Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Dehqon (fermer) xoʻjaliklarini yanada mustahkamlash va tadbirkorlik faoliyatini davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash toʻgʻrisida”gi Farmoniga muvofiq va bozor infrastrukturasini jadal shakllantirish, davlatga qarashli boʻlmagan korxonalarni va fuqarolarni xalq isteʼmoli mollari ishlab chiqarishni koʻpaytirishga faol jalb etish, respublika bozorini isteʼmol mollari bilan toʻldirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Vazirliklar, idoralar, uyushmalar, konsernlar, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, mahalliy boshqaruv organlari tadbirkorlik faoliyatining rivojlanishini, eng avvalo, xalq isteʼmoli mollari ishlab chiqarish sohasida, har tomonlama ragʻbatlantirsinlar, mulkchilik shaklidan qatʼi nazar, kichik korxonalar tuzilishiga amaliy yordam koʻrsatsinlar, Oʻzbekiston Tadbirkorlar uyushmasi va uning tashkilotlariga oʻz ustav vazifalarini bajarishda koʻmaklashsinlar.

2. Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi (oʻrtoq Boqiboyev) 1992-yil 28-fevralgacha tegishli bankka tadbirkorlikni qoʻllab-quvvatlash Jamgʻarmasining hisob-kitob schyotiga Vazirlar Mahkamasining rezerv fondidan 2 mln. soʻm oʻtkazsin.

Oʻzbekiston Respublikasi Tadbirkorlar uyushmasi tomonidan kiritilgan Oʻzbekiston Respublikasida tadbirkorlikni qoʻllab-quvvatlash Jamgʻarmasi toʻgʻrisidagi Nizom 1-ilovaga muvofiq maʼqullansin.

Belgilab qoʻyilsinki, mulkchilik, shaklidan qatʼi nazar, kichik korxonalar, ishlab chiqarish kooperativlari tashkil etish boʻyicha moliyaviy tadbirlarni taʼminlash uchun mahalliy budjetlardan ajratiladigan mablagʻlar, davlat, jamoat korxonalari va boshqa korxonalar, muassasalar, tashkilotlar va fuqarolarning ixtiyoriy badallari hisobidan tadbirkorlik faoliyatini qoʻllab-quvvatlash mintaqa jamgʻarmalari tashkil etilishi mumkin.

3. Oʻzbekiston Respublikasida kichik korxonalar va xususiy tadbirkorlik toʻgʻrisidagi nizomlar 2 va 3-ilovalarga muvofiq tasdiqlansin.

Vazirliklar, idoralar, uyushmalar, konsernlar, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, mahalliy boshqaruv organlari oʻz amaliy faoliyatida Oʻzbekiston Respublikasida kichik korxonalar va xususiy tadbirkorlik toʻgʻrisidagi qoidalarga qatʼiy amal qilsinlar, xoʻjalik tashabbuskorligini faol rivojlantirish uchun zarur shart-sharoitlar yaratsinlar, joylardagi davlat va xoʻjalik organlari, yuridik shaxslar va tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanuvchi fuqarolar tomonidan tegishli respublika qonunchilik hujjatlari bajarilishi ustidan qattiq nazoratni amalga oshirsinlar.

4. Tadbirkorlar tomonidan ishlab chiqarilgan mahsulotlarning boshqa suveren davlatlarga va chet elga yetkazib berilishi bilan bogʻliq tovar ayirboshlash (barter) operatsiyalarini amalga oshirishda talab katta boʻlgan, vatanimizda ishlab chiqarilgan za import mahsulotlarni muqobil xarid qilishda va ular bilan respublika bozorini toʻldirishda tadbirkorlarning faol ishtirok etishlari uchun shart-sharoitlar yaratish maqsadida:

a) Oʻzbekiston SSR Ministrlar Sovetining 1989-yil 7-martdagi 97-son qarori (17-band “v” kichik bandining 2-xatboshi)ning, 1989-yil 10-maydagi 162-son qarori (8-bandining “g” kichik bandi va “d” kichik bandining 4-xatboshi)ning, 1990-yil 15-yanvardagi 33-son qarori (1-ilovaning 26-bandi)ning xalq isteʼmoli mollarini import qilishni cheklash toʻgʻrisidagi qismining amal qilishi 1992-1993-yillarda toʻxtatib qoʻyilsin;

b) bir hafta muddat ichida:

Oʻzbekistonning taraqqiyot istiqbolini belgilash qoʻmitasi, Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy aloqalar vazirligi (oʻrtoq Sultonov) tashqi iqtisodiy tovar ayirboshlash (barter) operatsiyalarini amalga oshirish boʻyicha cheklashlarni olib tashlashga doir takliflarni taqdim etsinlar;

Oʻzbekistonning taraqqiyot istiqbolini belgilash qoʻmitasi, Oʻzbekiston Respublikasi Bojxona qoʻmitasi (oʻrtoq Joʻrayev) xalq isteʼmoli mollarini respublikaga import qilish boʻyicha boj imtiyozlarini belgilash yuzasidan takliflar kiritsinlar.

5. Oʻzbekiston Respublikasi Savdo vazirligi (oʻrtoq Usmonov), Oʻzbekbirlashuv (oʻrtoq Volkov), mahalliy boshqaruv organlari Tadbirkorlar uyushmasi korxonalari tomonidan ishlab chiqarilgan va barter boʻyicha xarid qilingan xalq isteʼmoli mollarini shartnoma narxlarida sotish uchun ularga savdo binolarini ijaraga (paychilarning roziligi bilan matlubot kooperatsiyasi tizimida) bersinlar.

Oʻzbekiston Tadbirkorlar uyushmasiga uning korxonalari tomonidan ishlab chiqarilgan xalq isteʼmoli mollarini, odatdagicha, respublika aholisiga sotish, bunda savdo tashkilotlari bilan oʻzaro foydali shartnomalar tuzish tavsiya qilinsin.

6. Oʻzbekistonning taraqqiyot istiqbolini belgilash qoʻmitasi:

1992-yildan boshlab Oʻzbekiston Tadbirkorlar uyushmasiga qiruvchi korxonalarda kelishilgan hajmlarda va roʻyxat boʻyicha majburiy yetkazib beriladigan mahsulotlar (ishlar va xizmatlarni joylashtirishni nazarda tutsin. Tadbirkorlar uyushmasi har yili belgilangan muddatlarda oʻz takliflarini kiritsin;

Moddiy-texnika taʼminoti davlat-kooperativ qoʻmitasi (oʻrtoq Sharipov), “Oʻzboshyengiltaʼminotsotish” (oʻrtoq Gataulin), “Oʻzqishloqxoʻjaliktaʼminottuzatish” (oʻrtoq Husanov), Oʻzbekiston Respublikasi Neft mahsulotlari bilan taʼminlash davlat qoʻmitasi (oʻrtoq Muminov) bilan birgalikda roʻyxat boʻyicha birkitilgan korxonalarga, Tadbirkorlar uyushmasi aʼzolariga belgilangan majburiy mahsulotlar (ishlar, xizmatlar) yetkazib berishlarni bajarish uchun zarur boʻlgan moddiy-texnika resurslarini belgilangan tartibda ajratishni nazarda tutsin.

7. Oʻzbekiston SSR Ministrlar Sovetining quyidagi qarorlari oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin:

“Kooperativlar faoliyatini tartibga solishga doir takliflarni ishlab chiquvchi Respublika komissiyasining nomini oʻzgartirish va Oʻzbekiston SSRni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishni jadallashtirishda uning hissasini oshirish toʻgʻrisida” 1989-yil 27-sentabrdagi 315-son qaror;

“Kooperativlar faoliyatini va mehnatni tashkil etishning yakka tartibdagi shakllarini tartibga solishga doir takliflarni ishlab chiquvchi Respublika komissiyasi sostaviga oʻzgartishlar kiritish toʻgʻrisida” 1990-yil 24-yanvardagi 51-son qaror;

“Kooperativlar va mehnatni tashkil qilishning yakka tartibdagi faoliyatini tartibga solish toʻgʻrisida takliflar ishlab chiqish hamda respublikaning suveren huquqlarini, oʻzini oʻzi boshqarishni va oʻzini oʻzi mablagʻ bilan taʼminlashni kengaytirish asosida iqtisodiy islohotni amalga oshirish yuzasidan respublika komissiyalarining vakolatlarini kengaytirish toʻgʻrisida” 1990-yil 16-martdagi 140-son qaror.

