Ўзбекистон Республикасининг Шаҳарсозлик кодекси, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 13 мартдаги ПФ-5963-сон «Ўзбекистон Республикасининг қурилиш соҳасида ислоҳотларни чуқурлаштиришга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги ҳамда 2020 йил 27 ноябрдаги ПФ-6119-сон «Ўзбекистон Республикаси қурилиш тармоғини модернизация қилиш, жадал ва инновацион ривожлантиришнинг 2021 — 2025 йилларга мўлжалланган стратегиясини тасдиқлаш тўғрисида»ги фармонларига мувофиқ буюраман:

1. ШНҚ 2.08.02-23 «Жамоат бинолари ва иншоотлари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари 1-иловага мувофиқ тасдиқлансин.

2. Айрим шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари 2-иловага мувофиқ ўз кучини йўқотган деб топилсин.

3. Мазкур буйруқ Ўзбекистон Республикаси Фавқулодда вазиятлар вазирлиги, Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги, Энергетика вазирлиги, Маданият вазирлиги, Спорт вазирлиги, Ички ишлар вазирлиги, Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитаси, Марказий банк ҳамда Олий суд билан келишилган.

4. Мазкур буйруқ расмий эълон қилинган кундан эътиборан уч ой ўтгач кучга киради.

Мазкур шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари (бундан буён матнда ШНҚ деб юритилади) баландлиги 50 m гача (50 m ҳам киради) бўлган жамоат бинолари ва иншоотларини лойиҳалаш талабларини белгилайди.

1. Мазкур ШНҚда қуйидаги шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари, санитария қоидалари, нормалари ва гигиена нормативлари ҳамда техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатларга ҳаволалар келтирилган:

ШНҚ 2.07.01-03* «Шаҳарсозлик. Шаҳар ва қишлоқ аҳоли пунктлари ҳудудларини ривожлантириш ва қурилишини режалаштириш»;

ҚМҚ 1.03.09-97 «Лойиҳанинг бош муҳандиси (бош архитектори) ҳақида низом»;

ШНҚ 2.07.04-19 «Қишлоқ хўжалиги корхоналари ҳудудларини меъморий режалаштириш ва ташкил қилиш»;

ШНҚ 2.01.02-04 «Бинолар ва иншоотларнинг ёнғин хавфсизлиги»;

ШНҚ 2.07.02-23 «Қурилиш объектларини ногиронлиги бўлган шахслар ҳамда кексалар эҳтиёжини инобатга олган ҳолда лойиҳалаштириш»;

ШНҚ 2.08.03-09 «Санаторийлар» (расмий манба: ШНҚ 2.08.03-09 «Санатории»);

ШНҚ 2.01.01-22 «Лойиҳалаш учун иқлимий ва физикавий-геологик маълумотлар»;

ШНҚ 2.09.04-09 «Корхоналарнинг маъмурий ва маиший бинолари» (расмий манба: ШНҚ 2.09.04-09 «Административные и бытовые здания предприятий);

ҚМҚ 2.01.17-95 «Фавқулодда ҳолатлар ва фуқаро муҳофазаси. Техник-муҳандислик чора-тадбирлари»;

ҚМҚ 2.01.03-19 «Сейсмик ҳудудларда қурилиш»;

ҚМҚ 2.01.05-19 «Табиий ва сунъий ёритиш»;

ҚМҚ 2.01.04-18 «Қурилиш иссиқлик техникаси»;

ҚМҚ 2.01.08-19 «Шовқиндан ҳимоя»;

ҚМҚ 2.01.18-18 «Бинолар ва иншоотларни иситиш, шамоллатиш, кондициялаштириш учун энергия сарфи меъёрлари»;

ҚМҚ 2.04.16-18 «Қуёшли иссиқ сув таъминоти қурилмалари»;

ҚМҚ 2.04.01-98 «Бинолар ички водопроводи ва канализацияси»;

ҚМҚ 2.04.05-97* «Иситиш, вентиляция ва кондициялаш»;

ШНҚ 2.04.08-13 «Газ таъминоти. Лойиҳа нормалари»;

ШНҚ 2.04.09-07 «Бинолар ва иншоотларнинг ёнғин автоматикаси» (расмий манба: ШНҚ 2.04.09-07 «Пожарная автоматика зданий и сооружений»);

ҚМҚ 2.03.10-19 «Томлар ва томқопламалар»;

ШНҚ 2.01.06-25 «Сейсмик ҳудудларда баланд биноларни лойиҳалаш»;

СанҚваН 0267-09 «Жамоат бинолари, турар жой биноларининг хоналарида ва ҳудудларида йўл қўйиладиган шовқинни таъминлаш бўйича санитария нормалари ва қоидалари» (расмий манба: По обеспечению допустимого шума в жилых помещениях, общественных зданий и на территории жилой застройки);

OʻzMSt 111:2024 Мобил бинолар (инвентарли). Умумий техник талаблар.

2. Ушбу ШНҚда қуйидаги атамалар ва уларнинг таърифлари қўлланилган:

фотоэлектрик станция — қуёш нурланишини электр энергияга айлантириш орқали электр энергиясини ишлаб чиқариш учун бир ёки бир нечта фотоэлектрик батареядан иборат энергетик қурилма;

ёзги хона — очиқ ёки ярим очиқ иситилмайдиган хона (лоджия-айвонлар, верандалар, террасалар, ички ҳовлилар);

лифт холли — лифтга кириш жойи олдидаги жой;

люк — эвакуация учун кириш-чиқиш туйнуги;

мансарда — чордоқ ҳажмида жойлашган ва фойдаланишга мўлжалланган жой;

ертўла ёки цоколь қават — ёнғинга қарши тўсиқлар билан чегараланган (деворлар, пардадеворлар, ораёпма) бўлими;

одамлар доимий равишда бўладиган хона — одамлар ўз фаолияти бўйича узлуксиз равишда икки соатдан кўп вақт ёки иш вақтининг 50 фоиздан кўпроқ қисми давомида бўладиган хона;

чордоқ — бинонинг тепа қавати ораёпмаси ва томёпма конструкциялари орасидаги бўшлиқ;

техник қават — муҳандислик қурилмаларини жойлаштириш ва коммуникацияларни ўтказишга мўлжалланган қават.

3. Ушбу ШНҚда қуйидаги қисқартмалар қўлланилган:

ИИП — индивидуал иссиқлик пунктлари;

УЖТ — умумий жисмоний тайёргарлик;

ФҲДЁ — фуқаролик ҳолати далолатномаларини ёзиш;

АЁСТ — автоматик ёнғин сигнализацияси тизимлари;

АЁЎҚ — автоматик ёнғин ўчириш қурилмалари;

КИБП — квадрат шаклидаги ичи бўш профиль;

4. Жамоат бинолари ва иншоотларини жойлаштириш ва режалаштириш ШНҚ 2.07.01-19 га мувофиқ амалга оширилиши керак.

5. Бино ва иншоотларни қурилиш-иқлимий зоналар бўйича лойиҳалаш ШНҚ 2.01.01-22 га мувофиқ амалга оширилиши керак.

6. Экстремал шароитларга эга бўлган ярим чўл ҳамда чўлли ҳудудларда асосий хоналарни ортиқча инсоляция ва қизиб кетишдан, ёзда чангли иссиқ шамол ва қишда совуқ шамол таъсиридан соя берувчи дарахтларни ўтқазиш, шамоллатиш, совуткичлар ўрнатиш орқали ҳимоя қилиш лозим.

Совуқ об-ҳаволи қиш узоқ давом этадиган тоғли ҳудудларда бинолар хоналарининг иссиқлиқ ҳимоясини таъминлашга қаратилган ихчам (компакт) композицион-режавий ечимлар қўлланилиши лозим.

7. Бино ва иншоотларнинг композицион-режавий ечимлари, уларнинг қаватлари сони, бинолар ва блоклар узунлиги, блокларни жойлаштириш (компоновкалаш) ҚМҚ 2.01.03-19, ШНҚ 2.01.02-04 га мувофиқ аниқланиши керак.

Жамоат бинолари ва иншоотларининг қаватлари сони функционал-типологик талабларни, шунингдек сейсмик хавфсизлик ва ёнғин хавфсизлиги талабларини (бинолар конструкцияларининг оловбардошлиги) ҳисобга олган ҳолда ушбу ШНҚнинг 43 ва 44-бандларига ҳамда 1-иловадаги 1-жадвалга мувофиқ белгиланиши лозим.

7¹. МСК-64 шкаласи бўйича 8 ва ундан юқори баллик сейсмик фаол зоналарда қурилиши режалаштирилаётган 9 қаватдан юқори жамоат биноларини ШНҚ 2.01.06-25 га мувофиқ актив сейсмик ҳимоялаш қурилмалари (демпфер ускуналари) билан лойиҳалашга йўл қўйилади.

8. Жамоат бинолари хоналарининг баландлиги полдан шифтгача 3,0 m дан кам бўлмаслиги зарур.

9. Лабораториялар, спорт заллари ва бошқа турли вазифаларга мўлжалланган залларнинг баландлиги жиҳозларнинг ўлчамларини, функционал-технологик жараёнларни ҳисобга олган ҳолда ушбу ШНҚнинг талабларига мувофиқ лойиҳаланиши лозим.

10. Жамоат хоналарининг сиғими 30 кишидан ошмаганда ҳамда тураржой биноларига ички қурилган хизмат кўрсатиш муассасалари, шунингдек дўконлар, кафеларнинг хоналари баландлиги 2,8 m бўлиши керак.

11. Ҳаммомлар ҳамда 100 ва ундан ортиқ ўринли ҳаммом-соғломлантириш мажмуаларидаги асосий хоналарнинг баландлиги 3,3 m дан, кир ювиш ва кимёвий тозалаш хоналарининг баландлиги 3,6 m дан кам бўлмаслиги лозим.

12. Одамлар доимий равишда бўлмайдиган ёрдамчи вазифаларни бажарувчи алоҳида хоналарда, шунингдек йўлак (коридор)лар ва ўтиш жойларида бинонинг ҳажмий-режавий ечимига боғлиқ ҳолда камайтирилган баландлик бўлишига йўл қўйилади, бироқ бу баландлик 2,2 m дан кам бўлмаслиги зарур.

Бунда, қия шифтли ёки баландлиги бўйича ҳар хил қисмларга эга бўлган (поғонали) хоналар қисмининг энг кичик баландлиги 2,5 m дан кам бўлмаслиги лозим. Одамлар доимий равишда бўлмайдиган ва техник вазифаларни бажарувчи хоналарнинг баландлиги 1,9 m бўлишига йўл қўйилади.

13. Техник қаватларнинг (техник ертўла) баландлиги муҳандислик жиҳозларининг ўлчамлари ва улардан фойдаланиш шарт-шароитларига боғлиқ ҳолда белгиланиши керак.

14. Жиҳозларни текшириш, кузатиш, техник кўрикдан ўтказиш ва таъмирлашга мўлжалланган жойларда чиқиб турувчи конструкциянинг пастки қисмигача бўлган баландлик 1,8 m дан кам бўлмаслиги лозим.

15. Техник қаватга ёки техник ертўлага фақат қувурўтказгичли муҳандислик тармоқлари ва ёнмайдиган материаллардан тайёрланган изоляцияга эга бўлган қувурўтказгичлар ётқизилганда, полдан шифтгача бўлган баландлик 1,6 m га тенг бўлиши керак.

16. Лойиҳа ташкилотларининг макет ясаш устахоналари ШНҚ 2.01.02-04 га мувофиқ оловбардошлик чегараси EI 60 дан кам бўлмаган ёнмайдиган материаллардан тайёрланган тўсувчи конструкцияларга эга бўлиши керак.

17. Бўяш хоналаридаги деразаларнинг юзасини ҳисоблашда хонанинг 1 m³ ҳажмига 0,03 m² дераза юзаси тўғри келишини ҳисобга олиш лозим.

18. Юқори ёнғин юкламасига эга бўлган хоналарни яшаш (ухлаш) ва маданий-маърифий хоналарининг устига ҳамда остига жойлаштириш, шунингдек, ёнувчан материалларни сақлаш ёки қайта ишлашга мўлжалланган устахоналар, омборларни фаоллар заллари остига, ногиронлиги бўлган шахслар ва кексалар учун мослаштириш марказларни ертўла ва цоколь қаватларига жойлаштиришга йўл қўйилмайди.

19. Бир вақтнинг ўзида 50 нафардан ортиқ киши бўлишига мўлжалланган хоналарнинг остига «В» тоифадаги ишлаб чиқариш хоналари ва омборларни, шунингдек омборлар, устахоналар, лабораториялар (ўқув лабораториялари бундан мустасно), мой тўлдирилган жиҳозга эга бўлган трансформатор подстанцияларини жойлаштиришга йўл қўйилмайди.

20. Ерусти қаватларида зинапоя маршларининг қиялиги 1:2 дан ошмаслиги лозим (спорт иншоотлари трибуналарининг зинапоялари бундан мустасно).

21. Ертўла, цоколь қаватлари ва чордоққа олиб борувчи зинапоя маршлари ҳамда ерусти қаватларидаги (одамларни эвакуация қилишга мўлжалланмаган) зинапояларнинг қиялиги 1:1,5 нисбатда бўлиши керак.

22. Курси-аравачаларда ҳаракатланувчи ногиронлиги бўлган шахсларнинг юриш йўлакларига қўйиладиган талаблар ШНҚ 2.07.02-22 га мувофиқ бўлиши лозим.

23. Талаб этилган қияликларни бажариш имкони бўлмаган ҳолларда пандуслар қиялигини бинолар ичида 1:6, ташқарисида 1:8 нисбатда лойиҳалашга йўл қўйилади.

24. Зинапоя маршининг кенглиги зинапоя катагига чиқиш жойи кенглигидан кичик бўлмаслиги, ва унинг кенглиги қуйидагича бўлиши зарур:

1,35 m (Ф1 синфдаги биноларда, 100 нафардан ортиқ одамлар бўладиган биноларда, маданият ва аҳоли дам олиш марказлари, кинотеатр биноларида);

1,2 m (маданият марказлари ва театр биноларининг блокларида);

0,9 m (бир вақтда 5 нафардан ортиқ одам бўлмайдиган хоналарга олиб борувчи зинапоялар учун).

25. Зинапоя майдончаларининг кенглиги марш кенглигидан кичик бўлмаслиги, шунингдек унинг тўғри маршидаги оралиқ майдончасининг кенглиги 1 m дан кам бўлмаслиги керак.

26. Зинапоя катакларининг ташқи деворларида табиий ёруғлик туширадиган деразалар бўлиши керак (ертўла зинапоялари ва томоша кўрсатишга мўлжалланган биноларнинг айланали (колосник) зинапоялари бундан мустасно).

Сунъий ёритиш ҚМҚ 2.01.05-19 да белгиланган талабларга мувофиқ амалга оширилиши лозим.

Л1 ва Л2 зинапоя катакларидаги ёруғлик тушадиган деразанинг юзаси ушбу ШНҚнинг 117, 118, 119, 120-бандларидаги талабларга мос бўлиши керак.

27. Тепа зенитдан ёритиш зинапоя катаклари Л2 ни оловбардошлик даражаси I ва II бўлган 2 қаватли биноларнинг умумий зинапоя катаклари сонининг 50 % идан ошмайдиган, 3 қаватли биноларда зинапоя маршлари оралиғининг бўшлиғи 1,5 m дан кам бўлмаганда қўлланилиши, бунда ёнғин содир бўлганда фонарлар автоматик тарзда очилиши зарур.

Вокзал биноларидаги эвакуация учун мўлжалланган зинапоя катакларининг камида 50 фоизи ташқи деворлардаги деразалар орқали тушадиган табиий ёруғликка эга бўлиши керак.

Н1, Н2 ва Н3 ёнғин тутунидан ҳоли зинапоя катаклари ШНҚ 2.01.02-04 ва ушбу ШНҚнинг 109 , 110, 111, 112, 113, 114, 115-бандлари талабларини ҳисобга олган ҳолда қўлланилиши лозим.

Ф2, Ф3 ва Ф4 синфли биноларда зинапояларнинг 50 % игача табиий ёруғлик тушмайдиган, ёнғин пайтида ҳаво бериладиган Н2 ёки Н3 типли зинапоя катаклари ШНҚ 2.01.02-04 га мувофиқ қўлланилиши керак.

28. Ички йўлаклар (рекреация учун йўлаклар бундан мустасно) кенглиги 1,8 m дан кам бўлмаслиги лозим.

29. Хизмат хоналари (ташриф буюрувчилар кирмайдиган) жойлашган блоклардаги йўлакнинг узунлиги 30 m гача бўлса, йўлак кенглиги 1,6 m қилиб лойиҳаланишга йўл қўйилади. Йўлакнинг узунлиги 10 m гача бўлса, йўлак кенглиги 1,2 m бўлиши керак.

30. Томошабинлар курсилари (ўриндиғи ёки стул) қаторлар оралиғида 0,45 m дан кам бўлмаган йўлакча ҳосил қилиб ўрнатилиши керак. Қаторлар суянчиқлари орасидаги масофа 0,9 m дан кам бўлмаслиги лозим.

Қаторлардан чиқиш бир томонлама бўлганда ушбу қаторларга узлуксиз ўрнатиладиган ўриндиқлар сони 26 тадан ошмаслиги, қатордан чиқиш икки томонлама бўлганда узлуксиз ўрнатиладиган ўриндиқлар сони 50 тадан ошмаслиги керак.

31. Йўлаклар (коридор) ўзи ёпилувчан эшиклари бўлган пардадеворлар билан ажратилиши, бунда улар бир-биридан ва йўлак (коридор) охиридан 60 m дан узоқ бўлмаган масофада жойлаштирилиши лозим.

32. Бинолардаги транспорт йўлаги биноларда биринчи қават сатҳида автомобиллар ўтишига мўлжалланган оралиқнинг кенглиги 3,5 m дан, баландлиги эса 4,25 m дан кам бўлмаслиги лозим (биринчи қават сатҳида автомобиллар, ёнғин ўчириш автомобиллари учун мўлжалланмаган йўлаклар бундан мустасно).

33. Бинога кириш жойидаги пол сатҳи тротуар сатҳидан камида 0,15 m баланд бўлиши керак. Бинога кириш жойидаги пол сатҳини хоналарга ёғингарчилик сувлари оқиб киришини бартараф этувчи махсус чора-тадбирлар кўрилганда, тротуарнинг сатҳидан паст қилиб лойиҳалашга йўл қўйилади.

34. Бино ва иншоотларнинг майдонлари ушбу ШНҚнинг 11-иловасида келтирилган талаблар бўйича ҳисобланиши лозим.

35. Ертўла ва цоколь қаватга жойлаштирилиши мумкин бўлган хоналар ушбу ШНҚнинг 12-иловасида келтирилган рўйхатга мувофиқ аниқланиши лозим.

Цоколь қаватининг поли тротуар ёки ётқизма (отмостка) сатҳидан 0,5 m ва ундан пастда жойлашганда цоколь қаватига яшаш хоналари ва одамлар оммавий равишда бўладиган хоналардан ташқари барча хоналарни жойлаштиришга йўл қўйилади.

36. Фуқаро муҳофазаси хоналарининг ўлчамлари ва жойлаштирилиши лойиҳа топшириғи бўйича ҚМҚ 2.01.17-95 талабларига мувофиқ белгиланиши керак.

