Ushbu Qonun O‘zbekiston Respublikasi hududida chet el investitsiyalarini amalga oshirishning huquqiy va tashkiliy asoslarini hamda tartibini belgilab beradi. Qonun chet el kapitaliga kafolatlarni ta’minlab beradi, O‘zbekiston Respublikasi xalq xo‘jaligini rivojlantirishga, respublika iqtisodiyotining jahon iqtisodiy sistemasiga qo‘shilishiga ko‘maklashish maqsadida chet elning moliyaviy, moddiy, intellektual va boshqa resurslarini, xorijning zamonaviy texnologiyasi va boshqaruv sohasidagi tajribasini jalb etishga va ulardan samarali foydalanishga qaratilgandir.

O‘zbekiston Respublikasida:

xorijiy davlatlar;

ajnabiy yuridik shaxslar;

xalqaro tashkilotlar;

ajnabiy fuqarolar, fuqarolarning uyushmalari va fuqaroligi bo‘lmagan shaxslar;

chet elda doimiy yashaydigan O‘zbekiston Respublikasi fuqarolari chet ellik investorlar bo‘lishlari mumkin.

Chet el investitsiyalari deganda tadbirkorlik faoliyati va boshqa turdagi faoliyat obyektlariga chet ellik investorlar qo‘shadigan barcha turdagi mulkiy, moliyaviy va intellektual boyliklar tushuniladi.

Bunday boyliklar:

pul mablag‘lari, aniq maqsadli bank omonatlari, ulushlar, aksiyalar, sug‘urta polislari va boshqa qimmatbaho qog‘ozlardan;

ko‘char va ko‘chmas mol-mulkdan (binolar, inshootlar, asbob-uskunalar va boshqa moddiy boyliklardan);

mualliflik huquqlaridan kelib chiqadigan mulkiy va mulkka oid bo‘lmagan huquqlar va boshqa intellektual boyliklaridan;

O‘zbekiston Respublikasining, uning yuridik shaxslari va fuqarolarning egaligidan yerdan, mol-mulkdan hamda tabiiy boyliklardan foydalanishga chet ellik investorlar sotib olgan ijara huquqidan;

o‘zga boyliklardan iborat bo‘lishi mumkin.

Chet ellik investorlar O‘zbekiston Respublikasi hududida:

O‘zbekiston Respublikasi va SSR Ittifoqining yuridik shaxslari hamda fuqarolari bilan birgalikda barpo etilgan korxonalar, banklar, sug‘urta kompaniyalari va boshqa tashkilotlarda ulush qo‘shib qatnashish;

butunlay chet ellik investorlarga qarashli bo‘lgan korxonalar, banklar, sug‘urta kompaniyalari va boshqa tashkilotlarni barpo qilish;

mol-mulk, aksiyalar va boshqa qimmatbaho qog‘ozlar sotib olish;

mustaqil ravishda yoki yuridik va jismoniy shaxslar ishtirokida mulkiy huquqlarni, shu jumladan yerdan va tabiiy resurslardan foydalanish, shuningdek ijara asosida foydalanish huquqlarini sotib olish yo‘li bilan investitsiyalarni amalga oshirishlari mumkin.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonalar deganda chet ellik investorlarning ulushbay ishtirokidagi (qo‘shma korxonalar) va butunlay chet ellik investorlarga qarashli korxonalar ( chet el korxonalari) tushuniladi. Bunday korxonalar O‘zbekiston Respublikasi qonunlariga zid kelmaydigan har qanday shakllarda amal qiladi.

O‘zbekiston Respublikasida chet el investitsiyalari davlat-huquqiy himoyasi bilan ta’minlanadilar. Chet el investitsiyalarining huquqiy rejimi O‘zbekiston Respublikasining shunga o‘xshash korxonalari, tashkilotlari va fuqarolari uchun belgilangan tegishli rejimga qaraganda noqulay bo‘lishi mumkin emas.

Iqtisodiyotning nufuzli tarmoqlariga yo‘llanadigan chet el investitsiyalari uchun O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Vazirlar Mahkamasi qo‘shimcha imtiyozlar belgilashi mumkin.

Chet ellik investorlar va chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonalar O‘zbekiston Respublikasi qonunlari bilan taqiqlanmagan va bunday korxonalarning ustavlarida nazarda tutilgan maqsadlarga javob beradigan faoliyatning har qanday turini amalga oshirishlari mumkin.

O‘zbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq litsenziya olish kerak bo‘lgan faoliyat turlari bilan shug‘ullanish uchun chet ellik investor O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Vazirlar Mahkamasi belgilab beradigan tartibda litsenziya olishi shart.