8. Adliya vazirligi (oʻrtoq Malikov) Tadbirkorlar uyushmasi, Oʻzbekistonning taraqqiyot istiqbolini belgilash qoʻmitasi, Tashqi iqtisodiy aloqalar qoʻmitasi (oʻrtoq Sultonov), Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi (oʻrtoq Boqiboyev), Davlat banki (oʻrtoq Mullajonov) va boshqa manfaatdor tashkilotlar bilan birgalikda 10 kun muddat ichida oʻz kuchini yoʻqotgan normalarni bekor qilish, shuningdek, tadbirkorlik faoliyatini jadal rivojlantirishning huquqiy asoslarini taʼminlash uchun soliq solish, bank va tashqi iqtisodiy faoliyat sohasida respublika qonunchiligi va Hukumat qarorlariga qoʻshimcha va oʻzgartishlar kiritishga doir takliflarni Vazirlar Mahkamasiga kiritsin.

Umumiqtisodiyot kompleksi (oʻrtoq Hamidov) 5 kun muddat ichida ushbu takliflarni koʻrib chiqsin va Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashiga kiritsin.

9. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, mahalliy boshqaruv organlari, manfaatdor vazirliklar, idoralar, korxonalar, tashkilotlar va muassasalar:

tadbirkorlik faoliyatiga asoslangan ishlab chiqarish kooperativlari, korxonalarning buyurtmalari boʻyicha mehnat daftarchalari va ular uchun suqma varaqlar tayyorlashni taʼminlasinlar;

mehnat daftarchalari yuritishni amalga oshiruvchi davlatga qarashli boʻlmagan korxonalar xodimlariga zarur boʻladigan amaldagi qonunchilik materiallarini yetkazsinlar;

davlatga qarashli boʻlmagan korxonalar tomonidan mehnat daftarchalari va ular uchun suqma varaqlarni hisobga olish, saqlash, berish va toʻldirishning belgilangan qoidalariga rioya etilishi yuzasidan chora-tadbirlar koʻrsinlar.

10. Oʻzbekiston Respublikasi XXYuK direksiyasi (oʻrtoq Lukovskiy) Tadbirkorlar uyushmasiga koʻrgazmalar, yarmarkalar, birja savdolari va boshqa tadbirlarni oʻtkazish uchun pavilonlardan birini imtiyozli shartlar boʻyicha ijaraga bersin.

11. Toshkent shahar hokimligi (oʻrtoq Fozilbekov) bir oy muddat ichida Oʻzbekiston Tadbirkorlar uyushmasiga uning tarkibiy boʻlinmalarini joylashtirish uchun 3000 kv metr maydonli binolar ajratilishini taʼminlasin.

12. Oʻzbekistonning Moskva shahridagi doimiy vakolatxonasi (oʻrtoq Saidov) Oʻzbekiston Tadbirkorlar uyushmasining vakolatxonasini joylashtirish uchun tegishli binoni aniqlasin va Uyushmaga ijaraga bersin.

13. Oʻzbekiston Respublikasi Aloqa vazirligi (oʻrtoq Rahimov) Oʻzbekiston Tadbirkorlar uyushmasi va uning tarkibiy boʻlinmalarini belgilangan tartibda zarur telefon, teleks va faksimil aloqa bilan taʼminlasin.

14. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi (oʻrtoq Abdullayev), Xalq taʼlimi vazirligi (oʻrtoq Yoʻldoshev) tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanuvchi kadrlarni tayyorlash va qayta tayyorlash tizimini tashkil etishda Oʻzbekiston Tadbirkorlar uyushmasiga koʻmaklashsinlar.

Oʻzbekiston Davlat televideniye va radioeshittirish kompaniyasi (oʻrtoq Xayitboyev) teleradioeshittirishlar dasturlarida tadbirkorlik faoliyati asoslarini oʻqitishga bagʻishlangan eshittirish va koʻrsatuvlar, oʻquv dasturlarini nazarda tutsin.

15. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat matbuot qoʻmitasi, Aloqa vazirligi Tadbirkorlar uyushmasiga belgilangan tartibda noshirlik huquqi bergan holda Uyushmaning davriy nashrlarini, tadbirkorlik faoliyatini targʻib etish, reklama qilish va rivojlantirish bilan bogʻliq bosma mahsulotlarini chiqarish va tarqatish uchun zarur matbaachilik quvvatlari ajratilishini taʼminlasinlar.

Oʻzbekistonning taraqqiyot istiqbolini belgilash qoʻmitasi 1992-yildan boshlab Oʻzbekiston Tadbirkorlar uyushmasining buyurtmasiga muvofiq (roʻznoma va kitobbop) qogʻozga fondlar ajratilishini nazarda tutsin.

16. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Vazirlar Mahkamasi komplekslarining rahbarlari zimmasiga yuklatilsin.

1. Bundan keyin Jamgʻarma deb ataladigan tadbirkorlikni qoʻllab-quvvatlash Jamgʻarmasi xususiylashtirish jarayonlariga koʻmaklashish, tadbirkorlikni qoʻllab-quvvatlash, tovar bozorlarini rivojlantirish, Tadbirkorlarga amaliy, moddiy va moliyaviy yordam berish, Oʻzbekiston tadbirkorlari Uyushmasi va uning hududiy tuzilmalari moddiy-texnika bazasini mustahkamlash maqsadida tuziladi.

2. Jamgʻarma Oʻzbekiston tadbirkorlari Uyushmasi huzurida kafolot jamgʻarmasi sifatida tuziladi. Oʻzbekiston tadbirkorlari Uyushmasi Jamgʻarma majburiyatlari boʻyicha javob beradi. Jamgʻarma mulk va vositalarga Oʻzbekiston tadbirkorlari Uyushmasi va taʼsis etuvchilar Kengashi tomonidan belgilangan doirada egalik qiladi.

3. Jamgʻarma oʻzining alohida balansiga ega boʻlib, tadbirkorlar Uyushmasi va boshqa taʼsis etuvchilar bilan birga oʻziga berilgan vakolatlar doirasida boshqa korxonalar va tashkilotlar bilan, ularning mulkchilik shakllaridan qatʼi nazar, huquqiy munosabatlarda boʻladi.

4. Jamgʻarmaning manzilgohi: Toshkent shahri.

5. Jamgʻarmaning asosiy maqsadi va vazifalari quyidagilardan iborat:

respublikada tadbirkorlikni yoʻlga qoʻyish, qoʻllab-quvvatlash va rivojlantirishda, kichik, ijara va qoʻshma korxonalar, kooperativlar, ayrim fuqarolarning istiqbolli, ustuvor faoliyat turlarini yaratishga qaratilgan ishlariga amaliy, moddiy va moliyaviy yordam berish;

Oʻzbekiston tadbirkorlari Uyushmasi va uning hududiy tuzilmalarining ijtimoiy ahamiyatga molik dasturlari uchun imtiyozli kreditlar berish, ularning moddiy-texnika bazasini mustahkamlash;

tashkil etilayotgan tadbirkorlik tuzilmalarini axborot, moddiy-texnika, moliyaviy, huquqiy jihatdan taʼminlash, respublika iqtisodiyotining turli sohalari va tarmoqlarida tadbirkorlik faoliyatini umumlashtirish va ilgʻor tajribani, uning usul va turlarini keng yoyish;

Jamgʻarma taʼsischilarining, aksioner-aʼzolarining hamda mulkchilik shaklidan qatʼi nazar, boshqa korxonalar va tashkilotlarning boʻsh turgan pul mablagʻlari va moddiy resurslarini ixtiyoriy va shartnoma asosida safarbar qilish, tavakkalchilik kreditini sugʻurta qilish;

Jamgʻarma mablagʻlaridan faol foydalanishga yordam beruvchi kredit berish, lizing operatsiyalari va ijaraning turli shakllarini amalga oshirishni taʼminlash;

Jamgʻarmaning pul mablagʻlari aylanishini jadallashtirishni taʼminlash.