37. Бинога ички қурилган ИИПни мустақил кириш жойига эга бўлган алоҳида хоналарга жойлаштириш ёки уларни вентиляция ва ҳавони кондиционерлаш ўрнатмалари жойлаштириладиган хоналар билан бирлаштириш лозим. Ушбу хоналарнинг шифтидан пастга чиқиб турувчи конструкцияларнинг пастки қисмигача бўлган баландлик 1,8 m дан кам бўлмаслиги лозим.

38. Вентиляция камералари, насос хоналари, иссиқлик пунктлари, машина бўлимлари, шовқин ва вибрация манбаи ҳисобланган ускуналар билан жиҳозланган бошқа хоналарни одамлар доимий равишда бўладиган хоналар ҳамда томоша, репетиция залларининг ости ва устига жойлаштиришга йўл қўйилмайди (ёнғин хавфсизлиги насос хоналари, автоматик ёнғин ўчириш насос хоналари бундан мустасно).

39. Одамлар доимий равишда бўладиган хоналардаги дераза ўринларига панжарали тўсиқларни (биноларнинг исталган қаватларида) ўрнатишга йўл қўйилмайди (лойиҳа топшириғи бўйича ҳимоя қилиниши зарур бўлган моддий бойликлар сақланадиган хоналар ва одамлар доимий равишда бўлмайдиган хоналар бундан мустасно).

40. Йўл қўйиладиган шовқин даражалари, хоналарнинг шовқиндан ҳимоясини таъминлаш ҚМҚ 2.01.08-19 талабларига мувофиқ бўлиши лозим.

41. Бинолар (иншоотлар)нинг томлари, шунингдек эксплуатация қилинадиган томлар ҚМҚ 2.03.10-19 га мувофиқ лойиҳаланиши керак.

42. Бинонинг ер сатҳидан том сирти бўйича ўзгарган қиррасигача бўлган баландлиги 10 m ва ундан юқори бўлганда, томда қорни тутиб қолувчи тўсиқлар лойиҳаланиши лозим.

43. Жамоат бинолари ва иншоотларини ёнғиндан ҳимоя қилиш ва одамларнинг хавфсизлиги бино ва иншоотларни фукционал ёнғин хавфи бўйича таснифланишини ҳисобга олган ҳолда ШНҚ 2.01.02-04 талаблари ҳамда ушбу ШНҚнинг 10-иловасидаги 28-жадвалга мувофиқ таъминланиши лозим.

Ёнғин ва бошқа фавқулодда вазиятлар ҳақида хабар бериш тизимлари ШНҚ 2.04.09-07 га мувофиқ лойиҳаланиши керак.

44. Ёнғинга қарши оловбардошлик чегараси REI 150 бўлган 1-типли деворлар орасидаги қават майдони биноларнинг оловбардошлик даражаси ва қаватлар сонига боғлиқ ҳолда ушбу ШНҚнинг 2-иловасидаги 2-жадвал кўрсаткичларига асосан белгиланиши зарур (савдо ва маиший хизмат кўрсатиш корхоналари бундан мустасно).

Маиший хизмат корхоналари учун кўрсаткичлар мазкур ШНҚнинг 2-иловасидаги 3-жадвал бўйича аниқланиши лозим.

Савдо корхоналари учун кўрсаткичлар ушбу ШНҚнинг 2-иловасидаги 3-жадвал бўйича белгиланиши зарур.

45. Биноларни (корпуслар) бир-бири билан боғловчи ўтиш йўлакларидаги тўсувчи конструкцияларнинг оловбардошлик чегаралари асосий бино (корпус)нинг оловбардошлик чегарасига мос бўлиши керак.

Коммуникация туннеллари КО ёнғин хавфсизлиги синфига эга бўлиши лозим.

46. Биноларнинг ўтиш ва туннелларга бириккан жойларидаги деворларнинг ёнғин хавфсизлиги синфи КО, оловбардошлик чегараси REI 120 бўлиши, бунда деворларнинг ўтиш жойлари ва туннелларга олиб чиқувчи бўшлиқларига оловбардошлик чегараси EI 30 бўлган 2-типли ёнғинга қарши эшиклар ўрнатилиши зарур.

47. Эксплуатация қилинадиган томларнинг қопламаларини, томлар ва очиқ террасалар, балконлар, зинапояларнинг ташқи тўсиқларини ЁНМ гуруҳидаги материаллардан лойиҳаланиши керак.

48. I, II ва III оловбардошлик даражасидаги биноларда юк кўтарувчи элементларнинг талаб этилган оловбардошлик чегарасини таъминлаш учун фақат конструктив ёнғин ҳимояси (бетонлаш, сувоқ қилиш, кошинлаш, қопламалар, ёнғиндан ҳимоя қилувчи бўёқлар, суркамалар ва б.) қўлланилиши лозим.

49. Бино баландлигини аниқлашда мансарда қаватининг баландлиги ШНҚ 2.01.02-04 талабларига мувофиқ белгиланиши ва умумий баландликка қўшилиши керак.

I, II, III оловбардошлик даражасидаги биноларда мансарда қавати учун REI 45 дан кам бўлмаган оловбардошлик чегарасидаги ёнғин тарқалишини нолга тенглаштирадиган юк кўтарувчи қурилиш конструкцияларини қўллашга йўл қўйилади.

Мансарда қаватини пастки қаватлардан ажратиб турувчи ёнғинга қарши ораёпмалар 2-типли — REI 60 оловбардошлик чегарасига эга бўлиши, бунда унинг қавати оловбардошлик чегараси REI 45 бўлган 2-типли ёнғинга қарши деворлар билан бўлмаларга ажратилиши лозим.

50. Ёнғинга қарши деворлар орасидаги бўлма майдон қуйидагича бўлиши лозим:

2000 m² (I ва II оловбардошлик даражасидаги бинолар учун);

1400 m² (III оловбардошлик даражасидаги бинолар учун).

51. Мансарда қавати автоматик ёнғин ўчириш қурилмаси билан ҳимояланган бўлса, ушбу майдоннинг ўлчамини оширишга йўл қўйилади, бироқ 1,2 баравардан ошмаслиги лозим.

52. Ертўла ва цоколь қаватларнинг ораёпмаси REI 60 дан кам бўлмаган оловбардошлик чегарасида бўлиши лозим.

53. Бинонинг ертўла ва цоколь қаватлари EI 45 дан кам бўлмаган оловбардошлик чегарасига эга бўлган ёнғинга қарши девор ёки пардадеворлар билан бўлмаларга (отсекларга) бўлиниши, бунда бўлинманинг майдони 700 m² дан ортиқ бўлмаслиги, автоматик ёнғин ўчириш қурилмаси билан жиҳозланган ертўлаларда эса бу майдон 900 m² дан ошмаслиги лозим.

54. Ертўла ва цоколь қаватларининг поли 0,5 m дан катта чуқурликда жойлашганда бу қаватларнинг ҳар бир бўлинмасида авария ҳолати учун иккитадан кам бўлмаган ташқи туйнуклар ва олдида чуқур жойи бўлган деразалар (чиқиш жойлари) лойиҳаланиши, ушбу туйнук ва деразаларнинг ўлчами 0,75x1,5 m дан кам бўлмаслиги керак.

55. Ертўла ва цоколь қаватлари учун механик узатмали тутун йўқотиш тизимлари ва ҳар бир бўлинманинг ташқи деворларида авариявий чиқиш жойлари лойиҳаланиши лозим.

56. Ичига муҳандислик тармоқлари ётқизилган техник ертўлалар ШНҚ 2.01.02-04 га мувофиқ авариявий чиқиш жойларига ёки туйнуклар олдида чуқур жойи бўлган деразалар бўлиши лозим.

57. Мажлислар, конференциялар ва томошабинлар залларини ушбу ШНҚнинг 3-иловасидаги 4-жадвал кўрсаткичларига асосланган ҳолда қаватларга жойлаштириш лозим.

58. Мажлислар заллари остидаги ораёпма REI 60 ёнғинга қарши 2-типда бўлиши керак.

59. Оловбардошлик даражаси I-II бўлган жамоат биноларида ёпиқ ички ҳовлилар атриумларни 9 қаватгача бўлган баландликда қуришга йўл қўйилади. Мазкур биноларга автоматик ёнғин ўчириш қурилмалари ўрнатилиши, бунда ички очиқ зинапояларни қуриш талабларига риоя қилиниши керак.

60. Тутун чиқаришга мўлжалланган фонарлар кесимининг юзаси ҳисоблаш орқали аниқланиши зарур.

Юқоридан ёритишга мўлжалланган фонарларнинг секциялари автоматик ва масофадан бошқарилиб очилиши, фонарлар секцияларини масофадан очиш ёнғин хавфсизлиги пости ёки биринчи қаватдаги навбатчи хоналардан амалга оширилиши зарур.

61. Кенг корпусли, ёпиқ атриумли ва майдони 600 m² гача бўлган ички очиқ ёруғлик аэрацияли ҳовлига эга бўлган биноларда ёнғин-қутқарув техникалари учун ташқи айланма йўлаклардан исталган хонага ёнғин ўчириш учун етиб бориш шарт-шароитлари таъминланган бўлиши, бунда ёнғин ўчириш автомобилларини ёнғинга қарши сув ўтказмаси қувурига улаш учун жўмрак (патрубка) лойиҳаланиши ва у қувурга пайвандланиб маҳкамланиши лозим.

62. Бино деворлари атрофида бир йўналишдаги ёнғин ўчириш автомобилларини юриш йўлаклари орасидаги масофа 60 m дан ошмаслиги, шунингдек биноларнинг ички ҳовлисига ҳамда майдони 600 m² дан катта бўлган атриумларга кириши учун йўлаклар лойиҳаланиши керак.

63. Баландлиги 4 қават ва ундан ортиқ бўлган биноларда эшиклар, фрамугалар (эшиклар, пардадеворлар ва деворлар, зинапоя катакларининг ички деворларини ҳисобга олган ҳолда) ва пардадеворларнинг ёруғлик-шаффоф тўлдирмалари сифатида EI 15 дан кам бўлмаган оловбардошлик чегарасини таъминловчи тобланган ёки арматураланган ойна ва ойнаблоклар қўлланилиши, ёруғлик-шаффоф тўлдирмаларнинг турлари чегараланмаслиги, умумий йўлакка (коридор) олиб борувчи зинапоя катагининг эшиклари, лифт холлари ва тамбур-шлюзларнинг эшиклари яхлит (ойнасиз) бўлиши ёки арматураланган ойнали бўлиши лозим.

64. Ё1 — Ё4 гуруҳидаги материаллардан қурилган икки томонга суриладиган пардадеворлар икки томондан EI 30 оловбардошлик чегарасини таъминловчи ЁНМ гуруҳидаги ёнмайдиган материаллар билан ҳимояланган бўлиши керак.

65. Жамоат бинолари ва иншоотларининг интерьерини пардозлашда полимер материалларни санитария қоидалари, нормалари ва гигиена нормативлари ҳамда ёнғин хавфсизлиги қоидаларини инобатга олган ҳолда қўллаш лозим.

66. Ўриндиқлар сони 1500 тагача бўлган ёпиқ спорт заллари, фаоллар заллари, томоша заллари, шунингдек оловбардошлик даражаси I ва II бўлган бинолар ичидаги чакана савдо корхонаси хоналарининг деворларини, шифтларини ЁНМ ва Ё1 гуруҳидаги материаллардан пардозлаш зарур.

67. Ўриндиқлар сони 1500 дан ортиқ бўлган заллар, шунингдек кутубхоналарнинг китоблар ва архивлардаги ҳужжатлар сақланадиган хоналар, хизмат каталоглари ва рўйхатга олиш хоналарининг деворлари ва шифтларини ЁНМ гуруҳидаги ёнмайдиган материаллардан пардозлаш лозим.

68. Драма ва мусиқа театрларининг залларидаги (сиғими қандай бўлишидан қатъи назар) девор ва шифтларни ЁНМ ва Ё1 гуруҳларидаги ёнмайдиган ёки қийин ёнувчан материаллардан пардозлаш керак.

69. Йўлаклар (коридор), вестибюллар, холлар, лифт холлари, зинапоя катаклари, эвакуация йўллари ва бошқа хоналардаги шифтлар, деворлар ҳамда полларнинг пардози ШНҚ 2.01.02-04 да келтирилган параметрларга (кўрсаткичлар) мувофиқ бўлиши, шунингдек юқори тутун ҳосил қилиш хусусиятига эга бўлган енгил алангаланувчи ва ёнувчи пол қопламаларини қўллашга йўл қўйилмайди.

70. Сиғими 800 ўрингача бўлган томоша залларининг полларига ўрамли қопламаларни (ковролин) тўшашга йўл қўйилади. Мазкур залларнинг полларини ёнғин хавфи Ё₂, А₂, АТ₂, З₂ ва Т₂ дан юқори бўлмаган ЁНМ гуруҳидаги материаллардан ШНҚ 2.01.02-04 га мувофиқ қуриш керак.

71. Оловбардошлик даражаси I, II ва баландлиги 9 қаватгача бўлган бинолардаги ички зинапоялардан биттаси бинонинг бутун баландлиги бўйича очиқ (эшикларсиз) бўлиши, бунда мазкур зинапоя ўрнатилган жой унга бириккан йўлаклардан (коридор) ва бошқа хоналардан оловбардошлик чегараси EI 45 бўлган ёнғинга қарши пардадеворлар билан ажратилган бўлиши керак.

Бино бўйлаб автомат ёнғин ўчириш қурилмалари ўрнатилганда, очиқ зинапоя ўрнатилган жойни йўлак (коридор) ва бошқа хоналардан ажратмасликка йўл қўйилади.

72. Оловбардошлик даражаси I — III бўлган биноларда вестибюлдан иккинчи қаватга чиқувчи ички зинапоя очиқ (эшикларсиз) бўлиши, бунда вестибюлни йўлаклар (коридор) ва бошқа хоналардан оловбардошлик чегараси EI 45 бўлган ёнғинга қарши пардадеворлар ва оловбардошлик чегараси REI 45 бўлган ёнғинга қарши ораёпмалар билан ажратиш керак.

73. Оловбардошлик даражаси I, II бўлган чакана савдо ва умумий овқатланиш корхоналарининг биноларида биринчи қаватдан иккинчи қаватгача ёки цоколь қаватидан биринчи қаватга олиб чиқувчи зинапоялар (вестибюль бўлмаган ҳолларда ҳам) очиқ (эшикларсиз) бўлиши лозим.

Чакана савдо корхоналаридаги зинапоялардан ёки пандуслардан савдо залига келувчиларнинг 50 фоизини эвакуация қилиш учун фойдаланиш мумкин, қолган келувчиларни эвакуация қилиш учун иккитадан кам бўлмаган ёпиқ зинапоя катаги лойиҳаланиши керак.

74. Очиқ зинапоя ёки пандуснинг узунлиги ички йўлакнинг энг узоқ нуқтасидан эвакуация чиқиш жойигача бўлган масофага киритилади, бироқ унинг майдони асосий эвакуация ўтиш йўлакларининг майдонига қўшилмайди.

75. Театр биносида томошабинлар учун мўлжалланган хоналар комплексида иккитадан кўп бўлмаган зинапоялар очиқ (эшикларсиз) бўлиши, бироқ қолган зинапоялар ёпиқ зинапоя катагига эга бўлиши лозим.

76. Очиқ зинапоялардан эвакуация йўлаклари сифатида фойдаланишга йўл қуйилади, бунда улар вестибюль поли сатҳидан кейинги қават поли сатҳигача бўлган баландликда лойиҳаланиши керак.

Кейинги қаватларда томошабинлар хоналари комплексидан ёпиқ зинапоялар катагига алоҳида эвакуация ўтиш йўллари лойиҳаланиши зарур.

77. Жамоат биноларидаги хоналарнинг (томоша ва савдо заллари) чиқиш жойларидан биттаси вестибюлга, қаватлардаги холлга ёки фойега тўғридан-тўғри боғланган бўлиши, бунда вестибюль, қаватлардаги холл ёки фойе очиқ зинапояга бириккан бўлиши лозим.

78. Цоколь ёки ертўла қаватларида фойе, кийим-кечак алмаштириш хонаси, ҳожатхоналар жойлаштирилса цоколь ёки ертўла қаватларидан биринчи қаватга олиб чиқувчи очиқ зинапоялар лойиҳаланишига йўл қўйилади.

79. Аппарат ва ёруғлик проекцияси хоналаридан томошалар мажмуаси хоналарига чиқиш оловбардошлик даражаси EI 30 дан кам бўлмаган ёнмайдиган материаллардан қурилган ва эшиги ўзи ёпиладиган тамбурлар орқали ёки ички йўлаклар (коридор) бўйлаб амалга оширилиши лозим.

80. Н2 типли зинапоя катакларини (ёнғин пайтида махсус қурилмалар ёрдамида ҳаво босими яратиладиган зинапоя каталарини) оловбардошлик чегараси REI 60 бўлган ЁНМ гуруҳидаги ёнмайдиган материаллардан қуриладиган яхлит деворлар билан қават баландлигида бўлмалар (отсеклар)га ажратилиши, бунда зинапоя катакларининг ёнғин тутунига қарши ҳимоясини бўлмалар (отсеклар)нинг юқори қисмига ташқаридан ҳаво бериш орқали таъминлаш керак.

81. Зинапоя катагининг пастки бўлмаси (отсеки)нинг пастки қисмида ортиқча босим 20 Ра дан кам бўлмаслиги ва зинапоя катагининг бўлмаси (отсеки)нинг юқори қисмида ортиқча босим 150 Ра дан кўп бўлмаслиги лозим.

82. Махсус қурилмалар ёрдамида ҳаво босими яратиладиган зинапоя катакларининг деворлари ташқи деворда дераза ва эшик ўринларидан ҳамда ҳаво босимини яратадиган технологик тешиклардан ташқари бошқа бўш оралиқларга эга бўлмаслиги керак.

83. Ёнғин тутуни тўпланмайдиган Н2 ва Н3 типли зинапоя катаклари тўғридан-тўғри ташқарига олиб чиқувчи чиқиш жойларига эга бўлиши ва биринчи қават билан тамбур-шлюз орқали боғланган бўлиши зарур.

Тамбур-шлюз ўзи ёпиладиган эшикларга ва EI 30 кам бўлмаган оловбардошлик чегарасига эга бўлиши лозим.

84. Ёнғин тутуни тўпланмайдиган зинапоя катагига эга бўлган баландлиги 28 m дан юқори биноларда тутун ҳар бир қаватдаги ички йўлак (коридор) ва қаватлардаги холлар, шунингдек табиий ёруғлик тушадиган йўлак (коридор) ва холлар орқали ташқарига чиқарилиши керак.

85. Эксплуатация қилиш шартлари бўйича эшиклар очиқ ҳолатда бўладиган ҳолларда ушбу эшикларни ёнғин рўй берганда ёпиш учун автоматик қурилмалар лойиҳаланиши, бунда эвакуация қилинувчи одамлар томонидан қўл ёрдамида эшикларни очиш имкони таъминланган бўлиши зарур.

86. Эвакуация йўллари ҚМҚ 2.01.05-19 га мувофиқ ёритилиши ва ёруғлик тарқатувчи кўрсаткичлар билан жиҳозланиши, асосий электр таъминоти ўчирилгандан кейин 1 h давомида кўрсаткичларнинг ишлашини таъминлаши керак.

