25.10.2002 yildagi 26-son
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi plenumining
Qarori
TADBIRKORLIK FAOLIYATI BILAN BOGʻLIQ JINOYaT VA MAʼMURIY HUQUQBUZARLIK TOʻGʻRISIDAGI IShLAR BOʻYIChA SUD AMALIYoTINING AYRIM MASALALARI HAQIDA
Sud amaliyoti tahlili shuni koʻrsatadiki, ayrim hollarda tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanayotgan shaxslarni asossiz javobgarlikka tortish, ularga nisbatan adolatsiz jazo tayinlash, shu jumladan ish boʻyicha hech bir zarurat boʻlmaganda ham ularni muayyan huquqdan mahrum qilish va axloq tuzatish ishi jazosini umumiy asoslarda belgilashga yoʻl qoʻyilmoqda. Bu esa, ularni bozor iqtisodiyoti sharoitida jamiyat uchun foydali boʻlgan tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanish imkoniyatidan mahrum etmoqda.
Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilishda sudlar tomonidan qonunlarning toʻgʻri tatbiq etilishini taʼminlash maqsadida, “Sudlar toʻgʻrisida”gi Qonunning 17-moddasiga asosan, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qaror qiladi:
1. Tadbirkorlik faoliyati bilan bogʻliq jinoyat va maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrishda sudlarga tadbirkorlik faoliyati subyektlari huquq va erkinliklarining kafolatlari haqidagi qonun hujjatlariga qatʼiy rioya qilishlari shartligi tushuntirilsin.
2. “Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari toʻgʻrisida”gi Qonuni mazmuniga koʻra, tadbirkorlik — tegishli subyektlar tomonidan qonun hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladigan, tavakkalchilik asosida oʻz mulkiy javobgarligi ostida daromad (foyda) olishga qaratilgan tashabbuskor faoliyatdir.
Tadbirkorlik faoliyati subyektlari belgilangan tartibda roʻyxatdan oʻtib, tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirayotgan yuridik va jismoniy shaxslar hisoblanadi.
Tadbirkorlik subyekti oʻz faoliyati natijasida cheklanmagan miqdorda daromad (foyda) olish, mol-mulkka egalik qilish, undan foydalanish, uni tasarruf qilish, shuningdek mahsulot yetkazib beruvchi va isteʼmolchilarni erkin tanlashga haqli.
3. Sudlarga tushuntirilsinki, qonunga muvofiq tuzilgan shartnoma shartlarini bajara olmaganlik oqibatida kelib chiqqan moddiy zarar (boy berilgan foyda) mavjudligining oʻzi tadbirkorni jinoiy javobgarlikka tortish uchun asos boʻla olmaydi.
Ushbu nizolar fuqarolik munosabatlariga taalluqli boʻlib, fuqarolik yoki xoʻjalik protsessual qonunlarida belgilangan tartibda hal qilinadi.
Ayni paytda bunday nizolarni koʻrib chiqish chogʻida, sud shaxsning xatti-harakatida muayyan jinoyat tarkibi mavjud degan xulosaga kelsa, qonunda belgilangan tartibda jinoyat ishi qoʻzgʻatish masalasini hal qiladi.
4. Jinoyat kodeksining tadbirkorlik faoliyati bilan bogʻliq jinoyatlar uchun javobgarlikni belgilovchi ayrim moddalari dispozitsiyasida shaxsni javobgarlikka tortish uchun unga nisbatan muqaddam maʼmuriy jazo qoʻllanilgan boʻlishi shartligi nazarda tutilgan. Bunda, MJtKning 37-moddasida belgilangan muddatlarga qatʼiy rioya qilinishi zarur.
Sudlar, shuni eʼtiborda tutishlari kerakki, aybdorning muqaddam tadbirkorlik faoliyati bilan bogʻliq jinoyati uchun JK 72-moddasi tartibida belgilangan sinov muddati davrida, shuningdek ozodlikdan mahrum qilish bilan bogʻliq boʻlmagan jazoni oʻtashi davomida yoki jazoni oʻtab boʻlgandan soʻng sudlanganlik holati tugallanmasdan, yoxud qonunda belgilangan tartibda olib tashlanmasdan tadbirkorlikka oid huquqbuzarlikni sodir etganda ham uning muqaddam maʼmuriy javobgarlikka tortilgan boʻlishi talab qilinadi. Jinoyat kodeksi muayyan moddalarining tegishli qismlari dispozitsiyalarida nazarda tutilgan kvalifikatsiya belgilari mavjud boʻlgan jinoyat sodir etilgan hollar bundan mustasno.
