Hujjatga taklif yuborish
Audioni tinglash
Hujjat elementidan havola olishOʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQarori
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOʻzbekiston Respublikasi Mulkni baholash milliy standarti (14-son MBMS) “Tovar-moddiy zaxiralar qiymatini baholash”ni tasdiqlash toʻgʻrisida
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2017-yil 19-iyunda roʻyxatdan oʻtkazildi, roʻyxat raqami 2890]
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
LexUZ sharhiHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOʻzbekiston Respublikasining “Baholash faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuni, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2008-yil 24-apreldagi PQ-843-sonli “Baholovchi tashkilotlar faoliyatini yanada takomillashtirish va koʻrsatilayotgan xizmatlar sifati uchun ularning masʼuliyatini oshirish toʻgʻrisida”gi qarori va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 18-apreldagi PF-5016-sonli “Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasini tashkil etish toʻgʻrisida”gi Farmoniga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasi qaror qiladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Oʻzbekiston Respublikasi Mulkni baholash milliy standarti (14-son MBMS) “Tovar-moddiy zaxiralar qiymatini baholash” ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRais R. GULYAMOV
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishToshkent sh.,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2017-yil 15-may,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish01/27-26/04-son
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 15-maydagi 01/27-26/04-son qaroriga
ILOVA
ILOVA
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOʻzbekiston Respublikasi Mulkni baholash milliy standarti (14-son MBMS) “Tovar-moddiy zaxiralar qiymatini baholash”
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMazkur Oʻzbekiston Respublikasi Mulkni baholash milliy standarti (14-son MBMS) “Tovar-moddiy zaxiralar qiymatini baholash” (bundan buyon matnda 14-son MBMS deb yuritiladi) Oʻzbekiston Respublikasining “Baholash faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuni, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2008-yil 24-apreldagi PQ-843-son “Baholovchi tashkilotlar faoliyatini yanada takomillashtirish va koʻrsatilayotgan xizmatlar sifati uchun ularning masʼuliyatini oshirish toʻgʻrisida”gi qarori hamda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 18-apreldagi PF-5016-son “Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasini tashkil etish toʻgʻrisida”gi Farmoniga muvofiq tovar-moddiy zaxiralar qiymatini baholash sohasida Oʻzbekiston Respublikasidagi baholash faoliyatining normativ jihatdan tartibga solinishini belgilaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-bob. Umumiy qoidalar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. 14-son MBMSning normalari va qoidalari yuridik shaxslar tovar-moddiy zaxiralar qiymatini ularni realizatsiya qilish yoki shartnoma va/yoki qonun hujjatlarida nazarda tutilgan boshqacha usulda boshqa shaxsga berish ehtimolini hisobga olgan holda shartnoma va/yoki qonun hujjatlariga muvofiq majburiyatlar bajarilishini taʼminlash sifatida baholash maqsadlariga qaratilgan.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Quyidagilar 14-son MBMSning asosiy vazifalari hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtovar-moddiy zaxiralar qiymatini baholash tushunchalari va qoidalaridan foydalanishda, shuningdek ularning qiymatini baholashda baholovchilar va mol-mulk egalari xatti-harakatlarining muvofiqligini taʼminlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholashning xolisligi va sifatini oshirishda koʻmaklashadigan tartib-taomillarni belgilash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishboshlangʻich axborot, baholash toʻgʻrisidagi hisobot mazmuni va materialni bayon etishga nisbatan baholash toʻgʻrisidagi hisobotlar turlicha talqin qilinishini istisno etadigan yagona talablarni belgilash.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. 14-son MBMSda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishanalog — tarkibi, texnik kelib chiqishi, shuningdek foydalanish maqsadiga koʻra baholash obyektiga oʻxshash, muhim alomatlarining yigʻindisi boʻyicha yaqin boʻlgan obyekt;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtoʻgʻridan toʻgʻri xarajatlar — alohida turdagi tovar-moddiy zaxiralarni ishlab chiqarish (ishlar bajarish, xizmatlar koʻrsatish) jarayoni bilan bevosita bogʻliq boʻlgan hamda ularning birligi tannarxga toʻgʻridan toʻgʻri kiritiladigan ishlab chiqarish xarajatlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbilvosita xarajatlar — bir necha turdagi tovar-moddiy zaxiralarni ishlab chiqarish (ishlar bajarish, xizmatlar koʻrsatish) jarayoni bilan bogʻliq boʻlgan ishlab chiqarish xarajatlari, ular muayyan tovar-moddiy zaxiralar birliklari tannarxiga bevosita kiritilmaydi, buning oqibatida ular xarajatlar obyektlari va ularning birligi tannarxi oʻrtasida hisob-kitob yoʻli bilan taqsimlanadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishjoriy qiymat — muayyan sanada amal qilayotgan bozor narxlari boʻyicha tovar-moddiy zaxiralarning qiymati yoki xabardor qilingan, bitimni amalga oshirishni xohlovchi, bir-biridan mustaqil taraflar oʻrtasida bunday bitimni amalga oshirishda aktivni sotib olish yoki majburiyatni bajarish uchun yetarli boʻlgan summa;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtovar qiymatining yoʻqotilishi — isteʼmol xossalarining pasayishi yoki yomonlashuvi sababli tovar-moddiy zaxiralarning qiymati pasayadigan nisbiy miqdor;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtovar-moddiy zaxiralar — keyinchalik sotish maqsadida normal faoliyat yuritish jarayonida tutib turiladigan va ishlab chiqarish jarayonida boʻlgan, shuningdek mahsulot ishlab chiqarish jarayonida yoxud maʼmuriy va ijtimoiy-madaniy vazifalarni amalga oshirish uchun foydalaniladigan moddiy aktivlar.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQuyidagi koʻrinishdagi aktivlar tovar-moddiy zaxiralar hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishsotish uchun moʻljallangan tayyor mahsulot, tovarlar, shu jumladan yoʻldagi tovarlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtugallanmagan ishlab chiqarish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishishlab chiqarish jarayonida foydalanish yoki ishlarni bajarish va xizmatlar koʻrsatish maqsadlari uchun moʻljallangan xomashyo, materiallar, xarid qilinadigan yarim tayyor mahsulotlar va butlovchi buyumlar, konstruksiya va detallar, yoqilgʻi, idish va idishbop materiallar, ehtiyot qismlar, boshqa materiallar zaxiralari.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-bob. 14-son MBMSni qoʻllanish sohasi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. 14-son MBMS baholovchi tashkilotlar, baholovchilar va buyurtmachilar tomonidan tovar-moddiy zaxiralar qiymatini baholash boʻyicha xizmatlar koʻrsatishda qoʻllanilishi majburiydir.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. 14-son MBMS yuridik shaxslarning mulkida boʻlgan tovar-moddiy zaxiralar qiymatini baholashda qoʻllaniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6. Xususiylashtirilishi lozim boʻlgan davlat mulkidagi aktivlar baholash obyektlari boʻlgan hollarda Oʻzbekiston Respublikasi Mulkni baholash milliy standarti (8-son MBMS) “Xususiylashtirish maqsadida mulk qiymatini baholash” (roʻyxat raqami 2025, 2009-yil 28-oktabr) qoʻllaniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7. 14-son MBMSni qoʻllashda 14-son MBMSning ilovasida keltirilgan Uslubiy koʻrsatmalarga rioya etilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-bob. 14-son MBMSni buxgalteriya hisobi standartlari bilan oʻzaro aloqasi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8. Baholash obyektlari 14-son MBMS talablariga muvofiq baholanganda olingan natijalar Oʻzbekiston Respublikasining “Baholash faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuni talablarini hisobga olgan holda qoʻllanilishi mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9. Oʻzbekiston Respublikasi Buxgalteriya hisobining milliy standartlari (BHMS) norma va talablari faqat 14-son MBMSda nazarda tutilgan hollarda qoʻllanilishi mumkin. Boshqa hollarda 14-son MBMS talablariga rioya etish zarur.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10. 