Ushbu Kodeks soliq tizimining huquqiy asoslarini, soliq to‘lovchilarning huquqlari hamda majburiyatlarini belgilaydi, soliq ishlarini yuritish tartibotini va soliq haqidagi qonun hujjatlarini buzganlik uchun javobgarlikni tartibga solib turadi.

Soliq haqidagi qonun hujjatlari ushbu Kodeksdan, soliqlar hamda yig‘imlar sohasidagi munosabatlarni tartibga soladigan boshqa qonunlar va qonun hujjatlaridan iboratdir.

Soliq haqidagi qonun hujjatlarining boshqa qonunlar va qonun hujjatlaridan o‘rin olgan normalari ushbu Kodeksga muvofiq bo‘lishi lozim.

Agar O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida ushbu Kodeksdagidan boshqacha qoidalar belgilangan bo‘lsa, xalqaro shartnoma qoidalari qo‘llaniladi.

Soliq solish bu harakat sodir etilgan paytda muomalada bo‘lgan qonun hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi.

Soliq sohasidagi huquqbuzarliklar uchun javobgarlikni yengillashtiradigan yoki bartaraf etadigan qonun hujjatlari orqaga qaytish kuchiga ega. Soliq sohasidagi huquqbuzarliklar uchun javobgarlikni belgilaydigan yoki kuchaytiradigan qonun hujjatlari orqaga qaytish kuchiga ega emas.

Soliq haqidagi qonun hujjatlarining buzilishiga doir ishlar huquqbuzarlik sodir etilgan vaqtda amal qilib turgan qonun hujjatlari asosida yuritiladi.

Har bir shaxs ushbu Kodeksda belgilangan soliqlar va yig‘imlarni to‘lashi shart.

Soliq solish—yuridik shaxslarga nisbatan mulkchilik shaklidan qat’i nazar, qonun oldida tenglik, jismoniy shaxslarga nisbatan esa jinsi, irqi, millati, tili, dini, ijtimoiy kelib chiqishi, e’tiqodi, shaxsiy va ijtimoiy mavqeyidan qat’i nazar, qonun oldida tenglik asosida amalga oshiriladi.

Belgilanayotgan soliqlar va yig‘imlar tovarlarning (ishlar, xizmatlarning) yoki pul mablag‘larining O‘zbekiston Respublikasi hududi doirasida erkin muomalada bo‘lishini bevosita yoki bilvosita cheklab qo‘yishi yoxud soliq to‘lovchining iqtisodiy faoliyatini boshqacha tarzda cheklab qo‘yishi yoki unga g‘ov bo‘lishi mumkin emas.

Olingan manbalaridan qat’i nazar, barcha daromadlarga soliq solinishi shart.

Soliq imtiyozlarini belgilash ijtimoiy adolat prinsiplariga mos bo‘lishi kerak.

Soliqlar, yig‘imlar va boshqa majburiy to‘lovlarga oid normativ-huquqiy hujjatlardagi bartaraf etib bo‘lmaydigan barcha shubhali, ziddiyatli qoidalar va noaniqliklar soliq to‘lovchi tadbirkorlik subyekti foydasiga talqin qilinadi.

O‘zbekiston Respublikasi hududida soliqlar va yig‘imlar O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi tomonidan belgilanadi va bekor qilinadi, ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.

O‘zbekiston Respublikasi hududida:

umumdavlat soliqlari;

mahalliy soliqlar va yig‘imlar amal qiladi.

Soliqlar va yig‘imlar bo‘yicha imtiyozlar O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi yoki u vakolat bergan davlat organi tomonidan belgilanadi.

Umumdavlat soliqlariga quyidagilar kiradi:

1) yuridik shaxslardan olinadigan daromad (foyda) solig‘i;

2) jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘i;

3) qo‘shilgan qiymat solig‘i;

4) aksiz solig‘i;

5) yer osti boyliklaridan foydalanganlik uchun soliq;

7) suv resurslaridan foydalanganlik uchun soliq.

Umumdavlat soliqlari har yili qonuniy tartibda belgilanadigan normativlar bo‘yicha tegishli budjetlar o‘rtasida taqsimlanadi.

Mahalliy soliqlar va yig‘imlarga quyidagilar kiradi:

1) mol-mulk solig‘i;

2) yer solig‘i;

3) obodonlashtirish va ijtimoiy infratuzilmani rivojlantirish solig‘i;

4) jismoniy shaxslardan transport vositalariga benzin, dizel yoqilg‘isi va gaz ishlatganlik uchun olinadigan soliq;

5) ayrim turlardagi tovarlar bilan savdo qilish huquqi uchun yig‘im;

6) yuridik shaxslarni, shuningdek tadbirkorlik faoliyati bilan shug‘ullanuvchi jismoniy shaxslarni ro‘yxatga olganlik uchun yig‘im.

Qoraqalpog‘iston Respublikasida mahalliy soliqlar va yig‘imlar ushbu Kodeks, O‘zbekiston Respublikasining boshqa qonun hujjatlari, shuningdek Qoraqalpog‘iston Respublikasining qonun hujjatlari bilan ham tartibga solinadi.

Ushbu moddaning 1 va 2-bandlarida nazarda tutilgan mahalliy soliqlar va yig‘imlar O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari bilan joriy etiladi va respublikaning butun hududida undiriladi. Bu soliqlar va yig‘imlar stavkalarining miqdorlari O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Ushbu moddaning 3—8-bandlarida nazarda tutilgan mahalliy soliqlar va yig‘imlar Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar davlat hokimiyati organlari tomonidan joriy etiladi. Bu mahalliy soliqlar va yig‘imlar stavkalarining eng yuqori miqdorlari O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Yangi mahalliy soliqlar va yig‘imlarni joriy etish O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi bilan muvofiqlashtirilishi lozim.

Mahalliy soliqlar va yig‘imlar mahalliy budjetga o‘tkaziladi.

Ushbu Kodeks yoki O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti qarorlari bilan belgilangan ayrim toifadagi soliq to‘lovchilar uchun soliq solishning quyidagilarni to‘lashni nazarda tutuvchi soddalashtirilgan tartibi qo‘llanilishi mumkin:

1) yagona soliq to‘lovini;

2) yagona yer solig‘ini;

3) tadbirkorlik faoliyatining ayrim turlari bo‘yicha qat’iy belgilangan soliqni.

Mikrofirmalar va kichik korxonalar soliq solishning yagona soliq to‘lovi to‘lashni nazarda tutuvchi soddalashtirilgan tartibini yoki umumbelgilangan tartibdagi soliqlar va boshqa majburiy to‘lovlar to‘lashni tanlashga haqli, ushbu moddaning uchinchi, to‘rtinchi va o‘ninchi qismlarida nazarda tutilgan mikrofirmalar va kichik korxonalar bundan mustasno.

Alkogol mahsulotlari ishlab chiqaruvchi mikrofirmalar va kichik korxonalar yagona soliq to‘lovi to‘lashga o‘tishga haqli emas.

Savdo va umumiy ovqatlanish korxonalari, lotereyalar tashkil qilish doirasida faoliyat ko‘rsatadigan yuridik shaxslar, xususiy amaliyot bilan shug‘ullanuvchi notariuslar yagona soliq to‘lovi to‘laydilar hamda umumbelgilangan tartibda soliqlar va boshqa majburiy to‘lovlar to‘lashga o‘tishga haqli emas.

Yagona soliq to‘lovi to‘lovchilar yagona soliq to‘lovini budjetga to‘lanadigan qo‘shilgan qiymat solig‘i summasiga, biroq bir vaqtning o‘zida ellik foizdan ko‘p bo‘lmagan miqdorga kamaytirgan holda qo‘shilgan qiymat solig‘i to‘lashga haqlidirlar.

Soliq solishning soddalashtirilgan tartibini qo‘llovchi ishlab chiqarish mikrofirmalari va kichik korxonalari yagona soliq to‘lovi bo‘yicha soliq solinadigan bazani olingan yangi texnologik jihozlar qiymatiga teng miqdorda, biroq soliq solinadigan bazaning yigirma besh foizidan ko‘p bo‘lmagan miqdorda besh yil mobaynida kamaytirishga haqlidir. Mazkur soliq imtiyozi yangi texnologik jihozlar ishga tushirilgan paytdan e’tiboran navbatdagi soliq hisoboti davri uchun qo‘llaniladi. Yangi texnologik jihozlar olingan (import qilingan) paytdan e’tiboran uch yil mobaynida realizatsiya qilingan yoki tekinga berilgan taqdirda, mazkur imtiyozning amal qilishi imtiyoz qo‘llanilgan butun davr uchun yagona soliq to‘lovi to‘lash bo‘yicha majburiyatlar tiklangan holda bekor qilinadi.

