1.07.00.00.00 Moliya va kredit to‘g‘risidagi qonunchilik. Bank faoliyati / 07.27.00.00 Valyutani tartibga solish va valyutani nazorat qilish / 07.27.06.00 Chet el valyutasini sotib olish va sotish. Konvertatsiya. Valyuta almashtirish shohobchalari]
[TSZ:
1.Moliya / Valyutani tartibga solish. Qimmatbaho metallar (toshlar)]
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki BOShQARUVIning
Qarori
Tijorat banklarida jismoniy shaxslar bilan valyuta ayirboshlash operatsiyalarini amalga oshirish tartibi to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida
[O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2018-yil 29-iyunda ro‘yxatdan o‘tkazildi, ro‘yxat raqami 3029]
LexUZ sharhi
Mazkur qaror O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 2020-yil 29-avgustdagi 18/5-sonli “O‘zbekiston Respublikasida valyuta operatsiyalarini amalga oshirish qoidalarini tasdiqlash to‘g‘risida”gi qaroriga (ro‘yxat raqami 3281, 31.08.2020-y.) asosan 2020-yil 1-sentabrdan o‘z kuchini yo‘qotadi.
1. Tijorat banklarida jismoniy shaxslar bilan valyuta ayirboshlash operatsiyalarini amalga oshirish tartibi to‘g‘risidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
2. Mazkur qaror rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran kuchga kiradi.
Markaziy bank raisi M. NURMURATOV
Toshkent sh.,
2018-yil 28-aprel,
16/9-son
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2018-yil 28-apreldagi 16/9-son qaroriga ILOVA
Tijorat banklarida jismoniy shaxslar bilan valyuta ayirboshlash operatsiyalarini amalga oshirish tartibi to‘g‘risidagi
1. Mazkur Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:
avtomatlashtirilgan bank shoxobchasi — xalqaro to‘lov kartalaridagi mablag‘larni naqd milliy yoki chet el valyutasida echib olish, naqd chet el valyutasini naqd milliy valyutaga ayirboshlash va boshqa chakana to‘lovlarni amalga oshirish imkonini beruvchi uskuna yoki uskunalardan iborat majmua;
bank kartasi — tijorat banki tomonidan emissiya qilingan, personalizatsiyalangan, to‘lov vositasi sifatida ishlatiladigan va o‘z saqlovchisiga bank hisobvarag‘idagi mablag‘lari doirasida operatsiyalarni, jumladan hisobvaraq orqali naqd pulsiz hisob-kitoblarni (to‘lovlarni) amalga oshirish, undan naqd pul mablag‘larini yoki bank kreditini olish imkonini beruvchi to‘lov kartasi;
bank hisobvaraqlariga masofadan xizmat ko‘rsatish dasturi — chet el valyutasining oldi-sotdi operatsiyalarini amalga oshirilishi va xalqaro to‘lov kartalaridan pul mablag‘larining muddatli omonatlarga o‘tkazilishini va boshqa chakana to‘lovlarni amalga oshirishni ta’minlovchi rezident jismoniy shaxslarning masofadan turib boshqarish imkonini beruvchi maxsus dastur (bundan buyon matnda maxsus dastur deb yuritiladi);
valyuta ayirboshlash shoxobchasi — rezident va norezident jismoniy shaxslarning (bundan buyon matnda jismoniy shaxslar deb yuritiladi) naqd yoki xalqaro to‘lov kartalaridagi chet el valyutasini naqd milliy valyutaga ayirboshlash, xalqaro to‘lov kartalardagi mablag‘larni naqd shaklda echib berish va jismoniy shaxslarga naqd chet el valyutasini sotish operatsiyalarini, shuningdek ushbu Nizomda belgilangan boshqa bank xizmatlarini ko‘rsatuvchi turg‘un shoxobcha;
(1-bandning beshinchi xatboshisi O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2019-yil 24-avgustdagi 21/14-sonli qarori (ro‘yxat raqami 3029-3, 17.10.2019-y.) tahririda — Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 17.10.2019-y., 10/19/3029-3/3933-son)
kunlik hujjatlar — operatsion kun davomida rasmiylashtirilgan valyuta ayirboshlash operatsiyalari hisobini yuritish hujjatlari;
qimmatliklar — milliy va chet el valyutalari;
operatsion kun — jismoniy shaxslarga xizmat ko‘rsatish uchun tijorat banki tomonidan belgilangan vaqt;
xalqaro to‘lov kartasi — xalqaro to‘lov tizimlari bilan kelishuvga asosan emissiya qilingan chet el valyutasidagi xalqaro to‘lov kartasi;
shaxsni tasdiqlovchi hujjat — jismoniy shaxsning pasporti yoki O‘zbekiston Respublikasida yashash guvohnomasi yoxud O‘zbekiston Respublikasi harbiy xizmatchilari uchun harbiy guvohnoma (bilet);
yakka tartibdagi tadbirkor — yuridik shaxs maqomini olmasdan faoliyat ko‘rsatayotgan yakka tartibdagi tadbirkor (bundan buyon matnda YTT deb yuritiladi).
2. Rezident jismoniy shaxslarga valyuta ayirboshlash operatsiyalari valyuta ayirboshlash shoxobchalari, chakana amaliyotlar kassalari, avtomatlashtirilgan bank shoxobchalari, bankomatlar, maxsus dastur hamda tijorat banklarining tegishli tarkibiy bo‘linmalari orqali mazkur Nizomda belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
Norezident jismoniy shaxslarga valyuta ayirboshlash operatsiyalari valyuta ayirboshlash shoxobchalari, chakana amaliyotlar kassalari, avtomatlashtirilgan bank shoxobchalari hamda bankomatlar orqali mazkur Nizomda belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
3. Tijorat banklari o‘zlarining rasmiy veb-saytlarida, bank binosida (axborotlar burchagida) hamda valyuta ayirboshlash shoxobchasida jismoniy shaxslar bilan valyuta ayirboshlash operatsiyalarini amalga oshirish bilan bog‘liq mazkur Nizomning 1-ilovasida belgilangan namunaviy ma’lumotlarni joylashtirishi zarur.
4. Chet el valyutasini sotib olish va sotish kurslari tijorat banklari tomonidan chet el valyutasiga bo‘lgan talab va taklifni hisobga olgan holda mustaqil ravishda belgilanadi.
Operatsion kun davomida tijorat banki tomonidan chet el valyutasini sotib olish va sotish kursi o‘zgartirilishi mumkin.
5. Chet el valyutasini ayirboshlash operatsiyalari bazaviy hisoblash miqdorining 500 baravari miqdoriga teng bo‘lgan yoki undan oshgan hollarda, jismoniy shaxslardan shaxsini tasdiqlovchi hujjat (YTTdan qo‘shimcha ravishda davlat ro‘yxatidan o‘tkazilganligi to‘g‘risidagi guvohnoma nusxasi) talab etiladi (chet el valyutalarini sotish operatsiyasi bundan mustasno) va ushbu hujjat nusxalari operatsiyalarni amalga oshirgan xodimlar tomonidan bank kunlik hujjatlariga tikib qo‘yiladi.
(5-band O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2019-yil 24-avgustdagi 21/14-sonli qarori (ro‘yxat raqami 3029-3, 17.10.2019-y.) tahririda — Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 17.10.2019-y., 10/19/3029-3/3933-son)
2-bob. Tijorat banklari tomonidan naqdsiz shaklda chet el valyutasini sotish operatsiyasini amalga oshirish
(2-bob nomi O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2019-yil 24-avgustdagi 21/14-sonli qarori (ro‘yxat raqami 3029-3, 17.10.2019-y.) tahririda — Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 17.10.2019-y., 10/19/3029-3/3933-son)
6. Tijorat banklari tomonidan naqdsiz shaklda chet el valyutasini sotish operatsiyasini amalga oshirish bank rahbarining buyrug‘iga asosan bankning tegishli tarkibiy bo‘linmasiga (bundan buyon matnda tarkibiy bo‘linma deb yuritiladi) yuklatiladi.
(6-bandning birinchi xatboshisi O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2019-yil 24-avgustdagi 21/14-sonli qarori (ro‘yxat raqami 3029-3, 17.10.2019-y.) tahririda — Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 17.10.2019-y., 10/19/3029-3/3933-son)
Tarkibiy bo‘linma tomonidan chet el valyutasini rezident jismoniy shaxslarga, shu jumladan YTTga sotish xalqaro to‘lov kartalaridan foydalangan holda amalga oshiriladi.