87. Бинога кириш жойи ёғингарчиликлардан ҳимояланган, кириш жойи майдончаси горизонтал ва сирпанмайдиган ҳолатда бўлиши, сув оқимини ўтказувчи панжаралар кичик катакли (катак ўлчамлари 1,5 cm дан ошмаслиги) панжаралар майдонча юзаси билан бир хил сатҳда ётиши лозим.

88. Бинога кириш жойининг ташқи зинапоялари ёки уларнинг қисмларига 0,8-0,9 m баландликдаги тутқичли тўсиқлар ўрнатилиши керак.

89. Зинапоя маршида ҳар хил баландлик ва кенгликдаги поғоналарни қўллашга йўл қўйилмайди.

90. Эгри чизиқли асосий зинапоялар қўлланилишига йўл қўйилади, бунда зинапоянинг бурилган тор қисмидаги поғоналар кенглиги 22 cm дан кам бўлмаслиги лозим.

91. Эвакуация йўлларида улар текислигидан чиқиб турган ва учта поғонадан кам бўлган (0,45 m) баландликда баланд-пастликлар бўлишига йўл қўйилмайди.

92. Кичик баланд-пастликлар бўлганда пандусни ушбу ШНҚнинг 20-бандига мувофиқ лойиҳалаш керак.

93. Йўлакдан (коридор) зинапоя катагига олиб борувчи эвакуация чиқиш жойининг энини белгилашда мазкур чиқиш жойидаги 1 m кенглик орқали эвакуация қилинадиган одамлар сони ва зинапоя катагининг оловбардошлик даражаси ҳисобга олиниши лозим (томоша заллари ва томошабинлар учун ўриндиқларга эга бўлган спорт заллари, Ф 2.1 синфдаги бинолар бундан мустасно).

Бунда, зинапоя катагининг оловбардошлик даражаси I, II бўлганда 1 min давомида эвакуация қилинадиган одамлар сони 165 кишидан, зинапоя катагининг оловбардошлик даражаси III бўлганда 1 min давомида эвакуация қилинадиган одамлар сони 115 кишидан, зинапоя катагининг оловбардошлик даражаси IV бўлганда 1 min давомида эвакуация қилинадиган одамлар сони 80 кишидан ошмаслиги инобатга олиниши керак.

94. Одамларни бинонинг ерусти, цоколь ва ертўла қаватларидан эвакуация қилишга мўлжалланган зинапоя катакларида ертўла ёки цоколь қаватларидан тўғридан-тўғри ташқарига чиқувчи алоҳида чиқиш жойлари (эшиклар) бўлиши ҳамда улар битта қават баландлигида яхлит ёнғинга қарши (оловбардошлик чегараси EI 45 бўлган I типдаги) пардадевор билан ажратилган бўлиши лозим.

95. Ертўла ёки цоколь қаватини биринчи қават билан боғлаш учун мўлжалланган (биринчи қаватдаги ички йўлак, холл ёки вестибюлга чиқувчи) алоҳида зинапоялар одамларни ертўла ёки цоколь қаватидан эвакуация қилишда ҳисобга олинмаслигини инобатга олиш зарур.

Агар зинапоя ертўла ёки цоколь қаватидан биринчи қават вестибюлига чиққан бўлса, бинонинг ерусти қисмида жойлашган барча зинапоялар тўғридан-тўғри ташқарига чиқиш жойига (эшиги) эга бўлиши керак (вестибюлдаги зинапоя бундан мустасно).

96. Эвакуация йўлларида айланма (винтсимон) зинапояларни, қочирма (қирралари параллель бўлмаган яъни ички томони ташқи томонидан кичик бўлган) поғоналарни ҳамда зинапоя катаги чегарасидан чиқиб турган зинапоя майдончаларини қўллашга йўл қўйилмайди.

Эвакуация йўлларида очиқ зинапояларни, шунингдек эгри чизиқли зинапояларни ШНҚ 2.01.02-04 талабларига мувофиқ бўлиши лозим.

97. Хоналардан чиқиш эшикларининг кенглиги 0,9 m дан кам бўлмаслиги зарур.

Хоналарни суриладиган (трансформацияланувчи) пардадеворлар билан қисмларга ажратиб лойиҳалашда ҳар бир қисмда эвакуация чиқиш жойлари бўлиши керак.

98. Томошабинларнинг ўриндиқларсиз ҳар хил ҳажмли залларининг исталган нуқтасидан энг яқин эвакуация чиқиш жойигача энг узоқ масофа, ушбу ШНҚнинг 3-иловасидаги 6-жадвал бўйича аниқланиши ва асосий эвакуация ўтиш йўллари умумий ўтиш йўллари билан қўшилган ҳолатларда унинг кенглиги қўшилаётган ўтиш йўлларининг йиғиндисидан кам бўлмаслиги лозим.

99. Эвакуация йўллари бўйича жамоат биноларининг энг узоқда жойлашган хоналарининг (ҳожатхона, юз-қўл ювиш хонаси, душхона ва одамлар мунтазам бўлмайдиган бошқа хизмат кўрсатувчи хоналар бундан мустасно) эшикларидан зинапоя катагига кириш жойигача масофалар ушбу ШНҚнинг 3-иловасидаги 7-жадвалда келтирилган ўлчамлардан катта бўлмаслиги, боши берк йўлакка ёки холлга чиқадиган хоналарнинг сиғими 80 кишидан ошмаслиги керак.

100. Томошабинлар учун ўриндиқлар ўрнатилмаган залларнинг эвакуация чиқиш жойлари (эшиклар) орқали эвакуация қилинувчиларнинг 1 дақиқа давомида ўтиш сони ушбу ШНҚнинг 4-иловасидаги 8-жадвалга мувофиқ бўлиши, сиғими 50 кишидан ортиқ бўлган залларда эвакуация чиқиш жойларининг (эшиклар) кенглиги 1,2 m дан кам бўлмаслиги лозим.

101. Эвакуация йўлларининг кенглиги қуйида келтирилганлардан кам бўлмаслиги зарур:

1,0 m (ёпиқ ва очиқ спорт иншоотларининг трибуналаридаги горизонтал ўтиш йўллари, пандуслари ва зинапоялари);

1,35 m (ёпиқ спорт иншоотларининг трибуналаридаги эвакуация қилиш люклари);

1,5 m (очиқ спорт иншоотларининг трибуналаридаги эвакуация қилиш люклари).

102. Бир вақтнинг ўзида 50 кишидан ортиқ одамларга мўлжалланмаган хоналарда (томошабинлар залининг амфитеатр ва балконларини ҳисобга олган ҳолда) ўтиш йўллари бўйича энг узоқ ўриндиқдан эвакуация чиқиш (эшиги) жойигача масофа 25 m дан ошмаса, иккинчи эвакуация чиқиш жойини (эшиги) лойиҳаламасликка йўл қуйилади.

Балкондаги томошабинларни эвакуация қилиш томоша ёки спорт заллари орқали амалга оширилишига йўл қўйилмайди.

103. Ертўла ёки цоколь қаватдаги вестибюлдан алоҳида жойлашган гардероб олдидаги кийим алмаштириш хоналаридан чиқувчи эвакуация жойлари кенгликларининг йиғиндисини гардероб тўсиғи олдида турган одамлар сонини (гардероб сиғимининг 30 фоизини) ҳисобга олган ҳолда аниқлаш керак.

104. Гардероб хонасининг тўсиғи олдидаги жой кенглиги 3 m дан кам бўлмаслиги лозим.

105. Саҳна қутиси иккита 2-типли П2 бўлган саҳна том тепасигача ва ишчи галерея ҳамда панжаралар (колосник) билан боғловчи ёнғин зинапоялари билан таъминланиши керак.

Панжаралар (колосник) зинапоя катаги бўлмаганда, ишчи галереялардан эвакуация қилиш ташқаридаги ёнғин зинапоялари орқали таъминланиши мумкин.

106. 28 m дан баланд бўлган биноларнинг эвакуация йўлларини ажратувчи ички девор ва пардадеворлар (ёруғлик ўтказувчан материаллардан қурилган) ёнғинга қарши оловбардошлик чегараси EI 45 бўлган ва ЁНМ гуруҳидаги материаллардан лойиҳаланиши керак.

107. Ёнғиндан хавфсиз зоналар бошқа хоналардан ва ёндош ички йўлаклардан конструкцияси ва материаллари ШНҚ 2.01.02-04 талабларига жавоб берадиган ёнғинга қарши тўсиқлар билан ажратилиши, ёнғиндан хавфсиз зоналарга кириш ёнғинга қарши эшиклар орқали амалга оширилиши зарур.

108. Ёнғиндан хавфсиз зоналарга ёнғин тутуни кирмаслиги, унинг ичида ортиқча (20 дан 40 Pa гача) босим юзага келтирилиши лозим.

Ёнғиндан хавфсиз зоналар таркибида (кенглиги 1,5 m дан кам бўлмаган) ёндош балкон ёки лоджия майдончалари лойиҳаланиши керак.

Ёнғиндан хавфсиз зоналари бўлган лифт шахталарига ҚМҚ 2.04.05-97* талабларини ҳисобга олган ҳолда ҳаво бериш мосламалари (подпор) ўрнатилиши зарур.

109. Баландлиги 28 m дан юқори бўлган биноларда зинапоя катаклари ёнғин тутуни кирмайдиган қилиб лойиҳаланиши лозим.

110. Иккита зинапоя катагидан бири ёки зинапоя катакларининг 50 фоизи Н1 типда бўлиши, уларга кириш ташқи очиқ ҳаво зонаси балкон ёки ойналанмаган очиқ лоджия орқали амалга оширилиши керак.

Қолган зинапоя катаклари Н2 ва Н3 типда бўлиши, тутун тўпланмайдиган Н1, Н2 ва Н3 зинапоя катакларига табиий ёруғлик тушиб туриши зарур.

111. Н2 ва Н3 зинапоя катакларининг ёнғин тутунига қарши ҳимояси ҚМҚ 2.04.05-97*га асосан таъминланиши керак.

112. Ёнғин тутуни киритилмайдиган зинапоя катакларига кириш тўғридан-тўғри қаватлараро лифт холлидан лойиҳаланишига йўл қўйилмайди.

113. Қаватлараро чиқиш эшикларидан ёнғин тутуни киритилмайдиган зинапоя катакларига кириш жойигача ўқлар оралиқ масофаси 2,5 m дан кам бўлмаслиги керак.

114. Н1 типдаги зинапоя катаклари тўғридан-тўғри ташқарига (1-қават хоналарига боғланмаган ҳолда) чиқиш жойига эга бўлиши ёки 1-қават хоналари билан очиқ ҳаво зонаси орқали боғланган бўлиши, бунда ёнғин тутуни тўпланмайдиган зинапоя катакларини бино ташқи деворларининг ички бурчагига жойлаштиришга йўл қўйилмайди.

115. Ёнғин тутуни тўпланмайдиган Н1, Н2 ва Н3 типдаги зинапоя катакларига ўзи ёпиладиган эшиклар ўрнатилиши ва уларнинг оловбардошлик чегараси EI 30 дан кам бўлмаслиги, ҳаво зонасидан Н1 типдаги зинапоя катагига кириш эшиклари арматураланган ойнали бўлиши мумкин.

116. Хоналарни табиий ва сунъий ёритиш ҚМҚ 2.01.05-19 да белгиланган талабларга мувофиқ бўлиши, шунингдек одамлар бўладиган хоналарни деразалар орқали табиий ёритиш ва шамоллатиш керак.

117. Зинапоя катаклари ташқи деворлардаги деразалар орқали ёритилиши, бунда Л1 типдаги зинапоя катаклари (ҳар бир қаватнинг ташқи деворларида) ёруғлик тушурувчи дераза ўринларига эга бўлиши, уларнинг майдони 1,2 m² дан кам ва баланддалиги 1,5 m дан кичик бўлмаслиги лозим.

118. Л2 типдаги зинапоя катакларини том қопламасидаги ойналанган ёки очиқ туйнуклар орқали табиий ёруғлик билан ёритиш (туйнук юзаси 4 m² дан кам бўлмаслиги) керак.

119. Ёнғин тутуни кирмайдиган зинапоя катакларининг деразалари очилмайдиган бўлиши лозим.

120. Ф2, Ф3 ва Ф4 синфлардаги биноларда ёнғин тутуни тўпланмайдиган зинапоя катакларини ШНҚ 2.01.02-04 га мувофиқ лойиҳалаш зарур.

121. Қуёш нуридан ҳимоя қилиш қурилмалари ҚМҚ 2.01.04-18 га мувофиқ лойиҳаланиши, улар йилнинг иссиқ даврида қуёш радиациясининг камайтирилишини таъминлаши ва йилнинг совуқ даврида қуёш энергиясини тутиб қолишга қаршилик кўрсатмаслиги лозим.

122. Беш ва ундан кўп қаватли биноларни қуёш нуридан ҳимоя қилиш қурилмалари ёнмайдиган материаллардан тайёрланган бўлиши, бунда қуёш нуридан ҳимоя қилувчи конструкциялар ёнғин ўчирувчиларнинг ҳар бир қаватга киришига ва у ердан одамларни эвакуация қилишига тўсқинлик қилмаслиги зарур.

123. Йилнинг совуқ ва ўтиш даврларида хоналарга ташқи тоза ҳавони киритиш учун одамлар доимо бўладиган хоналардаги ҳар бир деразанинг тепа қисмида очиладиган кичик табақа (форточка)лар, хоналар деразалар билан яхлит ойнавандланганда ҳар 3-4 m дан кейин кичик табақа (форточка)лар ёки пастга очиладиган фрамугалар бўлиши керак.

Тўлиқ очиладиган кичик табақа (форточка) ёки фрамуганинг юзаси 0,15 — 0,2 m² бўлиши, улар қулай ва исталган бурчак остида очиладиган қилиб ўрнатилиши лозим.

124. Одамлар доимо бўладиган хоналарни лойиҳалашда очиладиган деразалар орқали ушбу хоналарни тўғридан-тўғри, бурчак остида ва бир томонлама шамоллатиш ҳисобга олиниши лозим.

125. Чангли шамоллар тез-тез эсадиган (ҳавоси ёки атмосфераси юқори даражада чангланган) ҳудудлардаги биноларнинг хоналари ва ички ҳовлиларини чангдан ҳимоя қилиш учун махсус чора-тадбирларни (ёруғлик тушадиган дераза ўринлари, туйнукларни оптимал ориентациялаш, ҳимоя экранларини, жалюзилар ва бошқа қурилмаларни) амалга ошириш лозим.

126. Жамоат биноларининг хоналари ва улар олдидаги очиқ майдонларни сунъий ёритиш турлари ушбу ШНҚнинг 28-иловасидаги 41-жадвалга мувофиқ белгиланиши зарур.

127. Сунъий ёритиш тизимлари ҚМҚ 2.01.05-19 га мувофиқ лойиҳаланиши зарур.

128. Пастки вестибюль сатҳидан энг тепа қават пол сатҳи орасидаги масофа (техник қават бундан мустасно) 13,2 m ва ундан кўп бўлса, 4 қаватдан баланд биноларда йўловчи лифтлар лойиҳаланиши керак.

129. Ногиронлиги бўлган шахсларнинг курси-аравачаларида икки ва ундан юқори қаватларга чиқиши учун лифтлар лойиҳаланиши зарур.

130. Лифт кабинаси ўлчамлари ШНҚ 2.07.02-22 талабларига мос бўлиши лозим.

131. Йўловчи лифтларнинг сони ҳисоблаш орқали аниқланиши, бироқ уларнинг сони иккитадан кам бўлмаслиги зарур. Бинодаги битта йўловчи (ёки юк ташувчи) лифт кабинасининг бўйлама ўлчами 2100 mm дан кам бўлмаслиги керак.

Агар ҳисоблаш натижасига кўра, йўловчилар учун битта лифт етарли бўлса, бунда иккинчи лифт юк ташишга мўлжалланган бўлиши лозим.

132. Баландлиги 28 m дан юқори бўлган биноларда лифтлардан бири ёнғин ўчирувчи бўлинмани ташиш учун мўлжалланган бўлиши керак.

133. Энг узоқ жойлашган хона эшиги олдидан йўловчи лифти эшигигача оралиқ масофа 60 m дан ошиб кетмаслиги зарур.

134. Йўловчи лифтлардан чиқиш лифт холлари орқали амалга оширилиши, хоналарнинг эшиклари тўғридан-тўғри лифт холларига қарата очилмаслиги керак.

135. Лифт холларининг кенглиги қуйидагича бўлиши лозим:

лифт кабинаси энг кичик бўйлама узунлигининг 1,3 бараваридан кам бўлмаслиги (лифтлар бир томонлама жойлашганда);

лифт кабинаси энг кичик бўйлама ўлчамининг 2 бараваридан кам бўлмаслиги (лифтлар икки томонлама жойлашганда);

бўйлама ўлчами 2100 mm ва ундан катта бўлган лифтлар олдидаги холлнинг кенглиги 2,5 m дан кам бўлмаслиги.

136. Маъмурий-бошқаришга мўлжалланган (баландлиги 28 m гача бўлган) биноларда ташриф буюрувчиларни қабул қилиш назарда тутилмаган бўлса, лифтлардан (иккитадан ошмаган) чиқиш жойларини тўғридан-тўғри зинапоя майдончасига жойлаштиришга йўл қўйилади (ушбу майдончанинг кенглиги 1,6 m дан кам бўлмаслиги зарур).

137. Ёнувчан материалларни сақлаш ва қайта ишлашга мўлжалланган хоналардан тўғридан-тўғри лифт холларига чиқишга йўл қўйилмайди.

138. Ёнғин тутуни тўпланмайдиган зинапоя катагига эга бўлган биноларнинг лифт шахталарида ёнғин пайтида ҳаво берувчи қурилмалар лойиҳаланиши керак.

139. Цоколь ва ертўла қаватларидаги лифт шахталарининг эшиклари холл ёки тамбур-шлюзларга қаратилган (ёнғинга қарши оловбардошлик чегараси EI 45 бўлган 1-типли пардадеворлар билан ажратилган ва ёнғинга қарши эшиклар) бўлиши лозим.

140. Лифт шахталари ва машина хоналари одамлар доимо бўладиган хоналарга ёнма-ён жойлаштирилмаслиги керак.

141. Илмий-тадқиқот ташкилотлари, санаторийлар ва бошқа муассасаларнинг биноларида лифт шахталари, машина хоналари ва кўтариш қурилмаларини асосий хоналардан 6 m дан кам бўлмаган масофада жойлаштириш зарур.

142. Чиқиндилардан тозалаш тизими лойиҳа топшириғига мувофиқ бўлиши, чиқиндиларни чиқариш усуллари маҳаллий шароитлардан келиб чиққан ҳолда (сутка давомида тўпланадиган чиқинди ҳажмини ҳисобга олган ҳолда) белгиланиши керак.

143. Бинода чиқинди тушириш қувури бўлмаганда биринчи қаватда чиқинди ташлаш камераси, бино участкасида чиқиндиларни тўпловчи контейнер учун қаттиқ қопламали махсус майдонча лойиҳаланиши лозим.

144. Озиқ-овқат чиқиндилари учун уларни вақтинчалик сақлаб туришга мўлжалланган совитиш камераси бўлиши зарур.

145. Чиқинди тушириш қувурлари 5 қаватдан юқори биноларда, кам қаватли 200 ва ундан ортиқ ўринли меҳмонхоналар ва санаторийларда лойиҳаланиши керак.