14-son MBMS baholash usullari bilan aniqlangan baholash obyektining qiymati moliyaviy hisobot uchun belgilangan tartibda aniqlangan ushbu mol-mulkning qiymatidan jiddiy tarzda farqlanishi mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-bob. Tovar-moddiy zaxiralar qiymatini baholash xususiyatlari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11. Yuridik shaxslarning balansida turgan va mulkida boʻlmagan tovar-moddiy zaxiralar (haqi toʻlangan va xaridorga yuklab joʻnatilishi kerak boʻlgan tovarlar, konsignatsiya tovarlari, qayta ishlashga berilgan xomashyo va materiallar hamda boshqalar) mazkur aktivlar mulkdorining yozma roziligi bilan baholanishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12. Baholash obyektlari (tovar-moddiy zaxiralar sifatida yuridik shaxslarning balansida boʻlgan va/yoki ularning mulkida boʻlgan) ishlab chiqarish sikli tugallangan aktivlar (shu jumladan kapital qurilish) boʻlganda, ular boʻyicha alohida Mulkni baholash milliy standartlari qabul qilingan boʻlsa, ular tegishli Mulkni baholash milliy standartlari talablari asosida baholanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13. Tovar-moddiy zaxiralar qiymatini baholashda 14-son MBMS usullari qoʻllanilganda, baholash taomilida sotishdan keyingi taomillar xarajatlari, foyda va shartnomalarni rasmiylashtirish xarajatlari hisobga olinmaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-bob. 14-son MBMS talablari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Umumiy qoidalar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish14. Baholovchi uchun 14-son MBMSning talabi baholashning quyidagi bosqichlariga rioya etishdan iborat:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash vazifasini belgilash va baholash obyektini baholash toʻgʻrisida shartnoma tuzish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishaxborot yigʻish va uni tahlil qilish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash yondashuvlari va usullarini qoʻllash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektining qiymatini hisob-kitob qilish va aniqlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash toʻgʻrisidagi hisobotni tuzish.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15. Buyurtmachi uchun 14-son MBMSning talabi quyidagilardan iborat:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholovchi bilan birgalikda baholash toʻgʻrisidagi vazifani belgilash va baholash obyektini baholash toʻgʻrisida shartnoma tuzish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektiga kirish imkoniyatini taʼminlash (zarur hollarda);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholovchiga zarur dastlabki axborotni taqdim qilish.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Baholash vazifasini belgilash
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish16. Baholash vazifasi buyurtmachi tomonidan baholovchi tashkilot bilan birgalikda tuziladi va baholash toʻgʻrisidagi shartnomaga ilova shaklida rasmiylashtiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash vazifasi quyidagilardan iborat boʻlishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektining nomi va qisqacha tavsifi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbuyurtmachining nomi va uning rekvizitlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholovchi tashkilotning nomi va uning rekvizitlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholashni oʻtkazish uchun asoslar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash maqsadi (vazifasi) va baholash natijalaridan foydalanish moʻljali;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash sanasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash maqsadiga muvofiq boʻlgan aniqlanayotgan qiymat turi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfarazlar va cheklovchi shartlar (ular mavjud boʻlganda);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbuyurtmachi tomonidan taqdim etilishi lozim boʻlgan dastlabki axborot roʻyxati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash ishlarini bajarish muddatlari.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash vazifasi qoʻshimcha shartlarni ham oʻz ichiga olishi mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-§. Axborot yigʻish va uni tahlil qilish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17. Tovar-moddiy zaxiralarni baholashda asosiy axborot manbai boʻlib yuridik shaxsning buxgalteriya hisobi va hisoboti hujjatlari hisoblanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish18. Baholash obyektining qiymatini baholash jarayonida buyurtmachi quyidagilarni taqdim etadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash sanasidan oldingi moliyaviy hisobot hujjatlarining nusxalari hamda tovar-moddiy zaxiralarning miqdori va buxgalteriya maʼlumotlari (narx axboroti, sanalar va h.k.) oʻz ichiga olgan hujjatlarni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtovar-moddiy zaxiralar toʻgʻrisidagi balans moddalarining rasshifrovkasi, ularning miqdori va oʻlchov birligini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishsifat tavsiflarini koʻrsatgan holda tovar-moddiy zaxiralar holatining dalolatnomasini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektiga taalluqli boʻlgan boshqa hujjatlarni.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishZarurat tugʻilganda baholovchi tomonidan tovar-moddiy zaxiralarni yuridik shaxslarning balansiga qabul qilish uchun asos boʻluvchi hujjatlar nusxalari (shartnomalar, qabul qilish dalolatnomalari va h.k.) soʻrab olinishi mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish19. Baholash obyektini baholashda quyidagilardan foydalanilishi mumkin:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbuyurtmachidan olingan axborotdan;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishishlarni bajarishga jalb qilingan uchinchi shaxslardan olingan, ularning imzolari bilan tasdiqlangan axborotdan;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishixtisoslashtirilgan tashkilotlarning (tarmoq, tahliliy sharhlar, bozor sharhlari), shu jumladan ommaviy axborot vositalari va Internet tarmogʻida eʼlon qilingan statistika maʼlumotlaridan;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishboshqa axborotdan (soʻrov, intervyu natijalari boʻyicha va boshqa manbalardan olingan), bunda ushbu axborotdan foydalanganlik uchun javobgarlik baholovchiga yuklanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20. Baholovchi tomonidan qoʻllaniladigan usullar bozor holati va dinamikasi toʻgʻrisida, shuningdek baholash obyekti boʻyicha bitimlar haqida (sanasi, narxi, narxni shakllantiruvchi omillar, axborot manbai va boshqalar) axborotdan foydalanishni talab etgan hollarda baholovchi 14-son MBMSning talablariga muvofiq baholash obyekti tegishli boʻlgan bozor segmenti toʻgʻrisida umumiy axborotni yigʻishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish21. Baholash jarayonida foydalaniladigan axborot baholovchi tomonidan baholash uchun zarur boʻlgan narxni shakllantiruvchi omillarni aniqlash uchun ishonchli va yetarli boʻlishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBuyurtmachi tomonidan taqdim qilingan, shuningdek ishlarni bajarishga jalb qilingan uchinchi shaxslardan olingan axborot quyidagi hollarda ishonchli hisoblanadi, agar ular:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishaxborotni taqdim etgan tashkilotning rahbari tomonidan imzolangan va muhri bilan (muhr mavjud boʻlgan taqdirda) tasdiqlangan boʻlsa, tegishli manbalarga havola qilingan boʻlishi lozim boʻlgan, baholovchi tomonidan ommaviy axborot vositalari, Internet tarmogʻi, soʻrov, intervyu natijalari boʻyicha va boshqa oʻxshash manbalardan olingan axborot bundan mustasno;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhujjatlar asl nusxadagi hujjatning nusxasi boʻlgan hollarda axborot tegishli boʻlgan tashkilotning rahbari tomonidan imzolangan va muhri bilan (muhr mavjud boʻlgan taqdirda) tasdiqlangan boʻlsa.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish22. Agar buyurtmachi tomonidan taqdim etilgan axborot hajmi va sifati 14-son MBMS talablariga muvofiq baholashni amalga oshirish va baholash obyektlarini baholash toʻgʻrisidagi hisobotni tayyorlash uchun yetarli boʻlmasa, baholovchi baholash boʻyicha ishlarni bajarishdan bosh tortishga haqli.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish23. Baholashni oʻtkazishda baholovchi uchun maʼlum boʻlgan barcha axborot va hujjatlar qonun hujjatlari talablarini inobatga olgan holda maxfiylik shartlarida qoʻllanilishi shart.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-§. Baholash yondashuvlari va usullarini qoʻllash
