Шаҳарсозлик фаолиятини техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатларни янада такомиллаштириш мақсадида, Ўзбекистон Республикасининг Шаҳарсозлик кодекси, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 13 октябрдаги «Алоҳида таълим эҳтиёжлари бўлган болаларга таълим-тарбия бериш тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги ПҚ-4860-сон қарори ҳамда Ўзбекистон Республикаси Қурилиш вазирлиги Техник кенгашининг 2021 йил 2 апрелдаги 5-2021-сонли баёнига мувофиқ буюраман:

1. ШНҚ 2.08.02-09* «Жамоат бинолари ва иншоотлари»га 4-сон ўзгартириш иловага мувофиқ тасдиқлансин ва ўрнатилган тартибда Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигида ҳисобга олингандан сўнг амалга киритилсин.

2. Мазкур буйруқ ижроси назорати вазирнинг биринчи ўринбосари Д. Адилов зиммасига юклансин.

ШНҚ 2.08.02-09* «Жамоат бинолари ва иншоотлари»нинг 3-қисм «Ўқув муассасалари» кичик қисми қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

3.11. Умумий ўрта таълим ташкилотларини бир сменали машғулотларга ҳисоблаб лойиҳаланиши, синфда ўқувчилар сони 30 нафардан ошмаган ҳолда, келажакда 25 нафарга мўлжалланган бўлиши керак.

Умумий ўрта таълим ташкилотининг лойиҳавий қуввати тегишли таълим босқичлари: I — IV синфлар — бошланғич таълим, V — IX синфлар — таянч ўрта таълим ва X-XI синфлар — ўрта таълим патоклари сонини ҳисобга олган ҳолда, синфлар сони бўйича аниқланади. Маҳаллий шароитдан келиб чиқиб патокларнинг ҳар хил нисбати кўзда тутилиши мумкин. Умумий ўрта таълим ташкилотининг энг катта лойиҳавий қуввати, қоидага кўра, 44 синф/1320 ўқувчидан ошмаслиги лозим. Бошланғич таълим ташкилотлари умумий ўрта таълим ташкилотларидан алоҳида жойлаштирилиши мумкин.

Йирик шаҳарларнинг аҳоли зич жойлашган ҳудудларида техник-иқтисодий асослаш асосида умумий ўрта таълим ташкилотлари бир синфда ўқувчилар сони 35 нафар ҳисобидан 48 синф/1680 ўқувчи лойиҳавий қуввати билан лойиҳаланиши мумкин.

Бошланғич таълим ташкилотлари мактабгача таълим ташкилотлари билан бирлаштирилиши ҳамда ушбу ШНҚнинг 2.26, 3.8, 3.13 ва 3.14 бандлари талабларини ҳисобга олган ҳолда лойиҳаланиши мумкин.

Асосланган ҳолларда, маҳаллий шароитдан келиб чиқиб, умумий ўрта таълим ташкилотларда синфларнинг сиғими камайтирилган ҳолда лойиҳаланиши мумкин: таянч ўрта таълим ва ўрта таълим ташкилотларида – синфда 20 — 24 нафар ўқувчига, бошланғич таълим ташкилотларида – синфда 10 — 12 нафардан 20 — 30 нафаргача ўқувчига мўлжалланган ҳолда. Бунда синфларнинг сиғими камайтирилган умумий ўрта таълим ташкилотлари бир патокдан ошмаслиган ҳолда лойиҳалаштирилиши лозим.

3.11.1. Иқтидорли ва истеъдодли болалар учун ихтисослаштирилган мактаблар ҳамда мактаб-интернатлар I — XI синф ўқувчилар сони синфда 20 — 24 нафар қилиб бир-икки патокка мўлжаллаб лойиҳаланади.