7. Tarkibiy bo‘linmada to‘lov terminallari, hisoblash texnikasi, tegishli dasturiy ta’minotga ega bo‘lgan Banklararo yagona elektron tizimga (bundan buyon matnda elektron tizim deb yuritiladi) ulangan kompyuter texnikasi, telefon aloqasi, yonmaydigan temir seyf, yong‘in xavfsizligi signalizatsiyasi va videokuzatuv kameralari bo‘lishi lozim.
8. Bank rahbarining tegishli buyrug‘isiz tarkibiy bo‘linma xodimlari tomonidan o‘zlariga yuklatilgan vazifalarni boshqa shaxslarga topshirish taqiqlanadi.
9. Xalqaro pul o‘tkazmalari bo‘yicha qabul qilingan milliy valyutani chet el valyutasiga yoki xalqaro to‘lov kartalari orqali to‘lovlar amalga oshirilganda chet el valyutasini milliy valyutaga avtomatik tarzda ayirboshlash operatsiyalari tarkibiy bo‘linma tomonidan amalga oshiriladi.
10. Rezident jismoniy shaxs chet el valyutasini sotib olish uchun tijorat bankining tarkibiy bo‘linma mutaxassisiga shaxsini tasdiqlovchi hujjatini, YTT esa qo‘shimcha ravishda davlat ro‘yxatidan o‘tkazilganligi to‘g‘risidagi guvohnomasini taqdim etadi hamda tarkibiy bo‘linma mutaxassisi hujjatlardan nusxa oladi va aslini qaytarib beradi.
(10-band O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2019-yil 24-avgustdagi 21/14-sonli qarori (ro‘yxat raqami 3029-3, 17.10.2019-y.) tahririda — Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 17.10.2019-y., 10/19/3029-3/3933-son)
11. Tarkibiy bo‘linma tomonidan rezident jismoniy shaxsga chet el valyutasi bankning chakana amaliyotlar kassasiga topshirilgan naqd milliy valyuta yoki bank kartasidagi yoxud depozit hisobvarag‘idagi milliy valyuta miqdori doirasida sotish operatsiyasi amalga oshiriladi.
YTT chet el valyutasini sotib olish uchun pul mablag‘larini o‘zining tegishli hisobvarag‘idan o‘tkazadi.
12. Chet el valyutasi uchun to‘lov rezident jismoniy shaxs yoki YTT tomonidan milliy valyutada tijorat bankining operatsiya bajariladigan kundagi sotish kursida amalga oshiriladi va tegishli tasdiqlovchi hujjatning (chek va boshqa) asl nusxasi mijozga beriladi, nusxasi esa kunlik hujjatlarga tikib qo‘yiladi.
13. Rezident jismoniy shaxs yoki YTTning tegishli ma’lumotlari tarkibiy bo‘linma mutaxassislari tomonidan elektron tizimga kiritiladi. Bunda mazkur Nizomning 2-ilovasiga muvofiq 09017-son shakldagi ma’lumotnoma ikki nusxada rasmiylashtiriladi. Ma’lumotnoma tarkibiy bo‘linma mutaxassisi va rezident jismoniy shaxs tomonidan imzolanib, unga mutaxassisning shaxsiy va tarkibiy bo‘linma shtamplari bosiladi.
Tarkibiy bo‘linma tomonidan 09017-son shakldagi ma’lumotnoma asosida mazkur Nizomning 3-ilovasiga muvofiq shakldagi 09008-son reyestr yuritiladi. 09017-son shakldagi ma’lumotnomaning bir nusxasi rezident jismoniy shaxsga yoki YTTga beriladi, ikkinchi nusxasi rezident jismoniy shaxsning shaxsini tasdiqlovchi hujjati nusxasi (YTTning davlat ro‘yxatidan o‘tkazilganligi to‘g‘risidagi guvohnomasi nusxasi) 09008-son reyestr bilan birga kunlik hujjatlarga tikib qo‘yiladi.
14. Chet el valyutasi 09017-son shakldagi ma’lumotnoma va pul mablag‘lari to‘langanligi to‘g‘risidagi to‘lov hujjati asosida rezident jismoniy shaxsning yoki YTTning xalqaro to‘lov kartasi hisobvarag‘iga o‘tkazib beriladi.
15. Rezident jismoniy shaxsning yoki YTTning xalqaro to‘lov kartasi mavjud bo‘lmaganda, bank va rezident jismoniy shaxs yoki YTT o‘rtasida chet el valyutasida bank hisobvarag‘ini ochish to‘g‘risida ikki tomonlama shartnoma tuziladi hamda bank tomonidan shartnomaga asosan uning nomiga chet el valyutasida bank hisobvarag‘i ochiladi.
Shartnomaning bir nusxasi rezident jismoniy shaxs yoki YTT beriladi, ikkinchi nusxasi kunlik hujjatlarga tikib qo‘yiladi. Shartnoma davlat tilida tuziladi, zarur hollarda, rus yoki qoraqalpoq tilida ham tuzilishi mumkin.
16. Jismoniy shaxslar xalqaro to‘lov kartalaridagi mablag‘larni chakana amaliyotlar kassalari, valyuta ayirboshlash shoxobchasidagi to‘lov terminallari, avtomatlashtirilgan bank shoxobchasi yoki bankomatlar orqali naqd shaklda echib olishlari mumkin. Bunda jismoniy shaxsga naqd mablag‘lar bilan birga tegishli to‘lov hujjatlari beriladi.
3-bob. Tijorat banklari tomonidan naqdsiz shaklda chet el valyutasini sotib olish operatsiyalarini amalga oshirish
(3-bob nomi O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2019-yil 24-avgustdagi 21/14-sonli qarori (ro‘yxat raqami 3029-3, 17.10.2019-y.) tahririda — Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 17.10.2019-y., 10/19/3029-3/3933-son)
17. Rezident jismoniy shaxs yoki YTTning o‘ziga tegishli bo‘lgan xalqaro to‘lov kartalaridagi chet el valyutasini tarkibiy bo‘linma orqali milliy valyutaga ayirboshlashlari mumkin. Bunda tarkibiy bo‘linmaning mutaxassisi tomonidan xalqaro to‘lov kartasining haqiqatda ushbu jismoniy shaxsga yoki YTTga tegishliligi ekanligi uning shaxsini tasdiqlovchi hujjati asosida tekshiriladi.
18. Tarkibiy bo‘linma rezident jismoniy shaxsning yoki YTTning xalqaro to‘lov kartasidagi chet el valyutasini operatsiya amalga oshiriladigan kundagi chet el valyutasini sotib olish kursiga muvofiq bajaradi. Bunda rezident jismoniy shaxs yoki YTTning xalqaro to‘lov kartasidagi chet el valyutasi doirasida, mablag‘lar to‘liq yoki qisman milliy valyutaga ayirboshlanishi mumkin.
Tijorat banki rezident jismoniy shaxsdan yoki YTTdan chet el valyutasi sotib olinganligini tasdiqlovchi hujjatning asl nusxasini rezident jismoniy shaxsga yoki YTTga beradi va nusxasi kunlik hujjatlarga tikib qo‘yiladi.
19. Chet el valyutasi tarkibiy bo‘linmaning mutaxassisi tomonidan tegishli ma’lumotlarni elektron tizimga kiritish orqali xarid qilinadi. Bunda mazkur Nizomning 4-ilovasiga muvofiq 09020-son shakldagi ma’lumotnoma ikki nusxada rasmiylashtiriladi. Ma’lumotnoma tarkibiy bo‘linma mutaxassisi va rezident jismoniy shaxs yoki YTT tomonidan imzolanib, unga tarkibiy bo‘linma mutaxassisning shaxsiy va tarkibiy bo‘linma shtamplari bosiladi.
Ma’lumotnomaning bir nusxasi rezident jismoniy shaxsga yoki YTTga, ikkinchi nusxasi mazkur Nizomning 5-ilovasiga muvofiq shakldagi 09021-son reyestrga ilova qilinib, kunlik hujjatlarga tikib qo‘yiladi.
20. Tarkibiy bo‘linma mutaxassisi tomonidan rezident jismoniy shaxsning shaxsni tasdiqlovchi hujjati nusxasi, YTTning davlat ro‘yxatidan o‘tkazilganligi to‘g‘risidagi guvohnomasi nusxasi, to‘lov hujjatlari tijorat bankining tegishli bo‘linmasiga taqdim etiladi. Taqdim etilgan hujjatlarga asosan rezident jismoniy shaxsning xohishiga ko‘ra naqd shaklda yoki bank plastik kartasiga yoxud depozit hisobvarag‘iga, YTTning hisobvarag‘iga milliy valyuta o‘tkazib beriladi.
