O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Yoqilg‘i-energiya resurslaridan foydalanish sohasida davlat nazorati samaradorligini oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” 2023-yil 13-fevraldagi PQ-54-son qarori ijrosini ta’minlash hamda yoqilg‘i-energiya resurslaridan samarali va oqilona foydalanish orqali iqtisodiyot tarmoqlari va ijtimoiy sohaning energiya samaradorligini oshirish, iste’molchilar tomonidan elektr energiyasi va tabiiy gazdan foydalanish qoidalariga rioya etilishi ustidan nazoratni yanada kuchaytirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Quyidagilar:

elektr energiyasi iste’molchilari va ta’minotchi korxonalarning huquq va majburiyatlari hamda ularning javobgarligi;

elektr energiyasini ishlab chiqarish, uzatish, taqsimlash va iste’mol qilish ustidan davlat nazorati;

iste’molchilarni elektr tarmoqlariga ulash tartibi;

elektr energiyasi uchun hisob-kitoblarni amalga oshirish tartibini nazarda tutuvchi Elektr energiyasidan foydalanish qoidalari 1-ilovaga muvofiq;

tabiiy gaz iste’molchilari va ta’minotchi korxonalarning huquq va majburiyatlari hamda ularning javobgarligi;

tabiiy gazga bo‘lgan yillik ehtiyojni aniqlash tartibi;

iste’molchilarni tabiiy gaz tarmoqlariga ulash tartibi;

tabiiy gaz uchun hisob-kitoblarni amalga oshirish tartibi;

tabiiy gazdan oqilona, xavfsiz foydalanish va uni normalashni nazarda tutuvchi Tabiiy gazdan foydalanish qoidalari 2-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Energetika vazirligi O‘zbekiston Milliy teleradiokompaniyasi, Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahri hokimliklari hamda sohadagi tegishli tashkilotlar bilan birgalikda ushbu qarorning ommaviy axborot vositalari va ijtimoiy tarmoqlarda keng yoritilishini tashkil etsin.

3. O‘zbekiston Respublikasi Hukumatining 3-ilovaga muvofiq ayrim qarorlari o‘z kuchini yo‘qotgan deb hisoblansin.

4. O‘zbekiston Respublikasi Energetika vazirligi manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda o‘zlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni ikki oy muddatda ushbu qarorga muvofiqlashtirsin.

5. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish O‘zbekiston Respublikasi Bosh vazirining o‘rinbosari A.J. Ramatov hamda energetika vaziri J.T. Mirzamahmudov zimmasiga yuklansin.

1. Ushbu Qoidalar elektr energiyasini ishlab chiqarish, yetkazib berish va iste’mol qilish sohasidagi talablarni belgilaydi.

2. Mazkur Qoidalarda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:

avariya rejimi — elektr energetika obyektlarining ishlash texnologik parametrlarining yagona elektr energetika tizimi ishonchli ishlashining izdan chiqishiga va iste’molchilarga elektr energiyasini yetkazib berish cheklanishiga olib kelishi mumkinligiga yo‘l qo‘yib bo‘lmaydigan tarzda chetga chiqishi;

blok-stansiyalar — iste’molchilarning yagona elektr energetika tizimiga bevosita yoki iste’molchilar tarmog‘i orqali ulangan hamda operativ-dispetcherlik boshqaruvi tizimiga kiradigan elektr stansiyalari;

illyuminatsiya va lampalar shodasi — restoran, kafe, bar, savdo va xizmat ko‘rsatish korxonalari tomonidan yon atrofidagi daraxtlarga, konstruksiyalarga osilgan illyuminatsiya va lampalar shodasi;

iste’molchining ulangan quvvati — iste’molchining elektr energiyasini ishchi kuchlanishga aylantiruvchi transformatorlarining va 1000 V dan yuqori kuchlanishli elektr dvigatellarning elektr tarmoqlariga ulangan jami quvvati;

ko‘rsatkichlarni nazorat tartibida tekshirish (aylanib chiqish) — ta’minotchining vakolatli xodimi tomonidan hisoblagichdan elektr energiyasining haqiqiy sarfi ko‘rsatkichlarini olish va o‘rnatilgan plombalarning butligini ko‘zdan kechirish hamda bir vaqtning o‘zida tegishli elektron dalolatnoma rasmiylashtirib, uni tegishli dasturiy ta’minot bazasiga kiritish. Elektr energiyasini hisobga olish va nazorat qilishning avtomatlashtirilgan tizimi (keyingi o‘rinlarda — EHNAT) dasturi orqali olingan ma’lumotlar — aylanib chiqish deb hisoblanmaydi;

maishiy iste’molchilar — elektr energiyasidan maishiy ehtiyojlar uchun foydalanuvchi aholi;

mayning — hisoblash operatsiyalarini bajarish orqali ma’lumotlarning taqsimlangan reyestrini yuritish, bloklarning yaxlitligini yaratish va tasdiqlash faoliyatidir;

maxsus tartibga ko‘ra elektr energiyasi yetkazib beriladigan iste’molchilar — alohida xavfli hamda elektr energiyasining uzib qo‘yilishi texnogen va avariya oqibatlariga olib kelishi mumkin bo‘lgan uzluksiz texnologik jarayonga ega bo‘lgan sanoat korxonalari, davlat hokimiyati oliy organlari uylari (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati va Qonunchilik palatasi, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi, Oliy sud va boshqalar), mintaqaviy suv quvurlari boshqarmalari, issiqlik va ichimlik suvi bilan ta’minlash tashkilotlari, sudlar va huquqni muhofaza qiluvchi organlar, harbiy qismlar, shoshilinch tibbiy yordam markazlari va davlat tibbiyot muassasalarining reanimatsiya bo‘linmalari, metro va aeroport;

nazorat hisoblagichlari — elektr energiyasi sarfini nazorat qilish uchun foydalaniladigan va ko‘rsatkichlari asosida alohida sexlar, texnologik liniyalar, ko‘p energiya sarflaydigan uskunalar va bir necha oilalar yashaydigan xonadonlardagi alohida bir oila sarfini aniqlash imkonini beradigan hisoblash uskunasi;

nooqilona sarflash — elektr energiyasi sarfini kamaytirish imkoniyati bo‘la turib, ushbu imkoniyatdan foydalanmasdan elektr energiyasi sarflanishi, shu jumladan, reaktiv quvvatni kompensatsiya qilmaslik;

reaktiv energiyaning iqtisodiy qiymati — oshib ketishi elektr energiyasi sifatining yomonlashuviga va elektr ta’minoti korxonasi tarmoqlarida energiya yo‘qotish ortishiga olib keladigan reaktiv energiyaning eng maqbul qiymati;

reaktiv energiyasi — elektromagnit maydon hosil qilish uchun sarflanadigan energiya;

Regulator — O‘zbekiston Respublikasi Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligi;

samarasiz sarflash — elektr qurilmalarni hamda dvigatellarni ishlab chiqarish zarurati bo‘lmagan holda jihozlarning unumsiz yoki behuda ishlashi oqibatida energiyaning to‘g‘ridan-to‘g‘ri isrof qilinishi;

subiste’molchi — ta’minotchi roziligi bilan iste’molchining elektr tarmoqlariga bevosita ulangan va iste’molchi bilan elektr ta’minoti shartnomasini tuzgan yuridik yoki jismoniy shaxs. Elektr energiyasi subiste’molchiga berilganda, iste’molchi mazkur Qoidalarga rioya qilish bo‘yicha javobgar bo‘ladi;

tashqi reklama va axborot obyektlari konstruksiyalari — ochiq maydonlarda joylashtirilgan maxsus, vaqtincha yoki statsionar inshootlarga, shuningdek, binolar, inshootlarning tashqi yuzalariga, devorlarga, tomlarga, panjaralarga, ko‘cha jihozlari elementlariga, ko‘chalar va yo‘llarning qatnov qismida, avtomobil yoqilg‘i quyish shoxobchalarida joylashtirilgan videoekranlar, elektron displeylar, media fasad va reklama ko‘rinishidagi ma’lumotlarni aks ettiruvchi qurilmalar;

tizim operatori — yagona elektr energetika tizimi, magistral elektr tarmoqlari faoliyati texnologik rejimining tezkor-dispetcherlik boshqaruvini, shuningdek, uning boshqa davlatlar elektr energetika tizimlari bilan o‘zaro hamkorligini ta’minlovchi vakolatli tuzilma (“Milliy dispetcherlik markazi” davlat unitar korxonasi);

to‘lov hujjati — to‘lov tizimining qoidalari bilan belgilangan tarkibga, rekvizitlar formatiga ega bo‘lgan hamda elektron to‘lovni amalga oshirish uchun zarur axborotni o‘z ichiga olgan, elektron raqamli imzo bilan tasdiqlangan to‘lov talabnomasi, to‘lov topshiriqnomasi yoki elektron to‘lov hujjati bo‘lib, uning asosida ta’minotchining hisobvarag‘iga mablag‘lar o‘tkaziladi. Elektron to‘lov hujjatlari orqali naqd pulsiz hisob-kitoblarni amalga oshirishda ularning elektron to‘lovni amalga oshirish uchun zarur rekvizitlarni saqlagan holda qog‘ozdagi shakli ham ta’minlanishi kerak;

cheklash — shartnomada nazarda tutilgan tadbirlarni amalga oshirish oqibatida muayyan vaqt oralig‘i davomida, shuningdek, ta’minotchining elektr tarmoqlarida fors-major holatlar tufayli paydo bo‘lgan avariya rejimlari vaqtida iste’molchiga shartnomada belgilangan elektr energiyasini yetkazib berish miqdorining kamayishi;

elektr tarmog‘i xo‘jaligi obyektlari — elektr energiyasini uzatish va yetkazib berish uchun mo‘ljallangan elektr energiyasi uzatish liniyalari, transformator podstansiyalari, taqsimlash punktlari;

elektr tarmog‘ining balans bo‘yicha mansublik chegarasi — elektr tarmog‘ining balans bo‘yicha mansubligi bilan aniqlanadigan, ta’minotchi va iste’molchi o‘rtasidagi elektr tarmog‘ining bo‘linish nuqtasi;

elektr ta’minoti korxonasi — ta’minotchining tuman, shahar, iqtisodiy zona (sanoat zonasi) doirasida elektr energiyasini taqsimlash va sotish bo‘linmasi yoki mazkur funksiyalarni bajaruvchi xususiy korxona;

elektr ta’minoti shartnomasi — iste’molchida kerakli uskunalar va elektr energiyasi iste’molini hisoblagichlar mavjud bo‘lgan taqdirda, ta’minotchiga elektr tarmog‘i orqali elektr energiyasini yetkazib berish majburiyatini yuklaydigan, iste’molchiga esa elektr energiyasi haqini to‘lash, shuningdek, elektr energiyasi iste’molining shartnomada nazarda tutilgan rejimiga rioya qilish, o‘z tasarrufida bo‘lgan elektr tarmoqlarini ekspluatatsiya qilish, xavfsizligini hamda elektr energiyasi iste’moli bilan bog‘liq bo‘lgan o‘zi foydalanadigan uskunalar va asboblarning soz holatda bo‘lishini ta’minlashga doir chora-tadbirlarni bajarish majburiyatini yuklaydigan bitim;

elektr ta’minotining texnologik broni — texnologik jarayonni, ishlab chiqarish siklini tugallash uchun zarur bo‘lgan elektr energiyasi yoki quvvati hajmi;

elektr energiyasi iste’molining shartnomadagi miqdori — elektr ta’minoti shartnomasida belgilangan va tegishli hisob-kitob davrida texnik shartlarga ko‘ra ruxsat etilgan quvvat, elektr qurilmalaridan foydalanilgan eng maqbul ish soatlari soni va ish kunlaridan kelib chiqqan holda hisoblangan elektr energiyasi (aktiv, reaktiv) miqdori;

elektr energiyasi iste’molchisi — elektr ta’minoti shartnomasiga muvofiq ishlab chiqarish va (yoki) maishiy ehtiyojlar uchun elektr energiyasidan foydalanuvchi yuridik yoki jismoniy shaxs;

elektr energiyasi sarfi hajmini hisobga olish uskunasi (keyingi o‘rinlarda — hisoblagich) — iste’mol qilingan elektr energiyasining haq to‘lanishi lozim bo‘lgan hajmni ko‘rsatuvchi texnik vosita;

elektr energiyasi sifati — elektr energiyasi parametrlarining milliy standartlari bo‘yicha belgilangan talablarga muvofiqligi;

elektr energiyasi ta’minotidagi tanaffus (uzib qo‘yish) — iste’molchiga elektr energiyasi yetkazib berishni to‘xtatish, avtomatika qurilmalarining muvaffaqiyatli ishlashi tufayli yoki elektr energiyasi iste’mol qilishning cheklanishiga olib kelmaydigan, bir vaqtning o‘zida bir nechta liniyalar bo‘yicha elektr energiyasini oluvchi iste’molchilar uchun bitta yoki bir nechta elektr energiyasi yetkazib berish liniyalarining uzib qo‘yilishi tufayli sodir bo‘ladigan tanaffuslar bundan mustasno;

elektr energiyasini iste’mol qilish rejimi — ruxsat etilgan quvvat koeffitsiyentini ushlab turish, me’yoriy kuchlanishni saqlab turish, tarmoqda elektr energiyasi yo‘qotishlarini me’yordan oshirib ketmasligini ta’minlash;

elektr energiyasini qabul qilgich (elektr qabul qilgich) — elektr energiyasini boshqa turdagi energiyaga aylantiradigan uskuna (elektr jihozlar). Kuch transformatorlari elektr qabul qilgich hisoblanmaydi;

elektr qurilmasi — elektr energiyasini ishlab chiqarish, transformatsiya qilish (transformator), uzatish, taqsimlash hamda uni energiyaning boshqa turiga aylantirish uchun mo‘ljallangan mashinalar, apparatlar, elektr uzatish liniyalari va yordamchi uskunalar yig‘indisi (ular o‘rnatilgan inshootlar va binolar bilan birga);

energiya ta’minoti bo‘yicha avariya broni — iste’molchilar faoliyati qisman yoki to‘liq to‘xtatilgan holda uskunalarni saqlash, insonlar hayotining xavfsizligini ta’minlash, avariya va qo‘riqlash yoritgichlari, shamollatish, suv haydash, suv ta’minoti, isitish, yong‘in xavfsizligi vositalari uchun zarur bo‘lgan eng kam elektr quvvati miqdori yoki elektr energiyasi hajmi;

EHNATga mos keladigan hisoblagichlar — respublikaning har bir hududlarida joriy qilingan yagona CAS (Central AMI Systems — markaziy takomillashtirilgan o‘lchash infratuzilmasi tizimi) tizimiga mos keladigan hisoblagichlar;

EHNAT tizimi qurilmalari — aloqa modullari, antenna, modem, sim-kartalar, konsentratorlardan iborat uskunalar majmui;

yagona elektr energetika tizimi — elektr energiyasini hosil qiluvchi korxonalar, magistral elektr tarmoqlari, hududiy elektr tarmoqlari majmui va tezkor-dispetcherlik markazi;

hisobga olish nuqtasi — elektr ta’minoti sxemasidagi nuqta, unda o‘lchash asbobi (yoki hisobga olish tizimi) yordamida elektr energiyasi sarfining hajmi aniqlanadi;

hisobga olish tizimi — o‘lchov transformatorlari, ikkilamchi zanjirlar, sinov bloklari, o‘tuvchi klemmniklar va hisoblagichlardan tashkil topgan uskunalar majmui;

hisob-kitob davri — elektr energiyasi iste’molining sarfi (hajmi) aniqlanishi, iste’mol qilingan elektr energiyasi uchun iste’molchi va ta’minotchi o‘rtasida o‘zaro hisob-kitob qilinishi kerak bo‘lgan vaqt davri (oy);

hisoblagichning ulanish sxemasini tekshirish — ta’minotchi va (yoki) O‘zenergoinspeksiya vakolatli xodimi tomonidan instrumental usul bilan iste’molchining hisoblagich va o‘lchov transformatorlarining ulanish sxemasi to‘g‘riligini tekshirish hamda bir vaqtning o‘zida tegishli elektron dalolatnoma rasmiylashtirilib, uni tegishli dasturiy ta’minot bazalariga kiritish, dalolatnoma O‘zenergoinspeksiya xodimi tomonidan rasmiylashtirilganda, tegishli dasturiy ta’minot bazalariga kiritish uchun uni ta’minotchiga taqdim etish;

hisoblagich yoki EHNAT bazasi xotira ma’lumotlari — hisoblagichning xotirasida hamda EHNAT ma’lumotlarni saqlash bazasida (serveri) saqlab turiladigan barcha ma’lumotlar majmui;

HETK — viloyat, tuman (shahar), iqtisodiy zona (sanoat zonasi) doirasida elektr ta’minoti shartnomasi asosida iste’molchilarga elektr energiyasini sotish va taqsimlash huquqiga ega bo‘lgan yuridik shaxs.

3. Iste’mol qilingan elektr energiyasini hisobga olish uchun o‘lchash vositasi metrologik qiyoslashdan o‘tganligi to‘g‘risida sertifikatga ega bo‘lgan EHNATga mos keladigan hisoblagichlar qo‘llaniladi.

Ta’minotchilar vakolatli xodimi iste’molchilar bilan birgalikda zarur hollarda, iste’mol qilingan elektr energiyasining amaldagi miqdorini aniqlash uchun ulardagi hisoblagich (maishiy iste’molchilardan tashqari) ko‘rsatkichlarini va hisoblagichlarning ulanish sxemasini tekshirib ko‘radi. Iste’molchi tomonidan elektr energiyasi sarfi to‘g‘risida ta’minotchiga belgilangan shakl bo‘yicha bevosita o‘zi tomonidan yoki faks, elektron shaklda yoxud pochta aloqasi orqali taqdim etilgan hisobot yuridik shaxslar hamda tadbirkorlik faoliyatini amalga oshiruvchi jismoniy shaxslar uchun iste’mol qilingan elektr energiyasining amaldagi hajmini aniqlash uchun asos bo‘lib xizmat qiladi.

EHNATning joriy etilishi munosabati bilan iste’molchilarning hisoblagichlaridagi ko‘rsatkichlari avtomatlashtirilgan tizimning texnik parametrlariga muvofiq yoki iste’molchining buyurtmasi bo‘yicha yozib olinadi.

ta’minotchi shaxsiy hisobvaraq va hisoblagichlarning holati haqida batafsil ma’lumotlar doimiy asosda shakllantirilishini va idoralararo elektron hamkorlik qilish tizimiga real vaqt rejimida yuborilishini ta’minlaydi.

