Hujjatga taklif yuborish
Audioni tinglash
Hujjat elementidan havola olishOʻZBEKISTON RESPUBLIKASI DAVLAT MULKINI BOShQARISh DAVLAT QOʻMITASINING
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQarori
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOʻZBEKISTON RESPUBLIKASI MULKNI BAHOLASh MILLIY STANDARTI (8-SON MBMS) “XUSUSIYLAShTIRISh MAQSADIDA MULK QIYMATINI BAHOLASh”NI TASDIQLASh HAQIDA
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2009-yil 28-oktabrda 2025-son bilan davlat roʻyxatidan oʻtkazildi]
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
LexUZ sharhiMazkur qaror Oʻzbekistan Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi direktorining 2020-yil 1-maydagi 01/11-15/62-sonli “Oʻzbekiston Respublikasining Yagona milliy baholash standartini tasdiqlash haqida”gi buyrugʻiga (roʻyxat raqami 3239, 04.06.2020-y.) asosan 2020-yil 5-sentabrdan oʻz kuchini yoʻqotadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOʻzbekiston Respublikasi “Baholash faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuniga, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2006-yil 26-apreldagi PQ-335-sonli “Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mulki qoʻmitasi faoliyatini takomillashtirishga doir chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi va 2008-yil 24-apreldagi PQ-843-sonli “Baholovchi tashkilotlar faoliyatini yanada takomillashtirish va koʻrsatilayotgan xizmatlar sifati uchun ularning masʼuliyatini oshirish toʻgʻrisida”gi qarorlariga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mulki qoʻmitasi qaror qiladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Oʻzbekiston Respublikasi Mulkni baholash milliy standarti (8-son MBMS) “Xususiylashtirish maqsadida mulk qiymatini baholash” ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatiga olingan vaqtdan boshlab oʻn kundan soʻng kuchga kiradi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRais D. MUSAYEV
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishToshkent sh.,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2009-yil 6-oktabr,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish01/19-18/20-son
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOʻzbekiston Respublikasi Davlat mulki qoʻmitasining 2009-yil 6-oktabrdagi 01/19-18/20-son qaroriga
ILOVA
ILOVA
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOʻzbekiston Respublikasi Mulkni baholash milliy standarti (8-son MBMS) “Xususiylashtirish maqsadida mulk qiymatini baholash”
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMazkur Mulkni baholash milliy standarti (8-son MBMS) Oʻzbekiston Respublikasining “Baholash faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuniga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1999-y., 9-son, 208-modda), Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2008-yil 24-apreldagi PQ-843-sonli “Baholovchi tashkilotlar faoliyatini yanada takomillashtirish va koʻrsatilayotgan xizmatlar sifati uchun ularning masʼuliyatini oshirish toʻgʻrisida”gi qaroriga (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2008-y., 18-son, 145-modda) muvofiq Oʻzbekiston Respublikasidagi baholash faoliyatini normativ jihatdan tartibga solinishini belgilaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishI-bob. Umumiy qoidalar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. 8-son MBMSning maqsadi xususiylashtirish obyektlari qiymatini aniqlash va baholash natijalarini aks ettirish meʼyorlari va qoidalarini belgilashdan iboratdir.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. 8-son MBMSning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishxususiylashtirish obyektlarini baholashning standart tushunchalari va qoidalaridan foydalanish orqali baholovchilar harakatlarining muvofiqligini taʼminlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholashning xolisonaligiga va uning sifatini oshirishga koʻmaklashishga qaratilgan tartibotlarni belgilash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishboshlangʻich dastlabki axborotga, baholash toʻgʻrisidagi hisobot mazmuniga va materialni bayon etishga quyiladigan baholash toʻgʻrisidagi hisobotlar har xil talqin qilinishini istisno etadigan talablarni belgilash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmulkni baholashning samarali milliy tizimini shakllantirishga koʻmaklashish.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishII-bob. Atamalar va tushunchalar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. 8-son MBMSda quyidagi atamalar va tushunchalar qoʻllaniladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishanalog — asosiy iqtisodiy, jismoniy va boshqa tavsiflarga koʻra baholash obyekti bilan oʻxshash, narxi oʻxshash shartlarda tuzilgan bitimdan yoki raqobatli bozorda qilingan taklifdan maʼlum boʻlgan boshqa obyekt;
(3-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash sanasi — baholash obyektining qiymati aniqlangan sana;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishpul oqimi — daromad keltirayotgan mulkdan foydalanishda va (yoki) uni sotishdan tushumlar va chiqimlar (xarajatlar)dan hosil boʻladigan haqiqiy yoki hisobiy davriy daromad;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdiskontlash — baholash obyektidan kutilayotgan boʻlgʻusi pul oqimlarini diskontlashning tegishli stavkasidan foydalanib joriy qiymatga keltirish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfarazlar — baholovchining haqqoniy deb hisoblanadigan taxminlari. Farazlar tekshirish va tasdiqlash mumkin boʻlmagan baholash obyektiga yoki baholash yondashuvlariga taʼsir etadigan faktlar, shartlar yoki vaziyatlarni oʻz ichiga oladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisheskirish (qadrsizlanish) — jismoniy eskirish, funksional va tashqi (iqtisodiy) qadrsizlanish kabi turli sabablar taʼsirida mulk qiymatining yoʻqolishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishnarxlarning qimmatlashish indekslari — sanoat mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi korxonalarning tegishli grafa boʻyicha baholash obyektining har bir pozitsiyasiga koʻra (qurilish materiallari, mashinalar, asbob-uskunalar, texnika va texnologiyalar va h.k.) narxlar indekslari, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiy faoliyat turlarining umumdavlat tasniflagichining sanoat faoliyati boʻyicha (V, S, D, E) sanoat mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi korxonalarning narxlari indekslari;
(3-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qaroriga asosan sakkizinchi xatboshi bilan toʻldirilgan — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkapitallashtirish — baholash obyektidan kutilayotgan tushumlarni uning joriy qiymatiga aylantirish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishnazorat ulushi — mulkda qatnashish (korxona ustav fondida ulush) boʻlib, uning egasiga korxona ustidan nazorat qilish imkoniyatini taʼminlaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmultiplikator — korxonaning narxi yoki boshqa qiymat negizi va uning faoliyatini tavsiflovchi moliyaviy, ishlab chiqarish va moddiy koʻrsatkichlari oʻrtasidagi nisbatni koʻrsatuvchi koeffitsiyent.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishcheklovchi shartlar — qonunchilik, buyurtmachi yoki baholovchi tomonidan baholashga qoʻyilgan cheklashlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtavakkalchilik — baholash obyekti qiymatiga taʼsir koʻrsatishga qodir boʻlgan prognoz qilinayotgan natijalarga erishmaslik yoki ulardan har qanday chetlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishixtisoslashtirilgan mulk — oʻzining (mazkur mulk xususiyati yoki uning tuzilishi, konfiguratsiyasining xususiyatlari, oʻlchami, joylashgan yeri va boshqalar bilan belgilangan) xususiyatiga koʻra foydalanish doirasi cheklangan mulk;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdiskontlash stavkasi — boʻlgʻusi pul oqimlarini joriy qiymatga oʻzgartirish uchun ishlatiladigan unumlilik stavkasi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkapitallashtirish stavkasi — odatda foiz hisobida ifodalangan maʼlum davr uchun daromad miqdorini qiymatga oʻzgartirishda ishlatiladigan boʻluvchi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIII-bob. Qoʻllanish sohasi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Quyidagilar xususiylashtirish maqsadida baholash obyektlari (keyingi oʻrinlarda matnda baholash obyekti deb yuritiladi) hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmulkiy majmualar sifatidagi davlat unitar korxonalari yoki davlat muassasalari (keyingi oʻrinlarda matnda korxonalar deb yuritiladi);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdavlat mulkida boʻlgan koʻchmas va koʻchar mulk;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdavlatga tegishli boʻlgan qimmatli qogʻozlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishyuridik shaxslarning ustav fondlarida davlatga tegishli boʻlgan ulushlar va mulkiy paylar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdavlatga tegishli boʻlgan nomoddiy aktivlar (intellektual mulk obyektlaridan tashqari).
(4-bandning oltinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBir-biriga oʻzaro bogʻliq boʻlgan va birgalikda yuridik shaxs maqomiga ega boʻlmagan holda mulkiy majmuadan iborat davlat aktivlari barcha aktivlar bozor qiymatining yigʻindisi sifatida baholanadi.
(4-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qaroriga asosan xatboshi bilan toʻldirilgan — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. 8-son MBMS baholovchi tashkilotlar, baholovchilar hamda baholash xizmatlarining buyurtmachilari uchun moʻljallangan va xususiylashtirish maqsadida baholash obyektlari qiymatini baholash boʻyicha xizmatlar koʻrsatishda va xususiylashtirilayotgan mulkni baholash toʻgʻrisidagi hisobotlarning haqqoniyligini tekshirishda qoʻllanilishi majburiydir.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBir paytning oʻzida bir korxonaning davlatga tegishli boʻlgan aksiyalari (ulushlari) va davlatga tegishli boʻlmagan aksiyalari (ulushlari) ham baholanishi kerak boʻlgan taqdirda, baholash 8-son MBMS talablariga muvofiq amalga oshiriladi.
(5-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qaroriga asosan xatboshi bilan toʻldirilgan — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6. 8-son MBMS:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbankrotlik tartibotlari doirasida realizatsiya qilinayotgan baholash obyektlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishxususiylashtirilayotgan davlat turarjoy fondi (bozor qiymati boʻyicha xususiylashtiriladigan davlat turarjoy fondi obyektlari bundan mustasno);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhavo va suv transporti vositalari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishalohida baholash obyektlari sifatida xususiylashtirilishi lozim boʻlgan intellektual mulk obyektlari qiymatini baholashga tatbiq etilmaydi.
(6-bandning uchinchi — beshinchi xatboshilari Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7. Baholash obyektining 8-son MBMSga muvofiq aniqlangan qiymati xususiylashtirish obyektining boshlangʻich narxini belgilashda tavsiya etiladigan qiymat hisoblanadi. Xususiylashtirish chogʻida tuzilgan bitimda belgilangan narx baholashni amalga oshirish chogʻida aniqlangan qiymatdan farq qilishi mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8. 8-son MBMSni amaliyotda qoʻllashda ushbu 8-son MBMSning ilovasida keltirilgan Uslubiy koʻrsatmalardan foydalanish lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIV-bob. Buxgalteriya hisobi standartlari bilan aloqadorlik
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9. Baholash amaliyotida “eskirish” atamasining mazmunini buxgalteriya hisobida qoʻllaniladigan shunday atama (amortizatsiya ajratmalari) mazmunidan farqlash lozim. Shu tufayli ham, “eskirish” yoki “hisoblangan eskirish” atamalarini baholovchilar Oʻzbekiston Respublikasi Mulkni baholash milliy standarti (1-son MBMS)da (roʻyxat raqami 1604, 2006-yil 24-iyul) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-y., 30-son, 302-modda) aks ettirilgan baholashning umumiy prinsiplari va tushunchalariga muvofiq qoʻllashlari lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish“Asosiy vositalar”, “tovar-moddiy zaxiralari”, “nomoddiy aktivlar”, “boshlangʻich qiymat”, “joriy qiymat”, “qoldiq (balans) qiymati” tushunchalari ular buxgalteriya hisobida qaysi maʼnoda qoʻllanilsa, shu maʼnoda tushunilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10. Moliyaviy hisobot hujjatlaridan MBMSning asosiy farqi shu bilan belgilanadiki, baholash obyektini baholashda qoʻllaniladigan qiymatning puldagi ifodasi tarixiy fakt emas, balki muayyan davrda obyektning foydaliligiga qiymatning tanlangan turiga muvofiq berilgan baho hisoblanadi. Qiymatning bu bahosi moliyaviy hisobotda aks ettirilgan qiymatdan farq qilishi mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishV-bob. Standart talablari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11. Baholash obyektining qiymatini xususiylashtirish maqsadida baholash quyidagi bosqichlardan tashkil topadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash haqidagi vazifani belgilash va baholash obyektini baholash toʻgʻrisida shartnoma tuzish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektini identifikatsiya qilish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishaxborot yigʻish va uni tahlil qilish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektidan eng maqbul va eng samarali foydalanishning tahlili (8-son MBMSda nazarda tutilgan hollar uchun);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash yondashuvlari va usullarini tanlash, asoslash va qoʻllash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash natijalarini, qoʻllanilgan baholash yondashuvlarini muvofiqlashtirish va baholash obyektining yakuniy qiymatini hisoblash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash haqidagi hisobotni tuzish.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Baholash haqidagi vazifani belgilash va baholash obyektini baholash toʻgʻrisida shartnoma tuzish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12. Baholash haqidagi vazifa buyurtmachi tomonidan baholovchi tashkilot bilan birgalikda tuziladi va baholash obyektini baholash toʻgʻrisidagi shartnomaga ilova sifatida rasmiylashtiriladi. Baholash haqidagi vazifada quyidagilar koʻrsatilishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektining nomi va tavsifi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash sanasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash maqsadi (maqsadlari) va baholash natijalaridan foydalanish moʻljali;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash maqsadiga muvofiq boʻlgan qiymat turi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishcheklovchi shartlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbuyurtmachi yoki uning vakili taqdim etishi lozim boʻlgan dastlabki maʼlumotlar roʻyxati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash ishlarini bajarish muddatlari.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash maqsadiga va baholash obyektining xususiyatlariga qarab baholash haqidagi vazifa qoʻshimcha shartlarni oʻz ichiga olishi mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13. Davlat korxonasi yoki muassasasini xususiylashtirishda, agar davlat mulki obyektlarini tasarruf etuvchining qarorlari bilan oʻzgacha tartib oʻrnatilgan boʻlmasa, baholash obyektining bozor qiymati aniqlanadi. Baholash maqsadlariga qarab bozor qiymati bilan bir qatorda bozor qiymatidan farq qiluvchi boshqa qiymat aniqlanishi ham mumkin. Bozor qiymatidan farq qiluvchi boshqa qiymatini aniqlash zarur hollarda, aniqlanayotgan qiymatning qoʻllanish sabablari va uning bozor qiymatidan farqi baholash toʻgʻrisidagi hisobotda ochib berilishi va tavsiflanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish14. Aniqlanadigan qiymat turi baholash haqidagi vazifada belgilanishi va keyinchalik baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettirilishi va tushuntirilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Baholash obyektini identifikatsiya qilish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15. Baholash obyektini identifikatsiya qilishda baholovchi baholash obyektini va unga boʻlgan huquqlarning amaldagi holatini taqdim etilgan hujjatlarga muvofiqligini aniqlaydi. Shuningdek, baholash jarayonida vujudga kelishi mumkin boʻlgan farazlar va cheklovchi shartlar tahlili amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish16. Baholash obyektini identifikatsiya qilish baholovchi tomonidan buyurtmachi va (yoki) uning vakili taqdim etgan hujjatlar asosida baholash obyektini koʻzdan kechirish, oʻlchash, fotosuratga olish (zarur holda), uning amalda mavjudligi va holatini tekshirish, obyekt nomi, tashkiliy-huquqiy shakli, joylashgan yeri, jismoniy tarkibi, texnik tavsifini va baholash obyektining oʻziga xos xususiyatlarini aks ettiruvchi boshqa maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan tavsifini oʻrganish yoʻli bilan amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17. Aksiyalar, ulushlar (paylar)ni baholashda baholovchi mulkdorning mazkur obyektlarga boʻlgan huquqlarini buyurtmachi yoki uning vakolatli shaxsi tomonidan taqdim etilgan hujjatlarga, yaʼni: korxona (emitent)ning taʼsis hujjatlariga hamda Qimmatli qogʻozlar markaziy depozitariysi va investitsiya vositachisining maʼlumotlariga muvofiqligini identifikatsiyadan oʻtkazishi kerak.
(17-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish18. Buyurtmachi bilan kelishgan holda, baholash obyektini (uning tarkibiy qismlarini) identifikatsiya qilish baholash obyekti faoliyatining xususiyati va (yoki) asosiy vositalar birligining miqdoridan kelib chiqqan holda cheklangan xususiyat kasb etishi mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash obyektini identifikatsiya qilishning cheklangan xususiyati baholash haqidagi vazifada cheklovchi shartlar bilan bir qatorda koʻrsatiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish19. Taqdim etilgan hujjatlar bilan baholash obyekti va unga boʻlgan mulkiy huquqlarning amaldagi holati oʻrtasidagi tafovutlar aniqlangan taqdirda, baholovchi bu haqda buyurtmachiga va (yoki) hujjatlarni taqdim etgan shaxsga xabar berishi va ularga tegishli tuzatishlar kiritishni talab qilishi shart.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBuyurtmachi va (yoki) hujjatlarni taqdim etgan shaxs ularni baholovchining talablari bilan muvofiq holatga keltirishni rad etgan yoki ularga zaruriy tuzatishlarni kiritish mumkin boʻlmagan holda, baholovchi baholashni amalga oshirishdan bosh tortishi yoki baholashni baholash obyektining amaldagi holatidan kelib chiqib, taqdim etilgan hujjatlar va baholash obyektining holati oʻrtasida tafovut mavjudligini baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettirgan holda amalga oshirishi mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-§. Axborot yigʻish va uni tahlil qilish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20. Axborot yigʻish va uni tahlil qilish:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektiga oid huquqni belgilovchi hujjatlarni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektiga oid buxgalteriya hisobi va hisobot maʼlumotlarini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektining tuzilishi, baholanayotgan huquqlar tarkibi va mazkur huquqlarni tasdiqlovchi hujjatlar haqidagi maʼlumotlarni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektiga oid qoʻshimcha yuklamalar va servitutlar haqidagi maʼlumotlarni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektidan foydalanishga cheklovlarni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyekti va uning tarkibiy qismlarining texnik tavsifini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyekti mansub boʻlgan bozorning holati va dinamikasi haqidagi axborotni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishboshqa xil axborotni olish va oʻrganishni oʻz ichiga oladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKorxonalar (aksiyalar, ulushlar, paylar)ni baholashda korxona (emitent) tavsifi va rivojlanish rejalari qoʻshimcha tarzda oʻrganiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish21. Baholash obyektlarini baholashda quyidagilardan foydalaniladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbuyurtmachi yoki uning vakilidan olingan dastlabki maʼlumotlardan, shuningdek baholovchi tomonidan buxgalteriya, birlamchi va statistik hisob maʼlumotlaridan olingan, baholash obyekti rahbari (balans saqlovchi, emitent) imzosi bilan tasdiqlangan maʼlumotlardan;
(21-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi direktorining 2019-yil 27-fevraldagi 01/10-10/51-sonli (roʻyxat raqami 2025-4, 11.03.2019-y.) buyrugʻi tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 12.03.2019-y., 10/19/2025-4/2736-son)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishishlarni bajarishga jalb qilingan uchinchi shaxslardan olingan, ularning imzosi bilan tasdiqlangan axborotdan;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishixtisoslashgan tashkilotlardan olingan (tarmoqqa oid, analitik sharhlar, fond bozori sharhlari), shu jumladan ommaviy axborot vositalari va Internet tarmogʻida eʼlon qilingan axborotdan;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishboshqa xil (soʻrov, intervyu natijalariga koʻra va boshqa manbalardan olingan) axborotdan, bunda mazkur axborotdan foydalanish uchun javobgarlik baholovchiga yuklatiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish22. Quyidagilar baholash obyektini baholashda buyurtmachi yoki uning vakili taqdim etadigan dastlabki axborot hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishxususiylashtirilayotgan korxonalar (aksiyalar, ulushlar, paylar) uchun:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishyuridik shaxsning amaldagi ustavi yoki taʼsis shartnomasi, aksiyadorlar reyestridan koʻchirma (reyestr saqlovchining maʼlumotnomasi);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishshoʻba va tobe jamiyatlar haqida axborot, ularga oid huquqni belgilovchi va moliyaviy hujjatlar;
(22-bandning toʻrtinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishoxirgi uch yil uchun va oxirgi hisobot sanasiga qadar boʻlgan holatga koʻra buxgalteriya balanslari va moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobotlarni oʻz ichiga oluvchi buxgalteriya hisobi va hisobot maʼlumotlari, balans moddalariga izohlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishasosiy vositalar, nomoddiy aktivlar va uzoq muddatli qoʻyilmalar roʻyxati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5 yildan kam boʻlmagan muddatga moʻljallangan korxonaning rivojlanish rejasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishuchastkadagi yerdan foydalanish huquqini tasdiqlovchi hujjatlar, shu jumladan uchastkaning hududiy chegarasi haqida maʼlumotlar (geodezik plan/chizma yoki yer uchastkasining u joylashgan yer koʻrsatilgan va tavsiflangan xaritalari nusxalari, yer uchastkasini ajratish toʻgʻrisida qaror);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbinolar va inshootlarga oid kadastr hujjatlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektidan foydalanishga oid qoʻshimcha yuklamalar va cheklovlar, shu jumladan uzoq muddatli ijara mavjudligi haqida maʼlumotlar (vakolatli organ maʼlumotnomasi);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishoxirgi hisobot yili uchun auditor xulosasi (agar auditorlik tekshiruvi oʻtkazilgan boʻlsa);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkoʻchmas mulk uchun:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishuchastkadagi yerdan foydalanish huquqini tasdiqlovchi hujjatlar, shu jumladan uchastkaning hududiy chegarasi haqida maʼlumotlar (geodezik plan/chizma yoki yer uchastkasining u joylashgan yer koʻrsatilgan va tavsiflangan xaritalari nusxalari, yer uchastkasini ajratish toʻgʻrisida qaror);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbinolar va inshootlarning kadastr hujjatlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishservitutlar va uzoq muddatli ijara shartnomalari mavjudligi haqida maʼlumotlar (vakolatli organ maʼlumotnomasi);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbinolar va inshootlar miqdori va texnik holati, koʻkalamzorlar, hududni obodonlashtirish va muhandislik kommunikatsiyalari haqida axborot;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyekti tarkibida baholanishi lozim boʻlgan mulk haqida maʼlumotlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholanishi lozim boʻlgan mulkning boshlangʻich va qoldiq (balans) qiymatlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkorxona (emitent)dan joriy foydalanish haqida axborot;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmashinalar va uskunalar uchun:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishobyektning toʻliq nomi: rusumi, modeli, seriyasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishishlab chiqaruvchi zavod (firma);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholanayotgan uskunani xarid qilish, ijaraga olishga yoki unga nisbatan oʻzga huquqqa oid hujjatlarning nusxalari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishishlab chiqarilgan yil va ishga tushirilgan sana;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishobyektning texnik tavsifi (texnik hujjatlarga binoan);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektining texnik holatiga oid aktlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishinventar raqami, baholash sanasidan oldin oxirgi hisobot sanasiga qadar boʻlgan holatga koʻra boshlangʻich va qoldiq (balans) qiymatlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkonservatsiya va taʼmirlash haqida maʼlumotlar (uzellar, agregatlarni almashtirish, takomillashtirish);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtransport vositasi texnik pasportining nusxasi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish23. Dastlabki axborotdan tashqari baholovchi korxona faoliyati bilan bogʻliq tavakkalchiliklar, baholanayotgan korxona va (yoki) tarmoq korxonalari aksiyalarining kotirovkalari va aksiyalar kurslarining oʻzgarishlari, aksiyadorlar oʻrtasida aksiyalarning taqsimlanishi, aksiyalarning aksiyadorlar oʻrtasida taqsimlanishi, oʻxshash mulk boʻyicha bitimlar, oʻxshash mulkni ijaraga berishning bozor stavkalari haqida qoʻshimcha axborotni yigʻadi va tahlil qiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishYigʻiladigan axborotning xususiyati va hajmini baholovchi baholash haqidagi vazifaga, baholash obyektining xususiyatlari va baholash natijalarining qoʻllanilishiga qarab belgilaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish24. Baholash jarayonida foydalaniladigan axborot ishonchli va baholovchi narxni belgilovchi eng muhim omillarni aniqlashi uchun yetarli boʻlishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBuyurtmachi yoki uning vakili taqdim etgan axborot (shu jumladan maʼlumotnomalar, jadvallar, buxgalteriya balanslari), shuningdek baholovchining oʻzi bevosita yiqqan axborot shu axborotni taqdim etgan tashkilot rahbari tomonidan imzolangan holdagina ishonchli deb hisoblanadi.