4-bob. Maxsus dasturdan foydalangan holda valyuta ayirboshlash operatsiyalarini amalga oshirish
21. Rezident jismoniy shaxslar tijorat bankining maxsus dasturdan foydalangan holda chet el valyutasini sotib olish, sotish va qonun hujjatlariga muvofiq boshqa operatsiyalarni amalga oshirishlari mumkin. Bunda rezident jismoniy shaxslar maxsus dasturni kompyuter qurilmasiga (shu jumladan, planshet, mobil telefon va boshqa qurilmalar) yuklab oladi hamda undan foydalanish shartlari bilan bog‘liq afertani akseptlaydi.
22. Tijorat bankining maxsus dasturdan foydalangan holda valyuta ayirboshlash operatsiyalarini amalga oshirishlari uchun rezident jismoniy shaxs nomiga bank kartasi va xalqaro to‘lov kartasi ochilgan bo‘lishi lozim. Bunda muayyan tijorat bankining maxsus dasturdan foydalanilganda, xuddi shu tijorat bankining xalqaro to‘lov kartasi foydalanuvchisining nomiga ochilgan bo‘lishi lozim.
23. Tijorat bankining avtomatlashtirilgan bank shoxobchasi hamda maxsus dastur orqali amalga oshirilgan valyuta ayirboshlash operatsiyalari to‘g‘risida tegishli ma’lumotlarni tarkibiy bo‘linma mutaxassisi tomonidan kunlik shakllantirib boradi.
5-bob. Valyuta ayirboshlash shoxobchasini ro‘yxatga olish
24. Valyuta ayirboshlash shoxobchasi tijorat bank rahbarining buyrug‘iga asosan ochiladi. Valyuta ayirboshlash shoxobchasini ochish to‘g‘risidagi buyruqda valyuta ayirboshlash shoxobchasining joylashgan joyi (pochta manzili), xodimlarining shtat birligi, shoxobcha faoliyatiga rahbarlik qiluvchi va uni nazorat qiluvchi mansabdor shaxslar ko‘rsatilishi kerak.
25. Tijorat banki valyuta ayirboshlash shoxobchasini ro‘yxatga olish uchun O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining tegishli Bosh boshqarmasiga (bundan buyon matnda Bosh boshqarma deb yuritiladi) valyuta ayirboshlash shoxobchasini ochish to‘g‘risidagi buyruqdan ko‘chirmani ilova qilib, yozma ravishda murojaat qiladi. Bosh boshqarma tomonidan 2 ish kuni ichida valyuta ayirboshlash shoxobchasi ro‘yxatga olinib, tijorat bankiga mazkur Nizomning 6-ilovasiga muvofiq shaklda guvohnoma yuboriladi.
Tijorat bankining chakana amaliyotlar kassalarida valyuta ayirboshlash operatsiyalari mazkur Nizomda belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
26. Ro‘yxatga olingan valyuta ayirboshlash shoxobchasi Bosh boshqarma tomonidan mazkur Nizomning 7-ilovasiga muvofiq shakldagi valyuta ayirboshlash shoxobchasini ro‘yxatga olish jurnaliga qayd etiladi.
27. Guvohnoma yo‘qolgan taqdirda tijorat banki Bosh boshqarmaga guvohnomaning yo‘qolish sabablari ko‘rsatilgan dalolatnomani ilova qilgan holda yozma ravishda murojaat qilishi shart.
28. Guvohnoma yo‘qolgan yoki yaroqsiz holga kelganda tegishli tijorat bankining yozma arizasiga asosan Markaziy bankning Bosh boshqarmasi tomonidan 2 ish kunidan oshmagan muddatda uning dublikati beriladi. Dublikatiga dastlabki guvohnomaning nomeri va berilgan sanasi, shuningdek yuqori o‘ng tomoniga “Dublikat” so‘zi va uning berilgan sanasi yozib qo‘yiladi.
29. Valyuta ayirboshlash shoxobchasining joylashgan joyi (pochta manzili) o‘zgargan yoki qayta ochilgan taqdirda, tijorat banki tomonidan Markaziy bankning tegishli Bosh boshqarmasiga uning sabablari ko‘rsatilgan holda yozma ravishda ma’lum qilinadi. Guvohnomani qayta rasmiylashtirish va berish, ariza va tegishli hujjatlar bilan birga Markaziy bankning tegishli Bosh boshqarmasiga kelib tushgan kundan boshlab 2 ish kunidan oshmagan muddatda amalga oshiriladi.
30. Valyuta ayirboshlash shoxobchasining ro‘yxatga olinganligini tasdiqlovchi guvohnomani va uning dublikatini berganlik uchun to‘lov undirilmaydi.
6-bob. Valyuta ayirboshlash shoxobchasiga qo‘yiladigan talablar va uning ishini tashkil qilish
31. Valyuta ayirboshlash shoxobchasining ish tartibi u faoliyat yuritayotgan tashkilot ish vaqti bilan kelishilishi lozim.
32. Valyuta ayirboshlash shoxobchasida quyidagi operatsiyalar amalga oshirilishi mumkin:
jismoniy shaxslardan naqd chet el valyutasini naqd milliy valyutaga sotib olish;
jismoniy shaxslarga naqd chet el valyutasini sotish;
(32-bandning uchinchi xatboshisi O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2019-yil 24-avgustdagi 21/14-sonli qarori (ro‘yxat raqami 3029-3, 17.10.2019-y.) tahririda — Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 17.10.2019-y., 10/19/3029-3/3933-son)
jismoniy shaxslarning xalqaro to‘lov kartalaridagi chet el valyutasini milliy valyutaga ayirboshlab berish;
jismoniy shaxslarning xalqaro to‘lov kartalaridan naqd pul mablag‘larni mijozning xohishiga ko‘ra milliy yoki chet el valyutasida echib berish;
jismoniy shaxslarning muomalaga yaroqsiz chet el valyutasini inkassoga qabul qilish;
haqiqiyligi shubha tug‘dirgan chet el valyutalarini jismoniy shaxslardan ekspertizaga qabul qilish;
jismoniy shaxslarning chet el valyutasini o‘sha chet el valyutasiga maydalab yoki yirik pul miqdorida berish;
jismoniy shaxslarning shikastlangan banknotasini shu turdagi shikastlanmagan banknotaga almashtirib berish;
jismoniy shaxslarga bir xorijiy davlatning naqd valyutasini boshqa xorijiy davlatning naqd valyutasiga almashtirib berish (bundan buyon matnda konversiya operatsiyalari deb yuritiladi);
O‘zbekiston Respublikasi bojxona chegarasida qonun hujjatlarda belgilangan bojxona to‘lovlarini va yig‘imlarini qabul qilishi.
Valyuta ayirboshlash operatsiyalari bo‘yicha undiriladigan vositachilik haqi miqdori tijorat banki tomonidan mustaqil belgilanadi, chet el valyutasini sotish va sotib olish operatsiyalari bundan mustasno.
33. Valyuta ayirboshlash operatsiyalari ikki nafar xodim — nazoratchi va kassir ishtirokida amalga oshiriladi.
Valyuta ayirboshlash shoxobchasida ish hajmidan kelib chiqib zaruriyat bo‘lganda bank rahbarining buyrug‘iga asosan xodimlar soni ko‘paytirilishi yoki bitta (bir vaqtning o‘zida nazoratchi va kassir vazifasini bajaruvchi sifatida) xodimgacha kamaytirilishi mumkin. Bunda xodimlar sonini bittagacha qisqartirishga faqat bank va bank xizmatlari ofisida joylashgan valyuta ayirboshlash shoxobchalari hamda chakana amaliyot kassalarida ruxsat etiladi.
(33-band O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2019-yil 20-iyuldagi 16/3-sonli qarori (ro‘yxat raqami 3029-2, 06.08.2019-y.) tahririda — Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 06.08.2019-y., 1/19/3029-2/3529-son)
34. Tijorat banklari tomonidan valyuta ayirboshlash shoxobchasi yonmaydigan temir shkaf (seyf), telefon aloqasi, qo‘riqlash va yong‘in xavfsizligi signalizatsiyasi, video kuzatuv kameralari (bunda videoyozuv materiallari maxsus arxivda kamida bir oy saqlanadi), valyutaning haqiqiyligini aniqlaydigan detektor yoki tester, to‘lov terminallari, tegishli dasturiy ta’minotga ega kompyuter va hisoblash texnikasi, shuningdek zarur normativ-huquqiy hujjatlar va ma’lumot materiallari bilan ta’minlanadi.