146. Чиқинди тушириш қувури ҳаво ўтказмаслиги ва қурилиш конструкциялари орқали тарқаладиган шовқинга қарши изоляцияланган бўлиши керак.

147. Чиқинди ташланадиган камерани (ички баландлиги 1,95 m дан кам бўлмаган ҳолда) бевосита чиқинди тушириш қувури тагига жойлаштириш, бу камера бинога кириш жойидан яхлит девор ва оловбардошлик чегараси REI 45 бўлган томёпмаси ҳамда оловбардошлик чегараси EI 45 бўлган пардадеворлар билан ажратилган бўлиши лозим.

148. Чиқинди ташланадиган камеранинг пол сатҳи тротуар ёки йўлнинг юриш қисмидан 0,1 m га баланд бўлиши керак.

149. Чиқинди механизация қурилмаси ёрдамида чиқарилганда чиқинди ташланадиган камерани бошқа сатҳда жойлаштиришга йўл қўйилади.

150. Марказлашган ёки уйғунлашган (комбинациялашган) вакуумли чанг тозалаш тизими лойиҳа топшириғига мувофиқ бинолар (томоша заллари, музейлар, кутубхоналар, савдо марказлари, универмаглар, санаторийлар, меҳмонхоналар, 200 ва ундан ортиқ ўринли пансионатлар)да лойиҳаланиши лозим.

151. Уйғунлашган (комбинациялаш) вакуумли чанг тозалаш тизимини лойиҳалашда битта қабул қилувчи клапан билан хизмат кўрсатиш доираси 50 m дан ошмаслиги лозим.

152. Жамоат бинолари ҚМҚ 1.03.09-97 га мувофиқ лойиҳаланиши, иситиш, вентиляция ва ҳавони кондиционерлаш учун зарур бўлган энергиянинг ҳисобий солиштирма сарфи ҚМҚ 2.01.18-18 талабларига мос бўлиши керак.

153. Бинони қурилиш майдонига жойлаштиришда бинонинг бўйлама фасадини жанубий ёки унга яқин томонга қаратиш лозим.

Корпус энини ва қаватлар сонини йўл қўйиладиган чегараларда ошириш, шунингдек табиий ёритиш ва шамоллатиш талабларини ҳисобга олган ҳолда бинонинг ихчамлиги (компактлиги) таъминланиши зарур.

154. Одамлар ва оргтехникалардан иссиқлик ажралиб чиқадиган асосий хоналар бинонинг шимолий фасадлари томонига жойлаштирилиши, эксплуатация режими бўйича «иссиқ ва нам» бўлган хоналарни эса ташқи тўсувчи деворларга бириктирмасдан лойиҳалаш зарур.

155. Ҳажмий-режавий ечимларни ишлаб чиқишда бино бурчакларида жойлашган (майдони 40 m² гача бўлган) хоналарнинг деразаларини шу бурчакка бириккан иккала ташқи деворга жойлаштиришга йўл қуйилмайди.

156. Иситилмайдиган айвонлар (веранда), лоджиялар иситиладиган хоналардан ташқи деворлар билан ажратилиши, иситилмайдиган хоналар иситиладиган хоналар ости ёки устига жойлаштирилганда уларни ажратиб турувчи ораёпмани ҚМҚ 2.01.04-18 га мувофиқ иссиқлик ҳимояси қатлами билан қоплаш лозим.

Бинонинг ташқи ҳаво ҳудудига чиқиб турувчи конструктив элементларини (карниз, парапет ва б.) «совуқлик кўприкчалари» ҳосил бўлишининг олдини олиш учун иссиқлик ҳимояси қатлами билан қоплаш керак.

157. Жамоат биносининг иссиқлик ҳимоя даражаси ҚМҚ 2.01.04-18 ва лойиҳа топшириғи талаблари билан белгиланган даражадан паст бўлмаслиги зарур.

158. Жамоат биноларининг иссиқлик ҳимояси, иситиш тизими, вентиляция ва ҳавони кондиционерлаш тизимларининг ҳисобий ички параметрлари ушбу ШНҚнинг 8 ва 9-иловасида келтирилган жадваллар бўйича аниқланиши лозим.

159. Ички параметрларнинг чегаравий ёки оптимал қийматлари (миқдорлари) иссиқлик ҳимояси иккинчи ёки учинчи даражали бўлган бинолар учун лойиҳа топшириғига мувофиқ белгиланиши керак.

160. Биноларнинг шимолга қараган фасадларида ойна билан қопланадиган минимал майдон таъминланган бўлиши, бинодаги барча ёруғлик туширадиган туйнукларнинг жами майдони ташқи деворлар майдонининг 25 фоизидан ошмаслиги лозим.

161. Биноларнинг «жанубий» фасадига қуёшдан ҳимоя қилувчи қурилмалар ўрнатилганда ҳамда ушбу ШНҚнинг 121, 122 ва 123-бандларига мувофиқ ёруғлик ўтказувчи шаффоф тўсиқлар юзасини оширишга йўл қўйилади.

Бунда, ғарбий фасадларнинг ойнавандланганлиги 40 фоиздан ошмаслиги керак.

162. Бинолар юқори шовқинли ҳудудларда жойлашганда, шовқиндан ҳимоя ҚМҚ 2.01.08-19 ҳамда иссиқлик ҳимояси ШНҚ 2.01.04-19 га мувофиқ таъминланган бўлиши лозим.

163. Ташқи кириш эшиклари орқали совуқ ҳаво киришидан ҳимоя қилиш учун уларни пружинали ёпиш мосламалари билан жиҳозлаш зарур.

164. Одамлар кўп ташриф буюрадиган биноларга автоматик тарзда очиладиган ва ёпиладиган ёки автоматлаштирилмаган тўрт табақали айланиб очиладиган эшиклар ўрнатилиши керак.

165. Биноларнинг кириш эшиклари олдида ёруғлик ўтказувчи шаффоф ва енгил конструкциялардан ишланган (иситилмайдиган) тамбур лойиҳаланиши лозим.

166. Жамоат биноларининг иситиш, вентиляция ва ҳавони кондиционерлаш тизимлари объектларнинг энергия самарадорлигини ошириш мақсадида ўзгартиришлар киритилган талабларга ҳамда ҚМҚ 2.04.05-97* лойиҳалаш нормаларига жавоб бериши керак.

167. Биноларда сувни тежамли сарфлаш учун сув қувурларига жўмраклар ҳамда ричагли ва босиб очиладиган сув аралаштиргичлар, шунингдек икки режимли унитазлар ўрнатилиши керак.

168. Сувни иситиш учун қуёш ўрнатмаларини лойиҳалаш ҚМҚ 2.04.16-18га мувофиқ амалга оширилиши лозим.

169. Гелиогенераторлар ёки уларнинг бошқа турларидан (қуёш ўрнатмалари, коллекторлари) фойдаланилганда уларни том тепасига, фасадларга, ер сатҳига ёки бирон-бир иншоотга ўрнатиш жойини танлаш лойиҳа топшириғига асосан маҳаллий шароитларни инобатга олган ҳолда амалга оширилиши зарур.

170. Дам олиш объектлари, меҳмонхоналар, туристик базалар, мажмуалар, оромгоҳлар, дам олиш уйлари ва зоналари, пансионатлар, кемпинглар, мотелларнинг биноларида ташриф буюрувчи, туристлар яшаши ҳамда уларга хизмат кўрсатиш (овқатланиши, дам олиши ва соғлиғини тиклаши) хоналари, маъмурий-хўжалик ва техник вазифадаги хоналар бўлиши керак.

171. Яшаш (ётоқ) корпуслари кириш вестибюли, навбатчиларнинг хоналари, қаватлардаги меҳмонхоналар, чойшаблар ва инвентарь хоналарни ўз ичига олиши ҳамда ёзги хоналар маҳаллий шароитлардан келиб чиққан ҳолда лойиҳаланиши лозим.

172. Болали оилалар учун яшаш хоналарини алоҳида секциялар ва блокларга (эвакуация учун алоҳида зинапоя катаги таъминланган ҳолда) жойлаштириш керак.

173. Яшаш учун хоналар ушбу ШНҚнинг 5-иловасидаги 11-жадвал кўрсаткичларини ҳисобга олган ҳолда лойиҳаланиши зарур.

174. Дам олиш ва туризм объектларида яшаш хоналарининг гуруҳига ёки битта қаватга мўлжалланган (ёки бинонинг биринчи қаватида жойлашган) умумий санитария узеллари, ёзги дам олиш объектлари учун умумий санитария узеллари канализациялаштирилган ювиниш хоналари, ҳожатхоналар ва душлар эга бўлган алоҳида турувчи блоклар кўринишида ушбу ШНҚнинг 14-иловасидаги 30-жадвал кўрсаткичларини ҳисобга олган ҳолда лойиҳаланиши лозим.

175. Санаторийлар, дам олиш ва туризм объектларида ушбу ШНҚнинг 13-иловасидаги 29-жадвалда келтирилганларни ҳисобга олган ҳолда қуйидаги хоналар лойиҳаланиши керак:

рўйхатга олиш (регистратура);

маъмурият хоналари;

изоляторга эга бўлган тиббиёт пунктлари;

даволаш-соғломлантириш хоналари;

ошхона;

дам олиш ва жисмоний тарбия билан шуғулланиш хоналари;

оммавий тадбирлар зали;

томоша-концерт ва кино заллари.

Санатория бинолари ШНҚ 2.08.03-09 талабларига мувофиқ лойиҳаланиши зарур.

176. Барча муассасаларда камида икки ўринли (койкали) изолятор бўлиши керак.

177. Томоша заллари санаторийда соғломлаштирилаётган одамларнинг 60 — 70 фоизини ҳисобга олган ҳолда лойиҳаланиши, оммавий тадбирлар залининг майдони 30 m² дан кам бўлмаслиги лозим.

178. Ўринлари сони 250 тагача бўлган дам олиш уйлари ва туристик базаларда кўп функцияли залга эга бўлган ошхона 4,2 m баландликда лойиҳаланиши зарур.

179. Меҳмонхоналар ва пансионатлар биноларининг оловбардошлик даражаси II дан кам бўлмаслиги лозим.

180. Оловбардошлик даражаси I ва II бўлган меҳмонхоналар ва пансионатларнинг бинолари 1000 ўрингача бўлган сиғимда лойиҳаланиши керак.

181. Пансионатларни, дам олиш уйларини йил давомида фаолият кўрсатадиган туристик базаларнинг яшаш корпусларини II дан паст бўлмаган оловбардошлик даражасида ва 500 ўрингача бўлган сиғимда лойиҳалаш зарур.

182. Мавсумий фаолият юритувчи дам олиш объектлари, дам олиш зоналари, туристик базалар, балиқ овлаш ва ов қилиш базаларининг биноларини бир-икки қаватли қилиб лойиҳалаш лозим.

183. Вокзалардаги меҳмонхоналар мустақил эвакуация йўлларига эга бўлиши керак.

184. Меҳмонхоналар, мотеллар, кемпингларнинг бинолари вақтинчалик яшаш жойлари сонини ҳисобга олган ҳолда лойиҳаланиши зарур.

185. Хизмат кўрсатиш ва жиҳозланганлик даражаси ушбу ШНҚнинг 7-иловасидаги 15-жадвалга мувофиқ бўлиши керак.

186. Меҳмонхона номерларининг тоифаланиши бўйича номерларнинг тури ушбу ШНҚнинг 7-иловасидаги 16-жадвалга мувофиқ аниқланиши лозим.

187. Меҳмонхоналарнинг сиғими ва тоифаси, шунингдек маданий-маиший хизмат кўрсатиш элементларининг таркиби, технологик таъминланганлиги лойиҳа топшириғига мувофиқ белгиланиши лозим.

Меҳмонхоналарнинг халқаро классификация — «юлдуз»лиги бўйича кўрсаткичлари ва тавсифлари ушбу ШНҚнинг 24-иловасидаги 38-жадвалида келтирилган.

188. Вестибюль хоналари гуруҳининг умумий майдони ушбу ШНҚнинг 7-иловасидаги 17-жадвал кўрсаткичлари бўйича аниқланиши зарур.

189. Яшаш хонасининг кенглиги камида 2,4 m, бўйлама узунлиги, 6 m бўлиши, бир кишига мўлжалланган яшаш хонасининг майдони камида 9 m², тавсия этиладиган майдон 10 — 12 m², икки кишилик учун — камида 12 m² бўлиши лозим.

190. Кириш олди жойининг кенглиги камида 1,2 m, номерларга кириш эшикларининг кенглиги камида 0,9 m бўлиши зарур.

191. Юқори тоифали номерлар бир неча қаватли қилиб жойлаштирилишига йўл қўйилиши, бунда номерларда ички зинапоялар ва дам олишга мўлжалланган том ости қисмларига чиқиш жойи бўлиши керак.

192. Ҳар хил тоифадаги номерлар олдида, ёнида ҳамда ичида ошхона-бурчаги бўлиши лозим, бунда ушбу ошхоналарда электр плиталардан фойдаланишга йўл қўйилади.

193. IV юлдузли меҳмонхона бинолари учун қаватдаги яшаш хоналарида умумий ҳожатхоналар ва душхоналарни лойиҳалашга йўл қўйилади.

194. Курси-аравачада ҳаракатланувчи ногиронлиги бўлган шахсларга мўлжалланган номерларнинг ўлчамлари, майдонлари ва жиҳозлари ШНҚ 2.07.02-22 га талабларига мувофиқ белгиланиши лозим.

195. Кемпинг номерларини бир-икки қаватли биноларга блок кўринишида жойлаштириш, уларда трейлерлар, палаткалар бўлиши керак.

196. Яшаш блокларининг қаватларида қуйидаги ёрдамчи хоналар бўлиши зарур:

холлар;

буфет-кафетерий;

ходимлар хонаси;

кийимларни тозалаш ва дазмоллаш хонаси;

инвентарь хона, кир ювиш хонаси.

Холлар ҳар бир қаватга, 60 — 100 та номерга хизмат кўрсатувчи ёрдамчи хоналар ҳар бир қаватга ёки қават ташлаб жойлаштирилиши керак.

197. Ёрдамчи хоналарнинг умумий майдони камида 50 m² бўлиши, бунда холларнинг майдони мазкур майдонга киритилмаслиги лозим.

198. Меҳмонхоналарнинг ресторанлари, барларининг умумий сиғими меҳмонхонанинг сиғимидан кам бўлмаслиги керак.

199. Меҳмонхонларнинг сарторошхона ёки гўзаллик салони, кимёвий тозалаш ва кир ювиш хоналари, кичик тезкор пойабзал, кийим ва соат таъмирлаш хоналари, туристик инвентарь ижараси хонаси, саунали ҳаммом, массаж, бадан қорайтириш, бассейн ва бошқаларнинг умумий майдони меҳмонхона ёки пансионатнинг сиғим бирлигига 0,3 — 0,5 m² тўғри келишини ҳисобга олган ҳолда лойиҳаланиши керак.

200. Маданий-ахборот ва ўйин-томошаларга мўлжалланган хоналарнинг (ахборот марказлари, кутубхона-ўқиш хоналари, интернет-кафелар, конференцзаллар, артистлар хонаси бўлган киноконцерт заллари, бильярд хоналари, кегли ўйини учун хоналар ва бошқалар) умумий майдонини уларнинг сиғим бирлигига камида 1,55 — 1,8 m² тўғри келишини ҳисобга олган ҳолда лойиҳалашга йўл қўйилади.

201. Мавсумий фойдаланиладиган кемпингларнинг маданий-маиший хизмат хоналарини ёзги павильонлар ва очиқ майдончаларга жойлаштириш керак.

202. Модулли меҳмонхоналарни лойиҳалаш ҚМҚ 2.01.03-19 га мувофиқ амалга оширилиши, бунда уларнинг максимал баландлиги, жойлашиш жойи шамол ва сейсмик таъсирларни ҳисобга олган ҳолда аниқланиши лозим.

203. Модулларни лойиҳалашда бўйлама ва вертикал деворлар орқали тушадиган юклар пастки модулларга узлуксиз узатилиши ҳамда устки модулнинг деворлари пастки модулга таяниши, бунда модуллар шамол ва сейсмик кучларга чидамли бўлиши керак.

204. Енгил металл деворлар каркаси швеллер кўринишидаги профиллардан тайёрланиши, бунда профиллар кўндаланг кесимининг қисқа томони ўлчами 65 mm дан 100 mm гача бўлиши зарур.

205. Модулли меҳмонхона бинолари пол тўсинининг қалинлиги 150 mm ёки 200 mm, шунингдек пол ва шифтнинг умумий қалинлиги ушбу ШНҚнинг 38-иловасига мувофиқ бўлиши керак.

206. Модулли меҳмонхона биноларининг томи ҚМҚ 2.03.10-19 га мувофиқ лойиҳаланиши лозим.

207. Баландликда модулларни кўтариш, тушириш, ташиш, монтаж қилиш ва хавфсиз ечиб олиш махсус кўтарма рамалардан фойдаланган ҳолда амалга оширилиши керак.

208. Модулли меҳмонхоналар дарак бериш ва ёнғиндан ҳимоя қилиш ускуналари билан жиҳозланган бўлиши лозим.

209. Модулларнинг оловбардошлиги ёнғинга чидамли шиша ватали плиталарнинг бир нечта қатлами билан таъминланиши ва улар орасига минерал вата қўйилиши зарур.

210. Қалинлиги 15 mm бўлган гипсокартонли ички оловбардош қатламлар ва 100 mm қалинликдаги минерал вата 90 min оловбардошликни таъминлаши керак.

211. Модулларнинг ташқи томонидан қопланадиган плиталар модуллар орасидаги бўшлиқ ичига тутун киришининг олди олинишини таъминлаши лозим.

212. Модулларнинг металл тўрида горизонтал ва вертикал йўналишларда минерал ватадан ишланган ёнғинга қарши тўсиқлар ушбу ШНҚнинг 38-иловасидаги 54-расмда келтирилган талабларга мувофиқ ўрнатилиши керак.

213. Ташқи изоляция плиталари қурилиш майдонида ишларни бажариш жараёнида ўрнатилиши зарур.

214. Модулли меҳмонхона бинолари учун завод шароитида тайёрланган модулларни ташиш OʻzMst 111:2024 талабларига мувофиқ амалга оширилиши лозим.

215. Модулли меҳмонхона биноларини тўлиқ модулли ёки металл конструкцияларнинг аралаш шаклларидан фойдаланган ҳолда лойиҳалашда қуйидаги модуллардан фойдаланилади:

тўрт томонли;

очиқ турдаги;

бирламчи структурали рамага таянувчи;

ортиқча юклантирилмайдиган.

216. Тўрт томонли модуллар ёпиқ ячейкали фазо ҳосил қилиш учун тўртта яхлит томонга эга бўлган ҳолда тайёрланиши ва юклар уларнинг бўйлама деворлари орқали пастга узатилиши лозим.

Бундай модуллардан қуриладиган биноларнинг максимал баландлиги уларнинг жойлашиш жойи ҳамда шамол юкига боғлиқ ҳолда 6 дан ва 10 гача қаватни ташкил этиши керак.

217. Тўрт томонли модулларни совуқ ҳаводан ҳимоя қилиш учун уларнинг барча деворлари иситкич қатламига эга бўлиши ва сиртқи томондан тахталар билан қопланиши лозим.

Ушбу модуллар ички балконларга эга бўлиши ва турли пардозлаш материаллари олдиндан ёки уларни ўрнатиш жойида ишларни бажариш жараёнида деворларга маҳкамланиши керак.