5. Sudlar, tadbirkorlik faoliyati bilan bogʻliq jinoyat ishlarini koʻrishda yuridik shaxs tashkil etgan holda bunday faoliyat bilan shugʻullanayotgan kichik va oʻrta biznes subyektlari rahbarlarining gʻayriqonuniy harakat yoki harakatsizligi JKning iqtisodiyot asoslari va xoʻjalik sohasidagi jinoyatlar uchun javobgarlikni belgilovchi boblaridagi moddalar dispozitsiyasi bilan qamrab olinsa, qoʻshimcha ravishda mansabdorlik jinoyatlari bilan kvalifikatsiya qilinmasligini nazarda tutishlari kerak.
6. Tushuntirilsinki, tadbirkorlik faoliyati subyektlarini JK 167-moddasi bilan javobgarlikka tortishda mulkchilik shakllariga alohida eʼtibor qaratilishi, jumladan xususiy firma va korxonalar, dehqon (fermer) xoʻjaliklari mulkdorlari oʻz mulklarini shaxsiy maqsadlarda tasarruf qilganliklari uchun ushbu modda bilan javobgarlikka tortilishlari mumkin emas.
Tadbirkorlik faoliyati umumiy xususiy mulkchilikka asoslangan hollarda, mulkdorlardan biri bunday mulkni talon-toroj etsa, shaxsni jinoiy javobgarlikka tortish uchun, bu haqda mulkdorlar vakolatli organining belgilangan tartibda qabul qilingan qarori yoki mulkdorlarning arizasi mavjud boʻlishi shart.
7. Sudlar qilmishni JK 184-moddasi bilan kvalifikatsiya qilishda tadbirkor amalda olgan foyda (daromad)dan soliq va boshqa majburiy toʻlovlarni toʻlashdan qasddan boʻyin tovlagan boʻlishi shartligiga eʼtibor berishlari lozim.
Foyda (daromad)ni qasddan yashirishning belgilari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 23-oktabrdagi “Tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanuvchi jismoniy shaxslardan soliqlar va yigʻimlar undirishni tartibga solish toʻgʻrisida”gi 483-sonli qaroriga 1-Ilovada qatʼiy koʻrsatilgan boʻlib, bular: hujjatlarni soxtalashtirish (tuzatish, noqonuniy toʻgʻrilash); qalbaki boshlangʻich buxgalteriya hujjatlaridan foydalanish; foydalanilmagan moddiy xarajatlarni ishlab chiqarish hisobiga qoʻshib hisobdan chiqarish; korxonada ishlamaydigan, lekin hisobda turadigan xodimlarga ish haqi yozish yoʻli bilan mehnatga haq toʻlash xarajatlarini oshirish; sotishdan olingan tushumni hisobot davridan keyingi davrga oʻtkazish (sotish hajmini va daromadni qasddan kamaytirish); moddiy, yoqilgʻi-energetika resurslari xarajatlarini va amortizatsiya (eskirish) miqdorini sunʼiy ravishda oshirish yoki normativ (limit)larni notoʻgʻri qoʻllash; hujjatlarni yoʻq qilish yoki ularni taqdim etishni rad etish; sotish joylarida buxgalteriya hujjatlari va boshqa hujjatlar bilan tegishli ravishda rasmiylashtirilmagan mahsulot (tovar)larning mavjud boʻlishi; davlat roʻyxatidan oʻtmasdan va soliq organlarida hisobda turmasdan xoʻjalik (tadbirkorlik) faoliyatini yuritish; davlat soliq xizmatining yozma bildirishnomasi mavjud boʻlgani holda ikki va undan ortiq manbalardan daromad oluvchi jismoniy shaxslar tomonidan barcha daromadlari haqida deklaratsiya taqdim etmaslikdan iborat.
JK 184-moddasida nazarda tutilgan jinoyatlarga doir ishlarni koʻrishda sudlarning eʼtibori tadbirkorning qilmishida yuqorida qayd etilgan holatlardan biri mavjud boʻlishi zarurligiga qaratilsin.