1. Chet ellik investor amalga oshiriladigan investitsiyalarning hajmini, turini, yo‘nalishini mustaqil belgilaydi hamda investitsiyalarni amalga oshirish uchun yuridik va jismoniy shaxslarni o‘z xohishiga ko‘ra jalb etadi.

2. Chet ellik investor investitsiya obyektlari va natijalariga, shu jumladan O‘zbekiston Respublikasi hududida hamda uning tashqarisida takroriy investitsiyalar hamda savdo operatsiyalari natijalariga O‘zbekiston Respublikasi qonunlariga va xalqaro huquq normalariga muvofiq egalik qilishga, ulardan foydalanishga va ularni tasarruf qilishga haqlidir.

Chet ellik investorning qaroriga binoan investitsiyalarga, ularning natijalariga egalik qilish, ulardan foydalanish, ularni tasarruf etish huquqi O‘zbekiston Respublikasi qonunlarida belgilangan tartibda boshqa yuridik va jismoniy shaxslarga berilishi mumkin. Uqtirib o‘tilgan huquqlarni o‘tkazish vaqtida tomonlarning o‘zaro munosabatlari shartnomalar asosida tartibga solinadi.

Chet ellik investorlar investitsiya faoliyatini amalga oshirish chog‘ida:

O‘zbekiston Respublikasi hududida amalda bo‘lgan qonunlarga rioya etishlari;

O‘zbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq soliqlar to‘lashlari, valyuta ajratmalari va o‘zga to‘lovlarni amalga oshirishlari;

investitsiya loyihalarida sanitariya-gigiyena, ekologiya va O‘zbekiston Respublikasi qonunlaridan kelib chiqadigan o‘zga talablarga rioya etilganligi xususida ekspertiza xulosasini olishlari shart.

O‘zbekiston Respublikasi respublika hududida investitsiya faoliyati amalga oshirilayotganda chet ellik investorlarning huquqlari hamma tomonidan e’tirof etilgan xalqaro huquq normalariga muvofiq himoya qilinishiga kafolat beradi.

O‘zbekiston Respublikasining keyin qabul qilingan qonunlari investitsiyalash sharoitlarini yomonlashtirgan taqdirda chet el investitsiyalariga nisbatan o‘n yildan ortiq bo‘lmagan muddat davomida investitsiyani ro‘yobga chiqarish paytida amal qilib turgan qonunlar qo‘llaniladi.

O‘zbekiston Respublikasining davlat idoralari chet ellik investorlarning huquqlarini kamsituvchi normativ hujjatlar qabul qilgan taqdirda, ularga yetkazilgan zarar ana shu idoralar tomonidan sud yo‘li bilan to‘lanadi.

Davlat idoralari va ularning mansabdor shaxslari chet ellik investorlarning O‘zbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq holda amalga oshirayotgan xo‘jalik faoliyatiga aralashishga haqli emas.

O‘zbekiston Respublikasida chet el investitsiyalari natsionalizatsiya qilinmaydi.

Chet el investitsiyalari rekvizitsiya qilinmasligi kerak, tabiiy ofat, avariyalar, epidemiyalar, epizootiyalar bundan mustasno. Rekvizitsiya qilish haqidagi qarorni O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Vazirlar Mahkamasi qabul qiladi. Shunaqa hollarda chet ellik investorga to‘lanadigan tovon puli boshqalarga to‘lanadigan tovon puli bilan bab-baravar bo‘lishi lozim.

Chet ellik investorlarga ularning qonuniy faoliyat natijasida olgan foydasi va boshqa pullarining chet elga o‘tkazilishi kafolatlanadi.

Chet ellik investorlarning O‘zbekiston Respublikasida olgan foydasi respublika hududida takror investitsiya qilinishi yoki mulk egasining ixtiyoriga ko‘ra o‘zgacha tarzda foydalanilishi mumkin. Chet ellik investorlar respublika banklarida istalgan valyutada yuritiladigan hisob raqamlariga hech qanday cheklashsiz ega bo‘lishlari mumkin.

Chet ellik investorlar o‘z hisob raqamlaridagi so‘mlardan valyuta oldi-sotdisining ruxsat etilgan shakllari doirasida qaror topadigan kurslar bo‘yicha chet el valyutasi xarid qilib olishda foydalanishlari mumkin.

Qo‘shma korxonalar yangi yuridik shaxs tashkil etish yo‘li bilan yoki chet ellik investorning O‘zbekiston Respublikasida faoliyat ko‘rsatib turgan korxonada ulush sotib olishi yo‘li bilan barpo etiladi.

