқ қурилмаларнинг асосий тўсинларини фазовий бирга ишлаш (умумий ҳисоблаш) ва маҳаллий кучлар таъсири (маҳаллий ҳисоблаш) ни инобатга олиб аниқлаш керак. Диафрагмаларни устки белбоғларини кўндаланг тўсинлар пастки белбоғлари билан қўшилишига тавсия этилади. Кўндаланг боғланишларни асосий тўсинлар кўндаланг тутгичлари текислигида жойлаштириш керак. Қатнов қисмини панжарали бош фермалар билан биргаликда ишлашга киритилганда, уларни монтаж қилиш тартибидан қатъий назар барча болтпайвандли оралиқ қурилмаларни белбоғларидаги зўриқишларни камайтиришни, фақат вақтинчалик вертикал юкламаларга нисбатангина ҳисобга олиш керак. Қатнов қисмида зўриқишларни аниқлашда, белбоғлардаги деформацияларни ҳисобга олишни бажариш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбарча юкламалардан — қатнов қисмини бош фермалар билан биргаликда ишлашини уларни монтажи билан бир вақтда киритилганида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфақат вақтинчалик вертикал юкламадан — қатнов қисмини бош фермалар билан биргаликда ишлашни, доимий юкламаларни бош фермаларга узатилгандан кейин киритилганида.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish395. Қатнов қисми элементларидаги бош фермалар билан биргаликда ишлашидан бўладиган зўриқишларни, горизонтал текисликда қуйидаги маҳкамлашлар бор деб фараз қилиб аниқлаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбўйлама тўсинлар кўндалангларига шарнирли маҳкамланган;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбоғловчилар сатҳида жойлашган кўндаланг тўсиннинг белбоғи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбош ферма белбоғларига бикр маҳкамланган, унинг бошқа белбоғи эса — шарнирли;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўндаланг тўсинлар кесимларини, қатнов қисми элементларини бош фермалар белбоғлари билан биргаликда ишлашидан, горизонтал текисликда ҳосил бўладиган эгувчи моментлар My ни ҳисобга олган ҳолда мустаҳкамлиги бўйича ҳисоблашни.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMy 20 % га камайтириб олиб, (159) — (168) формулалар бўйича бажариш керак. Балласткиз полотноли плитали қатнов қисмли элементларини мустаҳкамлиги бўйича ҳисоблашларда, плиталарни бўйлама тўсинлар билан биргаликда ишга киритилишидан бўладиган улардаги зўриқишларга ҳисобга олинмоғи керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish396. Кўндаланг тўсинлар билан устки ёки иккала белбоғи бўйича қоплагич («балиқча») билан туташтирилган бўйлама тўсинлардаги зўриқишларни, тўсинларнинг узлуксизлиги ва таянчларни эгилувчан қайишқоқлигини ҳисобга олган ҳолда аниқлаш лозим. Бўйлама тўсинларнинг белбоғлари маҳкамлагичлари ва девори орасида ўқ бўйлаб зўриқишлар ва эгувчи моментларни тарқатиши, уларнинг қайишқоқлигини ҳисобга олган ҳолда амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish397. Бош ферма билан биргаликда ишлашга киритилмаган қатнов қисми бўлган панжарали оралиқ қурилмаларнинг бўйлама тўсинларини, уларнинг белбоғларини кўндаланг тўсинларга туташишида, қандай конструктив шаклда маҳкамланишидан қатъий назар, мустаҳкамлиги бўйича узлукли каби ҳисоблашга рухсат этилади, бунда тўсинларнинг белбоғлари ва деворини кўндалангига маҳкамлаш деталларини, узлукли тўсин оралиғи ўртасидаги 0,6 моментига, уни мазкур ШНҚ нинг 396-бандига биноан тақсимлаш билан ҳисобланиши керак. Кўрсатилган бўйлама тўсинларни чидамлиликка ҳисоблашда, эгувчи моментларни, эгувчан-қайишқоқ таянчлардаги узлуксиз тўсинларнинг таъсир чизиқлари бўйича аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish398. Панжарали оралиқ қурилмаларнинг кўндаланг тўсинлари, кўндаланг тўсин ва тугун фасонкаларига туташувчи бош ферма элементлари билан ҳосил қилинган ромнинг элементлари каби ҳисобланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўндаланг тўсинлар, осқичлар ва устунларнинг таянч кесимларини (осқич ёки устунлари бўлмаганда бош ферма тиргакларини ҳам), вертикал юкламалар таъсири остида кўндаланг тўсинларни эгилиши натижасида кўрсатилган элементлар билан ташкил қилинган ром элементларида ҳосил бўладиган эгувчи моментга текширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТемир йўл кўприкларининг бир изли оралиқ қурилмалари учун ёпиқ кўндаланг ром элементларида эгувчи моментларни қуйидаги формулалар бўйича аниқлашга рухсат этилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкўндаланг тўсиндаги таянч эгувчи моментлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
, (223)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishосқич ёки устундаги эгувчи момент: кўндаланг тўсинни маҳкамланган чети ёнида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
, (224)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкўндаланг тўсинга яқин жойланган кўндаланг боғловчилар тугуни марказининг сатҳида, улар бўлмаган тақдирда эса бош ферманинг қарама-қарши жойлашган белбоғининг марказида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(225)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish(221) ва (222) формулаларда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishF — кўндаланг тўсиннинг таянч реакцияси; α — бош ферма белбоғи кесимининг ўқи ва бўйлама тўсин кесимининг ўқи орасидаги масофа; B — бош ферма белбоғларининг ўқлари орасидаги масофа; lm— бош ферма панелининг узунлиги (кўндаланг тўсинлар орасидаги масофа); H — ферма текислигидан осқич ёки устуннинг ҳисобий узунлиги; Ibal — кўндаланг тўсиннинг, уни узунлигининг ўртасидаги брутто кесимининг инерция моменти; Ic — бош ферма текислигига параллел бўлган ўққа нисбатан осқич ёки устунни брутто кесимининг инерция моменти; It — кўндаланг тўсинга туташадиган бош ферма белбоғининг тоза буралишининг инерция моменти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish399. Ҳаракат пастидан ташкил қилинган очиқ оралиқ қурилмаларда кўндаланг ромларни, белбоғ кесимининг оғирлик маркази сатҳига қўйилган ва тўсин ёки ферманинг сиқилган белбоғидаги бўйлама зўриқишнинг 2 % га тенг бўлган шартли горизонтал кучларга ҳисоблаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish400. Пўлат ортотроп плитали автомобиль йўл, шаҳар, аралаш ва пиёдалар ўтадиган кўприкларнинг қатнов қисми элементларидаги зўриқишларни, кўндаланг қовурғаларини дискрет жойлашган қовурғаларини дискрет жойлашган фазовий ҳисобий шаклларини қўллаб ва плиталарни бош фермалар (тўсинлар) билан биргаликда ишлашини ҳисобга олиб аниқлаш керак. Ортотроп плиталар элементларини мустаҳкамлиги ва барқарорлигини ҳисоблашни мазкур ШНҚ нинг 19-иловаси бўйича бажарилади, чидамлиликка — мазкур ШНҚ нинг 19-иловасида келтирилган махсус услуб бўйича бажариш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17-§. Боғловчиларнинг элементлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish401. Хочсимон, ромб ва учбурчак панжарали бўйлама боғловчилар элементларидаги, бош фермалар ёки тўсинлар белбоғлари деформациясидан бўладиган зўриқишларни, уларни ишга киритилгандан кейин таъсир этадиган вертикал юкламалардан аниқлаш керак. Бўйлама тўсинлар билан бириктирилмаган ёки уларда узилиш бўлганда бириктирилган (мазкур ШНҚ нинг 393-банди) бўйлама боғловчилар элементларидаги зўриқишларни қуйидаги формулалар бўйича ҳисоблаш рухсат этилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқачонки, кўндаланг эгилувчи тўсин, боғловчилар тиргаги бўлганда, хочсимон панжаранинг қия тиргагида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(226)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishхочсимон панжараларнинг бош қия тиргакларида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
; (227)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishромб панжаралар қия тиргагида:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
; (228)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishучбурчак панжаралар қия тиргагида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
; (229)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳар қандай панжарали боғловчилар тиргакларида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(230)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish(224) — (228) формулаларда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— мос ҳолдаги боғловчилар қия тиргаги ва тиргагидаги зўриқишлар;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— мос ҳолдаги тиргакдан чап ва ўнг томонлари қия тиргакдаги зўриқишлар;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— бош ферма белбоғидаги норматив кучланиш;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— кўндаланг тўсиннинг пастки белбоғидаги ўртача эгувчи моментларни (тўсин узунлиги бўйича нотекис тарқалишини эътиборга олган ҳолда ҳисобланган) кучланиш;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— мос ҳолда қия тиргак ва тиргакнинг кесим юзаси; кўндаланг эгилувчи тўсин тиргак бўлган ҳолда (204) — (207) — формулаларда Ac = ∞ деб олиниши керак;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishI — бош ферма белбоғининг вертикал ўққа нисбатан инерция моменти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishα — белбоғлар қия тиргаги ва бош ферма белбоғи орасидаги бурчак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЯхлит деворли тўсинлар боғловчилари элементларидаги зўриқишларни ҳисоблашда (204) — (207) формулаларда σf ни ўрнига, боғловчилар текисликлари сатҳида жойлашган брутто юзаси бўйича ҳисобланган бош тўсин деворидаги кучланиш σw ни қабул қилиш керак; (204) формуладаги σmf ўрнига, боғловчилар текисликлари сатҳида кўндаланг тўсин деворидаги ўртача σmf қандай ҳисобланган бўлса, шундай ҳисобланган зўриқиш σmw ни қабул қилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЯрим қия тиргак панжарали бўйлама боғловчилар элементларидаги вертикал юкламадан бўладиган зўриқишни ҳисобга олмасликка рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish402. Бир бутун пайвандланган оралиқ қурилмаларда бўйлама боғловчиларни биргаликда ишлашга киритилиши ҳисобига бош фермалар белбоғларидаги зўриқишларни камайишини, бўйлама боғловчиларни ўрнатилгандан ва маҳкамлангандан кейин таъсир қилувчи ҳамма юкламалардан, болтли-пайвандли оралиқ қурилмаларда эса фақат вақтинчалик вертикал юкламалардан ҳисобга олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish403. Боғловчилари ромб ва учбурчак панжарали, ҳамда турли бикрликдаги хочсимон тиргакли бош фермалар белбоғларини мустаҳкамликка ва чидамлиликка ҳисоблашни, боғловчилар элементларидаги деформациялардан ва боғловчиларнинг туридан қатъий назар, қатнов қисми кўндаланг тўсинлари деформацияларидан белбоғларда ҳосил бўладиган эгувчи моментларни ҳисобга олган ҳолда бажариш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБелбоғдаги, учбурчак ва ромб панжарали боғловчилар текислигида таъсир этаётган эгувчи моментларни, қуйидаги формула билан аниқлаш зарур
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(231)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, Nc — боғловчилар тиргагидаги зўриқиш; lm — элементларни белбоғларга маҳкамланган тугунлар марказлари орасидаги масофа.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish18-§. Бирикмаларни ҳисоблаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish404. Пайвандли, фрикциявий ва болтли бирикмаларни, конструкция элементида иштирок этадиган барча зўриқишларни узатишга ҳисоблаш керак, бунда элемент кесимининг ҳар бир қисми унга тўғри келадиган зўриқишга мувофиқ маҳкамланган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУшбу шартлар бажарилмаган ҳолда, алоҳида зоналар ва маҳкамлаш деталларини ортиқча юклашни мазкур ШНҚ нинг 60 ва 80-жадвалларида кўрсатилган иш шароити коэффициентларини киритиш билан ҳисобга олиниши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭлементни тугунга битталик фасонка билан маҳкамлашни ҳисоблашда, фасонка текислигига перпендикуляр бўлган текисликдаги эгувчи моментларни ҳисобга олмаслик рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБирикманинг оғирлик маркази бўйлаб ўтувчи бўйлама зўриқишни тақсимлашни, маҳкамлашнинг болтлари ёки пайванд чоклари орасида текис тарқалган қилиб олиниши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПарчинланган оралиқ қурилмалар реконструкцияси лойиҳасида парчинланган бирикмаларни ҳисобларида бирикувчи элементларнинг кўтара олиш қобилиятини ҳисоблаш керак. Заклёпка (болтлар) ва пайванд чоклари билан биргаликда бириктиришга рухсат этилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНуқсонли заклёпкаларни ГОСТ 22356 асосан 177кН (18тк) гача бўлган юқори мустаҳкамланган болтларга алмаштириш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЗаклёпка бўғинларини ҳисоблашда, берилган заклёпканинг диаметри (бурғуланган тешикнинг диаметри) ҳисобланган деб қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish405. Сиқилган элементнинг фрезаланган учлари орқали тўлиқ қувватни ўтказишда, парчинланган туташма бўғинларини ҳисоблаш 50% га қисқартирилган бирлаштирилган элементнинг майдонига қараб шартли равишда амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПарчинли бўғинларни ҳисоблашда қуйидаги иш шароитлари коэффициентлари киритилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) бириктирилган элементнинг бурчак текислигига ва тармоқларига нисбатан бириктирадиган парчинлар учун эксцентрик бўлган, агар бу тармоқлар бириктирма ичидаги тахталар билан ўзаро боғланмаган бўлса, шунингдек элементларнинг ва уларнинг тармоқларининг бир томонлама қопламаларида — 0,9;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) бурчак қисқартмаси чиқадиган гардишдаги парчинлар учун — 0,7;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishв) кесимнинг алоҳида қисмларини тўғридан-тўғри эмас, балки бириктирилган қисмнинг бошқа элементлари орқали маҳкамлайдиган парчинлар учун:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбитта лист орқали бириктирилганда — 0,9;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиккита лист орқали бириктирилганда — 0,8;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпарчин бирикмасидан ташқарига чиқадиган ва майдоннинг ¼ дан камроқ қисмига бириктирилган қистирмалари орқали бириктирганда — 0,9;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishг) улар бир-бирининг устига чиқадиган барча қисмлар билан бевосита алоқада бўлмаган қопламали икки томонлама қоплайдиган бирлашмадаги парчинлар учун — 0,9;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБўйлама балка кўндалангга бириктирилишининг вертикал бурчакларидаги парчинлар, улар бўйлама балканинг бутун қўллаб-қувватлаш реакциясини идрок этиши билан ҳисоблаб чиқилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБундай ҳолда, иш шароитларининг қуйидаги коэффициентлари киритилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) бўйлама балкага бириктирилган бурчакларнинг гардишларидаги парчинлар учун, шунингдек, кўндаланг балкага бириктирилган бурчакларнинг токчаларидаги парчинлар учун (таянч моментини ўзлаштиришга қодир бўлган тузилишга эга) — 0,9;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) кўндаланг балкагга бириктирилган бурчакларнинг токчаларидаги парчинлар учун (таянч моментини ўзлаштиришга қодир бўлмаган тузилишга эга) — 0,7.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ: Эгилувчи моментини ўзлаштиришга қодир бўлмаган конструкцияга фақат қатнов қисми ва асосий балкаларнинг камарларининг қўшма иши ҳисобга олинмаса, рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўндаланг балканинг асосий фермага бириктирилишининг вертикал бурчакларидаги парчинлар кўндаланг балканинг бутун таянч реакциясини ўзлаштирганлиги сабабли ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБундай ҳолда, иш шароитларининг қуйидаги коэффициентлари киритилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) фермага бириктирилган бурчакларнинг токчаларидаги парчинлар учун (таянч моментини идрок эта олмайдиган конструкцияда) — 0,85;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) фермага бириктирилган бурчакларнинг токчаларидаги парчинлар учун (таянч моментини идрок эта оладиган конструкцияларда) — 0,9;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishc) кўндаланг нурга бириктирилган бурчакларнинг жавонларидаги перчинлар учун — 0,9.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish406. Пайванд чоклари кесимининг ҳисобий баландлигини қуйидагича қабул қилиш зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтуташ чоклар учун:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўла эритиш билан пайвандланадиган деталларни — tw=tmin;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўла бўлмаган эритиш билан пайвандланадиган деталларни — tw=tw2min;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБурчак чоклари учун:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчокнинг металли бўйича — t1=β1k1;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэриш чегарасининг металли бўйича — t2=β2k1;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, tmin — пайвандланаётган деталлар қалинлигининг энг кичиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtw,min — деталларни тўла бўлмаган эритиш билан пайвандлангандаги туташган чок кесимининг энг кичик қалинлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkf — бурчакли чок катетларидан энг кичиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishβf, βz — қуйидаги 79-жадвал бўйича олинадиган бурчакли чоклар ҳисобий кесимининг коэффициентлари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish79-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПайвандлаш симининг диаметри d , mm бўлгандаги пайвандлашнинг тури | Чокнинг ҳолати | Бурчак чокларининг ҳисобдаги кесим коэффициенти | ||||
Белгиланиши | Чок катетлари ёнида kf, mm | |||||
3 — 8 | 9 — 12 | 14 — 16 | 18 ва ундан кўп | |||
Автоматли бўлганида d = 3 — 5 | Қайиқчасига | βf | 1,1 | 0,7 | ||
βz | 1,15 | 1,0 | ||||
Пастки | βf | 1,1 | 0,9 | 0,7 | ||
βz | 1,15 | 1,05 | 1,0 | |||
Автоматли ва яримвтоматли бўлганида d = 1,4 — 2 | Қайиқчасига | βf | 0,9 | 0,8 | 0,7 | |
βz | 1,05 | 1,0 | ||||
Пастки, горизонтал, вертикал | βf | 0,9 | 0,8 | 0,7 | ||
βz | 1,05 | 1,0 | ||||
Қўлда, яримавтоматли ўзини ҳимоя қилувчи порошокли сим билан d < 1,4 | Қайиқчасига, пастки, горизонтал, вертикал, шипли | βf
βz | 0,7 1,0 | |||
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ. Коэффициентлар қийматлари «Кўприкларнинг пўлат конструкцияларини заводда тайёрланганида механизациялашган ва қўлда пайвандлаш технологияси бўйича йўриқномалар»да кўзда тутилган пайвандлаш ва тартибларига мос келади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish407. Пайвандли туташган бирикмаларни мустаҳкамлиги бўйича ҳисоблашни бажариш қуйидагича:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмустаҳкамлик даражаси ҳар хил пўлатлардан бўлган деталларни пайвандлашда, ҳамда, материаллари учун Rwyy бўлган пайвандлашда (бу ҳолларда Rwy лойиҳада кўрсатилган бўлиши керак);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқачонки, чокнинг зонасида буралиш ёки кучсизланиш бўлганида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishlw < b, (232) ёки
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtw,min < t; (233)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAw,n < A; (234)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, lw — туташган чокнинг тўла узунлиги; b, t — туташтириладиган деталларнинг кенглиги ва қалинлиги; Aw,n— туташган чокнинг кучсизланган (масалан, тешиклар билан) кесимининг нетто юзаси; A — туташтириладиган деталларнинг туташиш зонасидаги кесимининг брутто (ёки нетто) юзаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПайвандли туташган бирикмаларни марказий чўзилиш ёки сиқилиш ҳолларида мустаҳкамлиги бўйича ҳисоблашни қуйидаги формула билан бажариш керак
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
, (235)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, m — мазкур ШНҚ нинг 60-жадвали бўйича олинадиган иш шароитлари коэффициенти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПайвандли туташган бирикмаларни, битта ёки иккита бош текисликларда эгилган ҳолида, ҳамда ўқ бўйлаб кучнинг эгилиши билан таъсирида мустаҳкамлиги бўйича ҳисоблашни, (154) — (174) формулалар бўйича бажариш керак, буларда геометрик параметрлари ва коэффициентлари æ, æx, æу, ψ, ψх, ψу ларни, мазкур ШНҚ нинг 406-бандига биноан қабул қилинадиган туташган бирикмалар кесимлари учун ҳисобланиши, ўнг қисмида эса Rym ва Rsm лар ўрнига мос ҳолда Rwym ва Rwsm қийматлари қўйилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish408. Бурчакли чоклар билан пайвандланган бирикмаларнинг мустаҳкамлигини, бўйлама ёки кўндаланг кучлар таъсир қилганида, иккита кесими бўйича қирқилишга (шартли) текширилиши керак (12 расм):
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчокнинг металли бўйича (0-1 кесим)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
; (236)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэриш чегараси металли бўйича (0 — 2 кесим)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
, (237)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, lw — чокнинг тўла узунлиги; lf, lz — чок кесимининг ҳисобий баландлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishm — 60-жадвал бўйича қабул қилинадиган иш шароитлари коэффициенти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12-расм. Бурчакли чок билан пайвандланган ҳисобий кесимларни қирқилишга ҳисоблашдаги шакллари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1 — чок метали, 2 — эриш чегараси
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish409. Бурчакли чоклар билан пайвандланган бирикмаларни, мустаҳкамлиги бўйича чоклар (13 расм, а) жойлашган текисликка перпендикуляр текисликдаги момент таъсирига ҳисоблашни, иккита кесимлар учун қуйидаги формулалар бўйича бажарилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчокнинг металли бўйича
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэриш чегараси металли бўйича
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish(238) ва (239) формулаларда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishWf — чокнинг металли бўйича ҳисобий кесимнинг қаршилик моменти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishWz — худди шундай, эриш чегараси металли бўйича.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish410. Бурчакли чоклар (13 расм, б) билан пайвандланган бирикмаларни мустаҳкамлиги бўйича, шу чоклар жойлашган текисликдаги момент таъсирига ҳисоблашни, иккита кесимлар учун қуйидаги формулалар бўйича ҳисобланиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчокнинг металли бўйича
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэриш чегараси металли бўйича
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, lfx, lfy — чокнинг металли бўйича унинг бош ўқига нисбатан ҳисобий кесимнинг инерция моменти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIzx, Izy — бу ҳам эриш чегараси металли бўйича;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishx, y — чокларнинг ҳисобий кесимлари оғирлик марказидан, шу кесим бош ўқларига нисбатан чокнинг энг узоқлашган нуктасининг координатлари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13-расм. Текислик бўйича момент таъсирининг бурчак чоклари бўйича пайвандлаш чоклари жойлашуви
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа — перпендикуляр; б — чокнинг параллель текисликда жойлашиши
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish411. Пайвандли туташган бирикмаларни, норматив ва уринма кучланишларни, бир кесимнинг ўзида бир вақтда таъсиридаги мустаҳкамлигини (178) формула бўйича текширилиши керак, бунда, иккита ўзаро перпендикуляр йўналиш бўйича пайвандли бирикмадаги норматив зўриқишлар σx=σwx ва σy=σwy; пайвандли бирикмадаги уринма зўриқиш τxy=τwxy; Ry=Rwy этиб олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish412. Бурчакли чоклар билан пайвандланган бирикмаларни мустаҳкамлиги бўйича бўйлама ва кўндаланг кучларни ҳамда моментни бир вақтдаги таъсирига ҳисоблашда қуйидаги шартлар бажарилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, τf, τz — бўйлама ва кўндаланг кучлар ҳамда моментдан ҳосил бўладиган кучланишларнинг геометрик йиғиндисига тенг бўлган мос ҳолдаги чокнинг металли бўйича ва эриш чегараси металли бўйича ҳисобий кесимдаги кучланишлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish413. Белбоғ листларини ўзаро ва эгилувчи тўсинларнинг деворларига бурчакли чоклар билан маҳкамланган пайвандли бирикмаларни мустаҳкамлиги бўйича ҳисоблаш қуйидаги формулалар орқали бажарилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмаҳаллий босимлар бўлмаганда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчокнинг металли бўйича
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэриш чегараси металли бўйича
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, n — бурчакли чоклар сони;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбелбоғга маҳаллий босимлар таъсир этганда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчокнинг металли бўйича
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэриш чегараси металли бўйича
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, q — мазкур ШНҚ нинг 118 — 120-бандлари ва 6-иловаси бўйича аниқланадиган ҳаракатланувчи вертикал юкламадан бўладиган босим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish414. Тўпланма яхлит деворли сиқилган элементлар кесимларининг алоҳида листли деталларини бириктирувчи пайвандли чокларини, элементнинг бор узунлиги бўйича ўзгармас қилиб олинадиган шартли кўндаланг кучга ҳисоблаш ва қуйидаги формула билан аниқлаш керак
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, W — брутто элемент кесимининг текширилаётган текисликдаги инерция моменти (листли деталларнинг тешиклар билан кучсизланишини ҳисобламасликка рухсат этилади);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishl — тўпланма элементнинг узунлиги; φ — элементни барқарорлиги бўйича ҳисоблаганда, текширилаётган текисликдаги бўйлама эгилиш коэффициенти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСиқилиб-эгилган тўпланма элементлардаги пайванд чокларни ҳам, (248) формула бўйича аниқланадиган шартли Qflc ва ҳақиқий кўндаланг кучлар йиғиндисига тенг бўлган Q1 кўндаланг кучга ҳисоблаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАгар тўпланма элемент кўндаланг кесимида, иккита параллел жойлашган листли детал ва ундан кўп бўлса, унда уларнинг ҳар бирининг маҳкамланган жойини, қуйидаги формула билан аниқланадиган кўндаланг куч Q1 га ҳисоблаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, ti — маҳкамланадиган листли деталнинг қалинлиги; n — параллел жойлашган листли деталлар сони.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish415. Кесимларининг алоҳида қисмлари тугун фасонкаларига тўғридан-тўғри маҳкамланмайдиган яхлит деворли тўпланма элементларини бош тўсинлар тугунларига маҳкамлашда, кесимнинг маҳкамланмайдиган қисмини маҳкамланадиганига бириктирувчи пайванд чокларни, унга тўғри келадиган зўриқишни узатишга, бунда иш шароитлари коэффициентлари m ни қуйидагига тенг қилиб олиб ҳисоблаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishm = 0,8 — кесимнинг маҳкамланадиган қисми юзаси Av ни, элемент кесимининг барча юзаси A га нисбати 0,6 гача бўлганида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishm = 0,9 — AvA нисбат 0,6 дан 0,8 гача бўлганида;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishm = 1,0 — AvA нисбат 0,8 дан катта бўлганида.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда пайванд чокининг ҳисобий узунлигини элементни ферманинг тугун фасонкаси билан ёпиладиган узунлигига тенг этиб олиш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish416. Битта болт билан қабул қилиб олиниши мумкин бўлган ҳисобий зўриқиш Nb ни, қуйидаги формулалар бўйича аниқлаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқирқилишга
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэзилишга
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчўзилишга
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, Rbs, Rbp, Rbt — болтли бирикмаларнинг ҳисобий қаршиликлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishd — болт стерженининг диаметри;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— болт стерженининг кесим юзаси;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAbn — нетто болт кесимининг юзаси; метрик резбали болтлар учун Abn нинг қийматини ГОСТ 22356 бўйича олиш керак;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— битта йўналишда эзиладиган элементлар энг кам қалинликларининг йиғиндиси;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishns — битта болтнинг ҳисобий қирқилишлар сони;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmbl — қуйидаги 80-жадвал бўйича олиниши керак бўлган иш шароити коэффициенти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish80-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБирикмаларнинг тавсифномаси | Бирикмаларнинг иш шароити коэффициенти |
Кўп болтли, қирқилиш ва эзилишга ҳисоблангандаги болтларда: юқори аниқликда норматив ва қўпол аниқликда | 1,0 0,9 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish417. Бирикманинг оғирлик маркази орқали ўтадиган бўйлама куч N таъсир қилгандаги бирикмадаги болтлар сони ни қуйидаги формула билан аниқлаш керак
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, Nb,min — (4.99) ва (4.100) формулалар бўйича ҳисоблаб чиқарилган битта болт учун ҳисобий қийматларидан энг кичиги; m, mb — мос ҳолдаги қуйидаги 81 ва мазкур ШНҚ нинг 59-жадваллари бўйича олинадиган иш шароитлари коэффициенти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish81-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТуташма ёки маҳкамланган жойларнинг тавсифномаси | Болтларнинг иш шароити коэффициенти |
Кесимнинг ҳамма қисмлари бир томонлама қоплагичлар билан ёпилган элемент туташмаси ёки унинг тармоқлари | 0,9 |
Кесимнинг тўғридан-тўғри ёпилмаган қисми бўлган икки томонлама қоплагичли элемент туташмаси ёки унинг тармоқлари | 0,9 |
Элементнинг тугунда битта фасонка билан маҳкамланган жойи | 0,9 |
Кесим қисмининг қуйидагилар билан маҳкамланган жойи: | |
Битта лист | 0,9 |
Иккита ва ундан кўп лист | 0,8 |
Кесим билан тўла зўриқишнинг 1/4 дан кам бўлмаган қабул қилиши мумкин бўлган, бирикмадан ташқарида қистиргич орқали маҳкамланган жой | 0,9 |
Швеллер, бурчак токчасидан ёки қутисимон кесимдаги горизонтал листдан бурчакли коро-тиш билан чиқиб турувчи мустаҳкамлаш жойи | 0,7 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish418. Бирикма текислигида эгувчи момент таъсир этганда, зўриқишларни болтларга тарқатишни, бирикманинг оғирлик марказидан кўрилаётган болтгача бўлган масофага пропорционал қилиб олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish419. Бўйлама куч ва моментнинг бир вақтдаги таъсиридан қирқилишга ишловчи болтларни, алоҳида бўйлама куч ва моментдан тенг таъсир этувчи зўриқишлар каби аниқланадиган зўриқишга текшириш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish420. Бир вақтда қирқилишга ва чўзилишга ишлайдиган болтларни алоҳида қирқилишга ва чўзилишга текширишга рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish421. Тўпланган тўсинлар деворини ва белбоғларини бириктирувчи болтларни қуйидаги формулалар бўйича ҳисоблаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмаҳаллий босимлар бўлмаганида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбелбоғга маҳаллий босим q таъсир этганда
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, a — белбоғ болтларнинг қадами; Nb,min — битта болт учун мазкур ШНҚ нинг 416-банди бўйича аниқланадиган ҳисобий зўриқишлардан энг кичиги; S — нейтрал ўққа нисбатан тўсиннинг брутто белбоғининг статик моменти; I — нейтрал ўққа нисбатан тўсиннинг брутто кесимининг инерция моменти; m — мазкур ШНҚ нинг 60-жадвали бўйича аниқланадиган иш шароитлари коэффициенти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish422. Битта юқори мустаҳкам болт билан тортилган (битта болт контактли) бириктирилган элементларнинг ҳар бир ишқаланиш юзаси билан қабул қила олиши мумкин бўлган ҳисобий зўриқиш Qbh ни, қуйидаги формула билан аниқлаш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, P — юқори мустаҳкам болтни тортиш зўриқиши; μ — мазкур ШНҚ нинг 57-жадвали бўйича олинадиган ишқаланиш коэффициенти; γbh — мазкур ШНҚ нинг 83-жадвали бўйича олинадиган ишончлилик коэффициенти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЮқори мустаҳкамликли болтни тортиш зўриқиши P ни қуйидагича аниқлаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, Rbh (151) формула бўйича аниқланадиган юқори мустаҳкам болтни чўзилишга бўлган ҳисобий қаршилиги; mbh юқори мустаҳкам болтларни, уларни 0,95 га тенг бўлган буралиш моменти билан тортишдаги иш шароити коэффициенти. Фланцли бирикмалар учун цилиндрик ёки коник юқори мустаҳкамликка эга бўлган олдиндан зўриқтирилган кучлардагидек болтлар ишлатилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, Р — юқори мустаҳкам болтни ҳисобий тортиш зўриқиш кучи.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish423. Бирикманинг оғирлик маркази орқали ўтадиган бўйлама N куч таъсир этганда бирикмадаги юқори мустаҳкам болтларнинг сони n ни қуйидаги формула бўйича аниқланади
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishm — мазкур ШНҚ нинг 60-жадвали бўйича аниқланадиган иш шароитлари коэффициенти; Qbh — (259) формула орқали аниқланадиган битта болт контактдаги ҳисобий зўриқиш; ns — бирикмадаги контактлар сони.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish424. Кўрилаётган юқори мустаҳкам болтга тўғри келадиган, бирикма текислигида эгувчи момент ёки эгувчи момент билан бўйлама кучнинг таъсиридан зўриқишни, мазкур ШНҚ нинг 418 ва 419-бандлари кўрсатмаларига мувофиқ аниқлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish82-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБирикмадаги юқори мустаҳкам болтларнинг сони | Контакт юзаларга ишлов беришдаги, ишончлилик коэффициенти γbh нинг қиймати1), қуйидаги усуллардаги | |||||
қумоқимли ёки питра оқимли | фрикциявий тупроқ ёки елимли фрикциявий қоплама суртиш билан питра оқимли | Газплазмали | пўлат чўтка билан | питраотгичли | тешик зонасида металл юзасини 250 — 350 °С гача газалангали қиздириш билан питра отгичли | |
2 — 4 5 — 19 20 | 1,568 1,362 1,184 | 1,250 1,157 1,068 | 1,956 1,576 1,291 | 2,514 1,848 1,411 | 1,441 1,321 1,208 | 1,396 1,290 1,189 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1) Ишлов бериладиган контакт юзалар (биттаси ёки иккалови) сони — мазкур ШНҚ нинг 57-жадвалига мувофиқ.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда болт каллагига қўйилувчи буровчи момент қийматини Н·м (тк·m), қуйидаги формуладан аниқланади
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкр = KPd
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда, К — буралиш коэффициенти, Р — релаксацидан ҳосил бўлувчи йўқолишни ҳисобга олмагандаги болтни таранглаштирувчи назорат кучи, кН (тк). d — болт резбасининг номинал диаметри, mm.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ. Кўприк конструкцияларини учун ГОСТ 22353, ГОСТ 22356 бўйича заводларда тайёрланган юқори мустаҳкамликкка эга бўлган болтларни ишлатилишида, ёки юқори мустаҳкамликка эга бўлган болтлар билан коррозияга қарши қопламалардан фойдаланилганда, ҳар бир конкрет ҳолат учун буралиш коэффициентини ГОСТ 22356 кўрсатмаларидан аниқлаш керак. Бунда, унинг қиймати 0,14 — 0,2 оралиғида ГОСТ 22356 нинг талабига мувофиқ бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish425. Тўпланма тўсинларнинг деворини ва белбоғларини бириктирувчи юқори мустаҳкам болтларни қуйидаги формулалар бўйича ҳисоблаш зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмаҳаллий босим бўлмаганида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбелбоғга маҳаллий босим q таъсир этганда
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, ns — бирикмадаги контактлар сони;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQbh — битта болт контакт билан қабул қилиб олинадиган ва (262) формула билан аниқланадиган ҳисобий зўриқиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқолган белгилашлар худди мазкур ШНҚ нинг 421-бандидаги каби.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish426. Агар қатнов қисми билан бош ферма белбоғларининг биргаликда ишлаши махсус горизонтал диафрагмалар билан таъминланадиган бўлса, бўйлама тўсинларни кўндаланг тўсинларга маҳкамлашни ҳисоблашни, кўндаланг кучга ва моментга мазкур ШНҚ нинг 396-банди талабларини ҳисобга олган ҳолда бажарилиши керак; бунда вертикал бурчакларни кўндаланг тўсин деворига маҳкамловчи болтлардаги зўриқишларни, фланецли бирикмалар каби аниқлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПанжарали бош фермали оралиқ қурилмалар қатнов қисми тўсинларини маҳкамлагичларининг болтли ва фрикциявий бирикмаларини ҳисоблашни, фақат кўндаланг кучларга, қуйидаги 83-жадвалга мувофиқ қўшимча иш шароитлари коэффициентлари mb ни киритиб бажариш рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish427. Фермалар ва яхлит тўсинлар белбоғларидаги чўзилувчи элементларнинг туташма қоплагичларини мустаҳкамлиги бўйича ҳисоблашни, қоплагичлар учун m = 0.9 бўлган иш шароитлари коэффициентини киритиш билан бажарилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish428. Тугун фасонкалари листларини чўзилган ва сиқилган элементларнинг маҳкамланиши мустаҳкамлигига, кўрсатилган элементларни маҳкамловчи четки болтлар тешиклари марказларини бириктирувчи контур бўйича қуйидаги формула орқали текшириш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishN — элементдаги бўйлама зўриқиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisht — тугун фасонкасининг қалинлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishm — 59-жадвалдан олинадиган иш шароитлари коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishli — тугун фасонкаси текширилаётган контурининг i чи қисмининг узунлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishα1 — текширилаётган контурнинг i чи қисми йўналиши билан элементнинг ўқи орасидаги бурчак, 
рад.