6. Ushbu maqsad va vazifalarning bajarilishiga erishish uchun Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida belgilangan tartibda Jamgʻarma quyidagi huquqlarga ega:

oʻz huquqlari doirasida yuridik va jismoniy shaxslar bilan mustaqil ravishda yuridik aktlar tuzish;

aksiyalar va boshqa qimmatdor qogʻozlarni chiqarish va berish;

qimmatdor qogʻozlar operatsiyasini oʻtkazish;

faol operatsiyalar oʻtkazayotganda qoʻshimcha xizmatlar uchun mustaqil ravishda foiz stavkalari va toʻlovlar miqdorini belgilash;

korxonalardan, kooperativlardan hamda Jamgʻarma tomonidan kredit beriladigan va xizmat koʻrsatiladigan Jamgʻarmaning boshqa aʼzolaridan, amaldagi tartibga muvofiq, buxgalteriya hisoblari, balanslari va boshqa hujjatlarni olish va Jamgʻarma mablagʻlaridan foydalanishni nazorat qilish maqsadida tekshirish oʻtkazish;

yangi korxonalar taʼsis etish.

7. Oʻzbekiston tadbirkorlari Uyushmasi va uning xoʻjalik hisobidagi tuzilmalari, birjalar, banklar, har qanday korxonalar, tashkilotlar, aksionerlik jamiyatlari va uyushmalari, shuningdek, xohlovchi fuqarolar, xorijiy yuridik va jismoniy shaxslar, jamoat tashkilotlari va jamgʻarmalar Jamgʻarmaning taʼsischilari va qatnashchilari hisoblanadilar.

8. Jamgʻarma taʼsischilarining umumiy yigʻilishi Jamgʻarmaning yuqori organi hisoblanadi.

9. Jamgʻarma direksiyasi Jamgʻarmaning ijro etuvchi organi hisoblanadi.

10. Jamgʻarma direktori Jamgʻarma taʼsischilari umumiy yigʻilishining qarori bilan tayinlanadi.

11. Taʼsischilar umumiy yigʻilishining huquq doirasiga quyidagilar kiradi:

Jamgʻarma faoliyatining asosiy yoʻnalishlarini belgilash;

Jamgʻarmaning nizomi (ustavi)ni qabul qilish va oʻzgartirish;

Jamgʻarma faoliyatining yillik natijalarini, foydani taqsimlash tartibini tasdiqlash, zararlarni qoplash tartibini belgilash;

Jamgʻarmaning aybdor mansabdor shaxslarini mulkiy javobgarlikka tortish haqida qarorlar chiqarish;

Jamgʻarma faoliyatining qoidalarini tasdiqlash;

oʻz aksiyalarini chiqarish haqidagi masalani hal etish;

Jamgʻarmani tugatish haqida qaror qabul qilish.

12. Moliya va xoʻjalik faoliyatini nazorat qilib borish tadbirkorlar Uyushmasi — Jamgʻarmaning kafolatchisi va boshqa davlat organlari tomonidan qonunda belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

13. Joriy rahbarlik Jamgʻarma direktori va direksiyasi tomonidan amalga oshiriladi.

14. Jamgʻarma direktori ishonchnomasiz Jamgʻarma nomidan ish yuritadi, boshqa yuridik shaxslar bilan munosabatda uning nomidan vakillik qiladi.

15. Direktor Jamgʻarmaning faoliyati uchun toʻliq javob beradi, oʻz huquqlari doirasida buyruqlar chiqaradi, mehnat qonunchiligiga muvofiq xodimlarni ishga qabul qiladi va ishdan boʻshatadi, belgilangan tartibda Jamgʻarma mablagʻlarini ishlatadi.

16. Jamgʻarma direktorining oʻrinbosarlari va bosh buxgalter lavozimga shartnoma boʻyicha yollanadilar va Jamgʻarma direktori tomonidan lavozimidan ozod etiladilar.

17. Jamgʻarmaning Ustav kapitali taʼsis badallari (omonatlari) hisobiga shakllantiriladi va 5 mln. soʻmga teng boʻladi.

18. Taʼsischilarning va jamgʻarma qatnashchilarining asosiy mablagʻlari va pul omonatlari Jamgʻarmaning mulki hisoblanadi.

19. Quyidagilar Jamgʻarma moliyaviy mablagʻlarining manbalaridir:

Jamgʻarma taʼsischilari va qatnashchilarining pul badallari;

qimmatdor qogʻozlarni sotishdan tushgan daromadlar;

korxonalar, jamoat tashkilotlari va fuqarolarning qaytarilmaydigan badallari;

Jamgʻarma faoliyatidan tushgan daromad;

qonunchilik bilan taqiqlanmagan boshqa manbalar.

20. Jamgʻarmaning xoʻjalik, tijorat faoliyatidan tushgan foyda (daromad), qimmatdor qogʻozlarni sotishdan tushgan daromadlarning 40 foizi soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlar toʻlangandan keyin taʼsischilarga taqsimlanadi va 60 foizi jamgʻarmani toʻldirishga yoʻnaltiriladi. Reinvestiratsiyalash vaqtida imtiyozlar umumiy yigʻilish tomonidan belgilanadi.

21. Jamgʻarmani roʻyxatga olish Jamgʻarmaning joylashgan oʻrnida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

22. Jamgʻarmaning faoliyati Jamgʻarma umumiy yigʻilishining qaroriga koʻra yoki qonunchilikda belgilangan hollarda toʻxtatiladi.

23. Tugatilgan Jamgʻarmaning mulki, xodimlarning ish haqi hisob-kitob qilingandan keyin, Jamgʻarma taʼsischilari oʻrtasida ularning qoʻshgan ulushlariga mutanosib ravishda taqsimlash uchun yoʻnaltiriladi.

Nizom bozor iqtisodiyoti infrastrukturasini shakllantirish manfaatlari yoʻlida Oʻzbekiston Respublikasida kichik korxonalarni jadal rivojlantirish, ishlab chiqarishni tanho hukmronlikdan xalos qilish, raqobatni rivojlantirish, yangi ishchi oʻrinlari barpo etish, xalq xoʻjaligi tuzilmasini qayta yangilash, tovarlar ishlab chiqarishni va koʻrsatiladigan xizmatlarni koʻpaytirish, respublika isteʼmol bozorini ular bilan toʻldirish uchun shart-sharoitlar yaratishga qaratilgandir.

Barcha mulkchilik shakllaridagi kichik korxonalarni tashkil etish, ularning ishlashi, ularni qayta tashkil etish va tugatishning umumiy huquqiy, iqtisodiy va ijtimoiy asoslari Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasida korxonalar toʻgʻrisida”, “Oʻzbekiston Respublikasida kooperatsiya toʻgʻrisida”, “Oʻzbekiston Respublikasida tadbirkorlik toʻgʻrisida”, “Ijara toʻgʻrisida” qonunlari, shuningdek, respublikaning boshqa qonunchilik va meʼyoriy hujjatlari bilan belgilanadi.

Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasida kichik korxonalarni tashkil etish, davlat roʻyxatiga olish, ularning faoliyati, ularni boshqarish, qayta tashkil etish va tugatish xususiyatlarini belgilaydi.

1. Mulkchilik shaklidan qatʼi nazar (jumladan, aralash mulk), huquqiy shaxs huquqlari bilan mustaqil xoʻjalik yurituvchi subyekt kichik korxona hisoblanadi, bunda u ishlovchilar soni cheklangan holda hamda mulk, toʻla xoʻjalik yuritish yoki tezkorlik bilan boshqarish huquqlari boʻyicha oʻziga tegishli boʻlgan mol-mulk asosida mahsulot ishlab chiqaradi va sotadi, ishlarni bajaradi, xizmatlar koʻrsatadi.

2. Kichik korxonalarga:

sanoat va qurilishda — 200 kishigacha ishlovchisi boʻlgan;

fan sohasida va ilmiy xizmat koʻrsatishda — 100 kishigacha ishlovchisi boʻlgan;

ishlab chiqarish sohasining boshqa tarmoqlarida — 50 kishigacha ishlovchisi boʻlgan;

noishlab chiqarish soha tarmoqlarida — 25 kishigacha ishlovchisi boʻlgan;

chakana savdoda — 15 kishigacha ishlovchisi boʻlgan yuridik shaxslar kiradi.