218. Тўрт томонли модулларнинг эни 4 m, ички кенглиги 3 — 3,6 m, ички баландлиги 2,7 m, узунлиги 6 — 10 m ни бўлиши лозим.

219. Ён томонлари тўлиқ очиқ бўлган модуллар очиқ турдаги модуллар ҳисобланиб, уларга тушадиган юклар бурчаклардаги устун (колонна)лар орқали пастга узатилиши керак.

220. Очиқ турдаги модулларнинг каркаси иссиқ ишлов берилган пўлатдан ишланган квадрат шаклидаги ичи бўш профилли (КИБП) устун (колонна)лар ва параллель фланецли швеллерли (ПФШ) четки тўсинлардан ташкил топган элементлардан ушбу ШНҚнинг 38-иловасидаги 58-расмда кўрсатилгандек тайёрланиши лозим.

221. Очиқ турдаги модулларнинг каркаси ва бўйлама четки тўсинлари металл бўлиши ҳамда уларнинг оралиғи 5 — 8 m, четки тўсин, шифт ва полнинг биргаликдаги қалинлиги ушбу ШНҚнинг 38-иловасидаги 58-расмда кўрсатилгандек 600 — 800 mm ни ташкил этиши лозим.

Очиқ турдаги модулларнинг кенглиги (эни) 3 — 3,6 m бўлиши керак.

222. Бирламчи структурали рамага таянувчи модуллар пўлат ёки композит тўсинларга таяниши, бунда тўсинлар чизиғидан ҳар бир қаватга тушадиган юк 15 kgf/m ни ташкил этиши, шунингдек устун (колонналар) ҳар 2-3 модулдан кейин жойлаштирилиши ҳамда конструкцияларнинг оралиқ масофаси 12 — 18 m бўлиши зарур.

223. Бирламчи структурали рамага таянувчи модулларнинг тўсинлари 3-4 m оралиқ масофа билан битта чизиқда ётиши лозим. Тўсинларнинг бундай оралиқ масофасига асосланган ҳолда устун (колонна)лар тўрининг ўлчамлари (6 — 8 m) аниқланиши керак.

Автомобиллар ерости тураргоҳи учун устун (колонна)лар тўри 7,2 m ўлчамда лойиҳаланиши керак.

224. Ортиқча юклантирилмайдиган модулларнинг шакли тўрт томонли модуллардек лойиҳаланиши, ташқи юк таъсирларига мўлжалланмаслиги, улар бевосита полга ёки алоҳида конструкция устига ўрнатилиши, қурилиш давомида пол устига суриб жойлаштирилиши лозим.

Мазкур модуллар биноларда ҳожатхоналар, ваннахоналар ва хизмат кўрсатувчи хоналар сифатида қўлланилиши керак.

225. Ортиқча юклантирилмайдиган модулларнинг конструкцияси бошқа турдаги модулларнинг конструкциясига қараганда енгил бўлиши ва монтаж жараёнида юзага келадиган кучлар таъсирига (ички зўриқишларга) қаршилик кўрсата олиши зарур.

226. Ортиқча юклантирилмайдиган модулларнинг деворлари, поли қалинликлари бошқа турдаги модулларникига қараганда юпқа (< 100 mm) бўлиши лозим.

227. Болалар соғломлаштириш оромгоҳлари биноларидаги ётоқхоналар олдида ёзги хоналар бўлмаслиги керак.

228. Оловбардошлик даражаси II бўлган соғломлаштириш оромгоҳлари биноларига қуруқ парли ҳаммомларни (сауна) жойлаштиришга йўл қўйилмайди.

229. Ётоқхоналарни алоҳида корпусларга (ёки алоҳида блокларга) жойлаштириш зарур.

230. Икки қаватли ётоқ корпусларининг (блоклари) оловбардошлик даражаси II бўлганда уларнинг сиғими 150 ўриндан ошмаслиги керак.

231. Ётоқхоналар 30 — 35 ўринли, ташқарига олиб чиқувчи эвакуация чиқиш жойларига эга бўлиши, тураржой блок-секцияларига гуруҳлаб жойлашган бўлиши зарур.

232. Блок-секцияларни оловбардошлик чегараси REI 45 бўлган 2-типли ёнғинга қарши деворлар ёки оловбардошлик чегараси EI 45 бўлган 1-типли пардадеворлар билан ажратиш зарур.

233. Ёзги соғломлаштириш оромгоҳларининг ётоқ павильонлари оловбардошлик даражаси IV бўлган бир қаватли қилиб лойиҳаланиши, ҳар бир павильоннинг сиғими 50 ўриндан ошмаслиги лозим.

234. Болалар соғломлантириш оромгоҳларининг ётоқхоналар жойлашган корпуслари битта гуруҳга 30 — 35 бола тўғри келишини ҳисобга олган ҳолда лойиҳаланиши, бунда уларнинг таркибида яшаш хоналари ва санитария-маиший хоналар (ҳожатхоналар, душлар, шахсий буюмлар сақланадиган хона) бўлиши, ҳар бир яшаш гуруҳида тарбиячи хонаси лойиҳаланиши керак.

235. Ёз мавсумида фойдаланиладиган болалар соғломлаштириш оромгоҳлари учун бир қаватли ётоқхона павильонлари ва алоҳида жойлаштирилган санитария-гигиена блокларини (2 та гуруҳга ёки 60 — 70 нафар болага мўлжалланган) лойиҳалашга йўл қўйилади.

Душхоналар ва кир ювиш хоналарини оромгоҳ учун марказлашган ҳолда лойиҳалашга йўл қўйилади.

236. Комплекс майдончалар ва улардаги алоҳида элементларнинг минимал ўлчамлари 30-илованинг 42-жадвалига мувофиқ белгиланиши керак.

237. Тўсиқ йўлакларининг минимал узунлиги ва эни қуйидагича бўлиши зарур:

40 m, 7 m (10 дан 14 ёшгача бўлган болалар учун);

70 m, 14 m (14 ёшдан катта болалар ва катталар учун).

238. Спорт мусобақаларини ўтказишга мўлжалланган иншоотларда трибуналар бўлиши зарур.

239. Томошабинлар учун трибуналарни ареналарнинг бўйлама томонлари бўйича жойлаштирилиши, уларни кўндаланг (торец) томонлари бўйича жойлаштиришда қуйидаги ҳоллар инобатга олиниши керак:

томошабинларнинг берилган ўрин-жойларини ушбу ШНҚнинг 36-иловасига мувофиқ аренанинг бўйлама томонларидаги трибуналарда нормалаштирилган оралиқлар (масофалар) чегарасида жойлаштирилиши;

очиқ спорт ядролари (арена) ёки футбол майдонларининг чегарасида (периметрал) трибунларни қуриш зарурияти;

ёпиқ иншоотларда ўрин-жойларни бўйлама томонлар бўйича жойлаштириш зал оралиғининг ошиб кетишига олиб келадиган ҳолатлар.

240. Трибуналарда томошабинларнинг ўтиришлари учун ўрин-жойларнинг ўлчамлари қуйидагича бўлиши зарур:

очиқ иншоотлар учун қаторлар кенглиги 0,75 дан 0,8 m гача;

ёпиқ иншоотлар учун 0,8 дан 0,9 m гача;

очиқ иншоотлар учун ўтириш жойининг кенглиги 0,42 m дан кам бўлмаслиги;

ёпиқ иншоотлар учун эса ўтириш жойининг кенглиги 0,45 m кам бўлмаслиги;

очиқ иншоотлар учун ўтириш жойининг эни 0,3 m дан кам, ёпиқ иншоотлар учун ўтириш жойининг эни 0,4 m дан кам бўлмаган ўлчамда.

241. Трибуна қўшни қаторлари полининг сатҳидаги фарқ 0,3 m дан катта бўлганда, елка суянчиқларини ўрнатишга йўл қўйилиши, бунда суянчиқларнинг қўшни қатор поли сатҳидан чиқиб туриш баландлиги 0,12 m дан ошмаслиги керак.

242. Томошабинларнинг трибунадаги тик ҳолатда туриш жойлари ҳар бир қаторда бир нафар томошабин учун 0,45 m дан кам бўлмаган кенгликда бўлиши, қаторлар бўйлаб эни эса 0,5 m дан кам бўлмаслиги лозим.

243. Республика даражаси ва бошқа юқори масштабдаги мусобақалар учун мўлжалланган очиқ ҳамда ёпиқ спорт-намойиш ва спорт-томоша иншоотларининг стационар трибуналарида матбуот вакиллари учун жойлар (матбуот ложаси) лойиҳаланиши лозим.

244. Енгил атлетика учун спорт-намойиш иншоотларидаги (узунлиги 400 m бўлган айланма югуриш йўлакларига эга бўлган очиқ спорт аренаси) стационар трибуналарда югуриш масофаларининг финиш қисмида жойлашувчи ҳакамлар учун жой (ҳакамлар ложаси) лойиҳаланиши керак.

245. Томошабинларнинг ўрин-жойлари (ўриндиқлари) ушбу ШНҚнинг 36-иловасига мувофиқ трибуналарга жойлаштирилиши зарур.

246. Очиқ спорт иншоотларининг устки ва қисқа ён томони (торец) бўйича ҳамда ёпиқ спорт иншоотларининг устки ва қисқа ён томони зал деворларига бирикмаганда 1,2 m баландликдаги тўсиқ бўлиши лозим.

247. Трибунанинг томошабинлар туриши учун мўлжалланган қаторларнинг ўтиш жойлари бўйлаб биринчи қатор олдида ва навбатдаги ҳар бир 5-6 қатордан кейин ўрнатиладиган тўсиқлар бўлиши керак.

248. Биноларнинг цоколь ва ертўла қаватларида жисмоний тарбия билан шуғулланиш хоналарини жойлаштиришда ёруғлик тушиши учун деразалар ва ушбу алоҳида чиқиш жойлари ШНҚнинг 52, 53, 54, 55 ва 56-бандлар талабларини инобатга олган ҳолда лойиҳаланиши лозим.

249. Футбол, регби, чим устида хоккей, бейсбол ва бошқалар учун майдонлар ушбу ШНҚнинг 30-иловасидаги 43-жадвалда келтирилган асосий тавсифларни ҳисобга олган ҳолда лойиҳаланиши лозим.

250. Дарвозаларга эга бўлган (регби, футбол, чим устида хоккей ва б.) спорт ўйинлари учун майдонларни уларнинг бўйлама ўқлари билан шимол-жануб йўналиши бўйича ориентацияда жойлаштириш керак.

Исталган томонга 20°дан ошмаган ҳолда оғишга йўл қўйилиши, бунда бейсбол майдонини ғарбдан шарққа қаратиб жойлаштириш лозим.

251. Битта спорт иншоотида бир турдаги бир нечта спорт майдонлари жойлашганда бу майдонларнинг учдан бир қисмидан кўпроғи шарқий-ғарб йўналишига қаратиб жойлаштирилиши керак.

252. Футбол майдони тўғри бурчак шаклига эга бўлиши ҳамда ён ва дарвоза чизиқлари билан чегараланиши лозим.

253. Спорт ўйинлари учун асосий майдон шуғулланувчилар учун хавфли бўлган тўсиқлар ёки буюмлардан ҳоли бўлган хавфсизлик зоналари (югуриш йўлаклари) билан ўйин турларига боғлиқ ҳолда 0,8 дан 8 m гача бўлган кенгликда ўраб олинган бўлиши керак.

254. Спорт ва технологик сифатлари бўйича афзал бўлган газон ва синтетик қопламалардан фойдаланишга йўл қўйилади.

255. Спорт ўйинларининг энг оммавий турларига мўлжалланган ўйин майдонлари ва майдончаларининг ўлчамлари ҳамда конфигурацияларини ушбу ШНҚнинг 33-иловасидаги 5 ва 6-расмларда келтирилгандек белгилаш зарур.

256. Жисмоний тарбия-спорт иншоотларини лойиҳалашда қуйидаги ёрдамчи хоналар учун объектлар лойиҳаланиши керак:

кириш жойи гуруҳлари (гардероб, вестибюль, санитария узели);

санитария-гигиена вазифаларини бажарувчи хоналар ва шуғулланувчиларнинг дам олиш хоналари;

овқатланиш хоналари;

инструкторлик хонаси;

методик хона;

тиббиёт хонаси;

маъмурий-хўжалик ва маиший хизмат вазифаларни бажарувчи хоналар;

техник хоналар.

257. Буфетлардаги ўрин-жойларнинг сони қуйидагича белгиланиши лозим:

чанғида учиш базаларида (оммавий тарзда чанғида учиш базалари бундан мустасно) ва очиқ ясси иншоотларда (сиғими 75 дан 125 кишигача бўлган) сменада шуғулланувчи 8 кишига битта ўтириш жойи тўғри келишини ҳисобга олган ҳолда;

эшкак эшиш (гребля) базаларида, ўқ отиш ва очиқ ясси иншоотларда (сиғими 125 кишидан кўп бўлган) сменада шуғулланувчи 12 кишига битта ўтириш жойи тўғри келишини ҳисобга олган ҳолда;

коньки ва чанғида оммавий тарзда учиш базаларида ташриф буюрувчилар учун база сиғимининг 5 фоизни ҳисобга олган ҳолда;

томошабинлар учун битта ўтириш жойига 35 киши тўғри келишини ҳисобга олган ҳолда.

258. Буфетларда томошабинларга мўлжалланган зал турган ҳолатда овқатланиш учун кафетерий баланд столлари билан жиҳозланган бўлиши керак.

259. Буфетларнинг юзалари ҳисоб-китобдан келиб чиқиб, қуйидагилардан кам бўлмаган ҳолда аниқланиши зарур:

овқат бериш хонаси билан биргаликда зал юзаси (майдони) ўтириш жойи 8 та бўлганда, битта ўтириш жойига 3,4 m² ва ўтириш жойи 8 тадан кўп бўлганда, ҳар бир ўтириш жойига 1,25 m²;

ёрдамчи хоналар юзаси залда ўтириш жойи 8 та бўлганда, битта ўтириш жойига 2,25 m² ва ўтириш жойи 8 тадан кўп бўлганда, битта ўтириш жойига 0,25 m²;

овқат бериш хонаси билан биргаликда зал юзаси залдаги битта жойга 1,4 m²;

ёрдамчи хоналар юзаси зал юзасининг 30 %.

260. Томошабинлар учун буфетлар трибунадаги энг узоқ жойдан 150 m масофада жойлашган бўлиши керак.

261. Спорт иншоотлари ҳудудида ресторанлар, кафелар лойиҳаланганда ҳамда аҳолининг дам олиши учун фойдаланилганда уларнинг сиғими спорт иншоотлари буфетларининг ҳисобига киритилмаслиги лозим.

262. Очиқ ва ёпиқ спорт иншоотларига эга бўлган спорт мажмуалари ҳамда икки ва ундан ортиқ залларга эга бўлган спорт корпусларида тиббий хизмат кўрсатиш хонаси бутун мажмуа (корпус) учун умумий ҳолда лойиҳаланиши керак.

263. Йил давомида ишлайдиган ҳамда битта сменада ўтказиш хусусияти 150 ва ундан ортиқ киши бўлган иншоотларда (битта сменада ўтказиш хусусияти 100 ва ундан ортиқ киши бўлган кураш, бокс, оғир атлетика ва футбол учун ихтисослаштирилган иншоотларда) методик-тиклаш марказини лойиҳалашга йўл қўйилади.

Йил давомида ишлайдиган очиқ спорт иншоотларида уларнинг ўтказувчанлик хусусияти конькиларда оммавий тарзда учишни ҳисобга олмаган ҳолда аниқланиши зарур.

264. Очиқ ясси спорт иншоотларида шуғулланувчилар учун ёрдамчи хоналарга эга бўлган бинони энг узоқ майдондан (майдонча) 300 m дан узоқ бўлмаган масофада жойлаштириш керак.

265. Очиқ ясси спорт иншоотларида шуғулланувчилар ҳамда томошабинлар учун санитария хоналарини трибунадаги энг узоқ жойдан 150 m дан узоқ бўлмаган масофада жойлаштириш лозим.

266. Мавсумий очиқ коньки учиш иншоотида шуғулланувчилар учун кийим алмаштириш хоналарини биринчи қаватга жойлаштириш керак.

267. Кийим алмаштириш хоналарини биринчи қаватга жойлаштирмаганда коньки учиш жойи билан нишаблиги 1:10 бўлган пандус лойиҳаланиши лозим.

268. Ёрдамчи хоналарни чанғи учиш базасининг биносига жойлаштирилиши, бунда бино қуйидаги масофаларда бўлиши керак:

старт майдончаси ҳамда биатлон ва чанғи учиш дистанциялари финишидан ёки чанғи учиш трассаларининг кўтарма қурилмаларидан 200 m да;

яқин трамплиндан 100 m да (бироқ, мажмуанинг энг узоқ жойлашган трамплинидан 300 m узоқ бўлмаган ҳолда).

269. База биносига жойлаштириладиган санитария узеллари конькида учувчиларнинг вестибюль-исиниш жойига кириш ва чиқишга, томошабинлар учун эса кўчадан кириш ва чиқиш жойлари лойиҳаланиши керак.

270. Томошабинлар учун санитария узелларини трибунанинг энг узоқ нуқтасидан 150 m дан узоқ бўлмаган масофада жойлашган алоҳида бинога жойлаштириш зарур.

271. Спорт тоғ-чанғи трассалари ва трапмлинлари 20 m дан кам бўлмаган сакраш узунлигига, старт майдончаси олдида шуғулланувчилар учун трассалар ҳамда трамплинларнинг ҳар бири учун 1-2 та унитазли ҳожатхона бўлиши, бунда трамплиннинг старт майдончаси эстакадада жойлашганда санитария хоналари старт майдончасига олиб чиқувчи зинапоя (лифт)нинг пастки қисми атрофида жойлаштирилиши керак.

272. Чанғиларни олиш ва қайтариш учун мўлжалланган хонанинг эни 3 m дан кам бўлмаслиги лозим.

273. Чанғиларни олиш ва қайтариш учун мўлжалланган хонадан чиқиш (унга кириш) жойи олдида кўча томонда чанғиларни учишга тайёрлаш учун майдонча лойиҳаланиши керак.

274. Ўқ отиш майдонлари ва тирлар ёрдамчи хоналарининг таркибида қўшимча тарзда хоналар лойиҳаланиши керак.

275. Ўқ отиш майдонлари ва тирларда шуғулланувчилар ҳамда томошабинлар учун буфетлар бўлиши лозим.

276. Асосий бинодан 50 m дан узоқроқ бўлган масофада жойлашган очиқ тирларнинг (ёки очиқ тирлар гуруҳи) ўқ отиш майдонларида шуғулланувчилар ва томошабинлар учун умумий бўлган 1-2 та унитазли ҳожатхона қўшимча тарзда лойиҳаланиши зарур.

277. Эшкак эшиш (гребля) базаларининг ёрдамчи хоналари (эллингдан ташқари) эллингдан 200 m дан узоқ бўлмаган масофада алоҳида жойлашган бинога жойлаштирилиши ёки эллинг билан бирлаштирилиши керак.

278. Эшкак эшиш (гребля) базаларида навбатчи матрослар ва мотористлар катерларнинг ҳайдовчилари учун қўшимча равишда юзаси 10 m² дан кам бўлмаган хона лойиҳаланиши зарур.