рад.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish83-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМаҳкамлашлар тавсифи ва болтлар жойлашиш жойи | Тугун конструкциясининг алоҳида хусусиятлари | Иш шароитлари коэффициенти |
Ҳамма оралиқ қурилмаларда: | ||
Панжарали бош фермалар тугунига кўндаланг тўсин маҳкамлагичларининг вертикал бурчаклари: фермага маҳкамланувчи бурчаклар токчаларидаги болтлар кўндаланг тўсинга маҳкамланувчи бурчаклар токчаларидаги болтлар | Конструкция таянч моментини қабул қилишга ярамайди Конструкция таянч моментини қабул қилишга ярайди Конструкциядан қатъий назар | 0,85 0,9 0,9 |
Қатнов қисмини ва бош фермалар белбоғларининг биргаликда ишлаши таъминланмайди: | ||
Бўйлама тўсинларни кўндаланг тўсинларга маҳкамлагичларнинг вертикал бурчаклари: кўндаланг тўсинга маҳкамланувчи бурчаклар токчаларидаги болтлар бўйлама тўсинга маҳкамланувчи бурчаклар токчаларидаги болтлар | Конструкция таянч моментини қабул қилишга ярамайди Конструкция таянч моментини қабул қилишга ярайди Конструкциядан қатъий назар | 0,7 0,9 0,9 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish429. Тугундаги болт-шарнирлар мустаҳкамлигини, болт билан туташадиган пакетлар ўқи бўйича болтнинг эгилишга ишини тўпланган юкламалар билан юкланган эркин ётувчи тўсин сингари фараз қилиб, ҳисобий қаршиликларини мазкур ШНҚ нинг 47-жадвали бўйича олган ҳолда текширишга рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish19-§. Бириктирувчи планкалар ва тешикли листларни ҳисоблаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish430. Туйнукли сиқилган элементларнинг бириктирувчи планкалари ёки тешикли листларини, стерженнинг бутун узунлиги бўйича нинг бутун узунлиги бўйича ўзгармас қилиб олинган шартли кўндаланг Qficга ҳисобланиши ва қуйидаги формула билан аниқланиши керак
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, N — элементдаги бўйлама сиқилиш зўриқиши; φ — келтирилган нисбий эксцентриситетга eef га боғлиқ ҳолда мазкур ШНҚ нинг 1-иловасининг 1 — 3-жадваллари бўйича олинадиган, элементни бириктирувчи планкалар ёки тешикли листлар текислигида барқарорлигини текширишдаги бўйлама эгилиш коэффициенти; α — қиймати α=0,024-0,00007λ га тенг қилиб олинадиган, аммо 0,017 дан кўп бўлмаган коэффициент. бу ерда λ — элементнинг бириктирувчи планкалар ёки тешикли листлар текислигидаги букилувчанлиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСиқилган-эгилган туйнукли элементларнинг бириктирувчи планкалари ва тешикли листларини, эгилишдаги ҳақиқий кўндаланг куч ва (268) формула бўйича аниқланадиган шартли Qflc нинг йиғиндисига тенг бўлган кўндаланг кучга ҳисоблаш керак. Бириктирувчи элементларни барқарорлигини текшириш бажарилаётган ўқига нисбатан перпендикуляр бўлган бир неча параллел текисликларда жойлашганида, кўндаланг куч Q ни қуйидагича тақсимлаш зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбириктирувчи планкалар ёки тешик листларда, ҳамда уларни уйғунлашганида — ҳамма планкалар ёки тешикли листлар текислиги бўйича тенг қилиб;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishяхлит листда (пакетда) ва бириктирувчи планкалар ёки тешикли листларда — яхлит лист (пакет)да Qbl га тенг бўлган ва қуйидагича аниқланадиган кўндаланг кучнинг бир қисми олинади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, Aef — уйнукли элементнинг Σbtef га тенг бўлган брутто кесимининг юзаси, бу ерда b ва ttf мазкур ШНҚ нинг 354-банди бўйича аниқланади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAbl,ef — яхлит элемент билан бирга ишловчи ва Abl+2tvζ1 га тенг бўлган элемент юзасининг бир қисми (бу ерда Abl — яхлит листнинг кесим юзаси);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtv — вертикал листнинг ёки пакетнинг қалинлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishζ1 — 372-банди бўйича олинадиган коэффициент).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБириктирувчи планкалар ва тешикли листларни перфорация тешиклари орасидаги оралиқларда, уларга тўғри келадиган кўндаланг куч Q нинг бир қисмига, қия тиргаксиз фермаларнинг элементлари каби ҳисобланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20-§. Таянч қисмларни ҳисоблаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish431. Таянч қисм элементлари (катоклар, плиталар, балансирлари) эластик заминдаги конструкциялар каби ҳисобланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҲамма таянчларнинг устки балансирларида, ҳаракатланмайдиган таянчларнинг пастки балансирларида зўриқишни, юкламани таяниш юзасига текис тақсимланган деб фараз қилиб аниқлаш рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish432. Таянчларни ҳисоблашда мазкур ШНҚ нинг 126 ва 134-бандларининг кўрсатмалари ҳисобга олинган бўлиши керак, ҳаракатланувчи таянчлар учун эса, яна норматив юкламалардан ва таъсирлардан катоклар, секторлар ва балансирларнинг бўйлама силжишларига тенг бўлган босимларни узатиш эксцентриситетларини ҳисобга олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҲаракатланувчи таянчларнинг бўйлама силжишларини доимий юкламалардан, динамик коэффициенти билан вақтинчалик вертикал юкламалардан, таянчлар ва улар заминларининг ҳамда мазкур ШНҚ нинг 133-бандида кўрсатилган ҳароратларнинг деформацияларидан аниқланиши керак. Бунда фермалар орасидаги масофаларнинг оралиққа нисбати 1:15 дан катта бўлган оралиқ қурилмалар учун, ҳаракатланмайдиган таянчларга, бош фермалар белбоғларидаги ҳароратларининг ҳар хиллик ўлчами 15°С бўлгандаги юкламалар таъсирини ҳисобга олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish433. Анкер болтни киритилишини, ҚМҚ 2.03.01 кўрсатмаларига мувофиқ ҳолда, бунда m=0,7 бўлган иш шароитлари коэффициентини киритиш билан ҳисобланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish434. Балансирли таянчларнинг цилиндрик шарнирлари (цапфалари)ни эзилишга ҳисоблашни (юзалар туташишларининг марказий бурчаги 90° га тенг ёки ундан катта бўлганида) қуйидаги формула бўйича бажариш керак
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКатокларни диаметрал сиқилишга ҳисоблашни қуйидаги формула асосида бажариш лозим
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish(4.113) ва (4.114) формулаларда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishF — таянчга таъсир этаётган босим; F1 — энг кўп юкланган битта катокка тушадиган босим; r — каток ёки шарнир юзасининг эгрилик радиуси; l — каток ёки шарнир узунлиги; m — мазкур ШНҚ нинг 60-жадвали бўйича олинадиган иш шароитлари коэффициенти; Rlp, Rcd — зич туташгандаги ва мазкур ШНҚ нинг талабларига биноан қабул қилинадиган эркин туташгандаги катокларнинг диаметриал сиқилишидаги маҳаллий эзилишига мувофиқ келадиган ҳисобий қаршиликлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish21-§. Конструкциялаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish435. Пўлат конструкцияларни лойиҳалашда қуйидагилар зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпўлат конструкцияларни тайёрловчи заводларнинг технологик ва кран жиҳозлари ҳамда қурилиш ташкилотларининг кўтариш, ташиш ва монтаж қилиш жиҳозлари имкониятларини ҳисобга олиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтранспорт воситаларининг юк кўтариш қобилияти ва ўлчамларини ҳисобга олиш, тайёрловчи заводларда ишларни максимал ҳажмда бажариш шартига кўра конструкцияларни жўнатиш қисмларига ажратиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishташиш, монтаж қилиш ва фойдаланишда, бутун конструкцияни, унинг қисмлари ва элементларини барқарорлигини ва фазовий ўзгармаслигини таъминловчи боғловчиларни кўзда тутиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмонтаж блоклари ва элементларини ҳамда тугунлар ва болтлар тешикларини жойлашишини унификациялашни амалга ошириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэлементларнинг монтаж маҳкамлагичларини қулайлигини, монтаж толчаларини қуришни ва ҳоказоларни кўзда тутиб йиғиш ва монтаж бирикмаларини бажаришнинг қулайлигини таъминлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқўлланилаётган прокатни профиллари ва узунлиги бўйича, металлни минимал чиқиндилар ва йўқотишлар билан қўлланиш талабларини ҳисобга олган ҳолда унификациялашни амалга ошириш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпрокатнинг рухсат этишлари ва заводда тайёрланишнинг рухсат этишларини ҳисобга олиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishлойиҳанинг МК босқичида конструкциянинг атроф муҳит-иқлимий ҳисобга олинган коррозиядан ишончлик сақлашни ва кўприк эксплуатацияси ҳудудидаги атроф муҳитни ишлаб чиқиш корхоналаридан чиқувчи ифлосликлардан сақлаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфлюс остида автомат пайвандлашни ва юқори мустаҳкам болтлардаги фрикциявий бириктиришларни қўллашни кўзда тутиш. Пайвандлаш материалларини ишлатилувчи пўлатнинг мустаҳкамлик синфи ва маркасига, пайвандлаш усули, пайвандлаш бирикмаси ва конструкциянинг бажарилишига қараб танлаш керак. Бошқа пайвандлаш материалларини, хорижийларини ҳам, уларни фақат сертификат сифати ва пайвандлаш бирикмаларини кўприклар конструкцияларининг пайвандлаш технологиялари билан шуғулланувчи махсус лабораторияда комплекс назорат синовларини ўтқазиш орқали рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish436. Пайвандли конструкцияларни лойиҳалашда, пайвандланадиган деталларнинг зич жойлашишини, элементлар кесимининг кескин ўзгаришини, фасонкалар ва мустаҳкамлик қовурғаларида узилиш кўринишидаги конструктив кесикларни ёки уларда кесимларнинг (тўсинларнинг белбоғлари ва деворлари, тўпланган элементлар листлари ва ҳ.к.) зўриққан қисмлари юзасига бурчак остида туташадиган қирқимлар ҳосил бўлишига йўл қўйилмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКонструкцияларнинг чидамлилиги ва совуққа бардошлилигини ошириш ва пайвандлашдан бўладиган деформациялар ва кучланишларнинг салбий таъсирини пасайтириш учун, конструктив ва технологик хусусиятларга эга бўлган тадбирларни (элементларни йиғиш ва пайвандлашнинг энг мувофиқ тартиблари, чокларни чиқариш, олдиндан букилиши ва маҳаллий қиздириш, алоҳида зоналарни пайвандлашдан кейинги қиздириш, кесимнинг қолган қисми юзасига уринма бўйича тўғри келувчи узиладиган деталларнинг учларидан тўла эритилиши ва бурама кучланишлар йиғиладиган зоналарга механик ишлов бериш ва бошқалар) кўзда тутилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТропик иқлим шароитларида фойдаланиш учун мўлжалланган конструкцияларни коррозиядан ҳимоялаш ГОСТ 9.401 га мувофиқ кўзда тутилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish437. Темир йўл кўприкларидаги алоҳида тўсинли оралиқ қурилмалар ва қатнов қисмининг бўйлама тўсинлари, устки ва пастки белбоғлари бўйича бўйлама боғловчиларга эга бўлиши керак. Темир йўл кўприкларида бўйлама боғловчиларни тўсинлар деворларига маҳкамлашга рухсат этилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТемир йўл кўприкларида «очиқ» оралиқ қурилмалар (мазкур ШНҚ нинг 374-банди) ва «очиқ» қатнов қисмларига, фақат техник-иқтисодий асослари бўлганда ва кўндаланг тўсинлар текислигида эркин белбоғларини бикр ромлар билан, қатнов қисмида эса — кўндаланг боғловчилар билан маҳкамланган шартлардагина рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўсин ва фермалар белбоғларини бикр боғловчи элементлар бўлганида (масалан, темирбетон ёки пўлат плиталар), мос келадиган текисликларда, агар улар монтаж шарти бўйича талаб этилмаса, бўйлама боғловчиларни қўймасликка рухсат этилади. Аркали оралиқ қурилмаларда бўйлама боғловчиларни, арканинг бирор-бир белбоғи текислигида ва агар унинг плитаси бўлмаса, қатнов қисми текислигида қурилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish438. Бўйлама боғловчиларни тархда бош фермалар белбоғлари билан марказлаштирилиши керак, бунда маҳкамлашлардаги боғловчилар текислигидан эксцентриситетлар минимал бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish439. Темир йўл кўприкларида, кўндаланг тўсинчалари бўлган полотноларда бўйлама тўсинлар орасидаги масофани 1.70 — 1,90 m этиб, бош тўсинлар (фермалар) ўқларининг ораси эса тўсинлар катаги бўлмаганда — 2,00 m этиб белгиланиши керак. Бош тўсинлар (фермалар) орасидаги масофалар катта бўлганида, темирбетон ёки пўлат плиталар кўзда тутилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish440. Темир йўл кўприкларида, ажратилган қўштавр тўсинли оралиқ қурилмалар ва қатнов қисми бўйлама тўсинлари, тўсинларнинг икки баландлигидан ошмаган масофаларда жойлаштириладиган кўндаланг боғловчиларга эга бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish441. Бош фермалар белбоғларининг деформациясидан қатнов қисмининг кўндаланг боғловчиларидаги кучланишларни камайтириш учун қатнов қисмини бош фермалар билан биргаликдаги ишига киритилиши керак. Бош фермалар билан биргаликда ишлашга киритилмаган қатнов қисми бўлган оралиқ қурилмаларда тормозлаш боғловчилари кўзда тутилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish442. Қатнов қисми тўсинларини, тўсинларнинг деворига ва белбоғларига қирра листлари ёрдамида маҳкамланишига рухсат этилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТемир йўл кўприкларининг оралиқ қурилмаларида кўндаланг ва бўйлама тўсинлар деворларини маҳкамлашни вертикал бурчаклар ва фрикциявий бирикмалар ёрдамида амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБарча кўприкларнинг оралиқ қурилмаларида бутун узунлиги давомида, қатнов қисмида узилишлари бўлганида эса, улар орасидаги қисмида узлуксизлигини таъминлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish443. Осма ва вантли кўприклар оралиқ қурилмаларининг аэродинамик барқарорлигини ошириш учун, алоҳида бош тўсинлар бўйича бўйлама боғловчилар ёки берк қутисимон кесимли бикрлик тўсинларини қўллаш ва унга шамол таъсирини силлиқ ўтказувчи конструкция ҳисобига уларнинг буралиш бикрлигини ошириш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish22-§. Элементларнинг кесимлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish444. Оралиқ қурилмалар ва таянчлар элементлари деталларининг энг кичик қалинлигини, мустаҳкамликка, барқарорликка, чидамлиликка, бикрликка ва тебранишга ҳисоблаш орқали, лекин қуйидаги 84-жадвалда кўрсатилганидан кам бўлмаган ҳолда олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПрокатнинг қуйидаги энг катта қалинлигига рухсат этилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishодатдаги болтлар билан тортиладиган пакетлар деталларида — 20 mm;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishуглеродли ва паст легирланган пўлатлардан қилинган пайвандли элементларда — 60 mm;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтуташма қоплагичларида ва фрикциявий бирикмалар қўлланилгандаги тугунлар фасонка листларида — 16 mm.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishконуссимон юқори мустаҳкамликка эга болтларни бирикмаларда — 20 mm.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish84-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКонструкция деталлари | Конструкция деталларининг энг кичик қалинлиги ёки кесими, mm | |
темир йўл тагидаги қувурлар ва темир йўл кўприкларида | автомобиль йўллари тагидаги қувурлар ва автомобиль йўлларидаги, шаҳар ва пиёдалар кўприкларида | |
1. Оддий қўлланиладиган, гоф-рирланган металл қувур учун нотекис юзали листлар | 2 | 1,5 |
2. Листли деталлар (4 — 10 вазиятларда кўрсатилганлардан ташқари) | 10 | 10 |
3. Бош фермаларнинг тугун фа-сонкаларида | 12 | 10 |
4 Пайвандланган эгилувчан бош тўсиннинг вертикал деворларида | 12 | 10 |
5. Тугун фасонкаларининг туташмаларида | 10 | 8 |
7. Прокладкаларда | 8 | 8 |
6. Ортотроп плита ва планка қовурғаларининг туташмаларидаги устама қуймаларда | 4 | 4 |
8. Горизонтал таянч листлари | 20 | 20 |
9. Ортотроп плиталарни настил листлари | 14 | 12 |
10. Ортотроп ва қовурғали плиталар қовурғалари | 12 | 12 |
11. Қатнов қисми ва бош фермалардаги асосий элементлардаги бурчакларда | 100 х 100 х 10 | 100 х 100 х 10 |
12. Бўйлама ва кўндаланг тўсин-ларни фланецли маҳкамлашдаги бурчакларда | 100 х 100 х 12 | 100 х 100 х 10 |
13. Элемент туташмаларидаги бурчакларда | 80х80х8 | 80х80х7 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish445. Бириктирувчи пайвандли чоклар сонини камайтириш учун панжарали фермаларнинг тўпланма элементлари кесимларини деталларнинг минимал сонида лойиҳалаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish446. Панжарали бош фермаларда, қутисимон ва Н симон кесимли элементларнинг материали ферма текислигида жойлашган листларда йиғилган бўлиши керак. Фермалар ва таянчларнинг белбоғлари ва сиқилган элементларини қутисимон кесимда лойиҳаланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish447. Панжара фермаларнинг тўпланма элементларида, ҳисобий узунлиги b нинг листларнинг қалинлиги t га нисбати ζ, қуйидаги қийматлардан ошиб кетмаслиги керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқутисимон элементларнинг вертикал ва горизонтал листларида — 60;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishН симон элементларнинг горизонтал листларида — 45;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэркин (ҳошияланмаган) осилмали металларда — 20;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбурчаклар ёки қовурғалар билан ҳошияланган осилмали листларда — 30.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЛистнинг ҳисобий кенглиги b ни қуйидагича олиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) иккаласи ҳам маҳкамланган бўйлама қирраларда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishболтли бириктирилган элементлар учун — шу листни унга перпендикуляр бўлган листларни ёки бирикма боғловчиларини бириктирувчи болт рискалари орасидаги энг яқин масофа;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпайвандли ва прокат элементлар учун — кўрсатилган листлар ўқлари орасидаги масофа;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) битта бўйлама қирраси маҳкамланганда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishболтли бириктирилган элементлар учун — листнинг эркин қиррасидан энг яқин болтлар рискаларигача бўлган масофа;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпайвандли ва прокат элементлар учун — листнинг эркин қиррасидан, шунга перпендикуляр жойлашган энг яқин листнинг ўқигача бўлган масофа.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish448. Н симон кесимли сиқилган элементларда горизонтал листнинг қалинлиги, бириктириладиган листлар қалинликлари tf нинг қуйидагидан кам бўлмаганини ташкил қилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish0,4tf — болтли бириктирилган элементларда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish0,6tf – tf≤24 mm ва tf> 24 mm да 0,5 бўлганида, пайвандли ва прокат элементларда.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish449. Фермалар тугунларини конструкциялашда, тугун фасонкаларининг сиқилиш зонасини мазкур ШНҚ нинг 377-банди бўйича, зарур бўлган ҳолларда эркин қирраларини ҳошияловчи бурчаклар ёки қовурғалар билан маҳкамлаб, маҳаллий барқарорлигини таъминлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish450. Пайвандли қўштавр тўсинларни битта вертикал ва иккита горизонтал листлардан, қутисимонларини эса иккита вертикал ва улар билан бевосита белбоғ чоклари орқали бириктирилган иккита горизонтал листлардан лойиҳаланиши керак. Агар пайвандли тўсин белбоғининг зарурий қалинлиги 60, 50 ва 40 mm дан ортиқ бўлса, белбоғларда иккита листдан қилинган пакетларни қўллаш рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБелбоғ кесимини ўзгартиришни унинг туташмалари жойлашган зонада кенглиги бўйича ёки қалинлиги бўйича қиялигини, зарур бўлган ҳолда эса шу билан бир вақтда чўзилган белбоғ учун 1:8 ва сиқилгани учун 1:4 нишабликни кўзда тутган ҳолда амалга ошириш керак. Иккита листдан қилинган белбоғларда бир-биридан кенглиги бўйича 100 mm дан кам бўлмаган ўлчамга фарқ қилувчи листлар қўлланилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАвтомобиль йўлларидаги ва шаҳар кўприкларидаги тўсинлар белбоғида туташувчи қирралари бўйича қўйилган, кейингисини ҳисоб бўйича зарурий чуқурликка етказиш орқали пайванд чоклари билан туташтирилган бир хил кенгликдаги листлардан қилинган пакетлар қўллашга рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish451. Мазкур ШНҚнинг 436-банди кўрсатмаларини ҳисобга олган ҳолда, оралиқда узиладиган тўсин белбоғи пакетининг ташқи листини, уни назарий узилиш жойидан ортига лист кесими юзасининг 50 % ни маҳкамланишини таъминловчи узунликка давом эттирилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда ушбуни кўзда тутиш керак: шу листнинг учидаги қалинлиги — 10 mm; кенглиги бўйича (нолга етказиш билан) симметрик қия қирқими — 1:4 нишаблик билан; қалинлиги бўйича қия қирқими — чўзилган белбоғ учун 1:8 ва сиқилгани учун — 1:4 нишаблик билан. Қия чоклар учун лист охирида катетларнинг 1:2 нисбатини (кичик катет — вертикал бўйича) ва белбоғни узилмайдиган листининг асосий металлига текис (5 mm дан кам бўлмаган радиус билан) ўтишини олиш учун механик ишлов беришни кўзда тутиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish452. Темир йўл кўприкларида, кўприк полотноси ёғоч поперечинали бўлганида, поперечиналар босимларининг бош ёки бўйлама тўсинлар деворларига марказлаштириб узатилиши таъминланиши керак, бунда юклама остида поперечиналарни бўйлама ва кўндаланг боғловчилар элементларига тегиши мустасно бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish23-§. Эгилувчи яхлит тўсинларнинг бикрлик қовурғалари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish453. Таянч кесимларида тўпланган кучлар узатиладиган (кўприк поперечиналари таянадиган жойлардан ташқари), яхлит эгилувчи тўсинлардаги кўндаланг боғловчиларнинг жойлашиш жойларида тасмалар, бурчаклар ёки таврлардан кўндаланг бикрлик қовурғалари кўзда тутилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОралиқ кўндаланг ҳамда бўйлама бикрлик қовурғаларини тайёрлаш, ташиш, монтаж қилиш ва фойдаланиш босқичлари учун, деворларини маҳаллий барқарорлигини ҳисоблашга мувофиқ кўзда тутиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМаҳаллий босимлар бўлмаган ҳолда бўйлама бикрлик қовурғаларини сиқилган белбоғдан қуйидаги масофаларда жойлаштирилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбитта қовурға бўлганда — (0,20 — 0,25) hw;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishикки ёки уч қовурғали бўлганда: биринчи қовурға — (0,15 — 0,20) hw иккинчи қовурға — (0,40 — 0,50) hw, учинчи қовурғани, деворнинг чўзилган зонасида жойлаштирилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДеворнинг ҳисобий баландлиги hw ни 18-иловасига мувофиқ олиниши керак. Девори фақат кўндаланг қовурғалар билан маҳкамланган тўсинларда, уларнинг чиқиб турган қисми кенглиги bh, симметрик бўлган жуфт қовурғалар учун 
+40 mm дан кам бўлмаган, битталик қовурғалар учун 
+50 mm дан кам бўлмаган бўлиши керак; қовурғаларнинг қалинлиги ts 
дан кам бўлмаслиги керак.