4. Iste’molchi o‘ziga tegishli elektr tarmoqlariga kuchlanishi 1 000 V gacha bo‘lgan qo‘shimcha elektr qurilmalarini ruxsat etilgan quvvat miqdori doirasida ulashi mumkin.

5. Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Elektr energiyasi, neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasining (keyingi o‘rinlarda — O‘zenergoinspeksiya) xodimlari elektr energiyasidan samarasiz va nooqilona foydalanish, elektr energiyasini iste’mol qilish rejimiga rioya qilmaslik va elektr qurilmalarining avariya xavfini tug‘diradigan yoki odamlar hayotiga xavf soladigan qoniqarsiz texnik holati hamda elektr tarmoqlariga noqonuniy ulanish, shuningdek, hisoblagichlarga qasddan shikast yetkazganlik, hisoblagichlar ko‘rsatkichlarini o‘zgartirish maqsadida ularga tashqaridan aralashish holatlari aniqlanganda, tegishli ta’minotchiga yoki iste’molchiga ushbu elektr qurilmalar elektr energiyasi ta’minotini to‘xtatib qo‘yish to‘g‘risida majburiy ko‘rsatma berish huquqiga ega.

O‘zenergoinspeksiya tomonidan iste’molchida elektr energiyasidan nooqilona foydalanganlik, elektr energiyasini tejash bo‘yicha tashkiliy-texnik tadbirlarni bajarmaslik, texnik shart talablari bo‘yicha qayta tiklanuvchi energiyasi manbalarni joriy etmaslik holatlari aniqlangan taqdirda (tegishli imzolangan dalolatnomaga muvofiq), ta’minotchi ushbu holatdan kelib chiqqan holda elektr energiyasi iste’molining shartnomadagi miqdorini kamaytirishga haqli.

6. Ta’minotchiga elektr tarmog‘i xo‘jaligi obyektlaridagi avariyalarning oldini olish va bartaraf etish yoki odamlar xavfsizligini ta’minlash ishlari bilan bog‘liq kechiktirib bo‘lmaydigan chora-tadbirlarni amalga oshirish zarur bo‘lganda, iste’molchi bilan kelishmasdan va uni ogohlantirmasdan, biroq uni darhol xabardor qilgan holda elektr energiyasini uzatishni uzib qo‘yish yoki cheklashga ruxsat etiladi.

7. Obyektning elektr ta’minoti loyihasida ko‘zda tutilgan zaxira manbaini avtomatik ishga tushirish, ta’minot manbaini qayta ulash yoki chastotali avtomatik yuksizlantirish vaqtida elektr energiyasining uzib qo‘yilishi (sabablaridan qat’i nazar) elektr ta’minotida tanaffus deb hisoblanmaydi.

8. Vakolatli davlat organlari maxsus qoidalar bo‘yicha foydalaniladigan elektr qurilmalarini qonunchilik hujjatlariga muvofiq energetika nazoratidan o‘tkazadi.

Elektr tarmoqlari, qurilmalar, asboblar va uskunalarning texnik holatiga va ularni ekspluatatsiya qilishga qo‘yiladigan talablar, shuningdek, ularga rioya etilishini nazorat qilish tartibi elektr energetika sohasidagi qonunchilik hujjatlari bilan belgilanadi.

9. O‘zenergoinspeksiya va uning hududiy boshqarmalari tomonidan davlat nazoratining amalga oshirilishi iste’molchilarni o‘zlari ekspluatatsiya qilayotgan elektr tarmoqlari, asboblar va uskunalarning zarur texnik holati va xavfsizligi ta’minlanishi, elektr energiyasi iste’molining belgilangan rejimiga rioya etilishi uchun javobgarlikdan, shuningdek, elektr energiyasidan foydalanish paytida paydo bo‘ladigan avariyalar, yong‘inlar, hisoblagichlarning nosozliklari va boshqa qoida buzarliklar to‘g‘risida ta’minotchini darhol xabardor qilish majburiyatidan ozod qilmaydi.

10. Umumiy foydalanishdagi elektr tarmoqlariga o‘zboshimchalik bilan ulanish yoxud hisoblagichlarga, shu jumladan ularning plombalariga qasddan zarar yetkazish yoxud hisoblagichlarning ko‘rsatkichlarini o‘zgartirish maqsadida ularga tashqaridan aralashish yo‘li bilan o‘g‘rilik sodir etgan, elektr energiyasining behuda sarflanishiga yo‘l qo‘ygan va O‘zenergoinspeksiya ko‘rsatmalarini bajarmagan iste’molchilar qonunchilikda belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar.

11. Elektr energiyasi iste’molchilari quyidagi huquqlarga ega:

o‘z elektr qurilmalarini texnik shartlarga muvofiq elektr tarmoqlariga ulash;

sifat ko‘rsatkichlari davlat standartlariga muvofiq bo‘lgan elektr energiyasini olish;

elektr energiyasini yetkazib berishning to‘xtatib qo‘yilishi sabablari to‘g‘risida belgilangan tartibda axborot olish;

ta’minotchiga ular iste’mol qiladigan elektr energiyasi hajmlarining o‘zgartirilishi to‘g‘risida belgilangan tartibda takliflar kiritish. Bunda elektr energiyasining shartnomadagi hajmini o‘zgartirish bo‘yicha taklif mo‘ljallanayotgan hisobot oyi boshlanishidan 10 kun oldin berilishi kerak;

elektr energiyasi to‘liq hajmda yetkazib berilmasligi yoki sifat ko‘rsatkichlari milliy standartlariga muvofiq bo‘lmagan elektr energiyasi yetkazib berilishi oqibatida ta’minotchi tomonidan yetkazilgan zararlarni belgilangan tartibda qoplashni talab qilish;

elektr ta’minoti shartnomasi bekor qilinganda foydalanilmay qolgan elektr energiyasi miqdori uchun to‘langan mablag‘ni qaytarishni talab qilish;

qonunchilik hujjatlariga muvofiq bir taraflama tartibda elektr ta’minoti shartnomasini bekor qilish;

elektr energiyasi yetkazib berilishi asossiz ravishda to‘xtatilganda, yetkazilgan zararni qoplashni talab qilish;

elektr ta’minoti shartnomalarini tuzish va bajarishda yuzaga kelayotgan nizolarni hal etish uchun sudga yoki bo‘ysunishi bo‘yicha yuqori tashkilotga, mansabdor shaxsga murojaat qilish.

Elektr energiyasi iste’molchilari qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega bo‘lishi mumkin.

12. Elektr energiyasi iste’molchilari quyidagilarga majbur:

ta’minotchi tomonidan belgilangan elektr energiyasini iste’mol qilish rejimiga rioya etish;

foydalanilgan elektr energiyasi uchun o‘z vaqtida haq to‘lash;

ishlatilayotgan elektr qurilmalari, asboblar va asbob-uskunalarning zarur texnik holatini va iste’molchilarning elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalariga rioya qilinishini ta’minlashga, HETK yoki elektr ta’minoti korxonasiga elektr asbob-uskunalari, hisoblagich va o‘lchov transformatorlarining nosoz holati, ulardagi o‘rnatilgan plombalarning buzilganlik holatini ko‘rganda, elektr ta’minoti korxonasiga xabar qilish;

ishlab chiqarilayotgan mahsulot va ko‘rsatilayotgan xizmat birligiga elektr energiyasi sarfi me’yorlarini ishlab chiqish va belgilangan tartibda tasdiqlash (maishiy iste’molchilardan tashqari);

elektr energiyasini iqtisod qilish bo‘yicha yillik tashkiliy-texnik chora-tadbirlarni tasdiqlash hamda ularni ijrosini ta’minlash (maishiy iste’molchilardan tashqari);

elektr energiyasidan oqilona foydalanish chora-tadbirlarini amalga oshirish;

O‘zenergoinspeksiyaning ko‘rsatmalarini o‘z vaqtida bajarish;

Elektr qurilmalarining tuzilish qoidalari talablariga rioya etish;

belgilangan tartibda ta’minotchi va O‘zenergoinspeksiya xodimiga xizmat guvohnomalari bo‘lgan taqdirda, sutkaning istalgan vaqtida hisoblagich ko‘rsatkichlarini yozib olish va ularning holati, ulanish sxemalari va qurilmalarini ko‘rikdan o‘tkazish uchun to‘sqinliksiz borib ko‘rish imkonini berish (maishiy iste’molchilardan tashqari);

yil mobaynida yangi ishga tushiriladigan elektr qurilmalaridan foydalanish boshlanishidan kamida bir oy oldin (maishiy iste’molchilardan tashqari) elektr energiyasining zarur miqdori uchun ta’minotchiga buyurtmanoma berish;

kelgusi yil uchun elektr energiyasiga bo‘lgan ehtiyojni aniqlashda elektr energiyasini elektr tarmoqlaridan uzatishda, ishlab chiqariladigan mahsulotning (ishlar turlarining) texnologik jarayoni ishlab chiqarish ehtiyojlariga, ishlab chiqarish binolari va ma’muriy binolarni yoritishga, isitishga, shamollatishga elektr energiyasi sarfini, shuningdek, ushbu elektr tarmoqlariga ulangan subiste’molchilarning ehtiyojini hisobga olish (maishiy iste’molchilardan tashqari);

ruxsat etilgan quvvati 50 kVt va undan ortiqni tashkil etgan barcha iste’molchilar (maishiy iste’molchilardan tashqari) reaktiv energiyani kompensatsiyalovchi qurilmalarni o‘rnatishga va ushbu qurilmalarni soz holatda ishlab turishini ta’minlash;

ishlab chiqariladigan mahsulot va ko‘rsatiladigan xizmatlar birligiga sarflanadigan elektr energiyasining belgilangan me’yorlardan oshmaslik;

qonunchilikda belgilangan tartibda va muddatda majburiy energetika tekshiruvi (energoaudit) va ekspertizani o‘tkazish;

ishlab chiqariladigan mahsulot va ko‘rsatiladigan xizmatlar birligiga sarflanadigan elektr energiyasi me’yorlari ta’minlanishi uchun yillik elektr energiyasini iqtisod qilish bo‘yicha tashkiliy-texnik tadbirlar ishlab chiqilishi va ularning bajarilishini ta’minlash.

Ulangan quvvati 5 megavatt va undan ortiq bo‘lgan elektr energiyasi iste’molchilari ta’minotchi talabiga ko‘ra quyidagilarni hisobga olishi va bu haqida ta’minotchini xabardor qilishi shart:

iste’mol qilinayotgan quvvatning har sutkalik, har oylik sarfi va amaldagi miqdorini;

yagona elektr energetika tizimining eng ko‘p va eng kam yuklamali davrlarida reaktiv energiya va quvvatning har sutkalik sarfini;

yagona elektr energetika tizimining eng ko‘p yuklamasining o‘tish davrida aktiv energiya (quvvat)ning har 30 daqiqadagi sarfini.

13. Obyektlaridan magistral elektr tarmoqlari sifatida foydalaniladigan iste’molchilar ta’minotchi bilan elektr energiyasi uzatish xizmatlarini ko‘rsatish yuzasidan shartnomalar tuzish huquqiga ega emas.

14. Ulangan quvvati 250 kVA va undan ortiq bo‘lgan iste’molchilar mazkur Qoidalarning 12-bandida ko‘rsatilgan majburiyatlar bilan birgalikda quyidagilarga majbur:

mahsulot birligini ishlab chiqarish (ishlarni amalga oshirish) uchun elektr energiyasi sarfining texnik va iqtisodiy jihatdan asoslangan ilg‘or normalarini ishlab chiqish — umumiy ishlab chiqarish va texnologik; yakka tartibdagi va guruh bo‘yicha; yillik, choraklik va oylik — ularni ishlab chiqarishni tashkil etish texnologiyasi takomillashtirilishi (o‘zgartirilishi) va yangi texnika joriy etilishiga qarab qayta ko‘rib chiqish;

ishlab chiqarish korxonalari tomonidan har bir ishlab chiqarish sexlarida ishlab chiqarilgan mahsulot birligiga sarflangan elektr energiyasi miqdorini aniqlash uchun nazorat hisoblagichlarini o‘rnatish;

mahsulot (ish, xizmatlar) birligiga elektr energiyasi sarfining tasdiqlangan me’yorlariga rioya qilish va ularni kamaytirish bo‘yicha belgilangan tadbirlarning bajarilishini ta’minlash;

korxona bo‘yicha, shu jumladan, ko‘p energiya sarflaydigan uskunalar, sexlar va iste’molchilar guruhlari bo‘yicha elektr energiyasi ishlab chiqarish va iste’mol qilish balansini tuzish hamda ular asosida ishlab chiqarish jarayonlarida elektr energiyasidan foydalanish samaradorligini tahlil qilish, elektr energiyasining samarasiz sarflanishi va isrof bo‘lishini aniqlash, ularni kamaytirish va bartaraf etish bo‘yicha chora-tadbirlarni ishlab chiqish va amalga oshirish;

kelgusi davr uchun elektr energiyasiga bo‘lgan ehtiyojni va elektr tarmoqlarining energiya o‘tkazish qobiliyatini oshirish, elektr ta’minoti sxemalarini takomillashtirish zaruratini aniqlash maqsadida (mahsulot ishlab chiqarishning, bajariladigan ish turlarining mo‘ljallanayotgan prognoz hajmlaridan va elektr energiyasi sarfi me’yorlaridan kelib chiqib, ularni kamaytirish va elektr energiyasini tejashni hisobga olgan holda) bir yil va kelgusi davr uchun elektr energiyasi ishlab chiqarish va iste’mol qilish balanslarini tuzish;

elektr energiyasini tejash bo‘yicha (yillik va uzoq istiqbol uchun) tashkiliy-texnik tadbirlarni ishlab chiqish va amalga oshirish.

15. Ta’minotchi quyidagi huquqlarga ega:

iste’molchilardan ushbu Qoidalarda va elektr ta’minoti shartnomasida belgilangan majburiyatlarni tegishli darajada bajarishni talab etish;

iste’molchilar tomonidan elektr ta’minoti shartnomasi shartlari uzrli sabablarsiz bajarilmasligi yoki buzilishi oqibatida unga yetkazilgan zararning belgilangan tartibda qoplanishini talab etish;

O‘zenergoinspeksiya ko‘rsatmasi yoki energiya resurslaridan foydalanish talablariga amal qilinishini tekshirish, shu jumladan, hisoblagichlarni ko‘zdan kechirish uchun hududga kirishga qarshilik qilganda, texnik nosoz va avariya keltirib chiqarish mumkin bo‘lgan qurilmalardan foydalanilganda, elektr ta’minoti yetkazib berish to‘xtatib qo‘yish (o‘chirish);

iste’mol qilingan elektr energiyasi uchun to‘lov elektr ta’minoti shartnomasida belgilangan miqdorlarda va muddatlarda amalga oshirilmagan taqdirda, shuningdek, EHNATga ulangan va oldindan to‘langan mablag‘ tugagandan so‘ng elektr energiyasi uchun oldindan to‘lovni amalga oshirish qurilmasiga ega hisoblagich mavjud bo‘lgan iste’molchilarni elektr tarmoqlaridan uzish, elektr energiyasi maxsus tartibga ko‘ra yetkazib beriladigan iste’molchilar bundan mustasno;

metall prokatini ishlab chiqaruvchi va (yoki) qayta ishlovchi korxonalar tomonidan induksion pechlardan foydalangan holda, qurilish uchun ishlab chiqarilgan metall prokati O‘zbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligining belgilangan talablarga nomuvofiq deb topilgan xulosasiga asosan elektr ta’minoti shartnomasini bir tomonlama bekor qilish;

kelishilgan elektr ta’minoti loyihasida nazarda tutilgan reaktiv energiyani kompensatsiyalovchi qurilmalarni o‘rnatmagan yoki soz holda ishlab turishini ta’minlamagan iste’molchilarni elektr tarmoqlaridan uzish;

elektr energiyasini maxsus tartibga ko‘ra yetkazib beriladigan iste’molchilarda qarzdorlik vujudga kelgan taqdirda, haq to‘lanmaganligi uchun elektr energiyasi yetkazib berilishini belgilangan tartibda elektr ta’minotining avariya bronigacha, to‘liq uzib qo‘yish esa — faqat qonuniy kuchga kirgan sud qaroriga ko‘ra cheklash;

elektr tarmog‘idan uzishga elektr ta’minoti korxonasi xodimini hududga kiritmagan taqdirda, qarzdor iste’molchini elektr tarmog‘ining asosiy ulanish nuqtasidan uzish;

ta’minotchi vakolatli xodimining shaxsiy guvohnomasi bo‘lgan taqdirda, sutkaning istalgan vaqtida hisoblagichlarning ko‘rsatkichlarini yozib olish va ko‘rikdan o‘tkazish uchun iste’molchilarning hisoblagichlar va ularning ulanish sxemalarini to‘sqinliksiz borib ko‘rish.

Ta’minotchi qonunchilikda belgilangan boshqa huquqlarga ham ega bo‘lishi mumkin.

Ta’minotchi mazkur Qoidalar va boshqa normativ-huquqiy hujjatlarda nazarda tutilgan holatlarda iste’molchilarni elektr tarmoqlaridan uzish oqibatlari uchun javobgar bo‘lmaydilar.