3.11.2. Жисмоний, ақлий, сенсор (сезги) ёки руҳий нуқсонлари бўлган болалар, шунингдек узоқ вақт даволанишга муҳтож бўлган болалар учун ихтисослаштирилган умумий ўрта таълим ташкилотлари — инклюзив шаклда таълим бериш мактаб-интернатлари ШНҚ 2.08.07 ва ШНҚ 2.07.02 талабларига мувофиқ лойиҳаланиши лозим.

3.11.3. Инклюзив шаклда таълим бериш мактаб-интернатларида:

кириш жойларида, холларда, йўлакларда, ўқув синфларида, дам олиш хоналарида, ошхоналарда ва ўқувчилар ташриф буюрадиган жойларда видеокузатув ускуналари;

кўзи ожиз ва заиф кўрувчи болалар учун қўшимча ёриткичлар (доска тепасида, стол устида, зиналар ва йўлакларда) ўрнатилиши, зиналарнинг периласи ва деворларда йўналишни кўрсатувчи, шунингдек синф ва хоналарга кириш жой (эшик)ларида «Брайль» шрифтли (бўртма ҳарфли) ёзув ва белгилар;

нутқида ва эшитишида нуқсони бўлган болаларга ҳар бир ўқувчи учун алоҳида стол устида жойлашган замонавий овоз кучайтирувчи аппарати мавжудлиги, уқув фанлари бўйича аудио-видео материаллари мавжудлиги, алоҳида коррекцион хона;

таянч-ҳаракатида нуқсони бўлган болалар учун:

бинога кириш қисмида ва остонали эшикларда пандуслар;

ўқувчиларнинг юқори қаватларига чиқиб тушишлари учун кўтариш мосламалари (лифт, эскалатор, кўтаргич (подъёмник) ва ш.к.);

спорт залда даволовчи жисмоний-соғломлаштириш машқларини бажариш учун жиҳозланган бурчак ҳамда даволовчи махсус бўртма йўлакчалар;

Инклюзив шаклда таълим бериш мактаб-интернатларида таълим бериш муҳити коррекцион ускуналар, таълим бериш техник воситалари ва махсус мебеллар билан жиҳозланиши назарда тутилиши лозим.

3.11.4. Инклюзив таълим бериш шакллари бўлган бошқа таълим ташкилотлари ва муассасаларида 3.11.3-бандида назарда тутилган чора-тадбирлар лойиҳа топшириқларига мувофиқ кўзда тутилиши лозим.

3.12. Умумий ўрта таълим ташкилотлари ва мактаб-интернатларнинг таркиби ва хоналарининг майдонлари ўқув дастурларини, ўқув-тарбия, ижтимоий-педагогика ва технологик талабларини ҳисобга олган ҳолда идоравий қурилиш нормаларига асосланиб қабул қилинади.

3.13. Умумий ўрта таълим ташкилотлари ва мактаб-интернатларнинг ўқув хоналари майдони 14-жадвал кўрсаткичларини ҳисобга олган ҳолда қабул қилиниши зарур.

Ўқув хонасининг 10 — 15 нафар ўқувчига мўлжалланган майдони 36 м² дан, 15 — 30 нафар ўқувчига мўлжалланган майдони 40 м² дан кам бўлмаслиги лозим.

Ўқув-тўгарак машғулотлари ва узайтирилган кун учун универсал хоналар, мактаб-интернатларда ўйинлар учун хоналар майдони 30 м² дан кам бўлмаслиги керак. Хоналар сони умумий ўрта таълим ташкилотлари ва мактаб-интернатларнинг сиғимидан келиб чиқиб лойиҳа топшириғи асосида қабул қилинади.

3.14. Бошланғич мактаб хоналарининг ўқув сексиялари — I — IV синфлар учун бошқа ёшдаги гуруҳ ўқувчилари ўтиб юрмайдиган, алоҳида жойлашган бўлиши шарт; қуйи синфлар ўқув секциялари — I-II синфлар учун биринчи қаватда, III-IV синфлар учун хоналарни иккинчи қаватда жойлаштириш тавсия этилади.