(24-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi direktorining 2019-yil 27-fevraldagi 01/10-10/51-sonli (roʻyxat raqami 2025-4, 11.03.2019-y.) buyrugʻi tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 12.03.2019-y., 10/19/2025-4/2736-son)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish25. Baholovchi, agar taqdim etilgan axborot hajmi va sifati 8-son MBMS talablariga muvofiq baholashni amalga oshirish va baholash haqida hisobot tayyorlash uchun yetarli boʻlmasa, baholash ishlarini bajarishdan bosh tortish huquqiga ega.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish26. Baholashni oʻtkazish vaqtida baholovchi olgan barcha axborot va hujjatlardan maxfiylik sharoitida, qonunchilik talablarini hisobga olgan holda foydalanilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish27. Yigʻilgan axborot asosida baholovchi tomonidan baholash obyektiga mansub boʻlgan bozor va tarmoq hamda moliyaviy hisobot tahlil qilinadi, shuningdek zarur holda unga tuzatish kiritiladi. Bunda, tuzatilgan hisobotdan faqat baholash haqidagi vazifada nazarda tutilgan maqsadlarda foydalaniladi.
(27-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-§. Baholash obyektidan eng maqbul va eng samarali foydalanishning tahlili
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish28. Baholash obyektidan eng maqbul va eng samarali foydalanishning tahlili faqat baholashning alohida obyekti hisoblangan koʻchmas mulkni baholash chogʻida amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish29. Baholash obyektidan eng maqbul va eng samarali foydalanishning tahlili baholash obyektidan eng daromadli va raqobatli foydalanish yoʻlini aniqlash uchun oʻtkaziladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish30. Mavjud foydalanish sharoitida (baholash obyektlari faoliyat turi saqlangan holda xususiylashtirilganda) baholash obyektining qiymati aniqlangan holda baholash obyektidan eng maqbul va eng samarali foydalanishning tahlili oʻtkazilmaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish31. Baholash obyektidan eng maqbul va eng samarali foydalanishni aniqlash baholovchi oʻz tahliliy malakasi yordamida chiqargan xulosalar va amalga oshirgan hisob-kitoblar mahsuli hisoblanadi va soʻzsiz faktni emas, balki uning fikrini ifoda etadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish32. Obyektdan eng maqbul va eng samarali foydalanishning variantini aniqlashda tahlilning quyidagi mezonlaridan foydalaniladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishqonunchilik nuqtai nazaridan ruxsat etilganlik — moʻljallangan foydalanishning xususiyati baholash obyekti mulkdorining harakatlarini cheklovchi qonunchilikka zid boʻlmasligi lozim;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishjismoniy imkoniyat — baholash obyektidan eng maqbul va eng samarali foydalanish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmoliyaviy jihatdan maqsadga muvofiqlik — obyektdan foydalanish baholash obyektining mulkdoriga daromadni taʼminlashi lozim;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmumkin qadar yuqori darajadagi samaradorlik — eng maqbul va eng samarali foydalanish yo mulkdorning sof foydasini mumkin qadar koʻpaytirishni, yo baholash obyektining eng katta qiymatiga erishishni nazarda tutadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-§. Baholash yondashuvlari va usullarini tanlash, asoslash va qoʻllash
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish33. Baholash obyektining qiymatini xususiylashtirish maqsadida baholashda baholovchi daromad, xarajat va qiyosiy yondashuvlardan foydalanadi. Biron-bir yondashuvni qoʻllash mumkin emasligi yoki qoʻllashning cheklanishi baholovchi tomonidan baholash toʻgʻrisidagi hisobotda asoslanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish34. U yoki bu yondashuvni qoʻllashda baholovchi 8-son MBMSda belgilangan baholash usullarining biridan foydalanadi. Baholashning eng maqbul usulini tanlash baholovchining mulohazalariga muvofiq amalga oshiriladi va baholash natijalaridan foydalanishning maqsadi, aniqlanayotgan qiymat turi, baholash obyektining xususiyatlari va axborot manbalari bilan belgilanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish35. Daromad yondashuvi baholash obyektining qiymatini mazkur obyektdan foydalanishdan olish kutilayotgan daromadlarning joriy qiymatini aniqlashga asoslanadi. Baholash xaridor mazkur obyektni xarid qilishdan olishi mumkin boʻlgan boʻlgʻusi daromadlarning prognoziga muvofiq shakllantiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish36. Daromad yondashuvi doirasida toʻgʻridan toʻgʻri kapitallashtirish usuli yoki pul oqimlarini diskontlash usuli qoʻllaniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishDaromad yondashuvi usullari bilan baholash diskontlash stavkasi va (yoki) kapitallashtirish stavkasidan foydalanishni nazarda tutadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishDiskontlash stavkasi pul oqimining qoʻllaniladigan modelidan kelib chiqib belgilaniladi.
(36-bandning uchinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Oldingi tahrirga qarang.
(36-bandning toʻrtinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qaroriga asosan chiqarilgan — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish37. Toʻgʻridan-toʻgʻri kapitallashtirish usuli baholash obyektidan foydalanishdan har yili teng miqdorda pul oqimlarini olish moʻljallanganda amaldagi aktivlarni baholash uchun qoʻllaniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishUsul baholash obyektidan yil davomida foydalanishdan olingan pul oqimini kapitallashtirish stavkasidan foydalangan holda qiymatga aylantirishga asoslanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish38. Pul oqimlarini diskontlash usuli pul oqimlari beqaror boʻlgan obyektlarni baholashda qoʻllaniladi va boʻlgʻusi pul oqimlari joriy pul oqimlaridan sezilarli darajada farq qilishi mumkin, degan farazga asoslanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMazkur usul boʻlgʻusi daromadlar prognozini shakllantirishni, daromadlarni olish bilan bogʻliq tavakkalchilikka baho berishni va daromadlarni olish vaqtini aniqlashni nazarda tutadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBoʻlgʻusi daromadlarni aniqlashda korxona faoliyatining kutilayotgan muddati ikki davrga boʻlinadi. Prognoz davri deb ataladigan birinchi davr uchun pul tushumlarining batafsil yilma-yil prognozi tuziladi. Prognoz davri tugaganidan soʻng korxona pul tushumlarining oʻsish surʼatlari umuman olganda barqaror boʻlib qoladigan va ularni oldindan aytish mumkin boʻladigan mutanosib holatga erishishi lozimligi (prognozdan keyingi davr) faraz qilinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish39. Qiyosiy yondashuv oldi-sotdi bozor narxlarini va (yoki) ular mavjud boʻlmagan holda taklif narxlarini baholash obyektiga qiyosiy (oʻxshash) obyektning tegishli tuzatishlarini hisobga olib taqqoslashga asoslanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAnaloglarni tanlashning asosiy mezonlari boʻlib, baholash obyekti bilan oʻxshash jismoniy va iqtisodiy tavsiflar, analogning baholash obyekti bilan ayni bir bozor segmenti va (yoki) tarmoqqa mansubligi, baholash obyekti va analogdan foydalanishning oʻxshashligi hisoblanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish40. Baholash obyekti qiymatini qiyosiy yondashuvda baholashda kapital bozori usuli (kompaniya-analog usuli), bitimlar usuli, bozorga oid taqqoslashlar usuli, baholash obyekti bilan oldingi bitimlar usuli va analog bilan toʻgʻridan toʻgʻri taqqoslash usuli (mashinalar, uskunalar va transport vositalari qiymatini baholash uchun) qoʻllaniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish41. Kapital bozori usuli (kompaniya-analog usuli) taqqoslash uchun asos sifatida bozorda vujudga kelgan maʼlum oldi-sotdi narxidan foydalanishni nazarda tutadi.
(41-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish42. Bitimlar usuli aksiyalar nazorat paketining va umuman korxonaning narxlari haqidagi axborotga asoslanadi. Usuldan aksiyalarning nazorat paketlarini yoki korxonalarni baholashda foydalaniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish43. Bozorga oid taqqoslashlar usuli baholanayotgan koʻchmas mulk bilan jismoniy va iqtisodiy tavsiflarga koʻra oʻxshash boʻlgan koʻchmas mulkni sotishga doir bitimlarning bozor narxlarini yoki taklif narxlarini tahlil qilishga asoslanadi. Usul “talab va taklif” prinsipiga asoslanib, mazkur prinsipga muvofiq obyekt narxi shu joyda, shu vaqtda va shu bozorda analogga boʻlgan talab va taklifning oʻzaro aloqasi natijasida aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish44. Baholash obyekti bilan oldingi bitimlar usulini qoʻllashda baholash obyekti bilan ilgari tuzilgan bitimlarning narxlari axborot manbai hisoblanadi. Bunda, baholovchi vaqt omilini, shuningdek, iqtisodiy muhit va tarmoqdagi holatlarning oʻzgarishlarini hisobga olib tuzatishlar kiritadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish45. Analog bilan toʻgʻridan toʻgʻri taqqoslash usuli asosan taqqoslashning oʻxshash obyektlari xususidagi bozorga oid axborotdan hamda baholash obyektining aniq nusxalariga doir axborotdan foydalanishga asoslanadi. Usul analoglarning narxlariga ularning joylashgan yeri va bitim sanasini hisobga olgan holda tuzatishlar kiritishni nazarda tutadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish46. Qiyosiy yondashuv usullaridan foydalanish oʻxshash obyektlarning jismoniy va iqtisodiy tavsiflari, narxlari va bitimlarning sanalari, joylashgan yeri, bajarilishi, ishlab chiqarilayotgan mahsulotlarning turdoshligi va oʻxshash obyektlarning boshqa tavsiflari haqida axborotning mavjudligini nazarda tutadi. Baholanayotgan obyekt oʻxshash obyektdan qay darajada farq qilsa, ayni shu darajada oʻxshash obyekt narxiga u baholash obyekti bilan ayni bir tavsifga ega boʻlgan holda qanday narxda sotilishi mumkinligini aniqlash uchun tuzatishlar kiritiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish47. Qiyosiy yondashuv usullari bilan baholash barcha analoglar boʻyicha hisoblanadigan va ayni bir koʻrsatkichga koʻpaytiruvchi sifatida qoʻllaniladigan multiplikatorlardan foydalanishga asoslanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish48. 8-son MBMS maqsadlarida ikki xil multiplikator: oraliqli va momentli multiplikatorlardan foydalaniladi. Qoʻllanilgan multiplikatorni tanlash baholovchi tomonidan baholash toʻgʻrisidagi hisobotda asoslanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish49. Xarajat yondashuvi umumiy eskirish yoki qilingan xarajatlar (majburiyatlar) hisobiga qadrsizlanishni hisobga olib obyektni tiklash yoki almashtirish uchun zarur boʻlgan xarajatlarni aniqlashga asoslanadi.
(49-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishXarajat yondashuvi daromadli obyektni baholashga nisbatan birdan-bir yagona yondashuv sifatida qoʻllanishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish50. Xususiylashtirilayotgan korxona (aksiyalar, ulushlar, paylar)ni baholashga nisbatan xarajat yondashuvining asosiy usuli sof aktivlar usulidir. Ayrim hollarda, davlat mulki obyektlarini tasarruf etuvchining tugatilayotgan korxona mulkini (tarkibiy birliklarini) xususiylashtirish toʻgʻrisida qarori mavjud boʻlgan taqdirda, xususiylashtirish obyektini baholashga nisbatan xarajat yondashuvi qoʻllanilganda tugatish qiymati usulidan foydalanilishi mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish51. Sof aktivlar usuli qoʻllanilganda baholanayotgan mulk tarkibiga quyidagilar kiritiladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkorxona balansidagi va qonunchilikda belgilangan xususiylashtirish tartibotlari doirasida oʻtkazilgan inventarizatsiya natijasida aniqlangan asosiy vositalar, ularning texnik holatidan qatʼi nazar, amaldagi (shu jumladan vaqtinchalik kapital taʼmirlashda boʻlgan va modernizatsiya qilinayotgan obyektlar, tugallanmagan qurilish obyektlari) va konservatsiya qilingan, zaxira yoki rezervdagi obyektlar (oʻrnatilmagan asbob-uskunalar), ishlab chiqarish va xoʻjalik inventari, ishchi va mahsuldor hayvonlar, koʻp yillik oʻsimliklar va boshqa turdagi, shuningdek, boshqa korxonalar va tashkilotlarga foydalanish uchun, ijaraga berilgan asosiy vositalar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishxususiylashtirilayotgan korxona (binolar, inshootlar, obyektlar) joylashgan yer uchastkalaridan (agar ular boʻlsa) foydalanish huquqi va korxona faoliyati uchun zarur boʻlgan ajratilgan yer uchastkalaridan foydalanishga boʻlgan huquq;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishboshqa uzoq muddatli aktivlar, shu jumladan nomoddiy aktivlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishjoriy aktivlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishboshqa aktivlar.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish52. Mulkni baholash quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha) quyidagilarning tiklanish qiymati aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkoʻchmas mulkning (binolar va inshootlarning) tiklanish qiymati loyiha-smeta hujjatlari asosida yoki qurilish-montaj ishlarining qimmatlashishini inobatga oluvchi indekslarni, shuningdek narxlarning qimmatlashishi indekslarini qoʻllash orqali binolar va inshootlar tiklanish qiymatini aniqlashning yiriklashtirilgan koʻrsatkichlari asosida;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmashinalar, uskunalar va transport vositalarining (havo va suv transporti vositalari bundan mustasno) tiklanish qiymati almashtirish xarajatlari yoki aniq nusxasini yaratish xarajatlari negizida, yoxud ularning boshlangʻich balans qiymatini ishlab chiqaruvchi zavodlarning narxlari, preyskurantlar, prays-varaqlar qiymatiga muvofiq boʻlgungacha qayta baholash yoki baholash sanasiga asosiy fondlarni Hukumat qarori boʻyicha soʻnggi qayta baholash sanasidan boshlab narxlarning qimmatlashish indekslarini qoʻllash orqali;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishqolgan asosiy vositalarning tiklanish qiymati ularning boshlangʻich balans qiymatini ishlab chiqaruvchi zavodlarning narxlari, preyskurantlar, prays-varaqlar qiymatiga muvofiq boʻlgungacha qayta baholash yoki baholash sanasiga asosiy fondlarni Hukumat qarori boʻyicha soʻnggi qayta baholash sanasidan boshlab narxlarning qimmatlashish indekslarini qoʻllash orqali;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishqurilishi tugallanmagan obyektlarni baholash koʻchmas mulk obyektlari sifatida xarajat yondashuvi usullari bilan konstruktiv elementlari bitkazilganligi darajasidan kelib chiqib amalga oshiriladi (mavjud boʻlganda);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishoʻrnatilmagan asbob-uskunalarni baholash xarajat yondashuvi usullari bilan mashinalar, uskunalar, transport vositalarini baholash tartibida amalga oshiriladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishb) eskirish hajmi aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkoʻchmas mulk, shu jumladan qurilishi tugallanmagan obyektlar uchun — umumiy eskirish (jismoniy, funksional va tashqi);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmashinalar, uskunalar va transport vositalari uchun — umumiy eskirish (jismoniy, funksional va tashqi);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishqolgan asosiy vositalar uchun — jismoniy eskirish yoki normativ (balans boʻyicha qabul qilingan) eskirish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishoʻrnatilmagan asbob-uskunalar uchun — funksional va tashqi eskirish.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKoʻchmas mulk, mashina va uskunalar, shuningdek transport vositalari umumiy eskirishining hisoblangan miqdori oʻlchami balansda saqlovchining buxgalteriya hisobiga binoan inobatga olinadigan eskirishdan yuqori natijani bergan hollarda baholovchi 8-son MBMSni qoʻllash boʻyicha uslubiy koʻrsatmalarda belgilangan tartibda baholash obyektining amaldagi holatidan kelib chiqib umumiy eskirish qiymatini xisobga oladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholovchi tomonidan qolgan asosiy vositalarning har bir pozitsiyasi boʻyicha aniqlangan eskirish hajmi davlat mulkini xususiylashtirish jarayonida tashkil etilgan Komissiya tomonidan belgilangan normativ eskirish miqdoridan yuqori boʻlishi mumkin emas.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAgar yangi aniqlangan obyektlar va balans qiymatiga ega boʻlmagan obyektlar baholanishi lozim boʻlsa, eskirish miqdori baholovchi tomonidan ekspertiza asosida baholash sanasidagi haqiqiy holatidan kelib chiqib belgilanadi;
(52-band “b” kichik bandining sakkizinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2018-yil 5-fevraldagi 01/19-10/09-sonli (roʻyxat raqami 2025-3, 01.03.2018-y.) qarori tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 01.03.2018-y., 10/18/2025-3/0833-son)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishv) 10 foizdan kamroq qoldiq qiymatga ega boʻlgan asosiy vositalar boʻyicha baholash vaqtida ularning tiklanish qiymatining 10 foizi miqdoridagi qiymati kiritiladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishg) intellektual mulk obyektlari Oʻzbekiston Respublikasi Mulkni baholash milliy standarti (13-son MBMS) “Intellektual mulk obyektlari qiymatini baholash”ga (roʻyxat raqami 2371, 2012-yil 18-iyun) muvofiq baholanadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishd) uzoq muddatli investitsiyalar qiymatini baholash belgilangan tartibda bozor qiymati boʻyicha amalga oshiriladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishe) baholash chogʻida tovar-moddiy zaxiralariga taalluqli inventarlar va xoʻjalik buyumlarining qiymati balans qiymatiga teng holda qabul qilinadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishj) qolgan uzoq muddatli va joriy aktivlar qiymati, shuningdek korxonaning majburiyatlari korxonaning oxirgi (baholash sanasidagi) hisoboti korxonaning buxgalteriya balansi maʼlumotlari asosida balans qiymati boʻyicha belgilanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBunda muddati kechiktirilgan xarajatlar va daromadlar qiymati quyidagi tarzda belgilanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishagar ular buxgalteriya hisobining milliy standartlari bilan belgilangan aktivlar va majburiyatlarni tan olish mezonlariga javob bersa, ularning qiymati balans qiymatiga teng holda qabul qilinadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishagar ular buxgalteriya hisobining milliy standartlari bilan belgilangan aktivlar va majburiyatlarni tan olish mezonlariga javob bermasa, ularning qiymati toʻlanadigan foyda soligʻi (muddati kechiktirilgan daromad uchun) yoki mazkur soliqdan tejalgan summa (muddati kechiktirilgan xarajatlar uchun) boʻyicha hisoblanadi.
(52-band “j” kichik bandining toʻrtinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2018-yil 5-fevraldagi 01/19-10/09-sonli (roʻyxat raqami 2025-3, 01.03.2018-y.) qarori tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 01.03.2018-y., 10/18/2025-3/0833-son)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishToʻlanadigan soliq summasi yoki uning tejash summasi ushbu soliqning amaldagi stavkasini muddati kechiktirilgan xarajatlar va daromadlarning balans qiymatiga koʻpaytirish yoʻli bilan hisoblanadi;
(52-band “j” kichik bandining beshinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2018-yil 5-fevraldagi 01/19-10/09-sonli (roʻyxat raqami 2025-3, 01.03.2018-y.) qarori tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 01.03.2018-y., 10/18/2025-3/0833-son)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz) yer uchastkasiga boʻlgan huquqlarning qiymatini baholash yer rentasi asosida amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBuxgalteriya balansi korxona tomonidan yiliga bir martalik davriylikda tuzilganda, agar baholash sanasi buxgalteriya balansini tuzish sanasidan uch oydan ortiq muddatga ortda qolgan boʻlsa, hisob-kitoblar uchun asos sifatida oxirgi (baholash sanasidan oldingi) chorak yakuni boʻyicha oraliq balans olinadi.
(52-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish53. Asosiy vositalar qiymatini baholashda ularning baholash natijalari boʻyicha aniqlangan qiymati korxona buxgalteriyasida koʻrsatilgan va korxona balansida aks ettirilgan balans qoldiq qiymatidan kam boʻlmasligi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish54. Baholash obyekti korxonada ishtirok etish ulushi (aksiya paketi, ulushi, payi) boʻlgan hollarda balansda saqlovchi (emitent) asosiy vositalari qiymatini baholash yuqoridagiga oʻxshash tartibda amalga oshiriladi.
(54-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Oldingi tahrirga qarang.
(54-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qaroriga asosan chiqarilgan — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish541. 8-son MBMS doirasida har bir yondashuv boʻyicha usullar yaxlit korxonaning yoki 75 foizdan yuqori nazorat ulushi qiymatini baholash shartlarini nazarda tutadi. 75 foiz va undan kam boʻlgan aksiyalar paketlari (ulushlar, paylar)ning qiymatini baholash tegishli chegirmalarni inobatga olgan holda amalga oshiriladi. Chegirmalarni qoʻllash 8-son MBMSni qoʻllash boʻyicha Uslubiy koʻrsatmalarda belgilangan tartibga muvofiq amalga oshiriladi.
(541-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qaroriga asosan kiritilgan — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6-§. Qoʻllanilgan baholash yondashuvlari natijalarini muvofiqlashtirish va baholash obyektining yakuniy qiymatini hisoblash
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish55. Baholash obyektining yakuniy qiymatini hisoblash uchun baholovchi, qoʻllanilgan baholash yondashuvlari natijalarini muvofiqlashtirish (oʻlchash)ni amalga oshiradi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish56. Muvofiqlashtirish jarayonida baholovchi barcha omillar, shu jumladan qabul qilingan farazlar va cheklashlar tahlili asosida har bir yondashuvning afzalliklari va kamchiliklari nisbatini, baholashning yakuniy natijasiga ularning taʼsiri darajasini turli yondashuvlarni qoʻllashda olingan natijalarga beriladigan oʻlchov koeffitsiyentlarini tahlil qilish yoʻli bilan miqdor jihatidan aks ettirishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish57. Turli xil yondashuvlar bilan olingan eng katta va eng kichik natijalar oʻrtasida jiddiy (30 foizdan ortiq) tafovut mavjud boʻlgan taqdirda, mazkur tafovut sabablari tahlil qilinib, uning natijalari baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettiriladi va muvofiqlashtirish uchun baholovchi fikriga koʻra eng ishonchli boʻlgan natijalar tanlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish58. Baholash obyektining yakuniy qiymatini hisoblashda baholovchining barcha mulohazalari va farazlari asoslanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish59. Baholashga yondashuvlarni qoʻllash natijalari muvofiqlashtirilganidan keyin baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettirilgan baholash obyektining yakuniy qiymati yagona kattalik sifatida ifodalanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7-§. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotni tuzish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60. Yozma tarzda tuzilgan baholash toʻgʻrisidagi hisobot baholovchi tashkilot baholash obyekti qiymatini aniqlash boʻyicha oʻz majburiyatlarini bajarganligini tasdiqlovchi hujjat hisoblanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholovchi tashkilot tomonidan baholash obyekti qiymatini aniqlash boʻyicha oʻz majburiyatlarini bajarganligini tasdiqlovchi hujjat boʻlib, baholash toʻgʻrisidagi hisobot hisoblanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish61. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotda baholash obyektiga tavsif beriladi, yigʻilgan axborot, amalga oshirilgan tahlil bosqichlari va hisob-kitoblar aks ettiriladi, olingan natijalar asoslanadi, baholash obyektining yakuniy qiymati, baholash bazasining tasdigʻi, baholash maqsadi, shuningdek baholash natijalarini toʻliq va bir xilda talqin qilishni taʼminlovchi barcha farazlar va cheklovchi shartlar koʻrsatiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettirilgan dastlabki maʼlumotlar tarkibi va amalga oshirilgan baholash jarayonini bayon etishning ketma-ketligi baholash obyekti qiymatini hisoblashni toʻliq aks ettirish imkonini berishi va oʻxshash natijalarga olib kelishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish62. Hisobot faqat baholash jarayonida hisoblash va tahlil qilishda foydalanilgan axborot va maʼlumotlarni oʻz ichiga olishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash toʻgʻrisidagi hisobotda keltirilgan, baholashni amalga oshirish chogʻida foydalanilgan yoki hisoblashlar natijasida olingan axborotga axborot manbaiga ishora qilish yoʻli bilan izoh berilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish63. Baholash toʻgʻrisidagi hisobot quyidagi tarkibiy qismlardan iborat boʻlishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtitul varagʻi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmundarija;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishumumlashtiruvchi qism (ilova xat);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishqisqartmalar, shartli belgilar, simvollar, birliklar va atamalar roʻyxati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkirish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishasosiy qism;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishxulosa;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfoydalanilgan manbalar roʻyxati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishilovalar.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish64. Baholash toʻgʻrisidagi hisobot raqamlangan va baholovchi (baholovchilar) tomonidan sahifama-sahifa imzolangan, ipdan oʻtkazilgan, shuningdek baholash buyurtmachisi shartnoma tuzgan baholovchi tashkilot rahbarining imzosi va muhri bilan (muhr mavjud boʻlgan taqdirda) tasdiqlanishi lozim.