Qo‘shma korxona tashkil etish to‘g‘risidagi qarorni chet ellik investor va O‘zbekiston Respublikasidagi korxona egasi qabul qiladilar.

Qo‘shma korxonaning ustav fondiga har bir qatnashchining ulush qo‘shish muddatlari, hajmlari, bu ulushni qo‘shish va baholash tartibi ta’sis hujjatlarida nazarda tutiladi. Qo‘shma korxonaning qatnashchilari tomonidan korxona ustav fondiga ulush sifatida qo‘shiladigan mol-mulkning qiymati qatnashchilar o‘rtasidagi kelishuvga muvofiq belgilanadi.

Qo‘shma korxonaning qatnashchilari ushbu korxonaning ta’sis hujjatlarida belgilangan muddatlarda korxona ustav fondiga ulush to‘liq o‘tkazilishini ta’minlashlari kerak.

Qo‘shma korxona ro‘yxatga olinganidan keyin bir yil o‘tgach har bir qatnashchi tomonidan ta’sis hujjatlarida ko‘rsatilgan ulushning 50 foizi ustav fondiga o‘tkazilganligini tasdiqlovchi hujjat mavjud bo‘lmasa, ushbu qo‘shma korxonani ro‘yxatga olgan idora korxonani ro‘yxatga olinmagan deb topadi va uni qo‘shma korxonalarning reyestridan chiqaradi. Qo‘shma korxona reyestrdan chiqarilganligi to‘g‘risidagi axborot matbuotda e’lon qilinadi.

Bir yoki bir nechta chet el investori O‘zbekiston Respublikasi hududida chet el korxonasini O‘zbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq ochishi mumkin.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxona O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligida ro‘yxatga olinishi lozim va u ro‘yxatga olingan vaqtdan boshlab yuridik shaxs huquqiga ega bo‘ladi.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonaning ro‘yxatga olinganligi to‘g‘risidagi xabar matbuotda e’lon qilinadi.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxona ushbu Qonun talablariga rioya etgan holda O‘zbekiston Respublikasi hududida yuridik shaxs huquqiga ega bo‘lmagan filiallar, vakolatxonalar va boshqa alohida bo‘linmalar ochishi mumkin.

O‘zbekiston Respublikasidan tashqarida chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonalarning filiallari, vakolatxonalari va boshqa alohida bo‘linmalari ochilishi mumkin.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonalar O‘zbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq ixtiyoriy asoslarda O‘zbekiston Respublikasi hududida uyushmalar, konsernlar, konsorsiumlar va boshqa birlashmalar tuzishlari mumkin.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonalarning chet el valyutasidagi barcha xarajatlari ularning o‘z valyuta tushumlari hisobidan, shuningdek chet el valyutasini olishning O‘zbekiston Respublikasi qonunlarida ruxsat etilgan boshqa manbalari hisobidan ta’minlanishi kerak. Ularning valyuta bilan o‘z xarajatlarini o‘zi qoplashi tashkil etilayotgan birlashmalar, konsorsiumlar va boshqa tashkiliy strukturalar doirasida ham ta’minlanishi mumkin.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxona o‘zi ishlab chiqargan mahsulotni litsenziyasiz eksport qilishga va o‘zining ishlab chiqarish ehtiyojlari hamda ichki bozorda realizatsiya qilish uchun mahsulot import qilishga haqlidir. O‘zi ishlab chiqargan, eksportga yetkazib beriladigan mahsulotni hamda o‘zining ehtiyojlari uchun korxona tomonidan import qilinadigan mahsulotni aniqlash tartibini O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Vazirlar Mahkamasi tovar yaratilishining jahon amaliyotiga monand qoidalari asosida belgilab beradi.

O‘zi ishlab chiqargan mahsulotni eksport qilishdan olingan valyuta tushumlari belgilangan soliqlar va ajratmalar to‘langanidan keyin to‘liq korxonaning tasarrufida qoladi.

Investorning qo‘shadigan hissasi sifatida O‘zbekiston Respublikasiga olib kelinadigan mol-mulk bojxona poshlinalari to‘lashdan ozod qilinadi va unga import solig‘i solinmaydi.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonaning ajnabiy xodimlari O‘zbekiston Respublikasiga o‘z ehtiyojlari uchun olib kiradigan mol-mulk bojxona poshlinalari to‘lashdan ozod qilinadi.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonaning mol-mulkini va tavakkal harakatini sug‘urta qilish uning xohishiga qarab amalga oshiriladi.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonalar, shuningdek chet ellik investorlar O‘zbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq soliqlar va boshqa to‘lovlar to‘laydilar. Soliqlarga doir qonunlarda nazarda tutilgan imtiyozlardan tashqari ularga O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Vazirlar Mahkamasi soliq sohasida qo‘shimcha imtiyozlar berishi mumkin.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonalar O‘zbekiston Respublikasining amaldagi qonunlari talablariga rioya etishini nazorat qilish bo‘yicha maxsus vazifalarni bajaruvchi soliq va boshqa davlat idoralari o‘z vakolatlari doirasida nazorat qiladilar.