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish24. 14-son MBMS doirasida baholash obyekti qiymatining hisob-kitobi xarajat va qiyosiy yondashuvlarni qoʻllagan holda amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBiror-bir yondashuvdan foydalanishning imkoni yoʻqligi yoki cheklanganligini baholovchi baholash toʻgʻrisidagi hisobotda tegishli dalillarni keltirgan holda asoslanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish25. Tovar-moddiy zaxiralar qiymati xarajat yondashuvi bilan baholanganda quyidagi usullar qoʻllaniladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishalmashtirish usuli;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishqiymatni indeksatsiya qilish usuli;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishoʻrtacha hisoblangan qiymat usuli;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishoʻrtacha narx boʻyicha baholash usuli.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish26. Almashtirish usuli ustama (toʻgʻridan toʻgʻri va bilvosita) xarajatlar qiymatini hisobga olgan holda ishlab chiqaruvchi zavodlarning narxlarini (sotish narxi, preyskurant boʻyicha va h.k.) qoʻllash yoʻli bilan almashtirish qiymatini aniqlashga asoslanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish27. Qiymatni indeksatsiyalash usuli qimmatlashishning statistik indekslarini hisobga olgan holda tovar-moddiy zaxiralarning dastlabki qiymatini qoʻshimcha baholash yoʻli bilan tiklanish qiymatini aniqlashni nazarda tutadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish28. Oʻrtacha hisoblangan qiymat usuli bilan hisoblash tovar-moddiy zaxiralarning turidan kelib chiqib guruhlar va kichik guruhlar tuzishni nazarda tutadi hamda tovar-moddiy zaxiralar kelib tushgan vaqtdagi narxlar oʻzgarishi dinamikasiga qarab, ularning guruhlari va kichik guruhlariga salmoqlarni berishga asoslanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish29. Oʻrtacha narx boʻyicha baholash usuli tovarlarning turdosh guruhlariga nisbatan tovar bir birligining oʻrtacha qiymatini hisob-kitob qilish yoʻli bilan qoʻllaniladi. Tovar narxlari sezilarli tebranib turganda ushbu usulni qoʻllab boʻlmaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish30. Xarajat yondashuvi usullarini 14-son MBMS boʻyicha qoʻllash doirasida tiklanish qiymati yoki almashtirish qiymati tovar qiymatini yoʻqotish miqdoriga tuzatiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTovar-moddiy zaxiralar doirasida “tugallanmagan ishlab chiqarish” qiymatini baholaganda tovar qiymatini yoʻqotish miqdoriga tuzatish kiritilmaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish31. Qiyosiy yondashuv analog bilan toʻgʻridan toʻgʻri qiyoslash usuli orqali qoʻllaniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish32. Qiyosiy yondashuv oʻxshash obyektlarning sotilishi (yoki taklifi) toʻgʻrisidagi bozor axborotidan tovar bozorida foydalanishni anglatadi. Bunda sotish (yoki taklif) narxlariga baholash obyekti va analog tavsiflaridagi tafovutlarni hisobga olgan holda tuzatish kiritiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish33. Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari bilan qayta sotilishi taqiqlangan, monopol tovarlari va yuqori likvidli tovar turlarining qiymatini baholashda qiyosiy yondashuvdan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-§. Turli yondashuvlar doirasida olingan baholash natijalarini muvofiqlashtirish va baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish34. Baholash obyektining yakuniy qiymati turli yondashuvlar bilan baholashda olingan baholar natijalarini muvofiqlashtirish orqali aniqlanadigan qiymatning yagona miqdori tarzida ifodalanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish35. Muvofiqlashtirish turli yondashuvlar bilan olingan baholash natijalariga 14-son MBMSning Uslubiy koʻrsatmalarida belgilangan tartibda aniqlanadigan tegishli ogʻirlik koeffitsiyentlarini qoʻyish orqali amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish36. Turli yondashuvlar bilan hisob-kitob qilish yakunlari boʻyicha olingan baholash natijalari oʻrtasida jiddiy (30 foizdan ortiq) tafovutlar mavjud boʻlganda ushbu tafovutning sabablari tahlil qilinadi, u baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettiriladi hamda muvofiqlashtirish uchun baholovchining fikriga koʻra eng toʻgʻri natijalar tanlab olinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholovchi qoʻllanilgan baholash yondashuvlari (usullari) natijalarini muvofiqlashtirishdan bosh tortishga va yondashuvlardan birining natijasini yakuniy qiymat sifatida tavsiya etishga haqli. Bunda baholovchi oʻzining rad javobini baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettirishi va asosli dalillarni keltirishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish37. Muvofiqlashtirishda baholovchi quyidagilarni hisobga olishi zarur:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash maqsadi va baholash natijalaridan foydalanish moʻljalini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektining oʻziga xosligini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtahlil va hisob-kitob qilishga asos boʻlgan axborotning toʻliqligini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash yondashuvi baholash obyektiga oʻxshash obyektlarning odatdagi xaridorlari va sotuvchilarining asoslarini aks ettirilishini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash yondashuvining bozor konyunkturasini hisobga olinishini.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish38. Muvofiqlashtirish usuli va solishtirma ogʻirlikni tanlash, shuningdek keltirilgan barcha mulohazalar va farazlar baholovchi tomonidan baholash toʻgʻrisidagi hisobotda asoslantirilishi zarur.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6-§. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotni tuzish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish39. Baholash toʻgʻrisidagi hisobot baholovchining professional fikrini ifodalaydi va baholash obyektining qiymatini aniqlash boʻyicha qilingan ishning hujjatli tasdigʻi hisoblanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish40. Baholash toʻgʻrisidagi hisobot undan foydalanuvchi baholovchi tomonidan qilingan hisob-kitoblarning mantigʻini tushuna oladigan va butun ketma-ketligini takrorlay oladigan qilib tuzilishi lozim. Shuningdek, baholash toʻgʻrisidagi hisobotdan foydalanuvchi zarur hollarda baholash obyektining qiymatini hisobotda keltirilgan maʼlumotlardan kelib chiqqan holda mustaqil ravishda hisoblash imkoniga ega boʻlishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish41. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotda baholash obyekti toʻgʻrisidagi barcha axborot, baholash jarayonida foydalanilgan barcha axborot tavsifi, qilingan tahlil bosqichlari va hisob-kitoblar, olingan natijalarning asoslanmasi, baholash obyektining yakuniy qiymati, baholash bazasining tasdigʻi, baholashning maqsadi, shuningdek baholash natijalari toʻliq va bir xil talqin qilinishini taʼminlovchi barcha farazlar va cheklovchi shartlar boʻlishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish42. Hisobot faqatgina baholash jarayonidagi hisob-kitoblar va tahlil qilishda foydalanilgan axborot va maʼlumotlardan iborat boʻlishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash toʻgʻrisidagi hisobotda keltirilgan, baholashni oʻtkazishda foydalanilgan yoki hisob-kitoblar natijasida olingan axborotda axborot manbaiga havolalar keltirilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish43. Baholash toʻgʻrisidagi hisobot quyidagi tuzilishga ega boʻlishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtitul varagʻi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmundarija;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkuzatuv xati (umumlashtiruvchi qism);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishqisqartmalar, shartli belgilar, ramzlar, birliklar va atamalar roʻyxati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkirish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishasosiy qism;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishxulosa;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfoydalanilgan manbalar roʻyxati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishilovalar.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish44. Baholash toʻgʻrisidagi hisobot baholovchi (baholovchilar) tomonidan sahifama-sahifa raqamlangan va imzolangan, tikilgan, shuningdek baholovchi tashkilot rahbarining imzosi va shu tashkilot muhri bilan (muhr mavjud boʻlgan taqdirda) tasdiqlanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish45. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotga ilovada baholovchi tomonidan foydalanilgan hamda baholash obyektining miqdor va sifat tavsiflarini belgilovchi hujjatlarning nusxalari boʻlishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish46. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotga baholovchi tashkilotning litsenziyasi, baholovchilarning malaka sertifikatlari va fuqarolik javobgarligini sugʻurtalash polisining nusxalari ham ilova qilingan boʻlishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish47. Baholashni oʻtkazishda ayrim hisob-kitoblar baholash toʻgʻrisidagi hisobotdagi ushbu hisob-kitoblarga havolalarni koʻrsatgan holda ilovaga chiqarilishi mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish48. Baholovchi tashkilot baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettirilgan baholash natijalari uchun qonun hujjatlariga muvofiq javobgar boʻladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6-bob. Axborotni oshkor etishga qoʻyiladigan talablar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish49. Baholash jarayonida foydalanilgan barcha axborot (maxfiy xususiyatga ega boʻlgani bundan mustasno) baholash toʻgʻrisidagi hisobotda, ular baholovchi tomonidan qanday shaklda toʻplangan boʻlsa, shunday shakl va tartibda ochib beriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish50. Maxfiy tusdagi axborot baholovchi tomonidan faqat buyurtmachi va/yoki bunday axborotni taqdim qilgan shaxslar bilan kelishuv boʻyicha yoxud sudning tegishli qaroriga binoan oshkor etiladi. Foydalanilayotgan axborotning maxfiylik darajasi buyurtmachi va/yoki bunday axborotni taqdim etuvchi yoxud unga bevosita aloqador boʻlgan shaxslar tomonidan belgilanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish51. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotda barcha ehtimollar va cheklovchi shartlar, shuningdek axborotni oshkor etishga qoʻyiladigan har qanday talablar ochib beriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish52. Baholash toʻgʻrisidagi hisobot, shuningdek baholovchining baholash faoliyati toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari normalariga, mazkur standartga va qabul qilingan boshqa mulkni baholash standartlariga rioya qilinganligi haqidagi bayonotdan iborat boʻlishi, standartlarning talablaridan har qanday chetga chiqish koʻrsatilishi va bunday chetga chiqishga tushuntirish berilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7-bob. Yakuniy qoidalar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish53. 14-son MBMSning baholash jarayoni va olingan natijani bayon etish, baholashga va yakuniy qiymat toʻgʻrisidagi xulosaga daxldor boʻlgan har qanday farazlar va cheklovchi shartlarni oshkor etish bilan bogʻliq talablaridan biron-bir tarzda chetga chiqilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish54. Baholovchi qonun hujjatlariga muvofiq 14-son MBMSning talablariga qisman yoki toʻliq rioya qilish imkoni boʻlmagan hollarda, baholovchi baholash obyektining bazaviy qiymatini aniqlash boʻyicha mos keluvchi hisoblarni va baholashning tegishli tartib-taomillarini amalga oshirishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash toʻgʻrisidagi hisobotda belgilanishi lozim boʻlgan qiymatni koʻrsatish va aniqlash bilan bir qatorda 14-son MBMSning talablaridan chetga chiqishlarning sabablarini dalillar bilan isbotlashi va asoslab berish zarur.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish55. Mazkur 14-son MBMS Baholovchi tashkilotlar uyushmasi va Oʻzbekiston baholovchilar jamiyati bilan kelishilgan.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholovchi tashkilotlar uyushmasi raisi A. ISLAMOV
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2017-yil 15-may
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOʻzbekiston baholovchilar jamiyati raisi N. MIRZARAXIMOVA
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2017-yil 15-may
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOʻzbekiston Respublikasi Mulkni baholash milliy standarti (14-son MBMS) “Tovar-moddiy zaxiralar qiymatini baholash”ga
ILOVA
ILOVA
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOʻzbekiston Respublikasi Mulkni baholash milliy standarti (14-son MBMS) “Tovar-moddiy zaxiralar qiymatini baholash”ni qoʻllash boʻyicha
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishUSLUBIY KOʻRSATMALAR
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMazkur Oʻzbekiston Respublikasi Mulkni baholash milliy standarti (14-son MBMS) “Tovar-moddiy zaxiralar qiymatini baholash”ni qoʻllash boʻyicha Uslubiy koʻrsatmalar (bundan buyon matnda Uslubiy koʻrsatmalar deb yuritiladi) 14-son MBMSni amalda qoʻllash tartibini belgilaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-bob. Umumiy qoidalar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Uslubiy koʻrsatmalarda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishaynan bir xil obyekt — kimyoviy tarkibi va fizik xossalariga koʻra baholash obyektiga oʻxshash, tabiiy kelib chiqishi (standarti) boʻyicha baholash obyektidan biror-bir farqlanishlari mavjud boʻlmagan obyekt;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishanalog-obyekt — baholash jarayonida ular haqidagi axborotdan foydalaniladigan aynan bir xil obyekt yoki analog.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-bob. Baholash vazifasini belgilash
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Baholash vazifasini tuzishda baholash obyekti asosiy tasniflari, shuningdek barcha huquq va majburiyatlarni hisobga olgan holda tavsiflanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Baholash toʻgʻrisidagi vazifa erkin shaklda va 14-son MBMS talablarini hisobga olgan holda tuziladi, buyurtmachi hamda baholash tashkilotining rahbari tomonidan imzolanadi, ularning muhrlari bilan (muhr mavjud boʻlgan taqdirda) tasdiqlanadi va baholash toʻgʻrisidagi shartnomaga ilova sifatida rasmiylashtiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-bob. Axborotni yigʻish va uni tahlil qilish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Baholash obyekti toʻgʻrisida axborot yigʻish buyurtmachidan baholash obyektiga doir hujjatlarni olish, baholash obyektini koʻzdan kechirayotganda olingan axborotni oʻrganish, tovarlar bozoriga doir axborotni izlash va oʻrganish, axborotni tahlil qilish, baholash obyektini tavsiflashdan iborat.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. Hisob-kitoblarning hajmi va ularni mufassallashtirish baholashni oʻtkazish uchun foydalaniladigan axborot va hujjatlarga bogʻliqdir.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6. Axborot va taqdim etilgan hujjatlar tahlil qilinganda baholash obyektini koʻzdan kechirish natijalari hisobga olinadi. Ularda nomuvofiqliklar, qarama-qarshiliklar aniqlanganda yoki ularning ishonchliligiga shubha tugʻilganda baholovchi dastlabki maʼlumotlarni aniqlashtirishga va ularni kelgusi hisob-kitoblarda qoʻllashga yoki baholash uchun boshqa asoslangan axborotdan foydalanishga haqlidir.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7. Yigʻilgan (buyurtmachidan yoki u vakolat bergan shaxslardan olingan) boshlangʻich hujjatlarga ega boʻlgan holda, baholovchi buyurtmachining vakili yoki baholash obyektining balansda saqlovchisi vakili bilan birga baholash obyektini koʻzdan kechirish, uning amaldagi holatini oʻrganish, uni tavsiflash, fotosuratga olish hamda baholash obyektini identifikatsiya qilish uchun zarur boʻlgan boshqa harakatlarni bajaradi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8. Baholash obyektlarini koʻzdan kechirish taomili ularni identifikatsiya qilish, jismoniy holatini aniqlash, taqdim etilgan boshlangʻich hujjatlarga nomuvofiqliklarni, shuningdek boshlangʻich hujjatlarda koʻrsatilmagan nuqsonlarni aniqlash maqsadida oʻtkaziladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9. Tovar-moddiy zaxiralardan foydalanish, egalik qilish va ishlov berish huquqlari qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollarda davlat roʻyxatidan va nazoratidan oʻtkazilishi zarur boʻlgan taqdirda baholovchi tegishli roʻyxatdan oʻtkazish yoki ruxsat berish hujjatlari nusxasini talab qilib olishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10. Buyurtmachi baholovchini baholash obyektiga belgilangan tartibda kirish imkoniyatini taʼminlashi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11. Baholash taomili baholash obyekti va/yoki uning analoglari toʻgʻrisida bozor axborotidan foydalanishni talab qilgan hollarda baholovchi oʻxshash (aniq yoki taxminan oʻxshash) obyektlarning narxlari (yoki takliflari) toʻgʻrisidagi axborotni yigʻish uchun baholash obyektlarining bozorini tahlil qiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAxborot yigʻishda aynan bir xil analog-obyektlar toʻgʻrisidagi axborot ustuvor hisoblanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12. Analoglar toʻgʻrisida axborotni yigʻishda import tovarga qoʻshimcha xarajatlar (soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlar, transport xarajatlari, boshqa xarajatlar) hisob-kitobiga xolis yondashish maqsadida baholash obyekti va analoglar ishlab chiqarilgan mamlakatdan kelib chiqishi boʻyicha muvofiq kelishi toʻgʻrisidagi shartlarga rioya etilishi zarur.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishObyektlarning boshqa parametr va tavsiflari baholash obyekti uchun narxni shakllantiruvchi boʻlib hisoblangan taqdirda, ularni ham qiyoslash majburiydir.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13. Baholash obyektining analoglari toʻgʻrisida axborot yigʻishda analoglarni tanlash elementlarining talablarini hisobga olish lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash obyekti muayyan tovar belgisi ostida ishlab chiqarilgan tovar hisoblangan taqdirda, baholovchi aynan oʻxshash baholash obyektini tanlashda baholash obyektining tovar belgisiga alohida eʼtibor qaratishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish14. Axborotni yigʻish va uni tahlil qilish taomili baholovchi tomonidan baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettiriladigan baholash obyektini identifikatsiya qilish bilan birga olib boriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-bob. Baholash yondashuvlari va usullarini tanlash, asoslash va qoʻllash