3.15. Меҳнат таълими устахоналари, жумладан металл ёки ёғочга ишлов бериш, матога ишлов бериш ҳамда овқат тайёрлаш хоналари, 14-жадвал кўрсаткичларини ҳисобга олган ҳолда, 1/2 синф ҳисобидан қабул қилинади.

3.16. Ўрта махсус, профессионал таълим муассасалари таркибига қуйидагилар киради:

академик лицейлар — аниқ фанлар (физик-математика, техник йўналишлар), табиий фанлар (химия, биология), филология, иқтисодиёт, чет тиллари каби фанлар чуқурлаштириб ўргатиладиган ўрта махсус таълим муассасалари.

касб-ҳунар мактаблари — умумий ўрта таълим ташкилотларининг IX синф битирувчиларидан шакллантирилган гуруҳларда, кундузги таълим шакли бўйича умумтаълим ва мутахассислик фанларининг икки йиллик интеграциялашган дастурлари асосида ошириладиган бошланғич профессионал таълим муассасалари;

коллежлар — умумий ўрта, ўрта махсус таълим ҳамда бошланғич профессионал таълим негизида касблар ва мутахассисликларнинг мураккаблигидан келиб чиққан ҳолда, давомийлиги икки йилгача бўлган кундузги, кечки ва сиртқи таълим шакллари бўйича амалга ошириладиган ўрта профессионал таълим муассасалари;

техникумлар — умумий ўрта, ўрта махсус, бошланғич профессионал ва ўрта профессионал таълим негизида касблар ҳамда мутахассисликларнинг мураккаблигидан келиб чиққан ҳолда, давомийлиги камида икки йил бўлган кундузги, кечки ва сиртқи таълим шакллари бўйича амалга ошириладиган ўрта махсус профессионал таълим муассасалари;

Ўрта махсус, профессионал таълим муассасалари, қоидага кўра, 360 ўрин (12 гуруҳ)дан кам ва 900 ўрин (30 гуруҳ) дан кўп бўлмаган, бир гуруҳда ўқувчилар сони 30 нафардан ошмаган, бир сменали машғулотларга ҳисоблаб лойиҳаланиши лозим.

Ўрта махсус, профессионал таълим муассасаларининг хоналари таркибий ижтимоий-педагогик ва технологик талаблардан, ўқув дастурларидан ҳамда идоравий қурилиш нормалари талабларидан келиб чиқиб лойиҳалаш топшириғида аниқланади.

Ўрта махсус, профессионал таълим муассасаларининг ўқув хоналари 14-жадвалга мувофиқ қабул қилинади.

Эслатма: Профессионал таълим муассасаларининг ўқув-ишлаб чиқариш устахоналарини идоравий қурилиш нормаларига, ишлаб чиқариш-технологик лойиҳалаш тармоқ нормалари, санитария қоидалари, нормалари ва гигиена нормативларини инобатга олган ҳолда лойиҳалаш даркор.

3.17. Умумий ўрта таълим ташкилотларида ва ўрта махсус, профессионал таълим муассасаларида фаоллар залларининг сиғими ўқувчилар сонининг 25 — 35% га, мактаб-интернатларда эса 50% га етарли равишда кўзда тутилиши керак.

Залнинг майдони 90 м² дан кам бўлмаслиги шарт. 100 ўринга мўлжалланган залнинг майдони 120 м² дан, 150 ўринга мўлжалланган залнинг майдони 160 м² дан кам бўлмаслиги керак. Ўринлар сони 200 ва ундан ортиқ бўлган залларнинг майдони томошабинлар заллари учун белгиланган нормалар бўйича ҳисобланади.

Фаоллар залида инвентар хонаси билан эстрада (30 — 36 м²), артистлар хонаси, техник марказлар (диктор хонаси билан радиоузел, аппаратурани таъмирлаш хонаси) кўзда тутилади. Заллар катта экранли видеопроекторлар ва акустик тизими билан жиҳозланиши зарур.