(34-band O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2019-yil 24-avgustdagi 21/14-sonli qarori (ro‘yxat raqami 3029-3, 17.10.2019-y.) tahririda — Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 17.10.2019-y., 10/19/3029-3/3933-son)
35. Valyuta ayirboshlash shoxobchasida unga biriktirilgan nazoratchi va kassirning mazkur valyuta ayirboshlash shoxobchasida valyuta ayirboshlash operatsiyalarini amalga oshirishi to‘g‘risidagi tegishli buyruqdan ko‘chirma bo‘lishi kerak.
36. Nazoratchi yoki kassir o‘ziga biriktirilgan valyuta ayirboshlash shaxobchasida amalga oshiriladigan operatsiyalarni bank rahbarining tegishli buyrug‘isiz boshqa xodimlarga ishonib topshirishi va valyuta ayirboshlash shoxobchasiga begona shaxslarni kiritishi taqiqlanadi.
37. Valyuta ayirboshlash shoxobchasida qimmatliklar bilan ishlash, ta’minlash Tijorat banklarida kassa ishini tashkil etish, naqd pul va boshqa qimmatliklarni inkassatsiya qilishga doir yo‘riqnomada (ro‘yxat raqami 3028, 2018-yil 29-iyun) belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
Valyuta ayirboshlash shoxobchasining har bir xodimiga familiyasi ko‘rsatilgan shtamp, nazoratchiga esa, qo‘shimcha ravishda, tijorat bankining nomi, valyuta ayirboshlash shoxobchasining ro‘yxatga olingan raqami va shoxobchaning manzili yozilgan shtamp biriktirib qo‘yiladi.
Ishdan tashqari vaqtda valyuta ayirboshlash shoxobchasida qimmatliklar va shtamplarni saqlash taqiqlanadi.
38. Ishga qabul qilingan xodimlar tijorat banki tomonidan moddiy javobgarlik to‘g‘risida tegishli qonun hujjatlarining normalari, shuningdek qimmatliklarni saqlash, qabul qilish, berish, ular bilan ishlash, qayta sanash va tashishga doir qoidalar, valyuta ayirboshlash operatsiyalarini o‘tkazish va ularning hisobini yuritish tartibi bilan tanishtirilishi shart.
7-bob. Valyuta ayirboshlash shoxobchasi xodimlarining vazifalari
39. Valyuta ayirboshlash shoxobchasining nazoratchisi:
qimmatliklar solingan xaltachalarni qabul qiladi, ularni ochishda ishtirok etadi hamda undagi qimmatliklar kam yoki ortiq chiqqan hollarda, ikki nusxada dalolatnoma tuzadi, ushbu dalolatnomani kassir bilan birga imzolaydi va uning bir nusxasini bankka yuboradi;
ayirboshlash uchun taqdim etilgan milliy va chet el valyutasi ekvivalentini hamda vositachilik haqini hisoblaydi;
amalga oshirilgan valyuta ayirboshlash operatsiyalarini tegishli reyestrga qayd etadi;
ma’lumotnomalarni to‘ldiradi hamda imzolaydi;
amalga oshirilgan valyuta ayirboshlash operatsiyalari bo‘yicha hujjatlarni ish kuni oxirida imzolaydi;
ish kuni oxirida qolgan qimmatliklarni dastalari bo‘yicha sanab chiqadi va bu qimmatliklarning dastalari bo‘yicha xaltalarga to‘liq solinishini nazorat qiladi;
amalga oshirilgan operatsiyalar to‘g‘risida hisobot tuzadi va uni tegishli reyestrlar va ma’lumotnomalar nusxalari asosida tekshirib chiqib, imzolaydi;
qimmatliklarning amaldagi qoldiqlarini amalga oshirilgan operatsiyalar to‘g‘risidagi hisobot bilan solishtiradi va qimmatliklar ortiq yoki kam chiqqan hollarda, ikki nusxada dalolatnoma tuzadi va uni kassir bilan birga imzolaydi. Uning bir nusxasi bankka yuboradi va ikkinchi nusxasi valyuta ayirboshlash shoxobchasining kunlik hujjatlariga tikib qo‘yiladi;
shubhali operatsiyalar haqida zudlik bilan tijorat bankining Ichki nazorat xizmatiga yozma ravishda xabar beradi.
40. Valyuta ayirboshlash shoxobchasining kassiri:
qimmatliklarni olish uchun buyurtmanomalarni tuzib tijorat bankiga taqdim etadi;
inkassatorlar olib kelgan qimmatliklar solingan xaltalarni qabul qilib oladi hamda xaltalarni nazoratchi ishtirokida ochadi yoki tijorat banki kassasidan qimmatliklarni qabul qilib, bank binosida joylashgan valyuta ayirboshlash shoxobchasiga olib keladi;
almashtirish uchun taqdim etilgan banknotlarning haqiqiyligi va muomalaga yaroqliligini tekshiradi;
reyestrlar va ma’lumotnomalarni, shuningdek nazoratchi tomonidan tuzilgan dalolatnomalarni imzolaydi;
ish kuni oxirida qolgan qimmatliklarni sanaydi, ularni saralab dastalaydi va nazoratchi kuzatuvida qimmatliklarni xaltalarga joylaydi.
41. Valyuta ayirboshlash shoxobchasi xodimlariga quyidagi harakatlarni amalga oshirish taqiqlanadi:
milliy valyutani chet el valyutasiga sirtdan almashtirish;
tegishli ma’lumotnoma bermasdan, valyuta ayirboshlash operatsiyalarini ko‘rsatish;
valyuta ayirboshlash operatsiyasini bajarmay turib, tegishli ma’lumotnomalar berish;
valyuta ayirboshlash shoxobchasida chet el valyutasidagi va bazaviy hisoblash miqdorining yarmidan ortiq miqdorda milliy valyutadagi shaxsiy jamg‘armalarning bo‘lishi.
(41-bandning beshinchi xatboshisi O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2019-yil 24-avgustdagi 21/14-sonli qarori (ro‘yxat raqami 3029-3, 17.10.2019-y.) tahririda — Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 17.10.2019-y., 10/19/3029-3/3933-son)
Chet el valyutasini sotish operatsiyasi haqidagi ma’lumotlar valyuta ayirboshlash shoxobchasi xodimi tomonidan elektron tizimga kiritilishi lozim.
Valyuta ayirboshlash shoxobchasida yetarli miqdorda naqd milliy va chet el valyutasi mavjud bo‘la turib jismoniy shaxslarga valyuta ayirboshlash operatsiyasini bajarishni rad etishga, shuningdek muomalada bo‘lgan pul birliklarini nominali va emissiya qilingan yiliga qarab qabul qilish bo‘yicha cheklovlar o‘rnatilishiga yo‘l qo‘yilmaydi.
8-bob. Valyuta ayirboshlash shoxobchasida valyuta operatsiyalarini amalga oshirish
42. Valyuta ayirboshlash shoxobchasida jismoniy shaxslardan chet el valyutasi cheklanmagan miqdorda sotib olinadi.
43. Valyuta ayirboshlash shoxobchasi tomonidan amalga oshirilgan operatsiyalar to‘g‘risidagi ma’lumotlar elektron tizimga kiritilishi lozim.
44. Taqdim etilgan chet el valyutasining haqiqiyligi va muomalaga yaroqliligi texnik vositalar yordamida tekshirilgandan so‘ng valyuta ayirboshlash operatsiyalari amalga oshiriladi.
(44-band O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2019-yil 20-iyuldagi 16/3-sonli qarori (ro‘yxat raqami 3029-2, 06.08.2019-y.) tahririda — Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 06.08.2019-y., 1/19/3029-2/3529-son)
45. Chet el valyutasini jismoniy shaxslardan sotib olishda mazkur Nizomning 8-ilovasiga muvofiq 09002-son shakldagi ma’lumotnoma ikki nusxada rasmiylashtiriladi. Ushbu ma’lumotnomaning ikkala nusxasi ham valyuta ayirboshlash nazoratchisi, kassiri va jismoniy shaxs tomonidan imzolanib, ularga valyuta ayirboshlash shoxobchasi shtampi hamda nazoratchi va kassirning shaxsiy shtampi bosiladi.