3. Kichik korxonalar respublikaning qonun hujjatlarida taqiqlanmagan va oʻzlarining ustavlarida belgilangan maqsadlarga javob beruvchi istalgan xoʻjalik faoliyati bilan, shu jumladan, tashqi iqtisodiy faoliyat bilan shugʻullanishlari mumkin.

Bir necha xildagi xoʻjalik faoliyatini amalga oshiruvchi korxonalar (koʻp ixtisosli) ishlab chiqarish va mahsulotni sotish (ishlar, xizmatlar) hajmida ustunlik qiluvchi faoliyat turi mezoni boʻyicha kichik korxonalar tarkibiga kiradi.

Roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasi, Qoraqalpogʻiston Respublikasining qonunchilik hujjatlari bilan belgilanadigan faoliyatning ayrim turlari bilan kichik korxona faqat maxsus ruxsatnoma (litsenziya) asosidagina shugʻullanishi mumkin.

4. Kichik korxonalar oʻz nomidan shartnomalar, bitimlar, xohish-istaklar bayonlarini tuzishlari, mulkiy va shaxsiy nomulkiy huquqlarga ega boʻlishlari, majburiyat olishlari, sudda, hakamlik hamda xolislik sudida daʼvogar va javobgar boʻlishlari mumkin.

Tijorat tashkilotlari hisoblanuvchi kichik korxonalar mustaqil balansga ega boʻladilar hamda oʻz xarajatlarini oʻzi moliyaviy va valyuta bilan toʻla qoplash asosida ishlaydilar.

5. Har bir kichik korxona alohida mulkka egalik qiladi, uni boshqa korxonalardan (tashkilotlardan) farqlovchi hamda korxonaning turini va uning faoliyat sohasini koʻrsatib turuvchi firma nomiga (shu jumladan, qisqartma nomiga), banklarda hisob-kitob schyotiga va boshqa schyotlarga, oʻz nomi yozilgan muhrga va ish qogʻozlariga ega boʻladi.

6. Kichik korxonalar respublika hududida va uning tashqarisida alohida korxonalar, firmalar, vakolatxonalar va ustavda koʻrsatilgan boshqa alohida boʻlinmalarni tuzish, xoʻjalik uyushmalariga, konsernlarga, konsorsiumlarga va boshqa xoʻjalik birlashmalariga ixtiyoriy ravishda birlashish huquqiga ega.

7. Kichik korxonalar Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasida mulk toʻgʻrisida” Qonunida belgilangan istalgan mulkchilik shaklida tashkil etilishi mumkin, ularga aralash korxonalar, oilaviy korxonalar, toʻliq shirkat, kommanditlik shirkatlari, masʼuliyati cheklangan yoki qoʻshimcha masʼuliyatli jamiyatlar, aksionerlik jamiyati, ijara korxonasi, jamoa korxonasi, davlat korxonasi va toʻla xoʻjalik yuritish huquqiga asoslangan boshqa korxonalar kiradi.

Fuqarolarning mulkiga asoslangan kichik korxonalarni tuzish, roʻyxatga olish, ularning faoliyati va ularni tugatishning huquqiy holati Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasida tadbirkorlik toʻgʻrisida”gi Qonuni, Oʻzbekiston Respublikasida xususiy tadbirkorlik toʻgʻrisidagi Nizom, respublikaning boshqa qonunchilik hujjatlari bilan belgilanadi.

Ishlab chiqarish kooperativlari shaklidagi kichik korxonalarning huquqiy holati respublikaning kooperatsiya toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari bilan belgilanadi.

Xorijiy investitsiyalar bilan kichik korxonalarni tashkil qilish va ularning faoliyati bilan bogʻliq munosabatlar Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasida tashqi iqtisodiy faoliyat toʻgʻrisida”gi va “Oʻzbekiston Respublikasida xorijiy investitsiyalar toʻgʻrisida”gi Qonunlari, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Vazirlar Mahkamasining 1991-yil 12-noyabrdagi 290-son qarori bilan tasdiqlangan xorijiy investitsiyalar bilan korxonalar, xalqaro birlashmalar, shuningdek, ularning tarkibiy boʻlinmalarini tuzish tartibi, ularning faoliyat koʻrsatishi, ularni davlat roʻyxatiga olish toʻgʻrisidagi nizomlar, respublikaning boshqa qonunchilik va meʼyoriy hujjatlari bilan belgilanadi.

Mulkning aralash shakllari asosida kichik korxonalarni tashkil qilishda korxonalarning turi mazkur korxonani tashkil qilgan mulkdorlarning mulkiy ulushi salmogʻiga koʻra belgilanadi.

Kichik korxonalarning qolgan barcha turlarini tashkil qilish, ularning ishlashi va ularni tugatish Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasida korxonalar toʻgʻrisida”gi Qonuni va korxonalar turlarining xususiyatlariga bogʻliq holda tegishli nizomlar, respublikaning boshqa qonunchilik hujjatlari bilan belgilanadi.

8. Quyidagilar kichik korxonalarning taʼsischilari boʻlishlari mumkin:

Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari, respublika hududida yashovchi fuqaroligi boʻlmagan shaxslar, birgalikda mehnat xoʻjaligi yurituvchi oila aʼzolari va fuqarolar guruhi;

davlat korxonalari, ijarachi korxonalar, jamoa korxonalari va qoʻshma korxonalar, xoʻjalik jamiyatlari va shirkatlari, ishlab chiqarish va matlubot kooperativlari, xoʻjalik birlashmalari (assotsiatsiyalar, uyushmalar, konsernlar, konsorsiumlar va hokazolar), jamoat tashkilotlari va diniy tashkilotlar, hayriya jamgʻarmalari va boshqa jamgʻarmalar, yuridik shaxslar boʻlgan boshqa korxonalar va tashkilotlar;

davlat mulkini boshqarish vakolatiga ega boʻlgan boshqa davlat organlari;

xorijiy yuridik shaxslar va fuqarolar, fuqaroligi boʻlmagan shaxslar.

Kichik korxonalar koʻrsatilgan organlar, yuridik shaxslar va fuqarolar, fuqaroligi boʻlmagan shaxslar bilan birgalikda tashkil etilishi mumkin.

9. Kichik korxonalar ham mustaqil asoslarda, ham davlat, kooperativ, jamoat tashkilotlari, korxonalari, muassasalari va hokazolar huzurida tashkil etiladi va ishlaydi.

10. Kichik korxonalar taʼsischining (taʼsischilarning), mulk egasining (egalarining) yoki u (ular) vakolat bergan organning, korxonalarning, tashkilotlarning qarori boʻyicha tashkil etiladi. Taʼsis qilish chogʻida kichik korxonalarga, taʼsischilar tomonidan mulk egasining huquqlari va majburiyatlarini berish bilan yoki toʻla xoʻjalik yuritish, tezkor boshqarish huquqlari bilan mol-mulk beriladi.

11. Kichik korxona ishlab turgan birlashmalar, korxonalar, tashkilotlar tarkibidan bir yoki bir necha tarkibiy boʻlinmalarining (birlikning) koʻrsatilgan boʻlinma (boʻlinmalar) yoki tarkibiy birlik (birliklar) mehnatkashlar jamoalarining tashabbusi boʻyicha ajralib chiqishi natijasida tashkil etilishi mumkin. Buning uchun esa korxona mulki egasining (u vakolat bergan organning, birlashmaning, korxona va tashkilotning) roziligi kerak hamda birlashma, korxona, tashkilot tomonidan ilgari zimmaga olingan shartnoma majburiyatlarining bajarilishi lozim.

Bu hollarda tarkibidan kichik korxona ajralib chiqqan birlashma, korxona, tashkilot ushbu korxonaning taʼsischisi boʻladi.

12. Kichik korxona ustav asosida, kommanditlik shirkati, masʼuliyati cheklangan va qoʻshimcha masʼuliyatli jamiyatlar tarzidagi kichik korxonalar esa taʼsis hujjatlari hisoblanuvchi taʼsis shartnomasi hamda ustav asosida tashkil etiladi va ishlaydi.