Korxonalar mazkur idoralarga nazorat qilish uchun o‘z faoliyatlari to‘g‘risida zarur axborot beradilar. Nazorat qiluvchi idora tijorat siri saqlanishini ta’minlashi shart. Tijorat sirini oshkor qilish qonun bilan ta’qib etiladi.

Soliq solish maqsadida chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonaning moliya-xo‘jalik faoliyatini tekshirish O‘zbekiston Respublikasi davlat soliq inspeksiyasi bunday tekshirishni o‘tkazish uchun vakil qilgan auditor tashkilotlar tomonidan amalga oshiriladi.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxona O‘zbekiston Respublikasining amaldagi qonunlarida belgilangan tartibda hisob va hisobotni olib boradi.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxona o‘ziga qarashli mol-mulkdan o‘zining barcha turdagi majburiyatlarini, shu jumladan qarz mablag‘larini jalb etishni ta’minlovchi sifatida foydalanishi mumkin. Uning binolarga, inshootlarga, asbob-uskunalarga nisbatan mulkiy huquqlari, shuningdek boshqa mulkiy huquqlari o‘z majburiyatlarini ta’minlovchi sifatida amal qilishi mumkin, yerga va boshqa tabiat resurslariga egalik qilish hamda ulardan foydalanish huquqi bundan mustasno.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonalar korxona hujjatlari bilan tasdiqlangan topshiriqlarga muvofiq yaratilayotgan intellektual mulk obyektlari xususida o‘z xodimlari bilan shartnomalar tuzadi.

O‘zbekiston Respublikasidagi chet el korxonalari va qo‘shma korxonalar ixtirolarga patent olish hamda sanoat namunalarini joriy etishni O‘zbekiston Respublikasi qonunlarida belgilab qo‘yilgan tartibda amalga oshiradilar.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonada ishlab chiqarish va mehnat munosabatlari, shu jumladan ishga yollash va ishdan bo‘shatish, mehnat va dam olish rejimi, mehnatga haq to‘lash shartlari, kafolatlar va tovonlar jamoa shartnomasi (bitimi) va (yoki) yakka tartibdagi mehnat shartnomalari (kontraktlari) bilan tartibga solinadi.

Jamoa va (yoki) yakka tartibdagi mehnat shartnomalarida ko‘zda tutilgan shartlar ushbu korxona xodimlarining ahvolini O‘zbekiston Respublikasi qonunlarida nazarda tutilgan shartlarga qaraganda yomonlashtirish mumkin emas.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonalarning ishchi va xizmatchilari, ma’muriyati, nazorat kengashi a’zolari tarkibiga ajnabiy fuqarolar kirishi mumkin.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonaning ajnabiy xodimlari mehnatiga haq to‘lashga, ularga otpuskalar berishga, ularning pensiya ta’minotiga doir masalalar har bir xodim bilan yakka tartibda tuzilgan mehnat shartnomalarida (bitimlarida) hal etilishi lozim. Bu xodimlar oladigan ish haqlarini va qonuniy yo‘l bilan topilgan boshqa daromadlarini chet davlatlarga o‘tkazishlari mumkin.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonalarning xodimlarini ijtimoiy sug‘urta qilish va ularning ijtimoiy ta’minoti (ajnabiy xodimlarning pensiya ta’minotidan tashqari) O‘zbekiston Respublikasi qonunlari bilan tartibga solinadi.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxona ajnabiy xodimlarning pensiya ta’minoti uchun ana shu xodimlar doimiy istiqomat qiluvchi mamlakatning tegishli fondlariga valyutada to‘lovlar o‘tkazadi.

Korxona O‘zbekiston Respublikasi xodimlarining va chet ellik xodimlarning davlat ijtimoiy sug‘urtasi bo‘yicha ajratmalarni hamda O‘zbekiston Respublikasi xodimlarining pensiya ta’minotiga ajratmalarni amaldagi qonunlarga muvofiq to‘laydi.