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Umumiy qoida
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15. 14-son MBMS talablariga muvofiq baholash obyektining qiymatini baholashda xarajat va qiyosiy yondashuvlardan foydalaniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Xarajat yondashuvi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish16. Baholash obyektini baholashda xarajat yondashuvi tovar qiymati yoʻqotilishini chegirgan holda baholash obyektining toʻliq tiklanish qiymatini yoki almashtirish qiymatini aniqlashga asoslanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17. Baholash obyektining qiymatini baholashda xarajat yondashuvi hisob-kitoblarning quyidagi bosqichlariga rioya etishni oʻz ichiga oladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtoʻliq tiklanish qiymatini yoki almashtirish qiymatini aniqlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektining tovar qiymati yoʻqotilishi hajmini aniqlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektining qiymatini toʻliq tiklanish qiymati yoki almashtirish qiymati va tovar qiymati yoʻqotilishining qiymat koʻrsatkichi oʻrtasidagi farq sifatida aniqlash.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish18. Toʻliq tiklanish qiymati yoki almashtirish qiymatini aniqlash quyidagi usullardan birini qoʻllash orqali amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishalmashtirish usuli;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishqiymatni indeksatsiyalash usuli;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishoʻrtacha hisoblangan qiymat usuli;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishoʻrtacha narx boʻyicha baholash usuli.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish19. Almashtirish usuli tovar-moddiy zaxiralarning qiymatini aynan bir xil obyektlarni sotish (yoki savdolashish uchun chegirmani hisobga olgan holda taklif) yoki agar aynan bir xil obyekt ishlab chiqarishdan chiqarib tashlangan boʻlsa, unga yaqin analoglarni narxiga qarab baholashga asoslanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash obyektining almashtirish usuli bilan toʻliq tiklanish qiymati yangi aynan bir xil obyekt yoki analog-obyektning narxiga qarab aniqlanadi. Tavsiflarga doir tafovutlar boʻlgan taqdirda, analogning narxiga tuzatishlar kiritilishiga yoʻl qoʻyiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash obyektining toʻliq tiklanish qiymati ishlab chiqaruvchi zavodning sotish narxiga (yoki rasmiy dilyerlarning sotish narxiga) tenglashtiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAnalog-obyekt Oʻzbekiston Respublikasidan tashqarida boʻlgan hollarda mazkur analogning narxiga joylashgan joyiga qarab tuzatish kiritish zarur.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQuyidagi xarajatlarni hisobga olgan holda narxga tuzatish kiritiladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOʻzbekiston Respublikasiga yetkazib berish (tashish);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash paytida qonun hujjatlarida belgilangan soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlarning turlari.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTurgan joyiga qarab tuzatishni hisoblash ketma-ketligi quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishanalogning shartnomaviy narxi aniqlanadi, u analogning sotish (taklif) va yetkazib berish (transport xarajatlari) narxi qoʻshilmasiga teng;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishimport qilishda soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlar qonun hujjatlariga muvofiq hisoblanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTransport xarajatlari haqiqiy tashish xarajatlari boʻyicha qabul qilinadi. Tashish xarajatlarining haqiqiy miqdorini aniqlash yoki hisob-kitob qilishning imkoni boʻlmaganda transport xarajatlari analog-obyektni sotish/taklif qiymatidan 5 foiz miqdorida qabul qilinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20. Qiymatni indeksatsiyalash usuli statistika organlari belgilaydigan narxlarning qimmatlashish indeksini qoʻllash orqali amalga oshiriladi. Bunda indekslar, narxlar indekslari hisoblangan davrga qarab, balansga qabul qilingan sanadan boshlab baholash obyektining bazaviy (boshlangʻich, tiklanish) qiymatiga nisbatan qoʻllanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBazaviy qiymat sifatida buxgalteriya hisobi maʼlumotlari yoki tayyorlovchilarning (yoki dilyerlar, yetkazib beruvchilarning) retrospektiv sanadagi narx axborotidan foydalanish mumkin (bunda aynan bir xil tavsifli aniq analog narxlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlardan foydalanish zarur).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish21. Oʻrtacha hisoblangan qiymat usuli turdosh tovar-moddiy zaxiralarning guruh va kichik guruhlarini shakllantirishni nazarda tutadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishGuruhlash tovar-moddiy zaxiralarning oʻziga xos tavsiflaridan (turi, foydalanish sohasi, modellari va boshqalar) kelib chiqib amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTovar-moddiy zaxiralarning kichik guruhlariga oʻrtacha hisoblangan qiymatni hisoblashga solishtirma oʻlcham asos hisoblanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSolishtirma oʻlchamlar korxona balansiga kelib tushayotgan har bir tovarlar turkumiga beriladi. Balans narxi joriy bozor narxlariga yaqinroq boʻlgan kichik guruhlarga kattaroq ulush berilishi zarur. Kichikroq ulushni balansga birinchi boʻlib qabul qilingan kichik guruhga berish maqsadga muvofiq.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOʻrtacha hisoblangan qiymat usuli quyidagi formula bilan aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSsv = (S1 * U1) + (S2 * U2) + … + (Sn * Tn) bu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSsv — baholash obyekti bir tovar pozitsiyasining oʻrtacha hisoblangan qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishS1, S2, … Cn — baholash obyekti bir tovar pozitsiyasining balans qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishU1, U2, … Un — solishtirma oʻlcham.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash obyekti bir tovar pozitsiyasining balans qiymati har bir guruh (yoki kichik guruh) umumiy balans qiymatini mazkur guruhning (yoki kichik guruhning) tovar-moddiy zaxiralar miqdoriga boʻlish yoʻli bilan aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish22. Oʻrtacha narx boʻyicha baholash usuli hisobot davrida xarid qilingan, turkumlarning umumiy miqdoriga boʻlingan yetkazib berishlarning qoldigʻida va har bir turkumida mavjud boʻlgan tovarlar birliklari qiymatlarining summasini aniqlash yoʻli bilan qoʻllaniladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSsr — xarid qilingan tovar birligining oʻrtacha tannarxi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSi — i-turkumdagi birlikning xarid qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishn — davr uchun tovarlar xaridi turkumlarining soni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSo — hisobot davri boshiga qoldiqdagi tovar birligining tannarxi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish23. Baholash sanasida baholash obyekti tovar qiymatining yoʻqotilishi jismoniy, funksional va iqtisodiy yoʻqotishlarning yigʻindisi sifatida belgilanadi. Tovar qiymatining yoʻqotilishi 100 foizdan ortiq boʻlishi mumkin emas.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishJismoniy yoʻqotishda tovar-moddiy zaxiralar qiymatining yoʻqotishlari baholash obyektining foydalanishga yaroqlilik xossalarini, shu jumladan tabiiy eskirish, tabiat hodisalarining taʼsiri, avariyalar, boshqa jismoniy taʼsirlar natijasida qisman yoki toʻliq yoʻqotishi bilan bogʻliq.