(64-band Oʻzbekiston Respublikasining Xususiylashtirish, monopoliyadan chiqarish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2016-yil 26-maydagi 01/27-26/34-sonli (roʻyxat raqami 2025-1, 01.06.2016-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2016-y., 22-son, 255-modda)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish65. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotga ilovada baholovchi foydalangan va baholash obyektining miqdor va sifat tavsiflarini belgilovchi hujjatlarning nusxalari, shuningdek texnik inventarizatsiya hujjatlari va boshqa zarur hujjatlar keltirilishi lozim. Agarda bu baholash haqida vazifada belgilangan boʻlsa, baholash obyektining uning baholash sanasidagi joriy holatini aks ettiruvchi fotosuratlari mavjudli majburiydir.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIlovada baholovchi tashkilot litsenziyasi, baholovchilarning malaka sertifikatlari va fuqarolik javobgarligi sugʻurta polisining nusxalari ham keltirilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish66. Baholovchi tashkilot baholashning baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettirilgan natijalari uchun qonunchilikka muvofiq javobgar boʻladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholovchi tashkilot koʻrilgan zararlar yoki baholash obyektining sud tomonidan baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettirilgan qiymat haqqoniy emas deb topilganligi uchun, agar ular baholash buyurtmachisi yoki uchinchi shaxslar tomonidan ishonchsiz axborot berilishi oqibatida vujudga kelgan boʻlsa, javobgar boʻlmaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishVI-bob. Axborotni oshkor etishga qoʻyiladigan talablar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish67. Baholash jarayonida foydalanilgan axborotni baholash toʻgʻrisidagi hisobotda oshkor etish shunday amalga oshirilishi lozimki, baholash haqidagi hisobotdan foydalanuvchilar baholash jarayoni mantiqini va baholash obyektining qiymatini aniqlash uchun baholovchi koʻrgan choralarni tushuna olsinlar.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish68. Baholash jarayonida qoʻllanilgan barcha axborot oshkor etilishi lozim, maxfiy xususiyatga ega boʻlgan axborot bundan mustasno. Maxfiy axborotni baholovchi faqat buyurtmachi va (yoki) mazkur axborotni taqdim etgan shaxslar bilan kelishgan holda yoki sudning tegishli qaroriga binoan oshkor etadi. Foydalanilayotgan axborotning maxfiylik darajasi buyurtmachi va (yoki) mazkur axborotni taqdim etuvchi yoki unga bevosita aloqador boʻlgan shaxslar tomonidan belgilanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish69. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotda barcha farazlar va cheklovchi shartlarning mohiyati, shuningdek, axborotni oshkor etishga qoʻyiladigan har qanday talablar ochib beriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash toʻgʻrisidagi hisobotga mazkur standartga va qabul qilingan boshqa mulkni baholash standartlariga rioya qilinganligi haqidagi bayonot kiritilishi, standartlarning talablaridan har qanday chetga chiqish koʻrsatilishi va bunday chetga chiqishga izoh berilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish70. Baholash obyektining 8-son MBMS talablariga muvofiq tuzilgan baholash toʻgʻrisidagi hisobotda koʻrsatilgan yakuniy qiymatidan, agar baholash haqidagi hisobot tuzilgan sanadan baholash obyektini xususiylashtirish maqsadida uning boshlangʻich narxi tayinlangan sanagacha 6 oydan ortiq vaqt oʻtmagan boʻlsa, xususiylashtirish maqsadida foydalanilishi mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash oʻtgan (baholashni amalga oshirish sanasiga mos kelmaydigan) sanaga qadar boʻlgan holatga koʻra amalga oshirilgan taqdirda, baholash obyektining qiymati haqidagi xulosa baholash amalga oshirilgan sanadagina haqiqiy boʻladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishVII-bob. Standartdan chetga chiqish shartlari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish71. Meʼyoriy qoidalar yoki davlat mulkini tasarruf etuvchilarning qarorlari baholovchiga 8-son MBMS talablariga toʻliq yoki qisman rioya qilish imkoniyatini bermasa, baholovchi qiymatni aniqlash boʻyicha mos keluvchi hisoblashlarni va tegishli baholash tartibotlarini qoʻllashi lozim. Bunda, baholash haqidagi hisobotda aniqlanishi lozim boʻlgan qiymatni koʻrsatish bilan bir qatorda 8-son MBMS talablaridan chetga chiqish sabablari dalillar bilan asoslanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMulkni baholash Milliy standarti (8-son MBMS) “Xususiylashtirish maqsadida mulk qiymatini baholash”ga
ILOVA
ILOVA
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8-son MBMS “Xususiylashtirish maqsadida mulk qiymatini baholash”ni qoʻllash boʻyicha uslubiy koʻrsatmalar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8-son MBMSni qoʻllash boʻyicha uslubiy koʻrsatmalar (keyingi oʻrinlarda uslubiy koʻrsatmalar deb yuritiladi) 8-son MBMSni amalda qoʻllash maqsadida ishlab chiqilgan.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishI-bob. Atamalar va tushunchalar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Uslubiy koʻrsatmalarda quyidagi atamalar va tushunchalardan foydalaniladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtashqi (iqtisodiy, ekologik) eskirish — tashqi vaziyat oʻzgarishi (shu jumladan koʻchmas mulk bozoridagi oʻzgarishlar, ijtimoiy, moliyaviy, qonunchilik, ekologik va boshqa sharoitlarning oʻzgarishi) natijasida mulk qiymatidagi yoʻqotishlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishumumiy eskirish — jismoniy, funksional va tashqi eskirish natijasida aktivni tiklanish qiymatining yoki almashtirish qiymatining kamayishi;
(1-bandning uchinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbartaraf etib boʻlmaydigan eskirish — kelib chiqish sabablarini bartaraf etish xarajatlari ularni bartaraf etish natijasida obyekt qiymatiga qoʻshiladigan qiymatdan koʻproq xarajatga ega eskirish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishpul oqimining prognozdan keyingi davri — prognoz davri tugaganidan keyin biznesning daromadlari barqarorlashadigan va qolgan davrda barqaror uzoq muddatli oʻsish surʼatlari yoki cheksiz bir maromdagi daromadlar kuzatiladigan davr. Uzoq muddatli oʻsish surʼatlari 2 foiz miqdorida qabul qilinadi;
(1-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qaroriga asosan beshinchi xatboshi bilan toʻldirilgan — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishnazorat uchun mukofot — nazorat elementlari mavjudligini aks ettiradigan qoʻshimcha qiymat;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishreversiya — prognoz davrining oxirida kapitalning qaytishi;
Oldingi tahrirga qarang.
(1-bandning sakkizinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qaroriga asosan chiqarilgan — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishlikvidlilikning pastligi uchun chegirma — obyekt lozim darajada likvid emasligini aks ettirish uchun uning bozor qiymati kamaytiriladigan mutlaq yoki nisbiy kattalik;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishxususiy kapital — korxonaning barcha majburiyatlari chegirib tashlanganda qoladigan aktivlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishalmashtirish qiymati — oʻxshash darajada foydali boʻlgan yangi yaxshilanishlarning joriy narxlardagi qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishjismoniy eskirish — tabiiy qarish, notoʻgʻri foydalanish, loyihalash vaqtida yoʻl qoʻyilgan xatolar yoki foydalanish qoidalarining buzilishi natijasida obyekt (uning elementlari) foydalanishga yaroqlilik xususiyatlarini qisman yoki toʻla yoʻqotishi bilan bogʻliq boʻlgan qiymatdagi yoʻqotishlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfunksional eskirish — xohishlar, texnik innovatsiyalar yoki bozor standartlari oʻzgarishi natijasida obyekt qiymatidagi yoʻqotishlar.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishII-bob. Baholash haqida vazifani belgilash va baholash obyektini baholash toʻgʻrisida shartnoma tuzish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Baholash haqidagi vazifani belgilash buyurtmachi tomonidan baholovchi tashkilot bilan birgalikda amalga oshiriladi. Baholash haqidagi vazifada baholash obyektini baholashning asosiy shartlari, shuningdek, baholashni oʻtkazishning cheklovchi shartlari belgilanadi va taʼriflanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Baholash haqidagi vazifa quyidagi shaklda tuziladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
Baholash obyekti (nomi va qisqacha tavsifi)* |
|
|
Balansda saqlovchi (nomi, rekvizitlari) |
|
|
Baholash obyekti (korxona, emitent) joylashgan manzil |
|
|
Buyurtmachi va uning rekvizitlari |
|
|
Baholovchi tashkilot va uning rekvizitlari |
|
|
Baholashni oʻtkazish uchun asos |
|
|
Baholash obyektining tashkiliy-huquqiy shakli |
|
|
Baholashning maqsadi va vazifalari |
|
|
Aniqlanayotgan qiymat turi |
|
|
Cheklovchi shartlar |
|
|
Baholash sanasi |
|
|
Baholashni oʻtkazish grafigi (muddatlari) |
|
|
Baholash toʻgʻrisidagi hisobotni buyurtmachiga taqdim etish sanasi |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish* Biznesni baholashda baholash obyektining tavsifi davlatga tegishli baholanadigan qimmatli qogʻozlarning soni, ulush va mulkiy payning miqdorini oʻz ichiga olishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash maqsadiga va baholash obyektining xususiyatlariga qarab baholash haqidagi vazifa qoʻshimcha shartlarni oʻz ichiga olishi mumkin.
(3-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Baholash haqida, vazifa baholash obyektini baholash toʻgʻrisidagi shartnomaga ilova sifatida rasmiylashtiriladi. Shartnomaga baholashni oʻtkazish uchun zarur boʻlgan, buyurtmachi yoki uning vakili taqdim etadigan hujjatlar roʻyxati ilova qilinishi ham mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIII-bob. Baholash obyektini identifikatsiya qilish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. Yigʻilgan (buyurtmachidan yoki uning vakillaridan olingan) birlamchi hujjatlarga ega boʻlgan holda, baholovchi buyurtmachining vakili yoki baholash obyektining balansda saqlovchisi (emitent) vakili bilan birga baholash obyektini koʻzdan kechirish, uning amaldagi holatini oʻrganish, uni tavsiflash, oʻlchash va fotosuratga olishni hamda baholash obyektini identifikatsiya qilish uchun zarur boʻlgan boshqa harakatlarni bajaradi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6. Baholash obyektini identifikatsiya qilish vaqtida baholash obyektining amaldagi holatidan kelib chiqib uning sifat va miqdor koʻrsatkichlarining buyurtmachi va (yoki) uning vakili taqdim etgan hujjatlarda koʻrsatilgan maʼlumotlarga muvofiqligi aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishShuningdek, baholash obyektiga boʻlgan amaldagi mulkiy huquqlarning mulkka boʻlgan huquqni tasdiqlovchi hujjatlarga muvofiqligi oʻrganiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishZarur holda baholovchining soʻroviga binoan hujjatlarni taqdim etgan shaxs tegishli hujjatlarga aniqliklar (izohlar)ni qoʻshimcha maʼlumotnomalar sifatida rasmiylashtiradi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash obyektini identifikatsiya qilish boʻyicha bajarilgan barcha ishlarni baholovchi baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettiradi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7. Korxonani baholashda baholash toʻgʻrisidagi hisobotda quyidagilar aks ettirilishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkorxonaning nomi va yuridik manzili;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtarmoqqa mansubligi va asosiy faoliyat turi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdavlat roʻyxatidan oʻtkazilgan sana va reyestr raqami;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtashkiliy-huquqiy shakli;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishsoliq toʻlovchining identifikatsiya raqami va bank rekvizitlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmulk tarkibi va tuzilishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfiliallar va vakolatxonalar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmulkiy huquqlar, cheklashlar, qoʻshimcha yuklamalar va servitutlar, ijara shartnomalari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkorxonaning moliyaviy-iqtisodiy holati.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholanayotgan korxonaning miqdor va sifat koʻrsatkichlarini aniqlash vaqtida uning faoliyat yoʻnalishlarini, korxona tarixi, ishlab chiqarish quvvatlari, ishchi va boshqaruv xodimlari haqidagi retrospektiv maʼlumotlarni, ichki moliyaviy axborotni (buxgalteriya balansi maʼlumotlarini, oxirgi uch yil uchun moliyaviy natijalar va pul mablagʻlarining harakati haqidagi hisobotlarni) oʻrganish va ularga tavsif berish lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8. Koʻchmas mulkni baholash vaqtida quyidagilarni tavsiflash va identifikatsiya qilish lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishnomi, foydalanish yoʻnalishi va joriy foydalanish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyekti joylashgan yer, uning jismoniy va huquqiy tavsifi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektining iqtisodiy xususiyatlari va daromad keltirish qobiliyati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkoʻchmas mulk hisoblanmaydigan, lekin baholashga kiritiladigan har qanday mulk yoki nomoddiy aktivlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektiga aloqador boʻlgan har qanday maʼlum servitutlar, cheklashlar va qoʻshimcha yuklamalar.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9. Mashinalar va uskunalarni baholash vaqtida, baholash maqsadiga qarab, quyidagilarni identifikatsiya qilish lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmustaqil foydalaniladigan mashinalar, agregatlar va qurilmalarni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtexnologik jarayonga muvofiq texnologik mashinalar va yordamchi moslamalarni birlashtiruvchi texnologik majmualarni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishishlab chiqaruvchi tarkibiy boʻlinmaning inventar obyektlar toʻplamidan iborat boʻlgan mashinalar yoki dastgohlar parkini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtransport vositalarini.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMashinalar va uskunalarni identifikatsiya qilish ikki bosqichda amalga oshiriladi. Birinchi bosqichda baholanayotgan uskunalarning inventar roʻyxati tahlil qilinadi, ularning texnik-iqtisodiy tavsiflari aniqlanadi. Mazkur axborot manbai boʻlib inventar kartochkalari, texnik pasportlar, tavsifnomalar, foydalanish boʻyicha qoʻllanmalar, nomenklatura maʼlumotnomalari va boshqa hujjatlar xizmat qiladi. Ikkinchi bosqich baholash obyekti oʻrnatilgan joyda amalga oshiriladi va uning amaldagi holatini oʻrganishni nazarda tutadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMashinalar va uskunalarni identifikatsiya qilish quyidagi usullardan biri yordamida amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishyakka tartibda identifikatsiya uskunalar (mashinalar yoki transport vositalari)ning har bitta birligini alohida oʻrganish, tashqi koʻzdan kechirish va asbob, moslama, jihoz va inventarni amalda butligini, shuningdek ularning ish qobiliyatini va foydalanish uchun tayyorligini tekshirish yoʻli bilan amalga oshiriladi. Yakka tartibda identifikatsiya mashinalar, uskunalar va transport vositalari alohida baholash obyektlari yoki korxonalarning ustav fondiga kiritish uchun moʻljallangan obyektlar hisoblangan yoki baholanayotgan korxona tarkibida boʻlgan, miqdori 300 birlikdan kam boʻlgan hollarda oʻtkaziladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishommaviy identifikatsiya baholash obyektlarining turdosh guruhlarini (turlar yoki rusumlar yoki foydalanish yoʻnalishi yoki boshqalarga koʻra) shakllantirish prinsipiga binoan amalga oshiriladi. Ommaviy identifikatsiya mashinalar, uskunalar va transport vositalari koʻchmas mulk tarkibida uning ajralmas qismi sifatida baholangan yoki baholanayotgan korxona tarkibida boʻlgan, miqdori 300 birlikdan kam boʻlmagan hollarda oʻtkaziladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMashinalar, uskunalarni va transport vositalarini identifikatsiya qilish usullaridan qatʼi nazar, identifikatsiya taomilida quyidagi axborotni aks ettirish talab etiladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishnomi, modeli (rusumi) mazkur turdagi baholanayotgan obyektlar sonini koʻrsatgan holda;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishishlab chiqaruvchining nomi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishobyektning yoʻnalishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishasosiy texnik tavsifi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtayyorlangan yil va (oxirgi) foydalanishga topshirish sanasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishpoydevorga oʻrnatilishi va kommunikatsiya tarmoqlariga ulanishi haqida maʼlumotlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishobyektning taʼmirlanishi va unga texnik xizmat koʻrsatilishi, uning ayrim uzellari va agregatlari almashtirilishi haqida maʼlumotlar.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10. Mulkni identifikatsiya qilish vaqtida baholovchi zaharli yoki xavfli materiallarning mavjudligi yoki oʻzgacha taʼsirini, aniq yoki yashirin nuqsonlarni aniqlash uchun tegishli organlar tomonidan biron-bir tekshiruv oʻtkazilgani yoki oʻtkazilmaganini baholash toʻgʻrisidagi hisobotda koʻrsatishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIV-bob. Axborot yigʻish va uni tahlil qilish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11. Baholash obyektlarini baholash uchun axborot yigʻish tartibi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishzarur maʼlumotlar tarkibini aniqlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishaxborot manbalarini tanlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishzarur axborotni yigʻish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmaʼlumotlarni tizimga solish, ularni ishlash va tahlil qilish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishaxborotni baholash toʻgʻrisidagi hisobotda bayon etishni oʻz ichiga oladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12. Baholash jarayonida foydalaniladigan axborot baholovchiga narxni shakllantiruvchi eng muhim omillarni aniqlash va baholash obyektining yakuniy qiymati haqida asosli xulosa chiqarish imkoniyatini taʼminlashi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13. Baholovchi baholashni oʻtkazish uchun zarur boʻlgan axborotni yigʻishni amalga oshiradi, baholash obyektining miqdor va sifat koʻrsatkichlarini oʻrganadi, baholash obyektining qiymatini aniqlash uchun muhim boʻlgan axborotni, shu jumladan:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektining qiymatiga taʼsir etuvchi iqtisodiy, ekologik va boshqa omillar haqidagi axborotni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyekti mansub boʻlgan bozordagi talab va taklif haqidagi axborotni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyekti haqidagi axborotni, shu jumladan huquqni tasdiqlovchi hujjatlarni, baholash obyektidan joriy foydalanish haqidagi, baholash obyekti bilan bogʻliq qoʻshimcha yuklamalar haqidagi maʼlumotlarni, baholash obyektining jismoniy xususiyatlari, uning texnik va foydalanishga oid koʻrsatkichlari, eskirishi, oldingi va kutilayotgan daromadlar va xarajatlar haqidagi axborotni, baholash obyektiga doir buxgalteriya hisobi va hisobot maʼlumotlarini, shuningdek, baholash obyektining qiymatini aniqlash uchun ahamiyatga molik boʻlgan boshqa axborotni baholashni oʻtkazish vaqtida qoʻllanilishi lozim boʻlgan yondashuvlar va usullar yordamida tahlil qilishni amalga oshiradi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish14. Korxonalar (aksiyalar, ulushlar, paylar)ni baholash vaqtida baholovchi yigʻilgan buxgalteriya (moliyaviy) hisoboti asosida korxona moliya-xoʻjalik faoliyatining tahlilini amalga oshirishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15. Baholovchi axborotning yetarliligi va haqqoniyligini tahlil qilishni buning uchun unga maʼlum boʻlgan vositalar va usullardan foydalanib amalga oshirishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAgar qoʻshimcha axborotdan foydalanish baholash obyektining yakuniy qiymatini sezilarli darajada oʻzgarishiga olib kelmasa, yigʻilgan axborot baholash maqsadi uchun yetarli deb hisoblanishi mumkin. Axborot yetarli emasligi baholash obyekti qiymatini baholashning yakuniy natijasiga taʼsir koʻrsatgan boʻlsa, bu hol baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettirilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishV-bob. Baholash obyektidan eng maqbul va eng samarali foydalanishning tahlili
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish16. Baholash obyektidan eng maqbul va eng samarali foydalanishning tahlili koʻchmas mulk bozor qiymatini hisoblashning ajralmas qismidir.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishEng maqbul va eng samarali foydalanish koʻchmas mulkdan foydalanishning qonun yoʻli bilan ruxsat etilgan, jismoniy jihatdan roʻyobga chiqarish va moliyaviy jihatdan amalga oshirish mumkin boʻlgan, koʻchmas mulkning funksional imkoniyatlarini toʻla roʻyobga chiqarish va uning eng katta qiymatini taʼminlash imkoniyatini beradigan ehtimol tutilgan yoʻli sifatida aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17. Baholash obyektidan foydalanish, agar u qonunga muvofiq taʼqiqlangan yoki uni jismoniy jihatdan amalga oshirish mumkin boʻlmasa, eng samarali deb qaralishi mumkin emas. Hatto foydalanish qonunda ruxsat etilgan va jismoniy jihatdan uni amalga oshirish mumkin boʻlgan holda ham baholovchi oqilona mulohazalarga koʻra bunday foydalanish amalda mumkinligi haqidagi oʻz fikrini asoslashi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTahlil foydalanishning bir yoki bir nechta varianti boʻlishi mumkinligini namoyish etganidan soʻng, moliyaviy nuqtai nazardan ularning asosliligi tekshiriladi. Baholash obyektining eng katta qiymatini taʼminlaydigan va boshqa talablarga javob beradigan foydalanish eng samarali deb hisoblanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFoydalanishning qonunda ruxsat etilgan va jismoniy jihatdan amalga oshirish mumkin boʻlgan barcha variantlari orasidan baholash obyektiga kiritilgan investitsiyalarga zarur miqdordagi daromadni va baholash obyektining eng katta qiymatini taʼminlaydigan foydalanish varianti tanlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish18. Baholash obyektidan foydalanishning ehtimol tutilgan variantlarini tanlashga uning jismoniy tavsifi, servitutlar va boshqa qoʻshimcha yuklamalar, yaxshilashlarni amalga oshirish mumkin emasligi, obyekt joylashgan yer hamda baholovchi aniqlashi shart boʻlgan boshqa omillar muayyan cheklashlar belgilashi mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishEng samarali foydalanishning bir necha turlarini aniqlash mumkin boʻlgan hollarda baholovchi foydalanishning barcha muqobil variantlarini undan foydalanish natijalariga taʼsir etuvchi barcha ichki va tashqi omillar nuqtai nazaridan koʻrib chiqishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish19. Baholash obyekti uning faoliyat turi va asosiy yoʻnalishini saqlash sharti bilan xususiylashtirilayotgan boʻlsa, eng maqbul va eng samarali foydalanishning tahlili oʻtkazilmaydi. Keyinchalik uning qiymatini hisoblashda baholovchi baholash obyektidan uning joriy foydalanilishiga muvofiq foydalaniladi degan farazdan kelib chiqishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBozorga oid axborot yetarli emasligi eng maqbul va eng samarali foydalanishning tahlilidan voz kechilishiga va baholash obyektidan foydalanishning joriy turi eng maqbul deb eʼtirof etilishiga sabab boʻladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishEng maqbul va eng samarali foydalanishning tahlilini amalga oshirishdan voz kechish baholovchi tomonidan baholash toʻgʻrisidagi hisobotda asoslanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishVI-bob. Baholash yondashuvlari va usullarini tanlash, asoslash va qoʻllash
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Daromad yondashuvi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20. Baholash obyektlari qiymatini daromad yondashuvi bilan baholash pul oqimlarini diskontlash usuli yoki toʻgʻridan toʻgʻri kapitallashtirish usuli yordamida amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKorxonalar (aksiyalar, ulushlar, paylar)ni baholash
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish21. Pul oqimlarini diskontlash usuli (keyingi oʻrinlarda matnda POD usuli deb yuritiladi) pul oqimlari beqaror boʻlgan korxonalarni baholash uchun qoʻllaniladi va baholash obyektining qiymatini prognoz va prognozdan keyingi davrlarda (davrning oxirida) undan kutilayotgan pul oqimlarining joriy qiymatlarini qoʻshish yoʻli bilan aniqlashga asoslanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHisoblashlar quyidagi formula boʻyicha amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishPV — joriy qiymat;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishCF — n-chi davr pul oqimi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFV — reversiya, prognozdan keyingi davrda korxonaning qoldiq qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishDR — diskontlash stavkasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishn — prognoz davrining oxirgi yili.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish22. Prognoz yilining oʻrtasida pul oqimlarini olish moʻljallanayotgan boʻlsa (ishlab chiqarish mavsumiy boʻlganda, daromad yil mobaynida boʻlib-boʻlib olinganda), pul oqimi prognoz davrining oʻrtasidan boshlab diskontlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHisob-kitob quyidagi formula boʻyicha amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAgar baholash sanasi moliyaviy yilning boshlanishi bilan mos kelmasa, u holda yillik pul oqimi quyidagi tartibda hisoblab chiqiladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
|
|
|
SFn = |
k*CFi |
+ |
(4 — k)*CFi+1 |
|
|
|
|
|
4 |
4 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSFn — yillik pul oqimi har bir hisob davri uchun,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishk — baholash sanasidan boshlab moliyaviy yil yakuniga qadar choraklar soni,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishCfi — tegishli moliyaviy yilning pul oqimi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMazkur formulani qoʻllashda oxirgi prognoz yili uchun pul oqimining prognoz koʻrsatkichi pul oqimining uzoq muddatli oʻsish surʼatlarini inobatga olgan holda prognozdan keyingi davridagi kabi hisoblab chiqiladi.