JK 184-moddasi dispozitsiyasida koʻrsatilgan “ancha miqdor”, “koʻp miqdor” va “juda koʻp miqdor” tushunchalariga baho berishda olingan foyda (daromad)ning miqdoridan emas, balki toʻlanmagan soliq yoki boshqa majburiy toʻlovlar summasidan kelib chiqiladi.
Qonun mazmuniga koʻra (Soliq kodeksining 133-moddasi) agar soliq, yigʻim, boj yoki boshqa majburiy toʻlovlarni biron turi boʻyicha ortiqcha toʻlangan summalar oʻrni, boshqa tur boʻyicha qasddan toʻlanmagan summalar oʻrnini toʻliq qoplasa, shaxs maʼmuriy yoki jinoiy javobgarlikka tortilmaydi.
Soliq, yigʻim, boj yoki boshqa majburiy toʻlovlarni biron turi boʻyicha ortiqcha toʻlangan summalar oʻrni, boshqa turi boʻyicha qasddan toʻlanmagan summalar oʻrnini qisman qoplagan hollarda esa, shaxsning javobgarligi masalasi toʻlangan va toʻlanmagan summalar oʻrtasidagi farqning miqdoridan kelib chiqqan holda hal qilinadi.
8. Sudlar tadbirkorlik faoliyati bilan bogʻliq jinoyat va maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrishda Oʻzbekiston Respublikasining “Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari toʻgʻrisida”gi, “Xoʻjalik yurituvchi subyektlar faoliyatini davlat tomonidan nazorat qilish toʻgʻrisida”gi qonunlari, “Nazorat qiluvchi organlar tomonidan oʻtkaziladigan xoʻjalik yurituvchi subyektlar faoliyatini tekshirishni muvofiqlashtirish tartibi toʻgʻrisida”gi Nizom talablariga rioya etilganligiga, jumladan, nazorat qiluvchi organlar xoʻjalik yurituvchi subyektlar faoliyatiga aralashmaganligiga, tekshirishning qonuniyligi, davriyligi va belgilangan muddatlarda oʻtkazilganligiga hamda “Tekshirishlarni roʻyxatga olish Kitobi”ga bu haqda tegishli yozuvlar kiritilganligiga eʼtibor berishlari kerak.
Bundan tashqari, ish materiallarida nazorat qiluvchi organlar faoliyatini muvofiqlashtiruvchi vakolatli organ tomonidan tasdiqlangan rejadan koʻchirma (ruxsatnoma), tekshiruvchi organ bilan auditorlik tashkiloti oʻrtasida tuzilgan shartnoma nusxasi, xodimda tekshirish huquqini beruvchi maxsus guvohnoma mavjudligiga, shuningdek, tadbirkorlik faoliyati mustaqilligini cheklashga qaratilgan xatti-harakat (hisob raqamidagi mablagʻni asossiz toʻxtatib turish, mablagʻlarni boshqa maqsadlarda ishlatishga majburlash kabi)larga ahamiyat berishlari zarur.
Bunday qonunbuzarlik hollariga yoʻl qoʻygan mansabdor shaxslarga nisbatan sudlar, tegishli munosabat bildirishlari va ularni MJtK 2411-moddasi bilan javobgarlikka tortish masalasini, yetarli asoslar aniqlangan hollarda esa, belgilangan tartibda jinoyat ishi qoʻzgʻatish masalasini hal etishlari lozim.
9. Etil spirti, alkogolli mahsulot va tamaki mahsulotlarini qonunga xilof ravishda (tegishli aksiz markalarisiz va hokazo) muomalaga kiritish (JK 1861-moddasi) deganda, uni haq evaziga sotish yoki tijorat maqsadida boshqa moddiy qimmatliklarga ayirboshlash, shuningdek garovga qoʻyish, qarz evaziga oʻtkazish tushuniladi.
(9-band Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining 2007-yil 14-noyabrdagi 17-sonli qarori tahririda)
10. Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksning 164-moddasi va Jinoyat kodeksining 189-moddasida nazarda tutilgan savdo yoki xizmat koʻrsatish qoidalarini buzishning subyekti sifatida faqat belgilangan tartibda savdo yoki xizmat koʻrsatish faoliyatini amalga oshirish huquqiga ega boʻlgan shaxslar tushuniladi. Bu huquqbuzarlik tovarlar bevosita savdo qoidalari buzib muomalaga kiritilganda (sotilganda), shuningdek, xizmat koʻrsatish qoidalari buzilganda sodir etilgan hisoblanadi.