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFunksional yoʻqotish isteʼmol jihatidan afzalliklar, texnik innovatsiyalar yoki bozor standartlarining oʻzgarishi oqibatida yuzaga keladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIqtisodiy yoʻqotish baholash obyektiga nisbatan tashqi vaziyatning oʻzgarishi (shu jumladan, tovar bozoridagi oʻzgarishlar, ijtimoiy, moliyaviy, qonunchilik, ekologik va boshqa sharoitlarning oʻzgarishi) natijasida yuzaga keladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTovar qiymatining yoʻqotilishi toʻliq tiklanish qiymatidan (koeffitsiyent koʻrsatkichi) yoki pul ifodasidagi almashtirish qiymatidan (mutlaq miqdor) foizlarda yoki ulushlarda belgilanishi mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish24. Xom ashyo materiali hisoblangan tovar-moddiy zaxiralar jismoniy (texnik) xossalarini yoʻqotmagan taqdirda, tovar qiymati yoʻqotilishining miqdori nolga teng boʻladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish25. Tovar qiymati yoʻqotilishining miqdori quyidagi formulaga muvofiq aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishUTS= 1 – (1 – UTSfiz) * (1 – UTSfunk) * (1 – UTSek) bu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishUTS — baholash obyekti tovar qiymati yoʻqotilishining koeffitsiyent koʻrsatkichi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishUTSfiz — baholash obyekti jismoniy yoʻqotishining koeffitsiyent koʻrsatkichi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishUTSfunk — baholash obyekti funksional yoʻqotishining koeffitsiyent koʻrsatkichi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishUTSek — baholash obyekti iqtisodiy yoʻqotishining koeffitsiyent koʻrsatkichi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish26. Baholash obyektining jismoniy yoʻqotishi quyidagi usullar bilan aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfoydalilik usuli;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishekspert hisob-kitobi usuli.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish27. Foydalilik usuli jismoniy yoʻqotishni bartaraf etishga xarajatlar — qoʻshimcha tovarlarni xarid qilish, turli xil qoʻshimcha va ingrediyentlarni qoʻshish, foydalilikni oshirish va h.k. yigʻindisi sifatida hisoblanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish28. Ekspert hisob-kitobi usuli jismoniy holatning ekspert baholari shkalasiga muvofiq aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
Holatning bayoni |
Holatning tavsifi |
Tovar qiymatining yoʻqotilishi, % |
|
Yangi |
Yangi holatda, foydalanish muddati tugallanmagan, biron-bir oʻzgartirish yoki qoʻshimchalarsiz foydalanishga yaroqli. |
0 — 5 |
|
Juda yaxshi |
Deyarli yangi, belgilangan foydalanish muddati oʻtgan, lekin tovar oʻzgartirish yoki qoʻshimchalarsiz foydalanishga yaroqli, tovarning toʻliq massasi (butun hajmi) saqlangan holatda (yoʻqotishlarsiz), qayta idishga solish, foydalanish yoki saqlash shartlarini oʻzgartirish talab qilinmaydi. |
6 — 19 |
|
Yaxshi |
Tovar foydaliligini oshirish uchun mayda xarajatlarni hisobga olganda foydalanishga yaroqli, qayta idishga solishni (qayta qadoqlashni) talab qiladi, qisqa foydalanish muddatiga ega, yangi tovar bilan galma-gal ishlatilishi mumkin, asosiy elementlarini almashtirmagan holda mayda taʼmirlash ishlari oʻtkaziladi (agar tovar mexanizm hisoblansa yoxud mexanik yoki elektron asosda ishlasa). |
20 — 40 |
|
Qoniqarli |
Konsistensiyasi oshirilgandan keyin foydalanishga yaroqli, tovarning isteʼmol xossalarini oshiruvchi muayyan qoʻshimchalar qoʻshilganda foydalilik sifatlari oshirilganda qoʻllanilishi mumkin, tovardan foydalanish alohida qoʻllash sharoitlarini (yangi tovar bilan kam-kam qismlarini galma-gal ishlatishni talab qiladi), asosiy elementlarini almashtirgan holda yirik taʼmirlash ishlari oʻtkaziladi (agar tovar mexanizm hisoblansa yoxud mexanik yoki elektron asosda ishlasa). |
41 — 60 |
|
Qoniqarsiz |
Chiqindi materiallari, ikkilamchi xomashyo yoki siniq parchalar yoxud ehtiyot qismlar sifatida foydalanishga yaroqli. |
61 — 80 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish29. Qiymatning funksional yoʻqotishi baholash obyektining tavsiflari (yaxshilashlar va/yoki ularning elementlari) isteʼmol bozorining joriy talablariga nomuvofiqligini yuzaga keltirgan miqdor sifatida aniqlanadi, toʻliq tiklanish qiymatiga yoki almashtirish qiymatiga shu miqdorda tuzatish kiritish zarur.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFunksional yoʻqotish miqdorini aynan bir xil obyekt va zamonaviyroq analogning narxlaridagi farqqa teng deb hisoblash mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish30. Iqtisodiy yoʻqotish baholash obyekti qiymatiga tashqi omillarning salbiy taʼsiri yuzaga keltirgan, baholash obyektining tiklanish qiymati yoki almashtirish qiymatining pasayish miqdorini bildiradi. Quyidagilar tashqi omillarga kiradi: bozordagi vaziyat, foydalanishdagi cheklovlar, infratuzilmaning, qonun hujjatlarining oʻzgarishi va boshqalar.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIqtisodiy qimmatlashuvni aniqlash analog-obyektlarni, ulardan biri iqtisodiy yoʻqotishga ega, sotish narxi yoki bozor qiymatini qiyoslashga asoslangan.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish31. Xarajat yondashuvini qoʻllaganda baholash obyektining qiymati tovar qiymatining yoʻqotilishi miqdorini chegirgan hamda tashqi qimmatlashuvni hisobga olgan holda toʻliq tiklanish qiymati (yoki almashtirish qiymati) sifatida aniqlanadi. Baholash obyekti qiymati quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishS = S v(z) * (100% – UTS) bu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSv(z) — baholash obyektining tiklanish qiymati yoki almashtirish qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishUTS — baholash obyekti tovar qiymatining yoʻqotilishi, foizda.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-§. Qiyosiy yondashuv
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish32. Qiymatni qiyosiy yondashuv bilan hisoblash quyidagi ketma-ketlikda amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbozorni tadqiq etish, analog-obyektlar boʻyicha axborotni tahlil qilish va yigʻish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishqiyoslash analoglarini tanlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishqiyoslash birliklarini aniqlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishqiyoslash elementlarini tanlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishqiymatni hisoblash usullarini tanlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishqiyoslash elementlari boʻyicha tuzatishlarni hisoblash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishanalog-obyektlar narxiga (qiymatiga) tuzatishlar kiritish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyekti qiymatini aniqlash.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish33. Baholash obyektlari bozori analog-obyektlarga doir bitimlar (takliflar) toʻgʻrisida axborot olish maqsadida tadqiq va tahlil qilinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish34. Qiyoslash analoglarini tanlash asosan mahalliy bozorda amalga oshiriladi (shu jumladan kelib chiqishga koʻra import boʻlgan analoglar uchun). Mahalliy bozorda analoglar mavjud boʻlmaganda 14-son MBMS talablarini hisobga olgan holda xorijiy bozorlar analoglari toʻgʻrisidagi axborotdan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish35. Baholash obyektining qiyoslash birliklarini tanlash va aniqlash baholash obyekti oʻlchov birliklarini hisobga olish xususiyatlariga muvofiq amalga oshiriladi: ogʻirlik (tn, kg, gr, litr va h.k.), uzunlik (km, metr, sm va h.k.), maydon (kv.m, kv.sm. va h.k.) oʻlchov birligi yoki yoppasiga oʻlchov birligi (vagon, konteyner va h.k.).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish36. Quyidagilardan:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmulkiy huquqlar (majburiyatlar, cheklovlar va h.k.);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmoliyalashtirish shartlari (boʻlib-boʻlib toʻlash, imtiyozli toʻlovlar va h.k.);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishalohida shartlar (toʻlovlar va yetkazib berishning bozorga oid boʻlmagan shartlari);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbozor shartlari (vaqt mobaynida narxlarning oʻzgarishi va h.k.);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishjoylashgan joyi (mahalliy va xorijiy bozorlar va h.k.);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishjismoniy tavsiflari (xossalari, tarkibi va h.k.);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishiqtisodiy xossalari (tannarxi, xarajatlarni tejashi va h.k.);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishnarxni shakllantirishning boshqa xususiyatlaridan faqat narxni shakllantiruvchi va analoglarning narxiga jiddiy taʼsir koʻrsata olishga qodir boʻlganlari qiyoslash elementlari sifatida qabul qilinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholashni qiyosiy yondashuv usullari bilan oʻtkazayotganda baholovchi obyektning yakuniy qiymatiga taʼsir koʻrsatuvchi boshqa qiyoslash elementlarini ham koʻrib chiqishi mumkin. Baholovchi buni baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettirishi va baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlashda hisobga olishi zarur.