Ushbu moddaning birinchi qismida ko‘rsatilgan soliqlar barcha umumbelgilangan tartibdagi soliqlar va boshqa majburiy to‘lovlar o‘rniga to‘lanadi, quyidagilar bundan mustasno:

1) yuridik shaxslar uchun:

ushbu Kodeksda nazarda tutilgan tartibda O‘zbekiston Respublikasi norezidentlari tomonidan bajarilgan (ko‘rsatilgan) ishlar (xizmatlar) bo‘yicha qo‘shilgan qiymat solig‘i;

aksiz solig‘i (aksiz solig‘i to‘lanadigan mahsulot ishlab chiqarilganda);

yer ostidan foydalanganlik uchun soliq;

bojxona to‘lovlari;

davlat bojlari;

ayrim tovar turlari bilan chakana savdo qilish huquqi uchun yig‘im;

yagona ijtimoiy to‘lov;

davlat maqsadli jamg‘armalariga majburiy ajratmalar (yagona soliq to‘lovi to‘lovchilar bundan mustasno);

olingan va vaqtinchalik olib kiriladigan avtotransport vositalari qiymatidan O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi Respublika yo‘l jamg‘armasiga yig‘im;

2) yakka tartibdagi tadbirkorlar uchun:

aksiz solig‘i (aksiz solig‘i to‘lanadigan mahsulot ishlab chiqarilganda);

yer ostidan foydalanganlik uchun soliq;

suv resurslaridan foydalanganlik uchun soliq (tadbirkorlik faoliyati uchun suv resurslaridan foydalanilganda);

yer solig‘i;

mol-mulk solig‘i;

bojxona to‘lovlari;

O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Pensiya jamg‘armasiga sug‘urta badallari;

davlat bojlari;

olingan va vaqtinchalik olib kiriladigan avtotransport vositalari qiymatidan O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi Respublika yo‘l jamg‘armasiga yig‘im.

Soliq solishning soddalashtirilgan tartibini qo‘llovchi yuridik shaxslarda soliqlar va boshqa majburiy to‘lovlarni to‘lov manbaida ushlab qolish hamda budjetga o‘tkazish majburiyatlari ham saqlanib qoladi.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qaroriga binoan konchilik sanoati tarmoqlarining ayrim korxonalari uchun ustama foyda solig‘i to‘lanishini nazarda tutadigan foydaning bir qismiga soliq solishning alohida tartibi joriy etilishi mumkin.

Mahsulot taqsimotiga oid bitim bo‘yicha ishlarni bajarishda qatnashayotgan investorlarga, ularning pudratchilariga va ikkilamchi pudratchilariga soliq solish “Mahsulot taqsimotiga oid bitimlar to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonunida nazarda tutilgan xususiyatlar inobatga olingan holda amalga oshiriladi.

Ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan soliqlarni hisoblab chiqarish va to‘lash tartibi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi yoki u vakolat bergan organ tomonidan belgilanadi.

Soliq solishning ushbu moddada nazarda tutilgan xususiyatlariga ega bo‘lgan yuridik shaxslar soliq solinishi maqsadidan kelib chiqib, tegishli faoliyat turlarining alohida buxgalteriya hisobini yuritishlari shart”;

O‘zbekiston Respublikasi hududida soliqlar va yig‘imlar O‘zbekiston Respublikasining pul birligi—so‘mda hisoblab chiqariladi.

Yuridik shaxslarning daromadlari va soliqlarni hisoblab chiqarish uchun ular bo‘yicha tegishli chegirmalar, to‘lov to‘langan vaqt va pul kelib tushgan sanadan qat’i nazar, ular taalluqli bo‘lgan hisobot davrida buxgalteriya hisobi to‘g‘risidagi qonun hujjatlariga muvofiq aks ettiriladi.

Soliq to‘lovchilar quyidagi huquqlarga ega:

1) soliq organlaridan soliq haqidagi qonun hujjatlari masalalari bo‘yicha axborot va maslahatlar olish;

2) ushbu Kodeksda va boshqa qonun hujjatlarida belgilab qo‘yilgan tartibda va asoslarda soliq imtiyozlaridan foydalanish;

3) budjetga ortiqcha miqdorda tushgan soliqlar va yig‘imlar summasini qaytarish to‘g‘risida yozma ariza bilan murojaat qilish;

4) soliqlar va yig‘imlar bo‘yicha budjet oldidagi o‘z majburiyatlarini bajarish yuzasidan soliq organlaridagi mavjud ma’lumotlar bilan tanishish;

5) soliq organlari o‘tkazgan tekshiruv materiallari bilan tanishish va tekshiruv dalolatnomalarini olish, tekshiruvlarning natijalaridan norozi bo‘lgan taqdirda soliq organiga o‘zining yozma e’tirozlarini o‘n kunlik muddat ichida taqdim etish;

6) soliq organlarining qarorlari va ular mansabdor shaxslarining xatti-harakatlari ustidan yuqori soliq organlariga yoki sudga shikoyat qilish;

7) soliq solish obyektini hisobga olishda, soliqlar va yig‘imlarni hisoblab chiqarish va to‘lashda o‘zlari yo‘l qo‘ygan xatolarni mustaqil ravishda tuzatish.

Soliq to‘lovchilar ushbu Kodeksda va boshqa qonun hujjatlarida nazarda tutilgan o‘zga huquqlarga ham egadir.

Soliq to‘lovchilar quyidagi majburiyatlarga ega:

1) belgilangan tartibda va muddatlarda soliq organlarida ro‘yxatdan o‘tish, pochta manzili o‘zgargan taqdirda esa (notijorat tashkilotlar qayta ro‘yxatdan o‘tkazilgan taqdirda ham), bu haqda soliq organlarini o‘n kunlik muddat ichida yozma ravishda xabardor etish;

2) soliqlar va yig‘imlarning tegishli summasini o‘z vaqtida va to‘liq hajmda to‘lash;

3) buxgalteriya hisobini va hisob hujjatlarini qonun hujjatlariga muvofiq yuritish;

4) moliyaviy hisobotni, soliqlar bo‘yicha hisob-kitoblarni yoki daromadlar to‘g‘risidagi deklaratsiyalarni qonun hujjatlarida belgilangan tartibda soliq organlariga taqdim etish;

5) soliqlar va yig‘imlarni hisoblab chiqarish, to‘lash bilan bog‘liq hujjatlar va ma’lumotlarni, shuningdek soliqlar va yig‘imlar yuzasidan imtiyozlar huquqini tasdiqlovchi hujjatlarni soliq organlariga taqdim etish;

6) soliqlar va yig‘imlarni hisoblab chiqarish, to‘lash masalalarini tekshirish uchun soliq organlarining mansabdor shaxslarini daromad olish yoki soliq solish obyektlarining saqlanishi bilan bog‘liq binolar va joylarga kirishiga ruxsat berish;

7) soliq organlarining soliq haqidagi qonun hujjatlarini buzish hollarini bartaraf etish to‘g‘risidagi talablarini bajarish.

Soliq to‘lovchilar ushbu Kodeksda va boshqa qonun hujjatlarida o‘z zimmalariga yuklatilgan boshqa majburiyatlarni ham bajaradilar.

Moliya yilida soliq solinadigan daromadga (foydaga) ega bo‘lgan yuridik shaxslar daromad (foyda) solig‘i to‘lovchilar hisoblanadi.

Yuridik shaxslar daromad (foyda) solig‘i bo‘yicha budjet bilan hisob-kitoblarni mustaqil ravishda amalga oshiradilar. Ayrim tarmoqlar yuridik shaxslarining birlashmalari budjet bilan hisob-kitoblarni O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qaroriga binoan markazlashtirilgan tartibda amalga oshirishlari mumkin.

O‘zbekistonda ta’sis etilgan yoki ro‘yxatdan o‘tkazilgan yuridik shaxs, shuningdek O‘zbekiston Respublikasidan tashqarida ro‘yxatdan o‘tgan, bosh korxonasi O‘zbekistonda joylashgan yuridik shaxs O‘zbekiston Respublikasining rezidenti hisoblanadi.