Фаоллар залининг баландлиги технологик талаблардан келиб чиқиб (лекин 4,5 м дан кам бўлмаган) белгиланади.

3.18. Умумий ўрта таълим ташкилотларида, қоидага кўра, 12 х 24 м дан кам бўлмаган ўлчамда, спорт заллари учун белгиланган норматив талабларга мувофиқ, тегишли ёрдамчи хоналари бўлган универсал спорт заллари кўзда тутилиши шарт.

Ўрта махсус, профессионал таълим муассасаларида 30 х 18 м ўлчамли спорт заллари қўлланиши тавсия этилади.

Спорт залларни, одатда, биринчи қаватда жойлаштириш тавсия қилинади.

Эслатма: 1. Спорт заллари таркибида қуйидаги ёрдамчи хоналар кўзда тутилади — омборхоналар, инвентар хоналари, душ хонаси бўлган ечиниш хоналари.

2. Ечиниш хоналарининг майдони бир кишига 1 м² дан кам ва ҳар бир хонаси 15 м² дан кичик бўлмаган ўлчамда қабул қилиниши (синфларнинг сиғими камайтирилган умумий ўрта таълим ташкилотларида — 12 м² дан кам бўлмаган); ҳар бир ечиниш хонаси қошида ҳожатхона ва душхона (2 та шоҳли) бўлиши керак.

3.19. Умумий ўрта таълим ташкилотларида ва ўрта махсус профессионал таълим муассасаларида ахборот марказлари (кутубхоналар) ўз таркибига абонемент, каталог ва адабиёт бериш зоналари, мутолаа қилиш зали, китобларни сақлаш хонаси, дарсликларни сақлаш ва таъмирлаш хоналарини олиши шарт.

Мутолаа қилиш залида ўтириш жойларининг сони: умумий ўрта таълим ташкилотларида — 20 ўриндан, ўрта махсус профессионал таълим муассасаларида — 30 ўриндан, бунда майдонлар бир жой учун 2,5 — 3,0 м²дан, компьютер олдидаги ўрин учун 4 — 6 м²дан кам бўлмаслиги лозим.

Китобларни сақлаш хонасининг майдони: очиқ фойдаланиш мумкин бўлган жойларда — 1000 китобга 5 м² ва ёпиқ сақланадиган жойларда — 1000 китобга 2,5 м² ҳисобидан қабул қилинади. 25 минг бирликкача сақланадиган кутубхона фонди битта хонага жойлаштирилиши мумкин.

Кутубхона қошида бир синф ёки гуруҳ ўқувчиларига мўлжалланган «Маънавият ва маърифат» ўқув кабинети (майдони 50 — 60 м²) назарда тутилиши зарур.

Эслатма: Ахборот марказининг умумий майдони 19-жадвалда келтирилган кўрсаткичларни ҳисобга олган ҳолда бир ўқувчи ҳисобидан умумий ўрта таълим ташкилотларида — 0,15 — 0,3 м², ўрта махсус таълим ташкилотларида — 0,5-0,6 м² қабул қилиш тавсия этилади.

3.20. Умумий ўрта таълим ташкилотлари ва ўрта махсус, профессионал таълим муассасалари ошхоналарининг сиғими ўқувчиларни умумий сонининг 20 — 30% га (технологик асосланган ҳолатларда лойиҳа топшириғи бўйича аниқлаштирилади) ҳисобланади. Овқатланиш заллари майдони бир ўринга умумий ўрта таълим ташкилотларида — 0,7-0,8 м^2, ўрта махсус, профессионал таълим муассасаларида — 1,3 м² ҳисобида (технологик ҳисоб-китоб асосида аниқлаштирилади) кўзда тутилади.

Овқатланиш блоклари таркиби ва майдонлари тайёрланадиган овқатлар ҳажми ва технологиясига асосланиб (лойиҳалаш нормалари бўйича) ҳисобланади.