Mazkur moddalarning dispozitsiyasi havolaki (blanket) dispozitsiya boʻlganligi sababli, Maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi bayonnomada va ayblov xulosasida savdo yoki xizmat koʻrsatish qoidalarining aynan qaysi bandi talabi buzilganligi koʻrsatilgan boʻlishi shart.
11. Sudlarga tushuntirilsinki, qonunga koʻra belgilangan tartibda roʻyxatdan oʻtish deganda tadbirkorlik subyektlarining vakolatli davlat organlari (hokimlik yoki adliya idoralari)da davlat roʻyxatiga olinishi tushuniladi. Davlat soliq inspeksiyalari tomonidan beriladigan “Qayd guvohnomasi” ularning ichki idoraviy hujjati boʻlib, uning mavjud emasligi yoki muddati oʻtganligi faktining oʻzi tadbirkorlik subyektlarini JK 188-moddasi bilan javobgarlikka tortish uchun asos boʻla olmaydi.
Biroq, shaxs tadbirkorlik faoliyati tugatilgandan soʻng ham bunday faoliyatni davom ettirsa, u JK 188-moddasida koʻrsatilgan jinoyatning subyekti boʻlishi mumkin.
12. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2002-yil 20-iyundagi PF-3076 va 11-iyuldagi PF-3105-sonli farmonlari, Vazirlar Mahkamasining 2002-yil 6-maydagi 154-sonli, 13-iyundagi 208-sonli, 12-iyuldagi 248 va 249-sonli, 19-iyuldagi 257-sonli, 20-avgustdagi 295-sonli qarorlariga muvofiq ishlab chiqilgan va Adliya vazirligi tomonidan 2002-yil 31-avgustda 1169-raqami bilan roʻyxatga olingan “Yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan isteʼmol tovarlarini olib kelish va sotish tartibi toʻgʻrisida”gi Nizomda Oʻzbekiston Respublikasi hududiga tovar moddiy boyliklarini olib kirishning va muomalaga kiritishning yangi tartibi belgilangan.
Shu munosabat bilan sudlar mazkur toifadagi ishlarni koʻrishda ushbu Nizomda belgilangan qoidalarga asoslanishlari kerak.
13. Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksning 245-moddasiga koʻra shaxs huquqbuzarlik faktini inkor etgan taqdirda maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi har qanday ish uning koʻrib chiqilishi qaysi vakolatli davlat organiga (mansabdor shaxsga) taalluqliligidan qatʼi nazar, sudlar tomonidan koʻriladi. Shuning uchun ham sudlar bunday ishlarni oʻz ish yurituvlariga moneʼliksiz qabul qilishlari va mazmunan hal etishlari lozim.
14. “Normativ-huquqiy hujjatlar toʻgʻrisida”gi Qonunning 14-moddasiga koʻra teng yuridik kuchga ega boʻlgan normativ hujjatlar bir-biriga zid kelgan hollarda keyinroq qabul qilingan hujjat qoidalari amal qiladi. Jumladan, bojxonaga doir qonun hujjatlarini buzish bilan bogʻliq maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrishda sudlar ushbu masalada Bojxona kodeksida belgilangan normalarni qoʻllashlari lozim.
15. Tushuntirilsinki, qonunga koʻra yakka tartibda oʻz faoliyatini amalga oshiruvchi tadbirkorlar ham xoʻjalik yurituvchi subyektlar doirasiga kiradi. Shu tufayli bunday shaxslar tomonidan oziq-ovqat mahsulotlari va sanoat mollarini ularning sifati va ishlab chiqarish markasini tasdiqlaydigan hujjatlarsiz sotilishi, shuningdek sotish maqsadida olinishi MJtK 164-moddasi bilan emas, balki toʻgʻridan toʻgʻrishu kodeksning 166-moddasi bilan kvalifikatsiya qilinishi lozim.
(15-band Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining 2007-yil 14-noyabrdagi 17-sonli qarori tahririda)
16. Sudlarga tadbirkorlik faoliyati bilan bogʻliq jinoyat ishlari yuzasidan huquqiy asoslar mavjud boʻlgan hollarda aybdorlarni muayyan huquqdan mahrum etmasdan ularga axloq tuzatish ishi jazosini oʻz ish joylarida oʻtashlikni belgilash maqsadga muvofiqligi tushuntirilsin.