O‘zbekiston Respublikasining rezidenti bo‘lgan yuridik shaxslarga O‘zbekiston Respublikasidagi va undan tashqaridagi faoliyat manbalaridan olgan daromadlari (foydalari) bo‘yicha soliq solinadi.

O‘zbekiston Respublikasining rezidenti bo‘lmagan yuridik shaxslarga O‘zbekiston hududidagi manbalardan olgan daromadlari (foydalari) bo‘yicha soliq solinadi.

O‘zbekiston Respublikasidan tashqarida to‘langan daromad (foyda) solig‘i summalari O‘zbekiston Respublikasida soliq to‘lash vaqtida O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga muvofiq hisobga olinadi.

Hisobga olinadigan summalar miqdori O‘zbekiston Respublikasida amalda bo‘lgan stavkalar bo‘yicha hisoblab chiqarilgan daromad (foyda) solig‘i summasidan ortiq bo‘lmasligi kerak.

Jami daromad bilan ushbu Kodeksga muvofiq belgilanadigan chegirmalar o‘rtasidagi farq sifatida hisoblangan daromad (foyda) soliq solish obyektidir.

Ustav fondiga qo‘shilgan, umumiy vazifalarni hal etish uchun birlashtirilgan badallar, paylar va aniq maqsadga qaratilgan boshqa moliyaviy mablag‘lar (kapital) ana shu vazifalarni hal etish uchun maxsus tuzilgan yuridik shaxsning daromadlari hisoblanmaydi va soliq solish obyekti bo‘lmaydi.

Yuridik shaxs bo‘lgan aksiyadorning o‘tgan yillarning taqsimlanmagan foydasini ustav fondini (kapitalini) ko‘paytirish uchun yo‘naltirish chog‘ida qo‘shimcha aksiyalar qiymati yoki aksiyalarning nominal qiymatini ko‘paytirish tarzida olingan daromadlari (foydasi) soliq solish obyekti bo‘lmaydi.

Jami daromadga jo‘natilgan tovar, bajarilgan ishlar, ko‘rsatilgan xizmatlar va boshqa operatsiyalar uchun yuridik shaxs olishi lozim bo‘lgan (olgan) yoki tekinga olgan pul yoxud boshqa mablag‘lar kiradi.

Bunday daromadlar jumlasiga quyidagilar kiradi:

1) tovarlarni (ishlarni, xizmatlarni) realizatsiya qilishdan keladigan tushum;

2) asosiy vositalar, nomoddiy aktivlar, qimmatli qog‘ozlar, intellektual mulk obyektlari, materiallar va boshqa aktivlarni realizatsiya qilishdan keladigan daromad;

3) foizlar ko‘rinishidagi daromadlar;

4) dividendlar;

5) tekinga olingan mol-mulk;

6) mol-mulkni ijaraga (lizingga) berishdan keladigan daromad;

7) royalti;

8) tekin moliyaviy yordam (davlat budjetidan berilgan subsidiyalar bundan mustasno);

9) da’vo muddati o‘tkazib yuborilgan kreditorlik va deponent qarzdorlikni hisobdan chiqarishdan olingan daromadlar;

10) ilgari chegirib tashlangan xarajatlar, zararlar yoki shubhali qarzlarning o‘rnini qoplash tariqasida olingan daromadlar;

11) valyuta hisobvaraqlaridagi kurs bo‘yicha musbat farq;

12) favqulodda daromadlar;

13) boshqa daromadlar.

Soliq solinadigan daromadlarni (foydalarni) belgilashda jami daromaddan quyidagi chegirmalar amalga oshiriladi:

qo‘shilgan qiymat solig‘i, aksiz solig‘i, mol-mulk solig‘i, yer solig‘i, yer osti boyliklaridan foydalanganlik uchun soliq, suv resurslaridan foydalanganlik uchun soliq, shuningdek bojxona bojlari summalari;

banklarning va boshqa moliya-kredit tashkilotlarining kreditlari uchun foiz to‘lovlari summalari, bundan banklarning va boshqa moliya-kredit tashkilotlarining investitsiya davrida kapital qo‘yilmalar tarkibiga kiradigan investitsiya uchun olgan kreditlari bo‘yicha foizlar hamda to‘lov muddati o‘tgan va uzaytirilgan ssudalar bo‘yicha foizlar mustasno;

xodimlarga ish haqi to‘lash bo‘yicha xarajatlar;

belgilangan tartibda kiritiladigan renta to‘lovlarining summasi;

ijara haqi;

asosiy vositalarni ta’mirlash xarajatlari;

chet yuridik va jismoniy shaxslarning moddiy xarajatlari va ko‘rsatgan xizmatlarining qiymati;

majburiy sug‘urta to‘lovlari bo‘yicha o‘tkaziladigan, qonun hujjatlariga muvofiq ish haqiga hisoblangan summalar;

mahsulotni (xizmatlarni) sertifikatlash ishlariga haq to‘lash xarajatlari summalari;

qonun hujjatlariga muvofiq normalar bo‘yicha xizmat safari xarajatlari summalari;

qonun hujjatlariga muvofiq normalar bo‘yicha vakillik maqsadlaridagi xarajatlar summalari;

reklama xarajatlari summalari;

soliq to‘lovchi faoliyati ixtisosligi bo‘yicha kadrlar tayyorlash va qayta tayyorlash uchun xarajatlar summalari;

soliq to‘lovchi balansidagi sog‘liqni saqlash obyektlari, qariyalar va nogironlar uylari, maktabgacha tarbiya bolalar muassasalari, bolalarning dam olish lagerlari, madaniyat va sport obyektlari, xalq ta’limi muassasalari, uy-joy fondini saqlashga qilinadigan xarajatlar summalari, shuningdek soliq to‘lovchilar sanab o‘tilgan muassasalarni saqlashda ulush qo‘shib qatnashib, ana shu maqsadlar uchun qiladigan xarajatlarining summalari;

lizing obyektini sotib olish uchun olingan kreditlar foizlari va boshqa belgilangan to‘lovlar summalari;

lizing beruvchining lizing shartnomasi bo‘yicha lizing to‘lovi tarkibida to‘lanadigan daromadi;

qonun hujjatlarida belgilangan normalar doirasidagi ixtiyoriy sug‘urta turlari bo‘yicha xarajatlar summalari, ushbu qismning o‘n to‘qqizinchi xatboshisida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno;

mol-mulkni sug‘urta qilish va hayotni uzoq muddatli sug‘urta qilish bo‘yicha sug‘urta mukofotlari summalari;

qonun hujjatlarida belgilab qo‘yiladigan boshqa majburiy to‘lovlar.

Ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan xarajatlar va majburiy to‘lovlardan tashqari quyidagi xarajatlar va ajratmalar ham jami daromaddan chegirib tashlanishi lozim:

1) banklar bo‘yicha:

kredit resurslari uchun to‘lovlar, operatsiya xarajatlari, pul mablag‘lari va boyliklarni tashish hamda saqlash xarajatlari;

mijozlarning hisobvaraqlari, shu jumladan jismoniy shaxslarning omonatlari bo‘yicha hisoblangan va to‘langan foizlar;

tavakkalchilik operatsiyalari bo‘yicha zaxira hisobidan o‘chirilgan umidsiz ssuda summalari;

2) sug‘urta tashkilotlari bo‘yicha:

qayta sug‘urta shartnomalari bo‘yicha berilgan to‘lov summalari;

amal qilishi hisobot yili oxirigacha tugamagan sug‘urta va qayta sug‘urta shartnomalari bo‘yicha to‘lov summalari;

sug‘urta va qayta sug‘urta majburiyatlari bo‘yicha amalga oshirilgan va hisoblangan to‘lov summalari;

o‘tgan yillardagi sug‘urta hodisalari bo‘yicha tugallanmagan to‘lov summalari, shu jumladan da’vo muddati doirasidagi majburiyatlar summalari;

sug‘urta holatining ro‘y berganligi haqida ma’lum qilingan, lekin zarar miqdori taqdim etilmagan shartnomalar bo‘yicha sug‘urta summalari;

sug‘urta tashkiloti sug‘urta hodisalari ro‘y berishini bartaraf etish va uning oldini olishga doir tadbirlarni (preventiv tadbirlarni) moliyalashga sarflaydigan mablag‘lar summalari;

sug‘urta tashkilotlarining zaxira fondlari bu tashkilotlar ustav fondining yigirma besh foiziga yetguniga qadar sug‘urta tashkilotlari o‘z daromadlarining yigirma foizi miqdorida zaxira fondlariga qiladigan ajratmalar.

