Mazkur Qonunning maqsadi davlat yer kadastri yuritishning, iqtisodiyotni rivojlantirish, yer uchastkalariga boʻlgan huquqlarning kafolatlarini taʼminlash, yerlardan oqilona foydalanish, ularni qayta tiklash va muhofaza qilish uchun kadastr maʼlumotlaridan foydalanishning huquqiy asoslarini belgilashdan iborat.

Davlat yer kadastri toʻgʻrisidagi qonunchilik ushbu Qonundan, boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir.

Agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida Oʻzbekiston Respublikasining davlat yer kadastri toʻgʻrisidagi qonunchiligida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan boʻlsa, xalqaro shartnoma qoidalari qoʻllaniladi.

Davlat yer kadastri Davlat kadastrlari yagona tizimining asosiy tarkibiy qismi hisoblanib, u yerlarning tabiiy, xoʻjalik, huquqiy rejimi, toifalari, sifat xususiyatlari va qimmati, yer uchastkalarining oʻrni va oʻlchamlari, ularning yer egalari, yerdan foydalanuvchilar, ijarachilar va mulkdorlar oʻrtasidagi taqsimoti toʻgʻrisidagi maʼlumotlar hamda hujjatlar tizimidan iboratdir.

Davlat yer kadastri yer uchastkalariga boʻlgan huquqlarning davlat roʻyxatidan oʻtkazilishini, yerlarning miqdori va sifatining hisobga olinishini, tuproq bonitirovkasini, yerlarning qiymat bahosini, shuningdek yer kadastriga doir axborotlar bir tizimga solinishi, saqlanishi va yangilab turilishini oʻz ichiga oladi.

Davlat yer kadastrini yuritishning asosiy prinsiplari quyidagilardan iborat:

mamlakatning butun hududini toʻla qamrab olish;

fazoviy koordinatalarning yagona tizimini qoʻllash;

yer kadastriga doir axborotlar ishlab chiqish uslubiyotining birligi;

yer kadastriga doir axborotlarning toʻgʻri boʻlishi.

Davlat yer kadastrini yuritish sohasidagi davlat boshqaruvini Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari va maxsus vakolatli respublika ijro etuvchi hokimiyat organi amalga oshiradi.

Kadastr agentligi davlat yer kadastrini yuritish sohasidagi maxsus vakolatli respublika ijro etuvchi hokimiyat organi hisoblanadi.

Davlat yer kadastrini yuritish sohasida quyidagilar Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining vakolatlariga kiradi:

yer resurslaridan oqilona foydalanishga qaratilgan yagona davlat siyosatini ishlab chiqish;

moliyalash va investitsiyalash sohasidagi ustuvor yoʻnalishlarni belgilash va masalalarni hal etish;

yer resurslarining holati toʻgʻrisidagi har yilgi milliy hisobotni tasdiqlash;

yer uchastkalariga boʻlgan huquqlarni va yer uchastkalariga oid bitimlarni davlat roʻyxatiga olish tartibini belgilash;

qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshirish.

Davlat yer kadastrini yuritish sohasida quyidagilar mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining vakolatlariga kiradi:

yer uchastkalariga boʻlgan huquqlar hamda ularga oid bitimlarning davlat roʻyxatiga olinishini tashkil etish;

davlat yer kadastrini yuritish ishlarini mahalliy budjet hisobidan moliyalash;

davlat yer kadastri yuritilishini tashkil etish va nazorat qilish;

qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshirish.

Kadastr agentligining davlat yer kadastrini yuritish sohasidagi vakolatlariga quyidagilar kiradi:

Oʻzbekiston Respublikasining butun hududida davlat yer kadastri yuritilishini tashkil etish;

Yer resurslarining holati toʻgʻrisidagi har yilgi milliy hisobotni tuzish;

viloyatlar, tumanlar hamda aholi punktlarining maʼmuriy chegaralarini belgilash (aniqlashtirish) ishlarini tashkil etish va oʻtkazish;

normativ hujjatlarni belgilangan tartibda ishlab chiqish va tasdiqlash;

mutaxassislarni tayyorlash hamda ularning malakasini oshirish ishlarini tashkil etish;

qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshirish.

Davlat yer kadastrini yuritish aerokosmik suratga olishni, topografiya-geodeziya, kartografiya, tuproq, agrokimyo, geobotanika tadqiqotlarini va boshqa tadqiqotlarni hamda izlanishlarni oʻtkazish, yerlarni miqdor va sifat jihatidan hisobga olish hamda baholash, yuridik va jismoniy shaxslarning yer uchastkalariga boʻlgan huquqlarini davlat roʻyxatidan oʻtkazish orqali taʼminlanadi.