09002-son shakldagi ma’lumotnomaning bir nusxasi jismoniy shaxsga beriladi, ikkinchi nusxasi kunlik hujjatlarga tikib qo‘yiladi.
(45-band O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2018-yil 10-noyabrdagi 35/3-sonli qaroriga (ro‘yxat raqami 3029-1, 11.12.2018-y.) asosan ikkinchi xatboshi bilan to‘ldirilgan — Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 12.12.2018-y., 10/18/3029-1/2311-son)
09002-son shakldagi ma’lumotnoma rezident jismoniy shaxslardan chet el valyutasini valyuta ayirboshlash shoxobchasi tomonidan sotib olinganligini tasdiqlaydi, biroq sarflanmay qolgan milliy valyutani chet el valyutasiga qayta almashtirib berish huquqini bermaydi.
Valyuta ayirboshlash shoxobchalarida jismoniy shaxslarning xalqaro to‘lov kartalaridagi mablag‘larini naqd shaklda echib berish yoki sotib olish ularning shaxsini tasdiqlovchi hujjati taqdim qilinganda amalga oshiriladi.
46. Xalqaro to‘lov kartasidagi chet el valyutasi va naqd chet el valyutasini naqd milliy valyutaga ayirboshlash operatsiyalari mazkur Nizomning 9-ilovasiga muvofiq shakldagi 09003-son reyestrda rasmiylashtiriladi.
47. Valyuta ayirboshlash shoxobchasida jismoniy shaxslarning xalqaro to‘lov kartalaridagi chet el valyutasi naqd milliy valyutaga ayirboshlanganda ularga valyuta sotib olinganligini tasdiqlovchi 09002-son shakldagi ma’lumotnomaning bir nusxasi va terminal chekining asl nusxasi beriladi. Ma’lumotnomaning va terminal chekining nusxasi kunlik hujjatlarga tikib qo‘yiladi.
471. Valyuta ayirboshlash shoxobchalarida rezident jismoniy shaxslarga ekvivalenti 100 AQSh dollarigacha (shu jumladan, ekvivalenti 100 AQSh dollariga teng miqdorda) naqd chet el valyutasini sotish operatsiyasi ulardan shaxsini tasdiqlovchi hujjat talab etilmagan holda shoxobchaga topshirgan naqd yoki shaxsiy bank kartasidan echib olingan milliy valyuta miqdori doirasida amalga oshiriladi.
(471-band O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2019-yil 24-avgustdagi 21/14-sonli qaroriga (ro‘yxat raqami 3029-3, 17.10.2019-y.) asosan kiritilgan — Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 17.10.2019-y., 10/19/3029-3/3933-son)
48. Norezident jismoniy shaxslarga chet el valyutasini sotish valyuta ayirboshlash shoxobchasining 09002-son shakldagi ma’lumotnoma yoki terminal (bankomat) cheki yoxud respublika hududida milliy valyuta mablag‘larining qonuniy manbalardan olinganligini tasdiqlovchi hujjatlar taqdim etilganda amalga oshiriladi.
(48-bandning birinchi xatboshisi O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2019-yil 24-avgustdagi 21/14-sonli qarori (ro‘yxat raqami 3029-3, 17.10.2019-y.) tahririda — Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 17.10.2019-y., 10/19/3029-3/3933-son)
Bunda operatsiya summasi taqdim etilgan hujjatlarda ko‘rsatilgan summa miqdoridan oshmasligi kerak.
09002-son shakldagi ma’lumotnoma norezident jismoniy shaxslardan sarflanmay qolgan milliy valyutani chet el valyutasiga qayta almashtirish uchun asos bo‘ladi. Bunda ayirboshlash operatsiyasi 09002-son shakldagi ma’lumotnoma va norezident jismoniy shaxsning shaxsini tasdiqlovchi hujjati taqdim qilinganda bajariladi. Shaxsni tasdiqlovchi hujjat nusxasi ma’lumotnoma bilan birga kunlik hujjatlarga tikib qo‘yiladi.
49. Chet el valyutasi:
rezident jismoniy shaxslarga sotilganda, mazkur Nizomning 10-ilovasiga muvofiq 09007-son shakldagi ma’lumotnoma ikki nusxada rasmiylashtiriladi. 09007-son shakldagi ma’lumotnomaning bir nusxasi rezident jismoniy shaxsga beriladi, ikkinchi nusxasi uning shaxsini tasdiqlovchi hujjati nusxasi (ekvivalenti 100 AQSh dollaridan oshgan miqdordagi chet el valyutasi sotilganda) va boshqa hujjatlar bilan birga;
norezident jismoniy shaxslarga sotilganda, mazkur Nizomning 10-ilovasiga muvofiq 09007-son shakldagi ma’lumotnoma ikki nusxada rasmiylashtiriladi. 09007-son shakldagi ma’lumotnomaning bir nusxasi norezident jismoniy shaxsga beriladi, ikkinchi nusxasi uning shaxsini tasdiqlovchi hujjati nusxasi, tegishliligi bo‘yicha terminal (bankomat) cheki yoxud respublika hududida milliy valyuta mablag‘larining qonuniy manbalardan olinganligini tasdiqlovchi va boshqa hujjatlar bilan birga mazkur Nizomning 11-ilovasiga muvofiq shakldagi 09010-son reyestrga ilova qilinadi va hisobot tuzish uchun asos hisoblanadi.
(49-band O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2019-yil 24-avgustdagi 21/14-sonli qarori (ro‘yxat raqami 3029-3, 17.10.2019-y.) tahririda — Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 17.10.2019-y., 10/19/3029-3/3933-son)
50. Valyuta ayirboshlash shoxobchasi tomonidan haqiqiyligiga shubha tug‘ilgan naqd chet el valyutasini ekspertizaga qabul qilish jismoniy shaxslar tomonidan shaxsini tasdiqlovchi hujjat taqdim etilgan taqdirda amalga oshiriladi. Bunda unga naqd chet el valyutasining ekspertizaga qabul qilinganligi to‘g‘risida mazkur Nizomning 12-ilovasiga muvofiq 09005-son shakldagi ma’lumotnoma ikki nusxada rasmiylashtiriladi. 09005-son shakldagi ma’lumotnomaning bir nusxasi jismoniy shaxsga beriladi, ikkinchi nusxasi uning shaxsini tasdiqlovchi hujjati nusxasi bilan birga kunlik hujjatlarga tikib qo‘yiladi.
(50-bandning birinchi xatboshisi O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2019-yil 20-iyuldagi 16/3-sonli qarori (ro‘yxat raqami 3029-2, 06.08.2019-y.) tahririda — Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 06.08.2019-y., 1/19/3029-2/3529-son)
Ekspertizaga qabul qilishda valyuta ayirboshlash shoxobchasi xodimlari ekspertiza natijalari bo‘yicha haqiqiy emas deb topilgan naqd chet el valyutalari egalariga qaytarib berilmasligi to‘g‘risida jismoniy shaxslarni ogohlantirishi lozim.
51. Ekspertizaga qabul qilingan naqd chet el valyutasining haqiqiyligini aniqlash uchun tijorat banklari tomonidan ekspert komissiyasi tuziladi. Ekspertiza natijalari bo‘yicha komissiya tomonidan dalolatnoma tuziladi. Ushbu dalolatnomada valyuta turi, nominali, chiqarilgan yili, seriyasi va raqami, emitent bank va ekspertizaga qabul qilingan chet el valyutasining o‘ziga xos boshqa xususiyatlari ko‘rsatiladi. Ekspertiza davomida chet el valyutasining o‘ziga xos xususiyatlarini aniqlash imkoniyati bo‘lmagan taqdirda, tijorat banklari tomonidan haqiqiyligiga shubha tug‘ilgan naqd chet el valyutalari boshqa tijorat banklari yoki chet el banklariga ekspertizadan o‘tkazish uchun yuborilishi mumkin.
Ekspertiza natijasida naqd chet el valyutasi haqiqiy deb topilsa, chet el valyutasi tijorat banki tomonidan 09005-son shakldagi ma’lumotnoma asosida jismoniy shaxsning chet el valyutasi yoki milliy valyutadagi hisobvarag‘iga o‘tkazilishi yoki uning xohishiga ko‘ra naqd shaklda qaytarib beriladi.
52. Ekspert komissiyasi tomonidan haqiqiy emas deb topilgan naqd chet el valyutalari egalariga qaytarib berilmaydi va ekspertiza dalolatnomasiga ilova qilingan holda huquqni muhofaza qiluvchi organlarga yuboriladi. Valyuta egasiga uning talabi bilan ekspertiza dalolatnomasining nusxasi berilishi mumkin.