Jami daromaddan chegirib tashlanadigan xarajatlar, majburiy to‘lovlar, chiqimlar va ajratmalarni aniqlash tartibi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Agar amalga oshirilgan xarajat xarajatlarning bir necha toifasiga kiritilgan bo‘lsa, u faqat bir marta jami daromaddan chegirib tashlanishi mumkin.

Asosiy vositalar sotib olish va ularni montaj qilishga, nomoddiy aktivlar sotib olishga qilingan xarajatlar, shuningdek boshqa kapital xarajatlar amortizatsiya tariqasida keyingi davrlarda jami daromaddan chegirib tashlanishi lozim.

Soliq to‘lovchi (banklar va sug‘urta tashkilotlari bundan mustasno) da’vo muddati o‘tganidan so‘ng daromadlari tovarlarning (ishlar, xizmatlarning) realizatsiya qilinishi bilan bog‘liq bo‘lgan, ilgari jami daromadga qo‘shilgan umidsiz qarzlar bo‘yicha chegirma qilinish huquqiga ega bo‘ladi.

Moliyaviy jazo choralari va hisoblangan penya summalari jami daromaddan chegirib tashlanmaydi.

Tadbirkorlik faoliyatida uch yildan ortiq foydalanilgan asosiy vositalar realizatsiya qilinganida vujudga kelgan zararlar jami daromaddan chegirib tashlanadi.

Qimmatli qog‘ozlar realizatsiya qilinganida vujudga kelgan zararlar jami daromaddan chegirib tashlanmaydi.

Ish hayvonlari va ko‘p yillik daraxtlardan foydalanganda vujudga kelgan zararlar faqat ana shu aktivlardan foydalanishdan olingan daromaddan chegirib tashlanadi.

Asosiy vositalar amortizatsiya qilinadi, yer bundan mustasno.

Asosiy vositalarning soliq solinadigan davr mobaynida belgilangan normalar doirasida hisoblangan amortizatsiya ajratmalari summalari jami daromaddan chegirib tashlanadi.

Amortizatsiya ajratmalarining summalari asosiy vositalarning dastlabki (tiklanish) qiymati va ushbu moddada belgilangan amortizatsiya normalari asosida hisoblab chiqariladi. Amortizatsiya muddati tugaganidan so‘ng eskirish hisoblanmaydi.

Asosiy vositalarni uzoq muddatga ijaraga olgan yuridik shaxslar ham o‘zlariga qarashli, ham ijaraga olingan asosiy vositalar yuzasidan amortizatsiya ajratmalarini hisoblaydilar. Bu holda ijaraga beruvchi ijaraga berilgan asosiy vositalar uchun amortizatsiya ajratmalarini hisoblamaydi.

Asosiy vositalarning amortizatsiya normalari:

Nomoddiy aktivlarga qilingan xarajatlar jami daromaddan eskirish tarzida har oyda, yuridik shaxs tomonidan ularning boshlang‘ich qiymati va ulardan unumli foydalanish muddati (biroq yuridik shaxsning faoliyat muddatidan ortiq bo‘lmagan muddat) asosida hisoblab chiqarilgan normalar bo‘yicha chegirib tashlanadi.

Unumli foydalanish muddatini aniqlab bo‘lmaydigan nomoddiy aktivlar bo‘yicha amortizatsiya normalari besh yilga (biroq yuridik shaxsning faoliyat muddatidan ortiq bo‘lmagan muddatga) mo‘ljallab belgilanadi.

Soliq to‘lovchining geologik tadqiqotlar va tabiiy resurslarni qazib olishga tayyorgarlik ishlari uchun qilgan xarajatlari jami daromaddan amortizatsiya sifatida, amortizatsiya ajratmalari normasi bo‘yicha — o‘n besh foiz miqdorida chegirib tashlanadi.

Soliq to‘lovchining tadbirkorlik faoliyatiga taalluqli bo‘lmagan tadbirlarni o‘tkazish bilan bog‘liq xarajatlari bo‘yicha chegirmalar qilinmaydi.

Agar madaniy, sport va boshqa tadbirlar uchun xarajatlar soliq to‘lovchining asosiy faoliyati doirasida o‘tkaziladigan bo‘lsa, ushbu moddaning qoidalari unga nisbatan qo‘llanilmaydi.

Davlatga qarashli bo‘lmagan pensiya fondlariga ajratmalar jami daromaddan chegirib tashlanmaydi.

Ushbu Kodeksda nazarda tutilgan, chegirib tashlanishi lozim bo‘lgan xarajatlarning jami daromaddan oshib ketishi zarar deb e’tirof etiladi.

Soliq to‘lovchi ko‘rilgan zararlarni zarar ko‘rilgan hisobot yilidan keyingi besh yil muddat davomida taqsimlab o‘tkazishni amalga oshirishga haqlidir.

O‘tgan hisobot yilida yoki o‘tgan hisobot yillarida ushbu moddaning birinchi qismiga muvofiq hisoblab chiqarilgan zararga (zararlarga) ega bo‘lgan daromad (foyda) solig‘i to‘lovchilar joriy yildagi soliq solinadigan daromadni (foydani) ko‘rilgan zararlarning to‘liq summasiga yoki ushbu summaning bir qismiga kamaytirishga haqlidir.

Taqsimlab o‘tkazilayotgan zararning har bir navbatdagi yilda hisobga olinadigan jami summasi ushbu Kodeksga muvofiq hisoblab chiqarilgan joriy yildagi soliq solinadigan daromadning (foydaning) 50 foizidan oshmasligi kerak.

Soliq solinadigan baza o‘rni qoplanishi kerak bo‘lgan zarar summasi miqdoriga faqat yil yakunlari bo‘yicha kamaytirilishi mumkin.

Birdan ortiq kalendar yilda ko‘rilgan zararlar ular ko‘rilgan ketma-ketlikda taqsimlab o‘tkaziladi.

Soliq to‘lovchining daromad (foyda) solig‘idan ozod qilingan davrdagi zararlari keyingi davrlarga taqsimlab o‘tkazilishi mumkin emas.

Yuridik shaxslarning soliq solinadigan daromadiga (foydasiga) eng yuqori—o‘ttiz besh foizlik stavka bo‘yicha soliq solinadi.

Har yili Davlat budjeti tasdiqlanayotgan vaqtda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi yuridik shaxslarning daromadlariga (foydasiga) solinadigan soliq stavkasini ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan eng yuqori miqdoridan ko‘paytirmay belgilagan holda uni qayta ko‘rib chiqishi mumkin.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi quyidagilar uchun daromadiga (foydasiga) solinadigan soliqning kamaytirilgan stavkalarini belgilashi mumkin:

chet el investitsiyalari ishtirokidagi yuridik shaxslar uchun;

bolalarbop tovarlar, ayollar gigiyenasi ashyolari, badiiy hunarmandchilik mahsulotlari va o‘yinchoqlar ishlab chiqaruvchi yuridik shaxslar uchun;

o‘zi ishlab chiqargan mahsulotlarni eksport qiluvchi yuridik shaxslar uchun.

Yuridik shaxslarga to‘lanadigan dividendlar va foizlarga O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilaydigan stavka bo‘yicha to‘lov manbaida soliq solinadi.

Aksiyalar bo‘yicha va xo‘jalik yurituvchi subyektlarning ustav sarmoyasidagi ulushbay qatnashuvdan olinadigan daromadlar soliq solish maqsadlari uchun dividendlar hisoblanadi. Depozit qo‘yilmalar, qarz majburiyatlari va boshqa qimmatli qog‘ozlar bo‘yicha olinadigan daromadlar foizlar jumlasiga kiritiladi.

Davlat obligatsiyalari va davlatning boshqa qimmatli qog‘ozlari bo‘yicha dividendlar va foizlar, shuningdek O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi Budjetdan tashqari Pensiya jamg‘armasining vaqtincha bo‘sh mablag‘larini moliyaviy bozorlarga joylashtirishdan foizlar tarzida olinadigan daromadlar soliq solishdan ozod etiladi.

O‘zbekiston Respublikasidagi to‘lov manbaida ilgari soliq undirilgan dividendlar va foizlarni olgan rezident-yuridik shaxs to‘lov manbaining soliqni to‘laganligini tasdiqlaydigan hujjatlar mavjud bo‘lsa, ularni jami daromaddan chegirib tashlash huquqiga egadir.