Taʼsis shartnomasi kichik korxonaning taʼsischisi (taʼsischilari) tomonidan tuziladi, ustav esa tasdiqlanadi.

Taʼsis hujjatlarida quyidagilar belgilab qoʻyiladi: korxonaning nomi va turi, uning joylashgan oʻrni, faoliyat sohasi va maqsadlari, boshqaruv va nazorat organlari, ularning huquq Doirasi, mol-mulkni hosil qilish, daromad (foyda) va zararlarni taqsimlash tartibi, korxonani qayta tashkil etish va tugatish shartlari, shuningdek, tegishli koʻrinishidagi yuridik shaxslar toʻgʻrisida qonunlarda nazarda tutilgan boshqa maʼlumotlar.

13. Kichik korxona respublikaning vakolatli organlarida davlat roʻyxatiga olingan kundan boshlab tashkil etilgan deb hisoblanadi va yuridik shaxs huquqlariga ega boʻladi.

14. Kichik korxona joylashgan joydagi nohiya, shahar, shaharlardagi nohiya hokimliklarida, birja tarzidagi kichik korxonalar — Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida, xorijiy investitsiyali korxonalar esa Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligida davlat roʻyxatiga olinadilar.

15. Davlat roʻyxatiga olish uchun roʻyxatga oluvchi tegishli organga quyidagilar taqdim etiladi:

taʼsischining (taʼsischilarning) roʻyxatga olish toʻgʻrisidagi arizasi;

taʼsis hujjatlari (korxonaning ustavi, korxonaning tegishli turida esa — taʼsis shartnomasi ham);

korxona tashkil etish toʻgʻrisidagi qaror (mulk egasining qarori, majlis bayoni);

davlat boji toʻlanganligi toʻgʻrisidagi guvohnoma;

kichik korxona tashkil etish va uning faoliyati uchun yer maydoni, boshqa tabiiy resurslar talab etilgan hollarda — yerdan foydalanuvchining rozilik xati.

Masʼuliyati cheklangan jamiyat tarzidagi kichik korxonalar roʻyxatga olish vaqtida qatnashchilarning ustav fondiga kamida 30 foiz miqdorida ulush qoʻshganliklari toʻgʻrisida guvohlik beruvchi bank hujjatini ham taqdim etadilar.

Fuqarolar taʼsischilar boʻlgan hollarda taʼsis hujjatlari notarius tomonidan tasdiqlangan boʻlishi kerak.

Roʻyxatga olish uchun boshqa hujjatlar (shu jumladan, har xil maʼlumotnomalar, bitishuvlar, kafolat xatlari, yuridik manzilgohlar berish toʻgʻrisida shartnomalar va shu kabilar)ni taqdim etish amaldagi qonunchilik hujjatlari bilan nazarda tutilmagan va ular talab qilinmasligi kerak.

16. Kichik korxonani davlat tomonidan roʻyxatga olish zarur hujjatlar ilova qilingan holda, roʻyxatga olish toʻgʻrisida ariza olingan paytdan boshlab kechi bilan 10 ish kunida amalga oshiriladi.

Korxonani tashkil etish maqsadga muvofiq emas, deb davlat tomonidan roʻyxatga olishni rad etishga yoʻl qoʻyilmaydi. Rad etilgan hollarda roʻyxatga oluvchi organ arizachiga rad etish sabablari aniq koʻrsatilgan yozma xulosani beradi. Davlat tomonidan roʻyxatga olishni rad etish sabablari taʼsischi (taʼsischilar) tomonidan asossiz deb topilsa yoxud korxona belgilangan muddatda roʻyxatga olinmasa, taʼsischi (taʼsischilar) sudga, hakamlik sudiga murojaat qilishi mumkin.

Kichik korxonani roʻyxatga olishning asossiz ravishda rad etilganligi sud tomonidan aniqlangan taqdirda, roʻyxatga oluvchi organlar moddiy javobgarlikka tortiladilar. Moddiy javobgarlikning miqdorlari sud tomonidan aniqlanadi va qonunda belgilangan tartibda undirib olinadi.

17. Kichik korxonalarning davlat tomonidan roʻyxatga olinganligi haqidagi maʼlumotlar roʻyxatga olgan organ tomonidan un kun muddat ichida yagona davlat roʻyxatiga kiritish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligiga xabar qilinadi.

18. Kichik korxonaning mulki asosiy fondlar va aylanma mablagʻlar, shuningdek, qiymati mustaqil balansda aks etadigan va korxonaga mulk yoxud toʻla xoʻjalik yuritish va tezkorlik bilan boshqarish huquqi boʻyicha tegishli boʻlgan boyliklardan tashkil topadi.

Davlat kichik korxonaning mulkiy huquqlarini himoya qilishni kafolatlaydi. Korxonadan uning asosiy fondlarini, aylanma mablagʻlarini va oʻzi foydalanadigan boshqa mulklarning davlat tomonidan olib qoʻyilishiga yoʻl qoʻyilmaydi, respublika qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan dollar bundan mustasnodir.

19. Quyidagilar kichik korxonaning mulkini shakllantirish manbalari hisoblanadi:

taʼsischilarning pul va moddiy badallari;

mahsulotlarni, ishlarni realizatsiya qilishdan, shuningdek, xoʻjalik faoliyatining boshqa turlaridan daromadlar;

qimmatdor qogʻozlardan olingan daromadlar;

banklar va boshqa kreditchilarning kreditlari;

begʻaraz yordam yoki xayr-ehson badallari, tashkilotlar, korxonalar va fuqarolarning hadyalari, shuningdek, meros boʻyicha almashtirish va sovgʻa qilish yoʻli bilan olingan mulk;

Oʻzbekiston Respublikasining qonunchilik hujjatlari bilan taqiqlanmagan boshqa manbalar.

20. Kichik korxonaning faoliyatini taʼminlash uchun korxonaning ustavida nazarda tutilgan miqdorlarda va nizomlar, boshqa qonunchilik hujjatlariga muvofiq uning turiga bogʻliq ravishda ustav jamgʻarmasi hosil qilinadi.

Korxonaning ustav jamgʻarmasiga qoʻshiladigan ulushlar hisobiga mulkiy va intellektual boyliklarning barcha turlari kiritilishi mumkin.

21. Kichik korxona oʻziga qarashli binolarni, inshootlarni, asbob-uskunalarni, transport vositalarini, jihozlarni, xomashyo va boshqa moddiy boyliklarni boshqa korxonalarga, tashkilotlar va muassasalarga sotish va berish, ayirboshlash, ijaraga topshirish, vaqtincha bepul foydalanishga yoki qarzga berib turish, shuningdek, agar respublikaning, qonunchilik hujjatlarida va korxona ustavida boshqacha holat nazarda tutilmagan boʻlsa, ularni balansdan chiqarish huquqiga ega.

22. Kichik korxonaning pul mablagʻlari mamlakat va chet el valyutasida bank muassasalaridagi hisob-kitob schyotlarida saqlanadi.

23. Kichik korxona oʻz xoʻjalik faoliyatini toʻla xoʻjalik hisobi asoslarida mustaqil amalga oshiradi, oʻz xoʻjalik faoliyati natijalari uchun, mehnat jamoasi va tuzilgan shartnomalar yuzasidan sheriklari oldida, davlat budjeti va banklar oldida amaldagi qonunchilikka muvofiq javob beradi,

24. Korxonaning boshqa yuridik shaxslar va fuqarolar bilan xoʻjalik faoliyatining barcha sohalaridagi munosabatlari shartnomalar asosida koʻriladi.

25. Kichik korxona oʻz mahsulotini (ishlarni, xizmatlarni), ishlab chiqarish chiqindilarini mustaqil yoki shartnoma asosida belgilanadigan narxlar va tariflarda, amaldagi qonunchilikda nazarda tutilgan hollarda esa boshqariladigan narxlarda sotadi.