(22-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish23. Quyidagilar korxona (aksiyalar paketlari, ulushlar, paylar)ni POD usuli bilan baholashning asosiy bosqichlari hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha) pul oqimi modelini tanlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishb) prognoz davrining davom etish muddatini aniqlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishv) retrospektiv tahlil, tushum, xarajatlar va investitsiyalarni prognoz qilish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishg) har bir davr uchun pul oqimi miqdorini hisoblash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishd) diskontlash stavkasini aniqlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishe) prognozdan keyingi davrdagi qiymat (reversiya qiymati) miqdorini hisoblash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishj) boʻlgʻusi pul oqimlari va reversiya joriy qiymatlarini qoʻshish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz) yakunlovchi tuzatishlar kiritish.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish24. Xususiylashtirilayotgan korxona (aksiyalar paketlari, ulushlar, paylar)ni baholash vaqtida xususiy va investitsiya qilingan kapital uchun pul oqimlarining modellari qoʻllaniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
Harakat belgisi |
Koʻrsatkich |
|
Plyus |
Soliqlar toʻlangandan keyingi sof foyda |
|
Plyus |
Amortizatsiya ajratmalari |
|
Plyus (minus) |
Xususiy aylanma kapitalning kamayishi (oʻsishi) |
|
Plyus (minus) |
Aktivlarni sotish (kapital qoʻyilmalar) |
|
Plyus (minus) |
Uzoq muddatli qarzning oʻsishi (kamayishi) |
|
Minus |
Imtiyozli aksiyalar uchun dividendlar |
|
Jami: |
Xususiy kapital uchun pul oqimi |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishUzoq muddatli majburiyatlarning ulushi baholash sanasi holatiga barcha aktivlar balans qiymatining 30 foiz va undan ortigʻini tashkil etgan taqdirda investitsiyalangan kapital uchun pul oqimi modeli qoʻllaniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
Harakat belgisi |
Koʻrsatkich |
|
Plyus |
Soliqlar toʻlangandan keyingi sof foyda |
|
Plyus |
Amortizatsiya ajratmalari |
|
Plyus (minus) |
Xususiy aylanma kapitalning kamayishi (oʻsishi) |
|
Plyus (minus) |
Aktivlarni sotish (kapital qoʻyilmalar) |
|
Minus |
Imtiyozli aksiyalar uchun dividendlar |
|
Plyus |
Uzoq muddatli qarzdorlik boʻyicha ilgari sof foydani hisoblashda chegirib tashlangan foizlarni toʻlash |
|
Minus |
Foizlarni toʻlash summasiga toʻgʻri keladigan foyda soligʻi qismi |
|
Jami: |
Investitsiyalangan kapital uchun pul oqimi |
(24-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish25. Prognoz davrining davom etish muddatini aniqlash korxonaning rivojlanish rejalarini, qiymat koʻrsatkichlari (tushum, tannarx, daromad, narxlar va boshqalar) dinamikasini, talab, ishlab chiqarish va sotuv hajmlarining oʻzgarish tendensiyalarini hisobga olgan holda amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishPrognoz davrining davom etish muddati besh yil qilib belgilanadi. Baholash haqidagi vazifada prognoz davrining bundan kattaroq muddati belgilanishi mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKorxonaning mavjudligini tugatish uchun obyektiv sabablar boʻlmasa, u nomuayyan muddat mavjud boʻlishi mumkinligi faraz qilinadi. Korxonaning keyingi mavjudlik muddati ikki qismga: baholovchi pul oqimlari dinamikasini prognoz qiladigan prognoz davriga va pul oqimi oʻsishining uzoq muddatli surʼatlari hisobga olinadigan prognozdan keyingi davrga boʻlinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish26. Retrospektiv tahlil va prognoz korxona va umuman tarmoq faoliyatining retrospektiv koʻrsatkichlari bilan mantiqan mos kelishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishYalpi tushum tahlili va prognozi quyidagi omillarni oʻrganishni talab etadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishishlab chiqarilayotgan mahsulot nomenklaturasini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishishlab chiqarish hajmlari va mahsulot narxlarini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkorxonaning oʻsish surʼatlarini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmahsulotga boʻlgan talabni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmavjud (shu jumladan hali ishga solinmagan) ishlab chiqarish quvvatlarini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkapital qoʻyilmalarning imkoniyatlari va ehtimol tutilgan oqibatlarini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkorxonaning rivojlanish rejalarini.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish27. Xarajatlarni prognoz qilishda baholovchi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishretrospektiv maʼlumotlar va tendensiyalarni hisobga olishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishoʻzgarmas va oʻzgaruvchan xarajatlar tuzilishini oʻrganishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbir martalik va alohida (zaruriy) xarajatlar moddalarini oʻrganishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkreditlar boʻyicha foizlar toʻlash uchun xarajatlarni qarzdorlikning prognoz qilinayotgan darajalariga muvofiq hisoblashi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishprognoz qilinayotgan xarajatlarni raqib korxonalarning tegishli koʻrsatkichlari yoki tarmoqdagi oʻrtacha oʻxshash koʻrsatkichlar bilan taqqoslashi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisheskirgan uskunalarni almashtirish uchun xarajatlar (qoʻyilmalar) qilish zarurligini prognoz qilishi va asoslashi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishaktivlarning amortizatsiya ajratmalarini ularning oʻsishi va hisobdan chiqarilishini hisobga olib aniqlashi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish28. Investitsiyalarni (investitsiyalar, moliyalash manbalari, investitsiyalar siyosatiga boʻlgan ehtiyojni) tahlil va prognoz qilishda baholovchi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmablagʻlar jalb qilish (kreditlar olish, qarzlar va h.k.)ga boʻlgan zaruriyatni tahlil qilishi;
(28-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishortiqcha yoki yetishmayotgan aylanma vositalarni aniqlashi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishasosiy kapital eskirishiga qarab uni almashtirish va ishlab chiqarish quvvatlarini kengaytirish maqsadida kapital qoʻyilmalarning zaruriy miqdorini aniqlashi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishuzoq muddatli qarzdorlikning oʻzgarishi (koʻpayishi yoki kamayishi)ni hisoblashi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish29. Prognoz davrining har bir yiliga pul oqimi miqdorini hisoblash uchun bilvosita va bevosita usullar qoʻllaniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBilvosita usul faoliyat yoʻnalishlari boʻyicha pul mablagʻlari harakatining tahliliga yoʻl qoʻyadi. U daromaddan foydalanish va mavjud pul mablagʻlarini investitsiyalashni amalda namoyish etadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBevosita usul kirim va chiqim moddalari, yaʼni buxgalteriya schyotlari boʻyicha pul mablagʻlari harakatining tahliliga asoslanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishPul oqimi hajmini hisoblashda baholovchi korxonaning rivojlanish rejalarini oʻrganadi va zarur holda ularga tuzatish kiritadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish30. 8-son MBMS doirasida baholash usullarini qoʻllash vaqtida diskontlash stavkasi pul oqimining modeliga qarab belgilanadi: xususiy kapital uchun pul oqimi va investitsiyalangan (qarzga olingan) kapital uchun pul oqimi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishXususiy kapital uchun pul oqimidagi diskontlash stavkasi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishDReq = K * R
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishDReq — Xususiy kapital uchun pul oqimidagi diskontlash stavkasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishR — baholash sanasidagi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining qayta moliyalashtirish stavkasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishK — baholash obyektiga investitsiyalash tavakkalchiligi uchun ustamani inobatga oluvchi koeffitsiyent (tavakkalchilik koeffitsiyenti).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTavakkalchilik koeffitsiyenti korxonaning moliyaviy-xoʻjalik faoliyati holati asosida balli tizim boʻyicha aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
1 |
2 |
3 | |
|
Xususiy kapitalning baholash sanasidagi balans qiymati |
10 mlrd. soʻmdan yuqori |
10 dan (shu jumladan) |
1 mlrd. soʻm va kamroq |
|
Balans boʻyicha asosiy vositalarning baholash sanasidagi eskirganlik darajasi |
20 foizdan kam |
20 foizdan 50 foizgacha (shu jumladan) |
50 foizdan yuqori |
|
Joriy likvidlilikning koʻrsatkichi |
Soʻnggi 3 yil ichida |
Faqat soʻnggi yilda 2 ga teng yoki qoʻproq |
2 dan past yoki pasayish tendensiyasi kuzatiladi |
|
Faoliyat rentabelligi |
Soʻnggi 3 yil uchun daromad oʻsishining barqaror tendensiyasi |
Soʻnggi 3 yil uchun daromadning beqaror tendensiyasi |
Ziyon qoʻriladigan faoliyat |
|
Tarmoq |
Moliyaviy soha |
Ishlab chiqarish |
Xizmatlar va savdo |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTavakkalchilik koeffitsiyenti quyidagi shkala boʻyicha aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
K Koeffitsiyenti | |
|
5 gacha (shu jumladan) |
2 |
|
5 dan 10 gacha (shu jumladan) |
2,25 |
|
10 dan yuqori |
2,5 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishInvestitsiyalangan kapital uchun pul oqimidagi diskontlash stavkasi kapitalning oʻrtacha olingan qiymati usuli bilan xususiy kapital va qarzga olingan mablagʻlarga nisbatan sermahsullikning oʻlchangan stavkalarini qoʻshish yoʻli bilan hisoblab chiqiladi. Salmoq sifatida qarzga olingan va xususiy mablagʻlarning kapital tuzilishidagi ulushlari qabul qilinadi. Hisoblashlar quyidagi formulaga binoan amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishDRic = KD * (1 — TC) * WD + KP * WP + KS * WS
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishDRic — investitsiyalangan kapital uchun pul oqimidagi diskontlash stavkasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKD — qarz mablagʻlar boʻyicha bankning foiz stavkasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTC — korxona foydasiga soliq stavkasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKP — imtiyozli aksiyalar boʻyicha foyda soligʻi stavkasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKS — yuqorida taʼriflangan uslubiyatga muvofiq oddiy aksiyalar boʻyicha foyda soligʻi stavkasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishWD — korxonaning kapitali tuzilishidagi qarzga olingan kapital ulushi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishWP — korxonaning kapitali tuzilishidagi imtiyozli aksiyalarning ulushi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishWS — korxonaning kapitali tuzilishidagi oddiy aksiyalarning ulushi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKapitallashtirish stavkasi sifatida:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkorxonalar qiymatini baholashda, shu jumladan korxonalarning ustav fondidagi davlatga tegishli boʻlgan aksiyalar, ulushlar, paylarni foizdagi nisbatini baholashda, pul oqimining uzoq muddatli oʻsish surʼatlarining 2 foiz miqdorini ayirgan holdagi diskontlash stavkasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishqoʻchmas mulk va/yoki yer uchastkalaridan foydalanish huquqlarini baholashda — Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining qayta moliyalashtirish stavkasiga teng boʻlgan miqdorda qabul qilinadi.
(30-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish31. Prognoz davridagi reversiya qiymatini hisoblash korxonaning barcha aktivlari tuzilishiga qarab amalga oshiriladi.
(31-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKorxona aktivlari asosan uzoq muddatli aktivlar (asosiy vositalar, kapital qoʻyilmalar, investitsiyalar va boshqalar)dan iborat boʻlsa, reversiya qiymati prognozdan keyingi davr sanasidagi korxona sof aktivlarining bozor qiymatini diskontlash yoʻli bilan hisoblanadi.
(31-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBunda, prognozdan keyingi davrda korxona sof aktivlarining bozor qiymati sifatida korxona qiymatini xarajat yondashuvi bilan hisoblash natijasi olinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHisoblashlar quyidagi formulalar boʻyicha amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishS1 = V * I * (1-A)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishS2 = S1 * I * (1-A)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishS3 = S2 * I * (1-A)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish…
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSn = Sn-1 * I * (1-A)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFV = Sn * 1,02 , bu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishS1, S2, S3, …, Sn — sof aktivlarning tegishli prognoz davrlaridagi bozor qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishV — baholash sanasida korxona sof aktivlarining bozor qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishI — narxlarning qimmatlashish indekslari;
(31-bandning oʻn uchinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishA — asosiy vositalar amortizatsiya ajratmalarining oʻrtacha hajmini 5 foiz miqdorida belgilovchi 0,05 koeffitsiyenti;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFV — prognozdan keyingi davrda kutilayotgan qiymat (reversiya qiymati);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishn — prognoz davrlari soni.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKorxona aktivlari asosan joriy aktivlar (pul mablagʻlari, tayyor mahsulot, tovarlar va boshqalar)dan iborat boʻlgan holda, reversiya qiymati prognozdan keyingi birinchi davr pul oqimini pul oqimi oʻsishining uzoq muddatli surʼatlarini hisobga oluvchi kapitallashtirish stavkasi boʻyicha hisoblanadi. Hisoblashlar quyidagi formula boʻyicha amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFV — prognozdan keyingi davrda kutilayotgan qiymat (reversiya qiymati);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishCFr — prognozdan keyingi (qoldiq) davrning birinchi yilidagi pul oqimi (oxirgi prognoz davrining pul oqimi 1+t ga koʻpaytiriladi);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishDR — diskontlash stavkasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisht — qoldiq davrda pul oqimi oʻsishining uzoq muddatli (shartli ravishda oʻzgarmas) surʼatlari.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish32. Xususiylashtirish maqsadida baholash obyektlarini baholash vaqtida POD usuli qoʻllanilganda prognozdan keyingi davrda pul oqimi oʻsishining uzoq muddatli surʼatlari yiliga 2 foiz hajmida belgilanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish33. Prognoz davrida pul oqimlari va reversiya joriy qiymatini hisoblash ularning koʻrsatkichlarini birlik joriy qiymatining tegishli koeffitsiyenti (diskontlash omili) boʻyicha diskontlash yoʻli bilan amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishPOD usulini qoʻllaganda baholash obyekti prognoz davrida keltiradigan davriy pul oqimlarining joriy qiymatlari va baholash obyektining prognozdan keyingi davrdagi joriy qiymatini qoʻshish lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
Pul oqimlari va reversiya joriy qiymatini hisoblash | |||||
|
Koʻrsatkich |
1-chi prognoz |
2-chi prognoz |
… |
n-chi prognoz yili |
Prognozdan keyingi davr |
| Pul oqimi (CFn, CFr) |
CF1 |
CF2 |
… |
CFn |
CFr |
| Reversiya qiymati (FV) |
— |
— |
— |
— |
FV |
| Joriy qiymat koeffitsiyenti (Kn) |
|
|
… |
|
|
| Pul oqimlari va reversiya joriy qiymati (PVn) |
PV1= CF1* K1 |
PV2= CF2* K2 |
... |
PVn= CFn* Kn |
PVr= FV* Kn |
| Korxona qiymati (V) |
V = PV1 + PV2 + … + PVn + PVr | ||||
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish34. Boʻlgʻusi pul oqimlari va reversiya joriy qiymati aniqlanganidan soʻng zarur holda yakunlovchi tuzatishlar kiritiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQiymatni POD usuli bilan hisoblashda korxonaning ishlab chiqarishda va daromad olishda ishtirok etmaydigan (shu jumladan konservatsiya qilingan) aktivlari qiymatini hisobga olish lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishShuningdek, xususiy aylanma kapitalning haqiqatdagi miqdoriga tuzatish kiritish zarur: ortiqcha xususiy kapital boshlangʻich qiymat miqdoriga qoʻshilishi, taqchillik esa — undan ayrilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHisoblash quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishxususiy aylanma kapitalning balans qiymati baholash sanasi holatiga joriy aktivlar (390 balans qatori) va joriy majburiyatlar (600 balans qatori) oʻrtasidagi tafovut tarzida belgilanadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishxususiy aylanma kapitalning normativi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 25-fevraldagi 108-sonli “Vazirliklar, idoralar va korxonalarning aylanma mablagʻlari normativlari toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq ishlab chiqarish tannarxi va davr xarajatlarini yigʻindisini chiqarish bilan aniqlanadigan xarajatlar ulushi sifatida aniqlanadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash sanasidagi xususiy aylanma kapital balans qiymati va birinchi prognoz yilidagi xususiy aylanma kapital normativ miqdori oʻrtasidagi tafovut aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSalbiy tafovut boʻlganda biznesning daromad yondashuvi bilan olingan qiymatidan tafovut ayiriladi. Ijobiy tafovut boʻlganda ortigʻi natijaga qoʻshiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAgar korxonaning xususiy kapitalini hisoblash uchun investitsiyalangan kapitalning pul oqimidan foydalanilsa, uzoq muddatli qarzdorlik miqdori ayiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKorxonani POD usuli bilan baholash natijasida likvidli korxonaning yoki korxonadagi likvidli nazorat (75 foizdan ortiq) ulushning qiymati olinadi. Agar 75 foizdan kam boʻlgan ulush baholanayotgan boʻlsa, nazorat huquqlarining yetishmagan qismiga chegirma qilinishi lozim. Tuzatishlar nazorat elementlarining yetishmasligidan kelib chiqqan xolda kiritiladi, hisoblar quyidagicha amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
Nazorat elementlari yoʻqligiga chegirma, % | |
|
100 dan 75 gacha + 1 ta aksiya |
0 |
|
75 dan 50 gacha +1 ta aksiya |
5 |
|
50 dan 25 gacha +1 ta aksiya |
10 |
|
25 dan 10 gacha +1 ta aksiya |
15 |
|
10 dan va kamroq |
20 |
(34-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish35. Toʻgʻridan-toʻgʻri kapitallashtirish usuli xoʻjalik faoliyatining daromadli tarixiga ega boʻlgan, aktivlarni jamgʻarishga ulgurgan va barqaror faoliyat koʻrsatayotgan korxonalarni baholash uchun qoʻllaniladi. Usul baholash sanasidan keyingi birinchi yil mobaynida olinadigan boʻlgʻusi daromadni kapitallashtirish yoʻli bilan amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish36. Daromadni kapitallashtirish usuli bosqichlari:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha) daromadlar olishning barqarorligini asoslash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishb) kapitallashtiriladigan daromad turini tanlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishv) kapitallashtiriladigan daromad miqdorini aniqlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishg) kapitallashtirish stavkasini hisoblash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishd) daromadni kapitallashtirish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishe) yakuniy tuzatishlarni kiritish.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish37. Daromadlar olishning barqarorligini (nisbiy barqarorlikni) asoslash tuzatilgan moliyaviy hisobot tahlili asosida amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish38. Kapitallashtiriladigan daromad sifatida tushum baholash sanasidan keyin keladigan toʻliq prognoz yili uchun xususiy kapitalga pul oqimi (ishlayotgan korxonalar, aksiyalarning paketlari, ulushlar uchun) qabul qilinadi. Pul oqimini kapitallashtirish korxona uzoq vaqt mobaynida taxminan bir xil miqdorda daromad olishi kutilayotgan vaziyatlarga mos keladi.