Banklar va boshqa rezident moliya-kredit tashkilotlariga to‘lanadigan foizlarga to‘lov manbaida soliq solinmaydi, balki bank va boshqa rezident moliya-kredit tashkilotida belgilangan tartibda soliq solinadi.

Norezidentning O‘zbekiston Respublikasidagi to‘lov manbaidan olingan, doimiy muassasa bilan bog‘liq bo‘lmagan daromadiga (foydasiga) manbada chegirmalarsiz quyidagi stavkalar bo‘yicha soliq solinadi:

Quyidagi yuridik shaxslar daromad (foyda) solig‘idan ozod qilinadi:

2) protez-ortopediya buyumlari, inventari ishlab chiqarishga, shuningdek nogironlarga xizmat ko‘rsatishga ixtisoslashgan yuridik shaxslar—asosiy faoliyat turi bo‘yicha;

3) nogironlarning jamoat birlashmalari, “Nuroniy” jamg‘armasi va O‘zbekiston chernobilchilar assotsiatsiyasi mulkida bo‘lgan, ishlovchilari umumiy sonining kamida ellik foizini nogironlar, 1941—1945-yillardagi urush va mehnat fronti faxriylari tashkil etgan yuridik shaxslar, savdo, vositachilik, ta’minot-sotish va tayyorlov faoliyati bilan shug‘ullanadigan yuridik shaxslardan tashqari;

4) davolash muassasalari qoshidagi davolash-ishlab chiqarish ustaxonalari;

5) jazoni ijro etish muassasalari;

6) tijorat bilan shug‘ullanmaydigan yuridik shaxslar*, ularning tadbirkorlik faoliyatidan olgan daromadlaridan (foydalaridan) tashqari;

7) shahar yo‘lovchilar transporti (taksidan, shu jumladan yo‘nalishli taksidan tashqari) yo‘lovchilarni tashish bilan bog‘liq xizmatlari bo‘yicha;

8) yuridik shaxslar tarix va madaniyat yodgorliklarini ta’mirlash va qayta tiklash ishlarini amalga oshirishdan olingan daromadlar (foydalar) bo‘yicha;

21) ichki ishlar organlari huzuridagi soqchilik bo‘linmalari;

25) gastrol-konsert faoliyati bilan shug‘ullanish huquqini beruvchi litsenziyasi bo‘lgan yuridik shaxslar;

26) sug‘urta shartnomalari bo‘yicha sug‘urta tovoni (sug‘urta puli) tariqasida olingan mablag‘lar summasi bo‘yicha;

27) dividendlar ko‘rinishida olingan va yuridik shaxsdan olinib, uning ustav kapitaliga (fondiga) yo‘naltirilgan daromadlar bo‘yicha;

28) Xalq banki — fuqarolarning shaxsiy jamg‘arib boriladigan pensiya hisobvaraqlaridagi mablag‘lardan foydalanishdan olingan daromadlar bo‘yicha;

29) telekommunikatsiyalar tarmoqlarida tezkor-qidiruv tadbirlari tizimining texnik vositalarini tekinga topshirish va (yoki) olishdan, shuningdek mazkur vositalardan foydalanishga hamda ularga xizmat ko‘rsatishga doir xizmatlardan olingan daromadlar (foyda) bo‘yicha.

Yuridik shaxslarning soliq solinadigan daromadi (foydasi) quyidagi summaga kamaytiriladi:

ekologiya, salomatlik va xayriya fondlari, madaniyat, xalq ta’limi, sog‘liqni saqlash, mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish, jismoniy tarbiya va sport muassasalariga, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlariga beriladigan badallar summasiga, biroq soliq solinadigan daromadning (foydaning) bir foizidan ko‘p bo‘lmagan miqdorda;

asosiy ishlab chiqarishni yangi qurilish shaklida kengaytirishga, ishlab chiqarish maqsadida foydalaniladigan binolar va inshootlarni rekonstruksiya qilishga, shuningdek ushbu maqsadlar uchun olingan kreditlarni uzishga yo‘naltiriladigan mablag‘lar summasiga, hisobot davrida amortizatsiyaga hisoblangan summalardan to‘liq foydalanish sharti bilan, biroq soliq solinadigan daromadning (foydaning) o‘ttiz foizidan ko‘p bo‘lmagan miqdorda;

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qarori asosida kollejlar, akademik litseylar, maktablar va maktabgacha ta’lim muassasalari qurilishiga yo‘naltirilgan mablag‘lar summasiga, biroq soliq solinadigan daromadning (foydaning) o‘ttiz foizidan ko‘p bo‘lmagan miqdorda;

diniy va jamoat birlashmalarining (kasaba uyushmalari, siyosiy partiyalar va harakatlardan tashqari), xayriya fondlarining mulkida bo‘lgan korxonalar daromadidan (foydasidan) shu birlashmalar va fondlarning ustavda belgilangan faoliyatni amalga oshirish uchun yo‘naltiriladigan ajratmalari summasiga;

Yuridik shaxslar soliq solinadigan daromadni (foydani) ishlab chiqarishni modernizatsiyalashga, texnik va texnologik jihatdan qayta jihozlashga, ushbu maqsadlar uchun berilgan kreditlarni uzishga va lizing obyekti qiymatini to‘lashga yo‘naltiriladigan mablag‘lar summasiga, hisobot davrida hisoblangan amortizatsiya mablag‘laridan to‘liq foydalanish sharti bilan uch yil mobaynida kamaytirish huquqiga ega. Mazkur soliq imtiyozi yangi texnologik jihozlar ishga tushirilgan paytdan e’tiboran navbatdagi soliq hisoboti davri uchun qo‘llaniladi. Yangi texnologik jihozlar olingan (import qilingan) paytdan e’tiboran uch yil mobaynida realizatsiya qilingan yoki tekinga berilgan taqdirda, mazkur imtiyozning amal qilishi imtiyoz qo‘llanilgan butun davr uchun daromad (foyda) solig‘i to‘lash bo‘yicha majburiyatlar tiklangan holda bekor qilinadi.

Ishlovchilari umumiy sonining uch foizidan ko‘prog‘ini nogironlar tashkil etgan yuridik shaxslar uchun daromad (foyda) solig‘i summasi quyidagi tarzda: belgilangan normadan ortiq ishga joylashtirilgan nogironlarning har bir foiziga daromad (foyda) solig‘i bir foiz kamaytiriladi.

O‘zbekiston Respublikasida faoliyatni doimiy muassasa orqali amalga oshiradigan soliq to‘lovchi-norezident O‘zbekiston Respublikasida bo‘lgan, doimiy muassasa bilan bog‘langan manbalardan olingan daromadlari (foydasi)dan ushbu Kodeksda ana shunday daromadga (foydaga) nisbatan nazarda tutilgan chegirmalar summasiga kamaytirilgan soliqni to‘lovchi hisoblanadi.

Norezidentning doimiy muassasa bilan bog‘liq bo‘lmagan daromadiga, agar daromad manbai O‘zbekiston Respublikasida joylashgan bo‘lsa, jami daromaddan chegirma qilmay, ushbu Kodeksning 30-moddasida nazarda tutilgan stavkalar bo‘yicha to‘lov manbaida soliq solinadi.

Norezidentlarning O‘zbekiston Respublikasidan tashqarida bajargan ishlaridan, ko‘rsatgan xizmatlaridan olgan daromadlari O‘zbekiston Respublikasi hududidagi manbalardan olingan daromadlarga kirmaydi.

To‘lov manbaida soliq solish to‘lovning O‘zbekiston Respublikasi ichida yoki uning hududidan tashqarida amalga oshirilganidan qat’i nazar qo‘llaniladi.

Chet ellik yuridik shaxslarga O‘zbekiston Respublikasi hududida O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarida belgilangan xususiyatlarni hisobga olgan holda ushbu Kodeksga muvofiq soliq solinadi.

Chet ellik yuridik shaxslardan soliqlar va yig‘imlarni undirish o‘zaro kelishuv asosida to‘xtatilishi yoki cheklanishi mumkin, basharti tegishli chet davlatda ham O‘zbekiston Respublikasining yuridik shaxslariga nisbatan xuddi shunday chora-tadbirlar ko‘rilgan bo‘lsa.