+40 mm дан кам бўлмаган, битталик қовурғалар учун +50 mm дан кам бўлмаган бўлиши керак; қовурғаларнинг қалинлиги ts дан кам бўлмаслиги керак.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДеворларни кўндаланг ва бўйлама бикрлик қовурғалари билан маҳкамланганда, улар кесимларининг инерция моментлари кўндаланг қовурғалар учун 85-жадвалдаги, бўйламаси (битта бўйлама қовурға бўлганида) учун — 86-жадвалдаги нормаларни қониқтириш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБарча кўприкларнинг оралиқ қурилмаларида деворнинг бир томонида қовурғаларнинг жойлашиши, ҳамда бир томонлама кўндаланг ва бўйлама қовурғаларнинг деворнинг бошқа томонида жойлашиши рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБир томонлама қовурғалар бикирлиги инерция моменти туташ кесимнинг нейтрал ўқига нисбатан ҳисобланади, бунда унинг ичига қовурғанинг ўзи (текис, бурчакли ва таврли) ва мазкур ШНҚнинг 377-банди бўйича аниқланувчи деворнинг b1 = z1t, ли участкалари ҳам киради. Бўйлама бикирли қовурғаларнинг чиқиб турувчи қисмининг минимал ўлчамлари юқорида келтирилган кўндаланг бикирли қовурғаларга берилган талаблар асосида амалга оширилади. Зарур бўлганда катта инерция моментига эга бўлган қовурғаларни бурчакли ёки тавр кўринишидаги кўндаланг бикрли қовурғалар ўрнига қўйилиши мумкин. Тавр кесимли бўйлама қовурғаларни деворларни коробкали оралиқ қурилма ичида жойлашганида уларни бақувват қилиш учун ишлатишга рухсат этилади. Бурчакдан иборат бўйлама қовурғаларда вертикал полка пастка қаратилиши шарт.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish454. Темир йўл кўприкларида кўндаланг бикрлик қовурғаларини деворга, тўсин белбоғларига ва пайвандлаш чокларини ўтқазувчи ўймасиз бутун бўйлама бикрлик қовурғаларига пайвандлаш зарур; қовурғаларни боғловчи пайвандлаш чоклари тагидан ўтқазилувчи қовурғалар устига ётқизилади. Тўсин белбоғларида қовурға эркин чеккасини туташган қисмнинг пайвандлаш чокигача камида 30 mm масофада қолдириб боғлашни тўлиқлигича бажариш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАвтомобиль йўллари кўприкларида тўсин деворига пайвандланган боғловчилар фасонкаларига ҳам туташиш жойларида радиуси 50 mm дан кам бўлмаган айлана шаклидаги тўгаракланган қирқимлар кўзда тутилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish455. Пайвандли тўсинлар оралиқ кўндаланг бикрлик қовурғаларининг четлари, тўсинларнинг белбоғ листларига зич туташган бўлиши керак. Буни таъминлаш учун, барча кўприкларда қовурғалар учларида махсус ўтиш деталларини ўрнатишга, темир йўл кўприкларида — фрикциявий бирикмалар ёрдамида деворга маҳкамланган бурчакли бикрлик қовурғасини қўллашга, автомобиль йўлларидаги, шаҳар ва пиёдалар кўприкларида эса — қовурғаларни белбоғларга пайвандлашга рухсат этилади. Бунда автомобиль йўл қатнов қисмидаги ортотроп плитанинг кўндаланг бикрлик қовурғалари маҳкамланадиган, кўндаланг бикрлик қовурғаларининг учлари, конструкциянинг қандай турда бажарилишидан ва белбоғдаги кучланишнинг белгисидан қатъий назар ва мазкур ШНҚнинг 490-банди талабларини ҳисобга олган ҳолда тўсин белбоғларига пайвандланган бўлиши керак. Оралиқ кўндаланг бикрлик қовурғаларида, белбоғлар яқинидаги деворларда, мазкур ШНҚнинг 487-банди талабларига мувофиқ қовурғанинг узилиш зонасини расмийлаштириш билан узилишлар қилишга рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish85-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish | |
0,75 0,62 0,50 0,40 0,33 | \ 0,80 1,44 2,8 4,6 6,6 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish85-жадвалда белгиланганлар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— кўндаланг қовурғанинг инерция моменти;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— деворнинг ҳисобий баландлиги 18-иловасидан олинсин.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— тўсин деворининг қалинлиги;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha — кўндаланг бикрлик қовурғаларининг ўқлари орасидаги масофа.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish86-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishh1/hw | Бўйлама қовурға кесимининг зарурий инерция моменти | | |
минимал | ҳисоблашда эътиборга олинадиган максимали | ||
0,20 | | | |
0,25 | | | |
0,30 | | - | - |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish86-жадвалда белгиланганлар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishh1 — бўйлама бикрлик қовурғаси ўқидан пайвандли тўсинларда энг яқин белбоғ ўқигача ёки болтли бириктирилган тўсинларда белбоғ бурчакларининг четки рискаларигача бўлган масофа;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа, hw — 85-жадвалдаги белгилашга қаралсин;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish — бўйлама қовурғалар кесимларининг инерция моменти;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish — тўсин деворининг қалинлиги.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ. Isl нинг оралиқдаги қийматлари h1/hw ни ҳисоблашда чизиқли интерполяциядан фойдаланиш рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish456. Пайвандли тўсинларда бўйлама бикрлик қовурғаларини, маҳаллий барқарорлигини биргина кўндаланг бикрлик қовурғаларини ўрнатиш ва девор қалинлигини ўзгартириш ҳисобига таъминлаш мақсадга мувофиқ бўлмаган ҳоллардагина қўллаш керак. Темир йўл кўприклари мустаҳкамловчи бўйлама қобурғалар пайванд тўсинларини ҳар доим кўндалангига бирикишини таъминлаш керак, бунда уларни жойлашувида қобурғаларни чўзилиш қисмини сиқилиш қисмига симетрик тарзда, девор листида эркин текисликни камайтирган ҳолда жойлаштириш керак. Қовурғанинг бундай жойлашуви деворнинг темир йўл юкламаларига аҳамиятли бўлган вибрация таъсирида ишончлилик ва доимийлигин таъминлайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish457. Заводдаги ёки монтаж қилингандаги пайвандли девор ёки токчасининг туташиш чокларига параллел қилиб тўсиннинг деворига ёки токчасига пайвандланадиган бикрлик қовурғалари, улардан одатдагидек бажарилган конструкцияларда 10 tw дан кам бўлмаган масофага узоқлаштирилган бўлиши керак. Бикрлик қовурғаси сифатида фойдаланиладиган ва деворига болтлар билан маҳкамланадиган жуфтликни ёки бурчак обушкасини пайвандланган туташиш чокида узоқлаштирилиши 5 tw дан кам бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish458. Бикрлик қовурғалари иккиёқлама узлуксиз чоклар билан маҳкамланган бўлиши керак. Бикрлик қовурғаларини ва уларни деворга маҳкамловчи чокларни, деворнинг туташиш чоклари билан кесишиш жойларида узилишларига рухсат этилмайди. Белгиланиши ва бажарилиши бўйича барча турдаги оралиқ қурилмаларда бикрлик қовурғалари кесишган жойларида, бўйлама қовурғаларни ва уларнинг чокларини узлуксиз ўтказилиши, кўндаланг қовурғаларни эса (таянчдагидан ташқари) узилиш ва уларга бурчакли чоклар билан маҳкамланиши керак; бу чоклар деворнинг чўзилган зонасида катетлари нисбати 1:2 бўлиши ва асосий металлга текис ўтган бўлиши керак. Бўйлама бикрлик қовурғасини болтли кўндаланг туташма ёнида узилганида, қовурғанинг узилиш зонаси деворини жиҳозлаш мазкур ШНҚнинг 487-банди талабларига жавоб бериши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish24-§. Олдиндан зўриқтирилган оралиқ қурилмалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish459. Баландлиги ўзгармас бўлган узлуксиз тўсинларда тортқичларни максимал мусбат ва манфий моментлар зонасида жойлаштириш керак. Яхлит деворли олдиндан зўриқтирилган тўсинларнинг кесимларини, сиқилган белбоғлари кўпроқ ривожлантирилган носимметрик қилиб лойиҳалаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish460. Олдиндан зўриқтирилган тўсинларни лойиҳалашда, тортқичларни тўсиннинг узунлиги бўйича белбоғларга камида тўртта нуқтасида бириктиришни шундай кўзда тутиш керакки, юк остида ишлаганда уларни ён томон йўналишидаги биргаликдаги ва мустақил ҳолда бўйлама йўналишдаги силжиши таъминланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish461. Тортқичларни ушлаб турувчи бикрлик қовурғалари ёки кронштейнларни маҳкамлагичлар, тортқичларни тортилганда вужудга келадиган ишқаланиш кучини ҳисобга олган ҳолда лойиҳаланган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish462. Тортқичларнинг учлари махсус чиқариб ўрнатилган бикр элементлар — тиргакларга маҳкамланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўсинларнинг тиргаклар маҳкамланадиган жойлардаги элементларини тўпланган юклар таъсирига мўлжаллаб кучайтириш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish463. Фермаларнинг сиқилувчи элементлари барқарорлигини таъминлаш учун тортқичлар стерженлар билан диафрагмалар ёрдамида бириктирилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМаҳкамлаш нуқталари орасидаги масофаларни, шу қисмлар узунликларига мос келувчи стерженнинг эркин узунлигининг барқарорлиги шартидан келиб чиқиб қабул қилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish25-§. Пайвандли, фрикциявий ва болтли бирикмалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish464. Қачонки, бир бутун пайвандланадиган конструкцияларда элементларни бир деворли кесимларида эксцентриситетсиз маҳкамлашнинг иложи бўлмаган ҳолларда, уларни бирикманинг бутун контури бўйича маҳкамлашни амалга ошириш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish465. Пайвандли конструкцияларнинг МК чизмаларида қуйидагилар кўрсатилиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбарча чокларнинг турлари, ўлчамлари, монтажда ва заводда бажарилган чокларнинг белгиланишлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбарча пайвандли чокларнинг бажарилиш усулларининг (автоматик, флюс остида яримавтоматик пайвандлаш, қўлда пайвандлаш ва б.) қуйидаги 87-жадвалда келтирилган кўприк конструкцияларида қўлланишига қараб.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish87-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўприк конструкцияларини пайвандлаш усуллари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАвтоматик флюс тагида (АФ) ГОСТ 8713 ва ГОСТ 11533 бўйича | Пастки ҳолатдаги пайвандланувчи чок боғланишларида: Икки томонлама металл қалинлиги 10 — 16 mm бўлган флюс ёстиқчасининг четларини қияламасдан бирёқли ўтувчи пайвандлаш билан; Икки томонлама металл қалинлиги 20 — 50 mm бўлган флюс ёстиқчасининг четларини Х шаклида симметрик қиялаб кўпёқли ўтувчи пайвандлаш билан |
Металл қалинлиги 10 — 50 mm бўлган пастки ҳолатдаги бурчакли, таврли ва устма-уст бирикишлар: «қайиқчага» ёки «бурчакка» мос бир томонлама пайвандлаш билан; «бурчакка» (устма-устдан ташқари) мос икки томонлама иккидўғали пайвандлаш билан; «қайиқчага» мос металл химик ўтириш кучи бўйлаб жойлашган бурчакли чокларни бир томонлама пайвандлаш билан | |
Ярим автоматик флюс тагида (ЯФ) ГОСТ 8713 ва ГОСТ 11533 бўйича Ҳимояловчи газ аралашмасида яримавтоматик: 1) 80 %Аr+20 %СО2; 2) (95 — 97) % Аr+(3-5) % О2 3)85 % Аr+(10-12) % СО2 +(3-5) % О2; 4) CО2 — кўприк конструкцияларини пайвандлаш технологиясини ишлаб чиқувчи махсуслаштирилган корхона билан келишилган ҳолда чеклаш; 5) ГОСТ 14771 ва ГОСТ 23518 бўйича ўз-ўзини сақловчи сим орқали | Пастки ҳолатда қалинлиги 10 — 20 mm бўлган листнинг четларини қиялаб бир томонлама ёки икки томонлама асосий конструкцияга (масалан, фасонка туташмаларининг тўсинлар белбоғларига) уланувчи деталлар учун икки томонлама пайвандланган шок бирикишлари: Металл қалинлиги 10 — 50 mm бўлган пастки ҳолатдаги бурчакли, таврли ва устма-уст бирикишлар; «қайиқчага» ёки «бурчакка» мос бир томонлама пайвандлаш билан; «бурчакка» (устма-устдан ташқари) мос икки томонлама иккидўғали пайвандлаш билан; Пастки ҳолатда икки томондан пайвандланувчи чок бирикишлари: қалинлиги 6 — 8 mm бўлган лист учун четларини қияламасдан; V шаклдаги четларини қиялаб қалинлиги 10 — 16 mm бўлган металл учун; бир томонининг икки симетрик (К шаклдаги) четини қиялаб қалинлиги 10 — 16 mm бўлган металл учун; икки томонининг икки симетрик (Х шаклдаги) четини қиялаб қалинлиги 10 — 16 mm бўлган металл учун; Металл қалинлиги 10 — 50 mm бўлган, пастки ҳолатдаги бурчакли, таврли ва устма-уст бирикишларнинг пастки, горизонтал, вертикал ҳолатда «қайиқчага» ёки «бурчакка» мос пайвандланиши |
Қўлда электрдўғали (Қ) ГОСТ 3264 ва ГОСТ 11534 бўйича | Барча фазовий жойлашишларда четларини бўлиб ва бўлмасдан металл қалинлиги 10 — 50 mm бўлган, пастки ҳолатдаги бурчакли, таврли ва устма-уст бирикишларнинг қисқа чоклари ( узунлиги 1000 mm дан кам). Автоматик ва яримавтоматик пайвандланишдан кейин нуқсонларни тўғирлаш |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБирикувчи чоклар учун таглик (подкладка) тури, зарур бўлганда — чокларни кетма-кет ўрнатиш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдетал қалинлигини тўла эритиш билан бажарилган пайвандли чокларнинг қисмлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishконструкцияларнинг «Кўприклар пўлат конструкцияларида пайвандли бирикмаларга механик ишлов бериш бўйича йўриқномалар»га мувофиқ ишлов берилиши керак бўлган барча жойлари, мос келадиган бандларини кўрсатилиши.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБиринчи марта қўлланилаётган тугун ва конструкциялар учун, МК чизмаларида, пайвандли чоклари механик ишлов беришга тааллуқли бўлган деталлар шаклларини ўлчамлари билан ва кучланишлар тўпланадиган зоналарни ва уни бажариш усуллари бўйича тавсияномалар кўрсатилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўприк конструкцияларининг пайвандланган монтажли бирикмалари пўлат кўприклари учун монтажли пайвандлаш технологияси бўйича махсус ишлаб чиқилган кўрсатмалар (ёки стандартлар) асосида бажарилиши керак. МК чизмаларида қуйидагилар кўрсатилиши керак: пайвандланган монтажли чокларнинг тури ва ўлчамлари, пайвандлаш усули, пайвандлаш чоклари участкаларидаги бутун пайвандланган деталлар қалинлиги, монтажли бирикмаларнинг механик ишланган жойлари ва усуллари, ҳамда конструкцияларда чўзилиш зоналарининг жойлашиш схемалари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish466. Мураккаб прокат профилларни (швеллерлар, таврлар ва қўштаврлар, жумладан токчалари қирраси параллел бўлган) қўллашда пайвандлаш ёрдамида тугунларга кўндаланг туташмалар ва маҳкамлагичлар ўрнатиш рухсат этилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОдатдаги ишларга мўлжаллаб бажарилган автомобиль йўллари, шаҳар ва пиёдалар кўприкларининг конструкцияларида бир-бутун (узунлиги бўйича туташмалари бўлмаган) таврлар ва қўштаврларни (жумладан турли тартиб рақамли) ўзаро ва бутун узунлиги бўйича туташ ёки профил деворига тавр қилиб ёки профил токчалари қирраларига иккита бурчакли чок билан маҳкамланадиган лист билан бўйлама узлуксиз чокли пайвандларни қўллаш рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўрсатилган кўприклар конструкцияларида, тугун ва боғловчилар фасонкаларини профиллар деворларига, мазкур ШНҚнинг 487 ва 488-бандларига мувофиқ, фасонкалар четлари яқинида кучланишни пасайтириш бўйича тадбирларни амалга ошириш билан пайвандлашни ҳамда бикрлик қовурғасини — фақат қўштавр ва таврлар деворларига пайвандлашни қўллашга рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСертификат маълумотлари бўйича оқиш чегараси 400 МPа га эга бирикмали, таврли, бурчакли боғланишларни ҳосил қилувчи пайвандлаш қалинлиги 20 mm бўлган пастникелланган кўприк учун ишлатилувчи пўлатларни 40 mm энли четларини 100 — 120 °С температурада пайвандлашдан олдин ёки пайвандлаш даври олдида қизитиш керак. Қалинлиги 20 mm дан кам бўлган таврли, бурчакли қайси бир бирикмалар элементларини қизитишга рухсат этилмайди. Қизитиш учун газкислородли ва газҳаволи горелкалар тавсия этилади. Кўпйўлакли пайвандлашнинг дам олдириш даврида металл температураси 80 °С пастга совиб кетса олдиндан қизитиш қайтарилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish467. Электрпарчинлар темир йўл кўприкларида қўлланилмайди, автомобиль йўллари, шаҳар ва пиёдалар кўприкларида, фақат ишчи бўлмаган боғловчиларда қўллашга рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish468. Бурчакли чокларни, уларнинг юзаларини ботиқ чизиқли кўринишда ва асосий металлга текис ўтадиган қилиб қўллаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishРўпара чокларини, катта катети зўриқиш бўйлаб йўналтирилган томонлари тенг бўлмаслигини таъминлаб лойиҳалаш керак, бунда катта катетнинг кичигига нисбатини 2 га тенг қилиб олиш тавсия этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish469. Бурчакли пайванд чокларининг ўлчамларини мустаҳкамлиги ва чидамлиликка ҳисоблашлардан келиб чиққан ҳолда, қуйидаги технологик талабларни ҳисобга олиб иложи борича кичик белгилаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚутисимон, таврли ва Н симон элементларнинг бўйлама бириктирувчи бурчакли чоклари, мазкур ШНҚ нинг 47-жадвалида кўрсатилган пўлатлар ва прокат қалинликлари учун, 4 mm дан кам бўлмаган ҳисобий кесими баландлигига эга бўлиши керак, бикрлик қовурғаларини тўсин деворига, ҳамда ортотроп плитанинг бўйлама қовурғаларини ёпувчи листга маҳкамловчи чоклар эса — 3 mm дан кам бўлмаслиги керак. Рўпара ёки ёндаги бурчак чокларнинг узунлиги 60 mm дан ҳамда чок ўлчамининг олти баробаридан кам бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish470. Туташма чокларининг конструкцияси, туташтирилаётган деталлар ҳисобий қалинлигининг тўла эриш имкониятини ва асосий металлга текис ўтишини таъминлаши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish471. Туташмани элементдаги зўриқишга кўндаланг жойлашганида туташиш чокининг қалинлиги пайвандланадиган листнинг қалинлигидан кам бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish472. Пайвандли тўсинларда ва тўпланма элементларда, бириктирувчи чоклар ёрдамида ҳосил бўладиган кесимлар, агар пайвандланадиган деталлар битта кесимда узилса, таврли ва бурчакли бирикмаларни тўла эритиш талаб этилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУзилишдан 100 mm узунликда битта кесимда бўлмаган узилишлар бўлганида, пайвандланадиган деталларнинг таврли ва бурчакли бирикмаларининг тўла эритилиши кўзда тутилиши зарур. Узилишга ишлайдиган бирикмаларда тўла эритилиш таъминланиши шарт. Устма-уст қилиб бурчакли пайванд чоклари ёрдамида ҳосил қилинган пакет деталларида узилишга ишлайдиган тугунларни қўллаш рухсат этилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБирёқлама бурчакли чоклар билан ҳосил қилинган тўпланган ёпиқ герметик элементларнинг бурчакли бирикмаларида, эритилиш чуқурлиги, кўпроқ юпқа листнинг қалинлиги 16 mm гача бўлганда 4 mm дан ва кўпроқ юпқа листнинг қалинлиги 16 mm дан катта бўлганида 5 mm дан кам бўлмаслиги керак. Конструкцияларнинг алоҳида деталларини бириктириш ва элементларини маҳкамлаш учун, узлукли чокларни қўллашга рухсат этилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish473. Фрикциявий бирикмали конструкцияларда юқори мустаҳкамликдаги болтларни эркин ўрнатиш, пакетни болтлар билан зич тортиш ва гайкаларни динамометрик калитлар ва гайка бурагичлар билан бурай олиш имкониятлари таъминланган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish474. Прокат профилларни юзалари параллел бўлмаган токчалари билан бириктиришда понасимон шайбалар қўллаш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish475. Болтли ва фрикциявий бирикмалардан иборат бўлган кўприк конструкцияларида тешикларни пармалаб ҳосил қилинади. Фрикциявий бирикмалардаги юқори мустаҳкам болтлар остидаги тешикларнинг номинал диаметрлари қуйидаги 88-жадвалда келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish88-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБирикмалар гуруҳи | Фрикциявий бирикмаларда болтларнинг диаметри номинал бўлгандаги тешикларнинг номинал диаметри, mm 0 | |||
18 | 22 | 24 | 27 | |
Конструкциянинг лойиҳавий ҳолатини белгиловчи асосий юк кўтарувчи элементлар ва боғловчиларнинг туташмалари ва маҳкамлагичлари | 21 | 23 — 25 | 25 — 28 | 28 — 30 |
Маҳкамлагичлар: конструкцияларнинг лойиҳавий ҳолатини белгиламайдиган боғловчилар; бўйлама тўсинлар белбоғларининг чок қоплагичлари (рибоклари), қатнов қисмининг тормозлаш боғловчилари ва горизонтал диафрагмалари. | 23 | 23 — 27 | 25 — 30 | 28 — 32 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish476. Бирикмаларни қуйидаги 89-жадвалда берилган нормалар бўйича юқори мустаҳкам ва одатдаги болтларнинг имкони борича зичроқ жойлаштириб лойиҳалаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish477. Кўприк конструкциялари учун лойиҳада кўрсатилган ва мазкур ШНҚнинг 326-бандига мос келувчи болтлар, гайкалар ва шайбалар ишлатилиши керак. Болтларни, комплектда конструкция билан биргаликда жўнатилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБолтлар (1000 kg гача), гайка ва шайбаларни (500 kg гача) ҳар бир партиясини завод-бажарувчи сертификати билан таъминланиб, қуйидагилар кўрсатилиши керак: буюмнинг шартли белгилари, пайванд ва партиянинг номери, заводда механик хусусиятлари ва буралиш коэффициентини аниқлаш бўйича ўтқазилган тажриба натижалари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЮқори мустаҳкам болтларнинг сони қуйидагиларда иккитадан кам бўлмаслиги керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбош фермалар ва қатнов қисмлари боғловчиларини маҳкамлашда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмаҳкамлагичнинг ёки туташма таглигининг (туташма ўқидан ҳисоблаб) ҳар бир бўйлама қаторида.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСтерженларни одатдаги болтларда маҳкамланганда бўйлама қаторлардаги болтлар сони қуйидагилардан кам бўлмаслиги керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбир қаторли бўлганда — 3;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishикки ва ундан ортиқ қаторли бўлганда — 2;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбурчакли коротишнинг чиқиб турадиган токчасида — 5.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЧўзилган ва сиқилган-чўзилган элементларнинг туташмалари ва маҳкамлагичларида, биринчи икки кўндаланг қаторларида (тўла зўриқишли элемент ёки қоплагичнинг кесимидан ҳисоблаб) бир ҳилда қабул қилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБолтлар сони кейинги қаторларда секин-аста ортиб бориши лозим. Болтлари икки қатор жойлашган туташмаларда ва бурчакларни маҳкамлагичларида биринчи болт обушка ёнида жойлашган бўлиши керак. Зўриқиш бўйламаси бўйича болтлар қаторининг сони (мазкур ШНҚнинг 428-банди талабларини бажарганида) минимал бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўсинлар деворларининг бўйлама ва кўндаланг туташмаларида, болтларни туташманинг ҳар икки томонидан бир қатор жойлаштиришга рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish89-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМасофаларнинг тавсифи | Норма |
1. Болтлар марказлари орасидаги масофа: а) исталган йўналишларда минимал б) чўзилганда ва сиқилганда четки қаторларда исталган йўналишда максимал: | 2,5 d* |
Листларда | 7 d ёки 16 t |
Бурчакларда** | 160 mm |
в) ўрта қаторларда максимал: чўзилганда ва сиқилганда зўриқишга кўндаланг |
|
чўзилганда зўриқишга бўйлама сиқилганда зўриқишга бўйлама | 24 t 16 t |
2. Болт марказидан элемент четигача бўлган масофалар: а) зўриқиш бўйламасига ва диагонал бўйича минимал б) худди шундай, зўриқишга кўндаланг: механик ишлов берилгандан кейинги қирраларда прокат ёки «ювиш-жараён» усули ва кислород тўсиқ билан газли кесилгандаги қирраларда | 1,5 d 1,5 d 1,3 |
в) максимали | 8 t ёки 120 mm |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish88-жадвалда белгиланганлар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishd — болтнинг номинал диаметри;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisht — пакетнинг ташқарисида жойлашган энг юпқа деталнинг қалинлиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish* Одатдаги болтлар учун 3,0 d деб белгилаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish** Икки қатор жойлашганида норма пер яқинидаги қаторга тегишли.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish478. Асосий элементларнинг бурчакларида қўйилган болтларнинг диаметри, бурчак токчасининг 1/4 кенглигидан катта бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБоғловчилар элементларида, бикрлик қовурғаларида, диафрагмалар ва ҳ.к. да бурчак токчаси кенглиги 80 mm бўлганида, диаметри 22 mm ли болтларни, токчасининг кенглиги 90 mm бўлганида диаметри 24 mm ли болтларни қўйишга рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЮқори мустаҳкам болтлар сони кўп бўлган фрикциявий бирикмаларда, уларнинг диаметрини каттароқ этиб белгилаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish479. Юқори мустаҳкам болтларнинг тўла узунлигини шундай шартдан белгиланиши керакки, гайканинг тепаси тортилгандан кейин болт фаскасидан пастда жойлашсин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish480. Болтли бирикмалардаги тўсиннинг вертикал девори туташмалари қоплагичлар билан бутун баландлиги бўйича ёпилган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish481. Тугунлар ва туташмаларда туйнукли бош фермалар элементларининг бевосита маҳкамлаш юзалари, элементнинг ишчи юзаларининг 50 % дан кўпини ташкил этиши керак. Кесим юзасини тўғри бўлмаган беркитишда, қоплагични маҳкамлашда эксцентриситетни камайтириш ва унинг узунлигини кўпайтириш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish26-§. Конструкцияларнинг деталлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish482. Конструкцияларда тегиб турадиган бириктирилмаган қисмлари (бикрлик қовурғасини тўсин белбоғларига туташиш жойларидан ташқари), ҳамда тирқишлар, очиқликлар, бўшлиқлар ва ўйиқлар бўлмаслиги керак. Нам йиғилиш эҳтимоли бўлган жойларда, диаметри 50 mm дан кам бўлмаган дренаж тешиги тешиб қолдирилиши шарт. Пўлат арқонлар ва юқори мустаҳкам симлар боғламлари, уларнинг анкерлари, бирикиш ва туташиш жойлари коррозиядан ишончли қилиб ҳимояланган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish483. Симметрик кесимли, уларни тугунлардаги болт-шарнирлар билан бириктириш учун тешиклар билан таъминланган чўзилган элементларда, болт тешиклари орқали ўтадиган нетто қирқим юзаси элемент ҳисобий кесимининг 140 % дан кам бўлмаган, элементнинг четидан болт тешикларигача бўлган қирқимда эса 100 % дан кам бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish484. Болтли бирикмали тўпланган стерженларнинг сиқилган тармоқлари ҳамда сиқилган-эгилган пайвандли элементлар тўпланган кучлар таъсир этадиган жойларда кўндаланг диафрагмалар билан мустаҳкамланган бўлиши керак. Фермаларнинг пайвандли қутисимон ва Н симон элементларида диафрагмаларни, фақат вертикал листларга, диафрагма ва горизонтал листлар орасидаги оралиқни 50 mm дан кўп этиб, пайвандлаш ёки болтларда маҳкамлаш тавсия этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish485. Ёрдамчи деталларни (кронштейнлар, пиёдалар йўлаги ва панжара тўсиқлар элементлари, навигацион белгилар ва сигналлар ва ҳ.к.) бош тўсин ва қатнов қисми тўсинига ҳамда панжара бош фермалари элементларига бевосита пайвандлашга рухсат этилмайди. Ушбу деталларни фақат кўндаланг бикрлик қовурғаларига пайвандлашга рухсат этилади; шимолга мўлжалланган темир йўл оралиқ қурилмаларида кўрсатилган деталларни болтларда маҳкамлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБўйлама боғловчиларнинг тиргаклари ва диагоналларини, кўндаланг боғловчиларнинг тиргакларини барча хилдаги оралиқ қурилмалар тўсинларининг белбоғларига бевосита пайвандлашга рухсат этилмайди. Темир йўл оралиқ қурилмаларида худди шундай, бўйлама ва кўндаланг боғловчилар элементларини бикрлик қовурғаларига ва боғловчилар фасонкаларига, қистирмаларни — асосий элементларга, шимолга мўлжалланган конструкцияларда эса — силжишга қарши бурчакларни тўсинлар белбоғларига пайвандлашга рухсат этилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish486. Фойдаланиш босқичида чўзиладиган ва сиқиб-чўзиладиган деталларнинг кўндаланг туташмаларида ва темир йўл оралиқ қурилмаларининг элементларида чок металлидан асосий металлга текис (15 mm дан кам бўлмаган радиус билан) ўтишларни таъминлаш учун, механик ишлов бериш кўзда тутилиши керак; бу талаб тўсинлар деворларини кўндаланг туташмали чокларининг, чўзилган зона баландлигининг 40 % баландлиги давомида, лекин чўзилган белбоғдан ҳисоблаб, 200 mm дан кам бўлмаган четки қисмларига ҳам тааллуқлидир.