Davlat yer kadastrini yuritish Kadastr agentligining organlari tomonidan amalga oshiriladi.

Davlat yer kadastrini yuritish quyidagi yoʻl bilan amalga oshiriladi:

yer uchastkalariga boʻlgan huquqlarni va yer uchastkalariga doir bitimlarni davlat roʻyxatiga olish;

kadastrga oid suratga olish;

yer uchastkalarining egalaridan, ulardan foydalanuvchilardan, ijarachilardan va yer uchastkalarining mulkdorlaridan maʼlumotlar olish, ularning toʻgʻriligini tekshirish, yer kadastriga doir hujjatlarga joriy oʻzgartishlar kiritish.

Davlat yer kadastrini yuritishda Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi tomonidan quyidagilar amalga oshiriladi:

tuproqshunoslik, agroximiya, geobotanikaga oid va boshqa izlanishlar hamda tadqiqotlar;

yerlarni miqdor va sifat jihatdan hisobga olish hamda baholash.

Yer resurslarining holati toʻgʻrisidagi milliy hisobot har yili tayyorlanadi hamda butun mamlakat va maʼmuriy-hududiy birliklar boʻyicha yerlarning miqdor va sifat holati hamda ularning bahosi, yerlarning toifalarga boʻlinishi, tarmoqlar, yer uchastkalarining egalari, yer uchastkasidan foydalanuvchilar, yer uchastkasi ijarachilari, mulkdorlari boʻyicha taqsimlanishi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni va yer kadastriga oid boshqa axborotni oʻz ichiga oladi.

Yer resurslarining holati toʻgʻrisidagi milliy hisobotga kiritiladigan maʼlumotlarni taqdim etish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Yer kadastri hujjatlari yer uchastkalariga boʻlgan huquqni tasdiqlovchi hujjatlar, tuman (shahar) yer kadastri daftari, yerlarning miqdor, sifat holati va ularning bahosi toʻgʻrisidagi hisobotlar, kadastr xaritalari, planlari va qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa hujjatlardan iboratdir.

Yer uchastkalariga egalik qilish, ulardan foydalanish huquqlarini, yer uchastkalarini ijaraga olish huquqini, shuningdek yer uchastkalariga boʻlgan mulk huquqini, shu jumladan servitutlar toʻgʻrisidagi bitimlarni va boshqa cheklovlarni hamda bu huquqlarning bekor qilinishini davlat roʻyxatiga olish Koʻchmas mulkka boʻlgan huquqlarning davlat reyestriga tegishli maʼlumotlarni kiritish orqali yer uchastkasi joylashgan yerda amalga oshiriladi.

Yer uchastkalariga egalik qiluvchi, ulardan foydalanuvchi, ularni ijaraga olgan, shuningdek mulk qilib olgan yuridik va jismoniy shaxslar yer uchastkalariga boʻlgan oʻz huquqini belgilangan tartibda roʻyxatdan oʻtkazishi shart.

Yer uchastkasiga boʻlgan huquqlarning yuzaga kelishi, oʻzgaga oʻtishi, cheklanishi va bekor qilinishi davlat roʻyxatiga olinishi lozim. Yer uchastkalariga boʻlgan huquqlarni roʻyxatga olganlik uchun Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda roʻyxatga olish yigʻimi undiriladi.

Yer uchastkalariga boʻlgan huquqlarni davlat roʻyxatiga olish belgilangan tartibda yuridik yoki jismoniy shaxsning yer uchastkalariga boʻlgan huquqlarni davlat roʻyxatiga olish ishlarini amalga oshiruvchi organga bergan arizasiga asosan amalga oshiriladi.

Yuridik va jismoniy shaxslarning yer uchastkalariga boʻlgan huquqlarini davlat roʻyxatiga olish yer uchastkalariga boʻlgan huquqlar toʻgʻrisidagi zarur hujjatlar ilova etilgan ariza kelib tushgan paytdan eʼtiboran ikki kunlik muddatda tegishli vakolatli organ tomonidan amalga oshiriladi, bundan qonunchilikda nazarda tutilgan hollar mustasno.

Yer uchastkasiga boʻlgan huquqlarning yuzaga kelishi va boshqa shaxsga oʻtishi davlat roʻyxatiga olinganligi haqida Koʻchmas mulk obyektlariga boʻlgan huquqlarning davlat reyestridan elektron koʻchirma beriladi, unda roʻyxatga olish sanasi va tartib raqami koʻrsatiladi.

Yer uchastkasiga boʻlgan, belgilangan tartibda yuzaga kelgan huquq ushbu huquq davlat roʻyxatiga olinganidan keyin kuchga kiradi.