Chet ellik yuridik shaxslar bilan bitimlar tuzish chog‘ida bunday bitimlarning shartlariga O‘zbekiston Respublikasida faoliyatni amalga oshiradigan soliq to‘lovchilar hamda boshqa shaxslar chet ellik yuridik shaxslarning soliqlar va yig‘imlarni to‘lash bo‘yicha xarajatlarini o‘z zimmasiga olishini nazarda tutadigan soliq haqidagi izohlarning kiritilishiga ruxsat berilmaydi.

Norezident-yuridik shaxsning doimiy muassasasiga daromad (foyda) solig‘iga qo‘shimcha ravishda ushbu doimiy muassasaning chet elga o‘tkazadigan daromadidan o‘n foiz miqdorida soliq olinadi.

Uzoq muddatli kontraktlarga taalluqli daromadlar va chegirmalar ularning amalda bajarilgan qismi bo‘yicha moliya yili davomida hisobga olinadi.

Uzoq muddatli kontraktning amalda bajarilganligi moliya yili oxirigacha qilingan xarajatlarni ushbu kontrakt bo‘yicha jami xarajatlar bilan taqqoslash orqali aniqlanadi.

Soliq solish maqsadida tovar-moddiy zaxiralarni baholash va hisobga olish buxgalteriya hisobi to‘g‘risidagi qonun hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi.

Tovar-moddiy zaxiralarni qo‘shimcha baholash summasi tovarlarning (ishlarning, xizmatlarning) realizatsiya qilinishiga qarab, soliq solinadigan daromad (foyda) tarkibiga kiritiladi.

Amortizatsiya qilinishi kerak bo‘lgan asosiy vositalarning ijarasi bir taraf (lizing beruvchi) ikkinchi tarafning (lizing oluvchining) topshirig‘iga binoan uchinchi tarafdan (sotuvchidan) lizing shartnomasida shartlashilgan mol-mulkni (lizing obyektini) mulk qilib sotib olganda hamda uni lizing shartnomasida belgilangan shartlarda haq evaziga egalik qilish va foydalanish uchun lizing oluvchiga berganda lizing (moliyaviy ijara) deb hisoblanadi. Bunda ijara muddati o‘n ikki oydan ortiq bo‘lishi va lizing shartnomasi quyidagi shartlardan biriga muvofiq bo‘lishi lozim:

lizing shartnomasining muddati tugagach, asosiy vositalar lizing oluvchining mulki bo‘lib o‘tsa;

ijara muddati asosiy vositalar xizmat muddatining sakson foizidan ortiq bo‘lsa;

lizing oluvchi asosiy vositalarni ularning bozor qiymatidan past narxda evazini to‘lab sotib olish huquqiga ega bo‘lsa, bunda ana shu huquqni amalga oshirish kunidagi asosiy vositalar qiymati asos bo‘ladi;

ijaraga olingan asosiy vositalarning ijara tugaganidan keyingi qoldiq qiymati ularning ijara boshlanishidagi qiymatining yigirma foizidan kam bo‘lsa;

lizing shartnomasining butun davri uchun lizing to‘lovlarining joriy summasi ijaraga olingan vositalar qiymatining to‘qson foizidan ortiq bo‘lsa.

Aktivlar realizatsiya qilinganida ularni realizatsiya qilishdan olingan tushum bilan bu aktivlarning qiymati o‘rtasidagi musbat farq aktivlar qiymatining o‘sishidan olingan daromad hisoblanadi.

Aktivlarni realizatsiya qilishdan olingan tushum bilan bu aktivlarning qiymati o‘rtasidagi manfiy farq aktivlarni realizatsiya qilishdan ko‘rilgan zarar hisoblanadi.

Aktivlar qiymatiga ularni olish, ishlab chiqarish, qurish, montaj qilish va o‘rnatish xarajatlari, shuningdek ularning qiymatini orttiradigan boshqa xarajatlar qo‘shiladi, soliq to‘lovchi chegirish huquqiga ega bo‘lgan xarajatlar bundan mustasno.

Agar aktivlarning faqat bir qismi realizatsiya qilinsa, unda aktivlarning realizatsiya qilish paytidagi qiymati qolgan va realizatsiya qilingan qismlari o‘rtasida taqsimlanadi.

Aktivlar tekinga yoki kamaytirilgan qiymat bo‘yicha topshirilganida topshiruvchi shaxsga qarashli aktivlarning qiymati vujudga kelgan xarajatlar asosida, oluvchi shaxsning daromadlari esa—kirim qilingan baholash qiymati bo‘yicha, lekin topshirilayotgan aktivlarning tannarxidan kam bo‘lmagan miqdorda belgilanadi.

Tadbirkorlik faoliyatini amalga oshiruvchi yuridik shaxslar ortib boruvchi yakun bilan chiqarilgan daromad (foyda) solig‘i bo‘yicha hisob-kitoblarni, agar qonun hujjatlarida boshqa tartib belgilanmagan bo‘lsa, soliq ro‘yxatidan o‘tgan joydagi soliq organlariga yil choraklariga oid va yillik moliyaviy hisobotni taqdim etish muddatlarida topshiradilar.

Yuridik shaxs tugatilgan taqdirda soliq organi soliq to‘lovchidan kamroq bo‘lgan davr uchun hisobotlar, soliq bo‘yicha hisob-kitoblarni taqdim etishni yozma xabarnoma topshirish yo‘li bilan talab qilishi mumkin bo‘lib, xabarnomada buning sababi va hisobotlar, soliq bo‘yicha hisob-kitoblar qachon va qaysi davr uchun taqdim etilishi lozimligi ko‘rsatiladi.

Yuridik shaxsni tugatish haqida belgilangan tartibda qaror qabul qilingan taqdirda tugatish komissiyasi (tugatuvchi) besh kunlik muddatda bu haqda soliq organini yozma ravishda xabardor qiladi.

Yuridik shaxsni tugatish haqida qaror qabul qilinganidan so‘ng soliq to‘lovchi o‘n besh kun ichida soliq organiga hisobotlar, soliq bo‘yicha hisob-kitoblarni taqdim etishi shart.

Daromad (foyda) solig‘i bo‘yicha hisobotlar, hisob-kitoblar qonun hujjatlarida belgilangan shakl va tartibda taqdim etiladi.

Daromad (foyda) solig‘ini to‘lov manbaida ushlab qolishni quyidagilar amalga oshirishi shart:

yuridik shaxslarga dividendlar va foizlar to‘lovchi yuridik shaxslar;

norezident yuridik shaxslarga ushbu Kodeksning 30-moddasiga muvofiq to‘lovlarni amalga oshiruvchi yuridik shaxslar.

Daromad (foyda) solig‘ini ushlab qolish va budjetga o‘tkazish uchun daromad to‘lovchi yuridik shaxs javobgardir. Soliq summasi ushlab qolinmaganda daromad to‘lovchi yuridik shaxs ushlab qolinmagan soliq summasini hamda u bilan bog‘liq jarima va penyalarni budjetga to‘lashi shart.

Ushbu moddaning birinchi qismida ko‘rsatilgan yuridik shaxslar quyidagilarni bajarishi shart:

soliqni to‘lov amalga oshirilgan oy tugaganidan so‘ng besh kun ichida budjetga o‘tkazishi;

daromad oluvchi yuridik shaxslarning ro‘yxat raqami, ularning nomi, daromadining umumiy summasi va hisobot yilida ushlab qolingan soliqning umumiy summasi ko‘rsatilgan ma’lumotnomani moliya yili tugaganidan so‘ng o‘ttiz kun ichida soliq organlariga taqdim etishi, shuningdek daromad oluvchi yuridik shaxslarga ularning talabiga ko‘ra yuborishi lozim.

Yuridik shaxslar daromad (foyda) solig‘ini daromad (foyda) solig‘i bo‘yicha hisob-kitoblarni topshirish uchun belgilangan kundan boshlab besh kun ichida, ushbu Kodeksning 41-moddasiga muvofiq o‘tgan hisobot davrining moliyaviy natijalari asosida to‘laydi.

Yilning hisobot choragida tovarlarni (ishlarni, xizmatlarni) realizatsiya qilishdan eng kam ish haqining ikki yuz baravaridan ko‘proq miqdorda daromad (foyda) olgan yuridik shaxslar daromad (foyda) solig‘i bo‘yicha joriy to‘lovlarni har oyning 15-kuniga qadar yilning choragi bo‘yicha daromad (foyda) solig‘i summasining uchdan bir qismi miqdorida to‘laydi.