16. Ta’minotchi quyidagilarga majbur:

elektr energiyasini elektr tarmoqlarining balans bo‘yicha mansublik chegarasiga elektr ta’minoti shartnomasida ko‘rsatilgan hajmda uzluksiz yetkazib berish;

uskunalarni, elektr uzatish tarmoqlarini, hisoblagichlarni ekspluatatsiya qilish, ularga xizmat ko‘rsatish va uskunalarni ta’mirlash, shuningdek, o‘z elektr tarmog‘i xo‘jaligi obyektlarida nosozliklarni bartaraf etish;

o‘z elektr tarmog‘i xo‘jaligi obyektlarida elektr energiyasi sifat ko‘rsatkichlarini davlat standartlarida belgilangan darajada saqlab turish;

elektr tarmog‘i xo‘jaligi obyektlarining rejali ta’mirlanishi tufayli elektr energiyasi bilan ta’minlashdagi mumkin bo‘lgan uzilishlar to‘g‘risida kamida 3 kun oldin ogohlantirish;

iste’molchilarga elektr energiyasi yetkazib berishning to‘xtatib turilishi va buning sabablari to‘g‘risida ma’lumot berish;

joriy etiladigan cheklashlar haqida cheklashning hajmi va vaqtini ko‘rsatgan holda o‘z vaqtida xabar qilish;

O‘zenergoinspeksiyaning ko‘rsatmalariga muvofiq iste’molchilarga elektr energiyasi yetkazib berilishini qisman yoki to‘liq to‘xtatib qo‘yish;

elektr energiyasining o‘z elektr tarmog‘i xo‘jaligi obyektlari bo‘ylab uzatilishidagi texnologik yo‘qotishlarning ruxsat etilgan me’yorlarini hisoblab chiqish va Regulatorga tasdiqlash uchun kiritish;

iste’molchilarning elektr energiyasi to‘liq yetkazib berilmaganligi yoki elektr ta’minotida boshqa qoida buzilishlar to‘g‘risidagi arizalarini iste’molchidan ariza olingan kundan boshlab o‘n kundan kechikmay ko‘rib chiqish, ushbu qoida buzilishlarini bartaraf etish va iste’molchilarga ushbu Qoidalarga muvofiq batafsil javob yuborish;

O‘zenergoinspeksiyaning mazkur Qoidalar talablari buzilishi to‘g‘risidagi dalolatnomalari bo‘yicha undirilgan to‘lovlar to‘g‘risida ma’lumotni har oy O‘zenergoinspeksiyaga taqdim etib borish;

o‘z elektr tarmog‘i xo‘jaligi obyektlarida elektr energiyasining texnologik sarflarini qisqartirish bo‘yicha tashkiliy-texnik tadbirlarni ishlab chiqish va amalga oshirish;

elektr energiyasining elektr tarmoqlari mansublik chegarasida hisobga olinmagan iste’molini aniqlash;

har oyda bevosita iste’molchilar tomonidan foydalanilgan energiya resurslari hajmi va tegishli hududlar chegarasidagi tarmoqlarga yetkazib berilgan hajm o‘rtasida tafovut mavjudligi haqidagi ma’lumotlarni rasmiylashtirish hamda O‘zenergoinspeksiyaga taqdim qilish;

iste’molchilar tomonidan buyurtma berilgan elektr energiyasi hajmini yetkazib berishning texnik imkoniyatlarini va ulardagi hisoblagichlarni mazkur Qoidalar talablariga muvofiqligini baholash bo‘yicha xulosa berish;

iste’molchilarning elektr tarmoqlari va qurilmalarini o‘z hududiy elektr tarmoqlariga ulash yuzasidan texnik shartlar berish;

iste’molchilarga yetkazib berilgan elektr energiyasini belgilangan tartibda hisobga olib borish;

yuridik shaxs hisoblangan iste’molchilardagi muddati o‘tgan debitor qarzdorliklarni kamaytirish yuzasidan tegishli choralar ko‘rish;

iste’molchining belgilangan tartibda kiritilgan takliflariga muvofiq besh kun muddatda elektr energiyasining oylik shartnomaviy hajmiga o‘zgartirishlar kiritish, elektr energiyasining oylik shartnomaviy miqdorini ko‘paytirish (kamaytirish) mumkin bo‘lmagan taqdirda — bu haqda rad etish sababini ko‘rsatgan holda iste’molchiga xabar qilish;

har yili iste’molchilarning barcha toifalari buyurtmanomalarini umumlashtirish asosida elektr energiyasi iste’molining prognoz ko‘rsatkichlarini, shu jumladan, aholi iste’molini, o‘z ehtiyojlariga va kelgusi yilda uni uzatishga texnologik sarfni shakllantirish, yil mobaynida yangi ishga tushiriladigan obyektlar uchun zaxiralarni nazarda tutish va 1-oktabrgacha ta’minotchiga taqdim etish;

kelgusi yil uchun elektr energiyasi iste’moli miqdorlarini mahalliy davlat hokimiyati organlari bilan kelishish;

maishiy iste’molchining arizasiga asosan ariza berilgan paytning o‘zida to‘lovlarning holati va iste’mol qilingan elektr energiyasi uchun qarzdorlikning mavjud emasligi (mavjudligi) to‘g‘risida ma’lumotnomalar taqdim etish;

iste’molchilarga o‘rnatilgan hisoblagichlarni belgilangan tartibda almashtirish, o‘rnatish va ularni plombalash;

iste’molchilarning hisoblagichlarini belgilangan tartibda o‘z vaqtida qiyoslovdan o‘tkazish.

Ta’minotchi:

O‘zenergoinspeksiya tomonidan elektr energiyasining nooqilona sarflanishi, elektr qurilmalarining avariya xavfini tug‘diradigan yoki insonlar hayoti va sog‘lig‘iga xavf soladigan qoniqarsiz texnik holati, shuningdek, boshqa qoidabuzarliklar aniqlanib, qoidabuzarlarni elektr tarmoqlaridan uzib qo‘yish bo‘yicha topshiriq berilganda, ushbu topshiriqni zudlik bilan bajaradi va ijro etilganligi to‘g‘risida O‘zenergoinspeksiyaga xabar beradi;

O‘zenergoinspeksiyaga elektr energiyasi iste’moli yuzasidan davlat nazorat tadbirlarini amalga oshirishda tafovutlarni aniqlash maqsadida elektr energiyasini nazorat qilish hamda hisobga olishning avtomatlashtirilgan tizimlaridagi elektr energiyasi iste’moli to‘g‘risidagi ma’lumotlarni monitoring qilish imkoniyatini ta’minlash uchun so‘ralgan zarur ma’lumotlarni taqdim etib boradi.

Elektr energiyasini iste’mol qilish rejimiga rioya qilmay, elektr energiyasi iste’moli yoki quvvatining shartnomaviy miqdoridan oshib ketishiga yo‘l qo‘ygan va belgilangan elektr energiyasi iste’molini cheklash jadvalini bajarmagan kunlarda sifati past elektr energiyasi yetkazib berilganligi, shuningdek, zaxira manbaini avtomatik ulash, ta’minot manbaini avtomatik qayta ulash va avtomatik chastotali yuksizlantirish vaqtida elektr ta’minotidagi tanaffuslar uchun ta’minotchi iste’molchi oldida moddiy javobgar bo‘lmaydi.

Elektr ta’minoti shartnomasi bo‘yicha majburiyatlar bajarilmagan yoki zarur tarzda bajarilmagan hollarda, ta’minotchi buning natijasida iste’molchiga yetkazilgan zararni qoplashga, iste’molchi esa ta’minotchiga yetkazilgan zararni qoplashga majbur.

Rasmiylashtirilgan elektr ta’minoti shartnomasini bir ish kuni ichida ta’minotchining dasturiy ta’minot bazalariga kiritish.

17. Elektr energiyasini ishlab chiqarish, uzatish, taqsimlash, iste’mol qilish sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlar, shuningdek, texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga rioya qilinishi yuzasidan davlat nazorati (maishiy iste’molchilar bundan mustasno) qonunchilik hujjatlariga muvofiq O‘zenergoinspeksiya tomonidan amalga oshiriladi.

18. O‘zenergoinspeksiya quyidagi huquqlarga ega:

xodimlari xizmat guvohnomalari bo‘lgan taqdirda, sutkaning istalgan vaqtida (maishiy iste’molchilardan tashqari) iste’molchilarning hisoblagich ko‘rsatgichlarini yozib olish va ularning holati, ulanish sxemalari va qurilmalarini ko‘rikdan o‘tkazish uchun hisoblagichlar, sxemalar hamda qurilmalarni to‘sqinliksiz borib ko‘rish;

xo‘jalik yurituvchi subyektlar faoliyatini tekshirmagan holda elektr energiyasini behuda sarflash va ulardan noqonuniy foydalanish holatlarini aniqlash borasida davlat nazoratini amalga oshirish bilan bog‘liq nazorat tadbirlarini o‘tkazish;

elektr energiyasidan behuda foydalanganligi uchun yuridik shaxslarga nisbatan qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda iqtisodiy va (yoki) ma’muriy jazo choralarini belgilangan tartibda qo‘llanilishini ta’minlash;

tekshirishlarga ta’minotchining xodimini jalb etish;

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti va Vazirlar Mahkamasi qarorlari hamda topshiriqlariga muvofiq respublika va mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari, xo‘jalik birlashmalari hamda ijtimoiy soha tashkilotlari tomonidan qayta tiklanuvchi energiya manbalari qurilmalari joriy etilishini nazorat qilish va belgilangan ko‘rsatkichlarning bajarilishi ta’minlanmagan taqdirda, ularning mansabdor shaxslariga nisbatan choralar ko‘rish bo‘yicha Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritib borish;

O‘zenergoinspeksiya tomonidan qonunchilik hujjatlari talablariga rioya etmaslik holatlari aniqlangan taqdirda, ta’minotchining xodimlari bilan birgalikda iste’molchilarga elektr energiyasi yetkazib berishni to‘xtatish bo‘yicha plombalar o‘rnatish va dalolatnoma bilan iste’molchi ishtirokida rasmiylashtirish;

O‘zenergoinspeksiya tomonidan iste’molchilarning elektr uskunalarida reaktiv quvvat kompensatsiyasining maqbul darajasi ta’minlanishi yuzasidan nazoratni amalga oshirish.

19. Iste’molchilarning yangi va qo‘shimcha quvvatlarini yagona elektr energetika tizimi tarmoqlariga ulash uchun texnik shartlarni berish tartibi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

20. Texnik shartlar so‘ralayotgan quvvatga qarab, “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ yoki uning hududiy filiallari tomonidan davlat xizmatlari markazlari (keyingi o‘rinlarda — DXM) yoki Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali (keyingi o‘rinlarda — YIDXP) orqali beriladi.

“Hududiy elektr tarmoqlari” AJ elektr tarmog‘iga ulashi mumkin bo‘lgan zaxira quvvati va manbalari to‘g‘risida bir yilda ikki marotaba yangilagan holda o‘z veb-saytida ma’lumot berib boradi.

Bunda, agar so‘ralayotgan quvvatning ulanishi to‘g‘ridan-to‘g‘ri:

“Hududiy elektr tarmoqlari” AJ tarmoqlariga mo‘ljallanayotgan bo‘lsa, texnik shartlar “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ yoki uning hududiy filiallari tomonidan ishlab chiqiladi va beriladi;

bunda Toshkent shahrida ruxsat etilgan quvvati 500 kVt va undan yuqori bo‘lgan iste’molchilarga texnik shartlar Energetika vazirligi bilan kelishilgan holda, “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ tomonidan ishlab chiqiladi va beriladi;

“O‘zbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ, “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ, “O‘zbekgidroenergo” AJ yoki iste’molchi tarmoqlariga mo‘ljallanayotgan bo‘lsa, texnik shartlar ushbu tarmoqlar egasi tomonidan ishlab chiqiladi va “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ orqali belgilangan tartibda beriladi. “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ, “O‘zbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ, “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ, “O‘zbekgidroenergo” AJ yoki iste’molchi o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlar Vazirlar Mahkamasining hujjatlari bilan tartibga solinadi.

21. Texnik shartlarning bajarilishi barcha iste’molchilar, loyihalashtirish, qurilish-montaj va ishga tushirish-sozlash tashkilotlari uchun majburiy hisoblanadi.

22. Iste’molchilar uchun texnik shartlar to‘lov undirilmasdan beriladi.

23. Texnik shartlar bo‘yicha ishlab chiqilgan elektr ta’minoti loyihalarini kelishish va iste’molchilarning yangi va qo‘shimcha quvvati yagona elektr energetika tizimi tarmoqlariga DXM yoki YIDXP orqali qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda ulanadi.

24. Elektr qurilmalarining qo‘shimcha quvvati ulanganda, zaxira elektr ta’minotini talab etadigan toifaga o‘tish munosabati bilan elektr qurilmalarining elektr ta’minoti ishonchliligi bo‘yicha toifasi o‘zgarganda hamda tashqi elektr ta’minoti sxemasi o‘zgargan taqdirda, iste’molchi qo‘shimcha texnik shartlar olishga majburdir.

25. Iste’molchining ulangan quvvati texnik shartlar va elektr ta’minoti shartnomasida belgilangan miqdordan oshirib yuborilganda, iste’molchining elektr tarmoqlari to‘g‘ridan-to‘g‘ri ulangan tashkilot (“O‘zbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ, “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ, “O‘zbekgidroenergo” AJ yoki ta’minlovchi iste’molchi) tomonidan qo‘shimcha ulangan quvvat uzib qo‘yiladi.

Bunda iste’molchi tomonidan iste’mol qilishga ruxsat etilgan quvvatning oshirilishi tufayli avariya holati yuzaga kelganda va/yoki yagona elektr energetika tizimi tarmoqlariga zarar yetkazilganda, iste’molchidan qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda yetkazilgan haqiqiy zarar summasi undiriladi.

26. Subiste’molchilar texnik shartlarni ta’minotchining ruxsati bilan iste’molchidan oladi va elektr ta’minoti loyihasini O‘zenergoinspeksiya va iste’molchi bilan kelishadi.

27. Subiste’molchining yuklamasi ortishi sababli iste’molchining tashqi elektr ta’minoti sxemasini o‘zgartirish yoki elektr ta’minoti shartnomasida qayd etilgan transformatorlar va yuqori kuchlanishli dvigatellar quvvatini oshirish zarurati yuzaga kelsa, iste’molchi yuklamani oshirish bo‘yicha texnik shartlarni oladi.

28. Iste’molchi, agar unda texnik imkoniyat mavjud bo‘lsa, ta’minotchining talabi bo‘yicha o‘z elektr tarmoqlariga boshqa iste’molchilarning elektr qurilmalarini ulashi shart.

29. Iste’molchilarning elektr qurilmalari tarmoq transformatorlardan yoki HETK past kuchlanishli tarmoqlaridan ta’minlanganda, iste’molchining ulangan quvvati uchun foydalanishga ruxsat etilgan quvvat qabul qilinadi, uning miqdori HETK tomonidan belgilanadi hamda elektr ta’minoti shartnomasida ko‘rsatiladi.

Kuchlanishi 1000 V va undan yuqori bo‘lgan transformatorlar yoki dvigatellarning yangi yoki qo‘shimcha quvvatlarini ulashga, HETKning tarmoq transformatorlariga past kuchlanishli qurilmalarning yangi quvvatini ulashga yoki ularning ruxsat berilgan quvvatini oshirish uchun texnik shartlar HETK tomonidan iste’molchi-buyurtmachidan (quruvchidan) yoki uning topshirig‘i bo‘yicha bosh loyiha tashkilotidan buyurtma olingandan so‘ng belgilangan tartibda beriladi.

30. Tadbirkorlik subyektlariga texnik shartlar DXM yoki YIDXP orqali qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda beriladi. Bunda iste’molchilarning xohishiga ko‘ra ularni elektr tarmoqlariga “tayyor holda” ulash mumkin.

31. Iste’molchi texnik shartlarni olish bo‘yicha buyurtmanomada loyihalashtirilayotgan obyektni tavsiflovchi quyidagi ma’lumotlarni qisqacha shaklda ko‘rsatadi:

yuklama miqdori;

iste’molchining elektr ta’minoti ishonchliligi bo‘yicha toifasi;

joylashgan joyi;

obyektni loyihalashtirish va qurish muddatlari.

32. Iste’molchi quyidagi hollarda qo‘shimcha texnik shart olishga majbur:

elektr ta’minotining ishonchliligi zaxira ta’minot talab etadigan toifaga o‘tganda;

elektr qurilmalarning qo‘shimcha quvvati ulanganda;

tashqi elektr ta’minoti sxemasi o‘zgarganda.

Belgilangan quvvat texnik shartlar va elektr ta’minoti shartnomasida belgilangan miqdordan oshirib yuborilganda, ta’minotchi tomonidan qo‘shimcha ulangan quvvat uzib qo‘yiladi. Ushbu holat takroriy aniqlanganda iste’molchi elektr tarmog‘idan to‘liq uziladi.

Bunda iste’molchi tomonidan iste’mol qilishga ruxsat etilgan quvvatning oshirilishi tufayli avariya holati yuzaga kelganda va (yoki) ta’minotchining elektr tarmog‘i xo‘jaligi obyektlariga zarar yetkazilganda, iste’molchidan qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda yetkazilgan haqiqiy zarar summasi ham undiriladi.

33. Obyektni elektr tarmoqlariga ulash uchun texnik shartlar mavjud texnik imkoniyatlaridan kelib chiqib, eng yaqin elektr tarmoq xo‘jaligi obyektlaridan, ularning istiqbolda rivojlanishi va bandlik darajasi hisobga olingan holda beriladi va ushbu shartlarda quyidagilar ko‘rsatiladi:

iste’mol qilishga ruxsat etilgan elektr qurilmalarining quvvati;

ulanish nuqtasi (podstansiya, elektr stansiyasi yoki elektr uzatish liniyasi), obyekt ulanadigan tarmoq kuchlanishi, alohida holatlarda tashqi elektr energiyasi ta’minoti sxemasi variantlarini ishlab chiqish zarurati ko‘rsatiladi;

yangi iste’molchining ulanishi tufayli mavjud tarmoqni kuchaytirish bo‘yicha asoslangan talablar (simlar kesimlarini oshirish, transformatorlarni almashtirish, zaxira yacheykalar o‘rnatish va shu kabilar);

qisqa tutashish toklarining hisoblangan miqdori, releli himoya, avtomatika, aloqa, izolyatsiya va o‘ta kuchlanishdan himoyaga qo‘yiladigan talablar;

quvvati 50 kVt va undan yuqori bo‘lgan iste’molchilar uchun reaktiv quvvat o‘rnini to‘ldirishga qo‘yiladigan talablar;

elektr energiyasini hisobga olish bo‘yicha qo‘yiladigan talablar;

iste’molchining hududiy elektr tarmoqlari ta’minlovchi liniyalari ulanadigan elektr qurilmalariga qo‘yiladigan o‘ziga xos talablar (yagona elektr energetika tizimida quvvat tanqisligi paydo bo‘lganda, bunday elektr qabul qilgichlarning elektr ta’minotini saqlash maqsadida zaxira energiya manbaining, kuchlanish beriladigan joylarni avtomatik himoya qilishning zarurligi, ta’minlovchi liniyalarning parallel ishlashiga yo‘l qo‘yilishi, ayrim zaxira ta’minlovchi liniyalarga yuklamalarni ajratish va boshqalar);

iste’molchi tarmog‘iga ulanadigan subiste’molchilar ro‘yxati (ularning yuklamalari va elektr energiyasi iste’moli to‘g‘risidagi asosiy istiqbol ma’lumotlarini ko‘rsatgan holda);

bino va inshootlar loyihasida (ishchi loyihasida) elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishni tashkil etish bo‘yicha loyiha yechimlarini ishlab chiqish bo‘yicha talablar;

texnik shartlarning amal qilish muddati va boshqa texnik talablar.