(38-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish39. Kapitallashtirish lozim boʻlgan daromad sifatida quyidagilar tanlanishi mumkin:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash sanasidan keyin bir yilga prognoz qilingan miqdor;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishretrospektiv va balki, prognoz (uch yil uchun) maʼlumotlari asosida hisoblangan, tanlangan turdagi oʻrtacha oʻlchangan miqdor.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishPul oqimiga tuzatish kiritish, yaʼni bir martalik ogʻishlarni bartaraf etish lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish40. Kapitallashtirish stavkasining miqdori 8-son MBMSning 36-bandiga muvofiq aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish41. Pul oqimini kapitallashtirish quyidagi formula boʻyicha amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishV = CF / CR, bu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishV — kapitallashtirilgan qiymat;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishCF — pul oqimi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishCR — kapitallashtirish stavkasi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish42. Korxona (aksiyalar paketlari, ulushlar, paylar) qiymatini toʻgʻridan toʻgʻri kapitallashtirish usuli bilan hisoblashda korxonaning ishlab chiqarishda va daromad olishda ishtirok etmaydigan (shu jumladan konservatsiya qilingan) aktivlari qiymatini hisobga olish lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishShuningdek, xususiy aylanma kapitalning amaldagi miqdoriga tuzatish kiritish zarur: ortiqcha xususiy kapital boshlangʻich qiymat miqdoriga qoʻshilishi, taqchillik esa — undan ayrilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKorxonani toʻgʻridan toʻgʻri kapitallashtirish usuli bilan baholash natijasida likvidli korxona qiymatini yoki korxonadagi likvidli aksiyalarning nazorat (50 foizdan ortiq) paketining (ulushning, payning) qiymati olinadi. Agar nazorat paketi baholanayotgan boʻlmasa, nazorat huquqlarining yetishmagan qismiga chegirma qilish lozim. Chegirma POD usulida qoʻllangan tartibda kiritiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKoʻchmas va koʻchar mulkni baholash
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish43. Koʻchmas mulkni daromad yondashuvi bilan baholash toʻgʻridan toʻgʻri kapitallashtirish usuli bilan amalga oshiriladi. Bunda, daromad koʻchmas mulkni ijaraga berishdan olinadigan tushumlardan tarkib topishi nazarda tutiladi, chunki obyektni ijaraga berish ayniqsa barqaror pul oqimini taʼminlaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishToʻgʻridan-toʻgʻri kapitallashtirish metodini qoʻllash jarayonida ijara stavkalari miqdori, ijara shartlari, operatsion xarajatlarning miqdorlariga oid bozor axborotidan foydalaniladi. Bunda, foydalanilayotgan ijara stavkasi mahalliy hokimiyat organlari tomonidan davlat mulki obyektlari uchun belgilangan ijara stavkasidan past boʻlmasligi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHisoblashlar quyidagi ketma-ketlikda bajariladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishxususiylashtirilayotgan bino (uning bir qismi) umumiy maydoni uchun ijara haqi sifatidagi potensial yalpi daromad prognoz qilinadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmaydon toʻla yuklanmasligi va tushumlarning boy berilishi bilan bogʻliq yoʻqotishlar hisoblanadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhaqiqiy yalpi daromad potensial yalpi daromad va yoʻqotishlar oʻrtasidagi tafovut sifatida aniqlanadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishoperatsion xarajatlar chegirib tashlanadi va ayirma sifatida sof operatsion daromad olinadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkapitallashtirish koeffitsiyenti mazkur uslubiy koʻrsatmalarning 30-bandiga muvofiq hisoblanadi;
(43-bandning sakkizinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkoʻchmas mulk qiymati sof operatsiya daromadining kapitallashtirish koeffitsiyentiga nisbati sifatida baholanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish44. Koʻchmas mulkni toʻgʻridan toʻgʻri kapitallashtirish usuli bilan baholashda mazkur mulk tarkibida xususiylashtirilishi lozim boʻlgan aktivlar qiymatini hisobga olish talab etiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish45. Mashinalar, uskunalar, avtotransport vositalari va nomoddiy aktivlar, shuningdek, boshqa koʻchar mulk (aksiyalar, ulushlar, paylar, intellektual mulk obyektlari bundan mustasno) daromad yondashuvi bilan baholanmaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Qiyosiy yondashuv
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish46. Baholash obyektlarini xususiylashtirish maqsadida baholashda qiyosiy yondashuv qoʻllanilganda quyidagi usullarning biridan foydalaniladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyekti bilan oldingi bitimlar usuli;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkapital bozori (kompaniya-analog) usuli;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbitimlar usuli;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbozorga oid taqqoslashlar usuli;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishanalog bilan toʻgʻridan toʻgʻri taqqoslash usuli.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBunda, baholash metodining tanlanishini baholovchi baholash toʻgʻrisidagi hisobotda asoslashi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish47. Qiyosiy yondashuv bilan baholashda, qoʻllanilayotgan baholash metodidan qatʼi nazar (baholash obyekti bilan oldingi bitimlar usulidan tashqari), analoglar roʻyxati kamida uch obyektni oʻz ichiga olishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKorxona (aksiyalar, ulushlar, paylar)ni baholash
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish48. Korxona (aksiyalar, ulushlar, paylar) qiymatini baholash quyidagi metodlarning biri: kapital bozori usuli, bitimlar usuli yoki baholash obyekti bilan oldingi bitimlar usulini qoʻllagan holda amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish49. Kapital bozori usuli va bitimlar usuli amalda bir-biriga mos keladi, ularning farqi baholash obyektining xususiyati va narxga oid dastlabki maʼlumot turidadir.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKapital bozori usuli ochiq bozorda vujudga kelgan narxlar haqidagi axborotdan foydalanishga asoslanadi va aksiyalarning nazorat qilish vakolatlarini bermaydigan paketlari (ulushlar, paylar)ni baholash uchun qoʻllaniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBitimlar usuli umuman korxonaning yoki aksiyalar nazorat paketi (ulushlar, paylar)ning xarid narxlari haqidagi axborotdan foydalanishga qarab moʻljal oladi. Bu korxonani yoki aksiyalar nazorat paketi (ulushlar, paylar)ni baholashda mazkur usulning eng optimal qoʻllanish sohasini belgilaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish50. Kapital bozori va bitimlar usullari quyidagi asosiy bosqichlarni oʻz ichiga oladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha) axborot yigʻish va uni tahlil qilish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishb) qiyosiy analoglarni tanlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishv) tegishli moliyaviy koʻrsatkichlarni tahlil qilish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishg) multiplikatorlar tanlash va ularning kattaligini hisoblash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishd) baholash obyekti qiymatining boshlangʻich miqdorini aniqlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishe) yakunlovchi tuzatishlar kiritish.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish51. Baholash obyektining analoglarini aniqlash uchun baholovchi baholash obyekti bilan oʻxshash boʻlgan obyektlar (aksiyalar paketlari, ulushlar, umuman korxonalar)ning haqiqiy oldi-sotdi narxlari, baholash obyekti bilan oʻxshashlikni aniqlash va zaruriy tuzatishlarni kiritish imkoniyatini beradigan buxgalteriya va moliyaviy hisobot haqidagi maʼlumotlarni yigʻishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish52. Kapital bozori va bitimlar usullarini qoʻllash vaqtida baholovchi xorijiy analoglar toʻgʻrisidagi axborotdan foydalanishi mumkin. Bu holda tegishli tuzatishlar kiritiladi: hisobot aylantiriladi va mamlakatga xos tavakkalchilik darajasiga qarab multiplikatorning hisoblanadigan qiymatiga tuzatish kiritiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish53. Baholash obyekti va analoglarni taqqoslashning asosiy mezoni boʻlib tarmoq mansubligi hisoblanadi. Bunda baholash obyekti va analoglar faoliyat yoʻnalishlari boʻyicha oʻzaro taqqoslanadigan boʻlishi shart.
(53-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish54. Qiyosiy obyektlarni tanlash jarayoni quyidagi mezonlar boʻyicha amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtarmoqqa oid oʻxshashlik — potensial qiyosiy analoglar roʻyxati tarmoqning bir segmentiga mansub boʻlishi lozim;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmiqdor — realizatsiya qilingan mahsulot hajmi, daromad miqdori kabi va boshqa parametrlar solishtiriladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishoʻsish istiqbollari — baholanayotgan korxonaning analoglarga nisbatan raqobatdagi ustunliklari va kamchiliklarini oʻrganish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmoliyaviy tavakkalchilik darajasi — kapital tuzilishini yoki xususiy va jalb qilingan mablagʻlar nisbatini taqqoslash, likvidlilikni yoki joriy majburiyatlarni joriy aktivlar bilan toʻlash imkoniyatini oʻrganish, qarzni toʻlay olish qobiliyatini tahlil qilish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmoʻljallanayotgan bitimning qiyosiyligi — bitim shakli, moliyalash shartlari, haq toʻlash shartlari va boshqalar.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQiyoslash mezonlarining yuqorida keltirilgan roʻyxati asosiy hisoblanadi, lekin u toʻliq emas va baholovchi roʻyxatni qoʻshimcha omillar bilan mustaqil ravishda toʻldirishi mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish55. Baholovchi mezonlar tahlili asosida quyidagi xulosalardan birini qabul qilishi va asoslashi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishanalog bir qancha tavsiflarga koʻra baholash obyekti bilan qiyosiy va multiplikatorlarni hisoblash uchun undan foydalanilishi mumkin;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishanalog baholash obyekti bilan lozim darajada qiyosiy emas va baholash jarayonida undan foydalanilishi mumkin emas.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish56. Kapital bozori usuli va bitimlar usulini qoʻllash vaqtida baholovchi balanslarni, daromadlar va xarajatlar haqidagi hisobotlarni, qoʻshimcha axborotni tahlil qiladi, moliyaviy koeffitsiyentlarni hisoblaydi. Moliyaviy tahlil analoglarning baholash obyekti bilan qiyosiyligini aniqlashning muhim tarkibiy qismi hisoblanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMoliyaviy tahlil natijalariga koʻra “Moliyaviy koeffitsiyentlarning yigʻma jadvali” tuziladi. Bu jadvalda quyidagi axborot aks etishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
Nomi |
Moliyaviy koeffitsiyentlar | ||||||
| 1. | 1-chi analog | | | | | | |
| 2. | 2-chi analog | | | | | | |
| 3. | 3-chi analog | | | | | | |
| 4. | … | | | | | | |
| 5. | n-chi analog | | | | | | |
| 6. | Oʻrtacha arifmetik qiymat | | | | | | |
| 7. | Mediana | | | | | | |
| 8. | Baholash obyekti | | | | | | |
| 9. | Baholash obyektining oʻrni | | | | | | |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishJadval erkin tarzda tuziladi, lekin u eng muhim moliyaviy koeffitsiyentlar, chunonchi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishrealizatsiyadan olingan tushumda sof foyda ulushi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbarcha aktivlarning umumiy summasida xususiy kapital ulushi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishlikvidlilik;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishaktivlarning aylanuvchanligini oʻz ichiga olishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAnaloglar va baholash obyektiga doir koʻrsatkichlarning qiymatlari sezilarli darajada farq qilishi mumkinligi tufayli, keyingi qarorlarni qabul qilish uchun analoglar va baholash obyekti boʻyicha moliyaviy koeffitsiyentlarning haqiqiy hisobiy qiymatlaridan tashqari jadvalga oʻrtacha arifmetik qiymat va mediana kabi yordamchi koʻrsatkichlarni kiritish talab etiladi. Moliyaviy tahlilning yakunlovchi bosqichida baholovchi baholash obyekti ifodalangan koʻrsatkichlarning har biri boʻyicha tanlangan analoglar orasida egallagan oʻrinni aniqlashi lozim. Egallangan oʻrinlar yigʻindisi baholash obyektining yakuniy reytingini aniqlash uchun asos boʻlib xizmat qiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMazkur jadval materiallaridan baholovchi baholash obyekti uchun multiplikator qiymatini tanlash bosqichida foydalanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish57. Kapital bozori usuli va bitimlar usulidan foydalanilganda multiplikatorni hisoblab topish uchun:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtanlangan barcha analoglar (korxona, aksiyalar paketi, ulushlar, paylar analoglari) boʻyicha narxni aniqlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishyoki muayyan davr uchun, yoki baholash sanasiga qadar boʻlgan holatga koʻra moliyaviy bazani aniqlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtegishli multiplikatorlarni hisoblash lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMuayyan davr uchun moliyaviy baza haqida axborot baholash sanasidan oldingi toʻliq hisobot yili yakunlariga koʻra olinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAnaloglar narxi baholash sanasidan oldingi toʻliq hisobot yili va choraklar mobaynida tuzilgan bitimlar haqidagi axborotga muvofiq olinadi. Bunda, ayni bir analoglar boʻyicha narxlar haqidagi axborot eng katta va eng kichik qiymatlar oʻrtasida oʻrtacha qiymat sifatida olinishi mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish58. Kapital bozori va bitimlar usullarini qoʻllash vaqtida quyidagi multiplikatorlardan foydalanilishi mumkin:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishoraliq multiplikatorlar — narx/foyda, narx/pul oqimi, narx/dividendlar, narx/sotishdan kelgan tushum;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmomentli multiplikatorlar — narx/balans qiymati, narx/aktivlar (moddiy va nomoddiy) sof qiymati.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishNarx/foyda, narx/pul oqimi multiplikatorlari narxni aniqlashning eng keng tarqalgan usuli hisoblanadi, chunki baholash obyekti va oʻxshash korxonalar daromadi haqidagi axborot eng ochiq axborotdir. Multiplikator uchun moliyaviy baza sifatida foydaning har qanday koʻrsatkichidan (sof daromad, soliq solingunga qadar boʻlgan daromad, foizlar va soliqlar toʻlangunga qadar boʻlgan daromad va boshqa koʻrsatkichlardan) foydalanilishi mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAnaloglar haqida qaysi axborot ochiq ekanligiga qarab, turli multiplikatorlardan foydalanilishi mumkin. Baholash obyekti qiymatini qiyosiy yondashuv bilan hisoblashda narxni shakllantiruvchi eng muhim omillarni hisobga olish uchun bir nechta multiplikatorlardan foydalanish tavsiya etiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish59. Multiplikator qiymatini tanlash har bir koeffitsiyent boʻyicha oʻrtacha va mediana qiymatlari tahliliga, shuningdek, baholash obyektining taqqoslash elementi boʻyicha pozitsiyasiga muvofiq amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishShundan soʻng baholashga “Moliyaviy koeffitsiyentlarning yigʻma jadvali”da aks ettirilgan moliyaviy tahlil natijalari jalb qilinadi. Muayyan turdagi multiplikator qiymatini tanlash uchun baholovchi qiymat jihatidan baholash obyekti koeffitsiyentlariga eng yaqin boʻlgan moliyaviy koeffitsiyentlardan foydalanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60. Baholovchi baholash obyektining muayyan sharoitlari, maqsadlari va turiga, u yoki bu axborotga boʻlgan ishonch darajasiga qarab har bir multiplikatorga va, tegishli ravishda, qiymat variantiga solishtirma ogʻirlik belgilaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBunday oʻlchash natijasida qiymatning boshlangʻich miqdori olinadi va undan keyingi tuzatishlarni kiritish uchun asos sifatida foydalanilishi mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQiymatning boshlangʻich miqdorini oʻlchash.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish| Qoʻllash uchun tanlangan multiplikatorlar | Multiplikatorlar miqdori | Qoʻllanilayotgan multiplikatorlar tipiga qarab baholash obyekti koʻrsatkichlari | Multiplikator qoʻllanganidan keyin baholash obyektining qiymati | Solishtirma ogʻirlik | Oraliq natijalar |
| 1. | | | | | |
| 2. | | | | | |
| 3. | | | | | |
| Qiymatning boshlangʻich miqdori | | | | | |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish61. Qiymatning yakuniy miqdorini aniqlashda multiplikatorlar qoʻllanganidan keyin olingan natijaga (zarur holda) nazorat darajasiga qarab tuzatish kiritiladi.
(61-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishNazorat darajasiga qarab tuzatish kiritish (koʻpaytirish yoki kamaytirish) quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholanayotgan obyekt (korxona, aksiyalar paketi, ulush, pay) va analog oʻrtasida miqdor jihatidan farq 10 foizgacha (ichiga olib) boʻlsa, 1,02 koeffitsiyenti qoʻllaniladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholanayotgan obyekt (korxona, aksiyalar paketi, ulush, pay) va analog oʻrtasida miqdor jihatidan farq 10 foizdan ortiq boʻlsa, har 10 foiz tafovut uchun qoʻllaniladigan 1,02 koeffitsiyentiga 0,02 koeffitsiyenti qoʻshiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish62. Baholash obyekti bilan oldingi bitimlar usuli aksiyalar paketlari, ulushlar, paylarni baholashda qoʻllaniladi. Mazkur usulni qoʻllashda baholash obyekti tegishli boʻlgan emitentning aksiyalari, ulushlari va paylari bilan ilgari tuzilgan, muddati bir yildan oshmaydigan bitimlari haqidagi maʼlumotlar axborot manbai hisoblanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish63. Oldingi bitim tuzilgan vaqtdan boshlab emitentda jiddiy oʻzgarishlar (tarmoq, faoliyat sohasi, ishlab chiqarish quvvatlari va boshqalar) yuz bergan hollarda emitent aksiyalari, ulushlari va paylari bilan ilgari tuzilgan bitimlarning narxlari haqidagi axborotdan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish64. Mazkur usulni qoʻllashda baholovchi baholash obyekti bilan ilgari tuzilgan bitim narxiga (narxlariga) vaqt omilini, shuningdek baholash obyektining iqtisodiy va tarmoqqa oid muhitidagi holatlarning oʻzgarishini hisobga olib tuzatish kiritishni amalga oshiradi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishShuningdek, mazkur uslubiy koʻrsatmalarning 61-bandida keltirilgan tartibda nazorat darajasiga (chegirmalar/mukofotlar) tuzatishlar kiritiladi.
(64-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish65. Baholash obyektining ilgari tuzilgan bitim boʻyicha narxiga tuzatishlar buxgalteriya hisobi boʻyicha tegishli xarajatlar va daromadlar moddalaridagi oʻzgarishlarni hisobga olib kiritiladi. Shuningdek, baholash obyektining natural koʻrsatkichlar (ishlab chiqarish quvvati, ishlab chiqarish hajmi, moddiy aktivlarning eskirganligi va h.k.) boʻyicha haqiqiy natijalariga ham tuzatish kiritilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKoʻchmas mulk (binolar, inshootlar)ni baholash
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish66. Koʻchmas mulk qiymatini yoki koʻchmas mulk obyektlaridan iborat mulkiy majmualar qiymatini baholashda bozorga oid taqqoslashlar usulidan foydalaniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash obyekti qiymatini bozorga oid taqqoslashlar usuli bilan aniqlash quyidagi ketma-ketlikda amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha) bozorni oʻrganish va baholanayotgan obyektga oʻxshash obyektlarni sotish boʻyicha bitimlar yoki takliflar haqida axborot yigʻish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishb) taqqoslash elementlarini tanlash va asoslash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishv) baholash obyekti bozoriga xos boʻlgan taqqoslash birliklarini tanlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishg) qiyosiy analoglarni baholash obyekti bilan taqqoslash birliklariga koʻra solishtirish va baholash obyekti bilan taqqoslanayotgan har bir obyekt narxiga tuzatishlar kiritish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishd) analoglar narxlarining tuzatish kiritilgan qiymatlarini muvofiqlashtirish.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish67. Taqqoslash elementlari sifatida faqat narxni belgilaydigan va analoglar narxiga jiddiy taʼsir koʻrsatishga qodir boʻlgan elementlar quyidagilar orasidan olinadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
Omillar guruhi |
Oldi-sotdi bitimlari uchun taqqoslash elementlari |
| 1. Mulkiy huquqlar | 1.1. Obyektning ijara shartnomasi boʻyicha qoʻshimcha yuklamalari |
| 1.2. Servitutlar va ijtimoiy qoʻshimcha yuklamalar | |
| 1.3. Obyekt tarkibidagi yer uchastkasiga boʻlgan huquqlar | |
| 2. Moliyalash shartlari | 2.1. Sotuvchining xaridorni imtiyozli kreditlashi |
| 2.2. Pul mablagʻlari ekvivalenti bilan toʻlov | |
| 3. Alohida shartlar | 3.1. Sotuv narxining ijara stavkasi bilan bozorga oid boʻlmagan aloqasi |
| 3.2. Rivojlanish uchun subsidiya yoki imtiyozlar | |
| 4. Bozor shartlari | 4.1. Narxlarning vaqtda oʻzgarishi |
| 4.2. Taklif narxining bitim narxidan farqi | |
| 5. Joylashgan yeri | 5.1. Hududning nufuzliligi |
| 5.2. Ishga oid faollik va hayot taʼminoti markazlariga yaqinlik | |
| 5.3. Obyektga (transportda va piyoda) yetishning qulayligi | |
| 5.4. Atrof muhit sifati (rekreatsiya va ekologiya) | |
| 5.5. Obyekt atrofidagi imoratlarning holati | |
| 6. Jismoniy tavsiflar | 6.1. Yer uchastkasining tavsifi |
| 6.2. Hajmiy-rejalashtirish va konstruktiv tavsifi | |
| 6.3. Imoratlarning eskirishi va ularni taʼmirlashga boʻlgan ehtiyoj | |
| 7. Iqtisodiy tavsiflar | 7.2. Eng maqbul va eng samarali foydalanish shartlariga obyektning muvofiqligi |
| 7.1. Resurslarni tejash va ishlab chiqarishni diversifikatsiya qilish imkoniyatlari | |
| 8. Servis va qoʻshimcha elementlar | 8.1. Aloqa va kommunal xizmatlar bilan taʼminlanganlik |
| 8.2. Muhandislik va en�rgetik kommunikatsiyalarga yer uchastkasining ulanish imkoniyatlari | |
| 8.3. Avtotransport uchun toʻxtash joyi va (yoki) garaj mavjudligi | |
| 8.4. Xavfsizlik tizimining holati | |
| 8.5. Koʻchmas mulk tarkibida qoʻshimcha uskunalar mavjudligi |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish68. Baholashni mazkur metod bilan oʻtkazishda baholovchi obyektning yakuniy qiymatiga taʼsir etuvchi boshqa elementlarni ham koʻrib chiqishi mumkin. Baholovchi buni baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettirishi va baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlashda hisobga olishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish69. Mazkur usulni qoʻllashda foizli va qiymatga oid tuzatishlardan foydalaniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFoizli tuzatishlar analogning sotuv narxini analog bilan baholash obyekti tavsiflaridagi tafovut darajasini aks ettiruvchi tuzatish koeffitsiyentiga koʻpaytirish yoʻli bilan kiritiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQiymatga oid tuzatishlar analog narxini analog bilan baholash obyekti tavsiflaridagi tafovutning baholangan muayyan summasiga oʻzgartirish yoʻli bilan kiritiladi. Qiymatga oid tuzatishlar taqqoslash birligi narxiga yoki analogning umumiy narxiga kiritiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTaqqoslanayotgan obyektlarning tuzatish kiritilgan sotuv narxlarining yakuniy qiymatlari mos kelmasligi mumkin. Shu tufayli tuzatish kiritilgan sotuv narxini tanlash kiritilgan tuzatishlar qiymati yoki miqdori eng kam boʻlgan analog (analoglar)ning tuzatish kiritilgan narxidan foydalanishga asoslanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish70. Tuzatishlar har bir taqqoslash elementi boʻyicha alohida — analog narxining oldingi, tuzatish kiritilgan qiymatiga nisbatan kiritiladi. Tuzatishlar kiritish ketma-ketligi quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtaqqoslash elementlarining birinchi guruhidan toʻrtinchi guruhigacha tuzatishlar doim koʻrsatilgan ketma-ketlikda kiritiladi, har bir tuzatishdan keyin taqqoslanayotgan obyektning sotuv narxi qaytadan hisoblanadi (keyingi tuzatishlarga oʻtilgunga qadar);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkeyingi (taqqoslash elementlarining toʻrtinchi guruhidan keyin) tuzatishlarni kiritish istalgan tartibda amalga oshirilishi mumkin. Bunda, avval foizli tuzatishlar, soʻngra qiymatga oid tuzatishlar kiritiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish71. Analog va baholash obyekti uchun taqqoslash birligi sifatida qaysi birliklar haqida bozorga oid axborot mavjud boʻlsa, shu birliklardan foydalaniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishYaxshilanmagan yer uchastkasi uchun solishtirma tavsiflar (solishtirma narxlar)dan foydalaniladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishyer uchastkasi maydoni birligi narxi: kvadrat metr; “sotix” (100 kv. m); gektar (10 000 kv. m);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishuzunlik birligi narxi: pogon metri;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmazkur turdagi funksional foydalanish uchun standart boʻlgan maydonli uchastka narxi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishYaxshilangan yer uchastkasi uchun solishtirma tavsif sifatida butun obyekt qiymatiga eng katta hissa qoʻshuvchi mulk komponenti uchun narxni shakllantiruvchi omil miqdori oʻlchov birligining solishtirma narxi olinadi. Imorat qiymati yer uchastkasi qiymatidan katta ekanligi ayon boʻlsa, butun obyekt uchun taqqoslashning asosiy birligi sifatida imoratning solishtirma narxidan foydalaniladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishimoratning foydali (ijaraga berilgan, umumiy) maydoni birligi (kv. m) narxi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishimorat hajmining birligi narxi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkvartira yoki xona narxi (noturar joy sifatida rasmiylashtirilgan);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishobyektning daromad keltiradigan bir elementi narxi (restoran yoki teatrdagi oʻrin, mehmonxonadagi oʻrin yoki nomer).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish72. Analoglarning narxlariga tuzatishlarni hisoblashda tahlil vositalari va analoglar bitimlarining narxlarini baholash obyektining qiymatiga keltirish usullari bilan ajralib turadigan texnikalarning ikki guruhidan foydalanilishi mumkin:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmiqdor jihatidan tahlil texnikalari guruhi: narxlarga kompensatsion tuzatishlar kiritish texnikasi va omilli tahlil texnikasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishsifat jihatidan tahlil texnikalari guruhi: narxlarni sifat jihatidan taqqoslash texnikasi va kvalimetrik modellashtirish texnikasi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish73. Analoglarning narxlariga tuzatishlar kiritish yakunlariga koʻra har bir analog boʻyicha taqqoslash birligining tuzatilgan narxi aniqlanadi va olingan (tuzatilgan) natijalarning barchasi tegishli taqqoslash birligi boʻyicha qiymatning yagona miqdoriga keltiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash obyektining yakuniy qiymati quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishS = Ped. * Sed., bu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishS — baholash obyektining yakuniy qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishPed. — baholash obyekti taqqoslash birligining umumiy koʻrsatkichi (jami yuza, jami hajm, jami uzunlik va h.k.);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSed. — yagona qiymatga keltirilgan (tuzatishlar kiritilgan) analoglarning taqqoslash birligi qiymati.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMashinalar, uskunalar va transport vositalarini baholash