Yer uchastkalariga boʻlgan huquqlarni davlat roʻyxatiga olish vaqtida tuman (shahar) yer kadastri daftariga quyidagi maʼlumotlar kiritiladi:

yer uchastkasiga boʻlgan huquqni olgan shaxs toʻgʻrisidagi;

yer uchastkasi toʻgʻrisidagi (yerning toifasi, foydalanish maqsadi, yer uchastkasidan ruxsat etilgan foydalanishning asosiy turi, yerning turi, uning sifati, chegaralari, maydoni, kadastr raqami va boshqa tavsiflari);

yer uchastkasining berilish shartlari, uni saqlash vazifalari va servitutlar toʻgʻrisidagi;

Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashining, viloyatlar va Toshkent shahar hokimlarining yer uchastkasini jamoat ehtiyojlari uchun doimiy foydalanishga berish haqidagi qarorlari toʻgʻrisidagi;

davlat roʻyxatiga olish sanasi va tartib raqami toʻgʻrisidagi.

Yer kadastri daftariga qonunchilikda belgilangan boshqa maʼlumotlar ham kiritilishi mumkin.

Ushbu moddaning birinchi qismida sanab oʻtilgan maʼlumotlar yer roʻyxatiga doir axborotni tashkil etadi.

Yer uchastkalariga boʻlgan huquqlarni belgilovchi, oʻzgartiruvchi yoki bekor qiluvchi hujjatlar ana shu huquqlarni davlat roʻyxatiga olish uchun asos boʻlib xizmat qiladi.

Yer uchastkalariga egalik qilish va ulardan foydalanish huquqlari viloyat va Toshkent shahar hokimining, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashining yer uchastkasini doimiy foydalanishga berish toʻgʻrisidagi qarorlari, yer uchastkasi berilgan (ajratilgan) paytdagi qonunchilikka muvofiq yer uchastkasini berish (ajratish) vakolatiga ega boʻlgan tashkilotlar va mansabdor shaxslarning hujjatlari asosida roʻyxatga olinadi.

Yerlarni ijaraga olish huquqi yer uchastkasini ijaraga olish shartnomasi asosida roʻyxatga olinadi.

Yer uchastkalariga boʻlgan mulk huquqi bunday huquqqa oid davlat orderi, oldi-sotdi shartnomalari va yer uchastkalariga boʻlgan mulk huquqi yuzaga kelishiga asos boʻladigan, qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa hujjatlarga asosan roʻyxatga olinadi.

Korxonaga, binoga, inshootga, koʻp yillik dov-daraxtga yoki boshqa koʻchmas mulkka boʻlgan mulk huquqi, operativ boshqaruv huquqi boshqa shaxsga oʻtishi natijasida yuzaga kelgan doimiy egalik qilish, meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilish, undan doimiy foydalanish va ijara huquqi ana shu mulklarning oldi-sotdisi, almashtirilganligi, hadya etilganligi, vasiyat qilinganligi toʻgʻrisidagi tegishli shartnomalar va yer uchastkasiga oid tegishli hujjatlar asosida roʻyxatga olinadi.

Servitutlar toʻgʻrisidagi bitimlar hamda yer uchastkalariga egalik qilish, ulardan foydalanish, ularni ijaraga olish, mulk huquqlariga doir boshqa cheklashlar tegishli shartnomalar, sudning qarorlari asosida roʻyxatga olinadi.

Yer uchastkasiga boʻlgan huquqlarni davlat roʻyxatiga olishni rad etish uchun quyidagilar asos boʻladi:

davlat roʻyxatiga olish organida mazkur yer uchastkasining kimga tegishli ekanligi toʻgʻrisida nizo borligidan dalolat beruvchi hujjatlarning mavjudligi;

davlat roʻyxatiga olish organida mazkur yer uchastkasi qonunda belgilangan tartibda olib qoʻyilganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarning mavjudligi.

Yer uchastkasiga boʻlgan huquqlarni va yer uchastkalariga oid bitimlarni davlat roʻyxatiga olish rad etilganligi yoki roʻyxatga olish muddatlarining buzilganligi ustidan belgilangan tartibda sudga shikoyat qilinishi mumkin.

Yerlarning miqdori va sifatini hisobga olish ularning haqiqiy holati va ulardan foydalanilishiga qarab, yer uchastkalari va maydonlari, aholi punktlari, tumanlar, viloyatlar, Qoraqalpogʻiston Respublikasi va umuman Oʻzbekiston Respublikasi boʻyicha amalga oshiriladi.