Ayrim holatlarda texnik shartlarda yaqin joylashgan aholi va ijtimoiy obyektlarning quvvatini inobatga olish va energotizim ehtiyojlari uchun alohida yacheykalar o‘rnatilishi talab etilishi mumkin.

34. Bino va inshootlar, ularning navbatlari yoki alohida ishlab chiqarish quvvatlarning texnik shartlarga muvofiq ishlab chiqilgan elektr ta’minoti loyihalari (ishchi loyihalari) qonunchilikda belgilangan tartibda ta’minotchi tomonidan ko‘rib chiqilishi va O‘zenergoinspeksiya bilan kelishilishi kerak.

35. Iste’molchilarning yuklamalarini ulash bilan bog‘liq yangi elektr qurilmalarini va elektr tarmog‘i xo‘jaligining obyektlarini loyihalashtirish va qurish, ishlab turganlarini kengaytirish va rekonstruksiya qilish iste’molchilarning mablag‘lari hisobidan amalga oshiriladi.

36. Respublikada elektr energiyasi iste’molining prognozi ta’minotchi tomonidan iqtisodiy rivojlanish, aholi va tadbirkorlik subyektlari sonining o‘sishi va uy-joy qurilishini hisobga olgan holda har bir iste’molchi bilan tuzilgan elektr ta’minoti shartnomalarida ko‘rsatilgan ehtiyoj miqdorlari asosida aniqlanadi.

Navbatdagi yil uchun elektr energiyasi iste’molining shartnomaviy miqdori amaldagi yillik elektr energiyasi iste’mol hajmidan kelib chiqqan holda (qayta tiklanuvchi energiyasi manbalari joriy etilganligi, energiyani tejash chora-tadbirlari rejasi inobatga olingan, shuningdek, yangi obyektlarni ishga tushirish, ishlab chiqarish quvvatining oshirilishi bo‘yicha aniq hisob-kitoblarga asoslangan holda) belgilanadi.

37. Elektr energetika obyektlarining ichki elektr energiyasi iste’molining prognozi (korxonalarning elektr energiyasi ishlab chiqarish uchun o‘zining va ishlab chiqarish ehtiyojlari), belgilangan tartibda tasdiqlangan elektr energiyasini elektr tarmog‘i bo‘ylab uzatishda uning texnologik sarfi har yili 15-sentabrgacha umumlashtiriladi hamda kelgusi yil uchun elektr energiyasi ishlab chiqarish va iste’mol qilish balansi tarkibiga kiritiladi.

38. Elektr energiyasini ishlab chiqaruvchi korxona har yili 15-sentabrgacha Energetika vazirligi, O‘zenergoinspeksiya, “O‘zbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ, “O‘zenergosotish” AJ va “Hududiy elektr tarmoqlari” AJga kelgusi yilga elektr energiyasi ishlab chiqarish bo‘yicha mavjud quvvat va prognoz to‘g‘risida ma’lum qiladi.

39. “O‘zenergosotish” AJ “O‘zbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ, “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ, “O‘zbekgidroenergo” AJ va “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ bilan birgalikda choraklar kesimida kelgusi yilgi elektr energiyasini ishlab chiqarish va iste’mol qilish balansining prognoz ko‘rsatkichlarini shakllantiradi va joriy yilning 1-oktabriga qadar uni Iqtisodiyot va moliya vazirligiga taqdim etish uchun Energetika vazirligiga kiritadi.

“O‘zbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ, “O‘zenergosotish” AJ, “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ, “O‘zbekgidroenergo” AJ va “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ tasdiqlangan elektr energiyasi ishlab chiqarish va iste’mol qilish balansining prognoz ko‘rsatkichlariga muvofiq o‘z tasarruflaridagi tashkilotlarga elektr energiyasi ishlab chiqarilishi va iste’mol qilinishining choraklarga taqsimlangan ko‘rsatkichlarini prognoz yil uchun belgilangan muddatlarda yetkazadilar.

40. Elektr energiyasi bir vaqtning o‘zida ishlab chiqarilishi va iste’mol qilinishi bilan tavsiflanadigan alohida tovar turi sifatida, ta’minotchi va energiya qurilmalari shu tashkilot tarmog‘iga bevosita ulangan iste’molchi o‘rtasida tuzilgan elektr ta’minoti shartnomasi asosida mazkur Qoidalarga muvofiq yetkazib beriladi.

Yuridik shaxsning nomi yoki elektr qurilmalar mulkdori o‘zgarganda iste’mol qilinadigan quvvat va (yoki) elektr ta’minotining ishonchlilik toifasi o‘zgarmasa, ta’minotchi va iste’molchi — elektr qurilmalarining huquqiy vorisi o‘rtasida elektr ta’minoti shartnomasi ommaviy oferta asosida elektr ta’minoti shartnomasini kelishish (qabul qilish) va uni axborot-kommunikatsiya tizimlari orqali yangi mulkdor tomonidan tasdiqlash yo‘li bilan tuziladi.

Bunda iste’molchilarda abonentning shaxsiy raqami shakllantirilishi talab etilsa, ta’minotchi tomonidan yangi iste’molchi raqami elektr ta’minoti shartnomasida ko‘rsatiladi. Iste’molchilar shakllantirilgan abonentning shaxsiy raqami to‘g‘risidagi ma’lumotlarni YIDXP orqali yuridik shaxslar uchun — soliq to‘lovchi identifikatsiya raqamini (STIR), jismoniy shaxslar uchun — pasport yoki identifikatsiya ID-kartaga oid ma’lumotlarni (pasport seriyasi va raqami), jismoniy shaxsning shaxsiy identifikatsiya raqamini yoki kadastr raqamlaridan birini kiritish yo‘li bilan aniqlanishi mumkin.

41. Ta’minotchi va iste’molchi o‘rtasidagi elektr ta’minoti shartnomasi elektr ta’minotining namunaviy shartnomasiga muvofiq elektron shaklda tuziladi.

Elektr ta’minotining namunaviy shartnomasi Energetika bozori regulatori tomonidan ishlab chiqiladi hamda Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi.

Bunda iste’molchining obyektlarini elektr tarmog‘i xo‘jaligi obyektlarining muhofaza zonasida joylashtirish va mazkur iste’molchilar bilan elektr ta’minoti shartnomasini tuzish taqiqlanadi.

42. Elektr ta’minoti shartnomasi iste’molchiga elektron hujjat aylanishining avtomatlashtirilgan axborot tizimlari orqali elektron shaklda taqdim etiladi. Shartnomani rasmiylashtirish va iste’molchiga taqdim etish elektr energiyasi yetkazib beruvchi zimmasida bo‘ladi.

43. Subiste’molchilar iste’molchilar bilan elektr ta’minoti shartnomasini tuzishi, bunda ta’minotchidan texnik shartda ruxsat etilgan quvvatdan ortiqcha quvvat ulanishi ko‘zda tutilganda yoki ishonchlilik toifasi o‘zgargan holatlarda, iste’molchi o‘z tarmog‘iga subiste’molchilarni ulash uchun ta’minotchi roziligini olishi shart hisoblanadi.

Subiste’molchilar to‘g‘ridan-to‘g‘ri elektr ta’minoti korxonasi bilan shartnoma tuzganda, iste’molchilar va subiste’molchilar o‘rtasidagi har xil nizoli holatlar, jumladan, ekspluatatsiya xarajatlari, o‘zaro boshqa turdagi to‘lovlar bilan bog‘liq yoki ichki elektr tarmoqdagi nosozliklar natijasida iste’molchi tomonidan subiste’molchi elektr tarmoqdan ajratilganda, yetkazilgan zararga elektr ta’minoti korxonasi javobgar hisoblanmaydi, ta’minotchining aybi bo‘lgan holatlar bundan mustasno.

44. Subiste’molchilarga o‘z tarmoqlari orqali elektr energiyasini yetkazib beruvchi iste’molchilar subiste’molchilarning elektr energiyasi iste’molini hisobga olgan holda, ta’minotchi bilan elektr energiyasining umumiy (jami) miqdori bo‘yicha elektr ta’minoti shartnomasini tuzadi.

45. Iste’molchilarning elektr qurilmalari ekspluatatsiya qilishga tayyorligini aniqlash va ularga kuchlanish berish qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Iste’molchilarning quvvati 20 kVtdan yuqori bo‘lgan elektr qurilmalari yagona elektr energetika tizimi elektr tarmoqlariga ularning ekspluatatsiya qilishga tayyorligi aniqlanmasdan va O‘zenergoinspeksiya tomonidan iste’molchilarning elektr qurilmalarini elektr tarmoqlariga ulash to‘g‘risidagi dalolatnoma imzolanmasdan ulanganligi aniqlanganda, ushbu elektr qurilmalari qoidabuzarliklar bartaraf etilgunicha va mazkur buzilishlarga yo‘l qo‘ygan shaxslarga nisbatan tegishli choralar ko‘rilgunicha elektr tarmoqlaridan darhol uziladi.

46. Quvvati 20 kVtdan yuqori bo‘lgan iste’molchilarning yangi yoki rekonstruksiya qilingan elektr qurilmalarida sinov-sozlash ishlarini amalga oshirish uchun 1 oygacha bo‘lgan muddatga kuchlanish berish, O‘zenergoinspeksiya tomonidan ularning sinov-sozlash ishlarini amalga oshirishga tayyorligi aniqlangani, ta’minotchi tomonidan hisoblagich va hisobga olish tizimi tekshirib plombalangach, vaqtincha elektr ta’minoti shartnomasi tuzilgandan va ma’lumotlar ta’minotchining dasturiy ta’minot bazasiga kiritilgandan keyin ruxsat beriladi.

Sinov-sozlash ishlari tugaganidan keyin ta’minotchi tomonidan iste’molchining elektr qurilmalari elektr tarmoqdan darhol o‘chiriladi.

47. Quvvati 20 kVtdan yuqori bo‘lgan iste’molchilarning yangi yoki rekonstruksiya qilingan elektr qurilmalariga kuchlanish berish, O‘zenergoinspeksiya tomonidan ularning ekspluatatsiya qilishga tayyorligi aniqlangani, hisoblagich va hisobga olish tizimi tekshirilib plombalangach, elektr ta’minoti shartnomasi tuzilgandan va iste’molchi to‘g‘risidagi ma’lumotlar ta’minotchining tegishli dasturiy ta’minot bazalariga kiritilgandan keyingina amalga oshiriladi.

Quvvati 20 kVtgacha bo‘lgan yangi yoki rekonstruksiya qilingan iste’molchilarning elektr qurilmalariga kuchlanish berish uchun O‘zenergoinspeksiyaning ushbu elektr qurilmalari ekspluatatsiya qilishga tayyorligi to‘g‘risida xulosasi talab etilmaydi.

Bunda tadbirkorlik subyektlarining elektr qurilmalari elektr tarmoqlariga qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda ulanadi.

48. Iste’molchilarning elektr qurilmalari ekspluatatsiya qilishga tayyorligini aniqlaydigan O‘zenergoinspeksiya va uning hududiy boshqarmalari xodimlari, shuningdek, ta’minotchi ekspluatatsiya qilish jarayonida ularning normal ishlashi uchun javobgar bo‘lmaydi.

49. Elektr qurilmalarining texnik holati va ekspluatatsiya qilinishi yuzasidan iste’molchilar bilan ta’minotchi o‘rtasidagi javobgarlik ushbu elektr qurilmalarining balans bo‘yicha mansubligi bilan belgilanadi va elektr ta’minoti shartnomasiga ilova qilinadigan elektr tarmoqlarining balans bo‘yicha mansubligini va tomonlarning ekspluatatsiya qilish bo‘yicha javobgarligini chegaralash dalolatnomasida qayd etiladi.

Elektr tarmoqlarining balans bo‘yicha mansubligi chegarasini va ularni ekspluatatsiya qilish bo‘yicha javobgarligini belgilash dalolatnomasi ta’minotchi va iste’molchi vakillari tomonidan imzolanadi.

Kuchlanishi 1000 V va undan yuqori bo‘lgan elektr qurilmalarining holati va ularga xizmat ko‘rsatish yuzasidan javobgarlik chegaralari:

yopiq taqsimlash qurilmalarining tashqi tomonidan elektr uzatish havo liniyasining o‘tish izolyatori ulangan joyda va simning ochiq taqsimlash qurilmalari izolyatorlari portal tizmasining taranglovchi qisqichidan chiqish joyida;

elektr uzatishning ta’minlovchi yoki chiquvchi liniyalarining kabel yoki havodagi kirish simlari ulangan joylarida belgilanadi. Bunda ulanmalarning holati uchun podstansiyadan foydalanuvchi korxona javob beradi.

Turli iste’molchilarga tegishli, tarmoqlangan simlarga (yopiq yoki ajratkichlar orqali) ega bo‘lgan kuchlanishi 1000 V va undan yuqori bo‘lgan elektr uzatish liniyalarining holati va ularga xizmat ko‘rsatish yuzasidan javobgarlikning mansublik chegarasi asosiy liniyaning tarmoqlanish amalga oshirilgan tayanch nuqtasida belgilanadi.

Tarmoqlangan simlarni ulovchi qisqichlarning holati uchun javobgarlik asosiy elektr uzatish liniyasi egasiga yuklanadi.

Kuchlanishi 1000 V gacha bo‘lgan elektr qurilmalarining holati va ularga xizmat ko‘rsatish bo‘yicha iste’molchi va HETK o‘rtasidagi javobgarlik chegarasi:

havodagi tarmoqlanishda — bino yoki quvur tayanchida o‘rnatilgan birinchi izolyatorlarda;

kabel bilan kiritishda — binoga kirish joyida ta’minlovchi kabelning ulanish joylarida belgilanadi.

Bunda uy-joy mulkdorlari shirkatlariga, boshqaruv tashkilotlariga, muassasalarga va ishlab chiqarish bilan shug‘ullanmaydigan boshqa iste’molchilarga tegishli uylardagi elektr tarmog‘ining balans bo‘yicha mansublik chegarasidagi ulanmalarning holati uchun HETK javob beradi.

Elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilish xususiyatlariga ko‘ra javobgarlikning boshqa asoslangan chegaralari ham belgilanishi mumkin.

50. Ekspluatatsiya jarayonida elektr qurilmalarning ulanmalari holati uchun balansda saqlovchi tashkilot javobgar hisoblanadi. Iste’molchi o‘z tasarrufidagi elektr qurilmalarning texnik holati va elektr xavfsizligi, iste’molchilar elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalariga rioya etilishi, elektr energiyasi oqilona sarflanishi, elektr energiyasi iste’molining belgilangan rejimlari bajarilishi, elektr energiyasi sifatining ta’minlanishi va O‘zenergoinspeksiyaning ko‘rsatmalari o‘z vaqtida bajarilishi uchun javob beradi.

51. Iste’molchilar elektr qurilmalarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalari hamda Iste’molchilar elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalarida hisobga olinmagan ishlab chiqarishning va elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishning o‘ziga xos (yer osti, portlash xavfi bo‘lgan ishlab chiqarishlar, elektr tortish kuchi va boshqa) shartlari mavjud bo‘lganda, iste’molchilar ushbu elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilish va ularga xizmat ko‘rsatish bo‘yicha maxsus yo‘riqnomalarga ega bo‘lishlari shart.

52. Maishiy iste’molchilar tomonidan o‘z ehtiyojlari uchun montaj qilingan kuchlanishi 1000 V dan yuqori kuchlanishdagi elektr tarmoqlarini (elektr energiyasi uzatish liniyalari, transformator punktlari (keyingi o‘rinlarda — TP) va boshqalar) foydalanishga topshirilishidan oldin texnik xizmat ko‘rsatish uchun alohida shartnoma bo‘yicha belgilangan tartibda elektr ta’minoti korxonalariga berilishi kerak.

Iste’molchi tomonidan texnik xizmat ko‘rsatish shartnomasi bekor qilinganda yoki texnik xizmat uchun o‘z vaqtida to‘lov o‘tkazilmaganda, ushbu elektr tarmog‘i xo‘jaligi obyektlariga elektr energiyasini yetkazib berish to‘xtatiladi.

53. Maishiy iste’molchi tomonidan o‘z ehtiyojlari uchun kuchlanishi 1000 V dan yuqori elektr tarmoqlari montaj qilingan hollarda:

hisoblagich TPning 0,4 kVli taqsimlash qurilmasida o‘rnatiladi;

elektr tarmoqlari maishiy iste’molchining uyga egalik qilish hududidan tashqarida joylashtiriladi.

54. Maishiy iste’molchi 1000 V dan yuqori kuchlanishdagi elektr tarmog‘iga ega bo‘lgan holda, maishiy iste’molchiga tegishli bo‘lgan ushbu elektr tarmog‘idagi (liniyalar, TP) elektr energiyasining texnologik sarflari hisob-kitob yo‘li bilan aniqlanadi va uning iste’moliga qo‘shiladi hamda bu haqida elektr ta’minoti shartnomasida tegishli yozuv qayd etiladi.

55. Maishiy iste’molchilarga 1000 V gacha kuchlanishdagi bitta tarmoqdan zaxira manba sifatida qo‘shimcha fazaga ega bo‘lish taqiqlanadi.

56. Iste’molchi elektr tarmoqlarining texnik holatini ta’minlash bo‘yicha ekspluatatsiya xarajatlari uchun subiste’molchilar, iste’molchi bilan subiste’molchi o‘rtasida tuzilgan alohida shartnoma bo‘yicha elektr energiyasining umumiy hajmidan olinadigan ulushga mutanosib ravishda haq to‘laydi.

Ekspluatatsiya xarajatlarini subiste’molchiga beriladigan elektr energiyasi tarifiga qo‘shishga ruxsat etilmaydi.

Bundan tashqari ta’minotchi yoki iste’molchi bilan subiste’molchilar o‘rtasida tuzilgan elektr ta’minoti shartnomasi bo‘yicha subiste’molchilarga, elektr energiyasining texnologik sarfi uchun hisob-kitoblarni hisoblash yoki uni taraflar kelishuvi asosida shartnomada qayd qilish orqali amalga oshirishga ruxsat etiladi.

57. Elektr energiyasi uchun ta’minotchi bilan hisob-kitob qilish maqsadida iste’molchilar majburiy tartibda EHNATga mos keladigan hisoblagichlar bilan ta’minlangan bo‘lishi kerak.

58. EHNAT ko‘rsatkichlar buzilishidan va inson omilining ta’sirini mumkin qadar kamaytirgan holda, axborotlardan ruxsatsiz foydalanishdan kompleks himoya bilan ta’minlangan bo‘lishi lozim.