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish74. Mashinalar, uskunalar va transport vositalari qiymatini qiyosiy yondashuv bilan baholash bozor narxlari asosida analog bilan toʻgʻridan toʻgʻri solishtirish usuli yordamida amalga oshiriladi. Taqqoslash:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishikkilamchi bozorda sotilayotgan mutlaq analog bilan;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmutlaq analog boʻlmasa, ikkilamchi bozorda sotilayotgan taxminiy analog bilan, tuzatishlar kiritish orqali;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishikkilamchi bozor boʻlmasa, yangi oʻxshash uskuna bilan, eskirishga tuzatishlar kiritish orqali amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish75. Mashinalar, uskunalar va transport vositalari qiymatini analog bilan toʻgʻridan toʻgʻri solishtirish usuli bilan baholash quyidagi ketma-ketlikda amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha) analoglar bozorining tahlili;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishb) mos keluvchi taqqoslash birliklarini tanlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishv) mos keluvchi taqqoslash elementlarini aniqlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishg) baholash obyekti va analog oʻrtasidagi farqlarga qarab tuzatishlar kiritish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishd) baholash obyektining yakuniy qiymatini hisoblash.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish76. Analoglar asosiy koʻrsatkichlar: funksional yoʻnalishi, konstruktiv va parametrik oʻxshashliklarga koʻra tanlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFunksional analoglar yoʻnalish jihatidan oʻxshashlik bilan tavsiflanadi, yaʼni ular bir xil funksiyalar (operatsiyalar, amallar, jarayonlar)ni bajarishga qodir. Maqsadi bir boʻlgan va muayyan darajada bir-birining oʻrnini bosa oladigan funksional analoglar tuzilishi, amal qilish prinsipi, foydalanish vaqtida isteʼmol qiladigan resurslarga koʻra farq qilishi mumkin. Funksional oʻxshashlik — qiyosiy yondashuv bilan baholashning zaruriy, lekin yetarli boʻlmagan sharti.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKonstruktiv analoglar mashinalar, uskunalar va transport vositalari turi (turkumi)ga koʻra oʻxshashlik bilan tavsiflanadi va yaqin (yoki deyarli bir xil) va tuzilish jihatidan oʻxshash analoglarga boʻlinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishParametrik analoglar asosiy ishlab chiqarish va foydalanish koʻrsatkichlari (ishlab chiqarish quvvati, ogʻirlik, gabaritlar va boshqalar) boʻyicha oʻxshashlik bilan tavsiflanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMashinalar, uskunalar va transport vositalarini analog bilan toʻgʻridan toʻgʻri solishtirish usuli bilan baholashda baza sifatida parametrlari qiymat jihatidan baholanayotgan obyektga mumkin qadar yaqin boʻlgan yaqin (deyarli bir xil) analoglarni tanlash lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAnaloglarni tanlashda baholash obyekti bilan ayni bir ishlab chiqaruvchi tomonidan va ayni bir mamlakatda ishlab chiqarilgan mashinalar, uskunalar va transport vositalarining birliklariga ustunlik beriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish77. Analoglarni realizatsiya qilish narxlariga tegishli tuzatishlar, chunonchi: sotuv shartlaridagi farqlarga koʻra narxlarga tuzatish (tijorat tuzatishi); texnik jihatdan qiyosiylikka tuzatish (texnik tuzatish) kiritiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTijorat tuzatishi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSkor = S + y * (Mb – Mn), y = (P1 – P2) / (N1 – N2), bu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSkor — tuzatish kiritish yoʻli bilan tuzatilgan narx;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishS — boshlangʻich narx;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishy — parametr birligi “narxi”, yaʼni parametr uning oʻlchash birligiga nisbatan oʻzgarganida narx qancha pul birligiga oʻzgarishini koʻrsatuvchi qiymat;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMb — baholash obyektining konstruktiv-funksional parametri (quvvat, unumdorlik va h.k.) koʻrsatkichi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMn — tanlangan analogning konstruktiv-funksional parametri (quvvat, unumdorlik va h.k.) koʻrsatkichi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishR1, R2 — analoglarning narxlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishN1, N2 — analoglarning narxni shakllantiruvchi parametrlari.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTexnik tuzatish:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRb = Rn * (Mb / Mn) x , x = log (P1 / P2) / log (N1 / N2) , bu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRb — baholash obyektining qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRn — analog obyektining sotuv narxi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishx — baholash obyekti qiymatining obyekt parametrlari qiymatlariga bogʻliqligini tavsiflovchi daraja koeffitsiyenti (narxning toʻxtash koeffitsiyenti).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishDaraja koeffitsiyentini aniqlashda bir nechta analoglardan (kamida uch xil analogdan) foydalanish tavsiya etiladi. Koeffitsiyentning yakuniy qiymatini oʻrtacha koʻrsatkich sifatida aniqlash mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAnalogning sotuv sanasi baholash sanasi bilan mos kelmagan holda, analog qiymati baholash sanasiga keltirilishi lozim. Analog qiymatini keltirish mashinalar, uskunalar va transport vositalarining tegishli mansubligiga koʻra Oʻzbekiston Respublikasi Davlat statistika qoʻmitasi maʼlumotlari boʻyicha asosiy fondlar qiymati qimmatlashishi koeffitsiyentlarini qoʻllash yoʻli bilan amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish78. Mashinalar, uskunalar va transport vositalarini analog bilan toʻgʻridan toʻgʻri solishtirish usuli bilan baholashda, agar analoglar baholash obyektini baholash amalga oshirilayotgan hududdan (mamlakatdan) tashqarida joylashgan boʻlsa, tanlangan analoglar qiymatiga ham tuzatish kiritilishi lozim. Bu holda analog qiymatiga transport va bojxonada rasmiylashtirish xarajatlarini kiritish talab etiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTanlangan analoglarning qiymat koʻrsatkichlariga boshqa tavsiflar boʻyicha ham tuzatishlar kiritilishi mumkin, agar mazkur tavsiflar analoglar qiymatiga sezilarli darajada taʼsir koʻrsatadigan boʻlsa.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish79. Boshqa turdagi koʻchar mulk (intellektual mulk obyektlari, aksiyalar, ulushlar, paylar, mashinalar va uskunalar, shuningdek, transport vositalaridan tashqari) qiyosiy yondashuv usullari bilan baholanmaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3 §. Xarajat yondashuvi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish80. Xarajat (mulkiy) yondashuvi baholash obyekti qiymatiga qilingan xarajatlar nuqtai nazaridan yondashadi va xususiylashtirish maqsadida mulkni baholashda sof aktivlar usuli yordamida amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish81. Ayrim hollarda baholash obyektini xarajat yondashuvi bilan baholashda tugatish qiymati usulidan foydalanilishi mumkin. Tugatish qiymati baholash obyektining bozor qiymatidan tugatish uchun qilingan toʻgʻridan toʻgʻri xarajatlarni (shu jumladan shoshilinch va majburiy sotish boʻyicha vaqt omilini) ayirish yoʻli bilan aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKorxona (aksiyalar, ulushlar, paylar)ni baholash
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish82. Korxona (aksiyalar, ulushlar, paylar)ni baholashda sof aktivlar usuli, korxona aktivlari va majburiyatlarining balans qiymati ularning bozor qiymatiga mos kelmasligi mumkin boʻlgani tufayli, buxgalteriya balansining ayrim moddalarini bozor qiymati darajasigacha tuzatish kiritish yoʻli bilan amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish83. Korxona qiymatini hisoblashning bazaviy formulasi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishXususiy kapital = aktivlar – majburiyatlar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish84. Korxona (aksiyalar, ulushlar, paylar)ni sof aktivlar usuli bilan baholashda aktivlarning bir qismi bozor qiymati boʻyicha olinadi, aktivlarning qolgan qismi va majburiyatlar balans qiymati boʻyicha olinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHar bir aktiv va majburiyat qiymati aktivlar — passivlarning har bir turkumi uchun alohida-alohida aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSof aktivlar qiymatini hisoblash
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish| T/b | Koʻrsatkich | Balans boʻyicha koʻrsatkich qiymati | Tuzatilgan balans boʻyicha koʻrsatkich qiymati |
| | I. Aktivlar |
Koʻrsatkichlarning qiymatlari oxirgi hisobot sanasidagi (baholash sanasidagi) korxona balansidan koʻchirib olinadi |
Baho koʻrsatkichlarning qiymatlarini baholovchi aniqlaydi. Olinadigan qiymatlar balansda koʻrsatilgan qiymatlarga mos kelishi ham, ulardan ancha farq qilishi ham mumkin |
| 1. | Asosiy vositalar | ||
| | shu jumladan balansda hisobga olinmagan asosiy vositalar (alohida satrda koʻrsatiladi) | ||
| 2. | Nomoddiy aktivlar** | ||
| 3. | Uzoq muddatli investitsiyalar | ||
| 4. | Oʻrnatilishi lozim boʻlgan uskunalar (oʻrnatilmagan uskunalar) | ||
| 5. | Kapital qoʻyilmalar (tugallanmagan qurilish) | ||
| 6. | Yer uchastkasidan foydalanish huquqlari | ||
| 7. | Uzoq muddatli debitorlik qarzlari* | ||
| 8. | Uzoq muddatli kechiktirilgan xarajatlar* | ||
| 9. | Tovar-moddiy zaxiralarga tegishli boʻlgan inventarlar va xoʻjalik buyumlari | ||
| 10. | Tovar-moddiy zaxiralar (inventar va xoʻjalik buyumlarini hisobga olmaganda)* | ||
| 11. | Boshqa joriy aktivlar* | ||
| 12. | Jami aktivlar | ||
| | II. Passivlar | ||
| 13. | Uzoq muddatli majburiyatlar* | ||
| 14. | Joriy majburiyatlar* | ||
| 15. | Jami passivlar | ||
| 16. | Sof aktivlarning qiymatlari (12-satr — 15-satr) |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish* Balans qiymati boʻyicha hisoblashda ishtirok etadigan aktivlar va majburiyatlar, bundan 8-son MBMSning 52-bandi “j” kichik bandiga muvofiq inobatga olinishi shart boʻlgan kechiktirilgan xarajatlar va daromadlar mustasno.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish** Nomoddiy aktivlar balans qiymati boʻyicha baholashda ishtirok etadi, bundan intellektual mulk obyektlari mustasno.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKorxona balansida aks ettirilgan, xususiylashtirish (sotib olish) paytida gudvill sifatida korxona xususiy kapitalining balans qiymati va baholash qiymati oʻrtasidagi farq tarzida yuzaga kelgan nomoddiy aktivlar baholashga kiritilmaydi.
(izoh Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish85. Baholash obyektini xususiylashtirish maqsadida baholashda sof aktivlar usulidan foydalanilganda korxona aktivlarining hisoblangan qiymati balans boʻyicha aks ettirilgan koʻrsatkichdan past boʻlmasligi kerak. Aktivlarning hisoblangan (bozor) qiymati aktivlarning balans (qoldiq) qiymatidan past boʻlgan holda baholash vaqtida asos sifatida aktivlarning balans (qoldiq) qiymati olinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSof aktivlar usuli bilan korxonani baholash natijasida likvid korxona yoki korxonadagi nazoratli (75 foizdan ortiq) likvidli ulush qiymati olinadi. Agar 75 foizdan kam boʻlgan ulush baholanayotgan boʻlsa, u holda yetishmayotgan nazorat qilish huquqiga nisbatan chegirma qilish zarur boʻladi. Tuzatish quyidagi tarzda hisoblanadigan nazorat elementlari yoʻqligi chegirmasini qoʻllash yoʻli bilan kiritiladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
Nazorat elementlari yoʻqligiga chegirma, % | |
|
100 dan 75 gacha +1 aksiya |
0 |
|
75 dan 50 gacha +1 aksiya |
5 |
|
50 dan 25 gacha +1 aksiya |
10 |
|
25 dan 10 gacha +1 aksiya |
15 |
|
10 dan va kamroq |
20 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBunda chegirma qoʻllangandan keyin baholanayotgan ulushning qiymati xususiy kapitalning tegishli ulushining balans qiymatidan kam boʻlishi mumkin emas.
(85-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qaroriga asosan xatboshilar bilan toʻldirilgan — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish86. Asosiy vositalar qiymatini baholash ularning haqiqiy holatidan kelib chiqib asosiy vositalarning har bir birligi uchun alohida-alohida amalga oshiriladi va keyinchalik ularning qiymati baholash haqidagi hisobotda aks ettiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAsosiy vositalar qiymatini baholash jarayonida baholovchi balansda hisobga qoʻyilmagan asosiy vositalar boʻyicha axborotni baholash toʻgʻrisidagi hisobotda alohida aks ettiradi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKorxonada chet el valyutasiga xarid qilingan asosiy vositalar mavjud boʻlsa, baholovchi mazkur xarajatlarni ulardan hisoblashlarda foydalanishning maqsadga muvofiqligi nuqtai nazaridan oʻrganishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKoʻchmas mulk (binolar, inshootlar) qiymatini baholash
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish87. Koʻchmas mulk qiymatini baholash quyidagi tartibda amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKoʻchmas mulkning tiklanish qiymati loyiha-smeta hujjatlariga binoan aniqlanadi. Loyiha-smeta hujjatlari mavjud boʻlmasa, koʻchmas mulk tiklanish qiymatining yiriklashtirilgan koʻrsatkichlaridan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKoʻchmas mulkning tiklanish qiymati amaldagi narxlardagi smeta qiymati asosida davlat qabuli hujjatlarida (davlat qabuli hujjatlari boʻlmaganda koʻchmas mulkning loyiha-smeta hujjatlari boʻyicha qiymati toʻgʻrisidagi maʼlumotlardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi) belgilangan koʻchmas mulk qiymatiga nisbatan tegishli narxlarning qimmatlashish indekslarini qoʻllash yoʻli bilan aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishCd.s.s. = Cc * Ismr * I1 * I2 * I3 * … *Iy
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSd.s.s. — koʻchmas mulkning amaldagi narxlardagi tiklanish qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishCs — koʻchmas mulkning loyiha-smeta hujjatlari boʻyicha qurilish smeta qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIsmr — qurilish-montaj ishlari qiymatining qimmatlashish indeksi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishI1,I2,I3, … Iy — narxlarning qimmatlashish indekslari.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTiklanish qiymatining yiriklashtirilgan koʻrsatkichlari asosida koʻchmas mulkning tiklanish qiymati quyidagi tartibda aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKoʻchmas mulkning tiklanish qiymati quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishS v.s. = S * Ss.e. * K1 * K2 * K3 * … Ky * Ismr * I1 * I2 * I3 * … Iu
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishS v.s. — koʻchmas mulk obyektining tiklanish qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishS — koʻchmas mulk obyektining oʻlchov birligi (hajm, yuza, pogon metri va h.k.);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSs.e. — tiklanish qiymatining yiriklashtirilgan koʻrsatkichi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishK1, K2, K3, … Ku — tuzatish koeffitsiyentlari (kapitallik guruhi, hududning zilzilabardoshligi, hududiy koeffitsiyent va h.k.);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIsmr — qurilish-montaj ishlari qiymatining qimmatlashish indeksi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishI1,I2,I3, … Iy — narxlarning qimmatlashish indekslari.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQurilish-montaj ishlari qiymatining qimmatlashish indeksi 1991-yil narxlarida belgilangan qurilish smeta qiymatiga nisbatan qoʻllaniladi. Joriy narxlar asosida aniqlangan koʻchmas mulkning smeta qiymatiga nisbatan qurilish-montaj ishlarining qimmatlashish indeksi qoʻllanilmaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKoʻchmas mulkning tiklanish qiymatiga koʻchmas mulk tiklanish qiymatining joriy narxlardagi 10 foizi miqdoridagi tadbirkorlik foydasi summasi qoʻshiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishYangi aniqlangan koʻchmas mulk va qurilishi tugallanmagan obyektlarni baholash xuddi shunday tartibda amalga oshiriladi.
(87-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish88. Koʻchmas mulkning umumiy eskirishi jismoniy, funksional va tashqi eskirish koʻrsatkichlari yigʻindisi sifatida aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishEskirish foiz va qiymat hisobida oʻlchanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish89. Jismoniy eskirish koʻchmas mulk alohida konstruktiv elementlari eskirish koʻrsatkichlarining yigʻindisi sifatida aniqlanadi va quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIi — i-chi konstruktiv elementning jismoniy eskirishi, % hisobida;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKi — koʻchmas mulk umumiy massasida i-chi konstruktiv element ulushi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishi — konstruktiv elementlar soni.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHar bir konstruktiv elementning jismoniy eskirishi hajmini baholovchi ularning haqiqiy holatiga qarab qurilish normalariga muvofiq (koʻzdan kechirish jarayonida) aniqlaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish90. Funksional eskirish bartaraf etiladigan va bartaraf etilmaydigan boʻladi. Bartaraf etiladigan funksional eskirish:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishilgari mavjud boʻlmagan yangi elementni qoʻshishni talab etadigan kamchiliklar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisheski elementni yangiga almashtirishni yoki zamonaviylashtirishni talab etadigan kamchiliklar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishoʻta takomillashtirishlar (ortiqcha qiymat) bilan belgilanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBartaraf etilmaydigan funksional eskirishga biron-bir element nuqsoni yoki oʻta takomillashtirishlar sabab boʻlishi mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIlgari mavjud boʻlmagan yangi elementni qoʻshishni talab etadigan kamchiliklar ushbu elementlarni qoʻshish, shu jumladan ularni oʻrnatish qiymati bilan oʻlchanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishEski elementni yangiga almashtirishni yoki zamonaviylashtirishni talab etadigan kamchiliklar mavjud elementlarning ularning jismoniy eskirishi hisobga olingan qiymati, minus materiallarni qaytarish qiymati (sotish), plyus mavjud elementlarni demontaj qilish qiymati va plyus yangi elementlarni oʻrnatish qiymati sifatida oʻlchanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKoʻchmas mulk obyektida bor boʻlgan va mavjudligi hozirgi vaqtda zamonaviy foydalanish standartlariga mos kelmaydigan elementlar oʻta takomillashtirishlar hisoblanadi. Ular oʻta takomillashtirishlar pozitsiyalarining joriy tiklanish qiymati, minus jismoniy eskirish, plyus demontaj qiymati va minus materiallarni qaytarish qiymati, agar u mavjud boʻlsa (yoki tugatish qiymati) sifatida oʻlchanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBartaraf etilmaydigan funksional eskirish ijara haqidagi yoʻqotishlar summasini yoki koʻchmas mulk obyektini lozim darajada saqlash uchun ortiqcha ekspluatatsion xarajatlar summasini kapitallashtirish yoʻli bilan aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish91. Tashqi eskirishni aniqlash ijara haqidagi yoʻqotishlarni kapitallashtirish yoʻli bilan yoki juft sotuvlar usuli yordamida amalga oshirilishi mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTashqi eskirishni ijara haqidagi yoʻqotishlarni kapitallashtirish yoʻli bilan aniqlash bartaraf etilmaydigan funksional eskirishni hisoblash tartibi bilan bir xil.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTashqi eskirish juft sotuvlar usuli bilan quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIvnesh. = [(Abel. – As) – R – Szem.] / As, bu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAbel. — baholash obyektining tashqi eskirish belgilari mavjud boʻlmagan analogi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAs — baholash obyektining tashqi eskirish belgilari mavjud boʻlgan analogi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishR — oʻxshash obyektlarning jismoniy va boshqa farqlaridagi tafovut;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSzem. — yer uchastkasi qiymati.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish92. Umumiy eskirish quyidagi formula yordamida aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIs = 1 – (1 – Ifiz. / Svost.) * (1 – Ifunk. / Svost.) * (1 – Ivnesh. / Svost.), bu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIs — umumiy eskirish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIfiz. — jismoniy eskirish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIfunk. — funksional eskirish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIvnesh. — tashqi (iqtisodiy) eskirish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSvost. — koʻchmas mulk obyektining tiklash qiymati.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKoʻchmas mulk obyektini xususiylashtirish maqsadida baholashda, agar hisoblangan umumiy eskirish 70 foizdan ortiq boʻlsa, eskirishning bazaviy koʻrsatkichi sifatida 70 foiz olinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish93. Koʻchmas mulk qiymatini loyiha-smeta hujjatlariga yoki yiriklashtirilgan normativlarga muvofiq hisoblash balans (qoldiq) qiymatidan past natija bergan holda, balans (qoldiq) qiymatga Hukumat qarori boʻyicha soʻnggi qayta baholash sanasidan boshlab narxlarning qimmatlashish indeksini qoʻllash yoʻli bilan amalga oshirilgan qiymatning hisobi asos sifatida olinadi.
(93-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishYer uchastkasidan foydalanish huquqlari qiymatini baholash
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish94. Yer uchastkasidan foydalanish huquqlari qiymatini baholash u korxona balansida hisobga qoʻyilgan yoki qoʻyilmaganidan qatʼi nazar, huquqni tasdiqlovchi hujjatlarga muvofiq amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishYer uchastkasidan foydalanish huquqlari qiymati baholash toʻgʻrisidagi hisobotda alohida satr bilan koʻrsatiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishYer uchastkasidan foydalanish huquqlari qiymatini baholash, baholash sanasidagi yer soligʻiga teng boʻlgan yer rentasi stavkasini kapitallashtirish yoʻli bilan amalga oshiriladi. Bunda kapitallashtirish stavkasi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining qayta moliyalashtirish stavkasiga teng qilib belgilanadi.
(94-bandning uchinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Oldingi tahrirga qarang.
(94-bandning toʻrtinchi — oltinchi xatboshilari Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qaroriga asosan chiqarilgan — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholashning mazkur tartibi yer uchastkasidan foydalanish huquqlari baholashning yakka tartibdagi obyektlari hisoblanganda, shuningdek yer uchastkalaridan qishloq xoʻjalik maqsadlarida foydalanilgan hollarda qoʻllanilmaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMashinalar, uskunalar va transport vositalarini baholash
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish95. Mashinalar va uskunalarni baholash baholash obyektining aniq nusxasini yaratish yoki uni oʻxshashiga almashtirish xarajatlarining jismoniy eskirish chegirib tashlangan xolda hisoblashga asoslanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTiklanish qiymatini aniqlashda barcha sarflar, shu jumladan transport xarajatlari hamda montaj va sozlash-ishga tushirish ishlari uchun xarajatlar hisobga olinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTransport xarajatlari amalda qilingan sarflarga koʻra olinadi. Montaj va sozlash-ishga tushirish ishlari uchun xarajatlar tiklanish qiymatining 10 foizi miqdorida olinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMashina va uskunalar import analoglar qiymatidan foydalanilgan holda baholangan taqdirda, Oʻzbekiston Respublikasi tashqi iqtisodiy faoliyatining Tovar nomenklaturasi boʻyicha qonun hujjatlarida belgilangan bojxona bojlari, soliq va boshqa toʻlovlar inobatga olinadi.