Yer uchastkalari boʻyicha yer miqdorini hisobga olish yer uchastkalarining oʻlchami, ularning qimmati va talab qilinadigan oʻlchash aniqligiga qarab, geodezik va (yoki) kartometrik usullarda amalga oshiriladi.

Yer maydonlari boʻyicha yer miqdorini hisobga olish yer uchastkalari doirasida asosan kartometrik usulda amalga oshiriladi.

Yer sifatini hisobga olish tabiiy-qishloq xoʻjaligi boʻyicha rayonlashtirishni, tuproq va yerlarni tasniflashni, ularni agronomik, ekologik, texnologik va shaharsozlik belgilari boʻyicha tavsiflashni, tuproqni guruhlarga ajratishni oʻz ichiga oladi.

Yerlarning miqdorini va sifatini hisobga olish asosiy va joriy turlarga boʻlinadi.

Yerlarni hisobga olishning asosiy turi (inventarizatsiya) joyning oʻzida yer uchastkalarining va maydonlarining chegaralari, joylashgan oʻrni, holati va ulardan foydalanish xususiyatiga doir oʻzgarishlar talaygina toʻplanganligiga qarab, davriy ravishda oʻtkaziladi, bunda yerlarning plan-kartografik asosi tegishli masshtablarda yangilanishi, tuproq, geobotanik va boshqa xil tekshiruvlar oʻtkazilishi shart.

Yerlarning joriy hisobi kadastr hujjatlari va maʼlumotlarining toʻgʻri boʻlishini taʼminlash maqsadida yuritiladi, bunda yerlarning huquqiy holatida, miqdori va sifat holatida va ulardan foydalanish borasida yuz bergan oʻzgarishlar aniqlanadi hamda roʻyxatga olinadi. Zimmasiga davlat yer kadastri yuritish vazifasi yuklatilgan tegishli organlarga yer uchastkalarining egalari, ulardan foydalanuvchilar, yer uchastkalarining ijarachilari va mulkdorlari sodir boʻlgan oʻzgarishlar toʻgʻrisida bir oy muddatda axborot berishlari shart.

Yerlarning oʻlchami, joylashgan oʻrni, maydon turlari va sifat holatiga oid qayd etiladigan maʼlumotlar yerni hisobga olish axborotini tashkil etadi.

Tuproq bonitirovkasi — qishloq xoʻjaligi ekinlari agrotexnikasi oʻrtacha darajada boʻlganidagi tuproq sifati hamda tabiiy unumdorlik quvvatiga beriladigan qiyosiy baho.

Tuproq bonitirovkasi qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan yerlarning keyingi qiymat bahosini chiqarish, mulkiy paylarning miqdorini aniqlash, yer tuzishni amalga oshirish va yerlardan oqilona, samarali foydalanishni ragʻbatlantirish uchun asosdir.

Tuproq bonitirovkasi tegishli qishloq xoʻjaligi maydonlari uchun yuz balli shkala boʻyicha oʻtkaziladi. Yaxshi xossalarga ega boʻlgan, gʻoyat unumdor tuproq yuqori ball bilan baholanadi.

Tuproq bonitirovkasi qonunchilikda belgilangan tartibda oʻtkaziladi.

Tuproq bonitirovkasiga doir maʼlumotlar yer bahosiga oid axborotni tashkil etadi.

Barcha toifadagi yerlarning qiymat bahosini chiqarish natura va qiymat koʻrsatkichlari tizimi yordamida amalga oshiriladi. Yerlarning qiymat bahosi qonunchilikda belgilangan tartibda chiqariladi.

Turli maqsadlarga moʻljallangan yerlardan foydalanish samaradorligi darajasini aniqlash, yer uchun toʻlanadigan haq va uning normativ bahosini hisoblab chiqarish, yerlarni kimoshdi savdosi asosida realizatsiya qilish paytida boshlangʻich bahosini aniqlash uchun yerlarning qiymat bahosi chiqariladi.

Yerlarning qiymat bahosiga doir maʼlumotlar yer bahosiga oid axborotni tashkil etadi.

Tuman (shahar) yer kadastri daftari yerlarni davlat roʻyxatiga olish, hisobga olish va ularni baholash boʻyicha asosiy hujjat boʻlib, yer uchastkasining joylashgan oʻrni, qaysi maqsadda foydalanish moʻljallanganligini va ruxsat etilgan foydalanishning asosiy turini, unga egalik qilish, undan foydalanish, uni ijaraga olish huquqlarini va unga boʻlgan mulk huquqini aniqlash uchun zarur maʼlumotlarni oʻz ichiga oladi, yer uchastkasining miqdor va sifat holati hamda bahosi toʻgʻrisidagi axborot manbai hisoblanadi.