Yuridik shaxslar joriy to‘lovlar summasini hisoblab chiqarish uchun yilning joriy choragi birinchi oyining 5-kunigacha o‘zlari soliq ro‘yxatidan o‘tgan joydagi soliq organiga yilning tegishli choragida olish mo‘ljallangan daromad (foyda) hamda belgilangan daromad (foyda) solig‘i stavkasi asosida ma’lumotnoma taqdim etadilar.

Yil mobaynida to‘langan daromad (foyda) solig‘i summalari tegishli hisobot yili uchun soliq to‘lovchiga hisoblab chiqarilgan soliq hisobiga o‘tkaziladi.

Moliya yilida soliq solinadigan daromadga ega bo‘lgan jismoniy shaxslar jismoniy shaxslarning daromadiga solinadigan soliqni to‘lovchilardir.

O‘zbekiston Respublikasida doimiy yashab turgan yoki moliya yilida boshlanadigan yoki tugaydigan o‘n ikki oygacha bo‘lgan istalgan davr mobaynida 183 kun yoki undan ko‘proq muddatda O‘zbekistonda turgan jismoniy shaxs O‘zbekiston Respublikasining rezidenti deb qaraladi.

O‘zbekiston Respublikasi rezidenti bo‘lmish jismoniy shaxslarga ularning O‘zbekiston Respublikasidagi, shuningdek undan tashqaridagi faoliyati manbalaridan olingan daromadlari bo‘yicha soliq solinadi.

O‘zbekiston Respublikasi rezidenti bo‘lmagan jismoniy shaxslarga O‘zbekiston Respublikasi hududidagi manbalardan olingan daromadlar bo‘yicha soliq solinadi.

O‘zbekiston Respublikasidan tashqarida to‘langan jismoniy shaxslarning daromad solig‘i summalari O‘zbekiston Respublikasida soliqni to‘lashda O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga muvofiq hisobga olinadi.

Hisobga olinadigan summalar miqdori jismoniy shaxslarning O‘zbekiston Respublikasida amal qilayotgan stavkalar bo‘yicha hisoblab chiqarilgan daromad solig‘i summasidan oshmasligi lozim.

Ushbu Kodeksga muvofiq belgilanadigan jami yillik daromad soliq solish obyektidir.

Jismoniy shaxslarning jami yillik daromadiga soliq to‘lovchi olishi lozim bo‘lgan (olgan) yoki tekinga olgan pul yoxud boshqa mablag‘lar, shu jumladan:

mehnatga haq to‘lash shaklida olinadigan daromadlar;

jismoniy shaxslarning mulkiy daromadi;

jismoniy shaxslarning tadbirkorlik faoliyatidan keladigan daromad kiradi.

Mehnatga haq to‘lash shaklida olinadigan daromadlarga jismoniy shaxslarning mehnat shartnomasi bo‘yicha qilingan ishlardan va fuqarolik-huquqiy shartnomalar bo‘yicha oladigan daromadlari kiradi.

Mehnatga haq to‘lash shaklida olinadigan daromadlarga quyidagilar ham kiradi:

1) xodimlarga sotiladigan tovarlar (ishlar, xizmatlar) qiymati bilan bunday tovarlarni (ishlarni, xizmatlarni) xarid qilish narxi yoki ularning tannarxi o‘rtasidagi manfiy farq;

2) ish beruvchi tomonidan o‘z faoliyati bilan bog‘liq bo‘lmagan, xodimlarning chiqimlarini qoplash uchun qilingan xarajatlar;

3) xodim ish beruvchiga to‘lashi kerak bo‘lgan, ammo ish beruvchining qarori bilan hisobdan chiqarilgan qarz summalari;

4) ish beruvchi o‘z xodimlarining hayoti yoki sog‘lig‘ini ixtiyoriy sug‘urtalash badallarini to‘lash uchun qilgan xarajatlar;

5) ish beruvchining jismoniy shaxsdan ushlab qolinishi kerak bo‘lgan to‘lovlar yuzasidan to‘lagan summasi;

6) ish beruvchining o‘z xodimlarining bevosita yoki bilvosita daromadlarini tashkil etadigan boshqa xarajatlari.

Xodimlarga O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilagan normalar doirasida beriladigan xizmat safari to‘lovlarining summalari jami yillik daromadga kiritilmaydi.

Jismoniy shaxslarning mulkiy daromadiga foizlar, dividendlar bo‘yicha olingan daromad, mol-mulkni ijaraga berishdan keladigan daromad kiradi

Jismoniy shaxslarning tadbirkorlik faoliyatidan keladigan daromadga tovarlar (ishlar, xizmatlar) realizatsiyasidan, qonun hujjatlarida taqiqlanmagan, yakka tartibda amalga oshirilayotgan boshqa faoliyatdan keladigan barcha tushumlar ushbu daromadni topish bilan bog‘liq xarajatlar, majburiy to‘lovlar, chiqimlar va ajratmalar chegirib tashlangan holda kiradi.

Soliq solish obyektini aniqlash maqsadida chegirib tashlanishi lozim bo‘lgan xarajatlar, majburiy to‘lovlar, chiqimlar va ajratmalarni aniqlash tartibi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Jismoniy shaxslarning ish haqlari, mukofot pullari va boshqa daromadlari summalaridan soliq quyidagi miqdorda undiriladi:

Soliq solish maqsadlari uchun eng kam ish haqining miqdori yil boshidan e’tiboran ortib boruvchi yakun tarzida hisoblanadi (yil boshidan e’tiboran tegishli davr uchun eng kam ish haqining oylik miqdorlari summasi).

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi zararli va og‘ir sharoitli ishlarda band bo‘lgan jismoniy shaxslarning ayrim toifalari uchun, shuningdek tabiiy-iqlim sharoitlari yomon joylarda ishlash bilan bog‘liq bo‘lgan qo‘shimcha to‘lovlar bo‘yicha imtiyozli daromad solig‘i stavkalarini belgilashga haqli.

Jismoniy shaxslarga to‘lanadigan dividendlar va foizlarga O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilaydigan stavkalar bo‘yicha to‘lov manbaida soliq solinadi.

Norezident jismoniy shaxslarning doimiy muassasa bilan bog‘liq bo‘lmagan holda O‘zbekiston Respublikasidagi manbadan olgan daromadlariga ularni to‘lash manbaida chegirmalarsiz, ushbu Kodeksning 30-moddasida nazarda tutilgan stavkalar bo‘yicha soliq solinadi.

Norezidentlarning O‘zbekiston Respublikasidan tashqarida bajargan ishlaridan, ko‘rsatgan xizmatlaridan olgan daromadlari O‘zbekiston Respublikasi hududidagi manbalardan olingan daromadlarga kirmaydi.

To‘lov manbaida soliq solish, to‘lov O‘zbekiston Respublikasi ichida yoki uning tashqarisida amalga oshirilganidan qat’i nazar, tatbiq etiladi.

Quyidagilar jismoniy shaxslarning soliq solinadigan daromadiga kiritilmaydi:

a) mehnat shartnomasi bekor qilinganda to‘lanadigan, eng kam ish haqining o‘n ikki baravari miqdori doirasidagi ishdan bo‘shatish nafaqasi, davlat ijtimoiy sug‘urtasi va davlat ijtimoiy ta’minoti bo‘yicha nafaqalar, ishsizlik nafaqalari, homiladorlik va tug‘ish nafaqalari (vaqtincha mehnatga qobiliyatsizlik nafaqalari, shu jumladan oilaning bemor a’zosini parvarishlash nafaqalari bundan mustasno), shuningdek xayriya va ekologiya jamg‘armalari mablag‘laridan fuqarolarga pul va natura shaklida beriladigan nafaqalar va boshqa yordam turlari;

b) olinadigan alimentlar;

v) oliy o‘quv yurtlari va o‘rta maxsus hamda hunar-texnika o‘quv yurtlari hamda ular bazasida tashkil etilgan biznes maktablari, shu jumladan oliy va o‘rta diniy o‘quv yurtlari tomonidan o‘z talabalariga va o‘quvchilariga tayinlanadigan stipendiyalar, shuningdek ushbu moddaning “a” kichik bandida ko‘rsatilgan jamg‘armalarning mablag‘laridan ta’sis etiladigan stipendiyalar;

d) davlat pensiyalari, shuningdek ularga ustamalar;

e) shaxslar qon topshirganlik uchun, donorlikning boshqa turlari uchun, ona suti topshirganlik uchun oladigan summalar, shuningdek tibbiyot muassasalarining xodimlari qon yig‘ib topshirganliklari uchun oladigan summalar;