(95-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qaroriga asosan xatboshi bilan toʻldirilgan — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish96. Mashinalar va uskunalar qiymatini hisoblash quyidagi ketma-ketlikda amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha) tiklanish qiymatini yoki almashtirish qiymatini aniqlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishb) jismoniy eskirishni aniqlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishv) bozor qiymatini hisoblash.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTiklash qiymati quyidagi metodlarning biri yordamida hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishturdosh obyekt narxi boʻyicha hisoblash usuli;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishelementma-element hisoblash usuli;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishindeks usuli.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBunda, turdosh mashinalar va uskunalar boʻyicha umumiy metod qoʻllaniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish97. Bir xil (yangi) mashinalar va uskunalarni realizatsiya qilish narxi maʼlum boʻlgan hollarda ularning tiklanish qiymatini aniqlashda mazkur axborot bazaviy axborot sifatida olinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish98. Turdosh obyekt narxi boʻyicha hisoblash usulidan foydalanishni baholovchi quyidagi ketma-ketlikda amalga oshiradi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishishlab chiqarish texnologiyasi, ishlatilgan materiallar va tuzilishiga koʻra oʻxshash, narxi maʼlum boʻlgan turdosh obyekt tanlanadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishturdosh obyektning ishlab chiqarish tannarxi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSp.od — turdosh obyektni ishlab chiqarish tannarxi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSod — turdosh obyekt narxi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishNds — qoʻshilgan qiymat soligʻi stavkasi (koeffitsiyent sifatida qoʻllaniladi);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishNpr — foyda soligʻi stavkasi (koeffitsiyent sifatida qoʻllaniladi);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKr — mahsulotning rentabellik koʻrsatkichi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTalab katta boʻlgan mahsulotlar uchun rentabellik koʻrsatkichi 0,25—0,35 oraligʻida, talab darajasi oʻrtacha boʻlgan mahsulotlar uchun 0,1—0,25 oraligʻida, past rentabelli mahsulotlar uchun 0,05—0,1 oraligʻida olinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTurdosh obyekt tannarxiga obyektlar massasidagi farqlarni hisobga oluvchi tuzatishlar kiritiladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSp — turdosh obyektni ishlab chiqarish tannarxi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishGo — baholash obyekti konstruksiyasining massasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishGtur. — turdosh obyekt konstruksiyasining massasi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash obyektining tiklanish qiymati quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSv — baholash obyektining tiklanish qiymati. Talab mavjud boʻlmagan mashinalar va uskunalar baholanayotgan boʻlsa, ularning qiymati tannarx darajasida olinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish99. Turdosh obyektlarning miqdor va sifat tavsiflarini hisobga oluvchi tuzatishlarni kiritish (zarur hollarda) qiyosiy yondashuv bilan hisoblashda analog narxiga kiritiladigan tuzatishni hisoblash bilan bir xil tartibda amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish100. Elementma-element hisoblash usuli baholash obyekti alohida tugallangan uzellar (bloklar)dan iborat boʻlgan, yigʻish mutaxassislar aralashuvini talab etmaydigan hollarda qoʻllaniladi. Obyekt qiymati uzellarni xarid qilish, transportda tashish va foydani hisobga olgan xolda yigʻish xarajatlari, shuningdek, soliq va boj toʻlovlari va yigʻimlari bilan bogʻliq xarajatlar yigʻindisi sifatida aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMazkur usuldan foydalanilganda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektining butlovchi uzellari va agregatlari roʻyxati tuziladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbutlovchilar narxiga doir axborot yigʻiladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektining tiklanish qiymati quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishCp = Sel+V, bu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSp — obyektning tiklanish qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSel — butlovchi uzellari yoki agregatlar xarid qilish uchun xarajatlar summasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishV — boshqa xarajatlar (transportda tashish, yigʻish, turli yigʻimlar).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish101. Indeks usuli qoʻllanilganda baholash obyektining boshlangʻich balans qiymatini joriy narxlarga keltirish Hukumat qarori boʻyicha asosiy fondlarni soʻnggi qayta baholash sanasidan boshlab Oʻzbekiston Respublikasi Davlat statistika qoʻmitasi maʼlumotlari boʻyicha asosiy fondlar qiymati qimmatlashishi koeffitsiyentlarini qoʻllash yoʻli bilan amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash obyekti (butlovchi uzellari, komponentlar va boshqalar)ning tannarxini shakllantiruvchi xarajatlarni indeksatsiya qilish amalga oshirilishi mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish102. Mashinalar va uskunalarni xususiylashtirish maqsadida baholashda baholash obyektlarining jismoniy eskirishi jadvalda keltirilgan koʻrsatkichlarga muvofiq ekspert yoʻli tarzda bilan aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish| Holatning bahosi | Texnik holat tavsifi | Eskirish |
| Yangi | Yangi (shu jumladan oʻrnatilgan, lekin foydalanishga kiritilmagan), aʼlo holatda. | 5% gacha |
| Juda yaxshi | Nosozliklarsiz ishlayotgan, oz muddat foydalanilgan, nuqsonlar va nosozliklar aniqlanmagan uskuna. | 5%—20% |
| Yaxshi | Ish qobiliyatini cheklamaydigan kichik foydalanish nuqsonlariga ega boʻlgan uskuna. Kapital taʼmirlashdan chiqqan, yaxshi holatdagi uskuna. | 20%— 50% |
| Qoniqarli | Qoniqarli holatdagi uskuna. Ish rejimlarini tanlashda taʼmirlashlar orasida xizmatlar koʻrsatish yoki joriy taʼmirlash vaqtida bartaraf etiladigan baʼzi bir cheklashlar boʻlishi mumkin. | 35%—50% |
| Shartli ravishda yaroqli | Uskuna ishida bartaraf etish uchun rejadan tashqari taʼmirlashlar oʻtkazish talab etiladigan nosozliklar kuzatiladi. Ish rejimlarini tanlash va eng katta yuklanishlarga cheklashlar bor. Asosiy qismlarini jiddiy taʼmirlash yoki almashtirish talab etiladi. | 50%—75% |
| Qoniqarsiz | Tez-tez buzilib turadigan, asosiy uzellarni kapital taʼmirlashni talab etadigan, yomon holatdagi uskuna. | 75%—90% |
| Foydalanish uchun yaroqsiz | Asosiy yoʻnalishi boʻyicha foydalanishga yaroqsiz boʻlgan uskuna. Hali ishlayotgan asosiy materiallar qiymati boʻyicha sotishdan boshqa aqlga muvofiq imkoniyatlar yoʻq. | 90% dan ortiq |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish103. Transport vositalari qiymatini xususiylashtirish maqsadida baholash ham shu tartibda amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTransport vositalari qiymatini baholashda baholash obyektining eskirishini transport vositalari ulardan foydalanishga topshirilgan vaqtdan boshlab (transport vositasi kapital taʼmirlangan yoki asosiy agregatlar va uzellar almashtirilgan hollarda — kapital taʼmirlash oʻtkazilgan vaqtdan boshlab) bosib oʻtgan masofasidan kelib chiqib aniqlashga yoʻl qoʻyiladi. Bunda eskirish koʻrsatkichi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishI — eskirish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishPf — baholash sanasida transport vositasining haqiqiy yoʻl bosishi (yoki yoshi, xizmat muddati), km yoki yil (moto-soat) hisobida;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishPn — transport vositasining hisobdan chiqarilgungacha boʻlgan (kapital taʼmirlangungacha) vaqtga qadar normativ yoʻl bosishi (yoki yoshi, xizmat muddati), km yoki yil (moto-soat) hisobida.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTransport vositalari qiymatini mazkur uslubiy koʻrsatmalarga asosan baholash uslubiyoti faqat yer usti transport vositalari qiymatini baholash uchun qoʻllanilishi mumkin. Boshqa turdagi (uchuvchi (havo), suv) transport vositalarini baholash uchun maxsus uslubiyotlardan foydalaniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTransport vositalarining import analoglari qiymatidan foydalanilgan holda baholangan taqdirda, Oʻzbekiston Respublikasi tashqi iqtisodiy faoliyatining Tovar nomenklaturasi boʻyicha qonun hujjatlarida belgilangan bojxona bojlari, soliq va boshqa toʻlovlar inobatga olinadi.
(103-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qaroriga asosan xatboshi bilan toʻldirilgan — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBoshqa asosiy vositalar, inventar va xoʻjalik buyumlari qiymatini baholash
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish104. Asboblar, ishlab chiqarish va xoʻjalik inventari (mebelsiz), ishchi va mahsuldor hayvonlar, koʻp yillik oʻsimliklar, kutubxona fondlari va boshqa asosiy vositalar qiymatini baholash ularning boshlangʻich balans qiymatini joriy bozor narxlariga (ishlab chiqaruvchi zavodlar, prays-varaqlar, preyskurantlar narxlariga va boshqalarga) muvofiq boʻlgungacha qayta baholash yoʻli bilan yoki Hukumat qarori boʻyicha asosiy fondlarni soʻnggi qayta baholash sanasidan boshlab Oʻzbekiston Respublikasi Davlat statistika qoʻmitasi maʼlumotlari boʻyicha asosiy fondlar qiymatining qimmatlashishi koeffitsiyentlarini tegishli toifa boʻyicha qoʻllash yoʻli bilan amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishUshbu asosiy vositalarning eskirishi ularning haqiqiy holatidan kelib chiqib ekspert yoʻli bilan yoki buxgalteriya hisobi normalariga muvofiq aniqlanadi. “Mahsuldor hayvonlar” va “Kutubxona fondlari” guruhlari boʻyicha eskirish hisoblanmaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish105. Tovar-moddiy zaxiralarga mansub boʻlgan inventar va xoʻjalik buyumlarining qiymati balans qiymati boʻyicha qabul qilinadi.
(105-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish106. Baholanayotgan korxonaga tegishli foydalanishda boʻlgan, balansdan tashqari hisobda turgan xoʻjalik inventari balansdan tashqari hisobida koʻrsatilgan qiymati boʻyicha 50 foiz eskirishni ayirib tashlagan holda baholanadi.
(106-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Oldingi tahrirga qarang.
(107-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qaroriga asosan oʻz kuchini yoʻqotgan — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishUzoq muddatli moliyaviy qoʻyilmalar qiymatini baholash
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish108. Baholanayotgan korxonada qimmatli qogʻozlar (aksiyalar), masʼuliyati cheklangan va qoʻshimcha masʼuliyatli (shu jumladan xorijiy) jamiyatlarning ustav kapitalidagi ulushlar, mulkiy paylar, shoʻba va tobe xoʻjalik jamiyatlari sifatidagi uzoq muddatli moliyaviy qoʻyilmalar (investitsiyalar), boshqa uzoq muddatli investitsiyalar mavjud boʻlsa, baholovchi ularni baholashi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1081. Fond birjasining birja kotirovkasi varagʻiga kiritilgan qimmatli qogʻozlarning qiymati tegishli qimmatli qogʻozlar birja kotirovkasi varagʻiga kiritilgan fond birjasidan qimmatli qogʻozlarning kotirovkasini soʻrab olish (yoxud ochiq foydalanishda boʻlgan boshqa manbalardan foydalanish) yoʻli bilan belgilanadi va qonun hujjatlariga muvofiq kotirovka qilinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAgar qimmatli qogʻozlar fond birjasining birja kotirovkasi varagʻiga kiritilmagan boʻlsa, baholash mazkur uslubiy koʻrsatmalarining 109 – 112-bandlariga muvofiq amalga oshiriladi.
(1081-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qaroriga asosan kiritilgan — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish109. Miqdori 75 foiz va undan kam boʻlgan aksiyalar paketlari qiymatini baholash quyidagi uslublardan biri bilan amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishegalariga dividendlar koʻrinishida (naqd, naqdsiz shaklda yoki aksiyalar koʻrinishida) daromad keltiradigan aksiyalar paketlarini baholash baholash sanasidagi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining qayta moliyalashtirish stavkasi boʻyicha oxirgi uch yil uchun dividendlar koʻrinishidagi oʻrtacha yillik daromadni kapitallashtirish yoʻli bilan amalga oshiriladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishadekvat daromad keltirmaydigan aksiyalar paketlari qiymatini baholash quyidagi hisoblash formulasiga binoan xususiy kapital miqdoridan kelib chiqib amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSak = Bin * Ssk / Suf * (1-Kkontr)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSak — aksiyalar paketining hisoblangan qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBin — aksiyalar paketining balans qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSsk — balans boʻyicha xususiy kapitalning miqdori (xususiy mablagʻlar manbalari);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSuf — balans boʻyicha ustav kapitali miqdori;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKkontr — nazorat koeffitsiyenti.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAksiyalarning qiymatini hisoblashda baholanayotgan aksiyalar paketining nazorat darajasini inobatga olish zarur. Nazorat elementlari yoʻqligi chegirmasi mazkur uslubiy koʻrsatmalarning 34-bandiga binoan hisoblanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAksiyalar paketlarining yakuniy qiymati sifatida qiymatning eng koʻp miqdorini beruvchi hisob-kitoblar qabul qilinadi. Bunda aksiyalar paketlari qiymatining bahosi balans qiymati koʻrsatkichidan kam boʻlishi mumkin emas.
(109-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish110. 75 foizgacha miqdordagi masʼuliyati cheklangan va qoʻshimcha masʼuliyatli jamiyatlardagi (chet el kapitali ishtirokidagi jamiyatlardan tashqari) ulushlar va mulkiy paylar qiymatini baholash 75 foiz minus bir oddiy aksiya miqdoridagi aksiyalar paketlari qiymatini baholash uchun nazarda tutilgan tartibda amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish111. Shoʻba va tobe xoʻjalik yurituvchi subyektlarga investitsiyalar, 75 foizdan (ichiga olib) ortiq miqdordagi aksiyalar paketlari (qimmatli qogʻozlar 75 foizdan (ichiga olib) ortiq miqdordagi masʼuliyati cheklangan va qoʻshimcha masʼuliyatli jamiyatlardagi ulushlar va mulkiy paylar, shuningdek, chet el kapitali ishtirokidagi korxonalarga qoʻyilmalar (ustav fondida ishtirok etish ulushidan qatʼi nazar) qiymatini baholash quyidagi formula boʻyicha amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishS = [(So.s. * I) + (I * 0,1 * I) + (Stmz * I) + Sb.ak] – Sb.o., bu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishS — uzoq muddatli investitsiyalarning hisoblangan qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSo.s. — investitsiyalar kiritilgan korxonalar asosiy vositalarining umumiy balans qoldiq qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishI — korxona asosiy vositalari eskirishining balans boʻyicha umumiy summasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishI — narxlarning qimmatlashish indeksi;
(111-bandning oltinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishStmz — tovar-moddiy zaxiralarning balans qiymati (balans satri boʻyicha umumiy summasi);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSb.ak. — qolgan barcha (uzoq muddatli va joriy) aktivlarning balans qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSb.o. — majburiyatlarning balans qiymati.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish112. Chet el kapitali ishtirokidagi korxonalarda uzoq muddatli moliyaviy qoʻyilmalar qiymatini baholashda baholovchi mazkur qoʻyilmalarning baholash sanasida Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki kursi boʻyicha qayta hisoblangan valyuta qiymatini hisobga olishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOʻrnatiladigan uskunalar va tugallanmagan qurilish qiymatini baholash
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish113. Oʻrnatiladigan uskunalar qiymatini baholash “Mashinalar va uskunalar” guruhi boʻyicha asosiy vositalar qiymatini baholash uchun nazarda tutilgan tartibda, sozlash-ishga tushirish xarajatlarini hisobga olmasdan amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAgar uskuna sotib olingan sanasidan boshlab 5 yildan ortiq boʻlgan muddatda oʻrnatilmagan boʻlsa, uning jismoniy va funksional eskirishini inobatga olish zarur:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
|
Oʻrnatilmaganlik muddati | |
|
Eskirish |
5 yildan ortiq 10 yilgacha |
10 yildan ortiq |
|
Jismoniy |
5 % |
10% |
|
Funksional |
10 % |
15 % |
|
Tashqi |
5 % |
10 % |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOʻrnatilmagan uskunaning qiymatini baholashda baholovchi tomonidan jismoniy, funksional va tashqi eskirish alomatlari aniqlangan taqdirda qiymatga nisbatan jismoniy, funksional va tashki eskirish qoʻllaniladi. Baholovchining mulohazalari baholash toʻgʻrisidagi hisobotda (zarur boʻlganda mutaxassislarning texnik xulosalarini ilova qilgan holda) asoslantirib berilishi kerak.
(113-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish114. Qurilishi tugallanmagan obyektlar (kapital qoʻyilmalar) qiymatini baholash koʻchmas mulkni baholash uchun nazarda tutilgan tartibda 8-son MBMS va mazkur uslubiy koʻrsatmalar talablarini inobatga olgan holda amalga oshiriladi.
(114-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-§. Qoʻllanilgan yondashuvlar doirasida olingan natijalarni muvofiqlashtirish va baholash obyektining yakuniy qiymatini hisoblash
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish115. Baholash obyekti qiymatining yakuniy natijasi baholashning uch yondashuvi natijalarining oʻrtacha arifmetik qiymati hisoblanmaydi. Har bir yondashuv ahamiyati baholanayotgan mulk turi, baholash maqsadi bilan, shuningdek, mazkur yondashuv daliliy maʼlumotlar bilan qay darajada quvvatlanayotgani bilan belgilanadi. Baholovchi baholash toʻgʻrisidagi hisobotda oʻzining harakatlariga aniq asoslashlar va tegishli dalillar keltirgan xolda bir (yoki hatto ikki) yondashuv natijalarini hisobga olmaslikka haqli.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish116. Qiymatning yakuniy miqdorini hisoblash olingan natijalarni har bir yondashuvning muhimlik darajasini hisobga olgan holda oʻlchash yoʻli bilan amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMuvofiqlashtirish jarayonida baholovchi u yoki bu yondashuv bilan olingan natijaning baholash yakuniy natijasiga taʼsiri darajasini belgilaydigan oʻlchov koeffitsiyentlarini tahlil qiladi. Quyidagilar oʻlchov koeffitsiyentlarini baholash uchun (muvofiqligiga koʻra) asosiy mezonlar hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbozorga oid axborotdan foydalanish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishasosiy vositalarning eskirganligi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektining funksionalligi va ixtisoslashuvi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishyer uchastkasi va qoʻshimcha hudud mavjudligi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyekti joylashgan yer;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektining hajmi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektining sifat turkumi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish117. Muayyan mezonlarni ularga tegishli koʻrsatkichlarni biriktirish yoʻli bilan baholagach, baholovchi har bir baholash yondashuvi boʻyicha oʻlchov koeffitsiyentlarini aniqlashi lozim. Mezonlarni baholash quyidagi tartibda amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBozorga oid axborotdan foydalanish.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishXarajat yondashuvi bilan hisoblash uchun:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish| binolar (inshootlar)ning kamida 30 foizi ularning loyiha-smeta hujjatlaridan foydalangan holda baholanadi; baholash obyekti asosiy vositalarining kamida 30 foizi (binolar, inshootlardan tashqari) bozorga oid axborotdan foydalangan holda baholanadi; |
1 |
| binolar (inshootlar)ning kamida 60 foizi ularning loyiha-smeta hujjatlaridan foydalangan holda baholanadi; baholash obyekti asosiy vositalarining kamida 60 foizi (binolar, inshootlardan tashqari) bozorga oid axborotdan foydalangan holda baholanadi; |
2 |
| binolar (inshootlar)ning kamida 90 foizi ularning loyiha-smeta hujjatlaridan foydalangan holda baholanadi; baholash obyekti asosiy vositalarining kamida 90 foizi (binolar, inshootlardan tashqari) bozorga oid axborotdan foydalangan holda baholanadi. |
3 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMezonlarning binolar (inshootlar) va boshqa asosiy vositalar boʻyicha oʻrnatilgan chegaralari mazkur asosiy vositalarning pozitsiyalari miqdori va ularning boshlangʻich (balans) qiymati summasiga boʻlgan nisbatdan kelib chiqib qoʻllaniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash obyekti qiymatini xarajat yondashuvi bilan baholash yuqorida koʻrsatilgan mezonlarga mos kelmagan taqdirda, muvofiqlashtirish jarayonida xarajat yondashuvi bilan hisoblash natijasiga ballar berilmaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishDaromad yondashuvi bilan hisoblash uchun:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish| balansda saqlovchi (emitent) moliyaviy prognozlaridan foydalanilgan | 1 |
| balansda saqlovchi (emitent) prognozlaridan foydalanishdan tashqari, baholovchi boʻlgʻusi daromadlarning qoʻshimcha tahlilini amalga oshirgan | 2 |
| qoʻshimcha tahlilni amalga oshirish va balansda saqlovchi (emitent) prognozlaridan foydalanishdan tashqari, ixtisoslashgan moliyaviy institutlar va boshqa tashkilotlar tayyorlagan prognozlar haqidagi axborotdan foydalanilgan | 3 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQiyosiy yondashuv bilan hisoblash uchun:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish| 3 analog bilan bitimlar haqidagi bozorga oid axborotdan foydalanilganda | 1 |
| 4—6 analog bilan bitimlar haqidagi bozorga oid axborotdan foydalanilganda | 2 |
| 6 dan ortiq analoglar bilan bitimlar haqidagi bozorga oid axborotdan foydalanilganda | 3 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAsosiy vositalarning eskirganligi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAsosiy vositalarning eskirganlik koeffitsiyenti balans boʻyicha asosiy vositalar eskirish summasining ularning boshlangʻich balans qiymatiga nisbati sifatida aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
Koʻrsatkichlar |
Xarajat yondashuvi |
Daromad yondashuvi |
Qiyosiy yondashuv |
| Baholash sanasida koeffitsiyent 0,5 qiymatidan ortiq | 1 | 3 | 2 |
| Baholash sanasida koeffitsiyent 0,2 dan 0,5 gacha (ichiga olib) natija beradi | 2 | 3 | 1 |
| Baholash sanasida koeffitsiyent qiymati 0,2 dan past | 3 | 2 | 1 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash obyektining funksionalligi va ixtisoslashuvi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
Koʻrsatkichlar |
Xarajat yondashuvi |
Daromad yondashuvi |
Qiyosiy yondashuv |
| Koʻp miqdorda kapital qoʻyilmalarsiz qayta ixtisoslashtirish imkoniyati mavjud emas | 3 | 1 | 2 |
| Baholash obyekti oz miqdorda xarajatlar bilan qayta ixtisoslashtirilishi mumkin | 1 | 3 | 2 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishYer uchastkasi va qoʻshimcha hudud mavjudligi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
Koʻrsatkichlar |
Xarajat yondashuvi |
Daromad yondashuvi |
Qiyosiy yondashuv |
| Hududning yarmidan koʻprogʻi imoratlar bilan band etilgan | 3 | 1 | 2 |
| Hududning yarmidan kamrogʻi imoratlar bilan band etilgan | 2 | 3 | 1 |
| Hududning yarmidan kamrogʻi imoratlar bilan band etilgan, shuningdek, alohida joylashgan qoʻshimcha hudud mavjud | 1 | 3 | 2 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash obyekti joylashgan yer:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
Koʻrsatkichlar |
Xarajat yondashuvi |
Daromad yondashuvi |
Qiyosiy yondashuv |
| Baholash obyekti viloyat markazida (shu jumladan Toshkent shahrida) yoki viloyatga boʻysinuvchi shaharda joylashgan | 3 | 2 | 1 |
| Baholash obyekti tuman markazida yoki tumanga boʻysinuvchi shaharda joylashgan | 2 | 3 | 1 |
| Baholash obyekti qishloqda, togʻli hududda, boshqa uzoq va ovloq hududda joylashgan | 2 | 1 | 3 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash obyektining hajmi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
Koʻrsatkichlar |
Xarajat yondashuvi |
Daromad yondashuvi |
Qiyosiy yondashuv |
| Baholash obyekti 100 foizli aktiv yoki nazorat elementlariga ega (aksiyalarning nazorat paketlari va ulushlarga) | 3 | 2 | 1 |
| Baholash obyekti nazorat elementlariga ega emas (aksiyalarning nazorat paketlari va ulashlarga) | 2 | 3 | 1 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash obyektining sifat turkumi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
Koʻrsatkichlar |
Xarajat yondashuvi |
Daromad yondashuvi |
Qiyosiy yondashuv |
| Baholash obyektining texnik mansubligi — industrial | 3 | 2 | 1 |
| Baholash obyektining texnik mansubligi — noindustrial | 2 | 3 | |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish118. Turli yondashuvlar bilan olingan baholash natijalarining amalga oshirilgan tahlili asosida baholovchi asosiy mezonlar boʻyicha har bir yondashuv uchun oʻlchovlarni aniqlaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish| № |
Mezonlar |
Xarajat yondashuvi | Daromad yondashuvi | Qiyosiy yondashuv |
| 1. | Bozorga oid axborotdan foydalanish | S1z | S1d | S1s |
| 2. | Asosiy vositalarning eskirganligi | S2z | S2d | S2s |
| 3. | Baholash obyektining funksionalligi va ixtisoslashuvi | S3z | S3d | S3s |
| 4. | Yer uchastkasi va qoʻshimcha hudud mavjudligi | S4z | S4d | S4s |
| 5. | Baholash obyekti joylashgan yer | S5z | S5d | S5s |
| 6. | Baholash obyekti hajmi | S6z | S6d | S6s |
| 7. | B�holash obyektining sifat turkumi | S7z | S7d | S7s |
| | Barcha mezonlar boʻyicha ballar yigʻindisi | Σ Si z, i=1-7 | Σ Si d, i=1-7 | Σ Si s, i=1-7 |
| | Barcha yondashuvlar boʻyicha ballar yigʻindisi | S = Σ Si z + Σ Si d + Σ Si s | ||
| | Tegishli yondashuvlar boʻyicha solishtirma oʻlchov koeffitsiyentlari | |||
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish119. Baholash obyekti qiymatining yakuniy miqdori tegishli ravishda turli yondashuvlar bilan olingan hisoblash natijalariga tegishli oʻlchov koeffitsiyentlari qoʻllanilganidan keyin yondashuvlarning natijalarini qoʻshish yoʻli bilan aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishS = γz * Kz + γd * Kd + γs * Ks, bu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishS — baholash obyekti qiymatining muvofiqlashtirilgan yakuniy miqdori;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishγz, d, s — baholash obyekti qiymatini xarajatga oid, daromadga oid va qiyosiy yondashuvlar bilan hisoblash natijalari.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish120. Baholash obyektining yakuniy qiymati yagona kattalik sifatida ifodalanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishVII-bob. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotni tuzish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish121. Baholash toʻgʻrisidagi hisobot baholovchining baholash obyekti qiymati xususidagi yigʻilgan axborot va hisoblashlar asosida tasdiqlangan xulosasini oʻz ichiga olgan hujjatdir.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholashni amalga oshirish vaqtida baholovchi baholash obyektining bozor qiymatidan farq qiluvchi boshqa qiymatini aniqlagan boʻlsa, baholash obyektining bozor qiymatini aniqlashdan chetga chiqish sabablari baholash toʻgʻrisidagi hisobotda koʻrsatilishi va baholash obyektini baholash jarayoni aks ettirilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish122. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotni tuzishda baholovchi quyidagi qoidalarga amal qilishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash toʻgʻrisidagi hisobotda baholash obyektining qiymati nuqtai nazaridan muhim boʻlgan barcha axborot bayon etilishi kerak;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash toʻgʻrisidagi hisobotda keltirilgan, baholashni amalga oshirish vaqtida foydalanilgan yoki hisoblashlar natijasida olingan axborot tasdiqlangan boʻlishi kerak;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash toʻgʻrisidagi hisobotning mazmuni mazkur hisobotdan foydalanuvchilarni chalgʻitishi, shuningdek, har xil talqinga yoʻl qoʻymasligi kerak;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash toʻgʻrisidagi hisobotda ifodalangan materiallar tarkibi va ketma-ketligi hamda baholash jarayonining tavsifi qiymatni hisoblashni toʻliq tasvirlash imkoniyatini berishi va uni ayni shu natijalarga olib kelishi lozim;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash toʻgʻrisidagi hisobot baholashni amalga oshirish vaqtida oraliq va yakuniy natijalarni aniqlashda foydalanilmagan axborotni, agar u baholash faoliyatini tartibga soluvchi qonunchilik talablariga muvofiq majburiy boʻlmasa, oʻz ichiga olmasligi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish123. Baholash obyektining turidan, shuningdek baholash maqsadlaridan (qonunchilikda nazarda tutilgan maqsadlardan tashqari) qatʼi nazar, baholash toʻgʻrisidagi hisobot tuzilish jihatidan quyidagi boʻlimlar va ularning qismlaridan tarkib topishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha) I-boʻlim “Titul varagʻi” — baholash toʻgʻrisidagi hisobotning birinchi sahifasi hisoblanadi va hujjatni izlash uchun zarur boʻlgan boshlangʻich axborot manbai boʻlib xizmat qiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTitul varagʻida quyidagi maʼlumotlar keltiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholovchi tashkilot nomi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash toʻgʻrisidagi hisobotning roʻyxatga olish raqami;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishishning nomi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash toʻgʻrisidagi hisobot tuzilgan sana.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash toʻgʻrisidagi hisobot ikki yoki undan ortiq kitobdan iborat boʻlsa, har bir kitob birinchi kitobning titul varagʻiga muvofiq boʻlgan va mazkur kitobga daxldor maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan oʻz titul varagʻiga ega boʻlishi lozim. Kitob raqami titul varagʻida qoʻyiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishb) II-boʻlim “Mundarija” tegishli sahifalarning raqamlari koʻrsatilgan barcha boʻlimlar, kichik boʻlimlar, bandlar (agar ular nomlangan boʻlsa) va ilovalar nomini oʻz ichiga oladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIkki yoki undan ortiq kitobdan iborat boʻlgan baholash toʻgʻrisidagi hisobot tuzilganda ularning har birida oʻz mundarijasi boʻlishi lozim. Bunda birinchi kitobda baholash toʻgʻrisidagi hisobotning kitob raqamlari koʻrsatilgan umumiy mundarijasi, keyingi kitoblarda — faqat tegishli kitob mundarijasi joylashtiriladi. Birinchi kitobda keyingi kitoblar mundarijasi oʻrniga ularning nominigina koʻrsatishga yoʻl qoʻyiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishv) III-boʻlim “Ilova xat (umumlashtiruvchi qism)” buyurtmachiga baholashni amalga oshirish natijalari haqidagi erkin shaklda (ish uslubida) bayon etilgan xabarni oʻz ichiga oladi. Xatda quyidagilar koʻrsatiladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholashni amalga oshirish uchun asos;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektining nomi va joylashgan manzili;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbajarilgan ishlarning qisqacha bayoni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishqiymat aniqlangan sanaga qadar boʻlgan holatga koʻra baholash obyektining qiymati haqida xulosa;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash toʻgʻrisidagi hisobot qaysi qonun hujjatlari va meʼyoriy hujjatlarga muvofiq tayyorlangan boʻlsa, shu hujjatlarga havola;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishilova xat baholash toʻgʻrisidagi hisobotga asosan tayyorlangani va faqatgina hisobotning toʻliq matniga bogʻliq ravishda, yaʼni hisobotda qabul qilingan barcha farazlar va cheklashlarni hisobga olgan holda talqin qilinishi mumkinligiga koʻrsatma.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIlova xat baholovchi tashkilotning firma blankasida rasmiylashtiriladi, rahbari tomonidan imzolanadi va muhri bilan (muhr mavjud boʻlgan taqdirda) tasdiqlanadi.