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish487. Автомобиль йўллари, шаҳар ва пиёдалар кўприкларининг оралиқ қурилмаларида горизонтал фасонкаларни бўйлама туташмаларга тўғридан-тўғри маҳкамлашда, узлуксиз тўсин белбоғларида фасонканинг бутун қалинлигини эритишни ва унинг бузилмаслигини назорат қилишни кўзда тутиш лозим. Бундан ташқари фасонка учларига буралишлар ва механик ишлов бериш йўли билан чокларга силлиқ уланиб (60 mm дан кам бўлмаган радиусда) белбоғга ўтишини таъминлаш ҳам кўзда тутилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish488. Автомобиль йўллари, шаҳар ва пиёдалар кўприклари оралиқ қурилмалари учун, белбоғларга нисбатан аралаш сатҳда жойлаштирилган, бўйлама боғловчиларнинг ҳочсимон ва ярим қия тиргакли тизимларида, деворга тавр қилиб пайвандланадиган фасонкалар учун кучланишларни йиғилишини пасайтириш бўйича мазкур ШНҚнинг 487-бандида кўрсатилган тадбирлар кўзда тутилиши керак. Бунда барқарорлигини таъминлаш ва белбоғни деворига нисбатан тебранишини йўқотиш учун, ҳар бир боғловчилар тугуни текислигида тўсин деворида кўндаланг бикрлик қовурғаси ўрнатилган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАгар кўрсатилган фасонкалар кўндаланг бикрлик қовурғалари билан кесишадиган ҳолларда, фасонкалар ва уларнинг чокларини узлуксиз қилиб қуриш керак; кўндаланг бикрлик қовурғаси элементларини фасонкага пайвандлашни бурчакли чоклар билан катетлар нисбатини 1:2 (катта катет фасонкада) этиб ва фасонканинг асосий металлига текис ўтиш билан амалга ошириш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish489. Бир бутун пайвандланган автомобиль йўллари, шаҳар ва пиёдалар кўприклари оралиқ қурилмаларида, фасонкаларга устма-уст қилиб бириктириладиган боғловчилар элементларини, мазкур ШНҚнинг 464-бандига биноан иккита ён ва иккита рўпара чоклари билан маҳкамлаш зарур; фасонкага нисбатан симметрик жойлаштирилган бурчаклар жуфтидан қилинган боғловчилар элементларини, иккита ён ва битта рўпара (четки) чоклар билан маҳкамлашга рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБоғловчилар элементларини маҳкамловчи чоклар билан, фасонкаларни тўсин деворига, ҳамда кўндаланг бикрлик қовурғаларига маҳкамловчи чоклар орасидаги масофалар 60 mm дан кам бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish490. Тўпланган юкламалар узатиладиган жойларда тўсинлар камар листларига бикрловчиларнинг учларини ўрнатишни таъминлаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПайвандли тўсинларнинг кўндаланг оралиқ бикр қовурғалари учлари билан тўсинлар камар листларига маҳкам туташган бўлиши керак Буни таъминлаш учун барча кўприкларда қовурғалар учларига махсус ўтиш қисмларини ўрнатишга рухсат берилади, темир йўл кўприкларида деворга ишқаланиш бўғинлари билан бириктирилган бурчак қотиргичларидан, йўл, шаҳар ва пиёдалар кўприкларида эса қовурғаларни камарларга пайвандлашдан фойдаланишга рухсат берилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШу билан бирга, йўлнинг ортотроп пластинкасининг кўндаланг қовурғалари бириктирилган кўндаланг қаттиқлаштиргичларнинг учлари, қурилиш туридан ва белбоғдаги зўриқиш белгисидан қатъи назар ва мазкур ШНҚнинг 485-банди талабларини ҳисобга олган ҳолда, камарларига олиб келиниши керак. Мазкур ШНҚнинг 482-банди талабларига мувофиқ кўндаланг бикрли қовурғани камар яқинидаги деворларда, узилиш ҳудудини ташкил қилиб узилишига рухсат берилади. Темир йўл кўприкларида кўндаланг қовурғаларни камарга пайвандлаш мазкур ШНҚнинг 449-банди талабларига мувофиқ амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishВертикал диафрагмалар, бикрлик қовурғалари ва фасонкаларни чўзилган белбоғга пайвандланган ҳолларда, оралиқда кўрсатилган элементларни маҳкамловчи кўндаланг чокларни катетлар нисбати 1:2 (катта катет белбоғда) ва асосий металлга текис ўтадиган қилиб лойиҳалаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish491. Одатдаги шароит учун бажарилган конструкцияларда силжишга қарши бурчакларни пайвандли тўсинларнинг устки белбоғига бўйлама ва кўндаланг бурчакли чоклар билан пайвандлашга рухсат этилади. Бунда кўндаланг чоклар учун мазкур ШНҚнинг 490-бандида кўрсатилган кучланишларни йиғилиб қолишини пасайтириш, ҳамда асосий металлга текис ўтиши (5 mm дан кам бўлмаган радиус билан) учун механик ишлов бериш бўйича тадбирларини кўзда тутиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish492. Конструкция элементлари учун арқонлар асосан чўзилиш кучларини қабул қилиш учун ишлатиладилар. Бу ҳолда, кесимларни устиворлик шартлари бўйича ривожлантиришга муҳтож қолмайди ва пўлат материалининг бутунлай юк кўтариш қобилиятига, металлнинг кам сарф қилишини, унинг оғирлигини камайишига ва шу сабабли унинг самарадорлигини ошишига имконият яратилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШу билан бирга арқон диаметрининг кичиклигини туфайли унинг занглашдан ҳимоялашга алоҳида эътибор бермоқ керак. Пўлат арқонларни (четга чиқарувчи қурилмалар, пилонлар каллаклари ва бошқалар) ёки арқондаги симларни (анкер қурилмалари) йўналишини ўзгартирувчи ҳамда арқонларни қисувчи (қисгичлар, хомутлар, осгичлар ва ҳ.к.) деталлар конструкцияларида кўндаланг кесими эгри чизиқли чеккасига яқин юмалоқланган (арқоннинг чиқиш жойида) ва калталаштирилган (асоси билан солиштирилганда), алюминийдан (мазкур ШНҚнинг 326-бандига мувофиқ) ёки бошқа юмшоқ материалдан қисиб турувчи қоплагичли желоб қўлланилиши керак. Бунда электркимёвий коррозияни истисно қилиш учун, пўлат арқонларни ва юқорида кўрсатилган жиҳозларнинг пўлат деталларини алюминий билан туташувчи жойларини 20 мкм дан кам бўлмаган қалинликда кадмий ёки қўрғошиндан қилинган қоплама билан ҳимояланган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish27-§. Планкаларнинг ва тешикли листларнинг конструкциялари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish493. Темир йўл кўприклари бош фермаларининг пайвандланган қутисимон ва Н симон элементларида фақат яхлит ёки тешикли горизонтал листларни қўллашга рухсат этилади. Бириктирувчи планкалар фақат темир йўл кўприклари боғловчиларининг элементларида ва автомобиль йўллари, шаҳар ва пиёдалар кўприкларининг, бириктирувчи планкалар кесимининг асосий қисмлари билан кучланишларни йиғилишини камайтириш бўйича махсус тадбирларсиз амалга оширилиши мумкин бўлган элементлари учун рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish494. Оралиқ планкаларнинг узунлиги ls , 0,75 а дан кам бўлмаслиги керак, бу ерда а — планкаларни маҳкамловчи болтлар қаторлари (ёки пайвандли чоклар) орасидаги масофа. Сиқилувчи ва сиқилувчи-чўзувчи элементлардаги четки планкаларни, оралиқлардагидан 1,7 марта, чўзилувчиларда эса 1,3 марта узунроқ қилиб бўлиш керак. Четки планкалар иложи борича тугунга яқинроқ ўрнатилиши керак. Пайвандли қутисимон ва Н симон элементларда тешикларни элемент четига чиқишига рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish495. Планкаларнинг бир томонини маҳкамлаш учун болтлар сони қуйидагилардан кам бўлмаслиги керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishвақтинчалик юкламаларга ишловчи элементлар учун — 4 тадан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфақат доимий юкламаларга ишловчи элементлар учун — 3 тадан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishишчи бўлмаган элементлар учун — 2 тадан.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish28-§. Болт-пайвандли оралиқ қурилмалар конструкцияларининг алоҳида хусусиятлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish496. Анъанавий болт-пайвандли оралиқ қурилмаларда болт тешиклари орқали элементларнинг кесимини заифлаштириш учун компенсаторлардан фойдаланишга рухсат берилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБўшатувчи туташма компенсаторларининг учларида (туташма ёнида) мазкур ШНҚнинг 450 ва 486-бандлари кўрсатмаларига мувофиқ кесим ва механик ишлов беришни кўзда тутиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБўшатувчи қоплагич компенсаторларда кенглиги бўйича нишаблиги 1:1 бўлган қирқимлар кўзда тутилиши лозим. Қия чоклар учун катетлар нисбатини 1:2 қилиб олиш керак. Чокдан асосий металлга текис ўтишни (5 mm дан кам бўлмаган радиус билан) таъминлаш учун, қия чокларни компенсаторлар четида ишлов бериш кўзда тутилиши зарур. Қия ва бўйлама чокларнинг тешикларни биринчи қаторигача бўлган қисмлари, компенсатор майдонининг тўла маҳкамланишини таъминлаши керак. Ст3, 15ХСНД и 10ХСНД русумли пўлатлардан қилинган компенсаторларнинг кенглиги мос ҳолда уни қалинлигининг 44, 38 ва 36 сидан катта бўлмаслиги керак. Ундан катта кенгликдаги талаб қилинганда, иккита алоҳида компенсатор қўллаш керак, уларнинг чоклари орасидаги масофа 60 mm дан кам бўлмаслиги лозим. Болтнинг марказидан компенсатор четигача бўлган масофа, болт ости тешик диаметрининг икки бараваридан кам бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish497. Одатдагидек бажарилган автомобиль йўллари, шаҳар ва пиёдалар кўприклари оралиқ қурилмаларининг панжарали болт-пайвандли фермалари учун, белбоғлар билан пайванд ёрдамида бириктириладиган тугунлар ўрнатма-фасонкалари ва ўрнатгич фасонкаларини қўллашга рухсат этилади. Тугунлар ўрнатма-фасонкалари ва ўрнатгич фасонкалари, белбоғга текис ўтишга (250 mm дан кам бўлмаган радиусда) эга бўлиши керак. Белбоғ туташмаси ва ўрнатгич фасонкалардан ундаги айланма бошланишигача бўлган масофа 70 mm дан кам бўлмаслиги керак. Чўзилувчи ва сиқилувчи-чўзилувчи белбоғлар ўрнатма-фасонкаларининг туташма чоклари учун, мазкур ШНҚнинг 486-банди талабларига жавоб берадиган механик ишлов бериш кўзда тутилиши керак. Ўрнатгич фасонкалар ёнида бутун қалинлигини тўла эришини ва уни бузмасдан назорат қилиш имкони ҳамда фасонкалар четига механик ишлов бериш кўзда тутилган бўлиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish498. Бўйлама ва кўндаланг тўсинларнинг белбоғ листлари, вертикал қирраси узиладиган белбоғ листнинг қирраси билан мос тушадиган, девор бурчакларида тўғри бурчакли айланма (15 mm ли радиус билан) қирқимлар қилинган шартларда, девор узунлигидан кам узунликка эга бўлиши мумкин. Бундай қирқимлар ҳам, бош фермаларга маҳкамлаш зонасида унинг деворининг баландлигини ошириш учун кўндаланг тўсиннинг устки белбоғига пайвандланадиган фасонкаларга эга бўлиши керак. Фасонка четини кўндаланг тўсин белбоғи билан туташиш конструкцияси мазкур ШНҚнинг 487 ва 488-бандлари талабларига жавоб бериши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДеворида юқорида кўрсатилган қирқимни ҳосил қилмасдан қўштавр тўсинлар белбоғларида узилиш ҳосил қилиш зарур бўлганда, қуйидагиларни кўзда тутиш керак: белбоғ узилиш жойи томонга, қалинлиги бўйича 6 mm гача 1:8 нишаблик билан ва кенглиги бўйича 32 mm гача 1:4 нишаблик билан қирқилган бўлиши керак, белбоғнинг қирқилган қисми давомида тўсин деворига маҳкамланиши тўла эришга эга бўлиши керак. Белбоғ учини деворга (иккала текисликда) текис ўтишини ҳосил қилиш учун (60 mm дан кам бўлмаган радиус билан) механик ишлов беришни ҳам кўзда тутиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish29-§. Қатнов қисми ортотроп плитасининг конструкцияси
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish499. Автомобиль йўллари, шаҳар ва пиёдалар кўприкларида ортотроп плитанинг конструкциясини, вертикал деворлари тўшама листига икки томонлама бурчакли чок билан пайвандланган бўйлама ва кўндаланг қовурғалар билан мустаҳкамланган тўшама листидан иборат бўлган ҳолда бир қаватли этиб лойиҳалаш керак. Ортотроп плиталарнинг монтаж блоклари, узун томони билан кўприк ўқи бўйлаб йўналтирилган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish500. Автомобиль йўллари ва шаҳар кўприкларида тўшам листининг қалинлиги tmin ни, 14 mm дан кам бўлмаган ва қуйидаги формула бўйича олинган қийматлардан катта қилиб олиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(268)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, a — бўйлама қовурғалар орасидаги масофа; P — полотно конструкцияси томонидан уни тақсимланишини ҳисобга олган ҳолда аниқланадиган, тўплама кучлардан листга тушадиган максимал босим; x = 7,8 ёки 15,6 — мос ҳолдаги полосали ва фасонли профилга эга бўлган бўйлама қовурғали ортотроп плиталар конструкциялари учун қабул қилинадиган коэффициент қийматлари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish501. Автомобиль йўллари, шаҳар ва пиёдалар кўприкларида устки ортотроп плиталар тўшамаси листининг монтаж туташмаларини пайвандли қилиб лойиҳалаш керак. Пастки ортотроп плиталарда ҳисоблашлар орқали асосланган тақдирда, горизонтал листни, бўлакларини тўла бўлмаган тўлдириш билан бўйлама пайвандли монтаж туташмаларини қўллашга рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТемир йўл кўприкларида натктил листларнинг монтаж чоклари юқори ёки пастки ортотроп плиталарда чиғриқли боғланмалар горизантал листларда бўйлама пайвандли чоклар қўлланилади. Қатнов қисми ортотроп плитасининг тўшама листларини, бош тўсинлар ёки фермалар белбоғларига устма-уст қўйиб пайвандлашга рухсат этилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish502. Ортотроп плиталарда бўйлама қовурғаларда кўпроқ очиқ кесимли полосаларни, прокат таврларни, томонлар тенг бўлмаган бурчакларни ва пайвандли таврлардан, айниқса темир йўл кўприкларида пайвандли таврлардан қўллаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish503. Устки ортотроп плиталар бўйлама қовурғаларининг монтаж туташмаларини, оралиқнинг учинчи қисмида кўндаланг қовурғалар орасида жойлаштирилиши ва тешиклари завод шароитида бажарилган фрикциявий қилиб кўзда тутилиши керак. Автомобиль йўллари, шаҳар ва пиёдалар кўприкларида пастки ортотроп плиталар бўйлама қовурғаларининг монтаж туташмасини пайвандли қилиб лойиҳалаш керак. Тўшама листига бўйлама қовурға ўрнатмалар билан пайвандланмаган ва оралиқ қурилма блокларининг монтаж туташмалари зонасида қовурғалари узилган ортотроп плита монтаж туташмаларини қўллаш рухсат этилмайди. Темир йўл кўприкларда пастки ортотроп плиталар бўйлама қовурғалар монтаж чоклари чиғриқли қилиб бажариш кўзда тутилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish504. Деворларнинг ва тавр кесимли кўндаланг қовурғалар белбоғларининг монтаж туташмаларини, тешикларини тўла диаметрига завод шароитида бажариладиган юқори мустаҳкам болтларда фрикциявий қилиб лойиҳалаш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОртотроп плитали қатнов қисм конструкцияларининг тўсиқ қурилмалари устунчаларини анкерлаш кўндаланг тўсинлар текислигида бажарилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish505. Бўйлама қовурғалар кўндаланг тўсинлар деворлари билан кесишиш жойларида узилмаган бўлиши керак. Автомобиль йўллари, шаҳар ва пиёдалар кўприкларида бўйлама қовурғаларни, кўндаланг тўсинлар деворларидаги қирқимлар орқали ўтказиш ва қирқимнинг девордаги вертикал қиррасига ёки таянч пластинкасига заводда бурчакли чоклар билан пайвандланиши керак (18-иловаси, 1-жадвал, 17 а,б, ларга қаралсин). Бўйлама қовурғалар четларини, кўндаланг қовурғалар деворларига пайвандлашга рухсат этилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish506. Устки ортотроп плитанинг кўндаланг қовурғаларини бикрлик қовурғаларига ёки бош тўсинларнинг махсус фасонкаларига маҳкамлашни, юқори мустаҳкам болтларда фрикциявий қилиб амалга оширилиши керак. Ўтиш қисми орттроп плитали бўлган конструкцияларда тўсиқ қурилмаларининг устунларини кўндаланг тўсинлар текислигида бажариш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish507. Лойиҳада тўшама листининг коррозияга қарши қопламасининг тури ва пўлат ортотроп плита бўйлаб қатнов қисми полотноси тўшамасининг тури кўрсатилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish508. Темир йўл кўприклари оралиқ қурилмаларида, бўйлама қовурғаларини кўндаланг тўсинларнинг устки токчасига юқори мустаҳкам фрикциявий болтларда маҳкамлаш билан икки қаватли ортотроп плиталарни қўллаш керак. Агар тўшама листи тўсинлар деворлари билан бевосита бириктирилган ҳолларда бўйлама қовурғаларни кўндаланг тўсинлар токчаларига клемм туридаги тортқич мосламалар билан маҳкамлашга рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish30-§. Таянч қисмларнинг конструкциялари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish509. Оралиғи 25 m дан катта бўлган тўсинли оралиқ қурилмаларнинг таянч қисмларини оралиқ қурилмани фазода ҳаракатсиз ушлаб битта турувчидан ташқари горизонтал текисликда ҳаракатланувчи қилиш керак, бунга асосан оралиқ қурилма тик юк таъсирида таянчларга тик босим беради ва деформацияда ўзининг ўлчамларини эркин ўзгартириши мумкин бўлади. Полимер материаллар қўлланган таянчларни ишлатишга рухсат этилади (сейсмик минтақаларда тавсия этилади).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish510. Битта таянчда жойлашган таянчлар марказлари орасидаги масофа 15 m дан катта бўлганда, таянчлардан бирортасини, иккиёқлама ҳаракатланувчи таянчлар ўрнатиш ёки бошқа усуллар орқали кўндаланг ҳаракатланувчанлигини таъминлаш керак. Темир йўл кўприкларида ҳаракатланмайдиган таянчларнинг пастки балансирлари ва ҳаракатланувчи таянчларнинг плиталари, таянчларда анкер болтлари билан маҳкамланган бўлиши керак. Мазкур ШНҚнинг 42-банди талаблари бажарилмаганида оралиқ қурилмаларнинг учлари таянчларга ҳисоблашлар бўйича маҳкамланган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish511. Таянчларнинг конструкцияси, оралиқ қурилманинг таяниш тугуни ва таянчга таянишнинг бутун майдони бўйича юкламаларнинг тақсимланиши таъминланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish512. Одатда, қуйма эркин тегувчи шарнирли таянч қисмларни ишлатиш керак. Юқори мустаҳкам пўлатлардан, ҳамда каток ва плиталар юзасига юқори қаттиқликка эга бўлган материаллар қўйилган бир катокли ҳаракатланувчи таянчларни ўзига мувофиқ равишда асосланганда қўллашга рухсат этилади. Ҳаракатланувчи таянчларда тўрттадан ортиқ катоклар бўлиши мумкин эмас. Катокларнинг ўзаро биргаликда силжишини таъминловчи, юмалашга ва тозалашга тўсқинлик қилмаслигига кафолат берувчи ён тортқичлар билан бириктирилган бўлиши ва ёнга силжишлар ҳамда бўйлама қочишлардан сақловчи жиҳозлар билан жиҳозланган, шунингдек ғилоф билан ҳимояланган бўлиши керак. Икки ёнидан ясси қирраси бўлган цилиндрик катоклар қўлланилганда, уларни ағдарилиш ва поналаниб қолиш имконияти истисно бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish28-боб. Пўлат-темир-бетон конструкциялар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Умумий қоидалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish513. Ушбу бўлимнинг нормаларига темирбетон плита пўлатдан қилинадиган бош тўсинлар фермалар билан, ёки ўтиш қисмининг тўсинлари билан, уларнинг биргаликда ишлашини таъминлаш мақсадида бирлаштирилган оралиқ қурилмаларни лойиҳалашда риоя қилинмоғи керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Ҳисоблашлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish514. Ҳисоблашларни, пўлат ва темирбетон қисмларнинг бирлаштириш чокларининг бўйсинувчанлигини ҳисобга олмасдан, текис кесимлар гипотезасидан келиб чиққан ҳолда, бажармоқ керак. Бирлашиш чокларининг бўйсинувчанлигини, оралиқ узунлиги 8 m дан кам бўлган тўсинлар ва панели узунлиги 8 m дан кам панжарали фермалар учун ҳисобга олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish515. Пўлат-темир-бетон конструкцияларни ҳисоблашларда келтириш коэффициентини nb = Est/Eb, қўллаш керак , бу ерда Est = 2,06×105 МPа (2,1×106 kgk/сm2) — пўлат қисмининг конструкцион металининг эластиклик модули;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЕb — 18-бобидан аниқланадиган бетоннинг сиқилишдаги ва чўзилишдаги эластиклик модули.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish516. Ҳисоблашлар таркибини ва унда ҳисобга олинадиган ноэластик деформациялар турларини қуйидаги 90-жадвалга биноан қабул қилинади. Статик ноаниқ туркумларнинг элементларидаги зўриқишларни аниқлашда ҳам ноэластик деформациялар ҳисобга олиниши керак. Бетоннинг ноэластик деформациясини мазкур ШНҚнинг 20 ва 21-иловаларидаги шартли эластик модулидан фойдаланиб, тахминий ҳисобга олиш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish90-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҲисоблашларда эътиборга олинадиган ноэластик деформациялар | |||||||
Юкламалар ва таъсирлар | мустаҳкамликка ва устиворликка | чидамлиликка | Ёрилишга чидамлиликка | Вертикал ва горизонтал бикрлигининг | Қурилиш кўтарилишининг ординаталари (йиғма плитали конструкциялар учун | ||
темир йўл кўприкларининг статик аниқ оралиқ қурилмаларини | автомобиль йўллари ва шаҳар кўприкларининг оралиқ қурилмаларини | ҳосил бўлган ёрилишида | ёриқни очилишида | ||||
Доимий | kr, us | vkr, us | kr, us | kr, us | Kr, us | - | kr, us |
Вақтинчалик вертикал | cr, рl | vkr, us | cr | Wud | cr | wud | wud |
Ҳароратий ва чўкишга | cr, рl | - | - | Wud | cr | - | - |
Вақтинчалик кўндаланг горизонтал | рl | - | - | - | - | wud | - |
Вақтинчалик кўндаланг горизонтал ташиганда, монтаж қилганда, олдиндан кучайтирганда ва зўриқишни тартибга солганда | wud | - | - | Wud | cr | - | wud |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish90-жадвалдаги белгилашлар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkr — бетоннинг оқувчанлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishus — йиғма темирбетон плитанинг кўндаланг чокларининг қисилиши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishvkr — бетоннинг титрама оқувчанлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishcr — темирбетондаги кўндаланг ёриқлар (таъсир этадиган барча юкламалардан);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishрl — пўлат ва бетоннинг пластик деформацияси (таъсир этадиган барча юкламалардан ва фақат кесимни текширганда);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishwud — ноэластик деформацияларни ҳисобламаганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтире — ҳисобланмаслигини билдиради.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish517. Бетондаги доимий юклар ва таъсирлардан бўладиган энг катта кучланишлар 0,2 Rb дан ошган ҳолда, у юкламалардан бўладиган эгувчи момент ва зўриқишларни аниқлаётганда бетоннинг оқувчанлигини ҳисобга олиш лозим, бу ерда Rb — мазкур ШНҚнинг 161-бандига кўра бетоннинг сиқилишга ҳисобий қаршилиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПўлат-темир-бетон конструкцияга бетон оқувчанлигининг таъсирини аниқлаётганда, темирбетон конструкциянинг эгилишга бикрлиги ни ҳисобга олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАгарда ЕbIb £0,2 EstIs; бўлганда, бетоннинг оқувчанлигини 20-иловасига биноан тахминан ҳисобга олиш рухсат этилади; бу ерда EstIs — конструкция пўлат қисмининг эгилиш мустаҳкамлиги. Кучлантирилган арматурадаги бетоннинг оқувчанлигидан бўладиган тортишнинг йўқолишини ҳамда йиғма темирбетон плиталарнинг кўндаланг чокларидаги қисилишдан бўладиган қўшимча деформацияни 20-иловасига биноан аниқлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish518. Вақтинчалик юклама, темир йўл кўприкларининг бетонда сиқувчи кучланишларни кўпайтирадиган зоналарини чидамлиликка ҳисоблашни 20-иловасига биноан бетоннинг титрама оқувчанлигини ҳисобга олиб бажариш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish519. Бетоннинг қисқаришини ҳарорат таъсирига ҳисоблашларда эътиборга олмоқ керак. Бунда бетоннинг қисқаришидан енгиллаштирувчи таъсири ҳисобга олинмайди. Бетон қисқаришининг чекланган нисбий деформацияси ни қуйма плиталар учун 2×10-4 га ва йиғма плиталар учун 1×10-4 га баробар деб қабул қилинади. Бетоннинг қисқаришидан бўладиган кўндаланг кесим чегарасидаги тенглаштирилган кучланишни 21-иловасига биноан аниқлаш рухсат қилинади. Бетоннинг қисқаришидан бўладиган кучланишидан оқувчанлигини ҳисоблашларда, бетоннинг шартли эластиклик модули Еef,shr = 0,5Еb ни қўллаш йўли билан ҳисобга олиш рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish520. Ҳарорат таъсирига ҳисоблашларда кесимларнинг темирбетон ва пўлат қисмларидаги ҳароратларнинг фарқини ҳисобга олмоқ керак. Уларни, иссиқлик физикаси ҳисоблашлари асосида аниқлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҲароратнинг таъсирига ҳисоблашларни, пўлат-темир-бетон оралиқ қурилманинг бутун узунасига кўндаланг кесимларидаги ҳароратнинг тарқалишини ўзгармас деб қабул қилиб ва темирбетон плита ҳамда пўлат конструкциялар ҳароратлари фарқининг қуйидаги меъёрий энг катта қийматлари tn,max дан келиб чиққан ҳолда бажариш рухсат этилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) ҳаракат устки қисмидан ўтадиган, туташ деворли пўлат тўсинли оралиқ қурилмалар учун (14-расм, а):
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпўлатнинг ҳарорати темирбетонникидан юқори ва тўсин уфққа нисбатан 30 °С ва ундан ҳам катта қияликда тушадиган қуёш нурлари таъсиридан исийдиган ҳолда, у қиймат 30 °С га тенг;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпўлатнинг ҳарорати темирбетонникидан юқори, аммо тўсин қуёш нурлари таъсиридан исимайдиган ҳолда, у қиймат 15°С га тенг;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпўлатнинг ҳарорати темирбетонникидан паст бўлган ҳолда, у қиймат манфий (минус) 15 °С га баробар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) ҳаракат устки қисмидан ўтадиган, бош фермалари панжарали бўлган оралиқ қурилмалар учун:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishферманинг пўлат элементларининг ҳарорати темирбетонга нисбатан юқори, қуёш билан ёритилиш шароитига боғлиқ бўлмаган ҳолда, у қиймат 15 °С га тенг;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishферманинг пўлат элементларининг ҳарорати темирбетонникига нисбатан паст бўлган ҳолда, у қиймат минус 10 °С га баробар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishв) бош тўсинлари туташ деворли ёки бош фермалари панжарали фермали ва улар орасида жойлашган темирбетон плитали ҳаракат баландлигига нисбатан ўрта ёки пастки қисмидан ўтадиган оралиқ қурилмалар учун:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпўлатнинг ҳарорати темирбетонникига нисбатан юқори бўлган ҳолда, у қиймат 20 °С га баробар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпўлатнинг ҳарорати темирбетонникига нисбатан паст бўлганда, у қиймат минус 15 °С га тенг;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishг) ўтиш қисмида балластсиз плитали темир йўл кўприкларининг оралиқ қурилмалари учун ва ҳаракат устки қисмидан ўтадиган автомобиль йўллари ва шаҳар кўприклари оралиқ қурилмаларида, ўтиш қисмининг темирбетон плитасида, ўтиш полотноси тўшамаси ётқизилмасдан олдин, темирбетон ҳарорати пўлатникига нисбатан юқори бўлганда, у қиймат 20 °С га баробар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҲарорат таъсиридан зўриқиш ва кучланишни аниқлаш қуйидагича бажарилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish«а» банди бўйича — ҳароратлар фарқи эгри чизиқли эпюраси билан нуқтадаги ординатаси кесимнинг пўлат қисми баландлиги бўйлаб олинганда (14-расм, б)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, Zb1,i, hw — 14а-расм бўйича, сm да;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish«б» ва «в» банди бўйича — кесимнинг пўлат қисмининг бутун баландлиги бўйлаб ҳароратлар фарқининг тўғри бурчак шаклидаги эпюрасини қабул қилганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish«г» банди бўйича — нуқтадаги ордината 14-расм, в да кўрсатилгандек ҳароратлар фарқининг эгри чизиқли эпюраси билан олинганда
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда Zbf,i — 14в-расмдагидек, cm да.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҲаракат устки қисимида бўладиган оралиқ қурилмаларда қутисимон кесимнинг пўлат қисмини шартли равишда қўштавр кесимли тўсиқларга ажратиш рухсат қилинади ва у ҳолда ҳароратлар фарқини 14-расм, б дагидек қабул қилинади. Ҳарорат ўзгаришидан кўндаланг кесим чегарасида мувозанатлашган кучланиш 21-иловаси бўйича аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish14-расм. Пўлат-темир-бетон конструкциянинг кўндаланг кесими ва ҳароратлар фарқининг ҳисобий эпюралари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа — кўндаланг кесим схемаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб — пўлат қисми кесими баландлиги бўйича ҳароратлар фарқининг эгри чизиқли эпюраси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishв — тўсин кесимининг устки қисми учун ҳароратлар фарқининг эгри чизиқли эпюраси
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish521. Сиқилган темирбетон плитали автомобиль йўллари кўприкларида мустаҳкамликка, ёрилишга чидамлиликка, темир йўл кўприкларида эса, ҳисоблаш шулар билан бирга чидамлиликка ҳам ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБетон ва пўлатдаги чекланган пластик деформациянинг кўпайишининг статик ноаниқ конструкциялардаги зўриқишининг тарқалишга таъсирини ҳисобга олмаслик рухсат қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish522. Чўзилган темирбетон плиталарни мустаҳкамликка ва ёрилишга чидамлиликка ҳисоблаш керак. Ёрилишга чидамлилик талаб даражаси 3.бўлимга биноан қабул қилинади. Темирбетон плитанинг чўзилишдаги бикрлигини пайдо бўлган ёриқларни ҳисобга олган ҳолда, ушбу формула билан 
аниқланади, бу ерда Еr, Ar — плитанинг бўйлама арматурасининг эластиклик модули ва майдони, ψcr — қуйидаги 91-жадвалдан олинадиган, ёриқлар орасидаги бетон чўзилишига ишлашга қисман жалб қилинишини ҳисобга олувчи коэффициент.
аниқланади, бу ерда Еr, Ar — плитанинг бўйлама арматурасининг эластиклик модули ва майдони, ψcr — қуйидаги 91-жадвалдан олинадиган, ёриқлар орасидаги бетон чўзилишига ишлашга қисман жалб қилинишини ҳисобга олувчи коэффициент.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish91-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАрматура | Ушбу ҳоллар учун коэффициентининг қиймати | ||
темир йўл кўприкларини ҳисоблашда | автомобиль ва шаҳар кўприкларини мустаҳкамликка ва ёрилишга чидамлиликка ҳисоблашда | ||
мустаҳкамликка | ёрилишга чидамлиликка | ||
Ташқи юзаси силлиқ; юқори мустаҳкамликдаги симлардан ўрамлар, пўлат арқонлар | 1,00 | 1,00 | 0,70 |
Ташқи юзаси нотекис профилли | 1,00 | 0,75 | 0,50 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСтатик ноаниқ туркумларда зўриқишларни, темирбетон плитадаги кўндаланг ёриқларининг мавжудлигини ҳисобга олиб, аниқланади. Бўйлама арматураси уланмайдиган йиғма сиқилмайдиган темирбетон плиталар учун чўзилишдаги бикрликни нўлга тенг деб қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish523. Ўтиш қисми плитасини маҳаллий эгилишга ва унинг бош тўсинлар билан биргаликдаги ишлашига ҳисоблашларини бирини иккинчисидан беғараз ҳолда бажаришга рухсат этилади. Ушбу иккита турдаги ҳисоблашда аниқланган зўриқишлар ва деформациялар қийматларини, тахтанинг фақат бўйлама йўналишда маҳаллий эгилишга ишлаган ҳолида биргаликда қўшиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish524. Кўндаланг кесимни ҳисоблашни босқичма-босқич бажариш керак. Уларнинг сони кесимдаги кетма-кет ишга киришадиган, қисмларнинг сонига кўра аниқланади. Кесимнинг ҳар битта қисми учун кучланиш таъсирини уларни ишлаш босқичларига кўра йиғиб, аниқлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish525. Темирбетон плитанинг кесим таркибига қўшиладиган ҳисобий эни ни, пўлат конструкция ўқидан иккита томонга осилган қисмларининг ҳисобий узунликларининг йиғиндиси миқдорида деб аниқлаш керак (15 расм). Плитанинг осилган қисми узунлигининг ҳисобий қийматини фазовий ҳисоблаш билан аниқлаш керак; унинг қийматларини қуйидаги 92-жадвалга биноан қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15-расм. Кесим таркибига киритиладиган темирбетон плитанинг ҳисобий энини аниқлаш учун схема
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish92-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПўлат қисмига нисбатан плитанинг осилган томонларининг ҳолати, унинг белгиланиши | Плитанинг параметри | Плитанинг осилган томони узунлигининг ҳисобий қиймати |
Қўшни пўлат элемент b томондаги осилган бўлаги, | 4В дан кўп 4В дан кам | В/2 a + 6tsl , аммо В / 2 дан кўп эмас ва l/8 дан кам эмас |