17. Uqtirilsinki, tadbirkorlik faoliyati bilan bogʻliq jinoyatlarni sodir etgan shaxslar jinoyat oqibatida yetkazilgan zararni ixtiyoriy ravishda qoplagan, aybiga iqrorlik va chin koʻngildan pushaymonlik bildirgan hollarda, sudlar JK 65, 66, 70, 71-moddalariga asosan ularni jinoiy javobgarlikdan yoki jazodan ozod qilish masalasini muhokama qilishlari shart.
2002-yil 25-oktabr,
26-son
Постановление
пленума Верховного суда Республики Узбекистан
О НЕКОТОРЫХ ВОПРОСАХ СУДЕБНОЙ ПРАКТИКИ ПО УГОЛОВНЫМ ДЕЛАМ И ДЕЛАМ ОБ АДМИНИСТРАТИВНЫХ ПРАВОНАРУШЕНИЯХ, СВЯЗАННЫМ С ПРЕДПРИНИМАТЕЛЬСКОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТЬЮ
Анализ судебной практики показывает, что допускаются случаи необоснованного привлечения к ответственности лиц, занимающихся предпринимательской деятельностью, назначения им несправедливых мер наказания, в частности, при отсутствии по делу необходимости лишение их определенных прав, применение к ним исправительных работ на общих основаниях, что лишает предпринимателей возможности заниматься столь полезной для общества в условиях рыночной экономики деятельностью.
В целях обеспечения правильного применения судами законов, направленных на защиту прав и охраняемых законом интересов субъектов предпринимательства, в соответствии со статьей 17 Закона «О судах», Пленум Верховного суда Республики Узбекистан постановляет:
1. Разъяснить, что при рассмотрении уголовных дел и дел об административных правонарушениях, связанных с предпринимательской деятельностью, суды обязаны неукоснительно выполнять требования законодательства о гарантиях прав и свобод субъектов предпринимательской деятельности.
2. По смыслу Закона «О гарантиях свободы предпринимательской деятельности» предпринимательство — инициативная деятельность соответствующих субъектов, осуществляемая в соответствии с законодательством и направленная на получение дохода (прибыли) на свой риск и под свою имущественную ответственность.
Субъектами предпринимательской деятельности являются физические и юридические лица, зарегистрированные в установленном порядке и осуществляющие предпринимательскую деятельность.
Субъект предпринимательства вправе получать в результате своей деятельности доход (прибыль) в неограниченном размере, владеть, пользоваться и распоряжаться своим имуществом, а также самостоятельно выбирать поставщиков и потребителей продукции.
3. Разъяснить судам, что наличие самого факта материального ущерба (упущенной выгоды), возникшего вследствие неисполнения условий заключенного в соответствии с законом договора, не может являться основанием для привлечения предпринимателя к уголовной ответственности.
Данные споры относятся к сфере гражданских правоотношений и разрешаются в порядке, установленном гражданским (хозяйственным) процессуальным законодательством.
В то же время, если суд при рассмотрении таких споров придет к выводу о наличии в деяниях лица состава конкретного преступления, решает в установленном законом порядке вопрос о возбуждении уголовного дела.
4. Диспозиции некоторых статей Уголовного кодекса, устанавливающих ответственность за преступления, связанные с предпринимательской деятельностью, для привлечения лица к ответственности предусматривают обязательность применения к нему ранее административного взыскания. При этом необходимо строго исходить из срока, предусмотренного статьей 37 КоАО.
Судам следует иметь в виду, что при совершении виновным преступления, связанного с предпринимательской деятельностью, в период испытательного срока, определенного в порядке статьи 72 УК или отбывания наказания, не связанного с лишением свободы, либо после отбытия наказания, но до погашения или снятия в установленном законом порядке судимости за ранее совершенное преступление, связанное с предпринимательской деятельностью, также требуется, чтобы к этому лицу ранее применялось административное взыскание за такое же деяние. Исключение составляют случаи совершения преступления при наличии квалифицирующих признаков, предусмотренных диспозициями соответствующих частей конкретных статей УК.