(123-bandning “v” kichik bandi sakkizinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining Xususiylashtirish, monopoliyadan chiqarish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2016-yil 26-maydagi 01/27-26/34-sonli (roʻyxat raqami 2025-1, 01.06.2016-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2016-y., 22-son, 255-modda)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishg) IV-boʻlim “Qisqartmalar, shartli belgilar, simvollar, birliklar va atamalar roʻyxati” baholash toʻgʻrisidagi hisobotda qabul qilingan, keng tarqalgan va taʼriflari bilan birga keltirilishi lozim boʻlgan qisqartmalar, shartli belgilar, simvollar, birliklar, maxsus (professional) atamalarni oʻz ichiga oladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAgar qisqartmalar, shartli belgilar, simvollar, birliklar va atamalar baholash toʻgʻrisidagi hisobotda ikki martadan kam takrorlangan boʻlsa, alohida roʻyxat tuzilmaydi, balki ularga izoh bevosita matnda birinchi marta zikr etilganda beriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishd) V-boʻlim “Kirish” baholash toʻgʻrisidagi hisobotdan foydalanuvchiga baholovchi amalga oshirgan ish natijalari haqida toʻliq axborot olish imkoniyatini beradigan asosiy faktlar va xulosalarning qisqacha bayonini oʻz ichiga oladi. Mazkur boʻlimga quyidagi qismlar kiritilishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishasosiy faktlar va xulosalar, bu yerda quyidagilar koʻrsatiladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyekti haqida umumiy axborot;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash toʻgʻrisida shartnoma nomi, uning raqami va sanasi, taraflarning toʻliq nomi, vakolatli organ qarori (hukumat qarorlari, baholashni amalga oshirish uchun asos hisoblanadigan boshqa hujjatlar);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishturli yondashuvlarni qoʻllash yoʻli bilan olingan baholash natijalari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyekti qiymatining yakuniy miqdori;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash toʻgʻrisidagi hisobotga soʻnggi tuzatish kiritilgan va hisobot taqdim etilgan koʻrinishda rasmiylashtirilgan kalendar sanaga muvofiq boʻlgan baholash toʻgʻrisidagi hisobot tuzilgan sana;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhisobotning tartib raqami;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash haqida vazifa,. u mazkur uslubiy koʻrsatmalar talablariga muvofiq axborotni oʻz ichiga olishi lozim;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash buyurtmachisi haqida (nomi, yuridik manzili), baholovchi tashkilot haqida (tashkiliy-huquqiy shakli, davlat roʻyxatidan oʻtkazilganligi haqidagi hujjatdagi kabi toʻliq nomi, identifikatsion maʼlumotlar (davlat reyestridagi qayd raqami, STIR va h.k.), yuridik manzili (agar manzillar bir nechta boʻlsa, ularning hammasi koʻrsatiladi), fuqarolik javobgarligini sugʻurtalash haqidagi maʼlumotlar, baholash faoliyati bilan shugʻullanish huquqini beradigan litsenziya raqami, berilgan sanasi va amal qilish muddati; bank rekvizitlari) va baholovchi tashkilot bilan mehnat shartnomasiga binoan ishlaydigan baholovchi haqida (familiyasi, ismi, otasining ismi, baholashni amalga oshirish huquqini tasdiqlovchi hujjat raqami va berilgan sanasi, mehnat shartnomasi raqami va sanasi) maʼlumotlar. Shuningdek, baholashni amalga oshirish va baholash toʻgʻrisidagi hisobotni tayyorlashga jalb qilingan barcha tashkilotlar va mutaxassislar haqida axborot ularning malakasi va baholash obyektini baholashni amalga oshirishda ularning ishtirok etish darajasini koʻrsatgan holda keltirilishi lozim;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash natijalariga taʼsir koʻrsatgan farazlar va cheklovchi shartlar. Xususiylashtirish maqsadida mulkni baholashga nisbatan farazlar va cheklovchi shartlar roʻyxati quyidagicha boʻlishi mumkin:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmazkur hisobot toʻla hajmda va unda koʻrsatilgan maqsadlardagina ishonchlidir;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholovchi tashkilot baholash obyektiga boʻlgan huquqlarning yuridik tavsifi uchun javobgar boʻlmaydi. Baholanayotgan huquqlar, baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aytib qoʻyilgan cheklashlardan tashqari, har qanday eʼtirozlar yoki cheklashlardan holi deb qaraladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholovchi, baholash toʻgʻrisidagi hisobotda koʻrsatilgan omillardan tashqari, baholash natijalariga taʼsir etadigan yashirin omillarning yoʻqligini nazarda tutadi. Baholovchi tashkilot bunday omillarning mavjudligi va ularni aniqlash zaruriyati uchun javobgar boʻlmaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholovchi baholash toʻgʻrisidagi hisobotni tayyorlashda foydalangan dastlabki maʼlumotlar ishonchli manbalardan olingan boʻlishi va haqqoniy deb hisoblanishi lozim. Baholovchi tashkilot ularning mutlaqo aniqligini kafolatlay olmaydi, shu bois baholash toʻgʻrisidagi hisobotda axborot manbalariga havolalar keltirilishi lozim;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholovchi tashkilot ushbu sanadan keyin vujudga kelishi va baholash obyektining bozor qiymatiga taʼsir etishi mumkin boʻlgan iqtisodiy, yuridik va boshqa omillarning oʻzgarishi uchun hech qanday javobgarlikni oʻz zimmasiga olmaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbuyurtmachi ham, baholovchi tashkilot ham baholash toʻgʻrisidagi hisobotdan faqat baholash toʻgʻrisidagi shartnomada nazarda tutilgan tartibda foydalanishlari mumkin;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash toʻgʻrisidagi hisobot baholovchi tashkilotning obyekt qiymati xususidagi fikrini oʻz ichiga oladi va obyekt erkin bozorda obyektning mazkur baholash toʻgʻrisidagi hisobotda koʻrsatilgan qiymatiga teng boʻlgan narxda sotilishini kafolatlamaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash faoliyatining qoʻllanilayotgan standartlari, bu yerda 8-son Mulkni baholash Milliy standartidan, baholash obyektini baholashni amalga oshirishda qoʻllaniladigan boshqa standartlardan foydalanilgani haqida axborot keltirilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishe) VI-boʻlim “Asosiy qism” quyidagi majburiy qismlarni oʻz ichiga olishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash jarayoni bosqichlari, bu yerda baholovchi oʻzi bajargan ishlar ketma-ketligini bosqichma-bosqich bayon etadi. Har bir bosqichda baholash obyektini baholash boʻyicha bajarilgan ishlar haqida umumiy maʼlumotlar keltiriladi (bajarilgan ishlarning oddiy roʻyxatini keltirishga yoʻl qoʻyiladi). Amalga oshirilgan tahlil va hisoblashlarning batafsil tavsifi baholash obyektining xususiyatlari, baholash vazifasi va mavjud axborot hajmiga muvofiq navbatdagi qismlarda keltiriladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektining tavsifi (uni identifikatsiya qilish) ,. bu yerda baholash obyektini koʻzdan kechirish, dastlabki va huquqni tasdiqlovchi hujjatlar, baholash obyektining texnik, moliyaviy, miqdor va sifat koʻrsatkichlari haqidagi maʼlumotlar keltiriladi. Bunda, baholovchi baholash obyekti haqidagi barcha moliyaviy va texnik axborotni, qoʻshimcha yuklamalar va cheklashlar, baholash obyektidan joriy foydalanish haqidagi maʼlumotlarni va baholash obyektiga taalluqli boʻlgan, uning qiymatiga sezilarli darajada taʼsir koʻrsatadigan boshqa omillar va koʻrsatkichlarni yoritib beradi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAmalga oshirilgan koʻzdan kechirishning barcha natijalarini baholovchi baholash toʻgʻrisidagi hisobotda bosqichma-bosqich bayon etadi. Koʻchmas mulkning hajmiy-rejalashtirish koʻrsatkichlarini oʻlchash amalga oshirilganida, biron-bir parametr qiymatini tasdiqlash yoki belgilash zaruriyati tugʻilgan holda, baholovchi buni baholash toʻgʻrisidagi hisobotda koʻrsatib oʻtadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholovchi baholashni amalga oshirish uchun zarur boʻlgan axborotni olish jarayonini ham axborotni olishning aniq manbalarini koʻrsatgan holda baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettiradi. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotda baholovchi baholash obyektini baholashda foydalanilgan (buyurtmachi, balansda saqlovchidan va boshqa manbalardan olingan) barcha hujjatlarni ularning nomi, raqami, sanasini va hujjatni identifikatsiya qilish imkoniyatini beradigan boshqa maʼlumotlarni koʻrsatgan holda sanab oʻtadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBuyurtmachi yoki uning vakili soʻralayotgan axborotni taqdim etishdan bosh tortgani baholash natijalarining aniqligi va (yoki) haqqoniyligiga sezilarli darajada taʼsir koʻrsatgan boʻlsa, bu holat baholash toʻgʻrisidagi hisobotda qayd etiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash obyektining tavsifi baholash toʻgʻrisidagi hisobotdan foydalanuvchi baholash obyekti haqida baholanayotgan mulkning qiymatiga taʼsir etadigan barcha jihatlardan aniq tasavvur hosil qilishi uchun imkoniyat yaratishi lozim;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyekti bozorining tahlili baholash obyektiga bevosita taalluqli boʻlmagan, lekin uning qiymatiga taʼsir etadigan barcha omillar tahlilini oʻz ichiga olishi lozim. Ushbu boʻlimda baholash obyekti qiymatini aniqlashda foydalanilgan narxni shakllantiruvchi barcha omillar haqida axborot keltirilishi va ularning qiymatlari asoslanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholovchi baholash obyektining mintaqadagi holatini (maqomini) belgilovchi vaziyatga umumiy tavsif beradi. Bozorning faolligi oʻxshash obyektlarning talab va taklifi hajmi va dinamikasi nuqtai nazaridan, ochiqlik darajasi hamda baholash obyektining jozibadorligi yoki noyobligini belgilovchi boshqa koʻrsatkichlar tahlil qilinadi. Chiqarilgan tahliliy xulosalarni quvvatlovchi miqdor va sifatga oid barcha maʼlumotlar koʻrsatiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTarmoq tavsifi tarmoq hajmi va tuzilishi, bozorning asosiy ishtirokchilari va tarmoqning rivojlanish istiqbollari tahlilini oʻz ichiga oladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKoʻrib chiqilayotgan koʻrsatkichlarning aniq roʻyxati har bir holda bajarilayotgan baholashning asosiy vazifalariga mos kelishi, baholash toʻgʻrisidagi hisobot ortiqcha axborot bilan yuklanishiga yoʻl qoʻymasligi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBozordagi vaziyat tahlili natijasi baholash obyektining bozordagi tutgan oʻrni haqida aniq tasavvur hosil qiladi. Bunda, baholovchi mazkur holatni aniqlashda qaysi mezonlarga amal qilganini koʻrsatadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisheng maqbul va eng samarali foydalanish tahlili,. bu yerda baholovchi baholash obyektidan foydalanish natijasida uning qiymatini mumkin qadar oshirish imkoniyati haqidagi oʻz mulohazalarini bayon etadi va ularni asoslaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash obyektidan eng samarali foydalanish tahlili muqobil foydalanish variantlarini tanlashni nazarda tutadi,. shu tufayli ham baholash obyektining funksional yoʻnalishi, konstruktiv yechimlarning toʻliq yoki qisman oʻzgarishi, huquqlar tarkibi va boshqa parametrlar oʻzgarishi mumkinligini hisobga olib variantlar roʻyxatini keltirish lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholovchi foydalanilgan barcha qonunchilik va meʼyoriy hujjatlarni ham baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettirishi darkor;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash jarayoni tavsifi baholash obyekti qiymatini aniqlashning baholash toʻgʻrisidagi hisobotdan foydalanuvchiga baholash jarayoni mantiqini va baholovchi baholash obyekti qiymatini aniqlash yoʻlida tashlagan qadamlarning muhimligini tushunish imkoniyatini beruvchi ketma-ketligini oʻz ichiga olishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash toʻgʻrisidagi hisobotda baholovchi xarajat, qiyosiy va daromad yondashuvlari doirasida qoʻllagan usullarning tanlanishi asoslangan boʻlishi kerak. Baholovchi baholash obyektini baholashga nisbatan muayyan yondashuvni qoʻllashdan voz kechilganligi sabablarini dalillar bilan asoslab berishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHar bir yondashuv doirasida baholovchi oʻzi qilgan barcha tahlillar, hisoblashlar, fikr-mulohazalar, farazlar va cheklashlarni keltiradi. Qabul qilingan yondashuvlar doirasida baholash usullarini qoʻllab baholashni amalga oshirishda baholovchining har bir harakati lozim darajada asoslangan boʻlishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash toʻgʻrisidagi hisobotda hisoblashlar tavsifi keltirilishi, hisoblashlarga baholovchi baholashni amalga oshirish vaqtida qoʻllanilgan yondashuvlar va usullar doirasida olgan yoki koʻrsatgan xulosalar va natijalarni tekshirish imkoniyatini taʼminlovchi tushuntirishlar berilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash toʻgʻrisidagi hisobotda, shuningdek, baholovchi fikriga koʻra baholash obyekti qiymatini hisoblashning u qoʻllagan usulini toʻla aks ettirish uchun muhim hisoblangan har qanday maʼlumotlar aks ettirilishi mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishj) VII-boʻlim “Xulosa” quyidagi qismlardan tarkib topishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishturli yondashuvlar yordamida olingan baholash natijalarini muvofiqlashtirish. Baholovchi baholash toʻgʻrisidagi hisobotda muvofiqlashtirish tartibining tavsifini, qoʻllanilgan yondashuvlarning yaroqliligi, aniqligi va asosliligi borasida tanlangan mezonlar ahamiyatining tavsifini keltirishi, bu yondashuvlarda dastlabki maʼlumotlardan qay darajada foydalanilishi va baholash obyektining yakuniy qiymatiga olib kelishini koʻrsatib oʻtishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash yondashuvlarining har biri bilan olingan natijalar oʻrtasidagi jiddiy tafovut uning ehtimol tutilgan sabablari xususidagi asoslantirilgan sharhlar bilan tushuntirilishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash toʻgʻrisidagi hisobotdan baholash obyekti bozor qiymatining yakuniy koʻrsatkichi qoʻshilgan qiymat soligʻini oʻz ichiga olishi yoki olmasligi aniq boʻlishi lozim;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishsifat toʻgʻrisida bayonot — baholovchining baholash toʻgʻrisidagi hisobot amaldagi qonunchilik va foydalanilayotgan baholash standartlari talablariga muvofiq ekanligi haqidagi rasmiy bayonoti. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotning sifati toʻgʻrisidagi bayonotning tarkibiy qismi sanaluvchi qoidalar roʻyxati quyidagilarni oʻz ichiga olishi mumkin:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmazkur baholash toʻgʻrisidagi hisobotda bayon etilgan barcha faktlar toʻgʻri va haqqoniydir;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishamalga oshirilgan tahlil, bildirilgan fikrlar va chiqarilgan xulosalar baholovchilarning oʻziga qarashli va faqat mazkur baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aytib qoʻyilgan farazlar va cheklovchi shartlar doirasida haqiqiydir;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektida baholovchining joriy manfaatlari ham, boʻlgʻusi manfaatlari ham mavjud emas va u bitimdan manfaatdor taraflarga nisbatan xolisona va begʻaraz ish koʻrgan;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholovchiga toʻlanadigan haq baholash obyekti qiymatining yakuniy miqdoriga, shuningdek, buyurtmachi yoki uchinchi taraf mazkur baholash toʻgʻrisidagi hisobotdan foydalanishi natijasida yuz berishi mumkin boʻlgan voqealarga bogʻliq emas;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtahlil, fikr-mulohazalar va xulosalarni olish, mazkur hisobotni tuzish Oʻzbekiston Respublikasining “Baholash faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuni va 8-son MBMS “Xususiylashtirish maqsadida mulkni baholash” talablariga toʻla muvofiq tarzda amalga oshirilgan;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishz) VIII-boʻlim “Foydalanilgan manbalar roʻyxati” baholash obyektini baholashni amalga oshirishda foydalanilgan maʼlumotlar roʻyxatini oʻz ichiga oladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash toʻgʻrisidagi hisobotda foydalanilgan adabiyotlar va axborot manbalariga havolalar hisobot matnida keltirilishi lozim, bu manbalarning nomlari toʻliq ifodalangan roʻyxat esa hisobotning alohida boʻlimida (ilovada) keltiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishManbalar jumlasiga quyidagilar kiradi: qonunchilik va boshqa meʼyoriy-huquqiy hujjatlar, maʼlumotlar va uslubiy adabiyotlar, uslubiy tavsiyalar, ishga oid adabiyotlar, maʼlumotlar bazalari, Internet tarmogʻidan olingan maʼlumotlar va h.k;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishi) IX-boʻlim “Ilovalar” baholashni amalga oshirishda foydalanilgan bosma shakldagi barcha axborotni (shu jumladan internet-sahifalarni) oʻz ichiga oladi. Baholash toʻgʻrisidagi hisobot ilovalarida chetdagi tashkilotlarga yuborilgan soʻrovlar va bunday soʻrovlarga olingan javoblarning nusxalari ham keltirilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash toʻgʻrisidagi hisobotga ilova qilingan barcha hujjatlar tegishli tarzda rasmiylashtirilgan boʻlishi lozim (vakolatli shaxs tomonidan imzolangan va hujjatlarni taqdim etuvchi organlar va tashkilotlar tomonidan belgilangan tartibda tasdiqlangan boʻlishi kerak, Internet tarmogʻidan olingan axborotdan tashqari).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHuquqni tasdiqlovchi hujjatlar yoʻqligi baholash toʻgʻrisidagi hisobotni haqqoniy emas deb topish uchun bevosita asos hisoblanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash toʻgʻrisidagi hisobotga ilovalar baholovchi tashkilot litsenziyasi, baholovchining baholashni amalga oshirish huquqini tasdiqlovchi hujjatlarning nusxalarini, fuqarolik javobgarligini sugʻurta qilish polisining nusxasi va zarur fotomateriallarni ham oʻz ichiga olishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash toʻgʻrisidagi hisobotda ilova hujjatlarining toʻliq roʻyxati keltirilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash toʻgʻrisidagi hisobot nusxasini baholovchi tashkilot hisobot tuzilgan sanadan eʼtiboran qonunchilik hujjatlarida belgilangan muddat mobaynida saqlashi lozim.
(Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2009-y., 44-son, 474-modda; 2016-y., 22-son, 255-modda; 2017-y., 20-son, 375-modda; Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 01.03.2018-y., 10/18/2025-3/0833-son; 12.03.2019-y., 10/19/2025-4/2736-son)