Qo‘shma korxonalarda ularning faoliyati, jamoani ijtimoiy rivojlantirish, kadrlar tayyorlash va qayta tayyorlash uchun zaxira fondi va boshqa fondlar yaratiladi. Zaxira fondi ustav fondining 25 foizigacha miqdorda tuziladi. Zaxira fondi har yili ham rubl, ham chet el valyutasida pul ajratish hisobiga tashkil etiladi. Zaxira fondiga yillik ajratmalarning miqdori va valyutaning turi qo‘shma korxona tomonidan mustaqil belgilanadi.

Boshqa fondlarning ro‘yxati, ularni tuzish va xarajat qilish tartibi qo‘shma korxona tomonidan mustaqil tarzda belgilanadi.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxona mustaqil ravishda yoki O‘zbekiston Respublikasi qonunlarida nazarda tutilgan tartibda qayta tashkil etilishi yoki tugatilishi mumkin.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxona to‘plagan aktivlarga korxona tugatilgan vaqtda ularning real qiymati bo‘yicha soliq solinishi kerak.

Mol-mulkning qolgan qismi, agar ta’sis hujjatlarida boshqacha tartib ko‘zda tutilgan bo‘lmasa, chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonaning qatnashchilari o‘rtasida korxona mol-mulkidagi ulushlariga mutanosib ravishda taqsimlanadi.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxona qayta tashkil etilgan yoki tugatilgan taqdirda ishdan bo‘shatilayotgan xodimlarning huquq va manfaatlariga qonunlarga muvofiq rioya etish kafolatlanadi.

Chet ellik investor qo‘shma korxonadan butunlay chiqqanda yoki bu korxona tugatilgan taqdirda korxona mol-mulkidagi o‘z ulushini bozor qiymatiga muvofiq pul yoki tovar shaklida qaytarib olish huquqiga ega bo‘ladi. Bunda boshqa qatnashchilarga qo‘shma korxonadan chiqayotgan ajnabiy qatnashchining ulushini sotib olish huquqi beriladi.

Chet ellik investor davlatning qimmatbaho qog‘ozlarini qonunlarda belgilab qo‘yilgan tartibda sotib oladi.

Chet ellik investorlar O‘zbekiston Respublikasi yuridik shaxslarining aksiyalari va boshqa qimmatbaho qog‘ozlarini sotib olishga haqlidirlar. Ularni sotib olish tartibi va shartlari qonunlar bilan belgilab qo‘yiladi.

Chet ellik investorlarga va chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonalarga shartnoma shartlarida ko‘rsatilgan muddatga yer ijaraga berilishi mumkin.

Binolar va inshootlarga egalik qilish huquqi boshqa shaxsga o‘tgan vaqtda shu obyektlar bilan birga yer uchastkasidan foydalanish huquqi ham O‘zbekiston Respublikasi qonunlarida belgilanadigan tartibda va shartlar bilan boshqa shaxsga o‘tadi.

Chet ellik investorlarga mol-mulkni ijaraga berish ijaraga beruvchi tomonidan shartnomalar asosida hamda qonunlarga muvofiq amalga oshiriladi.

Chet ellik investorlarga tabiat resurslarini qidirish, olish va ulardan foydalanish hamda boshqa xo‘jalik faoliyatini amalga oshirish uchun konsessiya berish chet ellik investorlar O‘zbekiston Respublikasi davlat boshqaruvining vakolatli idoralari bilan O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida belgilab qo‘yilgan tartibda tuzadigan konsessiya shartnomalari asosida amalga oshiriladi.

Basharti, shartnomada boshqacha hol qayd etilgan bo‘lmasa, konsessiya shartnomasi talablarini bir tomonlama o‘zgartirishga yo‘l qo‘yilmaydi.

Chet ellik investorlar bilan O‘zbekiston Respublikasining davlat idoralari o‘rtasidagi nizolar, agar O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarida boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo‘lsa, O‘zbekiston Respublikasi sudlarida ko‘rilishi kerak.

Chet ellik investorlar va chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonalarning O‘zbekiston Respublikasi korxonalari, jamoat tashkilotlari hamda yuridik va jismoniy shaxslari bilan nizolari, investorlar bilan chet el investitsiyalari intirokidagi korxonalar o‘rtasidagi ular faoliyati bilan bog‘liq masalalarga doir nizolar O‘zbekiston Respublikasi hakamlik sudlarida, shuningdek tomonlarning kelishuviga muvofiq — xolislar tekshiruvi tartibida, shu jumladan chet elda, qarab chiqilishi lozim.

Basharti, O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarida ushbu Qonundagiga qaraganda boshqacha qoidalar belgilangan bo‘lsa, xalqaro shartnomaning qoidalari qo‘llaniladi.