5. Суды, при рассмотрении уголовных дел, связанных с предпринимательской деятельностью, должны иметь в виду, что, если незаконные действия или бездействие руководителей субъектов малого и среднего бизнеса, занимающихся предпринимательской деятельностью с образованием юридического лица, охватываются диспозициями статей УК, предусматривающих ответственность за преступления против основ экономики и в сфере хозяйственной деятельности, то дополнительная их квалификация по статьям за должностные преступления не требуется.
6. Разъяснить, что при привлечении субъектов предпринимательской деятельности к ответственности по статье 167 УК, необходимо обращать особое внимание на то, что собственники частных фирм и предприятий, дехканских (фермерских) хозяйств не могут быть привлечены к ответственности по данной статье за распоряжение своим имуществом в личных целях.
В случаях, когда предпринимательская деятельность основана на общей частной собственности и хищение этого имущества совершено одним из сособственников, для его привлечения к уголовной ответственности необходимо наличие принятого в установленном законом порядке решения уполномоченного органа собственников, или заявления собственников.
7. Судам при квалификации деяния по статье 184 УК следует обращать внимание на обязательность наличия умысла у предпринимателя на уклонение от уплаты налогов и других обязательных платежей.
Признаки умышленного сокрытия прибыли (дохода) исчерпывающе установлены в Приложении к постановлению Кабинета Министров Республики Узбекистан от 23 октября 1997 года № 483 «Об упорядочении взимания налогов и сборов с физических лиц, занимающихся предпринимательской деятельностью» и состоят: в подделке документов (подчистке, незаконном исправлении); использовании фальшивых первичных бухгалтерских документов; списании материальных затрат, неиспользованных в производстве; увеличении расходов на оплату труда путем начисления заработной платы неработающим на предприятии, но числящимся в штате; переносе выручки от реализации на следующий за отчетным период (умышленном занижении объема реализации и дохода); искусственном завышении или неправильном применении нормативов (лимитов) расходования материальных, топливно-энергетических ресурсов и начислении амортизации (износа); уничтожении документов или отказе в их предъявлении; наличии в местах реализации продукции (товаров), не оформленных соответствующим образом бухгалтерскими и другими документами; ведении хозяйственной (предпринимательской) деятельности без государственной регистрации и постановки на учет налоговых органов; не предоставлении физическими лицами, получающими доходы из двух и более источников, декларации о всех доходах при наличии письменного уведомления органов государственной налоговой службы.
Обратить внимание судов, что при рассмотрении дел о преступлениях, предусмотренных статьей 184 УК, обязательно наличие в деянии предпринимателя одного из вышеперечисленных признаков.
При оценке указанных в диспозиции статьи 184 УК понятий «значительный размер», «крупный размер» и «особо крупный размер», следует исходить не из размера полученной прибыли (дохода), а из суммы неуплаченного налога или иного обязательного платежа.
По смыслу закона (статья 133 Налогового кодекса) лицо не привлекается к административной и уголовной ответственности, если излишне внесенные суммы по одним видам налогов, сборов, пошлин и других обязательных платежей полностью покрывает умышленно неуплаченные суммы по другим видам.
А в случаях, если излишне внесенные суммы по одним видам налогов, сборов, пошлин и других обязательных платежей частично покрывают умышленно неуплаченные суммы по другим видам, вопрос о виновности лица решается исходя из разницы между внесенной и невнесенной суммами.
8. Суды, при рассмотрении уголовных дел и дел об административных правонарушениях должны обращать внимание на соблюдение требований законов «О гарантиях свободы предпринимательской деятельности», «О государственном контроле деятельности хозяйствующих субъектов», Положения «О порядке координации проверок деятельности хозяйствующих субъектов со стороны контролирующих органов», в частности на недопустимость вмешательства контролирующих органов в деятельность хозяйствующих субъектов, законность, периодичность и соблюдение установленных сроков проведения проверок, а также внесения об этом соответствующих записей в книгу регистрации проверок.
Кроме того, необходимо обращать внимание на наличие в материалах дела выписки из плана (разрешения), утвержденного органом, уполномоченным координировать деятельность контролирующих органов, копии договора, заключенного между проверяющим органом и аудиторской организацией, специального удостоверения, предоставляющего сотруднику право проверки, а также на действия, направленные на ограничение самостоятельности предпринимательской деятельности (приостановление без оснований средств, имеющихся на расчетном счету, принуждение к использованию средств в других целях и т. п.).
Судам следует должным образом реагировать на случаи такого нарушения законов должностными лицами и решать вопрос о привлечении их к ответственности по статье 2411 КоАО, а в случаях установления достаточных оснований — о возбуждении уголовного дела.