279. Қайиқларни шай ҳолатга келтириш ва кўздан кечириш учун мўлжалланган майдончада навбатчи боцман учун юзаси 4 m² дан кам бўлмаган хона лойиҳаланиши лозим.

280. Жисмоний тарбия-соғломлаштириш машғулотларига мўлжалланган иншоотлар учун очиқ ясси иншоотлар олдида фақат шуғулланувчилар учун яқин жойлашган биноларда санитария узеллари ҳамда кўчма ускуналар ва инвентарь жиҳозлар учун омборхона лойиҳаланишига йўл қўйилади.

281. Ёпиқ спорт иншоотларининг оловбардошлик даражаси II дан паст бўлмаслиги лозим.

Ёрдамчи хоналар фақат иккинчи қаватга жойлаштирилганда оловбардошлик даражаси III бўлган бир ва икки қаватли корпусларни лойиҳалашга йўл қўйилиши, бунда ҳар қандай ҳолатда ёрдамчи хоналарни зал хоналаридан оловбардошлик чегараси REI 150 бўлган 1-типли ёнғинга қарши деворлар билан ажратиш керак.

282. Томошабинлар ўриндиқларига эга бўлган спорт корпусларининг оловбардошлик даражаси I ва II бўлганда томошабинлар учун (залнинг трансформацияланишини ҳисобга олган ҳолда) стационар ва вақтинчалик ўринларнинг жамланган сиғдирувчанлиги чегараланмаслиги, бунда оловбардошлик даражаси III бўлган бир қаватли корпусларда томошабинлар ўриндиқларининг жами сони 600 дан ошмаслиги зарур.

283. Ёпиқ спорт иншоотларида сиғими 300 томошабиндан ортиқ бўлган стационар трибуналарнинг юк кўтарувчи конструкцияларини ёнмайдиган материаллардан лойиҳалаш керак.

284. Трибуналар юк кўтарувчи конструкцияларининг оловбардошлик даражаси R 45 дан кам бўлмаслиги, сиғими 300 томошабиндан кам бўлган стационар трибуналарнинг юк кўтарувчи конструкциялари учун Ё1 дан юқори бўлмаган ёнувчи материалларни қўллашга йўл қўйилади.

285. Трансформацияланадиган, суриладиган трибуналарнинг оловбардошлик чегараси, уларнинг сиғими қандай бўлишидан қатъи назар, R 45 дан кам бўлмаслиги лозим.

Мазкур талаб томоша зали аренанинг поли устига қўйиладиган вақтинчалик томошабинлар ўриндиқларига нисбатан татбиқ этилмайди.

286. Ёпиқ спорт иншоотларида томошабинлар ўтириши учун вақтинчалик ўрнатилган ўриндиқлар ағдарилиши ёки сурилишининг олди олинган бўлиши керак.

287. Очиқ ва ёпиқ спорт иншоотлари трибуналаридаги ўриндиқларни Ё1, Ё2 гуруҳидаги ёнувчан материаллардан тайёрлашга йўл қўйилади, бироқ ушбу материаллар ёнганда ўзидан заҳарли моддаларни ажратиб чиқармаслиги, бунда материаллар Т1 гуруҳига (тоифасига) тегишли бўлиши зарур.

288. Спорт-томоша залларидаги эстрада полининг ёғоч қопламасига ҳимоя воситаларини сингдириш йўли билан ёнувчанликни Ё1 ёки Ё2 гуруҳининг ёнувчанлигигача тушириш керак.

289. Очиқ спорт ва томоша иншоотларининг ҳар қандай сиғдирувчанликка эга бўлган трибуналари ости қисмига ёрдамчи хоналар икки ва ундан ортиқ қаватларда жойлаштирилганда ушбу трибуналарнинг оловбардошлик даражаси II дан кам бўлмаган ҳолда қабул қилиниши лозим.

290. Ёрдамчи хоналар трибуналар тагига бир қаватли қилиб жойлаштирилганда трибуналар оловбардошлик даражаси III бўлишига йўл қўйилади.

291. Трибуна ости қисмидан фойдаланилмайдиган очиқ спорт ва томоша иншоотлари трибуналаридаги ўриндиқлар қаторларининг сони 20 дан ортиқ бўлганда шу трибуналарнинг юк кўтарувчи конструкциялари оловбардошлик чегараси REI 45 дан кам бўлмаган ёнмайдиган материаллардан тайёрланиши зарур.

292. Қаторлари сони 20 дан кам бўлганда трибуна ости қисмидан фойдаланилмайдиган трибуналар учун IV оловбардошлик чегарасини қабул қилишга йўл қўйилади.

293. Ёпиқ ва очиқ спорт иншоотларининг трибуналари остига жойлаштириладиган хоналарни трибунадан ёнғинга қарши тўсиқлар оловбардошлик чегараси REI 45 дан кам бўлмаган ораёпмалар, оловбардошлик даражаси EI 45 дан кам бўлмаган 1-типли пардадеворлар билан ажратиш, бунда пардадеворлардаги эшиклар жипс ҳолатда ўзи ёпиладиган бўлиши (эшикларни ёнувчан материаллардан тайёрлашга рухсат берилиши) керак.

294. Трибуналар остига тирларнинг ўқ-дориларини ҳамда ёнувчан материалларни сақлаш хоналарини (инвентарь ва томошабинлар ўриндиқларини сақлаш хоналаридан ташқари) жойлаштиришга йўл қўйилмайди.

295. Ўқ отадиган тирларни очиқ ва ёпиқ спорт иншоотларининг трибуна остига жойлаштиришга йўл қўйилади, бунда тир қуролларини сақлаш хонаси ва қурол тузатиш устахонасини бошқа хоналардан оловбардошлик чегараси REI 45 бўлган ёнғинга қарши 2-типли деворлар ва оловбардошлик чегараси REI 45 бўлган 3-типли ораёпмалар билан ажратиш лозим.

296. Очиқ ва ёпиқ спорт иншоотларининг трибуналаридаги зинапоялар, ўтиш йўлаклари ва люкларнинг ҳисобий кенглиги (эни) 2,5 m дан катта бўлганда уларда 0,9 m дан кам бўлмаган баландликда ажратиб турувчи тутқичлар бўлиши лозим.

297. Люклар ёки зинапояларнинг ҳисобий кенглиги (эни) 2,5 m гача бўлганда уларга ажратиб турувчи тутқичларни ўрнатишга йўл қуйилмайди.

298. Очиқ ва ёпиқ спорт иншоотлари трибуналари зинапояларининг қиялиги 1:1,6 дан ошмаслиги, 0,9 m дан кам бўлмаган баландликда тутқичлар (ёки уларнинг ўрнини босувчи бошқа қурилмалар) ўрнатилганда 1:1,4 қияликда лойиҳалашга йўл қўйилади.

299. Спорт иншоотларининг эвакуация йўлакларида, люкларда зинапоялар ва кўтарилиш поғоналари бўлишига йўл қўйилмаслиги лозим.

300. Очиқ спорт иншоотларининг трибуналаридан эвакуация йўлларининг 1 m кенглигидаги одамлар сони ушбу ШНҚнинг 4-иловасидаги 9-жадвал бўйича белгиланиши зарур.

301. Оловбардошлик даражаси I, II бўлган трибуналардаги битта эвакуация эшик очиқ жойига ёки люкига тўғри келадиган эвакуация қилинувчиларнинг умумий сони 1500 нафардан ошмаслиги, оловбардошлик даражаси III трибуналарда 30 % га, оловбардошлик даражаси IV бўлганларида эса 50 % га кам бўлиши керак.

302. Оловбардошлик даражаси I ва II бўлган томошабинлар заллари ва томошабинлар учун трибунаси мавжуд спорт залларидан эвакуация қилиш вақти мазкур ШНҚнинг 4-иловаси 10-жадвалидаги кўрсаткичларига мувофиқ бўлиши, бунда оловбардошлик даражаси III ва IV бўлган бинолар учун кўрсаткичлар 30 % га камайтирилиши лозим.

303. Залли хоналардан эвакуация чиқиш жойлари зал пол сатҳидан хонанинг ярми ёки ундан кўп баландлигида жойлашган бўлса, эвакуация учун зарурий вақт ушбу ШНҚнинг 4-иловасидаги 10-жадвалида келтирилган кўрсаткичлардан икки баравар кам ҳисобланиши керак.

304. Залнинг ҳажми (W) 60 минг m³ дан юқори бўлганда унинг ичидан зарурий эвакуация вақти қуйидаги формула билан аниқланиши, бунда қуйидагидан бироқ 6 min дан кўп бўлмаслиги зарур.

305. Мазкур формула билан ҳисобланган зарурий эвакуация вақтини эвакуация чиқиш жойлари хона баландлигининг ярмида жойлашганида 35 % га ва зал баландлигининг 0,8 қисмида жойлашганда 65 % га камайтириш керак.

306. Зарурий эвакуация вақти оралиқ ёки кичик миқдорларда бўлганда интерполяция бўйича, катта миқдорларида экстраполяция бўйича қабул қилиниши керак.

307. Ҳажми 60 минг m³ дан ошиқ залли бинолардан зарурий эвакуация чиқиш вақти 10 min дан ошмаслиги лозим.

308. Саҳнадан инсонларнинг зарурий эвакуация вақти 1,5 min дан ошмаслиги, эвакуация қилинадиганларнинг сони 2 m² саҳна планшети майдонидан бир киши ҳисоби бўйича қабул қилиниши лозим.

309. Ёпиқ спорт иншоотларидаги зал хоналарининг ҳар бир чиқиш жойидан (люк, эшик) эвакуация қилинувчи томошабинларнинг сони 600 кишидан ошмаслиги керак.

310. Спорт аренасининг партери жойлаштирилганда иккита чиқиш жойи лойиҳаланган бўлса, улар орасидаги масофа зал узунлигининг ярмидан кам бўлмаслиги зарур.

311. Томошабинлар залларига туташган кулуарларнинг кенглиги (томошабинлар учун йўлак) 2,4 m дан кам бўлмаслиги керак.

312. Томошабинлар залларида эшик ўрни ўтиш жойларининг кенглиги 1,2 m дан кам бўлмаслиги, ложага чиқадиган эшик ўрни жойларининг кенглиги эса 0,8 m дан кам бўлмаслиги лозим.

313. Томошабинлар зали ва спорт иншоотларининг эвакуация йўлларидан (люклар) чиқиш эшиклари зич ёпилиши зарур.

314. Томоша залларининг балконлари ва тепа қавати сатҳлари олди қатори рўпарасига ўрнатиладиган тўсиқлар баландлиги 0,8 m дан кам бўлмаслиги керак.

315. Спорт иншоотларининг трибуналарида ёндош қаторлар пол сатҳлари 0,55 m дан фарқ қилганда қатор олдидаги ўтиш йўлакчаси бўйлаб баландлиги 0,8 m дан кам бўлмаган тўсиқ ўрнатилиши лозим.

316. Спорт заллари асосий турларининг қурилиш ўлчамлари ва сиғими ушбу ШНҚнинг 15-иловасидаги 31-жадвалда келтирилганларга мувофиқ белгиланиши зарур.

317. Ўриндиқлари 300 ва ундан кўп трибунали томоша-спорт залларида зал-арена пол сатҳи ер устки иккинчи қават пол сатҳидан юқори бўлмаслиги керак.

318. Трибуналар жойлаштирилаётганда томошабинлар биринчи қатори рўпарасида тўсиқ бўлиши, ён ва кўндаланг томонлардан ўйин майдонигача бўлган масофа томошабинлар хавфсизлигини ҳисобга оладиган технологик талаблардан келиб чиққан ҳолда аниқланиши лозим.

319. Спорт залларидаги снаряд ва инвентарь хоналари залларга ёндош ва улар билан алоқа тирқишлар орқали бўлиши керак.

320. Снаряд-инвентарь хонаси поли сатҳи зал поли сатҳи билан битта даражада (остонасиз) бўлиши лозим.

321. Снаряд ва инвентарь хоналари майдони технологик талаблар бўйича (ўлчами 12х24 m ли заллар учун камида 16 m², 30х18 m ли заллар учун камида 21 m²) аниқланиши зарур.

322. Томошабинлар учун ўриндиқлари сони 1000 ва ундан кўп универсал спорт-томошагоҳ залларида (ареналарда) спорт ўйинлари ва мусобақа олдидан машқ қилиб олиш учун қўшимча спорт заллари лойиҳаланиши керак.

323. Ўқув-машғулот заллари, тренажёр хоналари, индивидуал шуғулланиш хоналарининг сони ва ўлчамлари лойиҳа топшириғига мувофиқ белгиланиши лозим.

324. Универсал спорт-томошагоҳ зал-ареналарда, манежларда, сунъий яхмалак залларида майдонни ўзгартириш (спорт ва томоша турларини ҳисобга олган ҳолда), эстрадани жойлаштириш ва бошқа имкониятлар лойиҳалашда инобатга олиниши керак.

325. Ёпиқ ва очиқ ўқув-машғулот бассейнларининг асосий ҳисобий параметрлари ушбу ШНҚнинг 16-иловасидаги 32-жадвалда келтирилган маълумотларга асосланган ҳолда белгиланиши лозим.

326. Сузишни билмайдиганлар ва болаларни сузишга ўргатиш учун мўлжалланган ванналар бассейн биносида 50х25 m ўлчамда лойиҳаланиши керак.

327. Томошабинларнинг ўриндиқларига ва сувга сакраш қурилмаларига эга бўлмаган бассейнлардаги ванналар залининг баландлиги (юриш йўлаги сатҳидан) қуйидагиларга мувофиқ лойиҳаланиши зарур:

ванна узунлиги 50 m бўлганда, 6 m дан кам бўлмаслиги ва ванна узунлиги 25 m бўлганда, 5,5 m дан кам бўлмаслиги;

ўқув-машғулот ва соғломлаштириш машқлари учун ванна узунлиги 25 m бўлганда, зал баландлиги 4,2 m, ванна узунлиги 18 m дан ошмайдиган заллар учун бу баландлик 3,6 m бўлиши.

328. Универсал ва махсус ванналарга, шунингдек сувга сакраш қурилмаларига ҳамда томошабинларнинг ўриндиқларига эга бўлган залларнинг баландлиги технологик талаблар бўйича белгиланиши лозим.

329. Узунлиги 25 m ва ундан катта бўлган ванналарга эга бўлган бассейнлар таркибида тайёргарлик машғулотлари учун спорт заллари бўлиши керак.

330. Ўлчамлари 25х8,5 m ва ундан кичик ванналар ҳамда очиқ бассейнларда тайёргарлик машғулотлари учун заллар лойиҳаланмаслиги, бунда ванна яқинида тайёргарлик машғулотлари учун майдони 70 m² дан кам бўлмаган очиқ майдонча бўлиши лозим.

331. Ванна тубининг нишаблиги, ванна ён (торец) деворларининг бўйлама профили, ванна атрофидаги йўлакчаларнинг ўқлари, сув остини кузатиш туйнуклари (иллюминаторлар) технологик талаблар бўйича белгиланиши зарур.

Бўйлама томонда узунлиги 50 m бўлган ванналар учун учта зинапоя, узунлиги 50 m дан кам бўлган ванналар учун иккита зинапоя, майдони 100 m² кам бўлган ванналар учун битта зинапоя лойиҳаланиши лозим.

332. Ванна туби ва деворларининг конструкцияси сув ўтказмайдиган ва кимёвий реагентлар таъсирига чидамли бўлиши зарур.

333. Ванна туби ва деворларининг ички юзаси оч рангда бўлиши, бунда ванна туби ва деворларининг сирпанчиқ бўлмаслиги лозим.

334. Сузиш спорти бассейнларидаги ванналарнинг ён (торец) деворлари сув юзаси устида 0,3 m баландликда вертикал ва бир-бирига нисбатан параллель ҳолатда бўлиши керак.

335. Бассейн ваннасининг периметри бўйлаб ёпиқ ванналар учун кенглиги камида 1,5 m бўйлаб айланиб юриш йўлакчаси, очиқ ванналар учун бу кенглик камида 2 m бўлиши, бунда йўлакчанинг ташқи чегараси бўйлаб ўриндиқлар жойлаштирилиши лозим.

Айланиб юриш йўлакчасининг сирти сирпанчиқ бўлмаслиги ва трап томонга қарата 0,01-0,02 нишабга эга бўлиши керак.

336. Болалар ваннаси (сузишни билмайдиганлар) учун айланиб юриш йўлакчаси учта тўсиқ бўйлаб 0,75 m кенгликда белгиланиши, бунда йўлакчанинг сирти юзаси ванна тўсиғидан паст, ванна тўсиғининг баландлиги 0,9-1,0 m бўлиши зарур.

337. Ёпиқ бассейнларда иситиладиган айланиш йўлакчалари лойиҳаланиши лозим.

338. Старт тумбаси, трамплинлар ва сакраш супасига эга бўлган тўсиқ бўйлаб жойлашган юриш йўлакчасининг кенглиги технологик талабларга асосан белгиланиши керак.

339. Эркак ва аёлларга алоҳида кийим алмаштириш хоналари, ҳожатхоналар ва душхоналар тамбур орқали тўғридан-тўғри туташган бўлиши лозим.

340. Шуғулланувчилар учун кийим алмаштириш хоналари спорт зали билан бевосита йўлак (коридор) ёки фақат кийим алмаштириш хоналари ва спорт зали учун мўлжалланган зинапоя орқали боғланиши зарур.

341. Жамоалар ўртасида ўтказиладиган спорт ўйинларига мўлжалланган иншоотларда камида тўртта кийим алмаштириш хонаси бўлиши, уларнинг майдони кўп залли спорт иншоотларининг кийим алмаштириш хоналари умумий ҳисобий майдонига киритилиши лозим.

342. Кийим алмаштириш хоналари бир нафар шуғулланувчига камида 1 m² майдон тўғри келишини ҳисобга олган ҳолда лойиҳаланиши, бунда кийим алмаштириш хоналарида кийим жавонлари (0,3x0,5 m ўлчамда), ўриндиқлар, оёқ ваннаси, қўл ювиш жиҳози, кўзгу, пол усти тарозиси бўлиши керак.

343. Бассейнларда кийим алмаштириш хоналари айланиб юриш йўлакчаси билан бир сатҳда жойлашиши ва кийим алмаштириш хоналари бассейнлар билан фақат душхоналар орқали боғланиши, спорт зали ёки тайёргарлик машғулотлари хонаси билан душхонани айланиб ўтган ҳолда боғланиши зарур.

344. Спорт ўйинлари, енгил атлетика заллари ва универсал спорт-томоша заллари олдидаги кийим алмаштириш хоналари, шунингдек очиқ спорт иншоотларидаги (очиқ бассейнлар бундан мустасно) кийим алмаштириш хоналари зал (майдон) билан тўғридан-тўғри боғланмаслиги, бунда шуғулланувчилар ва томошабинларнинг йўллари кесишмаслиги лозим.

345. Спорт залларида шуғулланувчилар учун кийим алмаштириш хоналари бир сменада шуғулланувчиларнинг 200 фоизига, бассейнларда эса бир сменада 250 — 300 фоизига ҳисобланиши керак.

346. Спортнинг ҳар хил турлари бўйича мусобақалар ва ўқув-машғулотлари ўтказиладиган залларга эга бўлган кўп тармоқли спорт иншоотларида кийим алмаштириш хоналаридаги ўрин жойларининг сони технологик ҳисоблаш орқали аниқланиши зарур.