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish37. Baholash obyekti qiymatini qiyosiy yondashuv vositasida baholash analog bilan toʻgʻridan toʻgʻri qiyoslash usuli orqali amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish38. Analog bilan toʻgʻridan toʻgʻri qiyoslash usuli oʻxshash mahsulot ishlab chiqaruvchi zavodlarning narxlaridan foydalanishni nazarda tutadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish39. Qiyosiy yondashuv usullarini qoʻllashda kamida ikkita baholash obyekti toʻgʻrisida axborot yigʻish lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish40. Analog bilan toʻgʻridan toʻgʻri qiyoslash usuli analoglarning narxlariga tegishli tuzatishlarni kiritish orqali amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishS = San * K1 * K2 * K3* … Kn bu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishS — baholash obyektining narxi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSan — analog obyektning narxi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishK1 * K2 * K3* … Kn — baholanayotgan obyekt va analogning parametrlari qiymatlaridagi farqlarni hisobga oluvchi tuzatuvchi koeffitsiyentlar.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish41. Baholash obyektining joylashgan joyiga juft sotuvlar usuliga muvofiq tuzatish kiritiladi. Juft sotuvlar usuli xarajat yondashuvi kabi qoʻllaniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish42. Jismoniy holatga tuzatish baholash obyektining va tanlangan analoglarning jismoniy holati darajasini solishtirishdan kelib chiqib (tovar qiymatining yoʻqotilishi sifatida aniqlanadi), quyidagicha formula boʻyicha hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishK — tovar qiymati yoʻqotilishiga tuzatish kirituvchi koeffitsiyent;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIobyekt — baholash obyekti jismoniy holatining koeffitsiyent koʻrsatkichi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIanalog — analog-obyekt jismoniy holatining koeffitsiyent koʻrsatkichi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish43. Analog-obyektlarning narxiga (qiymatiga) qiyoslash elementlari boʻyicha tuzatish kiritish quyidagi qoidalardan kelib chiqib amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishanalog-obyektlarning narxiga (qiymatiga) qiyoslash elementlari boʻyicha tuzatish baholash obyektiga nisbatan kiritiladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishagar qiyoslash elementi boʻyicha baholash obyekti analog-obyekt bilan solishtirganda yaxshiroq koʻrsatkichlarga ega boʻlsa, u holda analog-obyektning narxi (qiymati) tuzatish miqdoriga oshiriladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishagar qiyoslash elementi boʻyicha baholash obyekti analog-obyekt bilan solishtirganda yomonroq koʻrsatkichlarga ega boʻlsa, u holda analog-obyektning narxi (qiymati) tuzatish miqdoriga kamaytiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish44. Tuzatishlar foiz va/yoki pul ifodasida kiritiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-§. Qoʻllanilgan baholash yondashuvlarining natijalarini muvofiqlashtirish va baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish45. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish hamda baholashning turli yondashuvlarini qoʻllab olingan natijalarni oʻlchash va qiyoslash yoʻli bilan baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash quyidagi usullardan biri yordamida amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmantiqiy muvofiqlashtirish usulida baholovchi amalga oshiradigan tahlil asosida, barcha muhim parametrlarni hisobga olgan holda solishtirma oʻlchamlarni tanlashdan iborat. Baholovchi tomonidan ustuvor yondashuv belgilanadi, qolgan yondashuvlarning natijalaridan esa ustuvor yondashuv yordamida olingan natijani tekshirish va unga tuzatish kiritish uchun foydalaniladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmatematik oʻlchash usulida baholashga turlicha yondashuvlar bilan olingan natijalarning ulushlarini aniqlash uchun bir nechta mezonlardan foydalaniladi, ularning yordamida qoʻllanilgan hisoblash usulining afzalliklari yoki kamchiliklari muayyan obyektni baholash xususiyatlarini hisobga olgan holda tavsiflanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish46. Ulushlarni aniqlashda baholovchi quyidagi asosiy omillarni tahlil qilishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash maqsadini va baholash natijalaridan foydalanish moʻljalini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektining xususiyatini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtahlil va hisob-kitoblar oʻtkazilishiga asos boʻlgan axborotning batafsilligini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash yondashuvi baholash obyektiga oʻxshash obyektlarning odatdagi xaridorlari va sotuvchilari motivatsiyasini aks ettirishga qodirligini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash yondashuvi bozor konyunkturasini hisobga olishga qodirligini.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish47. Baholash obyekti qiymatining yakuniy miqdori quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishS is = Sd * K1 + Ss * K2 + S z * K3 bu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSis — baholash obyektining yakuniy qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSd, Ss, Sz — tegishincha daromad, qiyosiy va xarajat yondashuvlari bilan aniqlangan qiymatlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishK1, K2, K3 — har bir baholash yondashuvi uchun tanlangan tegishli ulushlarni belgilovchi koeffitsiyentlar.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBunda quyidagi shart bajarilishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishK1+ K2+ K3 = 1
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-bob. Baholash toʻgʻrisida hisobot tuzish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish48. Toʻplangan axborot natijasining tasdigʻini va tegishli hisob-kitoblarni oʻz ichiga olgan baholash toʻgʻrisidagi hisobotda baholovchining baholash obyekti qiymatiga doir xulosasi taqdim etiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish49. Baholash toʻgʻrisida hisobotni tuzishda quyidagi qoidalarga amal qilish lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash toʻgʻrisidagi hisobot baholash obyekti qiymatini aniqlash uchun muhim boʻlgan barcha axborotni oʻz ichiga olgan boʻlishi zarur;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholashni oʻtkazishda foydalanilgan yoki hisob-kitoblar natijasida olingan, baholash toʻgʻrisidagi hisobotda keltirilgan axborot tasdiqlangan boʻlishi zarur;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash toʻgʻrisidagi hisobotning mazmuni mazkur hisobotdan foydalanuvchilarni chalgʻitmasligi, shuningdek turlicha talqin qilishiga yoʻl qoʻymasligi kerak;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash toʻgʻrisidagi hisobotda keltirilgan materiallar tarkibi va ketma-ketligi hamda baholash jarayoni tavsifi qiymat hisoblanishini va xuddi shunday natijalarni olish imkoniyatini berishi lozim;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash jarayonida foydalanilmagan axborot, agar bunday axborotni ilova qilish baholash faoliyatini tartibga soluvchi qonun hujjatlarining talablariga binoan majburiy boʻlmasa, baholash toʻgʻrisidagi hisobotda keltirilmasligi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish50. Tovar-moddiy zaxiralarni baholash toʻgʻrisidagi hisobot quyidagi boʻlimlar va ularning qismlaridan iborat boʻlishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha) I boʻlim “Titul varagʻi” — baholash toʻgʻrisidagi hisobotning birinchi sahifasi hisoblanadi va hujjatni qidirish uchun zarur boʻlgan birlamchi axborot manbai boʻlib xizmat qiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTitul varagʻida quyidagi maʼlumotlar keltiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash toʻgʻrisidagi hisobotning roʻyxat raqami;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishishning nomi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektining nomi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholashdan maqsad va moʻljal;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbuyurtmachining nomi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholovchi tashkilotning nomi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash sanasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash toʻgʻrisidagi hisobot tuzilgan sana.