53. Valyuta ayirboshlash shoxobchasida chet el valyutasini o‘sha chet el valyutasiga maydalab yoki yirik pul miqdoriga almashtirib berish operatsiyalari amalga oshirilishida mazkur Nizomning 13-ilovasiga muvofiq 09013-son shakldagi ma’lumotnoma ikki nusxada rasmiylashtiriladi va mazkur Nizomning 14-ilovasiga muvofiq shakldagi 09011-son reyestrga kiritiladi. Ushbu ma’lumotnomaning bir nusxasi jismoniy shaxsga beriladi, ikkinchi nusxasi esa, kunlik hujjatlarga tikib qo‘yiladi.
54. Valyuta ayirboshlash shoxobchasida konversiya operatsiyalari amalga oshirilishi mumkin. Bunda mazkur Nizomning 15-ilovasiga muvofiq shakldagi 09014-son reyestrda rasmiylashtiriladi. Konversiya operatsiyasi amalga oshirilganda mazkur Nizomning 16-ilovasiga muvofiq 09015-son shakldagi ma’lumotnoma ikki nusxada rasmiylashtiriladi. Ushbu ma’lumotnomaning bir nusxasi jismoniy shaxsga beriladi, ikkinchi nusxasi esa, kunlik hujjatlarga tikib qo‘yiladi.
9-bob. Shikastlangan va muomalaga yaroqsiz banknotalar bilan bog‘liq valyuta ayirboshlash operatsiyalarini amalga oshirish
55. Emitent-davlat tomonidan banknotaga nisbatan o‘rnatilgan talablarga javob beradigan asosiy belgilarga (emitent bank nomi, seriya va tartib raqami, valyuta nominalining raqamlar va so‘z bilan ko‘rsatilishi, old va orqa tomonining asosiy tasviri (surati, portreti), qalbakilashtirilishidan himoya qiluvchi elementlari (suv belgisi, magnitli belgilar, qog‘ozga kiritilgan rangli tolalar, jumladan ultrabinafsha nurlarda ko‘rinadigan tolalar, konfyetti (rangli qog‘oz tangachalar), himoya iplari, mikromatn, nur sochuvchi rasmlar va boshqalar) ega bo‘lgan banknota qonuniy to‘lov vositasi hisoblanadi.
(55-band O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2018-yil 10-noyabrdagi 35/3-sonli qarori (ro‘yxat raqami 3029-1, 11.12.2018-y.) tahririda — Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 12.12.2018-y., 10/18/3029-1/2311-son)
56. Quyidagi shikastlanish belgilari mavjud bo‘lgan banknotalar muomalaga yaroqli qonuniy to‘lov vositasi hisoblanadi:
banknota tasvirini (shaklini) aniqlash imkonini beradigan darajada siyqalangan va ifloslangan bo‘lsa (siyqalanish banknotaning haqiqiyligini aniqlashga xalaqit bermaydigan va asosiy belgilaridan birining 50 foizidan ortig‘ini to‘sib qo‘ymagan holatlar bundan mustasno);
(56-bandning ikkinchi xatboshisi O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2019-yil 20-iyuldagi 16/3-sonli qarori (ro‘yxat raqami 3029-2, 06.08.2019-y.) tahririda — Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 06.08.2019-y., 1/19/3029-2/3529-son)
banknota enining (bo‘yining) to‘rtdan bir qismidan oshmagan yopishtirilgan yirtiqlarga ega bo‘lsa;
yopishtirib qo‘yilgan burchaklari yoki qismlari (1 sm2 dan oshmagan) bo‘lsa hamda yirtib olingan burchaklari yoki qismlar aniq ushbu banknotaga tegishli bo‘lsa;
mayda dog‘lar, yozuvlar, shtamp izi bo‘lganda (bunda yozuv yoki shtamp izi ikki donadan ortiq bo‘lsa, banknota tugatilganligi, soxtaligi yoki namunaviyligini tasdiqlovchi shtamplar bundan mustasno) hamda ular banknotaning haqiqiyligini aniqlashga xalaqit bermaydigan asosiy belgilaridan birining 50 foizidan ortig‘ini to‘sib qo‘ymagan bo‘lsa;
(56-bandning beshinchi xatboshisi O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2019-yil 20-iyuldagi 16/3-sonli qarori (ro‘yxat raqami 3029-2, 06.08.2019-y.) tahririda — Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 06.08.2019-y., 1/19/3029-2/3529-son)
banknotada diametri 1 mm dan oshmagan va iktadan ortiq teshiklar bo‘lsa, bunda teshiklar banknotaning haqiqiyligini aniqlashga xalaqit bermaydigan va asosiy belgilaridan birining 50 foizidan ortig‘ini to‘sib qo‘ymagan bo‘lishi kerak.
(56-bandning oltinchi xatboshisi O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2019-yil 20-iyuldagi 16/3-sonli qarori (ro‘yxat raqami 3029-2, 06.08.2019-y.) tahririda — Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 06.08.2019-y., 1/19/3029-2/3529-son)
57. Valyuta ayirboshlash shoxobchasida jismoniy shaxslarning shikastlangan banknotalari bilan bog‘liq valyuta ayirboshlash operatsiyalarni amalga oshirganda, bunday operatsiyalar to‘g‘risida ma’lumotlar 09011-son reyestrga kiritiladi.
Bunday operatsiyalar amalga oshirilganda mazkur Nizomning 17-ilovasiga muvofiq shakldagi 09012-son ma’lumotnoma ikki nusxada rasmiylashtiriladi va uning bir nusxasi jismoniy shaxsga beriladi, ikkinchi nusxasi kunlik hujjatlarga tikib qo‘yiladi.
Tijorat banklari tomonidan jismoniy shaxslarning shikastlangan banknotalarini milliy valyutaga ayirboshlash yoki shu turdagi shikastlanmagan banknotalarga almashtirish, maydalash, yiriklash hamda konversiya operatsiyalarni amalga oshirishni rad etishga yo‘l qo‘yilmaydi, shuningdek ularni keyinchalik boshqa operatsiyalar bo‘yicha mijozlarga berish taqiqlanadi va bunday turdagi operatsiyalar amalga oshirilganda vositachilik haqlari undirilishi mumkin.
58. Mazkur Nizomning 56-bandida ko‘rsatilgan me’yorlardan ortiq bo‘lgan va quyidagi shikastlanish belgilari mavjud bo‘lgan banknotalar muomalaga yaroqsiz hisoblanadi:
(58-bandning birinchi xatboshisi O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2019-yil 20-iyuldagi 16/3-sonli qarori (ro‘yxat raqami 3029-2, 06.08.2019-y.) tahririda — Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 06.08.2019-y., 1/19/3029-2/3529-son)
bo‘laklarga ajratilgan, shu jumladan yopishtirilgan bo‘lsa;
dastlabki rangi o‘zgargan yoki rangi o‘chgan bo‘lsa;
yongan yoki kuygan holatda bo‘lsa;
qonuniy to‘lov vositasi ekanligini ko‘rsatuvchi asosiy belgilaridan birining 50 foizidan ortiq qismiga moy, bo‘yoq yoki siyoh to‘kilgan bo‘lsa;
banknotada kimyoviy reaktivlar ta’siri bo‘lsa;
muayyan darajada qasddan shikastlangan holda tasvir (surat, portret) o‘zgartirilganda, nominali o‘zgartirilgan, himoya ipchalari olib tashlangan, katta hajmdagi yozuvlar bo‘lsa;
banknotlar aniq bosma xatoga ega bo‘lgan (suv belgisi yoki himoya ipchalarining yo‘qligi yoki noto‘g‘ri joylashganligi), tasvirlari to‘liq bosilmagan yoki surkalib ketgan bo‘lsa;
banknota geometrik o‘lchamining 3 mm ga teng yoki undan ortiqqa o‘zgargan bo‘lsa;
banknota tasvirini (suratini, portretini, shaklini) aniqlash imkonini bermaydigan darajada sezilarli siyqalangan va ifloslangan bo‘lsa;
o‘zining qattiqlik darajasini sezilarli darajada yo‘qotib, yumshoq holga kelgan banknotlar.
Tegishli xorijiy davlatning emitent banki tomonidan e’lon qilingan sanadan keyin muomiladan chiqarilgan hamda banknota tugatilganligi, soxtaligi yoki namunaviyligini tasdiqlovchi shtamplar mavjud bo‘lgan banknotalar to‘lovga yaroqsiz deb e’tirof etiladi.