59. EHNATga mos keladigan hisoblagichlar bo‘lmaganda iste’molchilar va subiste’molchilarni elektr tarmoqlariga ulanishi taqiqlanadi.

60. Turli xil tarif guruhlariga mansub iste’molchilarning har bir tarif guruhi uchun alohida hisoblagich o‘rnatiladi. Mazkur Qoidalarning 81-bandida belgilangan holatlar bundan mustasno.

61. Hisoblagichlar, o‘lchash vositalari va o‘lchov transformatorlari, shuningdek, EHNAT tizimi qurilmalari mazkur Qoidalarga muvofiq o‘rnatiladi va Elektr qurilmalarning tuzilishi qoidalari talablariga javob berishi kerak.

Ta’minotchilar va iste’molchilar tomonidan ishga tushirilgan EHNAT belgilangan tartibda metrologik qiyoslashdan o‘tkazilishi kerak.

Hisoblagich o‘lchov (tok, kuchlanish) transformatori orqali ulangan bo‘lsa, iste’mol qilingan elektr energiyasi hajmi transformatsiya koeffitsiyentlari inobatga olingan holda aniqlanadi.

62. Nazorat hisoblagichlari alohida sexlarda, ko‘p energiya sarflaydigan agregatlarda, texnologik liniyalarida, binolarda, bir necha oila yashaydigan xonadonlarda o‘z hisobidan o‘rnatiladi.

Ushbu hisoblagichlar bo‘yicha ta’minotchi bilan pullik hisob-kitob amalga oshirilmaydi.

63. Ko‘p kvartirali uylardagi xonadonlarda sarflanadigan elektr energiyasini hisoblash maqsadida hisoblagichlar har bir xonadon uchun maxsus ajratilgan joylarda, shuningdek, yakka tartibdagi uy-joylarning bino-inshootlarida va foydalanish hududidan tashqarida (tayanch, tashqi fasad va boshqalar), elektr ta’minoti korxonasining xodimlari tomonidan to‘siqsiz ko‘rish imkoniyatini beradigan joyga o‘rnatiladi.

Ko‘p kvartirali uyda uyning umumiy ehtiyojlari (zinapoyalarni yoritish, liftlar, nasoslarning ishlashi va hokazolar) uchun sarflanadigan elektr energiyasini hisob-kitob qilish maqsadida alohida umumiy hisoblagich o‘rnatiladi.

64. Iste’molchilarning (maishiy iste’molchilardan tashqari) elektr energiyasi hisoblagichlari, o‘lchash vositalari, o‘lchov transformatorlari, EHNAT tizimi qurilmalari, shuningdek, ularni o‘rnatish uchun zarur bo‘lgan boshqa vositalar iste’molchilarning mablag‘lari hisobiga sotib olinadi va o‘rnatiladi, ta’minotchi mas’ul xodimi tomonidan bepul plombalanadi va ro‘yxatdan o‘tkaziladi.

Elektr energiyasi hisoblagichlari, o‘lchash vositalari, o‘lchov transformatorlari ta’minotchi tomonidan plombalanmagan iste’molchilarga elektr energiyasi yetkazib berish taqiqlanadi.

65. Maishiy iste’molchilarda o‘rnatilgan hisoblagichlarni sotib olish (elektr tarmoqlariga yangi ulanadigan yakka tartibdagi uy-joylar va ko‘p kvartirali uylardagi xonadonlar), o‘rnatish, ro‘yxatga olish, davriy qiyoslovdan o‘tkazish va plombalash, shuningdek, mavjud (jumladan, EHNATga mos kelmaydigan) hisoblagichlarni almashtirish HETK mablag‘lari hisobidan amalga oshiriladi.

Bunda quruvchi tashkilotlar tomonidan yangi quriladigan ko‘p kvartirali uylardagi xonadonlarga hisoblagichlarni sotib olish va o‘rnatish quruvchi tashkilot mablag‘lari hisobidan amalga oshiriladi.

Hisoblagich yakka tartibdagi uy-joylar yoki ko‘p kvartirali uylardagi xonadon egasining buyurtmanomasiga binoan bir hafta muddatda uning ishtirokida HETK xodimi tomonidan o‘rnatiladi.

66. Hisobga olish tizimi iste’molchining aybi bilan buzilgan taqdirda (o‘lchov transformatorlarining ulanish sxemasi buzilganda yoki uning o‘zi yoki yorlig‘i ruxsatsiz almashtirilganda, shuningdek, hisobga olinayotgan elektr energiyasi sarfini kamaytirish maqsadida hisoblagichni yoki uning plombasi buzilganda, unga tashqaridan ta’sir ko‘rsatilganda), ushbu tizim qurilmalarini almashtirish, ta’mirlash, qiyoslovdan o‘tkazish va o‘rnatish ishlari iste’molchi hisobidan ularning qiymati va ko‘rsatilgan xizmatlar uchun haq to‘langan holda, ta’minotchi tomonidan amalga oshiriladi.

Iste’molchining aybi tasdiqlanmasa, ta’minotchi mablag‘i evaziga hisoblagich, modul qurilmasi ta’mirlanadi yoki yangisiga almashtiriladi.

67. Hisoblagichlar, o‘lchov transformatorlari, ikkilamchi zanjirlar, aloqa liniyalarining, shu jumladan, ularga o‘rnatilgan plombalarning saqlanishi va butunligi uchun javobgarlik binosida (inshootida) ushbu qurilmalar o‘rnatilgan tashkilotga (elektr ta’minoti korxonasi yoki iste’molchiga), ularning ekspluatatsiyasi va texnik holati uchun javobgarlik esa — qurilma egasiga yuklanadi. Agar hisoblagichlar, o‘lchov transformatorlari, ikkilamchi zanjirlar, aloqa liniyalari uchinchi tashkilot binosida (inshootida) o‘rnatilgan bo‘lsa, javobgarlik masalasiga holatdan kelib chiqib, manfaatdor tomonlar ishtirokida, lozim bo‘lganda xolis ekspertlar jalb etilgan holda aniqlik kiritiladi.

68. Hisoblagichlarning:

qobiq (korpus) qismida, dasturlash tugmasida, modul aloqa qismida — hisoblagichni ishlab chiqaruvchi zavodning;

tashqi qobig‘i (korpus) mahkamlanadigan joylarida, o‘lchov transformatorlarida esa — alohida ajratilgan joylarda “O‘zbekiston milliy metrologiya instituti” davlat muassasasining yoki uning hududiy bo‘linmalari yoki tegishli tartibda akkreditatsiyadan o‘tgan laboratoriyaning;

klemmnik qopqoqlarida, tok transformatorlarning klemmniklarida, xotira va sinov blokida, hisoblagich dasturlashdan foydalanish tugmasida (bo‘lmasida), o‘tuvchi klemmniklarda, kuchlanish transformatorlari ajratgichlari yuritmalari va himoya avtomatlarida, modul qurilmalarida (ta’minotchi tomonidan almashtirilganda) — ta’minotchining belgilangan namunadagi plombalari bo‘lishi kerak.

Hisoblagichlar va o‘lchov transformatorlari ishlab chiqaruvchi zavodda belgilangan tartibda birlamchi qiyoslovdan o‘tkaziladi.

O‘lchov transformatorlari iste’molchi hisobidan akkreditatsiyadan o‘tgan metrologiya xizmati tomonidan belgilangan tartibda va muddatlarda davriy qiyoslovdan o‘tkaziladi.

69. Agar maishiy iste’molchida hisoblagichning qiyoslovdan o‘tkazish oralig‘i tugashi bilan elektr ta’minoti korxonasi tomonidan belgilangan tartibda qiyoslov tadbirlari o‘tkazilmagan bo‘lsa, unda ushbu iste’molchi qiyoslovdan o‘tkazish muddati tugagan hisoblagichning ko‘rsatkichlariga ko‘ra elektr energiyasi haqini to‘laydi.

Bunda elektr ta’minoti korxonasi maishiy iste’molchi tomonidan qiyoslovdan o‘tkazish muddati tugagan hisoblagichdan foydalangan elektr energiyasi uchun qaytadan hisob-kitob qilish huquqiga ega emas.

Iste’molchilarda hisoblagichlarning sifat va sarf ko‘rsatkichlari hamda ishlash mexanizmlariga shubha tug‘ilganda, akkreditatsiyadan o‘tgan metrologik xizmatida o‘z hisobidan mustaqil qiyoslovni o‘tkazish huquqiga ega. Hisoblagichda belgilangan standartlarga nomutanosiblik aniqlangan taqdirda, qayta hisob-kitob amalga oshiriladi.

Bunda elektr ta’minoti korxonasi iste’molchining birinchi talabiga ko‘ra hisoblagichlarni bepul yechish, o‘rnatish, plombalash va ro‘yxatdan o‘tkazishga majbur.

70. Ta’minotchi va O‘zenergoinspeksiyaning vakolatli xodimini hisoblagichni tekshirishga qo‘ymaslik dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. Iste’molchi ta’minotchilari va (yoki) O‘zenergoinspeksiya xodimi tomonidan tuzilgan dalolatnoma bilan tanishib, uni imzolashi zarur. Iste’molchi dalolatnomani imzolashni rad etgan taqdirda, bu haqda tegishli belgi qo‘yiladi. Rad etish ikki nafar guvoh yoki fuqarolarning o‘zini-o‘zi boshqarish organi vakili tomonidan tasdiqlangan bo‘lishi kerak. Dalolatnomani imzolashni rad etgan iste’molchi buning sababini tushuntirishga haqli va u dalolatnomaga kiritilgan bo‘lishi lozim.

Iste’molchining dalolatnomani imzolashni rad etishi, uni elektr tarmoqlardan uzishga asos bo‘ladi va bu haqda u xabardor qilingan bo‘lishi lozim.

71. Hisoblagichlar va o‘lchov transformatorlarini boshqa joyga o‘rnatish va almashtirish ta’minotchi bilan kelishilgan holda amalga oshiriladi va ko‘rsatilgan xizmatlar haqi iste’molchi tomonidan to‘lanadi.

Hisoblagichlar va o‘lchov transformatorlarini o‘zboshimchalik bilan boshqa joyga o‘rnatish va (yoki) almashtirish holatlari aniqlangan taqdirda, ta’minotchi iste’molchini elektr tarmog‘idan uzib qo‘yadi, ta’minotchi tomonidan mazkur Qoidalarga muvofiq qaytadan hisob-kitob qilinadi.

Yuridik shaxs bo‘lgan iste’molchilarga o‘rnatilgan hisoblagich va o‘lchov transformatorlarini almashtirishda dalolatnoma foto va (yoki) video materiallarni ilova qilgan holda rasmiylashtiriladi.

72. Hisoblagich ulanish sxemasini o‘zgartirish bilan bog‘liq bo‘lgan har qanday ishlar faqat ta’minotchi tomonidan iste’molchi ishtirokida, bu haqida ularni xabardor qilingandan so‘ng amalga oshiriladi. Ishlarni bajarish davrida foydalanilgan elektr energiyasini hisobga olish va hisob-kitob qilish ta’minotchi tomonidan belgilangan vaqtincha sxemalar bo‘yicha amalga oshiriladi.

73. Iste’molchilar elektr energiyasi uchun hisob-kitob qilish bo‘yicha uchta tarif (I, II, III va IV) guruhiga bo‘linadi.

I tarif guruhiga asosiy va zaxira elektr ta’minoti uchun ulangan quvvati yig‘indisi 750 kVA va undan ortiq bo‘lgan elektr energiyasi uchun tabaqalashtirilgan tarif bo‘yicha hisob-kitob qilinadigan iste’molchilar kiradi. Budjet tashkilotlari, suv ta’minoti tashkilotlari, fermer xo‘jaliklarining va suv iste’molchilari uyushmalarining nasos stansiyalari, shuningdek, Davlat budjetidan moliyalashtiriladigan nasos stansiyalari bundan mustasno.

74. II tarif guruhi iste’molchilariga I tarif iste’molchilaridan boshqa barcha yuridik shaxs bo‘lgan iste’molchilar hamda elektr energiyasini ishlab chiqarishga doir faoliyatni amalga oshiruvchi yuridik yoki jismoniy shaxs, uzatish tizimi operatori va ta’minotchi korxonalar tarkibiga kiradigan, hududiy elektr ta’minoti korxonalari, shu jumladan, ta’minotchidan elektr quvvati oladigan korxona va tashkilotlarning, shuningdek, elektr energiyasi ishlab chiqaruvchi korxonalarning ushbu korxonalar hududidan tashqarida alohida joylashgan obyektlarining xo‘jalik ehtiyojlari kiradi.

Bunda “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ va “O‘zbekgidroenergo” AJ tarkibiga kiradigan hamda elektr energiyasi ishlab chiqaruvchi korxonalar tomonidan xo‘jalik ehtiyojlari uchun o‘ziga tegishli tarmoqlarda elektr energiyasi ishlab chiqarish bo‘yicha foydalanilgan elektr energiyasi amaldagi tannarx bo‘yicha hisob-kitob qilinadi.

75. III tarif guruhiga maishiy iste’molchilar kiradi. Ushbu tarif guruhi bo‘yicha aholi tomonidan turmush ehtiyojlari uchun uy-joylarda, xonadonlarda, yotoqxonalarda, yordamchi xo‘jaliklarda, shaxsiy foydalaniladigan tomorqa bog‘ obyektlarida, shu jumladan, bog‘ shirkatlari va dala hovlilar sug‘orish nasoslari, shaxsiy avtomashinalar uchun garajlarda sarflanadigan elektr energiyasi haqi tok qabul qilgichlarning quvvati hamda hisoblagichlar o‘rnatilgan joyidan qat’i nazar to‘lanadi.

76. Bevosita elektr energiyasini ishlab chiqarishga doir faoliyatni amalga oshiruvchi yuridik yoki jismoniy shaxs, uzatish tizimi operatori va ta’minotchi korxonalar elektr energiyasini ishlab chiqaruvchi boshqa korxonalarning elektr tarmoqlaridan hamda iste’molchilar yoki subiste’molchilar elektr tarmoqlari orqali uzatiladigan elektr energiyasi uchun iste’molchilar bilan hisob-kitoblar belgilangan tartibda tasdiqlangan tegishli tariflar bo‘yicha elektr ta’minoti shartnomasiga muvofiq amalga oshiriladi.

Yuridik shaxslar tomonidan muqobil energiya manbalarini o‘rnatib yoki rekuperatsiya usulida (elektropoyezdlar, elektromobillar orqali va boshqalar) elektr energiyasi tarmoqqa uzatilsa, hisobot oyi yakuni bo‘yicha tarmoqqa uzatilgan elektr energiyasi hajmi tarmoqdan iste’mol qilingan elektr energiyasi hajmidan chegirib hisob-kitob qilinadi.

Iste’molchilar tomonidan tarmoqqa uzatilgan energiya miqdori iste’mol qilingan miqdordan ko‘p bo‘lsa, iste’molchi xohishiga (tanloviga) ko‘ra ortiqcha qismi mablag‘ ko‘rinishida iste’molchiga to‘lab beriladi yoki keyingi davr iste’mol qilinishi kutilayotgan elektr energiyasi uchun bo‘nak mablag‘ sifatida aks ettiriladi.

Barcha elektr energiyasi iste’molchilarining (maishiy iste’molchilardan tashqari) oylik elektr energiyasi iste’moli hisoblangandan keyin ta’minotchi tomonidan iste’molchilarga aktiv elektr energiyasi bo‘yicha elektron hisob-faktura jo‘natadi. Mazkur elektron hisob-faktura jo‘natilganligi iste’molchini to‘lash to‘g‘risida ogohlantirish hisoblanadi. Reaktiv energiya tovar hisoblanmaydi va iste’mol hajmi dalolatnoma ko‘rinishida iste’molchiga elektron tarzda jo‘natiladi.

Barcha elektr energiyasi iste’molchilari (maishiy iste’molchilardan tashqari) ta’minotchi bilan birgalikda hisob-kitob davri tamom bo‘lgandan keyin har oyning 5-sanasiga qadar foydalanilgan elektr energiyasi uchun o‘zaro hisob-kitoblarning taqqoslash dalolatnomasini tuzadi.

77. Elektr energiyasi uchun hisob-kitob qilish maqsadida iste’molchilarni tarif guruhlari bo‘yicha taqsimlanishi mazkur Qoidalarga muvofiq belgilanadi.

ta’minotchi bilan elektr ta’minoti shartnomasi tuzilgandan keyin iste’molchining aybi bilan iste’molchini tegishli bo‘lmagan tarif guruhiga kiritish holati aniqlanganda, ta’minotchi tomonidan shartnoma tuzilgan paytdan, biroq da’vo muddatidan ortiq bo‘lmagan davr uchun qayta hisob-kitob qilinadi. Bunda qayta hisob-kitoblar amaldagi tarifga asosan tariflar farqi bo‘yicha jami iste’mol qilingan elektr energiyasi miqdori uchun amalga oshiriladi.

78. I tarif guruhi iste’molchilari uchun tabaqalashtirilgan tarif qo‘llaniladi.

Tabaqalashtirilgan tarif sutkaning vaqt zonasi bo‘yicha iste’mol qilingan har 1 kVt soat elektr energiyasi uchun to‘lovdan iborat. Bunda:

yarim tig‘iz davr — sutkaning yorug‘ vaqti (soat 9-00 dan 17-00 gacha);

tig‘iz davr — ertalabki va kechki maksimum (yagona elektr energetika tizimining maksimal yuklamalar soatlari soat 6-00 dan 9-00 gacha va soat 17-00 dan 22-00 gacha);

tungi davr — sutkaning qorong‘i davri (yagona elektr energetika tizimining minimal yuklamalar soatlari soat 22-00 dan 24-00 gacha va soat 00-00 dan 06-00 gacha).

Bunda foydalanilgan elektr energiyasi uchun hisob-kitoblar yagona elektr energetika tizimining:

tig‘iz davr soatlarida — belgilangan tarifga nisbatan 1,5 baravar miqdorda o‘suvchi koeffitsiyent;

tungi davr soatlarida — belgilangan tarifga nisbatan 1,5 baravar miqdorda kamayuvchi koeffitsiyent;

yarim tig‘iz davr soatlarida — belgilangan tarif qo‘llab amalga oshiriladi.

79. II va III tarif guruhlari iste’molchilari bilan belgilangan tarif bo‘yicha hisob-kitoblar amalga oshiriladi.

80. Mayning faqat yuridik shaxs tomonidan quyosh fotoelektr stansiyalari orqali ishlab chiqarilgan elektr energiyasidan foydalangan holda amalga oshiriladi. Bunda “Besqala Mining Valley” maxsus mayning zonasida barcha qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanishga ruxsat etiladi.