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash toʻgʻrisidagi hisobot ikki va undan ortiq kitobdan iborat boʻlsa, har bir kitob birinchi kitobning titul varagʻiga muvofiq boʻlgan va mazkur kitobga daxldor maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan oʻz titul varagʻiga ega boʻlishi lozim. Kitob raqami titul varagʻiga qoʻyiladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishb) II boʻlim “Mundarija” — tegishli sahifalarning raqamlari koʻrsatilgan barcha boʻlimlar, kichik boʻlimlar, bandlar (agar ular nomlangan boʻlsa), ilovalar nomini oʻz ichiga oladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIkki va undan ortiq kitobdan iborat boʻlgan baholash toʻgʻrisidagi hisobot tuzilganda ularning har birida oʻz mundarijasi boʻlishi lozim. Bunda birinchi kitobda butun baholash toʻgʻrisidagi hisobotning kitoblar raqamlari koʻrsatilgan mundarijasi, keyingi kitoblarda — faqat tegishli kitob mundarijasi joylashtiriladi. Birinchi kitobda keyingi kitoblar mundarijasi oʻrniga faqat ularning nomini koʻrsatishga yoʻl qoʻyiladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishv) III boʻlim “Ilova xat (umumlashtiruvchi qism)” buyurtmachiga baholashni oʻtkazish natijalari haqidagi erkin shaklda (amaliy uslubda) bayon etilgan xabarni oʻz ichiga oladi. Xatda quyidagilar koʻrsatiladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholashni oʻtkazish uchun asos;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektining nomi va roʻyxatga olingan manzili;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbajarilgan ishlar mazmunining qisqacha bayoni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishqiymat aniqlangan sanadagi baholash obyektining qiymati haqida xulosa;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash toʻgʻrisidagi hisobot qaysi qonun hujjatlariga muvofiq tayyorlangan boʻlsa, shu hujjatlarga havola;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishilova xat baholash toʻgʻrisidagi hisobot asosida tayyorlangani va faqat hisobotning toʻliq matniga bogʻliq ravishda, yaʼni hisobotda qabul qilingan barcha farazlar va cheklashlarni hisobga olgan holda talqin qilinishi mumkinligiga koʻrsatma.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIlova xat baholovchi tashkilotning firma blankasida rasmiylashtiriladi, uning rahbari tomonidan imzolanadi va muhri bilan (muhr mavjud boʻlgan taqdirda) tasdiqlanadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishg) IV boʻlim “Kirish” asosiy dalillar va xulosalarning qisqacha bayonini oʻz ichiga oladi. Mazkur boʻlimga quyidagi qismlar kiritilishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishasosiy dalillar va xulosalar, bu yerda quyidagilar koʻrsatiladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyekti haqida umumiy axborot;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash toʻgʻrisida shartnoma nomi, uning raqami va tuzatilgan sanasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash toʻgʻrisidagi hisobotga soʻnggi tuzatish kiritilgan va hisobot taqdim etilgan koʻrinishda rasmiylashtirilgan kalendar sanaga muvofiq boʻlgan baholash toʻgʻrisidagi hisobot tuzilgan sana;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash maqsadi va qiymat turi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash buyurtmachisi haqida maʼlumotlar yuridik shaxslar uchun — nomi, rekvizitlari, jismoniy shaxslar uchun — F.I.Sh., pasport maʼlumotlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholovchi tashkilot haqida (toʻliq nomi, yuridik manzili, fuqarolik javobgarligini sugʻurtalash haqidagi maʼlumotlar, baholash faoliyati bilan shugʻullanish huquqini beradigan litsenziya raqami, berilgan sanasi va amal qilish muddati) hamda baholovchi tashkilot bilan mehnat shartnomasiga asosan ishlaydigan baholovchi haqida (familiyasi, ismi, otasining ismi, baholashni amalga oshirish huquqini tasdiqlovchi hujjat raqami va berilgan sanasi). Shuningdek, baholashni oʻtkazish va baholash toʻgʻrisidagi hisobotni tayyorlashga jalb qilinadigan barcha tashkilotlar va mutaxassislar haqida axborot ularning malakasi va baholash obyektini baholashda ularning ishtirok etish darajasini koʻrsatgan holda keltirilishi lozim;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash natijalariga taʼsir koʻrsatgan farazlar va cheklovchi shartlar (mavjud boʻlganda);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishd) V boʻlim “Asosiy qism” quyidagi majburiy qismlarni oʻz ichiga olishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash jarayoni bosqichlari, bu yerda baholovchi oʻzi bajargan ishlar ketma-ketligini bosqichma-bosqich bayon etadi. Har bir bosqichda baholash obyektini baholash boʻyicha bajarilgan ishlar haqida umumiy maʼlumotlar keltiriladi (bajarilgan ishlarning oddiy roʻyxatini keltirishga yoʻl qoʻyiladi). Amalga oshirilgan tahlil va hisob-kitoblarning yanada batafsil tavsifi baholash obyektining xususiyatlari, baholash vazifasi va mavjud axborot hajmiga muvofiq quyidagi qismlarda keltiriladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektining tavsifi, bu yerda baholash obyektining miqdor va sifat koʻrsatkichlari haqidagi maʼlumotlar keltiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholovchi baholash toʻgʻrisidagi hisobotda baholashni oʻtkazish uchun zarur boʻlgan axborotni olish jarayoni ham axborotni olishning aniq manbalarini, hujjatning nomi, raqami, sanasini va uni identifikatsiya qiluvchi boshqa maʼlumotlarni koʻrsatgan holda aks ettiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAgar buyurtmachining soʻralayotgan axborotni taqdim etishdan bosh tortishi baholash natijalarining aniqligi va/yoki haqqoniyligiga sezilarli darajada taʼsir koʻrsatsa, bu holat baholash toʻgʻrisidagi hisobotda qayd etiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash obyektining tavsifi baholash toʻgʻrisidagi hisobotdan foydalanuvchida baholash obyektining qimmatliligiga taʼsir etadigan barcha jihatlardan baholash obyekti haqida xolis tasavvurni shakllantirishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash obyekti bozorining tahlili uning qiymatiga taʼsir etadigan barcha omillar tahlilini oʻz ichiga olishi lozim. Boʻlimda baholash obyekti qiymatini aniqlashda foydalanilgan narxni shakllantiruvchi barcha omillar haqida axborot keltirilishi va ularning qiymatlari asoslanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholovchi foydalanilgan barcha qonun hujjatlarini ham baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettirishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash jarayoni tavsifi baholash toʻgʻrisidagi hisobotdan foydalanuvchiga baholash jarayoni mantigʻini va baholovchi baholash obyekti qiymatini aniqlash yoʻlida tashlagan qadamlarning muhimligini tushunish imkoniyatini beruvchi baholash obyekti qiymatini aniqlash ketma-ketligini oʻz ichiga olishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHar bir yondashuv doirasida baholovchi oʻzining barcha tahlillari, hisob-kitoblari, fikr-mulohazalarini keltiradi. Qabul qilingan yondashuvlar doirasida baholash usullarini qoʻllab baholashni amalga oshirishda baholovchining har bir harakati lozim darajada asoslangan boʻlishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash toʻgʻrisidagi hisobotda keltirilgan barcha axborotni tekshirish imkoniyati boʻlishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash toʻgʻrisidagi hisobotda, shuningdek, baholovchining fikriga koʻra u qoʻllagan baholash obyekti qiymatini hisoblash usulini toʻla aks ettirish uchun muhim hisoblangan har qanday maʼlumotlar aks ettirilishi mumkin;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishe) VI boʻlim “Xulosa” quyidagi qismlardan tarkib topishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmuqofiqlashtirish taomili tavsifini keltirgan holda turli yondashuvlarni qoʻllab olingan baholash obyektini baholash natijalarini muvofiqlashtirish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash yondashuvlarining har biri yordamida olingan natijalar oʻrtasidagi jiddiy tafovut uning ehtimoliy sabablari hususidagi asoslangan sharhlar bilan bayon etilishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash toʻgʻrisidagi hisobotning xulosa qismida sifat toʻgʻrisida bayonot — baholovchining baholash toʻgʻrisidagi hisobot qonun hujjatlari va qoʻllanilayotgan baholash standartlari talablariga muvofiqligi haqidagi rasmiy bayonoti ifoda etilishi kerak;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishj) VII boʻlim “Ilovalar” baholashni oʻtkazishda foydalanilgan bosma shakldagi barcha axborotni (shu jumladan internet-sahifalarni), shuningdek hisob-kitoblar va hisob-kitob jadvallarini oʻz ichiga olishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash toʻgʻrisidagi hisobotga ilova qilingan barcha hujjatlar tegishli tarzda rasmiylashtirilgan boʻlishi lozim (bunga vakolatli shaxs tomonidan imzolangan hamda hujjatlarni taqdim etuvchi organlar va tashkilotlar tomonidan belgilangan tartibda tasdiqlangan boʻlishi kerak, bundan Internet tarmogʻi yoki boshqa ommaviy axborot vositalaridan olingan axborot mustasno).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash toʻgʻrisidagi hisobotga ilovalar baholovchi tashkilot litsenziyasi, baholovchining baholashni oʻtkazish huquqini tasdiqlovchi hujjatlarning nusxalarini, fuqarolik javobgarligini sugʻurtalash polisining nusxasini ham oʻz ichiga olishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash toʻgʻrisidagi hisobotda ilovadagi hujjatlarning toʻliq roʻyxati keltirilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash toʻgʻrisidagi hisobot nusxasini baholovchi tashkilot hisobot tuzilgan sanadan eʼtiboran qonun hujjatlarida belgilangan muddat mobaynida saqlashi shart.
(Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2017-y., 25-son, 554-modda)