9. Под незаконным (без соответствующих акцизных марок и др.) оборотом этилового спирта, алкогольной и табачной продукции (статья 1861 УК) понимается их продажа либо обмен в коммерческих целях на другие материальные ценности, а также залог и передача в счет долга.
(пункт 9 в редакции постановления Пленума Верховного суда Республики Узбекистан от 14 ноября 2007 года № 17)
10. Под субъектами нарушения правил торговли или оказания услуг, предусмотренного статьей 164 Кодекса об административной ответственности и статьей 189 Уголовного кодекса, понимаются только лица, обладающие правом осуществления в установленном порядке торговой деятельности или деятельности по оказанию услуг. Данные правонарушения считаются совершенными при введении в оборот (продаже) товаров непосредственно с нарушением правил торговли, а также правил оказания услуг.
В связи с тем, что диспозиции указанных статей являются бланкетными, в протоколе об административном правонарушении и обвинительном заключении должно быть указано о том, требование какого именно пункта правил торговли или оказания услуг нарушено.
11. Разъяснить судам, что под регистрацией субъектов предпринимательства в установленном законом порядке понимается их государственная регистрация в уполномоченных государственных органах (в хокимиятах или органах юстиции). Выдаваемое государственными налоговыми инспекциями «Регистрационное удостоверение» является их внутриведомственным документом и сам факт его отсутствия либо просрочки не может являться основанием для привлечения субъектов предпринимательства к ответственности по статье 188 УК.
Вместе с тем, если лицо после прекращения предпринимательской деятельности продолжает ее фактически осуществлять, оно может быть субъектом преступления, предусмотренного статьей 188 УК.
12. Положением «О порядке ввоза и реализации потребительских товаров юридическими и физическими лицами», разработанным в соответствии с указами Президента Республики Узбекистан от 20 июня 2002 года № УП-3076 и от 11 июля 2002 года № УП-3105, постановлениями Кабинета Министров Республики Узбекистан от 6 мая 2002 года № 154, 13 июня 2002 года № 208, 12 июля 2002 года № 248 и № 249, 19 июля 2002 года № 157, 20 августа 2002 года № 295 и зарегистрированным Министерством юстиции 31 августа 2002 года за № 1169, установлен новый порядок ввоза в Республику Узбекистан и оборота товарно-материальных ценностей.
В связи с этим, при рассмотрении дел указанной категории суды должны руководствоваться правилами, закрепленными в данном Положении.
13. Согласно статье 245 Кодекса об административной ответственности, если лицо оспаривает факт правонарушения, любые дела об административных правонарушениях, независимо от их подведомственности, рассматриваются непосредственно судами. В связи с этим судам следует беспрепятственно принимать такие дела к своему производству и разрешать их по существу.
14. В соответствии со статьей 14 Закона «О нормативно-правовых актах» в случаях наличия противоречия между равными по юридической силе нормативными актами применяются правила акта, принятого позднее. В частности, при рассмотрении дел об административных правонарушениях, связанных с нарушением таможенного законодательства, судам по данному вопросу следует руководствоваться нормами Таможенного кодекса.
15. Разъяснить, что согласно закону предприниматели, осуществляющие свою деятельность индивидуально, также относятся к хозяйствующим субъектам. По этой причине продажа, а равно приобретение с целью продажи такими лицами продуктов питания и промышленных товаров без документов, удостоверяющих их качество и производственную марку, должны квалифицироваться не по статье 164 КоАО, а непосредственно по статье 166 данного Кодекса.
(пункт 15 в редакции постановления Пленума Верховного суда Республики Узбекистан от 14 ноября 2007 года № 17)
16. Разъяснить судам, что по уголовным делам, связанным с предпринимательской деятельностью, при наличии правовых оснований целесообразно, не лишая виновного определенных прав, назначение ему наказания в виде исправительных работ по месту работы.
17. Указать, что в случаях добровольного возмещения лицами, совершившими преступления, связанные с предпринимательской деятельностью, причиненного вреда, признания ими вины и чистосердечного раскаяния, суды обязаны обсуждать вопрос об освобождении их от уголовной ответственности или наказания соответственно на основании статей 65, 66, 70 и 71 Уголовного кодекса.
25 октября 2002 г.,
№ 26