347. Спорт иншоотларининг санитария узелларидаги санитария жиҳозлари (приборлари) технологик ҳисоблаш бўйича ушбу ШНҚнинг 17-иловасидаги 33-жадвалда келтирилган кўрсаткичларни ҳисобга олган ҳолда белгиланиши лозим.

348. Шуғулланувчилар учун душхоналар кийим алмаштириш хоналари билан тренерлар ва инструкторлар жамоаси учун душхоналар инструкторлар хоналари билан ходимлар душхоналари маиший хоналар билан бевосита боғланган бўлиши зарур.

349. Бассейнларда эркак ва аёл шуғулланувчиларнинг душхоналари айланиб юриш йўлакчаси билан бир сатҳда бўлиши керак.

350. Душхоналар очиқ хонали ва улар орасида ўтиш йўлаклари бўлиши, бунда ўтиш йўлагининг кенглиги 1,6 m га тенг деб ҳисобланиши лозим.

Душхонадан айланиб юриш йўлагига чиқиш жойида ёки сузиб чиқиш жойида оёқ ваннаси душдан чиқиб ўтиш жойининг бутун кенглигида чуқурлиги 0,1 m бўлган тагликли (поддон) душ бўлиши керак.

351. Кийим алмаштириш хоналарининг олдидаги санитария узеллари кийим алмаштириш хоналари билан ёнма-ён тамбур-шлюз орқали жойлаштирилиши керак.

Санитария узелидан душхонани четлаб бассейн ваннасига чиқишга йўл қўйилмаслиги лозим.

352. Болалар учун кийим алмаштириш хоналари, душхоналар ва санитария узеллари ўғил ва қиз болалар учун ажратилган ҳолда катталар учун мўлжалланган тегишли хоналардан алоҳида жойлаштирилиши керак.

353. Очиқ ванналарга чиқиш сузиб чиқиш жойларининг кенглиги 1,8 m ва чуқурлиги камида 0,5 m бўлган каналлар бўлиши, старт супаси бўлмаган ванналар учун сузиб чиқиш канали ваннанинг кўндаланг (торец) томонларига жойлаштирилиши зарур.

354. Бассейнларнинг техник хоналари, хлорланадиган хоналар ва хлор омборлари алоҳида махсус кириш жойига эга бўлиши лозим.

Хлорланадиган хоналарни ва хлор омборини ер сатҳидан пастга жойлаштиришга йўл қўйилади.

355. Очиқ иншоотларнинг ёрдамчи хоналари (кийим алмаштириш хоналари, санитария узеллари, душхоналар) очиқ спорт иншоотлари ичида энг узоқ очиқ иншоотдан 200 m дан ошмаган масофада жойлашган бино ичига жойлаштирилиши керак.

356. Очиқ бассейнларда кийим алмаштириш хоналари, санитария узеллари, душхоналар бевосита бассейн ваннасига бириккан бўлиши зарур.

357. Санитария жиҳозлари ушбу ШНҚнинг 17-иловасидаги 33-жадвалда келтирилган кўрсаткичларни ҳисобга олган ҳолда ўрнатилиши лозим.

358. Ёрдамчи хоналарнинг баландлиги пастга чиқиб турувчи конструкциянинг пастки қисмигача бўлган баландлик қуйидагича белгиланиши керак:

2,7 m (вестибюллар, кийим алмаштириш, массаж, шуғулланувчиларнинг дам олиш, савдо, хўжалик, тренер-инструктор, тиббий хизмат, санитария-маиший, қўриқлаш ва ёнғин пости, омборхоналар, инвентарь, спорт қуролларини тозалаш ва сақлаш хоналари);

2,4 m (ҳакамлар учун мўлжалланган хоналар);

2,2 m (устки кийим алмаштириш машғулот кийимларини алмаштириш гардероблари, кийим ва пойабзал қуритиш хоналари, тоғ чанғи трассаси старт ва финишлари олдидаги павильонлар).

359. Томошабинлар учун ёрдамчи хоналар уларнинг энг кўп ўрин-жойларига эга бўлган томоша зали бўйича томошабинларнинг бир вақтдаги сонини ҳисобга олган ҳолда лойиҳаланиши лозим.

360. Буфет ёки кафетериялар лойиҳа топшириғи асосида лойиҳаланиши керак.

361. Томошабинлар учун трибунага эга бўлган стадионнинг спорт аренаси стадионнинг асосий иншооти сифатида хизмат қилиши ҳамда мазкур ШНҚнинг 33-иловасидаги 15-расмга мувофик амалга оширилиши лозим.

362. Конструктив жиҳатдан қурилиш усулига кўра қуйидаги трибуналарга бўлиниши керак:

ер устига қуриладиган;

таянч конструкциялар устида турадиган;

уйғунлашган (комбинациялашган).

363. Трибуна остидаги бўшлиққа жойлаштириладиган ёрдамчи хоналар функция жиҳатидан бешта гуруҳга бўлиниши зарур:

I гуруҳ — бутун иншоот ёки мажмуа учун умумий бўлган хоналар (вестибюль, музда учиш учун вестибюль-исиниш жойи, касса вестибюли, буфетлар);

II гуруҳ — томошабинларга хизмат кўрсатувчи хоналар (айланма галереялар, буфетлар, санитария узеллари);

III гуруҳ — шуғулланувчиларга хизмат кўрсатиш хоналари (кийим алмаштириш, инвентар жиҳозлар, тренерлар ва инструкторлар учун хоналар, дам олиш, тиббий хизмат кўрсатиш, қишки спорт турлари учун хоналар);

IV гуруҳ — мусобақаларни ўтказиш учун хизмат кўрсатиш хоналари (ҳакамлар хоналари, ҳакамлар ҳайъати хонаси, матбуот-бюро);

V гуруҳ — иншоотларни эксплуатация қилиш учун хоналар (маъмурият хоналари, спорт ва тозалаш инвентарларини сақлаш хоналари, омборлар, техник хоналар, маиший хизмат кўрсатиш хоналари).

364. Лойиҳада спорт ядроси ва ёрдамчи хоналар гуруҳлари орасида ўзаро боғланиши лозим.

I гуруҳ хоналари барча хоналар билан эркин боғланган бўлиши керак.

II гуруҳ хоналари томошабинларнинг трибунага ҳаракатланиш йўллари ва спортчиларнинг спорт ядросига чиқиш йўлларини ажратишда томошабинлар учун уларнинг ўтириш жойлари билан бевосита боғланган бўлиши зарур.

III ва IV гуруҳларнинг хоналари спорт ядросига бирикиши ва бу хоналар ўзаро боғланган бўлиши керак.

V гуруҳ хоналари режалаштиришга боғлиқ ҳолда эркин жойлашиши лозим.

365. Спорт ядроси учун ёрдамчи хоналарнинг таркиби ва юзалари қуйидагиларга боғлиқ ҳолда аниқланиши керак:

ёз фаслида спорт ядросининг ўтказиш қобилияти 120 кишига тенглиги;

қиш фаслида 650 кишига тенг бўлиши;

томошабинлар учун ёрдамчи хоналар трибуналарнинг лойиҳавий сиғимига;

очиқ майдонлар ва заллар учун ёрдамчи хоналар уларнинг ўлчамлари, сони ва бир вақтнинг ўзида ўтказиш қобилияти ҳамда стадиондан жойлашиш масофасига (узоқлигига).

366. Кўринувчанлик шартлари бўйича 3,5 дан 5 минггача ўринли трибуналарни бир томонлама, 7,5 дан 10 минггача ўринли трибуналарни бир ва икки томонлама, 15 минг ўринли трибуналарни икки томонлама, 15 минг ва ундан кўп ўринли стадионлар учун трибуналарни уч ва тўрт томонлама жойлаштириш зарур.

367. Икки, уч ва тўрт томонлама (ҳалқасимон шаклдаги) трибуналар остига биринчи қаватга спорт ядросида қиш ва ёзда шуғулланувчилар учун ёрдамчи хоналарни бир томонлама жойлаштириш, 1-қаватдаги қолган юзадан эса спорт ядросига яқин жойлашган очиқ майдончалар учун ёрдамчи хоналар, маъмурий хоналар, махсус асос қурилишини талаб этувчи заллар учун фойдаланиш лозим.

2- ва 3-қаватларга томошабинлар учун хоналар ва галереяларни, ёрдамчи хоналар билан бирга спорт залларини ҳамда бошқа хизмат кўрсатиш хоналарини жойлаштириш керак.

368. Томошабинларга хизмат кўрсатувчи хоналар стадионнинг кириш жойларига, томошабинлар ҳаракатланадиган йўллардаги турли қаватларга жойлаштирилиши лозим.

369. Ҳакамлар, журналистлар, спорт шарҳловчилари учун мўлжалланган хоналар асосий (бош) трибунага жойлаштирилиши керак.

Шарҳловчиларнинг кабиналари трибунанинг юқори марказий қисмига ёки соябон остидаги осма майдончага жойлаштирилиши лозим.

370. Журналистлар ва шарҳловчиларга хизмат кўрсатувчи хоналарни, 1000 нафаргача кишига мўлжалланган учрашув ва пресс-конференциялар залларини, гардеробларни, махсус кафетерийларни қаватлардаги хоналарга бириккан трибуна ости бўшлиғига жойлаштириш зарур.

Бу зонага фахрли меҳмонлар учун мўлжалланган хоналар ҳам жойлаштирилиши керак.

371. Спорт ядроси марказий аренанинг асосий спорт иншооти сифатида хизмат қилиши ёки ўқув-машғулотларини ўтказиш учун мустақил ҳолатда (трибунасиз) жойлашишига йўл қўйилади.

372. Спорт ядроси таркибига айланма 400 m ва тўғри чизиқли 130 m енгил атлетика йўлаклари, ядро улоқтириш учун икки, уч ёки тўртта сектор, сакраш йўлаклари ва снарядлар улоқтириш секторлари, ўйин майдони ва ушбу ШНҚнинг 33-иловасидаги 16-расмга мувофиқ чуқурлар, тўсиқлар югуриш йўлаклари киритилиши лозим.

373. Югуриш йўлакларининг ташқи ва ички томонларидан эни 1,0 m дан кам бўлмаган хафсизлик зонасини лойиҳалаш зарур.

374. Спорт ядросининг ташқи периметри бўйлаб 0,5 дан 0,8 m гача бўлган баландликда тўсиқ лойиҳаланиши керак.

375. Футбол майдони 105х68 m ўлчамга эга бўлиши лозим.

376. Стадионнинг чим қопламаси 120x80 m ўлчамга эга бўлиши керак.

377. Сирт-юза сувларини дренаж қувурлари орқали оқизиш зарур.

Сувни оқизиш учун 3 фоиздан кам бўлмаган нишаблик ҳосил қилиниши лозим.

378. Ерга қуриладиган трибуналарни гилли грунт устига жойлаштиришда грунтга йирик донали қум 10 дан 15 cm гача қалинликда ёйилиши, қум қатлами устига эса темир-бетон қоплама жойлаштирилишига йўл қўйилади.

379. Темир-бетон конструкцияларини стадионлар трибуналари ва трибуна ости фазолари, демонстрацион заллар, бассейнлар, ёрдамчи хоналар юк кўтарувчи каркасларнинг асоси учун қўллаш ва улардан заллар, бассейнлар қопламалари, томларининг юк кўтарувчи ҳамда тўсувчи конструкциялари, шунингдек катта бўлмаган ва ўртача оралиқларнинг ораёпмалари сифатида фойдаланишга йўл қўйилади.

380. Очиқ стадионларнинг трибуналарини тиклашда ўриндиқларни бевосита ерга ёки махсус конструкциялар устига қуришга йўл қўйилади.

381. Грунтли трибуналарни табиий ёки тўкилган гилли ёки қумлоқ грунтлар устига қуришга йўл қўйилади, бунда грунт (ерости) сувлари чуқур жойлашган жойларга қуриш зарур.

382. Грунтли трибуналарни қумлоқ (табиий ёки тоза ювилган қумли) грунтлар устига жойлаштиришда темир-бетон қопламалар бевосита қум усти бўйлаб қурилиши (ётқизилиши) керак.

383. Трибуналарнинг юк кўтарувчи синчини (каркасни) колонналар, горизонтал ригеллар, ораёпмалар ва қия ригелларнинг юк кўтарувчи плиталаридан ташкил топган йиғма темир-бетондан лойиҳалашга йўл қўйилади.

384. Трибунани ёғингарчиликлардан ҳимоя қилиш учун елимланувчи гидроизоляцияни қўллаш зарур.

385. Универсал залларга эга бўлган кўп тармоқли спорт мажмуалари қуйидагилар инобатга олиниши керак:

спорт залларини лойиҳалаш вақтида лойиҳалаш топшириғида спорт федерацияларининг қоидалари (регламентлари);

спорт залларини лойиҳалашда спорт зонаси устидаги шифт баландлигига қўйиладиган талабларга риоя қилиниши, бунда зона чегарасидан ташқарида баландлик 3 m дан кам бўлмаган баландликкача бир текис камайтирилиб борилиши;

спорт тадбирларини спорт зонасига бирлаштирилган бир нечта майдончаларда бир вақтда ўтказишга мўлжалланган универсал спорт залларини лойиҳалашда универсал спорт залининг ўтказиш қобилияти ушбу майдончаларнинг сони ва вазифасига боғлиқ ҳолда ортишини;

спортнинг ҳар хил турлари учун бир нечта майдончаларни (ўйин майдончалари) спорт залига жойлаштиришда шу майдончалар орасида ажратувчи қурилмаларни.

қопламани ва уни монтаж қилиш техникасини сақлаш хонасини (жойи);

универсал спорт мажмуаларида уларнинг спорт заллари трансформацияланадиган (кўчма) пардадеворлар билан ажратилиши, ҳар бир спорт зали кийим алмаштириш хоналари билан бевосита боғланган бўлиши, залнинг ички девори узунлиги бўйлаб 2-1,2 m кенгликда ўтиш ҳисобига залларни бўлиш тизимини ташкил этишни;

спорт заллари ва ёрдамчи хоналарни лойиҳалашда махсус техника қўлланиладиган юклаш-тушириш ишларини олиб бориш ҳамда спорт-технологик ускуналардан фойдаланиш зарурлигини;

катта массали ёки йирик габаритли ускуналар (юк тренажёрлари, мобилли фермалар ва б.) жойлаштириладиган спорт залларини биринчи қаватга юк кўтарувчи техниканинг кириш имкониятини;

спорт залларини уларнинг бўйлама деворлари бўйлаб ускунларни (гимнастика деворлари, машғулотларга мўлжалланган деворлар, гандбол, баскетбол, теннис учун шчитлар) ўрнатиш билан лойиҳалашда ушбу ускуналарни деразасиз деворларга ёки пастки қисми пол сатҳидан 4,5 m дан кам бўлмаган баландликда жойлашган деразаларга эга бўлган деворларга ўрнатишни;

машғулотлар учун мўлжалланган залларни лойиҳалашда хавфсизлик зонасининг габаритларига қўйиладиган талабларга риоя қилинишини;

спорт залларининг ўлчамлари, шунингдек хоналарнинг чиқиб турувчи конструкциларнинг пастки қисмигача бўлган баландлиги спорт турларининг қоидаларига ва спорт тадбирининг даражасига боғлиқ ҳолда лойиҳалаш топшириғига мувофиқ ўрнатишни;

спорт зоналарининг асосий параметрлари ушбу ШНҚнинг 34-иловасидаги 44-жадвалда келтирилган кўрсаткичларга мувофиқ белгиланишини.

386. Спорт турларидан вақти-вақти билан фойдаланиш учун универсал спорт залларининг ўлчамлари спортнинг турлари учун мазкур ШНҚнинг 34-иловасидаги 45-жадвалда келтирилган энг катта кўрсаткичлар бўйича белгиланиши лозим.

387. Бадминтон майдончаларига эга бўлган залларни битталик ва жуфтлик ўйинларга мўлжалланган кортлар тўғри бурчакли тўртбурчак шаклда узунлиги 13,4 m, эни 6,1 m, диагонал бўйича узунлиги 14,723 m ҳамда белгилаш чизиқларининг кенглиги 0,04 m этиб лойиҳалаш лозим.

388. Кортнинг периметри бўйлаб 2 m кенгликда хавфсизлик зонаси ажратилиши лозим.

Бир нечта кортларни бир қатор қилиб жойлаштиришда иккита қўшни кортлар орасидаги хавфсизлик зонасининг минимал ўлчами 2 m дан кам бўлмаслиги керак.

389. А ва В тоифалардаги бандминтон залларини лойиҳалашда полдан юқоридаги чиқиб турувчи конструкциянинг пастки қисмигача бўлган баландлик ушбу кортнинг бутун юзаси бўйича халқаро мусобақалар учун 12 m дан, мамлакат миқёсида ўтказиладиган мусобақалар учун 9 m дан кам бўлмаслиги лозим.

390. Бадминтон учун спорт зонасини ушбу ШНҚнинг 35-иловасидаги 24-расмда келтирилганидек чизиқлар билан белгилаш зарур.

391. Баскетбол майдонига эга бўлган зални лойиҳалашда тўғри бурчакли тўртбурчак шаклидаги ўйин майдони инобатга олиниши, бунда ўйин майдони қуйидагиларга мувофиқ амалга оширилиши керак:

узунлиги 28 m, эни 15 m (чегараловчи чизиқларнинг ички қирраларидан ўлчанган) ўйин зонасини;

майдоннинг бутун периметри бўйлаб хавфсизлик зонасини (шчитлар конструкциясигача бўлган масофани киритган ҳолда) ўз ичига киритишни;

хавфсизлик зонаси чегарасидан ташқаридаги жойларга ҳар бир жамоа учун 16 та ўрин-жойни ҳисоблашдан келиб чиққан ҳолда ўриндиқлар (скамейка) зонаси жойлаштирилишини;

ўйин майдони устидаги энг яқин конструкциянинг пастки қисмигача бўлган баландлик 7 m дан кам бўлмаслигини;

машғулот залларида майдон чизиғидан 2 m дан кам бўлмаган масофада ҳалқаларга эга бўлган қўшимча шчитларни ўрнатишни.

392. Баскетбол учун спорт зонаси ҳамда уни белгилаш ва жиҳозлаш схемаси ушбу ШНҚнинг 35-иловасидаги 25-26-расмларда келтирилган.

393. Волейбол залини лойиҳалашда мусобақа зонаси ўйин майдончаси ва эркин зонани ўз ичига киритишини ҳисобга олиш керак.

Ўйин майдончаси 18×9 m ўлчамда тўғри бурчакли тўртбурчак шаклда лойиҳаланиши зарур.

Залдаги эркин зона ўйин майдончаси текислигига жойлаштирилиши ва у ҳар томондан 3 m дан кам бўлмаган кенгликни ташкил этиши, эркин зонанинг полдан унинг устидаги чиқиб турувчи конструкциянинг пастки қисмигача бўлган баландлиги 7 m дан кам бўлмаслиги лозим.

394. Волейбол учун зални лойиҳалашда веритикал устунчаларни (стержень) маҳкамлаш деталлари лойиҳаланиши керак.