26. Kichik korxona oʻz ishlab chiqarishi va kapital qurilishining moddiy-texnikaviy taʼminotini ixtisoslashgan taʼminot-savdo tashkilotlarining, birjalarining xizmatlaridan foydalanish, yarmarkalarda, kimoshdi savdolarida va bevosita ishlab chiqaruvchilardan, shuningdek, import boʻyicha sotib olish yoʻli bilan mustaqil tashkil etadi.

Belgilangan topshiriqlar miqdorlarida davlat ehtiyojlari uchun mahsulot ishlab chiqaruvchi, ish (xizmat) bajaruvchi korxonalar belgilangan tartibda fondlardagi moddiy-texnika resurslari bilan taʼminlanadilar.

27. Mehnat munosabatlari, jumladan, xodimlarni yollash, boshqa ishga oʻtkazish, boʻshatish, ish vaqti va dam olish vaqti, mehnatga haq toʻlash va boshqalar mehnat toʻgʻrisidagi amaldagi qonunlar bilan boshqarib boriladi.

Xodimlar ish haqining eng kam miqdori Oʻzbekiston Respublikasining qonunchilik hujjatlari bilan belgilanadi.

Korxona mehnatga haq toʻlash, shuningdek, xodimlarning boshqa turdagi daromadlari shakllarini, tartibini va miqdorlarini mustaqil ravishda belgilaydi.

Korxona u yerdagi barcha ishlovchilar uchun xavfsiz mehnat sharoitlarini taʼminlashga majburdir hamda ularning sogʻligʻiga va mehnat qilish layoqatiga yetkazilgan zarar uchun qonunda belgilangan tartibda javob beradi.

28. Kichik korxona xodimlari davlat korxonalari xodimlari uchun belgilangan tartibda va shartlarda ijtimoiy va tibbiy sugʻurta qilinadi va ijtimoiy taʼminlanadi.

Korxona amaldagi qonunlarda belgilangan tartibda va miqdorlarda davlat ijtimoiy sugʻurta jamgʻarmasiga va pensiya jamgʻarmasiga mablagʻ oʻtkazishi shart.

29. Foyda, amortizatsiya ajratmalari, qimmatdor qogʻozlarni sotishdan olingan mablagʻlar, mehnat jamoasi aʼzolarining, yuridik shaxslarning, fuqarolarning pay va boshqa badallari, shuningdek, boshqa tushumlar kichik korxonaning moliyaviy resurslarini shakllantirish manbai hisoblanadi.

30. Kichik korxonalar korxonalardan, birlashmalar va tashkilotlardan soliq olish toʻgʻrisidagi, valyutani boshqarib borish va hokazo toʻgʻrisidagi amalda boʻlgan respublika qonunlariga muvofiq daromaddan (foydadan) va valyuta tushumidan toʻlovlar toʻlaydi.

Birlashma, korxona yoki tashkilot tarkibidan ajralib chiqish yoʻli bilan kichik korxona tuzishda foydadan (daromaddan) budjetga toʻlovlarning kamayishiga yoʻl qoʻyilmasligi kerak.

Kichik korxonalar amaldagi qonunchilikka muvofiq ishlab chiqarish jamgʻarmalarining faol qismini jadal amortizatsiya qilishlari mumkin.

31. Kichik korxonalarda qoladigan sof foyda uning toʻla tasarrufiga kelib tushadi. Korxona sof foydadan foydalanish yoʻnalishlarini mustaqil belgilaydi, oʻz faoliyati va jamoaning ijtimoiy rivojlanishi uchun zarur boʻlgan zaxira jamgʻarmasini va boshqa jamgʻarmalarni tuzadi.

32. Kichik korxonani boshqarish uning ustaviga muvofiq, mehnat jamoasining oʻzini oʻzi boshqarish prinsiplarini va oʻz mol-mulkidan xoʻjalikda foydalanish boʻyicha mulkdorning huquqlarini uygʻunlashtirish asosida amalga oshiriladi. Korxona boshqaruvning tuzilishini, shakllari va usullarini, shtatlarni mustaqil belgilaydi.

Umumiy yigʻilish korxona mehnat jamoasi vakolatlarini amalga oshirishning asosiy shakli hisoblanadi.

Korxona rahbari faoliyatini nazorat qilishni amalga oshirish uchun yigʻilishda taftish komissiyasi tuziladi. Korxona rahbari taftish komissiyasi aʼzosi boʻlishi mumkin emas.

33. Kichik korxona belgilangan tartibda oʻz ish natijalarining tezkor buxgalterlik hisobini amalga oshiradi, statistik hisobot olib boradi.

34. Kichik korxona faoliyati uni qayta tashkil etish (birlashish, qoʻshib olinish, boʻlinish, ajralish, aylantirish) yoki tugatish yoʻli bilan toʻxtaydi.

Qayta tashkil etilganda korxonaga tegishli huquqlar va majburiyatlar uning huquqiy vorislariga oʻtadi.

35. Kichik korxona oʻz mol-mulkining egasi yoki bunday korxonalarni tuzishga vakolatli organning qarori boʻyicha yoxud sud yoki hakamlik sudining qarori boʻyicha, shuningdek, uning inqirozga uchraganligi eʼtirof etilgan hollarda va respublikaning qonunchilik hujjatlarida belgilangan boshqa asoslar boʻyicha oʻz faoliyatini toʻxtatadi.

36. Kichik korxonani qayta tashkil etishda va tugatishda boʻshatiladigan xodimlarga qonunlarga muvofiq ularning huquqlari va manfaatlariga rioya qilishga kafolat beriladi.

37. Kichik korxonani tugatish Mulkdor yoki u vakolat bergan organ tomonidan tuziladigan tugatish komissiyasi, korxona faoliyati sud (hakamlik) qarori boʻyicha yoki inqirozga uchraganlik tufayli tugatilgan hollarda esa - ushbu organlar tayinlaydigan tugatish komissiyasi tomonidan amalga oshiriladi. Korxonani, ularning qarori boʻyicha, korxonaning oʻzi ham uning boshqaruv organi tomonidan tugatishi mumkin.

Tugatish komissiyasi tayinlangan paytdan boshlab korxona ishlarini boshqarish vakolatlari unga oʻtadi. Komissiya tugatiladigan korxonaning mavjud mol mulkini baholaydi, uning debitorlari a kreditorlarini aniqlaydi va ular bilan hisob-kitob qiladi, tugatish balansini tuzadi va uni mulkdorga yoki komissiyani tayinlangan organga taqdim etadi.

Tugatish komissiyasi oʻz aybi bilan korxonaga yetkazilgan zarar uchun fuqarolik qonunlariga muvofiq mulkiy javobgardir.

38. Davlat roʻyxatiga olish daftariga tegishli yozuvlar kiritilgan paytdan boshlab qayta tashkil etish yoki tugatish nihoyasiga yetgan, kichik korxona esa oʻz faoliyatini toʻxtatgan hisoblanadi.

1. Xususiy tadbirkorlik — bu tashabbuskorlik, amaldagi qonunchilik doirasidagi xoʻjalik faoliyati boʻlib, shaxsiy daromad (foyda) olish maqsadida tavakkalchilik bilan va oʻz zimmasiga mulkiy javobgarlik olib, yollanma mehnatni jalb etgan holda fuqarolar (alohida fuqaro) tomonidan amalga oshiriladi.

Xususiy tadbirkorlik yuridik shaxs boʻlmasdan amalga oshiriladigan yakka tadbirkorlik faoliyatini ham oʻz ichiga oladi.

2. Xususiy tadbirkorning mulki davlat, kooperativ yoki boshqa korxona mulkining hammasi yoki bir qismi fuqaro mol-mulkiga utishi yoki sotib olinishi, ijaradagi mol-mulkning sotib olinishi yoki qonunda nazarda tutilgan boshqa vositalar bilan shaxsiy jamgʻarmalar, bank kreditlari asosida sotib olinishi, shuningdek, tadbirkorning davlat mulkidan va jamoat tashkilotlarining mulkidan foydalanishi asosida, yuqorida sanab oʻtilgan mulk shakllarini uygʻunlashtirish asosida vujudga keladi.

3. Fuqarolar — tadbirkorlarning xususiy mulkchiligiga asoslangan korxona xususiy korxona boʻlib, u Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasida tadbirkorlik haqida” va “Oʻzbekiston Respublikasida korxonalar haqida”gi qonunlariga hamda Oʻzbekiston Respublikasining boshqa qonunchilik hujjatlariga va mazkur Nizomga muvofiq faoliyat koʻrsatadi.