Mayning uchun yagona elektr energetika tizimiga belgilangan tartibda ruxsat olib ulangan holda elektr energiyasidan foydalangan taqdirda:

iste’molchilar iste’mol qilingan elektr energiyasi uchun to‘lovlarni II tarif guruhiga nisbatan ikki baravar o‘suvchi koeffitsiyentga muvofiq to‘laydilar. Bundan O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 22-oktabrdagi “Sun’iy intellekt texnologiyalarini yanada rivojlantirishga oid qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PF-189-son Farmoniga 1-ilovada belgilangan holatlar bundan mustasno;

iste’mol qilingan elektr energiyasining hisobi alohida hisoblagich o‘rnatilgan holda yuritiladi;

belgilangan tartibda ruxsat olmasdan mayning bilan shug‘ullanuvchi shaxslarning yagona elektr energetika tizimiga ulanish holatlari aniqlanganda, ularga II tarif guruhiga nisbatan amaldagi tarifga besh baravar o‘suvchi koeffitsiyent qo‘llaniladi.

81. Tashqi reklama va axborot obyektlari konstruksiyalari (konstruksiyasi, videoekranlar, elektron displeylar, media fasad va boshqa texnik vositalar), illyuminatsiyalar va lampalar shodasi uchun foydalanilgan elektr energiyasi II tarif guruhiga asosan belgilangan tarifga uch baravar oshirilgan koeffitsiyentga muvofiq Tashqi reklama va axborot obyektlari konstruksiyalari o‘rnatilgan quvvati miqdorini 24 soat foydalanishi hisobidan yoki alohida hisoblagich o‘rnatish orqali hisob-kitob amalga oshiriladi (budjet va budjetdan mablag‘ oluvchi tashkilotlar bundan mustasno).

82. Bir necha tarif guruhiga mansub iste’molchilar bilan hisob-kitoblar har bir tarif guruhiga alohida o‘rnatilgan hisoblagichlar ko‘rsatkichlari bo‘yicha amalga oshiriladi.

83. Ta’minotchi yoki iste’molchi tomonidan yoziladigan to‘lov hujjatlari bo‘yicha elektr ta’minoti shartnomasiga muvofiq haq to‘lanadi.

84. EHNATga ulangan hisoblagichga ega bo‘lgan iste’molchilarga elektr energiyasi oldindan to‘langan to‘lov doirasida yetkazib beriladi.

85. Hisob-kitob davrida iste’molchilar tomonidan (maishiy iste’molchilardan tashqari) elektr energiyasi iste’moli shartnomaviy miqdordan 20 foiz va undan ortishiga yo‘l qo‘yilgan taqdirda, mazkur miqdordan ortiq iste’mol qilingan elektr energiyasi uchun belgilangan tarifning 1,2 baravari miqdorida to‘lov undiriladi.

86. Iste’molchi yuridik shaxs sifatida tugatilgan taqdirda, uning elektr qurilmasiga HETK tomonidan elektr energiyasini yetkazib berish taqiqlanadi.

Agar, iste’molchi faoliyati tugatilganligi yoki tugatilayotganligi to‘g‘risida HETKga murojaat qilgandan so‘ng elektr energiyasini yetkazib berish to‘xtatilmagan bo‘lsa, u holda buning oqibati uchun HETK qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javob beradi.

87. Hisoblagich ko‘rsatkichlari yozib olinmagan yoki elektr energiyasi sarfi to‘g‘risidagi hisobot iste’molchi tomonidan taqdim etilmagan taqdirda, ta’minotchi tomonidan elektr energiyasi (shu jumladan aktiv va reaktiv energiya) iste’molchining shartnomaviy miqdori bo‘yicha yoki o‘tgan hisob-kitob davr uchun elektr energiyasi iste’molining o‘rtacha sutkalik amaldagi miqdori to‘g‘risidagi ma’lumotlar asosida hisob-kitob qilinadi.

Bunda hisoblagich ko‘rsatkichlari nazorat tartibida ta’minotchi tomonidan yozib olingandan keyin amalda iste’mol qilingan elektr energiyasi uchun qayta hisob-kitob qilinadi. Qayta hisob-kitob iste’molchi yoki uning vakili ishtirokida yoxud uning ishtirokisiz belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

88. Elektr energiyasi uchun to‘lov quyidagi tartibda amalga oshiriladi:

maishiy iste’molchilar har oyning 10-sanasiga qadar o‘tgan oyda iste’mol qilingan elektr energiyasi uchun to‘liq hisob-kitob qilishlari shart, EHNATga ulangan maishiy iste’molchilar bundan mustasno;

EHNATga ulangan maishiy iste’molchilar qarzdorligi mavjud bo‘lganda, dastur orqali darhol tarmoqdan uziladi;

iste’molchilarga (maishiy iste’molchilardan tashqari) elektr energiyasi 100 foiz oldindan haq to‘lash asosida yetkazib beriladi;

iste’mol qilingan elektr energiyasi uchun elektr ta’minoti shartnomasida belgilangan muddatlarda to‘lanmagan qarzi bo‘lgan yuridik shaxslarga elektr energiyasi yetkazib berish to‘xtatib qo‘yiladi (maxsus tartibga ko‘ra elektr energiyasi yetkazib beriladigan iste’molchilar bundan mustasno). Bunda tadbirkorlik reytingida “yuqori” va “o‘rta” toifadagi korxonalarga oldindan to‘lov summasining 50 foizini hisobot oyining birinchi sanasigacha va qolgan qismini hisobot oyining o‘n beshinchi sanasigacha bo‘lib to‘lashga ruxsat beriladi.

89. To‘lov hujjatida xatolar yoki hisob-kitoblarda noaniqliklar aniqlangan taqdirda, iste’molchi ta’minotchiga darhol murojaat qilishi kerak.

Ta’minotchi iste’molchi bilan birga murojaat qilgan kundan boshlab o‘n sutkadan kechiktirmay, hisob-kitobni tekshirishi, zarurat bo‘lganda esa hisoblagichlarni ham ko‘rikdan o‘tkazishi kerak.

Hisoblagichlarni ko‘rikdan o‘tkazish yoki to‘lov hujjatidagi xatolar to‘g‘risidagi murojaat iste’molchini to‘lovni belgilangan muddatda va tartibda to‘lash majburiyatidan ozod etmaydi.

Agar hisoblagich va o‘lchov transformatoridagi chetga chiqish ushbu hisoblagichlar va o‘lchov transformatorlari uchun belgilangan aniqlik doirasidan oshmasa, bunday chetga chiqishlar yo‘l qo‘yilishi mumkin bo‘lgan chetga chiqish deb hisoblanadi.

Agar to‘lov hujjatini tekshirish yoki hisoblagichni ko‘rikdan o‘tkazishdan keyin (shu jumladan iste’molchi murojaat qilmasa ham) elektr energiyasi miqdorini qayta hisob-kitob qilish zarurati aniqlansa, bunda ta’minotchi tomonidan haqiqiy (aniq) iste’mol qilingan elektr energiyasi miqdori bo‘yicha hisob-kitob amalga oshiriladi va keyingi oy hisobotida inobatga olinadi.

90. Hisoblagichlar elektr tarmoqlarining qaysi nuqtasida o‘rnatilganligidan qat’i nazar, HETK va iste’molchi o‘rtasida hisob-kitob qilish uchun aktiv va reaktiv energiya HETK va iste’molchi tarmoqlarining balans bo‘yicha mansublik chegarasida hisobga olinishi shart.

91. Hisob-kitob davrida iste’molchilarga yetkazib berilgan elektr energiyasi miqdori va xuddi shu davrda hududiy elektr tarmoqlari korxonasi tomonidan qabul qilingan elektr energiyasi miqdori o‘rtasidagi tafovut (shu jumladan, elektr energiyasining amaldagi texnologik sarfi normativ sarfdan oshishi hisobidan paydo bo‘layotgani), me’yorlar doirasida ushbu elektr tarmoqlari orqali elektr energiyasini uzatishdagi uning texnologik sarfining belgilangan tartibda tasdiqlangan normativi hajmi chiqarib tashlangan holda, ta’minotchining kelgusi davr balansiga o‘tkaziladi.

92. Hisoblagichlar elektr tarmog‘ining balans bo‘yicha mansublik chegarasida o‘rnatilmaganda, elektr tarmog‘ining chegarasidan hisoblagich o‘rnatilgan joyigacha bo‘lgan uchastkadagi aktiv va reaktiv energiya texnologik sarfining hajmi iste’molchi bilan birgalikda hisoblash yoki taraflar kelishuvi asosida shartnomada qayd qilish orqali aniqlanadi va elektr tarmog‘ining balans bo‘yicha mansubligiga qarab, ta’minotchining yoki iste’molchining hisobiga o‘tkaziladi.

93. Elektr energiyasi yagona elektr energetika tizimidan tranzit bo‘yicha iste’molchining elektr tarmog‘i orqali ta’minotchining elektr tarmog‘iga uzatilganda, iste’molchi tarmoqlaridagi elektr energiyasi texnologik sarfining bir qismi, iste’molchining elektr tarmog‘iga kelib tushgan elektr energiyasining umumiy miqdoriga nisbatan ta’minotchining elektr tarmog‘iga iste’molchi tomonidan uzatilgan elektr energiyasi miqdoriga mutanosib ravishda, yagona elektr energetika tizimining elektr tarmoqlaridagi texnologik sarflarga o‘tkaziladi.

94. Iste’molchining aybi bilan elektr ta’minoti shartnomasida ko‘rsatilgan elektr energiyasi hajmi to‘liq iste’mol qilinmagan taqdirda, avans tariqasida to‘langan mablag‘lar qaytarib berilmaydi va elektr energiyasi uchun keyingi hisob-kitoblarda hisobga olinadi. Iste’molchi o‘z faoliyatini to‘xtatgan (tugatgan) taqdirda, avans tariqasida to‘langan mablag‘lar qaytarib beriladi.

95. Iste’molchilarning (maishiy iste’molchilardan tashqari) hisob-kitob oyidan keyingi kalendar oy tugagach, qarz to‘lov muddati o‘tgan hisoblanadi va to‘lov muddati o‘tgan har bir kun uchun to‘lov muddati o‘tgan summaning 0,1 foizi miqdorida, lekin muddati o‘tgan to‘lov summasining 50 foizidan ko‘p bo‘lmagan miqdorda penya hisoblanadi.

Qoidabuzarlik dalolatnomasiga asosan hisoblangan hisobga olinmagan elektr energiyasi miqdori bo‘yicha o‘zaro nizo iste’molchi bilan sud tartibida ko‘rilganda sud hujjatlariga asosan penya iste’molchi yoki ta’minotchi korxona foydasiga qayta hisoblanadi.

Iste’molchining elektr energiyasi haqini to‘lash, reaktiv energiya kompensatsiyasi uchun tarifga ustamalar, shuningdek, noqonuniy foydalanilgan elektr energiyasi qayta hisob-kitobi, quvvat koeffitsiyenti qiymatining iste’molchilar tomonidan elektr ta’minoti shartnomasida ko‘rsatilganiga nisbatan pasaytirilgani uchun hisoblangan mablag‘ va penya bo‘yicha qarzi bo‘lgan taqdirda, uning avans to‘lovi hisobiga o‘tkazilgan mablag‘lari qarzni qoplashga yo‘naltiriladi va avans to‘lovi (oldindan haq to‘lash) sifatida hisobga olinmaydi.

96. Iste’molchi tomonidan foydalanilgan elektr energiyasi (quvvati) uchun hisob-kitob bo‘yicha o‘zaro hisob-kitoblarni solishtirish dalolatnomasini imzolash rad etilgan taqdirda, qarz tuzilgan elektr ta’minoti shartnomasiga muvofiq shartnomaviy hajmdan kelib chiqqan holda, iste’molchining bankdagi hisobvarag‘iga ta’minotchi tomonidan to‘lov talabnomasi qo‘yish yo‘li bilan undiriladi.

97. Iste’molchi (maishiy iste’molchilardan tashqari) egallab turgan binodan uning topshirilishi, sotilishi yoki boshqa sabablarga ko‘ra ko‘chib ketgan taqdirda, u bu haqida ta’minotchini yozma shaklda xabardor qilishi hamda elektr energiyasi uchun ko‘chib ketish kunigacha to‘liq hisob-kitob qilishi shart, shundan so‘ng ta’minotchi obyektga elektr energiyasi yetkazib berishni to‘xtatadi. Yangi iste’molchini rasmiylashtirish va elektr qurilmalarini elektr tarmog‘iga ulash belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

98. Tomonlar ularning xohish va harakatlariga bog‘liq bo‘lmagan tabiiy ofatlar sababli ushbu sharoitlarda qaytarib bo‘lmaydigan va oldindan bilib bo‘lmaydigan favqulodda vaziyatlarni o‘z ichiga olgan yengib bo‘lmas kuch (fors-major) oqibatida o‘z zimmasiga olingan majburiyatlarni bajara olmasa, tomonlardan hech biri o‘z majburiyatlarini to‘liq yoki qisman bajarmagani uchun javob bermaydi.

99. Agar ko‘rsatilgan fors-major holatlari majburiyatlarning shartnomada belgilangan muddatlarda bajarilishiga ta’sir qilsa, u holda ushbu muddatlar fors-major holatlarining amal qilish vaqtiga, ammo elektr ta’minoti shartnomasining amal qilish muddatidan ko‘p bo‘lmagan vaqtga uzaytiriladi.

100. Ta’minotchi tuman, shahar, iqtisodiy zona (sanoat zonasi) doirasida elektr energiyasi uchun to‘lovni yig‘ish funksiyalarini belgilangan tartibda xususiy operatorga o‘tkazishi mumkin.

Elektr energiyasi uchun to‘lovni yig‘ish funksiyalarini bajaruvchi xususiy operatorlar o‘z faoliyatini belgilangan tartibda amalga oshiradilar.

101. Elektr energiyasi uchun amaldagi tariflar o‘zgargan taqdirda, ta’minotchi ularning kuchga kirishidan kamida o‘n besh kun oldin qarorni ommaviy axborot vositalarida e’lon qiladi.

Bunda elektr energiyasi uchun tariflar o‘zgargan sanadan qat’i nazar, elektr ta’minoti shartnomasi o‘z kuchida qoladi va iste’molchi foydalanilgan elektr energiyasi uchun yangi tarif kuchga kirgan kundan boshlab amalga kiritilgan tarif bo‘yicha haq to‘lashga majburdir.

Tarif o‘zgargan taqdirda, elektr energiyasi (shu jumladan, aktiv va reaktiv energiya)ning tarifi o‘zgargan kundan boshlab:

maishiy iste’molchilar — ikki oydan ortiq bo‘lmagan;

boshqa iste’molchilar — bir oydan ortiq bo‘lmagan muddatga avans tariqasida to‘langan hajm uchun qo‘shimcha to‘lov to‘lashdan ozod etiladilar.

102. Asosiy va zaxira elektr ta’minoti uchun ulangan quvvati yig‘indisi 750 kVA va undan yuqori bo‘lgan iste’molchilar elektr energiyasi uchun tabaqalashtirilgan tarif bo‘yicha hisob-kitob qiladi (budjet tashkilotlari, suv ta’minoti tashkilotlari, fermer xo‘jaliklari va suv iste’molchilari uyushmalarining nasos stansiyalari, shuningdek, Davlat budjetidan moliyalashtiriladigan nasos stansiyalari bundan mustasno).

Zaxira elektr ta’minoti uchun o‘rnatilgan quvvat yuqori kuchlanishli zaxirani avtomatik ulash (ZAU) qurilmasi orqali yoki elektr tarmog‘idan ajratilganligi to‘g‘risida dalolatnoma asosida elektr tarmog‘idan ajratib, ulangan quvvat 750 kVA dan kam bo‘lganda, iste’molchi tabaqalashtirilgan tarif bo‘yicha hisob-kitob qilinmaydi.

Ulangan quvvati 750 kVA va undan ortiq bo‘lgan iste’molchi uning elektr qurilmalari “Hududiy elektr tarmoqlari” AJning ikki yoki undan ortiq alohida filiallari yoki elektr ta’minoti korxonalari tarmoqlaridan ta’minlanayotgan bo‘lsa, ushbu iste’molchi o‘zi joylashgan hudud filiali bilan bitta elektr ta’minoti shartnomasini tuzib, elektr energiyasi uchun tabaqalashtirilgan tarif bo‘yicha haq to‘laydi, mazkur Qoidalarning 103-bandi bundan mustasno.

103. Bitta elektr ta’minoti korxonasi tarmog‘iga ulangan iste’molchining sexlari yoki obyektlari alohida-alohida har xil hududda yoki yondosh (qo‘shni) hududda joylashgan bo‘lib, bitta taqsimlovchi umumiy tarmoqqa ega bo‘lmasa, bunda bu sexlar yoki boshqa alohida obyektlar bo‘yicha hisob-kitoblar tegishli tarif guruhlari bo‘yicha amalga oshiriladi.

104. Uy-joy mulkdorlari shirkatlari, boshqaruv tashkilotlari va kommunal-ekspluatatsiya tashkilotlari tomonidan umumiy uy-joy ehtiyojlariga foydalaniladigan elektr energiyasi uchun HETK bilan hisob-kitoblar elektr ta’minoti shartnomasiga muvofiq elektr tarmoqlarining balans bo‘yicha mansublik chegarasida o‘rnatilgan hisoblagichlarning ko‘rsatkichlari va maishiy iste’molchilar uchun belgilangan bazaviy me’yorda belgilangan tarif bo‘yicha amalga oshiriladi.

104¹. Tramvay hamda trolleybus transportlari tomonidan foydalaniladigan elektr energiyasi uchun ta’minotchi bilan hisob-kitoblar iste’molchilarning II tarif guruhi uchun belgilangan tarifning 50 foizi miqdorida amalga oshiriladi.

105. HETK bilan ko‘p kvartirali uylar elektr tarmoqlarining mansublik chegarasidan maishiy iste’molchilarning elektr energiyasini hisoblagichlarigacha bo‘lgan, umumiy foydalanishdagi elektr tarmoqlaridagi elektr energiyasining texnologik sarflari HETKning texnologik sarflari hisob-kitobida inobatga olinib hisoblanadi.

106. Ko‘p kvartirali uylarni boshqarganda, uy-joy egalarining umumiy yig‘ilishi bilan vakil qilingan shaxs uyning umumiy ehtiyojlari uchun sarflanadigan elektr energiyasi uchun hisob-kitob qilish bo‘yicha HETK bilan elektr ta’minoti shartnomasi tuzish huquqiga ega.