Yer kadastri daftarining tuzilishi, mazmuni va uni yuritish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Kadastr uchun suratga olish yer uchastkalari va maydonlari chegaralarini belgilash hamda kartografiya qilish, ularni kadastr xaritalari va planlarida aks ettirish maqsadida amalga oshiriladi.

Kadastr uchun suratga olish aerofotogeodezik va yer ustida bajariladigan uslublarda, topografik-geodezik ishlarni bajarish, tuproq, geobotanik va boshqa xil maxsus tekshiruvlar uchun belgilangan texnikaviy talablarga muvofiq yer uchastkasining oʻlchamidan kelib chiqadigan masshtablarda amalga oshiriladi.

Yer kadastri xaritalari va planlari qonunchilikda belgilangan tartibda mavzusi, hududlarni (respublika, viloyat, tuman, aholi punktlari, yer uchastkalari) qamrab olishi, masshtablari va boshqa belgilari boʻyicha tasniflanadi.

Tuman yer kadastri xaritasi, aholi punkti va yer uchastkasining planlari grafik hujjatlar boʻlib, ular yer uchastkasining joylashgan oʻrnini, maydonlari, chegaralarini, yerlarni baholash zonalarini, suv manbalarini, yer uchastkasida joylashgan binolar va inshootlarni aks ettirish, shuningdek kadastrga doir tegishli tavsiflar olish maqsadida tuziladi hamda ularga tuzatishlar kiritiladi.

Yer kadastri xaritalari va planlari axborotlarni ifoda qilishning anʼanaviy vositalari (qogʻoz, plastik) yordamida ham, elektron vositalar (raqamli xaritalar) yordamida ham tuziladi.

Yer kadastriga doir axborotlar yerni roʻyxatga olish, yerni hisobga olish va yer bahosiga oid axborotlar majmuini tashkil etadi hamda davlat hokimiyati organlari va respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari, shuningdek manfaatdor yuridik va jismoniy shaxslar foydalanishi uchun moʻljallangan boʻladi.

Yer kadastriga doir axborotni berish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Yerlardan foydalanish, ularni tiklash va muhofaza qilish, yer uchastkalari berish (realizatsiya qilish) va ularni olib qoʻyish, yer uchun toʻlanadigan haq miqdorini belgilash, yer tuzish ishlarini bajarish, xoʻjalik faoliyatiga baho berish hamda yerdan foydalanish va ularni muhofaza qilish bilan bogʻliq boshqa tadbirlarni amalga oshirish chogʻida davlat yer kadastri maʼlumotlaridan foydalanilishi shart.

Yer kadastriga doir axborot davlat hokimiyati organlariga va respublika ijro etuvchi hokimiyat organlariga tekinga taqdim etiladi, yuridik va jismoniy shaxslarga esa haq evaziga beriladi.

Yer kadastriga doir axborotdan foydalanuvchilar bunday axborotni qonunchilikda nazarda tutilgan muddatlar va hajmlarda yoki shartnoma asosida olishga haqlidirlar.

Yuridik va jismoniy shaxslar yer kadastriga doir axborot maʼlumotlari qayta koʻrib chiqilishini talab qilishga haqlidirlar.

Davlat sirini saqlash maqsadida qonunchilikda yer kadastriga doir axborotlar olishni cheklaydigan yoki taqiqlaydigan hollar nazarda tutilishi mumkin.

Yer kadastriga doir axborot tizimi — yer resurslari toʻgʻrisidagi fazoviy-muvofiqlashtirilgan maʼlumotlarni toʻplash, ular ustida ishlash, ularni aks ettirish va tarqatishni amalga oshiruvchi avtomatlashtirilgan joʻgʻrofiy axborot tizimidir.

Yer kadastriga doir axborot tizimi yer resurslarini roʻyxatga olish, baholash, ularning istiqbolini belgilash va ulardan foydalanishni boshqarishning ilmiy hamda amaliy vazifalarini hal etish uchun moʻljallangan.

Yer kadastriga doir axborot tizimi: moʻljallanishi boʻyicha — koʻp maqsadli va maxsus; hududni qamrab olishi boʻyicha — lokal, mintaqa va respublika tizimiga boʻlinadi.

Davlat yer kadastrini yuritish borasidagi ishlar davlat budjetidan, shuningdek yer uchastkalariga boʻlgan huquqlarni davlat roʻyxatiga olganlik uchun undiriladigan mablagʻlar va qonunchilik bilan man etilmagan boshqa manbalar hisobidan moliyalanadi.

Davlat yer kadastri toʻgʻrisidagi qonunchilikning buzilishida aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar boʻladilar.