Консол томонга bc осилган бўлаги | 12 С дан кўп 12 С дан кам | C a + 6tsl,c, аммо С дан кўп эмас ва l/12 дан кам эмас |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish92-жадвалдаги белгилашлар изоҳи:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа — темирбетон қовурға ёки вут энининг ярмиси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishулар йўқ бўлса — темирбетон плита билан пўлат белбоғнинг тегиб турадиган жойининг энининг ярмиси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtsl, tsl,c — оралиқ ва консол томонлардаги темирбетон плитанинг (қовурға ёки вутларини чиқазиб ташлагандаги) ўртача қалинлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishl — плитанинг узунлиги, у қуйидагиларга тенг:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбош тўсин ёки фермалар учун — оралиқ узунлигига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўтиш қисмининг бўйлама тўсинлари учун — панел узунлигига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўтиш қисмининг кўндаланг тўсинлари учун — бош фермалар орасидаги масофага ёки бош фермалар орасидаги масофадан кам бўлганида темирбетон плитали кўприкнинг кўндаланг йўналишидаги энига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishB — бикрликларига кўра бир хил бўлган пўлат конструкциялар юкламалари орасидаги масофа (15-расм);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishС — плитанинг конструктив қабул қилинган консол қисмининг пўлат конструкция ўқидан ўлчагандаги узунлиги (15-расм).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish526. Темирбетон плитанинг майдони Аb ни, буралишга ҳисоблашларда — унинг қалинлиги tsl ни ҳам ва қовурға ёки вутнинг энини мазкур ШНҚнинг 515-бандига биноан келтириш коэффициенти nb га бўлинган деб қабул қилиш керак. Эластик бўлмаган деформацияларни ҳисобга олганда, бетоннинг 20 ва 21-иловаларига кўра аниқланадиган шартли эластиклик модули бўйича топилган келтириш коэффициентидан фойдаланиш рухсат этилади. Бетон билан жипслашган бўлама арматура юзаси майдонини келтириш коэффициенти nr = Еst / Еr га бўлинган деб қабул қилинади, бу ерда Er — кучлантирилмаган Еrs ёки олдиндан кучлантирилган Еrp арматураларнинг эластиклик модули ва у 34-жадвалдан олинади. Ҳисобий кўндаланг кесим таркибига қуймани, ўтиш қисм қатламларини ва темир йўл йўлининг устки қурилмасини киритиш керак эмас.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish527. Пўлат қисми ва келтирилган кесимларнинг бирлик марказларини барча кесимга нисбатан аниқлаш керак. Кесимнинг, болтлар жойланадиган тешиклар борлиги туфайли заифланиши мазкур ШНҚнинг 341-бандига биноан ҳисобга олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish528. Пўлат тўсинларнинг монтаж қилаётгандаги мустаҳкамлиги ва устиворлиги мазкур ШНҚнинг 363, 364 ва 373-бандларига биноан текширилади. Конструкциялар ва улар элементларининг олдиндан кучлантиришдаги, ташишдаги ва монтаж қилиш босқичларидаги мустаҳкамлиги ва ёрилишга чидамлилигини, пўлат ва бетонни эластиклик даражасида ишлайди деб ҳисоблаб текширилади. Ушбу текширишларни, бетоннинг қисқаришини, оқувчанлигини ва кўндаланг чокларнинг қисилишини ҳисобга олмаган ҳолда, аммо олдиндан зўриқишларининг таъсири йўқолишини 18-бобга биноан эътиборга олиб бажариш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-§. Конструкцияларни ҳисоблаш. Мустаҳкамликка ҳисоблаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish529. Пўлат-темир-бетон конструкцияда пайдо бўлувчи сиқувчи кучланишлар темирбетон қисм орқали, нормаль кучланишлар — пўлат қисм орқали, уринма кучланишлар — пўлат қисм орқали, темирбетон қисмнинг кўндаланг арматураси, ҳамда бетон орқали қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПўлат-темир-бетон конструкцияларни ҳисоблаш ўзига яраша кесимдаги темирбетон ва пўлат қисмларнинг хусусиятлари билан ифодаланади. Пўлат-темир-бетон тўсинни мусбат ишорали эгувчи момент таъсирига (92-расм) ҳисоблашни кўрсатилган А, Б ёки В ҳисобий ҳолатларнинг бирортаси бўйича темирбетон плитанинг оғирлик маркази сатҳидаги бетондаги кучланиш қиймати sb га ва ушбу кучланиш sr дан бўладиган бетондаги деформацияга жавоб берадиган бўйлама арматурадаги sr кучланишга қуйидаги 93-жадвалдаги формулалар билан боғлиқ ҳолда бажариш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish93-жадвал
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТекширишлар ва критерийлар турлари | Ҳисобий ҳолатларда мустаҳкамликка текшириш ва критерийлар учун формулалар | ||||
А | Б | В | |||
Критерийлар: мустаҳкамлик нисбатлари | - | - | |||
бетондаги кучланиш (+ сиқилишдаги, – чўзилишдаги) | |||||
ҳисобий бўйлама арматурадаги кучланиш (+ сиқилишдаги, – чўзилишдаги) | |||||
Текширишлар: темирбетонни (+ cиқилишдaги, – чўзилишдаги) | - | - | |||
пўлат тўсиннинг устки белбоғини (+ cиқилишдаги, – чўзилишдаги) | |||||
пўлат тўсиннинг пастки белбоғини (+ cиқилишдаги, – чўзилишдаги) |
| ||||
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish93-жадвалдаги белгилашлар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМ=М1 + М 2 — эгувчи моментнинг тўла қиймати (М1 ва М2 ларникидек тегишли ишоралар билан олинади );
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМ1 — биринчи босқичда ишлагандаги эгувчи момент (юкламани фақат пўлат тўсин қабул қилади);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМ2 — ишлашнинг иккинчи босқичидаги эгувчи момент (юкламаларни темирбетон конструкция қабул қилади), статик ноаниқ туркумлар учун бетоннинг оқувчанлиги, кўндаланг чокларнинг қисилиши, темирбетон плитанинг чўзиладиган томонида кўндаланг ёриқлар пайдо бўлиши ҳамда бетоннинг қисқариши) ва ҳароратнинг ўзгаришлари ҳисобланади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishsbi, sri — пўлат темирбетоннинг кўндаланг кесимидаги бетон қисмининг кўндаланг кесими оғирлик маркази сатҳидаги, унинг оқувчанлиги, йиғма плита кўндаланг чокларининг қисилиш, бетоннинг ўтириши ва ҳарорат ўзгаришидан (мазкур ШНҚнинг 520-бандига биноан темирбетон плита ҳарорати пўлатникидан кўп бўлган ва 93 — 95-жадваллардаги формулаларда ҳисобланадиган ҳол бундан мустасно) бетондаги ва бўйлама арматурадаги тенглаштирилган кучланишлар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАs = As1 + Aw + As2 — пўлат тўсиннинг кўндаланг кесими юзасининг тоза майдони;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАs1, As2, Aw, Ab, Ar = Ars — элементларнинг кўндаланг кесимларининг ўз тартибида пўлат тўсиннинг пастки, устки белбоғларининг, деворининг, плитанинг бетон қисмининг ва унинг кучайтирилмаган бўйлама арматураси юзаларининг майдонлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
қаршилик моментлари;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— бетон кесимининг оғирлик маркази сатҳидаги шартли қаршилик мементи;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIstb, Is — пўлат-темир-бетон тўсиннинг пўлатникига келтирилган кўндаланг кесимининг ва пўлат тўсин кўндаланг кесимларининг тешикларни чиқазиб ташлаган қисмларининг инерция моменти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishZb,stb, Zbs, Zs1,s, Zs2,s — 16-расмда кўрсатилган масофалар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— мазкур ШНҚнинг 526-бандида кўрсатилганга биноан қабул қилинадиган келтириш коэффициенти;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishnb — мазкур ШНҚнинг 512-бандига биноан қабул қилинадиган, келтириш коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisheb,lim = 0,0016 — пўлат-темир-бетон конструкция учун бетон кўндаланг кесимининг оғирлик маркази сатҳида бўладиган, унинг чегаравий нисбий деформацияси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRy, Rb, Rr = Rrs — мазкур ШНҚ нинг 328 ва 329-бандларига кўра пўлат конструкциянинг, мазкур ШНҚнинг 161-бандига кўра бетоннинг сиқилишга мазкур ШНҚнинг 168-бандига кўра олинадиган кучлантирилмаган бўйлама арматураларнинг ҳисобий қаршиликларидир;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishæ3 = 1 + h(æ — 1) — пўлат тўсинни эгувчи момент билан бўйлама кучнинг биргаликдаги таъсирига мустаҳкамликка ҳисоблашдаги қаршилик моментига тузатувчи коэффициент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishæ4 = æ3 / m1 — пўлат тўсиннинг устки белбоғини текширишдаги қаршилик моментига тузатувчи коэффициент, у 1,0 дан кам бўлмаслиги керак;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishæ — мазкур ШНҚнинг 348-бандига кўра қабул қилинадиган коэффициент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishh — қуйидаги 94-жадвалга кўра қабул қилинадиган коэффициент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishm — пўлат конструкция учун мазкур ШНҚнинг 336-бандига кўра қабул қилинадиган ишлаш шароити коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmb — 18-бобга кўра қабул қилинадиган бетоннинг ишлаш шароити коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmr — 18-бобга кўра олинадиган арматуранинг ишлаш шароити коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— етарли кучлантирилмаган бетон плитадан тушадиган юкламани ҳисобга олувчи пўлат тўсиннинг устки белбоғининг ишлаш шароити коэффициенти ва у 1,2 дан кўп бўлмаслиги керак;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishk — пластик деформация кучайишидан бетондаги нисбий деформациянинг кўпайишини ҳисобга олувчи коэффициент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда К =1 бўлганида, 
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishагар 
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбўлганида К=1,0 ва 
қийматларини интерполяция қилиб топилади
қийматларини интерполяция қилиб топиладиHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish16-расм. Мусбат ишорали эгувчи моментни қабул қиладиган пўлат-темир-бетоннинг кўндаланг кесимидаги зўриқишлар, кучланишлар ва деформациялар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish94-жадвал | ||||||||
As2 | Коэффициент h ни N / AsmRy даги коэффициенти қийматлари, қуйидагиларга тенг | |||||||
As1 | 0 | 0,05 | 0,10 | 0,15 | 0,20 | 0,25 | 0,30 | 0,35 |
0 | 1,0 1,0 | 1,0 0,98 | 1,0 0,94 | 1,0 0,90 | 1,0 0,87 | 1,0 0,81 | 0,99 0,75 | 0,98 0,67 |
0,2 | 1,0 1,0 | 1,0 0,97 | 1,0 0,92 | 1,02 0,87 | 1,03 0,80 | 1,04 0,70 | 1,05 0,57 | 1,06 0,38 |
0,4 | 1,0 1,0 | 1,04 0,90 | 1,08 0,80 | 1,12 0,67 | 1,14 0,52 | 1,16 0,34 | 1,19 0,53 | 1,20 0,68 |
0,6 | 1,0 1,0 | 1,10 0,84 | 1,19 0,64 | 1,28 0,40 | 1,35 0,56 | 1,40 0,75 | 1,44 0,95 | 1,46 1,13 |
0,8 | 1,0 1,0 | 1,20 0,61 | 1,39 0,51 | 1,55 0,84 | 1,70 1,12 | 1,83 1,36 | 1,93 1,60 | 1,98 1,86 |
1,0 | 1,0 1,0 | 1,29 1,29 | 1,63 1,63 | 2,04 2,04 | 2,47 2,47 | 2,86 2,86 | 3,20 3,20 | 3,38 3,38 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish94-жадвал давоми | |||||||
As2 | Коэффициент h ни N / AsmRy даги коэффициенти қийматлари, қуйидагиларга тенг | ||||||
As1 | 0,40 | 0,45 | 0,50 | 0,55 | 0,60 | 0,65 | 0,70 |
0 | 0,96 0,58 | 0,95 0,45 | 0,92 0,28 | 0,88 0,52 | 0,83 0,68 | 0,75 0,76 | 0,63 0,82 |
0,2 | 1,07 0,49 | 1,06 0,61 | 1,05 0,72 | 1,02 0,82 | 0,99 0,91 | 0,90 0,99 | 0,75 1,05 |
0,4 | 1,21 0,84 | 1,20 0,98 | 1,18 1,12 | 1,16 1,22 | 1,13 1,30 | 1,09 1,38 | 1,04 1,42 |
0,6 | 1,47 1,30 | 1,46 1,45 | 1,45 1,58 | 1,42 1,69 | 1,39 1,76 | 1,35 1,84 | 1,30 1,90 |
0,8 | 2,00 2,08 | 2,02 2,29 | 2,01 2,47 | 1,99 2,52 | 1,97 2,50 | 1,91 2,46 | 1,84 2,38 |
1,0 | 3,49 3,49 | 3,56 3,56 | 3,57 3,57 | 3,53 3,53 | 3,43 3,43 | 3,29 3,29 | 3,05 3,05 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish95-жадвал | ||
Критерийлар ва текширишлар турлари | Қуйидаги ҳисобий ҳоллардаги мустаҳкамликни текширишлар ва критерийлар учун формулалар | |
Г | Д | |
Критерийлар: мустаҳкамликлар нисбатига |
| - |
бетондаги кучланишларга (сиқувчи +, чўзувчи -) |
|
|
Текширишлар: темирбетоннинг бўйлама арматурасидаги кучланишни (сиқувчи +, чўзувчи -) | - |
|
устки пўлат белбоғни (сиқувчи +, чўзувчи -) |
|
|
пастки пўлат белбоғни (сиқувчи +, чўзувчи -) |
|
|
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish95-жадвалдаги белгилашлар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishM; M1; M2; σbi; σri; As2; Aw;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAb; Ar; As; Wb,stb; Ws2,s; Ws1,s;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishnr; nb; Ry; Rb; Rr; ?3; h; m; mr; mb — cm, 93-жадвалдаги белгилашларни қаранг;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIsψ — майдонли (пўлат конструкция материали келтирилган) бўйлама арматура билан биргаликда ишлайдиган тўсиндаги соф оғирликдаги (нетто) пўлат конструкцияси кўндаланг кесимига тўғри келувчи майдон, қаршилик ва инерция моментлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishZbs; Zb,sy; Zrs; Zr,sy — 17-расмда кўрсатилган масофалар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishæ5 = æ3/m2 — 1,0 дан кам бўлмаган, тўғриловчи коэффициент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— устки пўлат белбоғнинг ишлаш шароити коэффициенти, 1,2 дан ортмаслиги керак.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish93 — 95-жадваллардаги белгилашлар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishN = Nbr = Absb + Arsr — А ва Г ҳолларда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishN = Nbr,R = AbRb + Arsr — Б ҳолларда пастки белбоғни текшираётганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishN = Nbr,R = AbRb + ArRr — Б ва В ҳолларда устки белбоғни текшираётганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishN = NrR = АrRr — Д ҳолларда, устки белбоғни текшираётганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishN = Nr = Arsr , аммо дан кўп эмас ArRr — Д ҳолда, пастки белбоғни текшираётганда.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ: 1. А, Б, В ҳолларни мазкур ШНҚнинг 529-банди (17-расм), Г ва Д ҳолни мазкур ШНҚни 5.21-бандига кўра (17-расм), қабул қилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Бу ерда Аs2 — пўлат тўсини юзасининг майдони кичик белбоғ майдони.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Суратда пўлат тўсин юзасининг кичик белбоғида момент ва бўйлама кучдан бўладиган кучланишларни қўшган ҳолдаги қийматлари, махражида пўлат тўсиннинг катта майдондаги юзали белбоғдаги ўша кучланишларни қўшган ҳолдаги қийматлари берилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Темирбетон плитада сиқувчи кучланишлар бўлганида нормал куч N ни пўлат тўсинни чўзувчи деб, темирбетон ва арматурада чўзувчи кучланишлар бўлганида у куч пўлат тўсинни сиқувчи деб қабул қилмоқ керак (иккала ҳолдаги формулаларда N кучига мусбат ишора қўймоқ керак).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish530. Кесимнинг нейтрал ўқи темирбетон тахтанинг баландлиги чегарасида тўпланганида ва тахтанинг чизиладиган қисмда мазкур ШНҚнинг 155 ва 156-бандларида mbRbt дан катта қийматдаги кучланишлар бўлганида кесим таркибига бетоннинг фақат сиқилаётган қисмини киритмоқ керак. Кесимнинг мустаҳкамлигини темирбетон плитасининг баландлигида кучланишларни нотекис тарқалганини ҳисобга олиб бажариш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish531. Пўлат темирбетон тўсинни манфий ишорали эгувчи момент таъсирига ҳисоблашни, 17-расмда кўрсатилган Г ёки Д ҳисобий ҳолларнинг бирортасига, темирбетон плитасининг оғирлик маркази сатҳида бетондаги кучланиш нинг қийматига боғлиқ, равишда, 19-жадвалнинг формулалари билан бажармоқ керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17-расм. Манфий ишорали эгувчи моментга ишлайдиган пўлат-темир-бетон кесимдаги зўриқиш ва кучланишлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПўлат темирбетон эгилувчи тўсинни кўндаланг кесимидаги пўлат қисми декоридаги уринма кучланиш t қиймати М = Мх = Му = 0 бўлганда қуйидаги шартни қаноатлантириши шарт
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, Q1 — биринчи босқич ишлашидаги кўндаланг куч (юкни фақат конструкциянинг пўлат қисми қабул қилади); Q2 — иккинчи босқич ишлашидаги кўндаланг куч (юкни фақат конструкциянинг темирбетон қисми қабул қилади) темирбетон плитани чўзилиш зоналарида, статик ноаниқ система учун бетоннинг оқувчанлиги ва кўндаланг чокларнинг сиқилишини, кўндаланг ёриқларни пайдо бўлиши, ҳамда бетоннинг ўтириши ва ҳароратнинг ўзгариши орқали аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIs ва Istb – пўлат кесимнинг ва пўлат пўлатга келтирилган темирбетон кесимнинг инерция моменти; t — девор қалинлиги; Si,s ва Si,stb — «I» баландликда кесилган пўлат қисмнинг ва пўлатга келтирилган пўлат темирбетон кесимнинг мос равишда пўлатнинг умумий ва умумий келтирилган пўлат темирбетон кесимнинг оғирлик марказига нисбатан статик моментлари; æ2 — (175) формула ва мазкур ШНҚнинг 352-банди бўйича аниқланувчи коэффициент.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish532. Анча мураккаб кесимларни (масалан, эгувчи момент билан ташқи бўйлама кучнинг биргаликдаги таъсирида) мазкур ШНҚнинг 529 — 531-бандларининг кўрсатмаларига риоя этган ҳолда, уларнинг конструктив хусусиятларини ва кучланиш ҳолатларини ҳисобга олиб бажармоқ керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЮқори мустаҳкамликдаги арматурали кесим учун олдиндан таранглаштирувчи кучни, арматурани тортиш босқичида ташқи юклама деб ҳисоблаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКейинги босқичлардаги ишлашида N — нинг енгиллаштирувчи (бўшаштирувчи) кучини, бетон ва таранглаштирилмаган арматуралар билан биргаликда ҳисобга олмоқ керак бу ерда юқори мустаҳкамликдаги арматуранинг мустаҳкамлигини қўшимча равишда текширмоқ керак. Д ҳолда юқори мустаҳкамликдаги арматурани, пўлат конструкцияда пластик деформация ривожи чекланган ҳолатдаги арматурада зўриқишнинг кучайишини ҳисобга олиб текшириш керак. Кесимга эгувчи момент М билан бирга ташқи бўйлама куч Nе таъсир этганда, кесимнинг кўрилаётган қисмининг оғирлик маркази ҳолатининг ўзгаришидан ҳосил бўладиган қўшимча эгувчи моментни ҳам ҳисобга олмоқ керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish533. Бўйлама йўналишда маҳаллий эгилишга ишлайдиган темирбетон плитали кесимни ҳисоблашни А, Б, В, Г ва Д ҳисобий ҳолларига бажариш керак. Бу ерда Б, В ва Д ҳолларда плитани мазкур ШНҚнинг 204, 205, 206, 207, 209 ва 523-бандларига биноан номарказий сиқилаётган ёки номарказий чўзилаётган темирбетон стержен деб қабул қилиб, чегаравий мувозанатга ҳисоблаш керак, бутун яхлит кесимни ҳисоблашда эса, унинг плита кесим қабул қилаётган чўзувчи ёки сиқувчи бўйлама кучларнинг тенг таъсир этувчисининг пўлат қисми аҳволини бирмунча енгиллаштираётганини ҳисобга олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-§. Чидамлиликка ҳисоблаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish534. Чидамлиликка ҳисоблашни, темир йўл кўприкларида конструкциянинг пўлат ва темирбетон қисмлари, ҳамда пўлат билан темирбетонни бирлаштирувчи конструкциялар учун, пиёдалар, шаҳар ва автомобиль йўллари кўприкларида фақат конструкциянинг пўлат қисми ва уларни темирбетон билан бирлаштириб маҳкамловчи элементлари учун бажариш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ҳолда бетон билан жипслашиб кетган юқори мустаҳкамликдаги арматурани темирбетон қисмига, жипслашмаган арматурани эса пўлат қисмига киритиш керак. Чидамлиликка ҳисоблашда бетоннинг ноэластик деформацияларини мазкур ШНҚнинг 516-518-бандларига ва 20-иловасига биноан ҳисобга олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЧидамлиликка ҳисоблашда горизонтал юкларни, ҳарорат таъсирини ва бетоннинг қисқаришини ҳисобга олмаслик рухсат этилади. 
ни аниқлаётганда кесимнинг таркибига кўрилаётган юкланиш ҳолатида бетоннинг чўзилиш бўлмайдиган қисмини киритиш керак. Чидамлиликка текширишларни мазкур ШНҚнинг 226 — 229 ва 379-бандларида кўрсатилган талабларни ҳисобга олиб бажариш керак.
ни аниқлаётганда кесимнинг таркибига кўрилаётган юкланиш ҳолатида бетоннинг чўзилиш бўлмайдиган қисмини киритиш керак. Чидамлиликка текширишларни мазкур ШНҚнинг 226 — 229 ва 379-бандларида кўрсатилган талабларни ҳисобга олиб бажариш керак.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish535. Темир йўл кўприклари кесимининг темирбетон қисмида кучайтирилмаган арматурали пўлат темирбетонли тўсинларини чидамлиликка ҳисоблашни қуйидаги формулаларга асосан бажариш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, M1w — чидамлиликка ҳисоблашларда таъсир этадиган юкламалардан ишлашнинг биринчи босқичидаги эгувчи момент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishM2w — чидамлиликка ҳисоблашларда таъсир этадиган юкламалардан, статик ноаниқ туркумларда бетоннинг титрама оқувчанлигидан бўладиган эгувчи моментни ҳам киритгандаги ишлашнинг иккинчи босқичидаги эгувчи момент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishW'i,stb — соф пўлат-темир-бетон кесимнинг i (bf, s1, s2) толасидаги сатҳга нисбатан бетоннинг пўлатга келтирилган коэффициенти 
бўлгандаги аниқланган қаршилик моменти; Еvk r — 20-иловасига биноан бетоннинг титрама оқувчанлигини ҳисобга олгандаги шартли эластиклик модули;
бўлгандаги аниқланган қаршилик моменти; Еvk r — 20-иловасига биноан бетоннинг титрама оқувчанлигини ҳисобга олгандаги шартли эластиклик модули;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmb1 — мазкур ШНҚнинг 162-бандига биноан олинадиган кўп марта такрорланувчи юклама таъсиридаги бетоннинг ишлаш шароити коэффициенти; қолган белгилашлар мазкур ШНҚнинг 229, 379, 529-бандларидаги ва 16-расмдаги қабул қилинган белгиларга мос келади. Тўсиннинг деворида, кучланишни бирорта жойга тўплагичлар бўлганида, кесимнинг у жойдаги нуқталарининг чидамлилигини (94) ва (95) формулаларга қарашлик моментларнинг ва gw коэффициентининг тегишли қийматларини қўйиб, ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-§. Ёрилишга чидамлиликка ҳисоблаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish536. Темирбетон плиталарнинг пўлат конструкциялар билан бирга ишлагандаги ёрилишга чидамлилигини мазкур ШНҚнинг 230 — 248 ва 522-бандларининг талабларига биноан бажариш керак. Бу ерда ёриқнинг ҳосил бўлишига ҳисоблашда, бетонга чўзувчи кучланишларнинг чегаравий қийматларини, мазкур ШНҚнинг 516-бандига биноан олинган фойдаланиш босқичида ноэластик деформацияни эътиборга олиб, эксплуатациявий юкламалардан ҳисобланган, эластик ишлайдиган пўлат-темир-бетоннинг бетоннинг чекка толасидаги кучланиш билан солиштириш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЁриқнинг очилишига ҳисоблашларда, чекка қатордаги бўйлама арматурадаги кучланишни, мазкур ШНҚнинг 5.22-бандига кўра унинг майдонининг катталашишини ва ноэластик деформация таъсиридан кучланишнинг йўқолишини ҳисобга олиб аниқлаш керак. Кучайтирилмаган бўйлама арматура бўлганида ва кесим иккита босқичда ишлаганида чўзувчи кучланиш ушбу формула орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, М2 — фойдаланишдаги юкламалардан иккинчи босқичда ишлагандаги эгувчи момент, (статик ноаниқ туркумларда бетоннинг оқувчанлигини, кўндаланг чокларнинг қисилишини, темирбетон плитанинг чўзилаётган қисмида кўндаланг ёриқлар ҳосил бўлишини ҳамда бетоннинг чўкишини (қисқаришини) ва ҳарорат ўзгаришини ҳисобга олиб топилади); бошқа белгилашлар мазкур ШНҚнинг 522, 529, 531-бандларида ва 17-расмда кўрсатилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish537. Чўзиладиган йиғма темирбетон плитада кўндаланг чокларда кучайтирилмаган арматура уланмаган бўлганида ёриқнинг очилиши (иккита босқичда ишлаганда) ушбу формула билан аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, s2,s2 — устки пўлат белбоғда иккинчи босқичда ишлашдаги юкламалар ва таъсирлардан, чўзилаётган томонда темирбетон плита йўқ деб ҳисоблагандаги, чўзувчи кучланиш; la — кўндаланг чоклар олдидаги бирлаштирувчи конструкциялар орасида масофа йўқ бўлганда плита блокларининг узунлиги; Zbf,s , Zs2,s — масофа, 17-расмда кўрсатилганга биноан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishDcr,d = 0,03 сm — кўндаланг кучни қабул қилишга мўлжалланган арматура бўлган кўндаланг чокдаги ёриқ очилишининг чекланган эни; чокда арматура йўқ бўлганида Dcr,d ни кўндаланг куч чок орқали берилмайди деб ҳисоблаш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТемир йўл кўприкларида темирбетон плиталарга елимланган чоклар қилинганда, уларнинг ёрилишга чидамлилигини 2а даражали талабга биноан текшириш керак; автомобиль йўллари, шаҳар ва пиёдалар кўприкларининг темирбетон плиталарини ёрилишга чидамлилигини текширишда чўзувчи кучланишларнинг қиймати (24-жадвалдаги) 0,5 Rbt,ser дан ошмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКучайтирилган темирбетон плитада елимланган чоклар қилинганида унинг ёрилишга чидамлилигини мазкур ШНҚнинг 536-бандига биноан қабул қилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6-§. Темирбетон плита билан пўлат конструкция бирлашишини ҳисоблаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish538. Бирлаштирувчи конструкцияни, бирлаштирадиган чокдаги кесувчи кучдан бўладиган сурувчи кучлар SQ га ва ҳарорат таъсиридан, бетоннинг қисқариши, юқори мустаҳкам арматурани анкерлашдан, вантлар ёки раскослар ва ҳ.к.лар таъсиридан бўладиган бўйлама сурувчи куч SN га ҳисоблаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТемирбетон плиталарнинг чекка қисмларида жойлашган бирлаштирувчи конструкцияларни узувчи кучларга, жумладан ҳарорат таъсиридан ва бетон қисқаришидан бўладиган кучларга ҳам ҳисоблаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish539. Темирбетон плитани ва пўлат конструкцияни бирлаштирувчи чоклар бўйлаб сурувчи кучни қуйидаги формула билан аниқлаш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, σb1, σb2 — узунликдаги плитанинг ҳисобланадиган қисмининг ўнг ва чап томонларидаги кесимларида бетоннинг кўндаланг кесимларининг оғирлик марказларидаги кучланишлар; σr1, σr2 — ўша кесимларга тегишли, бўйлама арматурадаги кучланишлар; Ab, Ar — мазкур ШНҚнинг 529 ва 522-бандларига мувофиқ кўрсаткичлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТемирбетон плитадаги чўзувчи кучланиш 0,4Rbt,ser дан ортиқ бўлганида, сурувчи кучни плитада ёриқлар бор деб ҳисоблаб аниқлаш ва арматурадаги кучланишни плитанинг бўйлама бикрлигини мазкур ШНҚнинг 529-бандига кўра σr ни эътиборга олиб ҳисоблаш керак. Чеккадаги тўла сурувчи куч Se ни, чеккада деб қабул қилиб ва чеккадаги ҳисобланаётган қисм узунлигини:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдеб белгилаб аниқлаш керак, бу ерда, Н — пўлат-темир-бетон элемент кўндаланг кесимининг ҳисобий баландлиги; bsl — мазкур ШНҚнинг 525-бандига биноан.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТемирбетон плита билан пўлат конструкция орасида, таъсир этишнинг мураккаб ҳолларида, сурувчи кучларнинг тақсимланишини 23-иловасига биноан қабул қилиш рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish540. Чекка қисмдаги темирбетон плитани пўлат конструкциядан узиб ажратувчи куч Sab ни қуйидаги формула билан аниқлаш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, Zb,s2 — бетоннинг кўндаланг кесими оғирлик марказидан пўлат конструкциянинг устки толасигача бўлган масофа;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSe, H, bsl — мазкур ШНҚнинг 539-бандига биноан.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУзиб ажратувчи куч Sab ни плитанинг учидан 0,024 (Н + bsl) масофада қўйилган деб қабул қилиш керак (23-иловаси расмига қаранг).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish541. Пўлат қисмни темирбетон билан бирлаштирувчи конструкцияларини ҳисоблашларда қуйидагиларни:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) мустаҳкам тиргаклар бўлганида — тиргакнинг эзилаётган ҳисобий юзасидан берилаётган сиқувчи кучланишнинг эпюрасини тўғри бурчакли деб ҳисоблаган ҳолда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) эгилувчан вертикал тиргаклар бўлганида — тиргакнинг эгилишга, 24-иловасига биноан эзиш билан ишлаш шароитидан чиққан ҳолда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishв) қия жойлашган анкерлар бўлганида — 21-иловаси билан анкернинг, чўзилиш ва бетонни эзиш билан эгилишларининг биргаликдаги ишлаш шароитидан чиққан ҳолда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishг) пўлат белбоғлар билан плитанинг юқори мустаҳкамликдаги болт билан бирлашганида боғловчи қисмлар бўлганида — 27-бобга кўра юқори мустаҳкамли болтларни фрикцион бирлаштириш ҳисобидан чиққан ҳолда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishд) юқори мустаҳкам болтлар билан темирбетонни сиқувчан бирлаштирувчи чоклар бўлганида — 22-иловасига биноан бирлаштириш чокининг тегишиб турадиган юзалари бўйлаб ишқаланишга ишлаш шароитидан чиққан ҳолда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishе) болтли елимланган бирлаштирувчи чоклар бўлганида елимлагандаги ёпишиш кучларини ҳисобга олгандаги «г» ва «д» бандларига биноан.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishж) тароқли тиргакларга оралиқ қурилма узунлигида текис тарқалишини ҳисобга олингандаги сурилувчи ва ажралувчи ҳисобий кучлар таъсирига биноан.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish542. Мустаҳкам тиргакли бирлаштирувчи конструкцияларни қуйидаги формулаларга биноан:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтемир йўл кўприкларида:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмустаҳкамлик бўйича
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчидамлиликка
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishавтомобиль йўллари, шаҳар ва пиёдалар кўприкларида — мустаҳкамликка
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбажариш керак, бу ерда, Sh, Sw — тегишли мустаҳкамликка ёки чидамлиликка ҳисоблаётганда битта тиргакка тўғри келадиган сурувчи куч;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAb,dr — бетоннинг тиргак билан эзилиш юзасининг майдони; (цилиндрсимон ва дўғасимон шаклдаги тиргакларда — уларнинг диаметриал кесимининг майдони);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmbl — мазкур ШНҚнинг 535-бандига биноан қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЙиғма темирбетон плиталарда ва тиргаклар тешикларида жойлашганида, ҳисобий қаришлик Rb ни блоклар бетонининг классига кўра қабул қилиш керак, лекин қуйманинг қалинлигини эзилиш майдонига киритилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТиргаклар плитанинг бўйлама чокларида жойлашганида бутун эзилиш юзасини ҳисобга олиш керак, ва ҳисобий қаршиликни чокни тўлдирувчи қуйма бетоннинг классига кўра қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАгарда мустаҳкам тиргаклар темирбетон қовурға ёки вутларда жойлашган бўлса, Sh ва Sw ларнинг қийматини келтирилган формулаларнинг ўнг томонини, 
бўлганда 0,9 га кўпайтириб, 
бўлганда 0,7 га кўпайтириб топиш керак, бу ерда, — bdr қовурға ёки вут бетонининг тиргак билан ҳисобий эзилиш майдонининг оғирлик маркази сатҳидаги эни.