Xorijiy yuridik shaxslar va fuqarolarning xususiy tadbirkorligini vujudga keltirishning, faoliyatining, uni tugatishning huquqiy, iqtisodiy va ijtimoiy asoslari Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasida xorijiy investitsiyalar haqida”, “Oʻzbekiston Respublikasida tashqi iqtisodiy faoliyat toʻgʻrisida”gi qonunlari, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Vazirlar Mahkamasining 1991-yil 12-noyabrdagi 290-son qarori bilan tasdiqlangan xorijiy sarmoyalar bilan korxonalar, xalqaro birlashmalar, ularning tarkibiy boʻlinmalarini tuzish, faoliyat koʻrsatish va davlat roʻyxatidan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomlar bilan tartibga solinadi.

4. Qoraqalpogʻiston Respublikasida xususiy tadbirkorlikni vujudga keltirish, faoliyat koʻrsatish va uni tugatishning huquqiy, iqtisodiy va ijtimoiy asoslari Oʻzbekiston Respublikasi va Qoraqalpogʻiston Respublikasining qonunlari bilan tartibga solinadi.

5. Xususiy korxonalar yuridik shaxs hisoblanadilar, ular mustaqil balansga, muhrga, hisob-kitob schyotiga ega boʻladilar.

6. Xususiy korxona oʻzi joylashgan yerdagi nohiya, shahar va shaharlardagi nohiyalar hokimliklarida davlat roʻyxatiga olingan kundan boshlab yuridik shaxs huquqini oladi.

Yuridik shaxs boʻlmasdan oʻz faoliyatini amalga oshirish istagida boʻlgan Tadbirkor yashash joyidagi nohiya, shahar va shaharlardagi nohiyalar hokimliklariga ariza beradi.

Davlat roʻyxatiga olish “Tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanuvchi jismoniy shaxslardan roʻyxatga olganlik uchun undiriladigan yigʻim va bunday shaxslarni roʻyxatga olish tartibi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq amalga oshiriladi.

7. Xususiy korxonalar oʻz filiallariga, tarmoq korxonalariga va vakolatxonalariga ega boʻlishlari mumkin.

8. Xususiy korxonani davlat roʻyxatiga olish Oʻzbekiston Respublikasi hududida joylashgan korxonalarni davlat roʻyxatiga olish tartibi toʻgʻrisidagi Nizomga muvofiq amalga oshiriladi.

Nohiya, shahar va shaharlardagi nohiyalar hokimliklarida davlat roʻyxatiga olish uchun tadbirkorning arizasi va korxonaning ustavi taqdim etiladi.

9. Xususiy korxonani roʻyxatga olish yoki uni roʻyxatga olmaslikni asosli ravishda rad etish zarur hujjatlar bilan ariza berilgan kundan boshlab 10 kun ichida amalga oshiriladi. Agar korxona belgilangan muddatda davlat roʻyxatiga olinmagan boʻlsa yoxud korxonani roʻyxatga olish asosli ravishda rad etilgan boʻlsayu, Tadbirkor uni asossiz deb bilsa, u sudga murojaat etishi mumkin,

10. Korxonani davlat roʻyxatiga olganlik uchun Oʻzbekiston Respublikasining qonunchilik hujjatlarida belgilangan miqdorda va tartibda davlat boji olinadi.

11. Yakka tartibdagi mehnat faoliyati xususiy tadbirkorlikning shakllaridan biri hisoblanadi va jismoniy shaxslar tomonidan yuridik shaxs boʻlmasdan amalga oshiriladi. Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari bilan ruxsat berilgan tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanish istagini bildirgan jismoniy shaxsni davlat roʻyxatiga olish bu shaxs doimiy yashaydigan joydagi tuman, shahar, shahardagi tuman hokimligi tomonidan amalga oshiriladi.

Davlat roʻyxatiga olganlik toʻgʻrisidagi guvohnoma roʻyxatga oluvchi organ tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi belgilaydigan shakl boʻyicha uch nusxada rasmiylashtiriladi. Guvohnomaning bir nusxasi tadbirkor sifatida davlat roʻyxatidan oʻtgan jismoniy shaxsga beriladi, ikkinchi nusxasi tadbirkor roʻyxatga olingan joydagi soliq organiga yuboriladi, uchinchi nusxasi roʻyxatga olgan organda qoladi.

Aholiga yengil avtomobil transportida xizmat koʻrsatish, rasmga tushirish, qurilish, fuqarolarga tegishli kvartiralarni (uylarni va boshqa xonalarni) tuzatish va obodonlashtirish, fuqarolar tomonidan uyushtiriladigan toʻylarda, tantanalarda va boshqa tadbirlarda madaniy xizmat koʻrsatish, mol-mulkni (qurilmalar, kvartiralar, xonalar va avtomobillardan tashqari) prokatga (ijaraga) berish, akvarium baliqlari koʻpaytirish boʻyicha yuridik shaxs boʻlmasdan davlat roʻyxatiga olinganlik toʻgʻrisida va tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanish huquqiga ega degan guvohnoma fuqarolar tomonidan daromad soligʻining belgilab koʻyiladigan summasi toʻlangandan soʻng beriladi. Daromad soligʻining belgilangan summalari nohiya, shahar va shaharlardagi nohiyalar hokimliklari tomonidan belgilanadi.

12. Xususiy korxonaning mulkini asosiy va aylanma mablagʻlar, shuningdek, qiymati korxonaning mustaqil balansida aks ettiriladigan boshqa boyliklar tashkil etadi.

13. Xususiy korxona mulkini shakllantirish va koʻpaytirish manbalari quyidagilar boʻlishi mumkin:

mulkdorning pul va moddiy mablagʻlari;

mahsulotlarni (ishlarni, xizmatlarni) realizatsiya qilishdan, shuningdek, xoʻjalik faoliyatining qonun bilan taqiqlanmagan boshqa turlaridan olingan daromadlar;

banklar va boshqa kredit beruvchilarning kreditlari;

qimmatdor qogʻozlar bilan boʻlgan muomalalardan olingan dividendlar;

qimmatdor qogʻozlarni sotishdan olingan daromadlar;

meros boʻyicha, ayirboshlash va inʼom qilish yoʻli bilan olinadigan mol-mulk;

Oʻzbekiston Respublikasi qonunlari bilan taqiqlanmagan boshqa manbalar.

14. Xususiy korxonaning egasi oʻz mol-mulki boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga zid kelmaydigan istalgan xatti-harakatlarni qilishga haqlidir.

15. Xususiy korxona mulkdorga xususiy va shaxsiy mulk huquqida tegishli boʻlgan oʻz mulki bilan majburiyatlar boʻyicha javob beradi.

16. Xususiy korxona egasi ishlab chiqarish, tijorat va yuridik mustaqillikka ega boʻladi. Xususiy korxonani boshqarishni uning egasi tashkil qiladi.

17. Xususiy korxona oʻz mahsulotlarini (ishlarni, xizmatlarni), ishlab chiqarish chiqindilarini mustaqil ravishda yoki shartnoma asosida belgilangan narxlar va tariflar boʻyicha, amaldagi qonunlar bilan nazarda tutilgan hollarda esa, boshqariladigan narxlar boʻyicha realizatsiya qiladi.

18. Barcha ishlab chiqarish xarajatlarini qoplashga ketgan mablagʻlarni (ish haqi, ijara uchun toʻlov, qarzlarni va ssudalar boʻyicha foizlarni toʻlash va hokazo shunga kiradi) mahsulotni realizatsiya qilishdan tushgan tushumdan chiqarib tashlagandan keyin keladigan sof foyda mulkdorning tadbirkorlik daromadi hisoblanadi, undan u oʻz xohishiga koʻra foydalanadi.

19. Xususiy mulk asosida faoliyatni amalga oshiruvchi korxonaning daromadlariga korxona egasining shaxsiy daromadlari sifatida qaraladi va “Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolaridan, xorijiy shaxslardan va fuqaroligi boʻlmagan shaxslardan daromad soligʻi olish toʻgʻrisida”gi Qonunga muvofiq soliq olinadi.