Технологик ҳисоб-китоблар асосида идиш-тавоқ ювиш жойи, электр плита ва музлатгич билан жиҳозланган ёрдамчи хонаси бўлган буфетлар кўзда тутилиши мумкин; буфет залининг майдони 20 м² дан, ёрдамчи хона эса 6 м² дан кам бўлмаслиги лозим.

Эслатма: Талабалар турар жойлари бўлган таълим ташкилотларида ошхоналар овқатланишни ташкил этиш технологик асосларига кўра санитар-гигиеник нормаларни ҳисобга олган ҳолда назарда тутиладилар.

3.21. Мактаб-интернатларнинг ётоқ хоналари бир ўринга 4,5 — 6 м² ҳисобидан кўзда тутилади. Ётоқ хоналари (майдони 12 — 24 м²) яшовчилар сони 24 — 36 нафардан бўлган секцияларга гуруҳланади ҳамда зарурий санитар-маиший хоналар (юз-қўл ювиш, ҳожатхона, душ, кир ювиш хоналари) билан таъминланади. Ҳар бир яшаш секцияси ҳисобидан навбатчи тарбиячи хонаси (8 м²) кўзда тутилади.

Дам олиш ва дарс тайёрлаш учун хоналар мактаб-интернатда яшовчи ўқувчилар сонининг 50% ҳисобидан ва бир кишига 1,25 м² майдони ҳисобидан келиб чиққан ҳолда назарда тутилади; бунда ҳар бир хонанинг майдони 20 м² дан кам бўлмаслиги керак.

3.22. Умумий ўрта таълим ташкилотлари ва ўрта махсус, профессионал таълим муассасалари ўқувчилари сони 600 нафаргача бўлганда битта тиббиёт хонаси (14 — 16 м²), ўқувчилар сони 600 нафардан кўп бўлганда — муолажа хонаси (14 м²), терапевт-шифокор (12 м²) ҳамда стоматолог кабинет (14 м²)лари кўзда тутилиши лозим.

Мактаб-интернатлари ва ўрта махсус, профессионал таълим муассасаларининг ётоқхоналарида изоляторлар (100 — 200 ўринга — 2 та койка, 200 — 300 ўринга — 3 та койка) кўзда тутилиши зарур.

3.23. Умумий ўрта таълим ташкилотлари, мактаб-интернатларнинг ўқув корпусларида, ўрта махсус, профессионал таълим муассасаларида рекреация хоналари бир ўқувчига 0,6 м² ҳисобидан кўзда тутилиши зарур. Ички рекреация йўлакларининг кенглиги, ўқув хоналари бир ёқлама жойлашганда 2,4 м дан (2,8 м тавсия этилади), икки ёқлама жойлашганда 2,6 — 2,8 м дан (3,2 — 4,0 м ўлчамда, «зал» кўринишида рекреация жойини ташкил этилиши тавсия этилади) кам бўлмаслиги лозим.

3.24. Ўқув биноларида санитар ускуналарининг сони умумий ўрта таълим ташкилотлари ва ўрта махсус, профессионал таълим муассасаларини лойиҳалаш бўйича идоравий қурилиш нормаларида белгиланган ҳисобий кўрсаткичларга мувофиқ қабул қилинади.

3.25. Олий таълим ташкилотлари хоналарининг сиғими, таркиби ва майдонлари бир вақтда шуғулланувчи талабалар, магистрлар ва аспирантларнинг сонидан келиб чиқиб, идоравий қурилиш нормаларини ҳисобга олган ҳолда белгиланади; бошқа ўқув муассасалари — малака ошириш институтлари, ўқув комбинатлари учун технологик асослар бўйича лойиҳаланади.