бўлганда 0,9 га кўпайтириб, бўлганда 0,7 га кўпайтириб топиш керак, бу ерда, — bdr қовурға ёки вут бетонининг тиргак билан ҳисобий эзилиш майдонининг оғирлик маркази сатҳидаги эни.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish543. Пўлат қисмига бирлаштирувчи конструкцияларни маҳкамлашларни мазкур ШНҚнинг 399 — 425-бандларига кўра ҳисоблаш керак. Мустаҳкам тиргакни конструкциянинг пўлат қисмига маҳкамлашни ҳисоблашларни сурувчи кучдан бўладиган моментларни ҳисобга олиб бажариш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish544. Бирлаштирувчи конструкцияда мустаҳкам тиргак ва қия анкерларни бир вақтнинг ўзида фойдаланганда, уларнинг биргаликдаги ишлашини, бирлаштирувчи чокнинг тўла қаршилигини тиргаклар ва анкерларнинг қаршиликларининг йиғиндисига тенг деб ҳисоблаш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7-§. Бикрликни текшириш, қурилиш кўтарилишини аниқлаш ва горизонтал юкламаларга ҳисоблаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish545. Таъсир этувчи юкламалардан бўладиган вертикал эгилишларни ва тебраниш даврини аниқлашдаги кўчишларни, бетонда юз берувчи кучланишларнинг ишораларидан қатъий назар, уни эластик ҳолда ишлайди деб ҳисоблаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБир оралиқли тўсиннинг бир хил тақсимланган юкдан эгилиши қуйидаги формула билан аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда ℓ — таяниш нуқталари орасидаги тахминий оралиқ;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishEδ — сиқилиш ва тарангликда бетоннинг эластиклик модули (29-жадвал)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishJnp — металлга олиб келадиган пўлат темирбетон қирқимининг инерция моменти
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(283)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда Jст — оралиқ қирқимида пўлат тўсинининг инерция моменти (17-расм).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishJБ — бетон плитанинг инерция моменти (29-жадвал);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFcτ — металл тўсиннинг кесим майдони;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFδ — темирбетон плитанинг кесими майдони;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishZ — бирлаштирилган кесимнинг оғирлик марказининг ҳолати
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(284)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда So — 0-0 ўқига нисбатан статик моменти (93-расм)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(285)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа — темирбетон плита ва металл тўсиннинг оғирлик марказлари орасидаги масофа 
— келтириш коэффициенти (286)
— келтириш коэффициенти (286)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда Fδ — 58-жадвал бўйича.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭркин горизонтал тебранишнинг даврларини аниқлашда темирбетон плитанинг горизонтал текисликдаги салқилигини кесим таркибидаги ҳимояловчи қатламни, балласт тоғора ён томонларининг нам тўсгич қатламларининг ва темирбетон пиёдалар йўлаклари блокларининг тагларидаги тайёрловчи қатламчаларни киритиш билан аниқлаш рухсат қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЙиғма плитали оралиқ қурилманинг қурилиш баландлигини ҳисоблашда бетоннинг қисқаришини ҳисобга олинмайди. Монолит плитали қатнов қисми оралиқ қурилмасининг қурилиш баландлигини ҳисоблашда, плитанинг кетма-кет бетонланишини, бетоннинг ўтириши ва оқувчанлигини, иншоотнинг пўлат ва темирбетон қисмларидаги ҳароратни сакрашини, ҳамда бетонни қаттиқлашишидаги ўз-ўзини иситишини ҳисобга олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish546. Битта йўлли темир йўл ва оралиқ қурилмаларда темирбетон плита горизонтал текисликда, горизонтал юкламалардан бўладиган эгувчи моментлар ва темирбетон элементи билан пўлат конструкциянинг биргаликдаги ишлашидан — эгилувчи (ёки чўзилиб-эгилувчи) элемент деб мустаҳкамликка текширилиши керак. Бу ҳолда ҳарорат таъсири ва бетоннинг қисқаришини ҳисобга олмаслик рухсат этилади. Вертикал юклама ва таранглаш кучи таъсиридан плитанинг бетони пластик ҳолатда бўлганида ва горизонтал эгувчи моментни қабул қила олмаганида, у конструкциянинг пўлат қисми томонидан қабул қилинади. Бу ҳолда бетондаги тўла нисбат деформация eb,lim горизонтал эгувчи моментни ҳисобга олганда 0,0016 дан ортмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8-§. Конструкциялаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish547. Темирбетон плитани пўлат бош тўсинлар ва фермалар билан, уларнинг бутун узунаси бўйлаб бирлаштириш керак. Ёрилишга чидамлиликнинг талаб қилинадиган даражаси бўйлама йўналишда арматуралаш ёки таранглаштириш билан таъминланиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКонструкцияларни талаб қилинган мустаҳкамлигини унинг кесимлар баландлигини камайтириш, металл сарфини қисқартирилган ҳолда олдиндан зўриқтириш орқали олиб борилади. Эгилувчи элементни олдиндан сиқиш унинг бутун узунлигига эмас, балки максимал эгувчи моментлар таъсир қилувчи зоналарида бўлади. У юксак мустаҳкамликка эга бўлган пайвандланувчи арматура ташқи стерженлари орқали олиб борилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish548. Ўтиш қисмининг темирбетон плитасининг қалинлиги 3-бўлимда кўрсатилгандан кам бўлмаслиги керак. Темирбетон плитанинг ишчи кесими таркибига кирадиган пиёдалар йўлаги тагидаги консолининг қалинлиги йиғма конструкциялар учун 8 сm дан кам, монолитлилар учун эса — 12 сm дан кам бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish549. Йиғма темирбетон плитани пўлат конструкция билан бирлаштиришни фрикцион, болтелимли ёки кавшарловчи бирикмаларни ишлатиб амалга ошириш зарур. Қатнов қисми плитаси устини i = 0,02 га тенг бўлган қиялик билан оқишни таъминловчи учбурчак қурилмасисиз бажариш тавсия этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЙиғма темирбетон плиталарни тешикларга ва чокларда жойлашадиган ва қуйма бетон билан тўлғазиладиган тиргаклар ва анкерлар билан бирлаштириш рухсат этилади. Тиргаклар билан конструкциянинг плита блокларининг орасидаги ёриқнинг эни, оралиқ қурилма узунаси йўналишида 5 сm дан, кўндаланг йўналишида 3 сm дан кам бўлмаслиги керак. Тиргаклар ва анкерларни, тепаси берк бўшлиқ ва ёриқларга ҳамда қийин тўлғазиладиган жойларга жойлаштириш рухсат қилинмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУзлукли бирлаштирувчи чоклар қилинганида таянч участкалари орасида маҳаллий эгилишга ишлайдиган темирбетон плитанинг мустаҳкамлиги таъминланган бўлиши керак, бу ҳолда плита билан белбоғ орасидаги бўшлиқнинг баландлиги, белбоғни бўяшга етарли бўлиши керак. Қатнов қисмининг монолитли темирбетон плитасини оралиқ қурилмаларнинг асосий тўсинлари билан қўшилиши доимий ва вақтинчалик юклар таъсирида ўзаро бирга ишлашини таъминлаш учун металлконструкцияларни заводда тайёрлаш даврида пўлат тасмалардан иборат узлуксиз тароқсимон тиргакларни асосий тўсинларни устки белбоғларига пайвандлаш рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТароқсимон қурилмалар шаҳар, автомобиль ва темир йўл кўприклари, кесилган ва узлуксиз йўл ўтказгич ва эстакадаларнинг ҳар қандай габаритли ва оралиқли пўлат темирбетон оралиқ қурилмаларида, горизонтал ва вертикал эгриликларда, ҳамда қийшиқ чорраҳаларда ишлатилади. Монолитли плита арматураси таранглаштирилмаган ёки олдиндан зўриқтирилган, ҳамда плита ва металлконструкцияларни ўзаро бирга ишлашида кучларни бошқарадиган бўлиши мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТароқсимон тиргаклар, металл тўсин элементлари бўлиб, қатнов қисми плитаси бетон анкеридир ва умумлашган пўлат темирбетон конструкциясида сурилиш ва ажровчи кучларни қабул қилади. Металл тўсиндан бетонга куч ва ундан орқага тароқнинг тешиклари ва бўшлиқларида жойлашган калта ва узун кўндаланг арматура стерженлари орқали узатилади. Бунда бетон сиқилиш ва парчаланишга ишлайди. Тароқларни металл икки таврли ва қутисимон тўсинлар устки белбоғларига узлуксиз пайвандлаб маҳкамланиши металлконструкциялар ва плиталар бетонида бўлувчи кучланишлар концентрациясини олдини олишга хизмат қилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОралиқ қурилмалар узунлигида тароқсимон тиргакларни узлуксизлиги элементларни бирикувчи яримавтоматик пайвандлашнинг (тайёрланмалар) яхлит пайвандлилигини таъминлаш орқали олиб борилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish550. Бирлаштирувчи конструкциянинг жойланиши қуйидаги талабларга жавоб бериши лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмустаҳкам тиргак билан анкерлар орасидаги тоза масофа плитанинг ўртача қалинлигидан саккиз марта кўп қийматидан ошмаслиги керак. Ўртача қалинлиги, плитанинг ишлайдиган майдонини, унинг ҳисобий энига бўлиб топилади. Бу ерда плитанинг майдони қовурға ёки вутлар майдонларини ҳисобга олиб, қабул қилинади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishмустаҳкам тиргаклар орасидаги тоза масофа тиргак билан бетоннинг ҳисобий эзилиш майдони баландлигининг 3,5 баробар қийматидан кам бўлмаслиги керак;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishанкерлар орасидаги тоза масофа 3 dan дан кам бўлмаслиги керак, dan — анкер стерженининг диаметри. Темирбетон плитани қисувчи юқори мустаҳкам болтларнинг орасидаги минимал масофалар 96-жадвалдан олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish96-жадвал | ||
Нормаланган ўлчам | Куйидаги диаметрли (mm, да), болтларнинг орасидаги рухсат қилинган минимал масофа, mm, да | |
22 | 24 | |
Тешикнинг марказидан темирбетон элементининг чеккасигача | 100 | 120 |
Барча йўналишларда тешиклар — марказлари орасидаги | 140 | 160 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish551. Мустаҳкам тиргакларнинг конструкцияси, эзилиш майдони бўйлаб бетон деформацияси бир хил бўлишини таъминлаши ва бетонни синиб тушишга олиб келмаслиги керак, масалан, бурчаклар мавжудлигидан.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТиргакдан бетонга босим ўтказадиган сиртининг таги дўмбоқ бўлганида (цилиндрик тиргаклар ва ҳ.к.) бетоннинг тиргак билан маҳаллий сиқиладиган қисмини арматуралаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish552. Анкерларни сурувчи куч йўналишига 45° бурчак остида жойлашган илмоқлар турида ўрнатиш керак. Якка арматурали анкерларни қўллаш рухсат этилади. Қистириладиган қисмларда илмоқли арматурали анкерларни мустаҳкам тиргаклар билан биргаликда ишлатилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish553. Йиғма темирбетон плиталарни пўлат белбоғлар билан юқори мустаҳкам болтлар ишлатиб бирлаштириш учун қуйидагилар зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishюқори мустаҳкам болтлар жойланадиган тешикларни тайёрлаш ва монтаж қилиш нормалари билан кўрсатилган, рухсат этилган ўрнатилишини таъминлайдиган каттароқ диаметрини белгилаш;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбўйсинувчан таглик қисмларни ёки бошқа чораларни қўллаб, тортишдаги пўлат листнинг деформацияси ҳисобига зичланмасликни йўқотиш имконини таъминлаш.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish554. Темирбетон плита унинг пўлат қисмдан узилиб ажралиб кетмаслигини таъминлаш учун анкерланган бўлмоғи керак. Темирбетон плитанинг анкерланишини таъминлай олмайдиган мустаҳкам тиргакларда унинг ажралишига қарши қўшимча чоралар кўрилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАгарда қия анкерли бирлашмаларда сурувчи куч таъсир йўналишини ўзгартириши мумкин бўлганида, янги йўналишга қия бўлган анкерлар қўйилади ёки қия анкерларни тик анкерлар билан биргаликда жойлаш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish555. Йиғма темирбетон блокларнинг кўндалангига уланадиган жойларини қуйидагиларни ишлатиб қуриш тавсия этилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishуланадиган жойлар учларининг сиртларини елимлаб, учларига камида 0,5 МPа (5 kgk/сm2) босим берадиган куч билан қисишни; чиқиб турган арматураларни сваркалашни ва кейин чокни бетон билан қуйишни.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish556. Йиғма темирбетон плиталарга, блокнинг бутун узунасига бирлашганида устки пўлат белбоғ ва темирбетон блок орасига, устки белбоғни занглашдан сақловчи бетон ёки қоришма қатлами лойиҳаланиши керак. Қоришма ёки бетон қатламнинг қалинлиги 5 сm ва ундан ортиқ бўлганида арматуралаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish29-боб. Ёғоч конструкциялар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish557. Ёғоч кўприкларда заводда тайёрланган элементлар қўлланилиши керак, темир кўприкларнинг элементлари ва барча кўприклар ёпишқоқ бирикмаларининг элементлари фақат заводда тайёрланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЁғоч темир йўл кўприклар оралиқ қурилмалари прогонлар ёки оддий (бирлашмаган) пакетлардан иборат бўлган тўсинли эстакада турида ишлатилиши шарт.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish558. Ёғоч кўприклар учун, ёғочни чиришдан ҳимоя қиладиган, зарур ҳолларда эса ёнғинга бардош бериш даражасини ошириш учун махсус чоралар кўзда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish559. Ёғоч кўприкларнинг конструкцияси ҳамма жойларини кўришга, тозалашга, болт ва тяжларни тортиб маҳкамлашлар оқибатида юз бериши мумкин бўладиган бўшашишларни тўғрилашга, ҳамда айрим элементларида оддий таъмирлаш ишларини ўтказишга, темир йўл кўприкларида капитал турдаги кўприклар ёки қувурлар билан алмаштиришга қулай ва мослашган бўлиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКонструкцияларда қўлланилаётган тугунлар, уланишлар ва бирикмалар, иншоотнинг қисмлари ва алоҳида элементлари орасида зўриқишнинг бир меъёрда тарқалишини таъминлаши керак. Лойиҳалашда, конструкциянинг айрим қисмларини шамоллатиш учун шароит яратишга алоҳида эътибор қилиниши керак. Ёғоч кўприкларни ёғли ва сувда эрийдиган 60 — 80°С ҳароратгача иситилган антисептиклар билан чётка ёки сачратувчи гидропульта ёрдамида 2 — 4 соат оралиғида 2 марта ишлов бериш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish560. Тўсинли эстакада кўприкларида битта қаторли таянчлар бўлганида горизонтал кучларни қабул қилишга, ҳар бешинчи таянчни иккита ёки кўп қаторли этиб қуриш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish561. Ёғоч таянчлар музлар ва ҳар хил сузиб юрган нарсалар таъсиридан қопламалар, ўрамалар ва музкесарлар ёрдамида ишончли даражада ҳимоя қилинган бўлиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Материаллар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish562. Ёғоч кўприклар учун ГОСТ 9463 ва ГОСТ 8486 талабларига жавоб берадиган қарағай, арча, лиственница, пихта дарахтлари ишлатилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОралиқ қурилманинг эгилишга ва чўзилишга ишлайдиган ҳамда кўприк бруслари 1-чи нав ёғоч материалдан қилинган бўлиши зарур. Кўприк конструкцияларининг қолган элементлари 2-чи нав ёғоч материаллардан тайёрланиши мумкин. Тўғри бурчакли кўндаланг кесимли елимланган тўсинларнинг чекка томонларида (қиррасидан умумий баландлигининг 1/6 қисмигача, аммо иккита доскадан кам бўлмаган) 1-нав тахталар ишлатилиши зарур, қолган қисмларида эса 2-нав тахталар ишлатилиши рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБирлаштирувчи майда бўлакларни (деталларни) (ёстиқлар, поналар ва ҳоказолар) тайёрлаш учун, танлаб олинган, қаттиқ баргли жинсли дарахтларни (эман, шумтол, бук ва грабларни) ишлатиш зарур, улар юмалоқ ҳолда ишлатилганида ГОСТ 9462, тилинган тахталар ҳолида ишлатилганида эса ГОСТ 2695талабларига жавоб бериши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўприкларнинг таянчларидаги ўтирма ва таянч бруслари учун ГОСТ 9462 ва ГОСТ 2695 ларга тўғри келадиган қаттиқ баргли жинсли — эман, шумтол, бук ва граб дарахтларидан қилинган юмалоқ ёғоч ва брусларни ишлатиш рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish563. Ёғоч кўприкларнинг элементларини тайёрлашда ишлатиладиган ёғочларнинг мустаҳкамлик хусусиятлари (меъёрий ва вақтинчалик қаршилиги) ҚМҚ 2.03.08 даги танланган навдаги ёғоч материаллар учун белгиланган талабларга жавоб бериши керак. Ёғоч фермали кўприк қуришда ва ёғочнинг паст мустаҳкамликда эканлиги кўринган барча ҳолларда, ишлатиладиган ёғоч намуналарини лабораторияда мустаҳкамликка синаб, текшириш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСинашда кўринган мустаҳкамлиги меъёрий қаршиликдан кам бўлмаганида, ёғоч ишлатишга яроқли деб ҳисобланади. Юмалоқ ёғоч ва брусларнинг мустаҳкамлигини ушбу меъёрнинг мазкур ШНҚ нинг 559-бандида кўрсатилган давлат стандартларида келтирилган тегишли талабларга биноан баҳолаш рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish564. Ишлатиладиган ёғоч материалларнинг намликлари % да — юмалоқ ҳолатдаги ёғочларники 25 дан, тилинган ёғочларники 20 дан, елимланган конструкциялар учун ишлатиладиганлариники 12 дан ортиқ бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИчки хўжалик автомобиль йўллари, қишлоқ хўжалиги корхоналари ва ташкилотлари, кичик автойўл ва шаҳар кўприкларида устки тўшама, кўндаланг тўсинчалар ва габарит чегарасига қўйиладиган бруслар учун 40 % гача намликдаги ёғоч материалларни ишлатиш рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСувнинг энг паст сатҳидан пастда жойлашадиган элементлар ва қозиқ оёқлар учун ишлатиладиган ёғоч материалларнинг намлиги чекланмайди. Ёғоч материаллари қурилиш майдончаси шароитида тайёрланганда, уларни чиришдан ҳимоя этиш таъминланганда, юк кўтариб турадиган элементлар учун 25 % гача, ёрдамчи элементлар учун 40 % гача намликдаги ёғоч материалларни ишлатиш рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish565. Ёғоч кўприкларнинг пўлат элементлари учун мазкур ШНҚ нинг 18 ва 27-бобларнинг талабларини қаноатлантирадиган пўлатдан тайёрланган арматуралар, юпқа тахта, бўлак шаклдаги ва фасонли прокатлар қўлланилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМихларни ГОСТ 4028 га, пўлат дюбелларни эса ТУ 14-4-1231га биноан қўллаш керак. Асосланган ҳолларда ТУ 10-69-369га биноан винтли пўлат михларни ишлатиш рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish566. Конструкция элементларини елимлашда, талаб қилинадиган мустаҳкамликка, сувга чидамлиликка, биологик таъсирларга чидамлиликка эга бўлган ва узоқ муддатга яроқли: фойдаланиш шароитига боғлиқ ҳолда ҚМҚ 2.03.08 талабларига тўғри келадиган фенолли, резорцинли ва фенолли-резонцинли елимларни қўллаш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЁғоч материални металл билан елимлаш учун эпоксид елим ишлатиш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Материал ва бирикмаларнинг ҳисобий хусусиятлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish567. 1-нав қарағай ёғочининг, унинг намлигига боғлиқ равишдаги ҳисобий қаршиликларини қуйидаги 97-жадвалга биноан қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish97-жадвал | |||
Кучланиш ҳоллари ва элементларнинг хусусиятлари | Қуйидаги % лардаги ҳисобий қаршиликлари, МПа (kgk/сm2) да | ||
белгиланиши | 25 ва ундан кам | 25 дан кўп | |
1. Эгилиш: |
| ||
а) чеккалари табиий ҳолатдаги юмалоқ ёғочдан қилинган элементларники | Rdb | 17,7 (180) | 15,2 (155) |
б) бруслардан ва чеккалари қиррали кесилган ёғочдан қилинган элементларники | 15,7 (160) | 13,7 (140) | |
в) тўшаладиган тахталарники ва бошқаларники | 13,7 (140) | 11,8 (120) | |
2. Толалари бўйлаб чўзилиш | Rdt | 11,8 (120) | 9,8 (100) |
3. Толалари бўйлаб сиқилиш ва эзилиш | Rdc, Rdqs | 14,7 (150) | 11,8 (120) |
4. Толаларига кўндаланг йўналишда барча сиртларнинг сиқилиши ва эзилиши | Rdq | 1,77 (18,0) | 1,47 (15,0) |
5. Толаларига кўндаланг йўналишда маҳаллий эзилиш: |
| ||
а) юзма-юз ўймаларда (эзилиш майдонининг узунлиги 15 сm гача бўлганда) | Rdqp | 3,1 (32,0) | 2,5 (26,0) |
б) шайбаларнинг тагидаги эзилиш бурчаги 90° дан 60° гача бўлганида | 3,9 (40,0) | 3,3 (34,0) | |
6. Эгилишда тола бўйлаб қирқилиши (энг катта қиймати) | Rdab | 2,35 (24,0) | 2,15 (22,0) |
7. Элементнинг иккита брутто қалинлигини ва 10 ўйма чуқурлигига тенг узунликни ҳисобга олган ҳолда, ўймалар уланган жойдаги (майдон бўйича ўртача) қирқилиш: | |||
а) тола йўналишида | Rdam | 1,57 (16,0) | 1,47 (15,0) |
б) толага кўндаланг йўналишда | Rdsm | 0,78 (8,0) | 0,69 (7,0) |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳлар: 1. Ёғочнинг эзилишга ва тола йўналишига a бурчак остида қирқилишига ҳисобий қаршилигини ушбу формула билан аниқлаш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, Rd1, Rd2 лар — a1=0° ва a2=90° бўлганидаги эзилишга ёки сиқилишга ҳисобий қаршиликлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Элементнинг юкланмаган қисмининг узунлиги эзилиш майдонидан ва элемент қалинлигидан кам бўлмаганида, унинг узунлиги қисмидаги толасининг кўндалангига маҳаллий эзилишга (ушбу жадвалнинг 5 вазиятида кўрсатилган ҳолатлардан ташқари) ҳисобий қаршиликни қуйидаги формула билан аниқлаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, ls — ёғочнинг толаси бўйлаб эзилиш майдонининг узунлиги, cm, да.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Элементнинг ҳисобий кесимларида, кесиш ёки тешиш оқибатида, бўшашиш ҳолати бўлганда, тегишли ҳисобий қаршиликларни қиймати қуйидагига тенг бўлган элементларнинг иш шароити коэффициентларига кўпайтириш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчўзиладиганлари учун — 0,80 га;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэгиладиган бруслар учун — 0,85 га;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэгиладиган юмалоқ ёғочлар учун — 0,90 га.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-нав қарағай ёғочининг ҳисобий қаршиликлари 1-нав учун белгиланганларидан:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтолалари бўйлаб чўзилгандагиси 30 % га;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқолган барча кучланиш ҳолатлардагиси 10 % га кам миқдорда қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish568. Елимланадиган тахталарнинг қалинлиги 33 mm ва элемент баландлиги 50 сm ва ундан кам бўлган елимланган қарағай ёғочларнинг ҳисобий қаршиликларини қуйидаги 98-жадвалдан қабул қилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish98-жадвал | |||
Кучланиш ҳолати | Ҳисобий қаршиликлар | ||
Белгиланиши | МPа | kgk/сm2 | |
1. Бруснинг эгилиши | Rdb | 17,7 | 180 |
2. Тола бўйлаб чўзилиш | Rdt | 12,7 | 130 |
3. Тола бўйлаб сиқилиш | Rds | 15,7 | 160 |
4. Тола бўйлаб эзилиш | Rdqs | 14,7 | 150 |
5.Толанинг кўндалангига барча сиртларнинг сиқилиши ва эзилиши | Rdcq, Rdq | 1,96 | 20,0 |
6. Толанинг кўндалангига маҳаллий эзилиши: |
| ||
а) конструкциянинг таянадиган жойидаги текисликда | Rdq | 2,50 | 26,0 |
б) шайбаларнинг тагида эзилиш бурчаги 90° дан 60°гача бўлганда | Rdap | 4,31 | 44,0 |
7. Эгилишда елимланган чокларда толалар бўйлаб катта қирқилиш | Rdaf | 1,47 | 15,0 |
8. Елимланган чокларда толаларни кўндаланг парчалаш | Rdsf | 0,78 | 8,0 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚалинлиги 33 mm дан фарқ қиладиган тахталарни (қатламларни) қўллашда эгилишга, сиқилишга ва тола бўйлаб қирқилишга ҳисобий қаршиликларини қуйидагиларга тенг бўлган иш шароити коэффициентларига кўпайтириш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқалинлиги 19 mm ва ундан кам бўлганида — 1,10 га;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқалинлиги 26 mm бўлганда — 1,05 га;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқалинлиги 43 mm бўлганда — 0,95 га.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЕлимланган элементларнинг баландлиги 50 сm дан катта бўлганида эгилишга ва тола бўйлаб сиқилишга ҳисобий қаршиликларни қуйидаги 99-жадвалда келтирилган иш шароити коэффициентларига кўпайтириш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish99-жадвал | |
Кесим баландлиги, сm,да | Иш шароити коэффициенти |
50 ва ундан кам | 1,00 |
60 | 0,96 |
70 | 0,93 |
80 | 0,90 |
100 | 0,85 |
120 ва ундан кўп | 0,80 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish569. Елимланган пўлат арматура стерженли-елимли штирли бирлаштиришларда, тортиб олишга ёки тешиб ўтишга (18 расм) ишлайдиган қарағай ёғочнинг тола бўйлаб қирқилишга ҳисобий қаршилиги Rdaf ни штирнинг кириш чуқурлиги l га боғлиқ ҳолда 100-жадвалдан қабул қилиш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish18-расм. Елимлаштиришли уланган жой.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-уланувчи блоклар, 2-блокларнинг уланадиган жойи, 3-штирлар учун тешиклар, 4-тешикларга елимланган штирлар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish100-жадвал | ||
Штирни киритиш чуқурлиги l, сm, да | Қирқилишга ҳисобий қаршилиги, Rdat | |
МPа | kgk/сm2 | |
15 | 2,94 | 30,0 |
20 | 2,75 | 28,0 |
25 | 2,55 | 26,0 |
30 | 2,45 | 25,0 |
35 | 2,26 | 23,0 |
40 | 2,16 | 22,0 |
45 | 2,01 | 20,5 |
50 | 1,91 | 19,5 |
55 | 1,77 | 18,0 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳ: 1. Стерженни тола йўналишида a бурчаги остида киритиб елимлаганда қирқилишга ҳисобий қаршиликни қуйидаги формула билан аниқлаш керак
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Елимштирли бирикмаларни тайёрлаш фақат керакли технологик қурилмаси бор заводларга рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish570. Бошқа турдаги ёғочлар учун мазкур ШНҚ нинг 97, 98 ва 100-жадвалларидаги берилган ҳисобий қаршилик қийматларини қуйидаги 101-жадвалдаги ўтказиш коэффициентларига кўпайтириш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish101-жадвал | |||
Ёғочларнинг жинслари | Ҳисобий қаршиликлар учун ўтказиш коэффициенти | ||
чўзилишга, эгилишга, сиқилишга ва тола бўйлаб эзилишга | тола кўндалангига сиқилишга ва эзилишга | қирқилишга | |
Арча | 1,0 | 1,0 | 1,0 |
Лиственница | 1,2 | 1,2 | 1,01) |
Пихта | 0,8 | 0,8 | 0,8 |
Эман | 1,3 | 2,0 | 1,3 |
Шумтол; граб | 1,3 | 2,0 | 1,6 |
Бук | 1,1 | 1,6 | 1,3 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1) Елимланган конструкциялар учун — 0,9.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish571. Барча турдаги ёғоч материаллари учун толаси бўйлаб сиқилиш ва чўзилишдаги ҳамда эгилишдаги эластиклик модулини қуйидагича қабул қилиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishодатдаги ёғочлар учун доимий юкламалардан деформацияни аниқлашда — 8340 МПа (85000 kgk/сm2) га тенг деб;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishелимланган ёғочлар учун хоҳлаган юкламалардан деформацияни аниқлашда — 9810 МPа (100000 kgk/сm2) га тенг деб.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЁғоч толасининг кўндалангига сиқилишдаги эластиклик модулини 392 МPа (4000 kgk/сm2)га тенг деб қабул қилиш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish572. Ёғоч кўприкларнинг пўлат элементлари учун эластиклик модули ва ҳисобий қаршиликларини мазкур ШНҚ нинг 18 ва 27-бобларига биноан қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish573. Қарағайлардан бўладиган бирикмалардаги ичларига киритилиб жойлаштириладиган пўлатдан қилинадиган пона (нагел), дюбел ёки михларнинг понадан бериладиган зўриқиши тола бўйлаб, дюбел ва михдан бериладигани эса маълум бурчак остида таъсир кўрсатганларидаги зўриқишларни ўзига қабул қилиш (ёки оғирликни кўтариш) қобилиятининг ҳисобий қийматлари қуйидаги 102-жадвалда келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish102-жадвал | |||
Бирикмалар тури | Кучланиш ҳолати | Пона (нагел), дюбел ёки михнинг битта кесимга кучни қабул қилиш қобилиятининг қиймати | |
кН | kgk | ||
Симметрик | Ўртадаги элементларнинг эзилиши | 0,441 dt1 | 45 dt1 |
Чеккадаги элементларнинг эзилиши | 0,685 dt2 | 70 dt2 | |
Носимметрик | Бир хил қалинликдаги барча элементларнинг ҳамда битта кесимдаги бирик-маларнинг анча катта қалинликдаги элементларининг эзилиши | 0,294 dt1 | 30 dt1 |
Чеккадаги анча юпқа элементларнинг эзилиши | 0,685 dt2 | 70 dt2 | |
Симметрик ва носимметрик | Пона (нагел) нинг эгилиши | 1,618d2 Қ 0.019t32; лекин, 2,256d2 дан кўп эмас | 165d2 Қ 2t32 ; лекин 230d2 дан кўп эмас |
Михнинг эгилиши (ГОСТ 4028-63*) | 2,256d2 Қ 0.010t32; лекин, 3,628d2 дан кўп эмас | 230d2 Қ t32 ; лекин 370d2 дан кўп эмас | |
Дюбелнинг эгилиши (ТУ 14-4-1231-83) | 3,384d2 Қ 0.015t32; лекин, 5,442d2 дан кўп эмас | 234,5d2 Қ 1,5t32; лекин 555d2 дан кўп эмас | |
Бурама михнинг эгилиши |
|
| |
(ТУ 10-69-369-87) | 4,14 d2 | 420 d2 | |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish100-жадвалда белгиланганлар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishd — пона (нагел) ёки михнинг диаметри, сm, да;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisht1 — ўртадаги ва тенг, кўпроқ қалинликлардаги битта қирқиладиган бирикмадаги элементларнинг қалинлиги, сm, да;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisht2 — чеккадаги элементларнинг ва битта қирқиладиган бирикмаларнинг анча юпқа элементларининг қалинлиги, сm, да;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisht3 — битта қирқиладиган бирикмаларнинг чеккадаги элементига михни ёки дюбелни киргизиш чуқурлиги, сm, да.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳлар: 1. Пона (нагел)нинг, кўрилаётган чокдаги, зўриқишни қабул қилиш қобилиятининг ҳисобий миқдорини жадвалдаги формулаларга асосан топилган қийматларнинг энг кичигига тенг деб қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Пона (нагел)нинг диаметри d ни, унинг эгилишдаги зўриқишни қабул қилиш қобилиятининг тўла фойдаланилишидан сал кўпроқ шароитдан келиб чиққан ҳолда белгиланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Ушбу меъёрларнинг талабларига мувофиқ поналар (нагеллар)ни жойлаш шароити бажарилган бўлганида, пона (нагел)ли бирикмаларда ёғочни ёрилиб ажралишга ҳисобламаслик мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Цилиндрик пона, михлар ва дюбеллар ёғочнинг ичига етарли даражада киритилиб жойлаштирилиб, устига қўйилган нарса зич беркитиб турадиган ҳолларда, болт тагига пўлатдан қилинган ёпиштирма қўйиладиган бирикмалар қўллаш рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. Пўлатдан қилинган ёпиштирмали бирикмалардаги дюбел ва михларнинг ҳисобий зўриқишни қабул қилиш қобилияти қуйидаги коэффициентларга кўпайтириб аниқлаш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкуч билан киритилган дюбеллар учун — 1,0 га;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishолдиндан бурғиланган тешикларга киритилганда — 0,8 га.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБошқа турдаги ёғочдан қилинган бирикмаларда пўлат пона (нагел) нинг зўриқишни ўзига қабул қилиш қобилиятининг ҳисобий қиймати, пона жойлашган тешикда ёғочни эзишга ҳисоблаганда мазкур ШНҚ нинг 102-жадвалидаги тегишли коэффициентларни мазкур ШНҚ нинг 102-жадвалидаги миқдорларга кўпайтириб ва у тешикнинг ичида эгилишга ишлаганда, шу коэффициентлардан квадрат илдиз олгандаги қийматларни жадвалдаги миқдорларга кўпайтириб аниқланади. Куч пона (нагел) дан ёғоч толаларига a бурчаги остида берилганида, унинг зўриқишни ўзига қабул қилиш қобилиятини ҚМҚ 2.03.08нинг кўрсатмаларга кўра ka коэффициентини ҳисоблаб аниқлаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish574. Чўзиладиган ва сиқиладиган елимштирли (пўлат стержен ёғочлардаги тешикларга елимланган) бирикмаларда елимланган штир (пўлат стержен)нинг суғирилиб олишга ёки тешиб ўтишга ҳисобий мустаҳкамлик қобилияти Ndd кН, (kgk) ни ушбу формула билан аниқлаш зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, m — тешик диаметрлари 2,4 cm ва ундан кам бўлганида — 1,0 га; 2,6 ва 2,8 сm да — 0,95 га; 3,0 сm ва ундан катта бўлганида — 0,90 га тенг деб қабул қилинадиган иш шароити коэффициентлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishde — штир (стержен) киритиладиган тешик диаметри, m (сm) да;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishle — штир (стержен) кирадиган қисмининг узунлиги, m (сm) да;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRdaf — мазкур ШНҚ нинг 100-жадвалидан олинадиган елимштирли бирикмалардаги ёғочнинг ёрилиб ажрашига ҳисобий қаршилиги, МPа (kgk/сm2) да.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish575. Бўйлама йўналишда жойлашган призматик поналарнинг (колодка, шпонка) ҳисобий, зўриқиш қабул қилиш қобилиятини эзилишга ва ёрилиб ажралишга аниқлаш керак. Бу ерда, ёрилиб ажралишга ҳисобий қаршилигини иш шароити коэффициенти ma=0.8 билан қабул қилиш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-§. Ҳисоблашлар. Зўриқишлар ва моментларни аниқлаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish576. Кўприкларнинг конструкцияларини ҳисоблашда қуйидагиларга ижозат берилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэлементлар ва бирикмалардаги зўриқишларни материални эластик ишлайди деб фараз қилиб аниқлашга;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфазовий конструкцияни алоҳида текис туркумларга ажратишга ва уларни элементларнинг кўнувчанлигини назарга олмасдан мустаҳкамликка ҳисоблашга;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпанжарали конструкциялар элементларининг тугунларида бирлашишларини ҳисоблашларда шарнирли деб қабул қилишга;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбитта қаторли ва фазовий таянчларнинг устунларига ўтирмалардан бериладиган вертикал кучларни қабул қилишда қиятиргаклар, диагонал боғланишлар ва раскослар қатнашмайди деб ҳисоблашга;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳароратнинг ўзгаришидан ҳамда ёғочнинг қуришидан ва шишганидан бўладиган деформация ва кучланишларни ҳисобга олмасликни;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishишқаланиш кучи таъсирини, конструкция ёки бирикманинг ишлаш шароитини ёмонлаштирган ҳолдагина ҳисобга олиш кераклигига (бундай ҳолларда ёғочнинг ёғочга ишқаланиш коэффициентини 0,6 га тенг деб қабул қилиш рухсат этилади).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish577. Тўсинли кўприкларнинг прогонларини, тўшамасининг пастки қатлами элементларини (тахталари, накатниклари ва ҳ.к.) кўндаланг тўсинчаларини, автомобил йўллари ва шаҳар кўприкларининг ўтиш қисмининг бўйлама ва кўндаланг тўсинларини узлукли деб ҳисоблаш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўндаланг прогонларга таянувчи ёғочли тахталарни эни b га тенг бўлган, иккита таянчда ётган тўсин деб ҳисоблаш рухсат этилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) елимланган ёғочли тахта учун