20. Xususiy Tadbirkor pul mablagʻlarini saqlash va barcha turdagi hisob-kitob, kredit va kassa operatsiyalarini amalga oshirish uchun istalgan bankda hisob-kitob va boshqa schyotlarni ochishi mumkin.

21. Xususiy korxona tomonidan ishlab chiqarilgan buyumlar firma belgisi yoki ishlab chiqaruvchining familiyasi, buyumlarning nomi yoki ramzi, buyumni tavsiflovchi boshqa maʼlumotlar koʻrsatilgan holda albatta tamgʻalanishi kerak.

22. Oʻzga firma va tovar belgilarini, shuningdek, bir ishlab chiqaruvchining mahsulotlarini boshqa Tayyorlovchining buyumlari bilan aralashib ketishiga yoʻl qoʻyadigan istalgan maʼlumotlarni oʻzlashtirib olishga yoʻl qoʻyilmaydi.

23. Raqobatchining obroʻsiga putur yetkazishga qaratilgan xatti-harakatlar qilishga ishlab chiqarish kvotalari toʻgʻrisida barcha til biriktirishlarga, sotish va taʼminot bozorlarini boʻlib olishga, erkin raqobatni cheklash maqsadida tanho yuqori yoki past narxlarni ushlab turishga yoʻl qoʻyilmaydi.

24. Xususiy korxona oʻz mahsulotini va kapital qurilishni ixtisoslashtirilgan taʼminot-sotish tashkilotlari, birjalarning xizmatlaridan foydalanish, yarmarkalarda, kimoshdi savdosida va bevosita mahsulot ishlab chiqaruvchilardan, shuningdek, import boʻyicha sotib olish yoʻli bilan mustaqil ravishda moddiy-texnik taʼminlashni tashkil etadi.

Davlat ehtiyojlari uchun mahsulot ishlab chiqaruvchi, ishlarni (xizmatlarni) bajaruvchi xususiy korxonalar belgilangan tartibda fondli moddiy-texnika resurslari bilan taʼminlanadilar.

25. Xususiy korxona egasi belgilangan muddatlarda davlat soliq organlariga shaxsiy daromadlari toʻgʻrisidagi deklaratsiyani, statistika organlariga esa xususiy korxonaning ishlab chiqarish va moliya-xoʻjalik faoliyati toʻgʻrisidagi hisobotlarni taqdim etadi.

26. Xususiy korxona belgilangan formalar boʻyicha statistika va buxgalteriya hisobini yuritadi. Xususiy korxona egasi hisobot maʼlumotlarining ishonchliligi uchun qonun bilan belgilangan tartibda javob beradi.

27. Xususiy korxonaning moliya va xoʻjalik faoliyatini tekshirish Oʻzbekiston Respublikasi qonunchilik hujjatlari bilan yuklatilgan soliq va boshqa davlat organlari tomonidan amalga oshiriladi.

Xususiy korxonaning moliya-xoʻjalik faoliyati tekshirilayotganda tekshiruvchi organlar tomonidan korxonaning tijorat sirlaridan iborat maʼlumotlarning saqlanishiga va oshkor qilinmasligiga rioya etish taʼminlanadi.

28. Xususiy korxonalar xodimlarni mehnat shartnomasi (kontrakti) boʻyicha yollaydi. Mehnat shartnomasi yozma shaklda tuziladi, unda Tomonlarning huquqi va burchlari koʻrsatiladi.

29. Mehnat shartnomasi (kontrakti) quyidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga oladi:

muayyan mutaxassislik, malaka yoki lavozim boʻyicha ishlarni bajarish majburiyatlari;

shartnoma tuzilgan muddat;

mehnat va unga haq toʻlash shartlari, ijtimoiy va tibbiy sugʻurta hamda ijtimoiy taʼminot tartibi;

xodimning ijtimoiy himoyalanganligi;

mehnat shartnomasini buzganlik uchun javobgarlik;

tomonlarning kelishuvi boʻyicha boshqa maʼlumotlar.

30. Xususiy korxonalar Oʻzbekiston Respublikasining mehnat haqidagi qonunchiligi talablariga rioya etishga, korxonada ichki mehnat tartibi qoidasini belgilashga, xavfsizlik, sanitariya va mehnat gigiyenasi talablariga rioya qilishga majburdirlar.

31. Xususiy korxonada ishlaydigan xodimlarga belgilangan tartibda mehnat daftarchasi beriladi.

32. Yollanma ishchilarning shartnoma yoki kontraktda kelishilgan mehnat haqi davlat tomonidan belgilangan eng kam miqdorlardan past boʻlmasligi kerak.

33. Xususiy Tadbirkor Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligiga muvofiq ijtimoiy va tibbiy sugʻurta hamda ijtimoiy taʼminot jamgʻarmalariga majburiy ajratmalarni amalga oshiradi.

34. Xususiy korxonalarda Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligi bilan belgilangan ish kuni, ish haftasi va mehnat taʼtilining davom etish muddatiga rioya qilinadi.

35. Xususiy korxonada ishlash vaqti korxonaning Oʻzbekiston Respublikasi Pensiya jamgʻarmasiga ajratmalari asosida pensiya olish huquqini beruvchi mehnat stajiga qoʻshiladi.

36. Xususiy korxonalardagi mehnatga oid nizolar Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligiga muvofiq hal etiladi.

37. Xususiy korxonadagi yollanma xodimlar soni (filiallar, tarmoq, korxonalar va vakolatxonalardagi ishlovchilar sonini qoʻshganda) quyidagilardan koʻp boʻlishi mumkin emas:

sanoatda va qurilishda — 200 kishigacha;

ishlab chiqarish sohasining boshqa tarmoqlarida — 50 kishigacha;

noishlab chiqarish sohasi tarmoqlarida — 25 kishigacha;

chakana savdoda — 15 kishigacha.

38. Xususiy korxonani tugatish mulk egasining qaroriga koʻra yoki sudning (hakamlik sudining) qarori bilan taʼsischilarning korxona tashkil etish toʻgʻrisidagi aktlari sud tomonidan haqiqiy emas, korxona inqirozga uchragan, faoliyat koʻrsatishi Oʻzbekiston Respublikasi qonuniga xilof deb topilgan hollarda amalga oshiriladi.

39. Xususiy korxona davlat roʻyxatidan chiqarilgan paytdan boshlab tugatilgan hisoblanadi.

40. Budjet va tashkilotlardan, tugatilgan xususiy korxona xodimlaridan qarzlar belgilangan tartibda toʻlangandan keyin qolgan mablagʻlarning bir qismi korxona egasiga tegishli boʻladi.

41. Davlat xususiy tadbirkorning huquqlari va qonuniy manfaatlariga rioya qilinishiga kafolat beradi, erkin ravishda vijdonan raqobatlashish uchun sharoit yaratadi, moddiy-ashyoviy, moliyaviy, mehnat, axborot va boshqa resurslardan foydalanish uchun teng imkoniyatlarni taʼminlaydi, ushbu resurslar bozorining monopoliya qilinishiga yoʻl qoʻymaydi.

42. Agar davlat organi yoki boshqa organ tomonidan oʻzining vakolatiga yoxud qonunchilik talabiga mos kelmaydigan akt chiqarilishi natijasida xususiy tadbirkorning huquqlari buzilsa, u bunday hujjatni haqiqiy emas deb topish toʻgʻrisida sudga ariza bilan murojaat qilishga haqlidir.

43. Davlat organlari yoki boshqa organlarning yoxud ularning mansabdor shaxslarining xususiy tadbirkorning huquqlarini buzuvchi koʻrsatmalarini bajarish natijasida xususiy tadbirkorga yetkazilgan zararlar, shuningdek, bunday organlar yoki mansabdor shaxslar tomonidan xususiy tadbirkorga nisbatan qonunchilikda nazarda tutilgan majburiyatlarning yetarli darajada amalga oshirilmasligi oqibatida yetkazilgan zararlar ana shu organlar tomonidan qoplanadi. Zararlarning oʻrnini qoplash toʻgʻrisidagi nizolar sud tomonidan hal etiladi.