Bunda uy-joy egalarining umumiy yig‘ilishi bilan vakil qilingan shaxs HETK bilan o‘zaro munosabatlarda uy-joy mulkdorlari nomidan harakat qilishga haqlidir.

107. Ko‘p kvartirali uylarning elektr uskunalari va elektr tarmoqlaridan foydalanishga ekspluatatsiya tashkiloti tomonidan ular belgilangan tartibda qabul qilinib, tegishli hujjatlar rasmiylashtirilgandan keyin ruxsat etiladi.

108. Ta’minotchi turar joy va noturar joy fondi binolarining egalari va ijarachilar (yuridik shaxslar yoki yuridik shaxs tashkil etmasdan tadbirkorlik faoliyatini amalga oshiruvchi jismoniy shaxslar) bilan elektr ta’minoti shartnomasini tuzadi va ularga shaxsiy hisobvaraqlari ochadi.

Bitta uy-joy mulkdorlari shirkati bir necha shirkatlarga bo‘linganda yoki vaqtincha turar joy va noturar joy fondining uy-joylarini kimningdir mol-mulkiga o‘tkazish masalasi vaqtincha hal etilmagan taqdirda, HETK mahalliy davlat hokimiyati organlari bilan kelishgan holda, ma’lum bir uy-joylarning umumiy ehtiyojlari uchun foydalaniladigan elektr energiyasini yetkazib berishni to‘xtatadi.

Boshqaruv tashkilotlari yoki uy-joy mulkdorlari shirkati tarkibidan uy-joy egalarining umumiy yig‘ilishi qarori bilan yangi shirkat tuzib ajralib chiqqanda, elektr energiyasidan mavjud qarzdorligi bo‘lgan shirkatlar o‘rtasida o‘zaro taqsimlangan dalolatnoma tuzilishi shart.

Boshqaruv servis kompaniyalari yoki xususiy uy-joy mulkdorlari shirkati o‘z tarkibiga boshqa shirkatlarni qo‘shib olganda, elektr energiyasidan mavjud qarzdorligi bilan qabul qilib oladi.

109. Shaxsiy hisobvaraq boshqa iste’molchiga ta’minotchi tomonidan turar joy va noturar joy fondining yangi mulkdorining kadastr hujjatlari ma’lumotlariga muvofiq qayta rasmiylashtiriladi.

Qarzdorligi mavjud ko‘chmas mulk obyektlari boshqa bir yuridik yoki jismoniy shaxsga onlayn auksion savdolari orqali sotilganda, mavjud qarzdorlikni bartaraf qilish majburiyati, agar oldi-sotdi shartnomasida boshqacha shartlar belgilanmagan bo‘lsa, yangi sotib olgan yuridik yoki jismoniy shaxs zimmasida bo‘ladi.

Bunda Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Kadastr agentligi va uning hududiy boshqarmalari ko‘chmas mulkka egalik huquqi davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgandan keyin uch kun muddatda ta’minotchiga ko‘chmas mulk egasi haqida ma’lumot yuboradi va unga muvofiq iste’molchilar bilan shartnomalar qayta rasmiylashtiriladi.

Turar joy va noturar joy fondi binosiga ko‘chib kirgan yangi mulkdor elektr tarmog‘iga ulanishi uchun 30 kun mobaynida ta’minotchi bilan elektr ta’minoti shartnomasini tuzishi va o‘z nomiga shaxsiy hisobvaraqni rasmiylashtirishi shart (maishiy iste’molchilar bundan mustasno). Shaxsiy hisobvarag‘i ko‘rsatilgan muddatda rasmiylashtirilmasa, mavjud qarzdorlik bo‘yicha javobgarlik turar joy va noturar joy fondi binosining yangi mulkdori zimmasiga yuklanadi.

Ko‘chmas mulk oldi-sotdi bitimi davlat ro‘yxatidan o‘tkazish organi tomonidan davlat ro‘yxatiga olingandan so‘ng mulkdorning familiyasi, ismi, otasining ismi, yashash joyi, notarial harakat amalga oshirilgan kun va qayd etilgan raqam, ko‘chmas mulk kadastr raqami va ko‘chmas mulkning umumiy (turar joy) maydoni, shuningdek, mobil telefon raqami va elektron pochta manzili (mavjud bo‘lsa) ko‘rsatilgan ma’lumot yuboriladi. Bunda ta’minotchi ma’lumot tushgandan keyin bir oy muddatda mulkdor bilan elektr ta’minoti shartnomasini tuzishi shart (maishiy iste’molchilar bundan mustasno).

110. HETK turar joy va noturar joy fondi binolarining egalari bilan elektr energiyasi uchun hisob-kitoblar, turar joy va noturar joy binolarining ijarachilariga (yuridik shaxs bo‘lgan ijarachilar bundan mustasno) yoki yollovchilarga topshirilishidan qat’iy nazar, umumiy hisoblagichlar bo‘yicha amalga oshiradi. Turar joy va noturar joy fondi binolarining egalari bilan ijarachilar o‘rtasidagi hisob-kitoblar nazorat hisoblagichlari bo‘yicha olib borilib, HETK hech qanday hisob-kitoblarni amalga oshirmaydi.

Turar joy va noturar joy fondi binolarining egalari bilan ijarachilar o‘rtasidagi o‘zaro hisob-kitoblar bo‘yicha nizolar belgilangan tartibda ko‘rib chiqiladi.

111. Xonadonda, shuningdek, yotoqxonalarda bir nechta oila yashaganda, hisob-kitob davrida iste’mol qilingan elektr energiyasi alohida oilalar o‘rtasida nazorat hisoblagichlar ko‘rsatkichlari bo‘yicha taqsimlanadi.

Nazorat hisoblagichlarini o‘rnatish uchun HETKning ruxsati talab qilinmaydi.

Nazorat hisoblagichlarining to‘g‘ri ishlashini nazorat qilish, ularning ko‘rsatkichlarini yozib olish va elektr energiyasi uchun o‘zaro hisob-kitoblarni amalga oshirish majburiyatlari yashovchilarning zimmasiga yuklanadi.

Umumiy foydalaniladigan joylarda iste’mol qilingan elektr energiyasi miqdori alohida oilalar o‘rtasida amalda yashovchilarning soni bo‘yicha taqsimlanadi.

HETK elektr energiyasidan umumiy hisoblagichlar orqali foydalanuvchi fuqarolar bilan hech qanday hisob-kitoblarni amalga oshirmaydi.

112. Elektr energiyasi uchun o‘z vaqtida haq to‘lash bo‘yicha mazkur Qoidalarga rioya qilish, turar joy va noturar joy fondi binosidagi hisoblagichlarning saqlanishi va butligini ta’minlash uchun javobgarlik turar joy va noturar joy fondi binosining egasi zimmasiga yuklanadi.

113. Hisoblagichlar zinapoya maydonchalarida o‘rnatilgan taqdirda ularning saqlanishi va butligi uchun uy-joy mulkdorlari shirkati yoki tasarrufida uy-joy bo‘lgan idora, tashkilot javob beradi.

Ko‘p kvartirali uylar zinapoya maydonchalarida o‘rnatilgan hisoblagichlarga zarar yetkazilganda yoki o‘g‘irlangan taqdirda, uy-joy mulkdorlari shirkati yoki idora, tashkilot ularni o‘z hisobidan tiklashi shart.

Ko‘p kvartirali uylardagi xonadonlar va yakka tartibdagi uy-joylar ichida o‘rnatilgan hisoblagichlarning saqlanishi va butunligi uchun iste’molchi javob beradi.

Agar hisoblagichlar, o‘lchov transformatorlari, ikkilamchi zanjirlar ko‘p qavatli uylar zinapoya maydonchalarida yoki yakka tartibdagi uy-joylarning bino va inshootlari foydalanish hududidan tashqarida (transformator punkti, tayanch, tashqi fasad va boshqalar) o‘rnatilgan bo‘lib, hisoblagich o‘lchov tizimiga tashqi aralashuvlar qilinishi natijasida iste’mol qilingan elektr energiyasi miqdori kamaytirilganligi hisoblagich yoki EHNAT bazasi xotira ma’lumotlari bilan o‘z tasdig‘ini topganda, iste’molchi javobgar hisoblanadi.

114. Uy-joy mulkdorlari shirkati, boshqaruv tashkiloti, uy-joy mulkdorlari va turar joylardagi hamda boshqa binolardagi xonalarni ijarachilarga (yuridik shaxslarga yoki yuridik shaxs tashkil etmasdan tadbirkorlik faoliyatini amalga oshiruvchi jismoniy shaxslarga) ijaraga beruvchi boshqa tashkilotlar HETKning ruxsatisiz ijarachilarga tegishli bo‘lgan elektr qurilmalarini (elektr energiyasidan foydalanish maqsadlaridan qat’i nazar) uyning ichki elektr tarmoqlariga ulash huquqiga ega emas.

115. Ijarachilar (yuridik shaxslar yoki yuridik shaxs tashkil etmasdan tadbirkorlik faoliyatini amalga oshiruvchi jismoniy shaxslar) turar joy va noturar joy fondi binosining egasi bilan shartnoma tuzgandan keyin uch kun muddatda ijaraga olingan binoda elektr energiyasidan foydalanish bilan bog‘liq masalalarni hal etish uchun HETKga murojaat qilishi shart.

Ijarachi binodan ko‘chib ketadigan bo‘lsa, turar joy va noturar joy fondi binosining egasi ijarachidan HETKning u ko‘chib ketish kunigacha elektr energiyasi uchun hisob-kitob amalga oshirganligi haqidagi ma’lumotnomani talab qilishi shart. Ko‘chib ketgan ijarachilarning elektr energiyasi uchun qarzlari bo‘yicha javobgarlik ijaraga beruvchi zimmasida bo‘ladi.

116. HETK bilan ko‘p kvartirali uylar elektr tarmoqlarining mansublik chegarasidan alohida xonadonlar elektr hisoblagichigacha bo‘lgan umumiy foydalanishdagi elektr tarmoqlari (o‘tkazgichlar, kommutatsiya apparatlari, taqsimlovchi shchitlar) texnik holati va ularga xizmat ko‘rsatish uchun uy-joy mulkdorlari shirkatlari, boshqaruv tashkilotlari va tasarrufida turar joylar bo‘lgan tashkilotlar javob beradi.

117. Maishiy iste’molchilar xonadonlarda, shaxsiy uy-joylarda, yordamchi xo‘jaliklar, shaxsiy foydalaniladigan tomorqa bog‘ obyektlarida foydalanilgan elektr energiyasi uchun maishiy ehtiyojlarda qo‘llaniladigan tok qabul qilgichlar quvvati va vazifasidan qat’i nazar, aholi uchun belgilangan tarif va shartlar bo‘yicha haq to‘laydilar.

Shaxsiy elektromobillarni quvvatlash uskunalari uchun iste’molchilar mablag‘lari hisobidan alohida hisoblagich o‘rnatiladi hamda alohida hisobvaraq orqali II tarif guruhi iste’molchilari uchun belgilangan tarif asosida hisob-kitob qilinadi.

118. Ovqat tayyorlash uchun markazlashgan holda elektr plitalari bilan jihozlangan ko‘p kvartirali uylar va yotoqxonalarda yashaydigan maishiy iste’molchilar tomonidan foydalaniladigan elektr energiyasi haqi III tarif guruhiga kiradigan amaldagi tarifning 50 foizi miqdorida to‘lanadi.

Bunda ushbu uy-joylarni tarmoqqa ulash uchun berilgan texnik shartlarda, loyiha hujjatlarida va ta’minlovchi tarmoqlarda (transformatorlar, kabellar, taqsimlovchi shchitlar, kommutatsiya apparatlari, elektr uzatgichlarda) elektr plitalarning quvvati avvaldan inobatga olingan bo‘lishi shart. Loyiha bo‘yicha ovqat tayyorlash uchun markazlashmagan holda gaz plitalari bilan jihozlangan ko‘p kvartirali uylar va yotoqxonalarga mazkur bandning birinchi xatboshisi tatbiq etilmaydi. Bunday uy-joylar va yotoqxonalarda gaz plitalarni o‘zboshimchalik bilan elektr plitalarga almashtirish taqiqlanadi.

Elektr energiyasidan aholiga elektr energiyasini yetkazib berish maqsadida foydalanuvchi diniy tashkilotlar, oilaviy korxonalar, oilaviy tadbirkorlar, Uy mehmonxonalari (xostellar), “Hunarmand” uyushmasi a’zolari, shuningdek, elektr energiyasidan aholi ehtiyojlari uchun foydalanadigan lokal qozonxonalarga uy-joy mulkdorlari shirkati hamda ko‘p kvartirali uyni boshqaruvchi tashkilotlarga maishiy iste’molchilarga belgilangan tarif va shartlar qo‘llaniladi.

Bunda diniy tashkilotlar, yotoqxonalar va aholi ehtiyojlari uchun foydalanadigan lokal qozonxonalar tomonidan foydalanilgan elektr energiyasi uchun tariflar maishiy iste’molchilarga bazaviy me’yor uchun belgilangan tarif bo‘yicha amalga oshiriladi.

EHNATga ulangan hisoblagichlarga ega maishiy iste’molchilarga elektr energiyasi elektr ta’minoti shartnomasi asosida va oldindan to‘langan to‘lov doirasida yetkazib beriladi.

Oilaviy korxona va hunarmandlarga ularning ixtiyoriga ko‘ra energiya uchun to‘lovlarni II yoki III tarif guruhi tariflarida amalga oshirishga ruxsat beriladi.

Bunda iste’molchilar hisobot oyi boshlangunga qadar elektr ta’minoti korxonasiga murojaat qilishlari zarur.

119. Muqobil energiya manbalari orqali ishlab chiqarilib, energetika tizimiga uzatilgan elektr energiyasi hajmi tarmoqdan iste’mol qilingan elektr energiyasi hajmidan chegirib hisob-kitob qilinadi, orttirilgan hajm esa HETK yoki iste’molchi foydasiga “0” kVt soatdan boshlab hisob-kitob qilinadi. Iste’mol qilinadigan elektr energiyasidan oqilona foydalanish maqsadida maishiy iste’molchilarning elektr energiyasi iste’moli yuklama orqali chegaralanadi.

Bunda HETK tomonidan EHNAT doirasida iste’molchilarga ehtiyojlari uchun zarur bo‘lgan qurilmalarning minimal quvvatidan hamda joylashgan hududidan kelib chiqib, hisoblagich orqali 10 — 15 kVt quvvat doirasida cheklov kiritiladi.

120. Biror-bir sababga ko‘ra hisoblagichga ega bo‘lmagan va (yoki) mazkur turar joyda vaqtincha yashamayotgan maishiy iste’molchi elektr energiyasi uchun noto‘g‘ri to‘lov hisoblanishining oldini olish uchun HETKni bu to‘g‘rida yozma ravishda xabardor qilishi shart.

121. Tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish uchun xonadonlar, xususiy uy-joylar, bog‘ uchastkalari va boshqa shaxsiy obyektlardan foydalanilgan iste’molchilar ishlatilgan elektr energiyasi uchun tadbirkorlik faoliyatining (savdo, xizmatlar ko‘rsatish, tovarlar ishlab chiqarish, elektromobillarni quvvatlash xizmatlari va boshqalar) turi bo‘yicha elektr energiyasi iste’molchilarining tarif guruhiga muvofiq haq to‘lanadi.

Bunda tadbirkorlik faoliyati uchun foydalaniladigan elektr energiyasi bo‘yicha hisob-kitoblar uchun alohida hisoblagich o‘rnatilishi zarur.

122. HETK har bir maishiy iste’molchi bilan elektr ta’minoti shartnomasini tuzadi va zarur hollarda elektr energiyasi haqini to‘lash uchun unga belgilangan namunadagi hisob-kitob daftarchasini beradi.

Bunda maishiy iste’molchi tarmoqqa belgilangan tartibda amalda birinchi marta ulangan paytdan boshlab u bilan shartnoma tuzilgan hisoblanadi.

Hisob-kitob daftarchasining har bir varag‘i kvitansiya va bildirishnomadan iborat bo‘lib, ularda maishiy iste’molchining shaxsiy hisobvarag‘i tushirilgan bo‘lishi kerak.

To‘lov hujjatining har ikkala qismi (bildirishnoma va kvitansiya) bir xilda, aniq, o‘chirib yozishlarsiz to‘ldirilishi kerak. To‘lov hujjatlarida familiya, manzil, to‘lovning joriy va oldingi sanasi hamda sanalarga muvofiq hisoblagich ko‘rsatkichlari va to‘lov summasi ko‘rsatilishi kerak.

123. Maishiy iste’molchi tomonidan hisob-kitob davrida amalda iste’mol qilingan elektr energiyasi miqdori iste’molchining hisoblagich ko‘rsatkichlari bo‘yicha aniqlanadi.

Agar hisoblagich o‘lchov transformatorlari (tok, kuchlanish) orqali ulangan bo‘lsa, amalda iste’mol qilingan elektr energiyasi miqdori ushbu o‘lchov transformator transformatsiya koeffitsiyenti inobatga olingan holda aniqlanadi.

124. Hisoblagichlardan ko‘rsatkichlarni yozib olish va to‘lov hujjatini yozib berish HETKning xodimi yoki iste’molchining o‘zi tomonidan amalga oshiriladi.

HETK xodimi tomonidan yozib berilgan to‘lov hujjati (bildirishnoma) maishiy iste’molchiga imzo qo‘ydirib topshiriladi, u bo‘lmagan taqdirda esa — u bilan birga bir xonadonda (xususiy uyda) yashovchi voyaga yetgan shaxsga topshiriladi yoki bildirishnoma bilan birga buyurtma xat orqali jo‘natiladi.

125. Agar navbatdagi aylanib chiqish davomida hisoblagich o‘rnatilgan xona yopiq bo‘lsa, bu haqda maishiy iste’molchining shaxsiy hisobvarag‘ida tegishli belgi qayd etiladi.

Hisoblagich ko‘rsatkichlarini nazorat tartibida yozib olish bo‘yicha ma’lumotlar mavjud bo‘lmagan taqdirda, HETK elektr energiyasi iste’molining shartnomadagi miqdori bo‘yicha yoki oldingi davr uchun amaldagi elektr energiyasi iste’molining hajmi to‘g‘risidagi ma’lumotlarga asosan to‘lov yozish huquqiga ega bo‘lib, bu haqida maishiy iste’molchining hisobvarag‘ida tegishli belgi qo‘yiladi. Bunda hisoblagichlardan nazorat ko‘rsatkichlari yozib olingandan keyin amalda iste’mol qilingan elektr energiyasi uchun qayta hisob-kitob qilinadi.