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) михланган ёғочли тахта учун михларнинг орасидаги масофа 25 сm ва ундан кам бўлганида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўша масофа 25 cm дан катта бўлганида:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish(5.6)-(5.7) формулаларда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha — ғилдиракнинг ёки ўрмаловчи занжирнинг кўприкка тегиб турадиган жойининг ёғоч тахталарнинг кўндаланг йўналишдаги ўлчами;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisht — қоплама қалинлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishd — битта ёғоч тахтанинг қалинлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishl — ёғоч қопламали плитанинг ҳисобий оралиғи.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПрогонларга узлуксиз кўндаланг тўсинчалар орқали тушадиган босимни аниқлашда, юкламаларнинг уларга эластик равишда тарқалишини ҳисобга олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТўшамадаги ёғоч тахталарнинг уланган жойлари битта қаторга тўғри келмаган ҳолатда (битта кесимда барча уланган жойларнинг 30 % дан ками тўғри келганида) кўндаланг тўсинчага бўладиган босимни аниқлашда, юкламаларнинг тарқалишини ҳисобга олишга рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish578. Прогонлардаги зўриқишларни аниқлашда ўтирмаларнинг устида подбалкалар қўйилганида оралиқнинг узунлигини камайтириб олиш рухсат этилади, лекин у камайтирилган миқдор, умумий узунлигининг 10 % дан ошмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish579. Фермаларнинг металл тортмаларидаги зўриқишларни аниқлаётганда, уларнинг ўзларининг оғирликлари устки ва пастки тугунларга теппа-тенг тарқалади деб қабул этиш рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОралиқ қурилманинг ўтиш қисми сатҳида жойлашган томонга қарши боғланишларини, ферманинг белбоғи, ўтиш қисми ва қўл тутгич панжарасига тўғри келадиган шамолдан бўладиган юкламага ва вақтинчалик юкламадан горизонтал кўндаланг таъсирга ҳисоблаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-§. Сиқилувчи элементларнинг ҳисобий узунлиги ва элементларнинг эгилувчанлиги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish580. Бўйлама кучлар таъсир этадиган тўғри чизиқли элементларни устиворликка ҳисоблашда, уларнинг ҳисобий узунлигини ҚМҚ 2.03.08 кўрсатмаларига мувофиқ учларининг маҳкамланиш турига боғлиқ равишда қабул қилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish581. Устиворликка ҳисоблашда оралиқ қурилма ва таянчлар элементларининг ҳисобий узунлигини қуйидагича:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) фермаларнинг сиқилаётган белбоғлари учун:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishферма текислигида бўлганида — тугунлар орасидаги масофага тенг деб;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishферма текислигидан бўлганида — горизонтал боғланишларнинг тугунлари орасидаги масофани;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) Гау-Журавский фермасидаги раскослар учун:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishферма текислигида бўлганида — раскоснинг тўла узунлигининг ярмига тенг деб;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishферма текислигидан бўлганида — раскоснинг тўла узунлигига тенг деб;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishв) ёғоч тахтали туташ деворли фермаларнинг сиқилаётган тахталари учун улар энининг олти баробар катталаштирилган қийматига тенг деб;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishг) фазовий таянчларнинг устунлари учун — боғланишлар тугунлари орасидаги масофага тенг деб;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishд) қўшимча боғланишлар йўқ бўлганида қозиқ оёқлар учун:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқозиқ оёқларнинг ўтирмаларини (ростверкларини) қия қозиқ оёқларини қоқиш йўли билан горизонтал текисликда жилишдан маҳкамлаганда ва қозиқ оёқни грунтга тўла киритганда — 0,7l деб;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқозиқ оёқларнинг ўтирмаларини (ростверкларини) горизонтал текисликда жилишдан маҳкамлаганда ва қозиқ оёқ грунтга тўла киритилмаганда (шарнирли ҳолатда, қозиқ оёқнинг бир қисми грунтдан тепада турганида) — l га тенг деб;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқозиқ оёқларнинг ўтирмаларини (ростверкларини) горизонтал текисликда жилишдан маҳкамламаганда ва қозиқ оёқлар грунтга тўла киритилганида — 2l га тенг деб, қабул қилиш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБу ерда, l — қозиқ оёқнинг бошидан (ростверк ёки ўтирманинг пастидан) сув ювилишини ҳам ҳисобга олгандаги грунтга киритилган жойдаги кесимгача бўлган назарий узунлиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish582. Ҳисобий эгилувчанликни қуйидагиларга:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) бутун кесимли элементлар учун (иккита текисликдаги) ва таркиби бир нечта бўлган стерженлар (шахобчалар орасини бириктирувчи боғланишлар текислигига меъёрий текисликда) элемент ҳисобий узунлигининг тўла юзасининг тегишли инерция радиусига нисбатига тенг деб;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) бир нечтадан таркиб топган элементлар (шахобчалари орасини бирлаштирувчи боғланишлар текислигида) учун келтирилган эгилувчанлик lz ни
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishга тенг деб, қабул қилиш зарур;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, l, la — тегишли бир элементларнинг ва унинг айрим шахобчаларининг эгилувчанлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmz — келтирилган эгилувчанлик коэффициенти, у қуйидаги формула билан аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, lc — элементнинг ҳисобий узунлиги, m да;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha — элементнинг кўндаланг кесимининг эгилиш текислигидаги ўлчами, cm да;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishnf — элементнинг шахобчалари орасидаги чоклар сони;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishnq — битта чокдаги боғланишлар қирқимларининг элементнинг 1 m. га тўғри келадиган сони;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishd — қуйидаги 103-жадвалга биноан аниқланадиган бирлашманинг кўникувчанлик коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishb — элемент кесимининг тўла эни, сm, да;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳлар: 1. l ва lа эгилувчанликлар элементнинг ҳисобий узунлиги lc ва бутун элементлар учундек боғланишлар орасидаги масофаларга кўра аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Шахобчанинг ҳисобий узунлиги lа, унинг етти карра энидан ошмайдиган бўлганида lа = 0 деб қабул қилиш рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish103-жадвал | ||
Боғловчилар тури | Қуйидагича сиқилгандаги бирикманинг кўникувчанлик коэффициенти d нинг қиймати | |
марказий | Эгилиш билан биргаликда | |
Пўлат пона (нагел)лар: | ||
D ≤ 1/7 l | 1/5d2 | 1/2,5d2 |
D > 1/7 l | 1.5/dt | 3/dt |
Михлар ва дюбеллар | 1/10d2 | 1/5d2 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6.7-жадвалдаги белгилашлар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisht — бирлаштирилаётган элементларнинг энг юпқасининг қалинлиги, сm да;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishd — мих, дюбел ёки пона (нагел)нинг диаметри, сm, да.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish583. Бир нечтадан ташкил топган элементларнинг келтирилган эгилувчанлик коэффициентларини аниқлаётганда қуйидаги шартларни бажариш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) қистириб маҳкамланган учлари 4 d дан кам бўлган михлар ва дюбеллар ҳисобга олинмаслиги керак;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) шахобчаларни пона (шпонка)лар ёки колодкалар ёрдамида бирлаштирганда mz = 1,2 деб қабул қилиш керак;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishв) чокларда икки хил диаметрдаги (d1 ва d2) пона (нагел) лар қўлланилганида, боғловчиларнинг чокдаги қирқиладиганларининг сони n қуйидаги формула билан аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, n1, d1 — d1 диаметрдаги пона (нагел)ларга тўғри келадиган қирқимлар сони ва кўникувчанлик коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishn2, d2 — d2 диаметрдаги пона (нагел)ларга тўғри келадиган қирқимлар сони ва кўникувчанлик коэффициенти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish584. Марказий сиқилувчан элементларнинг қабул қилувчанлик (кўтарувчанлик) қобилиятининг камайиш коэффициенти j ни уларнинг эгилувчанлигига боғлиқ равишда қуйидаги формула билан аниқлаш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishλ≤70 бўлганида, φ = 1 — 0.8 (λ/100)2; (297)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishλ>70 бўлганида, φ = 3000/λ2; (298)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-§. Конструкция элементларини ҳисоблаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish585. Кўприкларнинг ёғоч конструкцияларининг элементларини мустаҳкамликка ва устиворликка ҳисоблашни қуйидаги 104-жадвалдаги формулаларга биноан бажариш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish104-жадвал | |
Элементнинг ишлаши | Ҳисоблаш учун формула |
Нормал кучланишларни кўра мустаҳкамликка | |
Толаси бўйлаб чўзилиш | Nd/Ant ≤ Rdt (6.13) |
Толаси бўйлаб сиқилиш | Nd/Ant ≤ Rds (6.14) |
Бош текисликларнинг бирортасида эгилиш | Md/Wnt ≤ Rdb (6.15) |
Қия эгилиш | Mdx/Ix ×y + Mdy/Iy ×x ≤ Rdb (6.16) |
Бош текисликларнинг бирортасида эгилиш билан чўзилиш | Nd/Ant+ Md/Wnt × Rdt/Rdb ≤ Rdt (6.17) |
Бош текисликларнинг бирортасида эгилиш билан сиқилиш | Nd/Ant+ Md/ξWnt × Rdt/Rdb ≤ Rdc (6.18) |
Тола кўндалангига сиқилиш (эзилиш) | Nd/Ad ≤ Rdq (6.19) |
Уринма кучланишларга кўра мустаҳкамликка | |
Эгилиш | QdSbr/Ibrb ≤ Rdab (6.20) |
Устиворликка | |
Марказий сиқилиш | Nd/Ad ≤ φRds (6.21) |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish104-жадвалдаги белгилашлар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishNd, Md, Qd — тегишли бўйлама куч, эгувчи момент, кесувчи кучларнинг ҳисобий қийматлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRdb, Rdq — ҳисобий қаршилиги (индекслар кучланиш Rdb, Rdq ҳолатларига мос келади);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAnt, Abr — тегишли кўндаланг кесимнинг соф ва тўла майдонлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSbr — тўла кесим қисмининг нейтраль ўққа нисбатан статик моменти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishWnt — бир нечтадан таркиб топган стерженлар учун, 6.33-бандига биноан иш шароити коэффициенти ҳисобга олинган ҳолда қабул қилинган бўшашган кесимнинг қаршилик моменти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIx, Iy — х ва у ўқларига нисбатан соф кесимнинг инерция моменти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIbr — тўла кесимнинг инерция моменти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishх, у — бош ўқлар х ва у лардан кесимнинг энг узоқда жойлашган нуқталаригача бўлган масофа;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishb — кесимнинг эни;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishj — мазкур ШНҚ нинг 562-бандига биноан марказий сиқилувчи элементларни устиворликка текширгандаги кўтарувчанлигининг камайиш коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAq — эзилиш майдони;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAd — устиворликка текширгандаги кўндаланг кесимнинг ҳисобий майдони. У қуйидагича қабул қилинади: кесим 25 % ва ундан кам бўшашганда — Abr га;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish25 % дан кўп бўшашганда — 4/3 Ant га тенг деб.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishx — элемент деформациялангандаги нормал куч Nd дан бўладиган қўшимча моментнинг таъсирини ҳисобга олувчи коэффициент. У қуйидаги формула билан аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishξ қ 1 – λ2/3000 × Nd/RdsAbr (299)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳлар: 1. Марказий сиқилувчи элементларни, чет томонига чиқадиган носимметрик бўшашганида, номарказий сиқилувчи деб ҳисоблаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Номарказий сиқилувчи элементни, эгилиш текислигига перпендикуляр текисликда ҳамда Nd/Abr кучланишнинг 10 % дан ошмайдиган эгилиш текислигида Md/Wbr кучланиш бўлганида, устиворликка ҳисоблашни (6.14) формулага биноан, эгувчи моментни ҳисобга олмасдан бажариш рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Елимланган стереженли (штирли) уланган жойи бор сиқилувчи элементларни сиқилишга ҳисоблаганда, кесим тўла сиқилувчан бўлган ҳолда штирлар жойидаги тешиклар таъсиридан бўшашиш ҳисобга олинмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Чўзиладиган элементларнинг елимланган штирли уланган жойларидаги кесимларини мустаҳкамликка текширганда унинг майдони Ant ни 0,9 га тенг бўлган иш шароити коэффициентига кўпайтириш йўли билан, кесимда кучланиш жамланишини ҳисобга олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish586. Ораларига қатлам қўйилган, бир нечтадан ташкил топган номарказий сиқилувчи элементларнинг кўпроқ кучланувчи тармоғини устиворликка ҳисоблаш, унинг ҳисобий узунлиги, қалинлигининг етти карра оширилган қийматидан катта бўлганида, қуйидаги шартдан келиб чиққан ҳолда бажариш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishNd/Abr + Md/ξWbr · Rds/Rab ≤ φRds (300)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, j — алоҳида тармоқ кўтарувчанлигининг камайиш коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAbr, Wbr — тармоқнинг брутто майдони ва қаршилик моменти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishx — 6.30-бандига биноан аниқланадиган коэффициент.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish587. Юмалоқ ёғочлардан қилинадиган элементларни диаметри 1 m узунлигида 1,0 сm га кичрайиб боришини эътиборга олган ҳолда ҳисоблаш керак. Кесим майдони Ant ни, 20 сm узунликда жойлашган уни бўшаштирувчи шароитларнинг барчасини, шартли равишда кўрилаётган кесимда жойлашган деб фараз қилиб, аниқлаш керак. Бу ҳолда, тўла кесим майдонининг (брутто) нисбий бўшашиши носимметрик бўшашишда 0,4 миқдордан, симметрик бўшашишда 0,5 миқдордан ошмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСиқилаётган элементларда пона (нагел)лар туфайли бўлаётган бўшашишларни уларга яқин жойлашган бошқа бўшашишларни эътиборга олмасдан ҳисоблаш рухсат этилади. Қоқилиб киритилган михлар туфайли сиқилаётган элементлардаги бўшашишларни ҳисобга олмаслик рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПоғанали равишда ажралиб туриши мўлжалланган (қўшни бўшашган жойлар орасидаги ёрилиш майдончаларини ҳисобга олгандаги) аниқланган ишчи майдон ноқулай хулоса берса, уни Ant майдони сифатида қабул қилиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish588. Эгиладиган, бир нечтадан ташкил топган призматик бўйлама понали (шпонкали, колодкали) тўсинларни (таркибий тўсинларни) қуйидаги қийматларга тенг бўлган туташиш коэффициентларини инобатга олиб ҳисоблаш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishикки қаватли тўсинлар учун — 0,85;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishуч қаватли тўсинлар учун — 0,80.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўрсатилган тўсинлар учун бирикманинг кўникувчанлигини ҳисобга олмасдан топилган эгилишлар 30 % га оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТашкил қилувчи прогон ва шпонкаларда кесимларнинг қаршилик ишчи (заифлаштирилган) моментлари қуйидаги формулалар бўйича:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) Колодкаларда икки сатҳли прогонлар учун (6.2-расм а)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
; (301)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) Колодкаларда уч сатҳли прогонлар учун (6.26-расм)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
; (302)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishв) Кўндаланг шпонкаларда икки сатҳли прогонлар учун (6.2 в-расм)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
; (303)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishг) Кўндаланг шпонкаларда уч сатҳли прогонлар учун (6.2 г-расм)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
. (304)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТашкил қилувчи пргонларда сатҳлар орасидаги боғланишлар ҳам ҳисоб-китобга боғлиқ бўлиб, юқоридагилардан келиб чиққан ҳолда, бу жуда муҳим рол ўйнайди. Ушбу уланишлар колодкалар, шпонкалар, пластинали нагеллар) одатда прогон оралиғининг бутун узунлиги l бўйлаб тенг равишда жойлаштирилади ва бу ҳолда ҳар бир чок учун зарур бўлган уланишлар сони nсв оралиқнинг ярмида (таянчдан оралиқ ўртасигача) қўйидаги формула бўйича аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(305)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда М — прогонга таъсир қилувчи энг катта ҳисобий эгилувчи момент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— прогоннинг нейтрал ўқига нисбатан кўриб чиқилаётган чок бўйлаб ҳаракатланишга мойил бўлган элементнинг ялпи кесимининг статик моменти;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIσp — бутун прогоннинг ялпи кесимининг инерция моменти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish[Тсв ] — кўриб чиқилган чокда жойлашган битта уланишда (колодка, шпонка, пластик нагел) рухсат этилган куч.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6.2-расм. Таркибли прогонларни ҳисоблаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish589. Елимланган конструкцияларнинг кўп қатламли элементларини мустаҳкамлик ва устиворликка, поналарнинг кўникувчанлигини инобатга олмасдан ҳисоблашга рухсат этилади. Елимланган тўсинларнинг салқилигига чокларнинг кўникувчанлик таъсирини 20 % га ошириб ҳисобга олишга рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish590. Панжарали фермаларнинг учлари жойга тўғрилаб тайёрланган белбоғларидаги уланган жойларида, ораларига қатлам, устига ёпиштирмалар қўйилган бўлиб, маҳаллий эгилиш йўқ бўлса, уланган жой ферма тугунида жойлашганида, белбоғнинг учи орқали ҳисобий кучнинг тўла миқдори, тугундан четроқда жойлашганида эса унинг ярми берилишига рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish591. Ёғоч фермаларни, эгувчи моментлари белбоғлари билан, кўндаланг кучлар панжара ёки деворчанинг барча кесишадиган раскосларига бир хил тарқалиб қабул қилинадиган туташ тўсинга ўхшатиб ҳисоблашга рухсат қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБелбоғнинг соф кесим (нетто) майдонига деворчага яқин жойлашган тахта учун — 1,0 га, кейингиси учун — 0,8 га, учинчиси учун — 0,6 га тенг бўлган коэффициентлар киритиш зарур. Параллел белбоғли ёғоч тахтали фермалар бирикмаларининг кўникувчанликларини ҳисобга олмай ҳисобланган эгилишларини 30 % ошириб олиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФерманинг таянч устунчалари, панжаранинг уларга келиб бирлашувчи элементларидан тушадиган тўла босимга ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish592. Ряж (ичи тошга тўлдирилган қутисимон)ларни ҳисоблаганда, унинг товони майдонининг 2/3 қисми таяниб туради деб қабул қилиш керак. Грунт билан ишқаланиш коэффициентини мазкур ШНҚнинг 634-банди талабларига мувофиқ қабул қилиш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish593. Таянч ҳолатининг ағдарилишга устиворлигига ҳисоблаш, ён томонида қўшимча қўйилган тиргаклар ёки қия қоқилган қозиқ оёқлар йўқ бўлганида, чеккасида жойлашган, грунтдан тепага чиқиб турган қозиқ оёққа нисбатан, агарда юқоридаги кўрсатилган элементлар бор бўлганида ёнидаги қия тиргакнинг ёки қия қозиқ оёқнинг, пастки таянч нуқтасига (пастки горизонтал боғламалар сатҳида) нисбатан бажариш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6-§. Бирикмаларни ҳисоблаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish594. Элементларнинг бўйлама кучларга ишлайдиган бирикмаларини эгилишга ва ёрилишга ҳисоблашни пўлатдан қилинган маҳкамловчиларнинг ишларини инобатга олмасдан қуйидаги формулалар билан бажариш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэзилишга: Nd/Aq ≤ mqRdqp (306);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishёрилишга: Nd/Aa ≤ maRdam (307);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, Aq, Aa — эзилиш ва ёрилиш майдони;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmq — сув сатҳидан юқорида жойлашган конструкция элементларини ётиқ ва ўтирмаларни қозиқ оёқлар ёки устунлар билан бирлаштиргандаги бирикмалар учун, ёғоч толасининг кўндалангига эзилишга ишлаш шароити коэффициенти ва у 1,2 га тенг деб, ҳудди юқоридаги ҳолларда, аммо конструкция грунтга тегиб турганда ёки унинг тагида жойлашганида 0,85 га тенг деб, шу ҳоллардаги конструкциялар доимо намланиб турганида ёки сувда жойлашганида 0,75 га тенг деб қабул қилинади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishma — ёрилишга ишлаш шароити коэффициенти, у қуйидагиларга тенг деб қабул қилинади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishучма-уч бири иккинчисига киритиладиган ҳолларда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбитта тишли киритмалар — 1,0 га;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиккита тишли киритмаларда, учидан биринчи
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтишга — 0,8 га ва ҳудди шу ҳолда иккинчи
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтишга — 1,15 га;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбўйлама пона (шпонка)ли бирлашган элементларда — 0,7 га.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБирикмалардаги ишқаланиш кучлари, улар мабодо қўшимча кучланишлар ҳосил қилмаса, эзилишга ва ёрилишга ҳисоблашларда инобатга олинмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЁғоч толасининг кўндалангига маҳаллий эзилиш майдончасининг (учма-уч михлар, пона (нагел)лар билан ва бири иккинчисига киритилиб бириктирилган ҳоллардан ташқари) ҳисобий кўтарувчанлиги, ёғочнинг эзилишга бирга ишлайдиган металл маҳкамлагичлар (михлар, дюбеллар, шуруплар, бурама михлар) билан уларни кучайтириш ҳисобига ошириш рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМаҳаллий эзилиш майдончасида ботиришга ишлайдиган металл бириктиргичларни 106-жадвал талабларига мувофиқ жойлаштириш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБириктиришлар билан кучайтирилган тола кўндалангига маҳаллий эзилиш майдончали бирикма қуйидаги формулага асосан ҳисобланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, ns — маҳаллий эзилиш майдончасидаги бириктиришлар сони;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishNdds — битта бириктиришнинг (мих, бурама мих, дюбель) ёғоч толасига кўндаланг киритгандаги кўтарувчанлик қобилияти, кН (kgk) да ва қуйидаги формула билан аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, Rdds — ёғоч билан бириктиргичнинг ҳисобий тегиб турадиган юзасининг бир-бирига ботирилишига ҳисобий қаршилиги, михлар ва дюбеллар учун ёғоч намлигига боғлиқ бўлмаган ҳолда 0,3 МPа (3 kgk/ cm2)га тенг, бураладиган михлар (ТУ 10-69-369-87) учун қуруқ ёғочлар бўлганида 0,6 МPа (6 kgk/cm2)га тенг, шуруф глухарлар учун ёғочнинг тегишли намлигига мувофиқ 6.1-жадвалга биноан Rdsm га баробар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishds — бириктиргич стерженининг диаметри, m (сm) да;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishls — ёғоч билан бириктиргичнинг тегиб турадиган жойининг ҳисобий узунлиги, м (cm) да;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishNdqp — 97-жадвалга мувофиқ аниқланадиган тола кўндалангига маҳаллий эзилишга ҳисобий қаршилиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishDs — бириктиргич қалпоқчасининг диаметри, m (сm);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish(6.26) формуланинг ўнг томони 2mqRdqp дан ошмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish595. Учма-уч бир-бирига киритилган иккита тишли бирикмаларни ёрилишга ҳисоблашни қуйидагича: учидан биринчи тиш учун ёрилиш текислиги бўйича — унинг эзилиш майдонига тўғри келадиган кучга, иккинчи тиш учун эса — барча кучга бажариш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish596. Қия колодка билан бириктирилган элементлардаги ёрилишнинг ҳисобий узунлиги ld қуйидагига тенг деб қабул қилинади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТортиб турувчи болтларга тушадиган кучларни аниқлашга керакли битта колодкадаги ажратувчи куч S ни қуйидаги формула билан ҳисоблаш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish(310) ва (311) формулалардаги:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQ — бирикманинг кўникувчанлигини эътиборга олмагандаги битта колодкага тўғри келадиган ҳисобий сурувчи куч;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа — колодкалар орасидаги соф масофа;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishZ — колодкани ёрувчи кучлар елкаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishla — колодканинг узунлиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish597. Қўш тавр ёғоч тахтали-михли тўсинлар белбоғларининг, кесишма ҳолатдаги туташ деворларга маҳкамлагичлардаги боғланишларини белбоғ ва девор орасида юз берадиган сурувчи кучга ҳисоблаш керак. Бу ҳолда, маҳкамлагичлардаги михларнинг қабул қилувчанлик қобилиятини, деворча тахталарининг умумий қалинлиги унинг ҳисобий қалинлигига тенг бўлганида, 0,8 га баробар ишлаш шароити коэффициентига кўпайтириб қабул қилиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМихни ёғочга қайириб қистиришнинг ҳисобий узунлигини қуйидаги формула билан аниқлаш рухсат этилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, d — михнинг диаметри;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRy — пўлат михнинг оқувчанлик чегарасидаги чўзилишга ва эгилишга ҳисобий қаршилиги, МPа (kgk/сm2) да ва мазкур ШНҚ нинг 27-бобига биноан қабул қилинади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRdqs — ёғочнинг толаси бўйлаб эзилишга ҳисобий қаршилиги, МPа (kgk/сm2) да.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМихнинг қистириб маҳкамлайдиган томонининг ҳисобий узунлигини аниқлашда ўткирлаштирилган қисмининг узунлиги 1,5d ни ҳисобга олмаслик керак. Бундан ташқари, бирлаштирилувчи элементлар орасидаги ҳар битта чокка 2 mm дан михнинг узунлигидан камайтириш керак. Бир нечта қатлам ёғоч тахтадан мих эркин чиқиб турадиган бўлганида, унинг узунлигини 1,5d га камайтириш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish598. Сиқилувчи элементларда ва эгилувчи элементларнинг сиқилувчи томонида жойлашган елим штирли бирикмаларни, зўриқишларнинг 70 % и уланувчи элементларни учлари юзаси билан, қолганлари эса штирлар билан қабул қилинади деб ҳисоблаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭгилувчи элементлар ва чўзилувчи элементларнинг чўзилиш зоналарида жойлашувчи елимштирли бирикмаларни ҳисоблашда бирикувчи элементларнинг алоҳидаги юзаларига тўғри келувчи кучлар бутунлай штирлар орқали қабул қилинади деб ҳисобланади. Уланаётган элементлар учлари орасидаги елимли чоклар чўзилишда ҳисобга олинмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭгилувчи элементларнинг елимштирли бирикма билан уланган қисмини кўндаланг куч таъсирига бутун кесим деб қабул қилиб ҳисоблаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7-§. Конструкцияни тузиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish599. Боғламларда энг кам сонли оддий кесиб киритиладиган бирикмаларни қўллаш лозим ва уларда сув тўпланмаслигини таъминлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТаркибий (бир нечта бўлаклардан таркиб топган) элементларда бруслар орасида 4 сm дан, юмалоқ ёғочлар орасида 2 сm дан кам бўлмаган шамоллатиб турувчи бўш жой қолдириш назарда тутилиши керак. Бўш жой қолдириш рухсат этилмайдиган конструкцияларда, атмосфера ёғинларидан бевосита намланишга қарши чоралар кўрилиши зарур. Ёғоч конструкцияларнинг сув сатҳидан тепада жойлашган қисмларида ёпиқ (барча томони ёпишмалар билан қопланган) бирикмалар қилиш рухсат этилмайди. Елимланган оралиқ қурилмаларда, уларга қуёш нурларининг тўғри тушишига тўсиқ бўладиган тадбирларни кўзда тутиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЁғоч конструкцияларнинг ёғочли элементларини кетма-кетликда мўрт синишларини ёки узилишини камайтириш учун улар бирикмаларини ёпишқоқ ишлашини таъминлаш орқали табиий мўртликни камайтириш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБирикмаларда ёғочни эзилишга ишлашини таъминлаб бериш керак. Бирикмаларга ёпишқоқликни бериш учун бўлиш ва зичлик принциплари ишлатилса кучлар элементдан элементга иложи борича кўпайтирилган боғланишлар сони орқали узатилади. Бу ҳолда параллел ишловчи боғланишлар ўртасида кучлар тўлароқ текис тақсимланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish600. Тилинган материалларни узунаси бўйлаб, ГОСТ 16483.10 га биноан, тишли бирикмалар ёрдамида улаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish601. Бактериялари йўқотилган элементларни, маҳкамловчи буюмлар учун тешиклар тайёрлашдан бошқа қайта ишлов бериш ишларига рухсат этилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБактериялари йўқотилган ёғочларда, маҳкамловчи буюмлар ўрнатилишидан аввал, тайёрланган тешиклар ГОСТ 2770 га мувофиқ тошкўмир ёғи билан қалин суркалиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish602. Елимланган ва тахта-михли бош тўсинли оралиқ қурилманинг кўндаланг бикрлигини таъминлаш учун таянч кесимларида ва оралиғида ҳар 4 — 6 m да кўндаланг боғланишлар, тахта-михли тўсинларда уларнинг устки белбоғи текислигида бўйлама боғланишлар ҳам ўрнатиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish603. 15 m ва ундан узун оралиқ қурилмаларнинг бош тўсинларини, резина таянчларга ўрнатиш керак. Тўсинларнинг тагига таянчлар ўрнига, бактериялари йўқотилган ёғочлардан қилинган, рубероид қатламлари устига ётқизиладиган мауэрлат брусларни ўрнатишга рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish604. Ўтиш қисмининг, ёғоч темирбетон плитаси бош тўсинларга горизонтал кучларнинг берилишини таъминлайдиган маҳкамлагичлар билан уларга боғланган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish605. Автомобиль йўллари ва шаҳар кўприкларининг елимланган оралиқ қурилмаларининг ўтиш қисмини тузаётганда, сувларнинг тезда унинг устидан оқиб кетишини таъминлайдиган бўйлама ва кўндаланг йўналишларда нишаблик бўлишини кўзда тутиш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўприкнинг узунлиги 50 m гача ва бўйлама йўналишида бир томонга нишаблиги камида 1 ‰, узунлиги 100 m ва ўртасидан ҳар иккала томонга нишабликлари камида 1 ‰ дан бўлганида, узунаси бўйлаб оқизиб, кўприк устига йиғиладиган сувларни кетказишга рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish606. Елимланган оралиқ қурилмаларнинг ўтиш қисми, пастда ётган конструкцияларни ёғингарчилик сувлари тегишидан ва қуёш нурларининг бевосита таъсиридан ҳимоя қилиш зарур. Ўтиш қисмининг плитасини узлуксиз равишда қуриш керак. Тўсинларнинг темирбетон плита тагидаги устки белбоғига сув ўтказмайдиган қатламлар ётқизилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish607. Автомобиль йўллари ва шаҳар кўприкларида шамоллатиш шароитини яхшилаш учун бош тўсинлар учларининг орасида камида 10 сm бўлган бўшлиқ қолдириш ва таянчларнинг баландликларини камида 5 сm этиб белгилаш керак. Бош тўсинлар ва ўтиш қисмилар орасида баландлиги 5-6 сm бўлган бўшлиқлар қолдирилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish608. Ёғоч плитали елимланган кўприкларнинг қопламаси сифатида юзасига уч карра ишлов берилган қатлам ёки бир қатламли асфальтбетон ётқизишни белгилаш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish609. Ҳаракат устки қисмида бўладиган оралиқ қурилмаларда ферма билан маҳкамланган юқори бикрликдаги ўтиш қисмини устки боғланишлар сифатида фойдаланиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish610. Эгилувчи элементларда энг катта қийматдаги эгувчи момент ҳосил бўладиган кесимларда чўзилаётган толаларини ҳар хил кесиклар билан бўшаштирмаслик керак. Элементларнинг таянчлардаги кесимларида ёғоч толаларининг кўндалангига ажралишга мустаҳкамлиги таъминланган ҳолда элементнинг 1/3 баландлигигача кесиш рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8-§. Элементларнинг энг кичкина ўлчамлари ва уларнинг рухсат этиладиган эгилувчанлиги
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish611. Ёғоч қисмлари ва металл буюмлар кўндаланг кесимларда қуйидаги 105-жадвалда келтирилган қийматлардан кам бўлмаган ўлчамларга эга бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish105-жадвал | ||
Ёғоч қисмлар ва металл буюмлар | Кўндаланг кесимнинг меъёрланган ўлчами | Қуйидаги кўприклар учун меъёрланган ўлчамларнинг энг кичик қиймати |
автомобиль йўллари ва шаҳарлардаги 16 8 4* 18** 22 14 9 19 16 12 22 12 4 8 6 3,2 | ||
1.Бруслар ва тилинган тахталар: асосий элементлар учун | Катта томони, сm, да | |
боғланишлар, бириктирувчи ёпишмалар, қўл тутгич панжаралар ва бошқа қўшимча элементлар учун | Ҳудди ўзи | |
2.Ёғоч тахталар | Қалинлиги, cm, да | |
3.Юмалоқ ёғочнинг ингичка учида: асосий элементлар учун | Диаметр, сm, да | |
қозиқ оёқлар учун | ||
накатниклар учун | ||
4.Пластиналар | Айлана радиуси, сm, да | |
5.Болтлар: ишчи ва тортиб турувчилари | Диаметр, mm да | |
конструктивлари | ||
6. Елимўтирли уланган жойдаги штирлар | Диаметр, mm, да | |
7. Пўлат тяжлар | Ҳудди ўзи | |
8. Пўлат пона (нагел)лар | Ҳудди ўзи | |
9. Михлар ва дюбеллар | Ҳудди ўзи | |
10. Пўлат ёпишмалар | Қалинлиги, mm, да | |
11. Шайбалар | Ҳудди ўзи | |
12. Тишли тикан (шип)лар | Узунлиги, cm, да |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish* Бош тўсинлар учун елимланган конструкцияларда ёғоч тахталарнинг ишлов берилгандан кейинги қалинлиги 3,3 сm дан, қолган бошқа элементлар учун 4,3 сm дан ошмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish** Ингичка томнинг диаметри 18 сm дан кам бўлган юмалоқ ёғочлар фақат ўтиш қисмининг тўшамаси ва жавобгарлиги кам жойдаги элементлар (иккинчи даражали боғланишлар,қистиргичлар ва ҳоказолар) учунгина қўллаш рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish612. Конструкцияларда ёғоч элементларнинг эгилувчанлиги қуйидагилардан ошмаслиги керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) белбоғлар, раскослар, таянчларнинг устунлари ва қозиқ оёқлар учун:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсиқилаётганлариники — 100 дан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчўзилаётганларники — 150 дан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) боғланишлар учун:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсиқилаётганлариники — 150 дан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishчўзилаётганларники — 200 дан.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9-§. Туташмалар ва боғламлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish613. Фермаларда сиқилаётган ва чўзилаётган элементларнинг уланадиган жойларини, тугундан ташқарида (панелда) жойлаш керак, бунда сиқилаётган элементларни бириктиришларни (улашларни) ферма текислигидан чиқадиган жойларда маҳкамланган тугунларнинг ёнида жойлаш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЕлимланган узлуксиз тўсинларда улашларни, моментлар қиймати кам бўладиган қисмларида жойлаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish614. Бирлаштириладиган элементлар болтлар билан зарур бўлса — хомутлар билан тортиб қўйилиши керак. Болтларнинг иккала томонидаги учларида пўлат шайбалари бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish615. Фермаларнинг чўзилаётган ва чўзилиб-эгилаётган элементларининг уланишларини цилиндрик пўлат пона (нагел) лар тешиб ўтказилган ёғоч ёпиштирма (накладка) лар билан беркитиш ёки елимштирли қилиб бажариш тавсия этилади. Поғонали ёпиштирмали бирикмаларни ишлатмаслик керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБелбоғларнинг сиқилаётган элементлари учларининг юзалари бир-бирига тўла тегиб турадиган қилиб уланган жойлар устиларига ёпишмалар қўйилиши, зарур бўлганида учларига елимлаб киритилган пўлат штирлар (елимштирли туташма) билан кучайтирилиши зарур. Тилинган тахтали-михли фермалар белбоғларининг уланадиган жойларини ташқарисидан қўйиладиган пўлат пона (нагел) ли ёпишмалар билан беркитиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish616. Болтлар, пона (нагел) лар, михлар, дюбеллар, шуруфлар, глухарлар ва штирлар қаторасига жойлашганда улар орасидаги энг кам масофа миқдорини қуйидаги 106-жадвалга биноан қабул қилиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish106-жадвал | |||||
Меъёрланувчи масофалар | Қуйидагилар учун, уларнинг ҳисобий диаметрларида ифодаланган энг кам масофалар қийматлари: | ||||
Болтлар ва тешиб ўтказиладиган нагеллар | Ичида қолдириладиган (чиқиб турмайдиган) нагеллар | штирлар | Михлар ва дюбеллар | Шруфлар ва глухарлар | |