59. Muomalaga yaroqsiz banknotalar valyuta ayirboshlash shoxobchasi tomonidan inkassoga emitent bankka jo‘natish uchun qabul qilinadi va bunday operatsiyalar 09011-son reyestrga rasmiylashtiriladi.
Valyuta ayirboshlash shoxobchalari tomonidan jismoniy shaxslarning muomalaga yaroqsiz banknotalarini inkkassoga qabul qilishni rad etish man etiladi.
60. Banknotalarni inkassoga qabul qilish jismoniy shaxslardan ularning arizasi (arizada o‘zining yashash manzilini aniq ko‘rsatishi shart) bilan birga shaxsini tasdiqlovchi hujjatini taqdim etgan holda amalga oshiriladi.
Jismoniy shaxslarning muomalaga yaroqsiz banknotalari inkassoga qabul qilinganda shoxobcha xodimlari ularga emitent-bank tomonidan ushbu valyutalarni ayirboshlab berishni rad etishi mumkinligi va bunda undirilgan vositachilik haqi mijozga qaytarilmasligi to‘g‘risida ogohlantirishi lozim.
Tijorat banklari tomonidan jismoniy shaxslarning muomalaga yaroqsiz banknotalari bilan bog‘liq valyuta ayirboshlash operatsiyalari amalga oshirilganda vositachilik haqlari undirilishi mumkin.
61. Banknota inkassoga qabul qilinganda, jismoniy shaxsga ikki nusxada to‘ldiriladigan mazkur Nizomning 18-ilovasiga muvofiq 09004-son shakldagi ma’lumotnomaning bir nusxasi beriladi, ikkinchi nusxasi hisobot tuzish uchun asos hisoblanadi va kunlik hujjatlarga jismoniy shaxsning shaxsini tasdiqlovchi hujjatining nusxasi bilan birga tikib qo‘yiladi.
62. Emitent bank inkassoga qabul qilgan banknotani almashtirib berganda tijorat banki uni jismoniy shaxsning chet el valyutasi yoki milliy valyutadagi hisobvarag‘iga o‘tkazilishi yoki uning xohishiga ko‘ra naqd shaklda berilishi mumkin.
63. Emitent bank inkassoga qabul qilingan banknotani almashtirishni rad etganda, tijorat banki emitent bankning inkassoga qabul qilingan banknotani to‘lashni rad etganligini tasdiqlovchi hujjat nusxasini ilova qilgan holda inkassoga taqdim qilgan jismoniy shaxsning arizasida ko‘rsatilgan manzil bo‘yicha unga yozma xabar yuboradi.
64. Valyuta ayirboshlash shoxobchasining xodimi o‘zi qabul qilgan banknotani haqiqiyligi hamda muomalaga yaroqliligi uchun javobgardir.
Valyuta ayirboshlash operatsiyalarini amalga oshirish uchun qabul qilingan banknota haqiqiy emas deb topilganda ular bo‘yicha valyuta ayirboshlash operatsiyalari amalga oshirilmaydi va banknota egasiga qaytarib berilmaydi. Bunday turdagi banknota bo‘yicha uch nusxada dalolatnoma tuzilgan holda, bir nusxasi huquqni muhofaza qiluvchi organlarga, ikkinchi nusxasi mijozga beriladi va uchinchi nusxasi kunlik hujjatlarga tikiladi.
(64-bandning ikkinchi xatboshisi O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2018-yil 10-noyabrdagi 35/3-sonli qarori (ro‘yxat raqami 3029-1, 11.12.2018-y.) tahririda — Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 12.12.2018-y., 10/18/3029-1/2311-son)
10-bob. Valyuta ayirboshlash shoxobchasida operatsion kunni yakunlash
65. Operatsion kun yakunida ma’lumotnomalar va reyestrlarning tegishli nusxalari asosida amalga oshirilgan operatsiyalar bo‘yicha mazkur Nizomning 19-ilovasiga muvofiq shakldagi 09016-son hisobot tayyorlanadi.
66. Amalga oshirilgan operatsiyalar to‘g‘risidagi hisobot, qimmatliklar va reyestrlar shu kunning o‘zida inkassatsiya xizmatidan foydalangan holda tijorat bankiga olib borilishi shart, valyuta ayirboshlash shoxobchasi tijorat banki binosida joylashgan hollar bundan mustasno.
Kun oxirida valyuta ayirboshlash shoxobchasida qimmatliklar qoldirilishi taqiqlanadi. Bunda bank binosidan tashqarida joylashgan valyuta ayirboshlash shoxobchalaridagi qimmatliklar Tijorat banklarida kassa ishini tashkil etish, naqd pul va boshqa qimmatliklarni inkassatsiya qilishga doir yo‘riqnoma (ro‘yxat raqami 3028, 2018-yil 29-iyun) talablari asosida inkassatsiya xizmati orqali tijorat bankiga topshiriladi.
67. Tijorat banki buxgalteriyasining mas’ul xodimlari taqdim qilingan hujjatlar bo‘yicha tuzilgan hisobotning to‘g‘riligini, qimmatliklarning to‘la-to‘kis topshirilganligini va ulardan to‘g‘ri foydalanilganligini tekshiradi, valyuta ayirboshlash shoxobchasining hisobotiga kiritilgan operatsiyalarni bank balansida aks ettirish, shuningdek mazkur valyuta ayirboshlash shoxobchasi xodimi hisobidagi bo‘naklar summalari yuzasidan hisob-kitob qilish uchun ordyerlar tuzadi.
Barcha hujjatlar va tuzilgan ordyerlar tijorat bankining valyuta ayirboshlash operatsiyalariga mas’ul bo‘lgan bo‘lim boshlig‘i yoki bosh buxgalteri tomonidan tekshirilib, kunlik hujjatlarga tikib qo‘yiladi.
68. Operatsion kun davomida yoki kun oxirida ortiqcha pullar yoki kamomad aniqlangan taqdirda, bu to‘g‘risida ikki nusxada dalolatnoma tuzilib, unga kassir va nazoratchi imzo chekadi. Dalolatnomaning birinchi nusxasi hisobot bilan birga bank rahbariga yuboriladi.
Yo‘qotilgan qimmatliklar qonun hujjatlarida belgilangan tartibda aybdor shaxslardan undiriladi, ortiqcha mablag‘lar tijorat banki daromadiga kirim qilinadi.
69. Bayram va dam olish kunlari hamda navbat bilan kecha-kunduz ishlaydigan valyuta ayirboshlash shoxobchalarida valyuta ayirboshlash operatsiyalari mazkur Nizom talablariga muvofiq amalga oshiriladi.
11-bob. Valyuta ayirboshlash shoxobchasini yopish
70. Valyuta ayirboshlash shoxobchasi quyidagi hollarda yopiladi:
tijorat bankining ixtiyoriga ko‘ra;
tijorat banki valyuta operatsiyalarini amalga oshirishni belgilovchi banklarga oid qonun hujjatlarni buzgan taqdirda O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan choralar va sanksiyalar qo‘llanilganda.
71. Valyuta ayirboshlash shoxobchasini yopish to‘g‘risida tijorat banki rahbari tomonidan buyruq chiqariladi va buyruq nusxasi u chiqarilgan kundan e’tiboran 3 ish kuni ichida guvohnomaning asl nusxasi bilan birga Markaziy bankning tegishli Bosh boshqarmaga kuzatuv xatiga ilova qilingan holda yuboriladi. Bosh boshqarma tomonidan tijorat banki rahbarining valyuta ayirboshlash shoxobchasini yopish to‘g‘risidagi buyrug‘iga asosan, valyuta ayirboshlash shoxobchasini ro‘yxatga olish jurnaliga tegishli yozuv kiritiladi.
12-bob. Tarkibiy bo‘linma va valyuta ayirboshlash shoxobchasida hamda avtomatlashtirilgan bank shoxobchasida valyuta operatsiyalarini amalga oshirilishini nazorat qilish
72. Valyuta ayirboshlash shoxobchasining qonun hujjatlari talablariga muvofiq faoliyat yuritishi tijorat banki tomonidan har oyda kamida bir marta tekshirib turilishi shart.
73. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki tarkibiy bo‘linmalar va valyuta ayirboshlash shoxobchasi faoliyatida valyuta operatsiyalarini amalga oshirishda qonun hujjatlari talablariga rioya etilishi yuzasidan qonun hujjatlariga muvofiq tekshirishlar o‘tkazishi mumkin.