126. HETKning xodimi guvohnomasini ko‘rsatgan taqdirda, xonadondagi hisoblagich ko‘rsatkichlarini va ulanish sxemalarini soat 08-00 dan 20-00 gacha hech qanday qarshiliklarsiz ko‘rish huquqiga egadir.

Hisoblagichlarni ko‘zdan kechirish uchun HETK xodimini qo‘ymaslik mazkur Qoidalarning 70-bandida belgilangan choralar ko‘rilishiga sabab bo‘ladi.

127. To‘lov hujjatlarini yozish va haq to‘lash paytida yo‘l qo‘yilgan xatolar HETK tomonidan da’vo muddati mobaynida ushbu xatoliklar aniqlanguniga qadar hisobga olinadi.

128. To‘lov tegishli tashkilot tomonidan qabul qilib olingan sana to‘lov amalga oshirilgan sana hisoblanadi.

To‘lov elektron to‘lov tizimlari orqali amalga oshirilgan taqdirda, mablag‘lar iste’molchining shaxsiy hisobvarag‘iga o‘tkazilgan (tranzaksiya) sana to‘lov amalga oshirilgan vaqt deb hisoblanadi.

129. Aholidan to‘lovlarni qabul qiladigan tashkilot (tijorat banklarining bo‘limlari, “O‘zbekiston pochtasi” aksiyadorlik jamiyatining bo‘limlari va aholidan to‘lovni qabul qilib olish punktlari) to‘lov hujjatlarini o‘ram, banderollar va elektron reyestrlarga jamlaydilar.

Har qaysi banderolda (bank bo‘limi tomonidan ma’lum davrda qabul qilib olingan maishiy iste’molchilarning to‘lov hujjatlari to‘plamida) ularni HETKga berish vaqtida yorliq bo‘lishi lozim, yorliqda quyidagilar ko‘rsatilgan bo‘lishi kerak:

banderolni shakllantirish boshlangan va tugallangan sana;

banderoldagi hujjatlar soni;

qabul qilib olingan to‘lovlarning umumiy summasi;

kassa xizmati ko‘rsatilganligi uchun to‘lov sifatida ushlab qolingan summa;

HETK hisobvarag‘iga o‘tkaziladigan summa.

Bunda aholidan to‘lovni qabul qilib oluvchi tashkilotlar elektr energiyasi uchun to‘lov sifatida kelib tushgan mablag‘lar shartnomada belgilangan muddatlarda HETKga o‘tkazilishini ta’minlashi shart.

130. Maishiy iste’molchilar to‘lov bo‘yicha qarzdor bo‘lganda, to‘lov muddati o‘tgan har bir kun uchun to‘lov muddati o‘tgan summaning 0,1 foizi miqdorida, lekin muddati o‘tgan to‘lov summasining 50 foizidan ko‘p bo‘lmagan miqdorda penya to‘laydilar.

Penya hisoblagich ko‘rsatkichlari yozib olingandan keyin va amalga oshirilgan qayta hisob-kitoblardan so‘ng, shuningdek, belgilangan tartibda kiritilgan oldindan to‘lov hisobga olingan holda, hisob-kitob davridan keyingi oyning 11-kunidan boshlab maishiy iste’molchining aniqlashtirilgan qarzdorlik (to‘lanmagan qarz) summasidan undiriladi.

Penyani hisoblash uchun qarzdorlik hosil bo‘lgan oy aniqlanadi va to‘lov muddati o‘tkazib yuborilgan har bir kun uchun penya shu oydan boshlab hisoblanadi.

Iste’mol qilingan elektr energiyasi bo‘yicha qarzdorlik mavjud bo‘lganda, maishiy iste’molchiga tegishli bo‘lgan yashash yoki turgan joyi bo‘yicha ro‘yxatdan o‘tgan voyaga yetgan jismoniy shaxslar qarzdorlikni to‘lash bo‘yicha solidar javobgar bo‘ladilar.

Voyaga yetgan jismoniy shaxsning solidar javobgarligi u maishiy iste’molchiga tegishli bo‘lgan yashash joyi bo‘yicha ro‘yxatdan o‘tgan vaqtdan boshlab vujudga keladi va ro‘yxatdan chiqarilgan vaqtgacha amal qiladi.

131. Arifmetik xatoliklar, tariflarni noto‘g‘ri qo‘llash tufayli paydo bo‘ladigan kam va ortiqcha to‘lovlar tegishli tarif bo‘yicha kVt soatlarda mazkur Qoidalar asosida qayta hisoblanadi.

132. Tarif o‘zgarganda, tarif o‘zgargan sanagacha iste’mol qilingan elektr energiyasi hajmi oldingi to‘lov vaqtidan boshlab o‘rtacha sutkalik iste’mol bo‘yicha aniqlanadi va unga eski tarif bo‘yicha haq to‘lanadi. Hisoblagichlarning ko‘rsatkichlari to‘lov kunida yozib olingan deb hisoblanadi.

Tariflar o‘zgargandan keyin iste’mol qilingan elektr energiyasi miqdori uchun yangi tarif bo‘yicha haq to‘lanadi.

133. Quyidagi holatlar iste’molchilar tomonidan elektr energiyasidan foydalanish qoidalarini buzish (noqonuniy foydalanish) holatlari deb hisoblanadi:

a) elektr ta’minoti shartnomasini tuzmasdan, elektr tarmog‘iga o‘zboshimchalik bilan ulanish.

Agar iste’molchi energiya ta’minoti korxonasi xodimi bilan til biriktirib, ulanishda normativ-huquqiy hujjatlar talablarini bajarmasdan, shartnomasiz va hisoblagichi ta’minotchining tegishli dasturiy ta’minoti bazalariga kiritilmasdan elektr tarmog‘iga ulanib, elektr energiyasidan foydalangan taqdirda, o‘zboshimchalik bilan foydalanishga tenglashtiriladi (iste’molchining elektr tarmog‘iga ulanish uchun tegishli hujjatlari mavjud bo‘lib, lekin hisoblagich ta’minotchining tegishli dasturiy ta’minoti bazasiga oydan-oyga o‘tish jarayonida dasturga kirmay qolgan holatlar bundan mustasno);

b) hisoblagich ko‘rsatkichlarini qasddan kamaytirish maqsadida hisoblagichga va uning ulanish sxemasiga unga tashqi ta’sir ko‘rsatish;

v) hisoblagich va o‘lchov transformatorlarining plombalarini o‘zboshimchalik bilan buzish;

g) I tarif guruhi iste’molchilarida o‘rnatilgan hisoblagichda sutkaning vaqt zonasini o‘zboshimchalik bilan tashqi ta’sir ko‘rsatish orqali o‘zgartirish;

d) o‘zboshimchalik bilan hisoblagichni almashtirish;

e) hisoblagichning ulanish sxemasini o‘zboshimchalik bilan o‘zgartirish;

j) hisoblagich xotirasidagi ko‘rsatkichlarni yo‘q qilish maqsadida hisoblagichni qasddan yo‘q qilish (yoqib yuborish, sindirib maydalash va shu kabilar). Iste’molchining aybisiz hisoblagichga yuqori kuchlanish/tok kelishi natijasida erib ketishi yoki boshqa tabiiy sabablarga ko‘ra yaroqsiz holga kelishi bundan mustasno;

z) hisoblagichdan tashqari ulanish;

i) hisobga olinadigan elektr energiyasi miqdorini kamaytirish maqsadida o‘lchov transformatorlarini yoki o‘lchov transformatorlariga biriktirilgan pasport ma’lumotlarini almashtirish;

k) yuridik shaxs iste’molchilar tomonidan (maishiy iste’molchilar bundan mustasno) elektr energiyasini yo‘q qilish maqsadida elektr hisoblagich haqiqiy ko‘rsatgichi bo‘yicha hisobot bermasdan elektr hisoblagich ko‘rsatkichini yashirish (bunda yashirilgan elektr energiyasi miqdori ikki oylik iste’molidan kam bo‘lmaganda).

Mazkur bandning barcha kichik bandlarida keltirilgan holatlarda iste’mol qilingan elektr energiyasi qayta hisob-kitob qilinadi va iste’molchidan undiriladi.

Agar iste’molchilarning hisoblagichlari, o‘lchov transformatorlari energetika obyekti korxonasiga tegishli hududda (podstansiya, transformator punkti va boshqalar) o‘rnatilgan bo‘lib, hisoblagich o‘lchov tizimiga tashqi aralashuvlar natijasida iste’mol qilingan elektr energiyasi miqdori kamaytirilganligi hisoblagich yoki EHNAT bazasi xotira ma’lumotlari bilan o‘z tasdig‘ini topganda, iste’molchi javobgar hisoblanadi.

Qoidalarning ushbu bandida nazarda tutilgan qoida buzilishlari O‘zbekiston Respublikasining Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksiga va O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksiga muvofiq tegishli javobgarlikka tortishga sabab bo‘ladi.

133¹. Quyidagi holatlar elektr ta’minoti korxonasi tomonidan elektr energiyasidan foydalanish qoidalarini buzish holatlari deb hisoblanadi:

uskunalarni, elektr uzatish tarmoqlarini, hisoblagichlarni uzluksiz ekspluatatsiya qilishini ta’minlamaslik, o‘z vaqtida ularga xizmat ko‘rsatmaslik va uskunalarni ta’mirlamaslik, shuningdek, o‘z elektr tarmog‘i xo‘jaligi obyektlarida nosozliklarni bartaraf etmaslik;

o‘z elektr tarmog‘i xo‘jaligi obyektlarida elektr energiyasi sifat ko‘rsatkichlarini davlat standartlarida belgilangan darajada saqlab turmaslik;

elektr ta’minoti korxonasi tomonidan belgilangan elektr energiyasini iste’mol qilish rejimiga rioya etmaslik;

elektr tarmog‘i xo‘jaligi obyektlarining rejali ta’mirlanishi tufayli elektr energiyasi bilan ta’minlashdagi mumkin bo‘lgan uzilishlar to‘g‘risida kamida 3 kun oldin ogohlantirmaslik;

joriy etiladigan cheklashlar haqida cheklashning hajmi va vaqtini ko‘rsatgan holda o‘z vaqtida iste’molchilarga xabar qilmaslik;

o‘z elektr tarmog‘i xo‘jaligi obyektlarida elektr energiyasining texnologik sarflarini qisqartirish bo‘yicha tashkiliy-texnik tadbirlarni ishlab chiqmaslik yoki ishlab chiqilgan tashkiliy-texnik tadbirlarni amalga oshirmaslik;

elektr energiyasining elektr tarmoqlarining mansublik chegarasida hisobga olinmagan iste’molini aniqlamaslik;

iste’molchilarga yetkazib berilgan elektr energiyasini belgilangan tartibda hisobga olib bormaslik;

tegishli hujjatlarsiz (texnik shart, loyiha hujjatlari, loyiha hujjatlarini kelishish va shartnoma) va (yoki) ruxsatnomalarsiz iste’molchini elektr tarmog‘iga ulash yoki ulanishga ruxsat berish;

EHNATga mos keladigan hisoblagichlar bo‘lmaganda, iste’molchilar va subiste’molchilarni elektr tarmoqlariga ulash;

iste’molchiga mansub bo‘lgan tarmoqlardagi texnologik sarflar hamda quvvat koeffitsiyentining (cos φ) iqtisodiy qiymati hisob-kitob qilinmasligi;

hisoblash tizimiga ta’sir qilmagan holda, ikkilamchi tok zanjirida kirish va chiqish simlari o‘zaro o‘rnini almashtirib ulash;

hisobga olinadigan elektr energiyasi miqdorini kamaytirish maqsadida dasturga qo‘shimcha koeffitsiyentlarni kiritish;

Elektr qurilmalarining tuzilishi qoidalari talablariga rioya qilmaslik;

har oyda bevosita iste’molchilar tomonidan foydalanilgan energiya resurslari hajmi va tegishli hududlar chegarasidagi tarmoqlarga yetkazib hisoblagichlarni EHNATga bir oydan ortiq aloqaga chiqishini ta’minlamaslik;

iste’molchilarga noto‘g‘ri hisob-kitoblar amalga oshirilganligi;

elektr ta’minoti korxonasining mas’ul xodimi aybi bilan qoida buzilishlar sodir etilishi;

sertifikatlashtirilmagan energetika uskunalaridan, energiya ta’minoti tarmoqlari va tizimlarining elementlaridan foydalanish;

EHNAT tizimida hisoblagichlar ishlashida nosozliklar yuzasidan kelib tushgan xabarlar asosida mazkur nosozliklarning bir oylik muddatda joyiga chiqqan holda bartaraf etilishini ta’minlamaslik;

debitor qarzdorligi mavjud iste’molchilarga asossiz ravishda elektr energiyasini yetkazib berish.

Ushbu bandda nazarda tutilgan qoida buzilishlari aniqlangan taqdirda, elektr ta’minoti korxonasi tegishliligi bo‘yicha rahbari va (yoki) mas’ul xodimlarning qonunchilikda belgilangan tartibda javobgarlikka tortilishiga sabab bo‘ladi.

134. Quyidagi holatlar iste’molchilar tomonidan to‘lovlar amalga oshiriladigan elektr energiyasi hajmiga ta’sir qilmagan holda, texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar va normalarga rioya etmaslik holatlari hisoblanadi:

a) texnik shartlarda ruxsat etilgan quvvatdan ortiqcha quvvatni ulab foydalanish;

b) elektr energiyasidan nooqilona va samarasiz foydalanish. Bunda elektr energiyasidan nooqilona va samarasiz foydalanganlik uchun qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda iqtisodiy va (yoki) ma’muriy jazo chorasi qo‘llanilishi mumkin;

v) iste’mol qilingan elektr energiyasini hisoblash tizimiga ta’sir qilmaydigan usullarda EHNAT tizimi muqobil ishlashiga ta’sir ko‘rsatish.

Ushbu bandda keltirilgan holatlarda iste’mol qilingan elektr energiyasi uchun qayta hisob-kitoblar amalga oshirilmaydi.

135. Quyidagi holatlar texnik xato va kamchiliklar yoki elektr energiyasidan foydalanish qoidalarining iste’molchining aybisiz buzilishi deb hisoblanadi:

a) iste’molchilar bilan hisob-kitoblarda noto‘g‘ri tarif guruhi qo‘llanilishi (mayning sohasi bundan mustasno);

b) iste’molchiga mansub bo‘lgan tarmoqlardagi texnologik sarflar hamda quvvat koeffitsiyentining (cos φ) iqtisodiy qiymati hisob-kitob qilinmasligi;

v) arifmetik va texnik xatoliklar natijasida kam yoki ko‘p hisoblanishi;

g) hisoblash tizimiga ta’sir qilmagan holda, ikkilamchi tok zanjirida kirish va chiqish simlar o‘zaro o‘rni almashtirib ulangan holatlar (“berish” / “qabul” rejimi). Quyosh panellari o‘rnatilganligi bundan mustasno;

d) hisoblagich yoki o‘lchov transformatorlari navbatdan tashqari yoki davriy qiyoslov ko‘rigidan o‘tkazilganda davlat standartlarida ruxsat etilgan xatolik me’yorlaridan kam yoki ko‘p ko‘rsatkichlarda ishlaganligi aniqlanganda;

e) hisoblagich ikkilamchi zanjir simlarining mexanik ta’sirdan uzilishi (tabiiy uzilish) hamda hisoblagich yoki o‘lchov transformatorlarining iste’molchining aybisiz buzilishi;

j) hisobga olinadigan elektr energiyasi miqdorini kamaytirish maqsadida dasturga qo‘shimcha kamayuvchi koeffitsiyentlarni kiritish;

z) elektr hisoblagich ulanish sxemasi noto‘g‘ri ulanishi (ulanish sxemasi elektr hisoblagich, o‘lchov transformatorlari o‘rnatilgan yoki almashtirilgan vaqtdan boshlab noto‘g‘ri ulanganligi aniqlanganda);

Ushbu holatlarda iste’molchiga iste’mol qilingan haqiqiy elektr energiyasi sarfi bo‘yicha ta’minotchi yoki iste’molchi manfaatiga qayta hisob-kitoblar amalga oshiriladi.

“a”, “b”, “v”, “g”, “j” va “z” kichik bandlarida nazarda tutilgan qoidabuzilishlar sodir etilganda, elektr ta’minoti korxonasining mas’ul xodimini qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgarlikka tortishga sabab bo‘ladi.

136. Qoidalarning buzilish holatlari aniqlanganda, ta’minotchi va (yoki) O‘zenergoinspeksiya vakolatli xodimlari tomonidan tegishli elektron tizimlar (E-dalolatnoma) orqali mazkur Qoidalarga 1-ilovaga muvofiq elektr energiyasidan foydalanish qoidalarini buzilganligi to‘g‘risida dalolatnoma (keyingi o‘rinlarda — dalolatnoma) rasmiylashtiriladi. Zarurat bo‘lganda, dalolatnomaga holat yuzasidan fotosuratlar va boshqa ashyoviy dalillar ilova qilinishi mumkin.

Dalolatnomani elektron shaklda rasmiylashtirishni imkoni bo‘lmaganda, 24 soat ichida tegishli elektron tizimlarga kiritilishini ta’minlash sharti bilan dalolatnoma erkin shaklda qog‘ozda rasmiylashtirilishiga ruxsat beriladi.

Dalolatnoma vakolatli xodimlar va iste’molchi tomonidan imzolanadi. Iste’molchi dalolatnomaga imzo qo‘yishdan bosh tortgan taqdirda, ikki nafar xolis va (yoki) mahalla fuqarolar yig‘ini mas’ul xodimlari jalb etilib, holat ularga ma’lum qilinadi hamda ularning dalolatnomaga imzo qo‘yishi ta’minlanadi. Ta’minotchi xodimlari darhol mazkur iste’molchini elektr tarmog‘idan uzib qo‘yadi.

Iste’molchining elektr qurilmalari elektr tarmog‘idan ajratilgandan so‘ng ta’minotchi va/yoki O‘zenergoinspeksiya vakolatli xodimlari tomonidan belgilangan namunadagi plomba bilan qayta elektr tarmog‘iga o‘zboshimcha ulanishning oldini olish maqsadida plombalanadi.

Elektr qabul qilgichlar quvvatini aniqlash imkoni bo‘lmagan holatlarda, elektr qabul qilgichlarning umumiy quvvati o‘lchov vositalari yordamida aniqlanadi.