1. Маҳкамлагичлар ўқларининг ораси: | |||||
тола бўйлаб | 6 | 7 | - | 15* ёки 25** | 10 |
тола кўндалангига | 3 | 3,5 | 3 | 4 | 5 |
2. Чеккадаги бириктиргич (маҳкамлагич) ўқидан тола бўйлаб элемент учининг чеккасигача | 6 | 7 | - | 15* ёки 25** | 10 |
3. Чеккадаги бириктиргич (маҳкамлагич) ўқидан элемент чеккасигача толага кўндаланг йўналишда | 2,5 | 3 | 2 | 4 | 35 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish* Тешиб ўтказилаётган элемент қалинлиги 10 d дан кам бўлмаганида (бу ерда d — мих ёки дюбел диаметри);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish** Тешиб ўтказилаётган элемент қалинлиги 4d бўлганида. Михлар ёки дюбеллар билан тўласига тешиб ўтказилмайдиган элементлар учун уларнинг қалинликларидан қатъий назар тола бўйлаб михлар ёки дюбеллар ўқлари орасидаги масофа 15d дан кам бўлмайдиган этиб қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИзоҳлар: 1. Елимштирли бирикмалардаги штирлар ўқлари орасидаги масофалар, уларнинг тола бўйлаб жойлашгандаги ҳолати учун берилган. Штирларни толага кўндаланг ёки унга бурчак остида жойлаганда, штирлар орасидаги масофа тугунли бирикманинг ишлаш шароитига кўра белгиланиши керак, аммо жадвалда келтирилганидан кам бўлмаслиги зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Элементларнинг қалинликлари юқорида кўрсатилган қийматларнинг оралиқларида бўлганида, михлар ёки дюбеллар орасидаги масофанинг энг кам миқдорини интерполяция қилиб аниқлаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Нагеллар (штирлар) орасидаги энг кам масофа, улар учун тайёрланган тешикларнинг узунлиги 10d дан катта бўлганида, ўша қийматни 5 % оширгандаги миқдорга тенг бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish617. Лиственница ва бошқа қаттиқ жисмлардан ташкил топган ёғоч элементларини михлар ва дюбеллар билан бириктиришда, ҳамда d диаметри 6 mm дан катта барча михларнинг ишлатилишида олдиндан 0,8-0,9 d ўлчамда пармаланган тешиклар ҳосил қилиш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish618. Пона (нагел) лар, дюбеллар, шуруфлар, глухарлар ва михларни тилинган тахталарнинг ёки брусларнинг ўқлари бўйлаб жойламаслик керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНагелли бирикмаларда пармаланган тешикларни шахмат тартибида жойлаш тавсия қилинмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФермаларнинг белбоғларидаги михларни вертикал қаторлар билан жойлаш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish619. Михлар ва дюбеллар, элементларни тешиб чиқмайдиган қилиб иккала томонларидан бир-бирига қарши йўналишда қоқилганида, улар орасидаги масофа катталаштирилмасдан, учларининг бирининг иккинчисидан ичкарига кириб турадиган масофаси тахтанинг 1/3 қалинлиги миқдорида бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish620. Нагелли бириктирувчи уламаларда, нагел диаметри билан бир хил диаметрдаги тортувчи болтларни қўллаш лозим. Болтларнинг сони, нагеллар сонининг 20 % дан кам бўлмаслиги керак ва ёпишманинг ҳар қайси ярмига камида тўрттадан тўғри келиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish621. Елимштирли бирикмаларда А300 (А-II) классдаги пўлатдан қилинган диаметри 12 — 26 mm бўлган, қайноқ ҳолда қолипларда қотирилган, устки юзаси нотекис бўлган арматура стержени штирлар сифатида қўлланилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШтирлар киритиладиган тешикларнинг диаметрларини, штир диаметри 12 mm бўлганида 2 mm га, 14 — 18 mm бўлганида 3 mm га, 20 — 24 mm бўлганида 4 mm га ва 25 mm дан катта бўлганида 5 mm га катта қилиб белгиланиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШтирнинг ёғочга киритиш чуқурлигини, унинг 15 — 20 диаметри миқдорида қабул қилиш тавсия этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish622. Сиқилаётган ва чўзилаётган элементларда, штирларни кесими бўйлаб баробар равишда жойлаш керак. Штирлар сони камида тўртта бўлиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭгилувчи элементларнинг чўзилувчи ва сиқилувчи қисмларида, штирларнинг ҳар биттаси ёғочнинг унга жалб қилинган участкасидан зўриқишни берадиган этиб жойланиши лозим. Ҳар битта қисмдаги стерженларнинг сони тўрттадан кам бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШтирлар сони бешта ва ундан ортиқ бўлганида, кучланишлар битта жойга йиғилмаслиги учун, уларнинг узунликларини ҳар хил белгилаш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish623. Бирлаштирилган жойлардаги элементларнинг ёки қисмларнинг бирининг иккинчисига ўйилиб ёки кесилиб киритилган жойларининг чуқурликлари брусларда 2 сm дан, юмалоқ ёғоч бўлганида 3 сm дан кам бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎйилиб ва кесилиб киритилган жойларнинг чуқурликлари қуйидагилардан:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) поналар ва колодкалар билан бириктирилганда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбрусларда — улар қалинликларининг 1/5 қисмидан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishюмалоқ ёғочларда — улар диаметрларининг 1/4 қисмидан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) ўйилиб бирлаштирилганларда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтаянчлардаги тугунларда элемент қалинлигининг 1/3 қисмидан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпанжарали фермаларнинг оралиқларидаги тугунларида элемент қалинлигининг 1/4 қисмидан катта бўлмасликлари керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБирикмалардаги ёрилиш текислигининг узунлиги кесиб киритиш чуқурлигидан камида 4 марта катта ва 20 сm дан кам этмай белгилаш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish624. Элементларни ўйиб бирлаштиришларни, пеш томонида катта тишли ўйиқли ёки келиб қўшиладиган сиқиладиган элементларнинг пешларини тўғридан-тўғри тираш билан амалга ошириш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПешда иккита тишли ўйиқли бирикмаларда тишларнинг чуқурлиги биринчи тишнинг чуқурлигидан 2 сm га катта бўлиши керак. Пешда учта тишли бирикмаларни қўллаш рухсат этилмайди. Жағли ўйиқли бирикмалар ишлатиш тавсия этилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭзилишнинг ишчи текислигини, келиб бирикадиган сиқилувчи элементнинг ўқига перпендикуляр жойлаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish625. Ёғоч призматик поналарни (ёки колодкаларни) фақат толалари сурувчи кучлар йўналишига параллел ёки ўшанга яқин бўлган бўйлама ёки қия ҳолда қўллаш рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПоналар (колодкалар) орасидаги соф масофа барча ҳолларда унинг узунлигидан кам бўлмаслиги керак. Пона узунлиги l нинг қирқиш (кесиш) чуқурлиги а га нисбатан 5 дан кам бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭлементларни ораларида миқдордаги бўшлиқ билан бирлаштирилганда қуйидаги шарт бажарилиши шарт:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(313)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБўшлиқ жойнинг эни δ, d диаметрли қия понали (колодкали) юмалоқ ёғочларни бирлаштирганда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиккита ярусли тўсинларда (0,4-0,5)d дан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishучта ярусли тўсинларда 0,25d дан ошмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10-§. Оралиқ қурилмалар ва таянчларнинг элементлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish626. Автомобиль йўллари ва шаҳар кўприкларининг ўтиш қисми ни тахта-михли плита ёки икки қатламли тахта тўшамали этиб қуриш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТемир йўл кўприклари балласт тоғораси тубининг ва ёнғинга қарши майдаланган тош қатламли тўшаманинг ҳамда автомобиль йўллари ва шаҳар кўприклари ўтиш қисмининг пастки қатлами элементлари орасида 2-3 сm очиқ жой қолдириб ётқизилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАвтомобиль йўллари ва шаҳар кўприклари ўтиш қисми тўшамасининг устки қатламини бўйламасига қуриш тавсия этилади. Тўшаманинг тилинган тахталарининг қалинлиги 5 сm дан кам бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish627. Прогонларнинг бруслари ва юмалоқ ёғочлари ўзаро боғланган ва таянчларга бўйлама, кўндаланг йўналишларда силжимайдиган этиб маҳкамланган бўлиши керак. Сочилган прогонларнинг учлари таянч ўтирмаларининг (ёки таянч брусларининг) ўқларидан камида 30 сm га узунроқ қилиб чиқазиб қўйилади. Темир йўл кўприклари балласт чуқурлигининг тагидаги прогонларнинг ораларини 15-20 сm дан жойлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish628. Фермаларнинг белбоғларига кучлар кўндаланг тўсинлардан, уларнинг барча шахобларини ёпиб турган ёстиқ орқали марказий равишда берилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish629. Раскослар ва устунларнинг пешлари билан тиралиб турадиган жойларида ичларига киритиладиган штирлар, раскослар ўзаро кесишадиган жойларга эса, прокладка ва болтлар қўйилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish630. Панжарали фермаларда тяжларнинг шахоблари сони иккитадан кўп бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТяжлар учларида контргайкалар кўзда тутилиши зарур, кесикчаларининг узунлиги қураётганда ва фойдаланиш даврида тяжларни керакли даражада тортишга имкон бериши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГайканинг тагига қўйиладиган бруслар битта тугундаги барча тяжлар учун умумий бўлиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish631. Тилинган тахтали фермалар белбоғларининг ҳар бир поғонасида деворчанинг битта томонида уловчи ёпишмани ҳам ҳисобга олганда, учтадан ортиқ тахта бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБелбоғ ҳар бир поғонасининг битта кесимида иккитагача тахтани улашга рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҲар бир тахта назарий жиҳатдан узилиши керак бўлган жойдан, ёпишма узунлигининг ярмисидан кам бўлмаган масофага узайтирилиши керак. Битта поғона нинг уланадиган тахталарини бошқа поғона нинг ишга киришадиган тахталари билан алмаштириш рухсат этилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish632. Тилинган тахтали фермалар деворчаларининг устиворлиги, 3 m масофадан кам бўлмаган оралиқда ва ферма баландлигидан кичик қилиб қўйиладиган бруслар ёрдамида таъминланади. Бруслар ферманинг деворчасини ва белбоғларини икки томонидан қисиб туришлари керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish633. Туташ деворнинг тилинган тахталарининг кесишадиган жойларига диаметри 4,5 mm дан кам бўлмаган мих қоқилиши керак. Михларнинг узунлиги деворча қалинлигидан камида 3 сm катта бўлиши зарур. Михларнинг учлари қайириб киритилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish634. Қозиқоёқли ва ромли таянчларнинг кўндаланг ва бўйлама йўналишларидаги бикрлиги ҳамда устиворлиги, қия қозиқ оёқлар, раскослар, подкослар, тяжлар шаклидаги горизонтал ва диагонал боғланишлар ва ҳоказоларни қўшиш билан таъминланиши керак. Қия қозиқ оёқлар ёки тиргакларни таянчларнинг баландлиги (грунтдан ўтирманинг тепасигача бўлган масофа) чеккалардаги қозиқ оёқ ёки устунлар ўқлари орасидаги масофадан ошиб кетганида қўйилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТемир йўл кўприклари учун сув ичидаги тяжлар ва ряжли оболочкалар қўллаш тавсия этилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish635. Қозиқоёқларнинг уланадиган жойлари, грунтнинг ювилишини ҳам ҳисобга олгандаги юзасидан 2 m пастда жойлаш керак. Грунтнинг сув билан ювилиб кетиш мумкин бўлган сатҳидан уларни улаш керак бўлганида, ўша жойга боғланишлар қўйилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТаянчларнинг сиқиладиган элементлари (устунлари, қозиқ оёқлари)нинг уланишларини учма-уч (ёлғиз қозиқ оёқларни улашни штирлар билан) бирлаштириш ва болтли металл ёпиштирмалар билан устидан беркитиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚозиқоёқларнинг уланадиган жойлари грунт сатҳидан тепада жойлашганида пона (нагел)ли ёпишмалар қўллаш рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБир нечтадан бир бутун қилинган қозиқ оёқларнинг алоҳида брусларининг ёки юмалоқ ёғочларининг ҳар биттасининг уланган жойлари ҳар хил сатхдаги кесимларда бўлиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish636. Қозиқоёқларни грунтларга қоқишнинг иложи бўлмаган ҳолларда ряжли таянчлар ишлатилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish637. Ряжнинг энини, (кўприк узунаси йўналишида) унинг баландлигининг 1/3 қисмидан ва 2,0 m дан кам бўлмаган ўлчамда белгилаш лозим. Ряжнинг баландлиги чўкиши ва қуриганда қисқаришини инобатга олиб, 5 % ортиғи билан белгиланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishРяжнинг тепа қисми муз оқишининг энг баланд сатҳидан камида 0,5 m га, сувнинг баланд сатҳидан камида 0,25 m га юқорида туришини таъминлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish638. Сув оқмайдиган жойларда ва сув секин оқадиган дарёларда ряжларни планда тўғри бурчакли этиб қуриш тавсия этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОқим тезлиги 1,5 m/sek ва ундан катта бўлганида, олди томони учқирроқ ва силлиқ шаклдаги ряжларни қўллаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish639. Ряж ташқи деворларининг орасига кўндаланг ва бўйлама ғовлар (ички деворлар) ўрнатиш керак. Ички деворлар билан ҳосил қилинган жойлар томонларининг ўлчамлари 2 m дан ошмаслиги зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТашқи деворларнинг бурчакларида ва ғовларнинг уларга бирикадиган жойларида вертикал бруслар ҳамда ҳар тўртинчисида болтлар учун аввал тешиклар қолдирилган қирраланган қисувчи ёғочлар — қисқичлар қилиниши керак. Ряжнинг ташқи деворлари кўндаланг йўналишда қисқичлар орқали ўтказилган пўлат тортгичлар (тяжлар) билан бирлашиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish30-боб. Заминлар ва пойдеворлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Умумий қоидалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish640. Кўприк ва қувурларнинг заминлари ва пойдеворларини, ушбу бўлимнинг талабларини ҳисобга олиб, ҚМҚ 2.02.01, ШНК 2.02.03 и ШНК 2.01.20 ларга, ҳамда СНиП II-7 нинг 27-бобига мувофиқ лойиҳалаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish641. Асосларнинг грунтларини ГОСТ 25100 га мувофиқ синфларга ажратиш зарур таснифлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish642. Саёз жойланадиган ёки ботириладиган қудуқлардан қилинадиган пойдеворларнинг тавонлари тагидаги заминларнинг ҳисобий қаршилигини, ҳисоблаш учун керакли бўлган грунтларнинг физик хусусиятларининг тавсифлари қийматларини ушбу норматив ҳужжатнинг 23-иловасига ва ҚМҚ 2.02.01 нинг кўрсатмаларига биноан аниқлаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТабиий мавжуд, ҳамда сунъий тарзда ишланган грунтларнинг тавсифларини, бевосита дала ва лаборатория шароитларида уларнинг намлигини қурилиш ва фойдаланиш даврида ўзгариши мумкинлигини ҳисобга олган ҳолда аниқлаш керак. Бунда грунтлар тавсифларининг норматив ва ҳисобий қийматларини ГОСТ 20522. ГОСТ 20522 да берилган синаш натижаларини статистик қайта ишлаш усули орқали ўрнатиш керак
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish643. Пойдевор учун фойдаланиладиган материаллар физик-математик ҳоссаларининг тавсифларининг меъёрий ва ҳисобий қийматлари 18, 27 ва 27-бобларнинг талабларини қаноатлантириши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПойдеворлар элементларини бетоннинг қуйидаги сувўтказмаслик маркасидан иборат бўлгандагина лойиҳалаш лозим: W4 — сув ости ва ер ости зоналаридаги элементлар учун (чуқур бўлмаган пойдеворлар ва свайли ростверк плиталаридан ташқари); W6 — сув ости ва ер ости зоналаридаги пойдеворлар ва свайли ростверк плиталари; W8 — сув усти, ер усти ва сув сатҳи ўзгарувчан зоналаридаги, ҳамда тузлар тушишидан ҳимоя қилинмаган элементлар учун.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Ҳисоблашлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish644. Кўприк ва қувурларнинг юк кўтарувчи конструкцияларини заминларини доимий юклар ва ноқулай вақтинчалик юклар бирлашмаси таъсирига керак бўлган мустаҳкамлик запаси ва ишончлилигини таъминлаган ҳолда ҳисоблаш керак. Ҳисоблаш иншоот элементлари ва заминларидаги юкларни ва пайдо бўлувчи кучлар ва кучланишлар, ҳамда деформация, кўчиш, ёриқларни очилиши ва ҳ.к. ларни таққослашдан иборатдир. Бу қийматлар уларнинг ўрнатилган чегаравий қийматларидан ошмаслиги зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўприклар ва қувурларнинг заминлари ва пойдеворларини иккита гуруҳ чегаравий ҳолатларига ҳисоблаш зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбиринчи гуруҳга кўра — заминни юкламани кўтариш қобилияти бўйича, пойдеворнинг ағдарилиб ва сурилиб кетишига маҳкамлигига, грунтларнинг совуқдан шишганидаги кучи таъсиридан пойдеворларнинг устиворлигига, пойдеворлар конструкциянинг мустаҳкамлиги ва устиворлигига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиккинчи гуруҳ бўйича — заминлар ва пойдеворларнинг деформацияларига (чўкишларига, қийшайишларига, горизонтал кўчишларига), пойдеворларнинг темирбетон конструкцияларининг ёрилишга пишиқликка (мазкур ШНҚ нинг 140-бандига кўра).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish645. Пойдеворлар қумларда, супесларда ва балчиқларда жойлашганида заминларнинг кўтарувчанлик қобилиятига, пойдеворлар ҳолатининг устиворлигига ҳисоблашларда ер усти ёки ер ости сувлари сатҳидан пастда жойлашган иншоот қисмлари ва грунтларга ўша сувларнинг босиб кирувчанлик таъсирларини ҳисобга олмоқ зарур. Пойдеворларни суглинокларда, лойларда ва қояли грунтларда жойлаштирганда, сувлар таъсирини, улар кўпроқ ноқулай ҳисобий шароитлар яратадиган бўлган ҳолларда, ҳисобга олмоқ талаб қилинади. Бу ҳолларда ноқулай таъсир кўрсатадиган — энг паст ёки энг баланд сув сатҳи қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish646. Грунтга бекитилганлиги эътиборга олинмасдан ҳисобланадиган саёз жойланадиган пойдеворларнинг тагидаги қояли эмас грунтлардан бўладиган заминлар учун ҳисобий юкламаларнинг тенг таъсир этувчисининг нисбий эксцентриситент билан тавсифланувчи ҳолати (пойдевор товони майдонининг оғирлик марказига нисбати) қуйидаги 107-жадвалда кўрсатилган қийматлар билан чекланмоқлиги зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish107-жадвал | ||||
Кўприкларнинг жойлашуви | Қуйидаги ҳоллар учун энг катта нисбий эксцентриситет е0* / r | |||
қуйидаги юкламалар таъсиридаги оралиқ таянчлар учун | қуйидаги юкламалар таъсиридаги қирғоқ таянчлар учун | |||
фақат доимий юкламалар | доимий ва вақтинчалик юкламаларнинг биргаликдаги энг ноқулай ҳолида | фақат доимий юкламалар | доимий ва вақтинчалик юкламаларнинг биргаликдаги энг ноқулай ҳолида | |
Умумий сетдаги ва саноат корхоналаридаги темир йўллардаги ва алоҳида жойлашган метрополитен йўлларида | 0,1 | 1,0 | 0,5 | 0,6 |
Автомобиль йўлларидаги (саноат корхоналари ва хўжалик ичидаги йўллар ҳам киради), шаҳарлар, посёлкалар ва қишлоқ кўчалари йўлларидаги: | 0,1 | 1,0 | 0,8 | |
катта ва ўртача кўприкларда | 1,0 | |||
кичик кўприкларда | 1,2 | |||
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish* Эксцентриситет, пойдевор кесими ядросининг радиуси r (тавонидаги) ушбу формулалар билан аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(314)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, М — пайвор тавонининг бош марказий ўқига нисбатан таъсир этувчи кучлар моменти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishN — вертикал кучларнинг тенг таъсир этувчиси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishW — пойдевор тавонининг камроқ кучланган қирраси учун қаршилик моменти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishА — пойдевор тавони майдони.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚирғоқ танчлар пойдеворларнинг товони сатҳида юкларнинг тенг таъсир этувчисининг ҳолатини, йўлга уланадиган жойдаги тупроқ кўтарма баландлиги 12 m дан катта бўлганида, пойдевор қисмига вертикал босадиган грунт оғирлигини ҳисобга олган ҳолда текширмоқ керак. Бу ҳолда оралиқ томонга бўладиган нисбий эксцентриситет, 107-жадвалда кўрсатилган қийматларнинг 20 % дан кўп бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАгар эксцентриситет қиймати бирдан катта бўлганда, пойдевор тавонининг заминга максимал босимини, заминнинг сиқилаётган қисми чегарасидаги учбурчак шаклдаги эпюрадан келиб чиққан ҳолда лекин фундаментнинг ўлчамини ва ҳажмини ўзгартириш тавсия этилиб, аниқлаши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish647. Таянчларни, кўприкнинг бўйлама ва кўндаланг йўналишларида вақтинчалик юкламалар таъсирига алоҳида ҳисоблаётганда, саёз жойлашадиган ёки ботириладиган қудуқлардан қилинадиган пойдеворлар товонларининг тагидаги заминларнинг кўтарувчанлик қобилиятлари қуйидаги шартларни қаноатлантириши зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(315)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда, р, рmax — пойдевор товонидан заминга тушадиган ўртача ва максимал босим, кПа (тк/м2) да; R — қояли эмас ёки қояли грунтлардан бўлган заминларнинг, 25-иловасига биноан аниқланадиган ўқ бўйлаб сиқилишга ҳисобий қаршилиги, кПа (тк/м2) да; γn — иншоотнинг хизматига кўра ишончлилик коэффициенти ва у 1,4 га тенг деб қабул қилинади; γc — ишлаш шароити коэффициенти унинг қийматини 7 — 9-сонли вақтинчалик юкламалар таъсирига қояли эмас грунтли заминларнинг кўтарувчанлик қобилиятини ҳисоблаётганда 1,0 га, қояли эмас грунтли заминларнинг 10 — 15 ва 17-сонли вақтинчалик юкламаларнинг биттаси ёки бир нечтасининг таъсир этгандаги ва қояли грунтли заминларнинг барча ҳоллардаги кўтарувчанлик қобилиятини топаётганда 1,2 га тенг деб қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish648. Саёз жойланадиган ва ботириладиган қудуқлардан қилинадиган пойдеворлар тавонларининг тагида № 10 — 14 сонли юкламалардан (мазкур ШНҚнинг 109-бандидаги биргалик коэффициентларини ҳисобга олган мазкур ШНҚнинг 101-бандига биноан) бўладиган кучланишларни, заминларнинг кўтарувчанлик қобилиятини ҳисоблаётганда кўприкнинг кўндаланг ва бўйлама йўналишларида алоҳида аниқлаш ва кўпроқ ноқулай вазият туғдирадиганини доимий ва вақтинчалик вертикал юкламалардан бўладиган кучланиш қийматларига қўшиш керак. Қозиқоёқ пойдеворларда юқорида кўрсатилган, кўприк ўқига бўйлама ва кўндаланг таъсир этувчи юкламалардан бўладиган зўриқишларни бирга қўшиш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish649. Қозиқоёқ ва ботириладиган қудуқлардан қилинадиган пойдеворларни (грунтларга ва қилинадиган материалларига кўра) ҳисоблашларда (заминларнинг кўтариш қобилиятига ҳисоблашлардан ташқари) қуйидаги ҳоллар учун грунтларнинг ҳисобий юзаси деб, пастдаги кўрсатилган шароитларни: қирғоқ таянчларнинг пойдеворлар учун — грунтларнинг табиий ҳолатдаги сатҳини; оралиқ таянчларнинг пойдеворлари учун — таянч атрофидаги грунтларнинг қирқилгандан (текислангандан) кейинги ёки мазкур ШНҚнинг 27 — 30-бандларига биноан ҳисобий ва энг кўп сув миқдорларига [ҳисобий (чегаравий) ва фойдаланиш давридаги юкламалар таъсирига ҳисоблашларни] кўра аниқланадиган маҳаллий ювилишлардан кейинги юзаси сатҳини қабул қилиш керак. Ростверклари грунтдан тепада жойлашган, қозиқ оёқлари тўлдирилган ёки тупроқ кўтарма уйилган жойга киритилган пойдеворли қирғоқ ва оралиқ таянчлар учун грунтларнинг ишчи юзасини қозиқ оёқларнинг ушбу тупроқ кўтармага кириб туришини ҳисобга олган ҳолда қабул қилиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish650. Якка қозиқ оёқнинг музламайдиган грунтлардаги ўқи бўйлаб сиқувчи ёки тортувчи кучларга кўтарувчанлик қобилиятини ҚМҚ 2.02.03 га биноан аниқлаш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish651. Заминнинг, қозиқ оёқнинг учи сатҳидаги кўтарувчанлик қобилиятини 27-иловасига биноан, шартли, пойдевордек текшириш талаб қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУшбу кўрсатилган текшириш қуйидагилар учун зарур эмас:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishхоҳлаган шароитдаги грунтли, битта қаторли қозиқ оёқли пойдеворлар учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқозиқ оёқлари устунга ўхшаб ишлайдиган (улар, қояли грунтларга, қум тўлдирмали катта бўлакли грунтларга, қозиқ оёқлари ўқлари орасидаги масофа 5d дан кўп бўлиб тиралаган бўлганида) кўп қаторли қозиқ оёқли пойдеворлар учун талаб этилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish652. Пойдевор товонининг босимини қабул қилувчи оғирликни кўтарувчи қатламдан пастда, музлаган грунтнинг эрийдиган қатлами ёки музламаган кам мустаҳкамликдаги грунт қатлами жойлашганида, у қатламнинг кўтарувчанлик қобилиятини 28-иловасига мувофиқ текшириш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish653. Музламаган ёки эрийдиган музлаган грунтларда саёз жойлашадиган пойдеворларнинг ағдарилиши ёки текис силжишга устиворлигини 3-бобида кўрсатилганларга мувофиқ ҳисоблашда, тахлами билан грунт қатламлари орасидаги ишқаланиш коэффициентлари қийматларини қуйидагича қабул қилинади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishcиллиқ юзали (лойли оҳактошлар, сланцлар ва ҳоказолар) қояли грунтлар ва лойларда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) намланган ҳолатда бўлганида . . . . . . . . . 0,25;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) қуруқ ҳолатда бўлганида . . . . . . . . . . . . . .0,30;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсуглинок ва супесларда . . . . . . . . . . . . .. . . . .0,30;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқумларга . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . 0,40;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishшағалли ёки майдатошли грунтларда . . . . . . .0,50;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishюзаси ювилмайдиган қояли грунтларда . . . ..0,60.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish654. Музламаган ёки музлаган эрийдиган грунтлардаги пойдеворларнинг чуқур силжишига (сурилишга ножўя сиртда жойлашган грунт билан биргаликда кўчувчи) устиворлигини ҳисоблашни тоғ ён бағрида жойлашадиган оралиқ таянчлар учун ва қирғоқ таянчлар учун: тупроқ кўтарма 12 m дан баланд бўлганида барча ҳолларда, 6 m дан 12 m гача бўлганида пойдевор заминида музламаган қатлам ёки эрийдиган лойли грунт ёки лойли грунт устида ётган сув шимган қумлар ётган ҳолларда бажариш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish655. Саёз жойланадиган пойдеворларнинг чўкиши ва қийшайишини музламайдиган грунтлар бўлганида ҚМҚ 2.02.01 га музлаган грунтлар бўлганида СНиП 2.02.04 га биноан ҳисоблаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚирғоқ таянчларнинг чўкишини ҳисоблашда, тупроқ кўтарманинг баландлиги 12 m дан катта бўлганида 29-иловасига биноан аниқланадиган заминга тупроқ оғирлигидан бўладиган қўшимча босимни ҳам ҳисобга олиш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish656. Қозиқ оёқли ёки ботириладиган қудуқлардан қилинадиган пойдеворларнинг чўкишни, ўлчамларни 27-иловасига мувофиқ шартли равишда тўғри бурчакли параллелепипед шаклдаги пойдевор деб қабул этиб, мазкур ШНҚ нинг 632, 636-бандларидаги кўрсатмаларга биноан аниқлаш керак. Қозиқ оёқли пойдеворнинг чўкиш қийматини, қуйидаги шартлардан:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) қозиқ оёқлар устунга ўхшаб ишлайдиган бўлганида,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб) қозиқ оёқларнинг бўйлама йўналишдаги қаторлари сони учтадан кўп бўлмаганида ва қаторлар ўқлари орасидаги масофа қадами 5d дан катта бўлиб бирортаси бажариладиган бўлганида, ўша грунтда битта қозиқ оёқни статик синагандаги юз берадиган чўкишига тенг деб қабул қилиш рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish657. Пойдеворнинг чўкишини мазкур ШНҚнинг 636 ва 637-бандларига биноан аниқлашда грунтнинг ҳисобий юзаси деб, унинг табиий ҳолдаги юзасини (қирқиб олишларни ёки мумкин бўлган ювилишларни ҳисобга олмаганда) қабул қилишга рухсат этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishПойдеворнинг музламаган грунтларидаги чўкишини қуйидаги ҳолларда аниқламаслик мумкин:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпойдеворлар қояли, қум тўлдирмали катта бўлакли грунтлар ва қаттиқ лойларга таянганда — барча турдаги кўприклар учун;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтемир йўллардаги оралиғи 55 m гача, автомобиль йўлларидаги оралиғи 105 m гача бўлган, ташқи статик аниқ туркумдаги кўприклар учун, пойдеворлари юқорида кўрсатилган грунтлардан бошқасига таянганида.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish658. Қозиқ оёқ тепасининг ростверк бетонига тиралгандаги босимидан бўладиган кучланиш, мустаҳкамликка ҳисоблашдаги меъёрда белгиланган ўқ бўйлаб сиқишдаги ростверк бетоннинг ҳисобий қаршилигининг юзанинг ўқли сиқилишидан, ошмаслиги керак. Кучланиш ростверк бетоннинг ҳисобий қаршилигидан ошиб кетган ҳолда, синфи анча юқори бўлган бетон ишлатилиши рухсат этилади. Агарда кучланиш ростверк бетоннинг ҳисобий қаршилигидан ошиб кетка, ҳар битта қозиқ оёқ тепасига диаметри 12 mm бўлган стерженлардан қилинган арматурали битта тўр (ростверк бетонининг ҳисобий қаршилигидан 20 % гача катта бўлган ҳолда), иккита тўр (кучланиш бетонининг ҳисобий қаршилигидан 2030 % гача катта бўлганида) жойлаш кўзда тутилмоғи зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-§. Конструкцияни тузиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish659. Замин ва пойдеворлар турини қуйидаги энг муҳим факторларни таҳлил қилган ҳолда танлаш зарур:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishкўприк конструкциясининг хусусиятлари, ҳамда пойдеворнинг рухсат этилган чўкиши, оғиши ва қийшайиши қийматларига нисбатан бўлган талаблар;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпойдеворлар томонидан қабул қилинувчи юклар қиймати ва характери, грунтларнинг қатлам-қатлам бўлиб йиғилиши ва физик-механик ҳоссалари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishгрунтдаги ва ер юзасидаги сувлар ва уларнинг режимлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув оқовалари учун қирқимларни, тўлдиришларни ва ювилишларни мавжудлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishклиматик шароитлар; маҳаллий шароитларни характерли хусусиятлари, шунингдек тупроқ кўчишлари участкаларининг ва коммуникацияларнинг мавжудлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishпойдеворлар қуриш учун ишлаш усули;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳар хил турли пойдеворлар вариантларининг техник-иқтисодий таққосламалари натижалари.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТаянчлар ва улар пойдеворларининг ўлчамлари ва шаклларини маҳаллий гидрогеологик ва муҳандис-геологик шароитларни инобатга олиб ҳисоблаш, ҳамда таянчларга оралиқ қурилмаларни ўрнатиш усулини ҳисобга олиб аниқлаш керак. Пойдеворларнинг чуқурлигини лойиҳалаш жараёнида муҳандис-геологик маълумотлар асосида кўприк тешигини ҳисоблаб аниқланаётгандаги дарё тубининг мумкин бўлган максимал ювилишини ҳисобга олиб ўрнатиш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўприклар ва қувурларнинг пойдеворларини мазкур ШНҚнинг 644 — 657-бандларига биноан замин ва пойдеворларнинг кўтариш қобилиятига ҳисоблаб топилган ва саёз жойланадиган пойдеворлар учун ҚМҚ 2.02.01 ва СНиП 2.02.04, қозиқ оёқ ва ростверклар учун КМК 2.02.03 и СНиП 2.02.04 лар талабларида кўрсатилган қийматлардан кам бўлмаган чуқурликларда жойламоқ керак. Планда қозиқ оёқлар ораларидаги минимал масофани ШНК 2.02.03 ва СНиП 2.02.048 ларга мувофиқ белгиламоқ керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАгарда саёз жойланадиган пойдеворлар қояли грунтга тиралса, гидростатик босимни фақат устиворлик ҳолатини ағдарилиш ва сурилишга қарши текширилаётганда ҳисобга олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКўприкларнинг пойдеворлари сув оқадиган жойлар чегарасида ҳисобий ва энг кўп сув миқдорларига мазкур ШНҚнинг 27 — 32-бандлари кўрсатмаларига биноан аниқланган маҳаллий ювилиш сатҳидан пастда ва ҳисобий (чегаравий) ва эксплуатацон (фойдаланишдаги) чоклар таъсирига ҳисоблаб топилган грунтдаги чуқурларга жойлаштирилмоғи зарур. Босимни грунтга бир текис қилиб тарқатувчи қувурлар пойдеворларини ва қувурлар тўдаларини бўйлама йўналишда бирлашишини йиғма бетонли блоклардан ва қуйма бетонлардан бажариш керак. Тешиги 1,5 m бўлган темирбетон ва бетонли йўл, ҳамда металл қувурларини щебен-қум ёки майдатош-қум ёстиқларига, қулай муҳандис-геологик шароитларда эса текисланган табиий заминларга ётқизиш мумкин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish660. Қозиқ оёқли пойдеворларнинг ростверкнинг режадаги ўлчамларини ШНҚ 2.02.03 да кўрсатилган қозиқ оёқлар ўқлари орасидаги масофаларга, ҳамда қозиқ оёқларни грунтга киргазишнинг белгиланган аниқлик миқдорларини ҳисобга олган ҳолда ва қозиқ оёқ билан ростверкнинг тикка қиррасининг орасидаги соф масофа камида 25 сm, диаметри 2 m дан катта бўлган қозиқ оёқ — оболочка ишлатилганида камида 10 сm масофа таъминланиши зарурлигидан келиб чиққан ҳолда қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСув тагида жойлаш услубига кўра ётқизилган бетоннинг тампонаж қатламини ростверкнинг ишчи (юк кўтарадиган) қисми сифатида фойдаланиш қатъиян ман этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish661. Қозиқ оёқлар ростверкка, (сув тагида бетонлаш услубида ётқизилган бетон қатламдан тепада) ҳисоблаб аниқланган ва призматик қозиқ оёқлар учун периметри узунлигининг ярмисидан, диаметри 0,6 m ва ундан катта бўлган қозиқ оёқлар учун 1,2 m дан кам бўлмаган ҳолда қабул қилинган узунликда киритилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚозиқ оёқларни ростверкка бўйлама арматура стерженининг узунлиги ҳисоблаб аниқланадиган, аммо ташқи сирти нотекис арматура ишлатилганида камида стерженнинг 30 та диаметри, силлиқ арматура эса камида 40 та диаметри миқдоридаги бўлиши зарур узунликдаги чиқиб турадиган қисми ёрдамида бирлаштириб киритиш рухсат этилади. Бу ҳолда қозиқ оёқ ростверкка камида 10 сm га киритилган бўлмоғи зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish662. Темирбетон ростверкни 3 бўлим кўрсатмаларидаги ҳисоблашларга биноан арматуралаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБетон ростверкни, унинг пастки қисмида (қозиқ оёқлар ораларида) конструктив ҳолда арматуралаш керак. Кўприкнинг кўндаланг ва бўйлама ўқлари йўналишида ростверкнинг 1 m, га арматура стерженларининг кўндаланг кесимининг майдони камида 10 сm2 тўғри келадиган этиб қабул қилиниши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish663. Қояли грунтларда бурғилаб тешилган қудуқчаларга қозиқ оёқларни ёки қозиқ оёқ устунларни маҳкамлашга ишлатиладиган қоришмаларнинг мустаҳкамлиги 9,8 МPа (100 kgk/сm2) дан, бошқа грунтларда эса ҳудди ўша ҳолда 4,9 МPа (50 kgk/сm2) дан кам бўлмаслиги зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish664. Пойдеворнинг устки қисми, сувнинг ва музнинг сатҳларининг ўзгариб турадиган чегарасига тўғри келганида, камида 0,3х0,3 m, ўлчамдаги фаска ўрнатиш кўзда тутилмоғи ва пойдеворга силлиқ шакл берилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish665. Пойдеворлар, заруриятга кўра поғонали қилинганида, уларнинг ўлчамлари ҳисоблашлар билан асосланган бўлмоғи зарур, шунингдек, бетон пойдеворнинг зиналарининг ички қовурғаларини бирлаштирувчи сиртнинг вертикал билан бўлган бурчаги 30° дан ошмаслиги зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБотириладиган қудуқларнинг ён қирраларининг вертикалга қиялиги (ёки қудуқ поғоналарининг энлари йиғиндисининг жойлаш чуқурлигига нисбати), 1:20 дан ошмаслиги керак. Кўрсатилгандан каттароқ қиялик қудуқни киритишнинг талаб қилинган аниқлигини таъминловчи тадбирлар қабул қилинганида рухсат этилади.