13-bob. Yakuniy qoida
74. Mazkur Nizom talablarining buzilishida aybdor shaxslar qonun hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar bo‘ladi.
Tijorat banklarida jismoniy shaxslar bilan valyuta ayirboshlash operatsiyalarini amalga oshirish tartibi to‘g‘risidagi nizomga 1-ILOVA
Tijorat bankining rasmiy veb-saytida, bank binosida (axborotlar burchagida) hamda valyuta ayirboshlash shoxobchasida bo‘lishi lozim bo‘lgan ma’lumotlarning namunaviy
RO‘YXATI
chet el valyutasini sotib olish va sotishning qisqacha tartibi;
chet el valyutasini sotish va sotib olish kurslari;
bank hisobvaraqlariga masofadan xizmat ko‘rsatish dasturini yuklab olish va undan foydalanish tartibi;
valyuta ayirboshlash operatsiyalari uchun undiriladigan vositachilik haqi miqdori;
valyuta ayirboshlash xizmatlarini amalga oshiruvchi tijorat bankining valyuta ayirboshlash shoxobchalari, chakana amaliyotlar kassalari, avtomatlashtirilgan bank shoxobchalari joylashgan manzillari;
valyuta ayirboshlash xizmatlarini amalga oshiruvchi tijorat bankining valyuta ayirboshlash shoxobchalari, chakana amaliyotlar kassalari ish vaqti;
valyuta ayirboshlash shoxobchasida amalga oshiriladigan operatsiya turlari;
pul belgilarining haqiqiyligi va to‘lovga yaroqliligini aniqlash qoidalari;
valyuta ayirboshlash shoxobchasining ro‘yxatga olinganligi haqidagi guvohnoma nusxasi;
tijorat bankining hamda Markaziy bank tegishli Bosh boshqarmasining ishonch telefon raqamlari to‘g‘risida ma’lumotlar.
Tijorat banklarida jismoniy shaxslar bilan valyuta ayirboshlash operatsiyalarini amalga oshirish tartibi to‘g‘risidagi nizomga 2-ILOVA
______________________________________________naqd pulda / bank plastik kartasidan / (milliy valyutaning summasi raqam va so‘z bilan) hisobraqamidan to‘landi*
___________________________________________halqaro to‘lov kartasiga o‘tkazib beriladi (chet el valyutasining summasi raqam va so‘z bilan)
Mas’ul xodimning shtampi va imzosi______________________
Mijozning imzosi ______________________
*Izoh: tegishliligi bo‘yicha tagiga chiziladi.
Tijorat banklarida jismoniy shaxslar bilan valyuta ayirboshlash operatsiyalarini amalga oshirish tartibi to‘g‘risidagi nizomga 3-ILOVA
____________________________________________
(tarkibiy bo‘limning shtampi)
09008-son reyestr
Chet el valyutasini xalqaro to‘lov kartasiga o‘tkazib berish operatsiyalarini hisobga olish REESTRI
20____ yil “
________
(kun)
______________________
(oy)
F.I.O.
Mijozning shaxsini tasdiqlovchi
hujjat bo‘yicha ma’lumotlar
Sotilgan chet el
valyutasining
Kurs
Mijozdan
qabul
qilingan
milliy
valyuta
summasi
Operatsiya
vaqti
Ma’lumotno raqami
hujjat
turi va
seriyasi
raqami
qachon va kim tomonidan berilgan
turar
joyi
nomi
summasi
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
Tijorat banklarida jismoniy shaxslar bilan valyuta ayirboshlash operatsiyalarini amalga oshirish tartibi to‘g‘risidagi nizomga 4-ILOVA
_____________________________________________________________________________ qabul qilindi.
(milliy valyutaning summasi raqam va so‘z bilan)
__________________________________________________________________________________ beriladi.
(chet el valyutasining summasi raqam va so‘z bilan)
Kassirning shtampi va imzosi _______________________
Nazoratchining shtampi va imzosi ________________
Mijozning imzosi
Izoh: chet el valyutasining ekvivalenti 100 AQSh dollaridan ko‘p bo‘lganda to‘ldiriladi.
(10-ilova O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2019-yil 24-avgustdagi 21/14-sonli qarori (ro‘yxat raqami 3029-3, 17.10.2019-y.) tahririda — Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 17.10.2019-y., 10/19/3029-3/3933-son)
Tijorat banklarida jismoniy shaxslar bilan valyuta ayirboshlash operatsiyalarini amalga oshirish tartibi to‘g‘risidagi nizomga 11-ILOVA
(valyutaning nomi, summasi raqam va so‘z bilan yoziladi)
Chet el valyutasining nomi
Qabul qilingan chet el valyutasining nominali va soni
Mayda yoki yirik miqdorda
ayirboshlab berilgan chet el
valyutasining nominali va soni
______________________________________________________________________________________________________________________miqdorida vositachilik haqi olindi.
(summa raqam va so‘z bilan)
____________________________
(jismoniy shaxs imzosi)
_______________________________
(nazoratchining shtampi va imzosi)
________________________________
(kassirning shtampi va imzosi)
Tijorat banklarida jismoniy shaxslar bilan valyuta ayirboshlash operatsiyalarini amalga oshirish tartibi to‘g‘risidagi nizomga 14-ILOVA
_____________________________________________
(valyuta ayirboshlash shoxobchasining shtampi)
09011-son reyestr
Shikastlangan chet el valyutasini milliy valyutaga ayirboshlash, shu turdagi shikastlanmagan chet el valyutasiga almashtirish, maydalash va yiriklash hamda muomalaga yaroqsiz chet el valyutasini inkassoga qabul qilish operatsiyalarini hisobga olish
REESTRI
Chet el valyutasining
nomi
U�dirilgan
vositachilik
haqi
09004-shakl
ma’lumotnoma raqami va sanasi
09012-shakl
ma’lumotnoma
raqami va sanasi
09013-shakl
ma’lumotnoma
raqami va sanasi
1
2
3
4
5
Nazoratchi:
_______________________________________________
(F.I.O.)
_____________________
(imzo)
Kassir:
_______________________________________________
(F.I.O.)
_____________________
(imzo)
Tijorat banklarida jismoniy shaxslar bilan valyuta ayirboshlash operatsiyalarini amalga oshirish tartibi to‘g‘risidagi nizomga 15-ILOVA
______________________________________________
(valyuta ayirboshlash shoxobchasining shtampi)
09014-son shakl
Konversiya qilingan (almashtirilgan) naqd
chet el valyutasini hisobga olish
REESTRI
20______ yil
“__________”
(kun)
______________________
(oy)
F.I.O.
Chet el valyutasi
Konversiya qilingan
(almashtirilgan)
kurs
09015-son
ma’lumotnoma
raqami
qabul
qilindi
berildi
Nomi
summasi
nomi
summasi
Nazoratchi:
_____________________________________
(F.I.O.)
______________
(imzo)
Kassir:
_____________________________________
(F.I.O.)
______________
(imzo)
Tijorat banklarida jismoniy shaxslar bilan valyuta ayirboshlash operatsiyalarini amalga oshirish tartibi to‘g‘risidagi nizomga 16-ILOVA
(17-ilova O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2018-yil 10-noyabrdagi 35/3-sonli qarori (ro‘yxat raqami 3029-1, 11.12.2018-y.) tahririda — Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 12.12.2018-y., 10/18/3029-1/2311-son)
Tijorat banklarida jismoniy shaxslar bilan valyuta ayirboshlash operatsiyalarini amalga oshirish tartibi to‘g‘risidagi nizomga 18-ILOVA
Bank tomonidan muomalaga yaroqsiz chet el valyutasini inkassoga qabul qilish shartlari bilan tanishdim va inkassoga qabul qilingan chet el valyutasi bo‘yicha _____ foiz miqdorida vositachilik haqi to‘lashga roziman.
Inkassoga qabul qilingan chet el valyutasi emitent bank tomonidan muomalaga yaroqli o‘sha turdagi chet el valyutasiga ayirboshlab berilmasa va ularni muomaladan chiqarsa ________________________________ ga nisbatan hech qanday e’tiroz bildirmayman.
Shoxobcha xodimlari
_______________
________________________________
(imzolari)
(xodimlarning shtamplari)
Mijoz
_______________
________________________________
(imzo)
(F.I.O.)
Tijorat banklarida jismoniy shaxslar bilan valyuta ayirboshlash operatsiyalarini amalga oshirish tartibi to‘g‘risidagi nizomga 19-ILOVA