395. А ва В тоифалардаги залларни лойиҳалашда қуйидагиларни инобатга олиш лозим:

майдонча атрофида 4 m дан кам бўлмаган кенгликда ва 10 m дан кам бўлмаган (полдан чиқиб турувчи конструкциянинг пастки қисмигача) баландликда эркин зонани;

жамоаларнинг ўриндиқлари томонида жойлашган иккала бурчакдаги эркин зона чегарасидан ташқарида 3×3 m ўлчамли чигил ёзиш жойини;

қоида бузганлиги туфайли ўйиндан четлаштирилган спортчилар учун назорат зонасида иккита курси билан жиҳозланган 1×1 m ўлчамли жой назарда тутилишини.

Волейбол учун спорт зонаси ва унинг белгиланиш схемаси ушбу ШНҚнинг 35-иловасидаги 27-расмда келтирилган.

396. Гандбол бўйича спорт тадбирлари учун ўйин майдончаси 40х20 m ўлчамда тўғри бурчакли тўртбурчак шаклида лойиҳаланиши, майдонча диоганалининг узунлиги битта ён чизиқ охиридан қарама-қарши ён чизиқ охиригача 44,72 m ни ва ярим майдон диоганалининг ён чизиқлар охирги нуқталаридан марказий чизиқ ва ён чизиқ кесишишининг қарама-қарши нуқтасигача узунлиги 28,28 m ни ташкил этиши лозим.

397. Гандбол ўйин майдончасининг атрофида қуйидаги ўлчамлардаги хавфсизлик зонаси бўлиши керак:

ён чизиқлар бўйлаб 1 m дан кам бўлмаган;

дарвозаларнинг ташқи чизиқлари орқасида 2 m дан кам бўлмаган.

398. Гандбол учун А ва В тоифалардаги залларда жамоа спортчилари ва мураббийларга мўлжалланган ўриндиқлар марказий чизиқдан 3,5 m масофада бўлиши лозим.

399. Стол (узунлиги 4 m дан катта бўлмаган) захира ўйинчиларининг курсиларига қараганда ён чизиққа яқин жойлашган бўлиши, бироқ стол ён чизиқдан 0,5 m дан кам бўлмаган масофада ва ўйин майдончаси сатҳидан 0,3-0,4 m га баландроқ бўлиши керак.

Жамоа курсилари олдида ён чизиқ бўйлаб марказий чизиқдан иккала томонда 8 m масофада хавфсизлик зонаси бўлиши лозим.

400. Дарвозалар чизиғидан 1,5 m масофада 9 — 14 m узунликда ва 5 m баландликда вертикал тўсувчи тўрни осиш имкони бўлиши керак.

Гандбол учун спорт зонаси ва унинг белгиланиш схемаси ушбу ШНҚнинг 35-иловасидаги 28-расмда кўрсатилган.

401. Футзал учун майдончага эга бўлган зални лойиҳалашда мусобақа майдони тўғри бурчакли шаклда бўлиши, бунда майдоннинг ўлчамлари қуйидагилардан кам бўлмаслиги лозим:

ён чизиқ узунлиги 42-38 m, дарвоза чизиғининг узунлиги — 25-20 m (А ва В тоифадаги заллар учун);

ён чизиқ узунлиги 42-25 m, дарвоза чизиғининг узунлиги — 25-16 m (С тоифадаги заллар учун).

402. Ўйинчиларни алмаштириш зонаси техник зона олдида 5 m узунлик билан лойиҳаланиши ҳамда 0,08 m кенглик ва 0,8 узунликдаги кесма чизиқчалар билан 0,4 m майдончада ва 0,4 m унинг ташқарисида чегараланган бўлиши керак.

Хронометрист столи олдида ўрта чизиқнинг ҳар иккала томонида 5 m эркин зона (фазовий бўшлиқ) бўлиши лозим.

Алоҳида зоналарни белгилаш ва чегаралаш талаблари футзал бўйича қоидаларга (регламент) мувофиқ лойиҳалаш топшириғи билан аниқланиши зарур.

Футзал учун спорт зонаси ва уни чизиқлар билан чегаралаш (белгилаш) схемаси ушбу ШНҚнинг 35-иловасидаги 29-расмда келтирилган.

403. Стол тенниси учун залларни лойиҳалашда уйин майдонининг фазоси (марказда стол ва унинг атрофида эркин зона) бўлиши ва унинг ўлчамлари узунлиги — 14 m, кенглиги (эни) — 7 m, баландлиги — 5 m дан кам бўлмаслиги лозим.

Машғулотлар учун ўйин фазосининг ўлчамларини 9х5 m гача камайтиришга йўл қўйилади.

Ўйин фазоси унинг периметри бўйича 1,5 m узунликда ва 0, 75 m баландликда тўқ фондаги рангли бортиклар билан тўсилиши керак.

404. Стол тенниси учун зални лойиҳалаштириш том қопламалари ва поллар (ёрқин, ялтирайдиган ва тош, бетон, ғишт ёки кафель плиткаларидан бажарилган сирпанувчан поллар тақиқланади), ёритилганлик, ранг бўйича бир хиллилик ва бошқа рангли ҳусусиятлардаги қисми лойиҳалаш топшириғига мувофиқ амалга оширилиши лозим.

405. Стол тенниси учун А ва В тоифалардаги залларда пол ёғоч ёки ўрамли синтетик материал билан қопланган бўлиши керак.

406. Спорт зонаси ва стол тенниси учун белгилаш схемаси ушбу ШНҚнинг 35-иловасидаги 30-расмда келтирилган.

407. Теннис корти тўғри бурчакли майдон кўринишида бўлиши, бунда унинг ўлчамлари қуйидагича бўлиши керак:

узунлиги — 23,77 m;

эни — 8,23 m (яккалик ўйнаганда) ёки узунлиги — 23,77 m;

эни — 10,97 m (жуфтлик ўйнаганда).

408. 1- ва 2-тоифалардаги халқаро ва мамлакат мусобақалари учун залларда орқа чизиқлар ва тўсиқлар орасидаги масофа 6,4 m дан, ён чизиқлар ва тўсиқлар орасидаги масофа эса 3,66 m дан кам бўлмаслиги лозим.

409. 3 — 6 тоифалардаги мамлакат миқёсидаги мусобақалар, шунингдек оммавий теннис учун залларда орқа чизиқлар ва тўсиқлар орасидаги масофа 5,48 m, ён чизиқлар ва тўсиқлар орасидаги масофа эса 3,05 m дан, полдан шифтгача бўлган баландлик 9,14 m дан кам бўлмаслиги зарур.

410. Теннис майдончасининг умумий кўриниши, ўлчамлари, теннис учун спорт зонасининг белгиланиши мос равишда ушбу ШНҚнинг 35-иловасидаги 31-а, б, в расмларга мувофиқ белгиланиши керак.

411. Аравачаларда ўйналадиган баскетбол спорт тадбирларини ўтказиш учун ўйин майдонига қўйиладиган талаблар ушбу ШНҚнинг 391-бандига мувофиқ бўлиши лозим.

412. Ўйин майдонига бевосита яқин бўлган жойда аравачалари билан биргаликда захира спортчилари учун иккита (ҳар иккала жамоанинг ҳар бири учун биттадан) зона лойиҳаланиши керак.

413. Голбол бўйича спорт тадбирларини ўтказиш учун ўйин майдони 18×9 m ўлчамда лойиҳаланиши, бунда ушбу майдон периметри бўйлаб 1,5 m ўлчамда хавфсизлик зонаси бўлиши лозим.

414. Голбол учун спорт зонаси ва белгилаш схемаси ушбу ШНҚнинг 35-иловасидаги 35-расмда келтирилган.

415. Паралимпия стол тенниси учун ўйин майдонига қўйиладиган талаблар ушбу ШНҚнинг 403-банди бўйича қабул қилиниши керак.

416. Паралимпия регбиси бўйича спорт тадбирларини ўтказиш учун спорт майдонига қўйиладиган талаблар мазкур ШНҚнинг 255-бандига мувофиқ бўлиши ҳамда майдонни чегаралаш ва жиҳозлашга нисбатан татбиқ этилмаслиги зарур.

Ушбу майдонда спорт тадбирларини ўтказишда ён чизиқлар, марказий чизиқлар, зачёт майдонидан ҳамда марказий айлана чизиғидан вақтинчалик белгилаш (разметка) қўлланилиши лозим.

417. Ўйин майдонига бевосита яқин бўлган жойда захира ғилдиракларга эга бўлган аравачаларни жойлаштириш учун иккита (ҳар бир жамоа учун биттадан) зона лойиҳаланиши керак.

418. Дарвоза чизиғи 0,45 m баландликдаги иккита ялтироқ конуслар билан чегараланган бўлиши зарур.

419. Паралимпия регбиси учун спорт зонаси ва белгилаш схемаси ушбу ШНҚнинг 35-иловасидаги 36-расмда келтирилган.

420. Паралимпия тенниси бўйича спорт мусобақаларини ўтказиш учун кортли спорт залига қўйиладиган талаблар ушбу ШНҚнинг 407-бандига мувофиқ қабул қилиниши керак.

421. 5×5 футбол учун ўйин майдони периметр бўйича тўсиқларга эга бўлган ҳолда қуйидаги ўлчамларда лойиҳаланиши лозим:

узунлиги — 40 m;

кенглиги — 20 m.

5×5 футбол бўйича спорт тадбирларини ўтказиш учун зални трансформациялаш билан ушбу ШНҚнинг 396-банди бўйича гандбол майдончасига эга бўлган залдан фойдаланишга йўл қўйилади.

5×5 футбол бўйича спорт тадбирларини ўтказиш учун залнинг тўсиқлари қуйидагиларни инобатга олган ҳолда лойиҳаланиши керак:

баландлиги 1 — 1,2 m;

тўсиқни ўрнатишда вертикалдан ташқарига оғиш бурчаги 10° дан ошмаслиги;

тўсиқ дарвоза чизиғидан 1 m масофада.

422. 5×5 футбол учун спорт зонаси ва белгилаш схемаси ушбу ШНҚнинг 35-иловасидаги 37-расмда келтирилган.

423. Спорт акробатикаси бўйича спорт тадбирларини ўтказиш учун А ва В тоифалардаги заллар қуйидаги ўлчамларда лойиҳаланиши лозим:

узунлиги — 45 m;

кенглиги — 30 m;

баландлиги — 10 — 12 m.

424. C тоифали залларнинг ўлчамлари 45×30 m, баландлиги 8 m дан кам бўлмаслиги керак.

425. Акробатика залини лойиҳалашда 14×14 m ўлчамларда мусобақа зонасини ҳамда бу зонанинг таркибида қуйидагиларни инобатга олиш лозим:

гилам ва 12×12 m ли (чизиқнинг ташқи томони бўйича ўлчам) ишчи майдонга эга бўлган майдончани (помост);

чегаралаш белгисидан ташқарида бутун периметр бўйича 1 m кенгликда хавфсизлик зонасини.

А ва В тоифалардаги залларни лойиҳалашда майдонча (помост) ва томошабинлар орасида ҳар томондан 2 m дан кам бўлмаган қўшимча хавфсизлик зонаси бўлиши керак.

426. Спорт акробатикаси учун спорт зонасининг схемаси ушбу ШНҚнинг 35-иловасидаги 38-расмда келтирилган.

427. Спорт гимнастикаси бўйича мусобақаларни ўтказиш учун А ва В тоифалардаги залларни лойиҳалашда спорт снарядларига эга бўлган залларни эркаклар ва аёллар учун алоҳида жойлаштириш лозим.

428. 60×34 m ўлчамлардаги ҳар бир зал снарядлар тўплами билан жиҳозланиши, уларнинг рўйхати ва хавфсизлик зонасини киритган ҳолда уларни ўрнатиш жойлари халқаро гимнастика федерацияси қоидаларига мувофиқ лойиҳалаш топшириғи бўйича белгиланиши керак.

429. Спорт гимнастикаси залини лойиҳалашда спорт ускуналари ва снарядларни полга, шифт конструкцияларига ва деворларга монтаж қилиш учун маҳкамлаш деталлари бўлиши керак.

430. Спорт гимнастикаси бўйича машғулот залларини лойиҳалашда эҳтиёткорлик мосламаларини (лонжлари) жойлаштириш, маҳкамлаш, эҳтиёт чуқурларининг ўлчамлари, уларни жойлаштириш ўринларини ва шифт ва полнинг конструктив элементларига тушадиган юкларни ҳисоблаш лойиҳалаш топшириғи талаблари ҳамда халқаро гимнастика федерацияси қоидаларига мувофиқ бўлиши лозим.

431. Спорт гимнастикаси учун спорт зонасининг схемаси ва спорт ускуналари ушбу ШНҚнинг 35-иловасидаги 39-40-расмларида келтирилган.

432. Батутда сакраш бўйича тадбирларни ўтказиш учун спорт зали қуйидагиларни ҳисобга олган ҳолда лойиҳаланиши зарур:

индивидуал сакраш;

синхрон сакраш;

иккиталик минитрапм;

акробатика йўлакчаси.

433. Батутда амалга ошириладиган барча ўйин турлари бўйича мусобақаларни ўтказишда спорт снарядларини жойлаштириш учун зал ўлчамлари 43×39 m дан, шифтгача баландлик 8 m дан кам бўлмаслиги лозим.

434. Зални лойиҳалашда спорт ускуналари ва снарядарини полга, шифт конструкцияларига ва деворларга монтаж қилиш учун маҳкамлаш деталлари лойиҳаланиши керак.

435. Ўйин турлари учун бошқа снарядларни, батутда сакраш учун спорт ускунасини, хавфсизлик зоналарини жойлаштириш билан зални лойиҳалаштиришда лойиҳа топшириғи талабларини ва халқаро гимнастика федерацияси қоидаларини инобатга олиш лозим.

436. «Иккиталик минитрапм» ўйин тури бўйича халқаро мусобақаларни ўтказиш залини лойиҳалаштиришда иккита минитрампни жойлаштириш (ўрнатиш)да хавфсизлик зонаси бўлиши керак.

437. Батутда сакраш учун спорт зонаси ва ускуналари схемаси ушбу ШНҚнинг 35-иловасидаги 41 — 43-расмларда келтирилган.

438. Бадиий гимнастика бўйича спорт тадбирлари учун зал 8 m дан кам бўлмаган баландликда лойиҳаланиши зарур.

Бадиий гимнастика бўйича спорт тадбирлари учун зал баландлигини 10 — 14 m да лойиҳалашга йўл қўйилади.

439. А ва В тоифалардаги залларни лойиҳалашда майдонча (помост) қирраси ва томошабинлар орасида ҳар томондан 2 m дан кам бўлмаган қўшимча хавфсизлик зонаси бўлиши керак.

440. Бадиий гимнастика учун спорт зонаси схемаси ушбу ШНҚнинг 35-иловасидаги 44-расмда келтирилган.

441. Бокс бўйича мусобақалар зали махсус майдончага (помост) ўрнатиладиган битта ёки иккита ринг жойлаштирилишини инобатга олган ҳолда лойиҳаланиши лозим.

Машғулот залларида рингни махсус майдончасиз (помост) ўрнатишга йўл қўйилади.

442. А ва В тоифалардаги залларда канатларнинг ички чизиғи бўйича 6,10×6,10 m ўлчамларда рингларни жойлаштириш имкони бўлиши керак.

А ва В тоифалардаги залларда бошқа мусобақалар учун 4,90×4,90 m дан 6,10×6,10 m гача бўлган ўлчамлардаги ринглардан фойдаланиш зарур.

443. А ва В тоифалардаги залларда томонининг узунлиги 7,8 m бўлган квадрат шаклидаги платформали майдончани жойлаштириш имкони бўлиши лозим.

444. С тоифали залларда ўлчамлари 5,82×5,82 m дан 7,8×7,8 m гача бўлган майдончалардан (канатлар орасидаги ринг ўлчамига боғлиқ ҳолда) фойдаланишга йўл қўйилади.

445. А ва В тоифалардаги залда мусобақа майдончасининг баландлиги пол ёки асос сатҳидан 1,0 m ни ташкил этиши, бошқа мусобақаларда майдончанинг баландлиги 0,91 — 1,22 m бўлиши лозим.

446. Бокс учун залларни лойиҳалашда майдончалар периметри бўйича 3 m дан кам бўлмаган кенгликда хавфсизлик зонаси бўлиши керак.

447. Бокс учун машғулот залларини лойиҳалашда ринг ташқарисида шифт конструкциялари ва деворларга маҳкамланувчи осмаларга маҳкамланган машғулот ускуналари (бокс қоплари, груша, девор ёстиқлари ва б.)га эга бўлган майдонча бўлиши лозим.

448. Бокс майдонлари (битта ва иккита), спорт зонасининг умумий схемаси мос равишда ушбу ШНҚнинг 35-иловасидаги 45-а, б, в расмларида келтирилгандек жойлаштирилиши ва белгиланиши зарур.

449. Дзюдо бўйича спорт тадбирлари учун залларда ўлчамлари 14×14 m дан кам бўлмаган татами қопламали бир (ёки бир нечта) майдончалар лойиҳаланиши лозим.

450. Дзюдо бўйича мусобақалар учун майдончага қуйидаги зоналар жойлаштирилиши керак:

мусобақалар учун ички юзанинг (ишчи зона) ўлчами минимал 8×8 m, максимал ўлчами 10×10 m бўлиши;

хавфсизлик зонасининг кенглиги 3 m дан кам бўлмаслиги.

451. Дзюдо учун А ва В тоифалардаги заллар қуйидагиларга эга бўлиши керак:

10×10 ўлчамли ишчи зонага;

0,5 m дан кам бўлмаган кенгликдаги эркин зонага;

4 m дан кам бўлмаган кенгликдаги хавфсизлик зонасига.

452. Мусобақалар учун икки ва ундан кўп бўлган майдончаларни жойлаштиришда ушбу майдончалар орасида кенглиги 4 m дан кам бўлмаган умумий хавфсизлик зонаси бўлиши лозим.

453. Мусобақалар учун майдонча эластик пол ёки платформага жойлаштирилиши, бунда баландлиги 1 m дан катта бўлмаган платформадан фойдаланилганда унинг ён қирралари 18 m дан кам бўлмаган ўлчамларда бўлиши ва унинг атрофида кенглиги 4 m бўлган хавфсизлик зонаси бўлиши керак.

454. Дюздо учун спорт зонасининг схемаси ушбу ШНҚнинг 35-иловасидаги 46-расмда келтирилган.

455. Кураш бўйича спорт тадбирларини ўтказиш учун залларда 12×12 m ўлчамли бир ёки бир нечта (тўрттадан кўп бўлмаган) гиламларни жойлаштириш имкони назарда тутилиши керак.

Уларнинг марказидан диаметри 9 m бўлган кураш зонаси ва периметр бўйича 1,5 m кенгликда хавфсизлик зонаси белгиланган бўлиши лозим.

456. А ва В тоифалардаги залларда гиламни жойлаштириш учун 1,1 m дан катта ва 0,5 m дан кам бўлмаган баландликда майдончалар ўрнатилиши, бунда уларнинг ён томонлари ички томонга 45° қияликда бўлиши керак.

457. Битта мусобақа майдончаси устига тўшалган гиламлар орасидаги хавфсизлик зонасининг кенглиги, шунингдек гиламдан унга яқин жойлашган конструкциягача бўлган масофа 4 m дан кам бўлмаслиги лозим.

458. Гиламларни машғулот залларига хавфсизлик зоналарига риоя қилмасдан жойлаштиришда (гиламлар деворларга тақаб жойлаштирилганда ёки таянч конструктив элементлар мавжуд бўлганда) деворлар полдан 1,8 m гача бўлган баландликда эластик матлар (протекторлар) билан қопланиши керак.