Ўқув хоналарининг: кабинетлар ва лабораториялар, чизмачилик заллари, курс ва диплом лойиҳалаш заллари, поток аудиториялари майдонлари 14-жадвалда келтирилган кўрсаткичларни ҳисобга олган ҳолда (технологик асослар бўйича ўқиш дастурига мос) белгиланади.

3.26. Ўқитишда аудио-видео воситалари билан жиҳозланган, сиғими 50 ўрин ва ундан ортиқ бўлган лекция заллари, катта ўлчамдаги жиҳозлар билан жиҳозланган лабораториялар, икки тахмонли жавонли китоб сақлаш хоналари, шунингдек ўқув-ишлаб чиқариш хоналарининг баландлиги технологик жиҳатдан асосланиб қабул қилинади.

3.27. Амфитеатрли аудиторияларда кўргазма столи бўлганда, пол сатҳи аудитория доскасидан иккинчи қатор ўриндиқларигача горизонтал текис бўлиши шарт. Аудитория доскасидан кўргазма столигача бўлган масофа 1,6 м дан кам бўлмаслиги керак.

Ўқув кабинетларда ва сиғими 50 ўрингача бўлган аудиторияларда кўргазма доскаси ўқув столларининг олдинги қаторигача бўлган масофа, қоида бўйича, 1,8 — 2,0 м, кўргазма столи бўлган лабораторияларда ва поток аудиторияларида эса 2,55 м дан кам бўлмаслиги керак. Поток аудиториялари ва лекция залларида экрандан биринчи қатор ўриндиқларининг суянчиғигача бўлган масофа 3,0 м дан кам бўлмаслиги керак.

Лекция заллари қошидаги препарат хоналари тўғридан тўғри аудиторияга ва корридорга чиқишга эга бўлиши шарт. Препарат хоналарининг майдони улардаги жиҳозларни ҳисобга олган (лекин 18 м² кам бўлмаган) ҳолда белгиланади.

Эслатма: Кўргазма столи ва видеопроектор экранининг кўриниш шартлари технологик талаблардан келиб чиқиб белгиланади.

3.28. Олий таълим ташкилотларининг ахборот-ресурс марказлари (кейинги ўринларда АРМ деб юритилади) ўз таркибига аванзал, кўргазма фонди ва каталог хоналари, абонемент, мутолаа қилиш зали, китобларни сақлаш ва янги келганларини саралаш хоналарини олади.

Мутолаа қилиш заллари сиғими таълим ташкилотининг жами талабалари сонининг 10 — 15% қисмига бир вақтнинг ўзида хизмат кўрсатиш ҳисобидан қабул қилиниши; залда компьютерлардан фойдаланган ҳолда шуғулланиш жойлари, шунингдек Wi-Fi тармоғининг уланиши назарда тутилган бўлиши керак (1 ишчи жой учун камида 4 м²).

АРМдан таълим ташкилотининг бошқа хоналарига кесиб ўтилишга йўл қўйилмайди. АРМ хоналарнинг умумий майдони, қоидага кўра, олий таълим ташкилотларнинг сиғимидан келиб чиқиб бир талабага камида 1,0 м² ҳисобдан аниқланади. АРМ хоналарининг майдонлари 19-жадвалда келтирилган кўрсаткичлардан келиб чиқиб аниқланади.

3.29. Ректорат, деканат, кафедралар, ўқув қисмлари, илмий бўлимлари, маъмурий-хўжалик бошқармалари ҳамда илмий-текшириш бўлимларининг хоналари лойиҳа топшириғига асосан бир нафар штат ходими учун майдон 4 — 8 м² ҳисобидан қабул қилинади; маъмурий блок хоналари маъмурий биноларга қўйиладиган талабларни ҳисобга олган ҳолда лойиҳаланиши лозим.

3.30. Олий таълим ташкилотларининг ўқув биноларида рекреация жойлари, қоида бўйича, бир талабага 0,5 м² майдон, ҳожатхоналар эса — маъмурий бинолар нормалари бўйича назарда тутилади».