j) mayib bo‘lish yoki sog‘lig‘ining boshqacha tarzda shikastlanishi bilan bog‘liq holda, shuningdek boquvchisining vafot etganligi munosabati bilan ko‘rilgan zararni qoplash yuzasidan olinadigan summalar;

z) fuqarolarning xorijda ishlashga yuborilishi munosabati bilan davlat budjetidan moliyalashtiriladigan muassasalar va tashkilotlardan chet el valyutasida oladigan ish haqi summalari va boshqa summalar, qonun hujjatlarida belgilangan summalar doirasida;

i) jismoniy shaxslarning xususiy mulk huquqi asosida o‘zlariga qarashli bo‘lgan mol-mulkni sotish natijasida oladigan summalari, tadbirkorlik faoliyati doirasida mol-mulk sotishdan olingan daromadlar bundan mustasno;

k) shaxslarning shaxsiy yordamchi xo‘jalikda yetishtirgan qoramol, quyon, nutriya, baliq, parrandalarni ham tirik holatda, ham ularni so‘yib mahsulotlarini xom va qayta ishlangan holda, shuningdek asalarichilik mahsulotlarini va bunday xo‘jalikda yetishtirilgan tabiiy yoki qayta ishlangan dehqonchilik mahsulotlarini sotishdan olgan daromadlari summasi. Fuqaroda shaxsiy yordamchi xo‘jalik mavjudligi mahalliy davlat hokimiyati organlari yoki fuqarolar o‘zini o‘zi boshqarish organlarining ma’lumotnomasi bilan tasdiqlanadi;

l) bir yil mobaynida yuridik shaxslardan olingan eng kam ish haqi miqdorining olti baravarigacha bo‘lgan summadagi qimmatli sovg‘alar qiymati, shuningdek xalqaro hamda respublika tanlov va musobaqalarida olingan sovrin buyumlar qiymatining summasi;

m) meros qilib qoldirish va hadya qilish natijasida olingan summalar va mol-mulk qiymati, fan, adabiyot va san’at asarlari mualliflarining merosxo‘rlari (huquqiy vorislari) oladigan mualliflik haqi summalari bundan mustasno;

n) davlat zayomlarining obligatsiyalari va lotereyalar bo‘yicha yutuqlar, shuningdek O‘zbekiston Respublikasining davlat qimmatli qog‘ozlari bo‘yicha foizlar;

o) fuqarolarning sug‘urta bo‘yicha oladigan summalari;

p) bir yil mobaynida berilgan moddiy yordam summalari:

tabiiy ofatlar, boshqa favqulodda holatlar munosabati bilan beriladigan moddiy yordam summalari—to‘laligicha;

vafot etgan xodimning oila a’zolariga yoki oila a’zolari vafot etganligi munosabati bilan xodimga beriladigan moddiy yordam summalari—eng kam ish haqining o‘n baravarigacha miqdorda;

boshqa hollarda—eng kam ish haqining o‘n ikki baravarigacha miqdorda;

r) depozit sertifikatlar bo‘yicha daromadlar, banklardagi omonatlar va davlat xazina majburiyatlari bo‘yicha foizlar va yutuqlar;

s) fuqarolarning ish haqi va soliq solinadigan boshqa daromadlarining davlat korxonalari mol-mulkini sotib olish, xususiylashtirilayotgan korxonalar aksiyalarini sotib olishga yo‘naltirilgan summalari, shuningdek o‘tgan yillarning taqsimlanmagan foydasini ustav fondini (kapitalini) ko‘paytirish uchun yo‘naltirish chog‘ida qo‘shimcha aksiyalar qiymati yoki aksiyalarning nominal qiymatini ko‘paytirish tarzida olingan daromadlari dividendlar tariqasida olingan hamda dividend to‘lagan yuridik shaxsning ustav fondiga (kapitaliga) yo‘naltirilgan daromadlar. Mazkur mol-mulk sotilganida ilgari soliq solishdan ozod qilingan daromadlarga umumiy asoslarda soliq solinadi;

t) patent egasi bo‘lgan jismoniy shaxsning (litsenziarning) sanoat mulki obyektlaridan o‘z ishlab chiqarishida foydalanishdan yoki foydalanish boshlangan sanadan e’tiboran amal qilish muddati doirasida ularga litsenziya sotishdan, shuningdek litsenziatning sanoat mulki obyektlaridan foydalanishdan olgan daromadi summasi:

ixtirolar va seleksiya yutug‘idan foydalana boshlagan sanadan e’tiboran — besh yil davomida;

sanoat namunasidan foydalana boshlagan sanadan e’tiboran — uch yil davomida;

foydali modeldan foydalana boshlagan sanadan e’tiboran — ikki yil davomida;

u) bolalar lagerlari va boshqa sog‘lomlashtirish lagerlariga, ota-onalarning bolalari bilan dam olishiga maxsus mo‘ljallangan sanatoriy-kurort muassasalariga borish uchun bolalar va o‘smirlarga beriladigan yo‘llanmalar qiymatini, shuningdek o‘z xodimlarining ambulatoriya yoki statsionar tibbiy xizmatdan foydalanish qiymatini to‘liq yoki qisman kompensatsiyalash tartibida korxonalar, muassasalar va tashkilotlar o‘z xodimlariga yoki ular uchun to‘lagan summalar. Ko‘rsatib o‘tilgan to‘lovlar jumlasiga nogironlarning sog‘lomlashtirish va sanatoriy-kurort muassasalariga berilgan yo‘llanmalari qiymatini, davolanish va tibbiy xizmatdan foydalanish, nogironlikning oldini olish maqsadida texnika vositalari sotib olish uchun hamda nogironlarning salomatligini tiklash uchun qilingan xarajatlarni to‘liq yoki qisman to‘lash tartibida korxonalar, muassasalar va tashkilotlar to‘lagan summalar ham kiradi;

f) amaldagi qonun hujjatlarida nazarda tutilgan normalar doirasidagi tovon to‘lovlari, mehnat shartnomasini bekor qilish paytida foydalanilmagan ta’til uchun beriladigan tovonlar bundan mustasno.

x) vaqtinchalik bir martalik ishlarni bajarishdan olingan daromadlar, basharti bunday ishlar Vaqtinchalik bir martalik ish bilan ta’minlash markazlari ko‘magida amalga oshirilayotgan bo‘lsa.

ts) xususiy korxona tomonidan soliqlar va boshqa majburiy to‘lovlar to‘langanidan keyin xususiy korxona mulkdori ixtiyoriga kelib tushadigan foyda summasi;

ch) O‘zbekiston Respublikasining davlat mukofotlari va davlat pul mukofotlariga sazovor bo‘lgan jismoniy shaxslar olgan bir yo‘la beriladigan pul mukofotlari yoki shunga teng bahodagi esdalik sovg‘alarining qiymati;

sh) Olimpiya o‘yinlarida va boshqa xalqaro sport musobaqalarida sovrinli o‘rinlarni egallaganligi uchun sportchilar olgan bir yo‘la beriladigan pul mukofotlari.

e) jamg‘arib boriladigan majburiy pensiya badallari, ular bo‘yicha olingan foiz tarzidagi va boshqa daromadlar, jamg‘arib boriladigan pensiya to‘lovlari.

yu) korxonalar, muassasalar va tashkilotlarning mol-mulkni sug‘urta qilish va hayotni uzoq muddatli sug‘urta qilish bo‘yicha o‘z xodimlari uchun sug‘urta mukofotlari to‘loviga to‘lagan summalari;

ya) fuqarolarning ish haqi va soliq solinadigan boshqa daromadlarining mol-mulkni sug‘urta qilish va hayotni uzoq muddatli sug‘urta qilish bo‘yicha sug‘urta mukofotlari to‘lovi uchun yo‘naltiriladigan summalari.

Jismoniy shaxslarning daromadiga solinadigan soliqni to‘lashdan quyidagi jismoniy shaxslar ozod qilinadilar:

1) to‘laligicha:

a) xorijiy davlatlar diplomatiya vakolatxonalarining boshliqlari va a’zolari hamda konsullik muassasalarining mansabdor shaxslari, ularning o‘zlari bilan birga yashaydigan oila a’zolari, agar ular O‘zbekiston Respublikasi fuqarosi bo‘lmasa,—O‘zbekiston Respublikasidagi manbalardan olinadigan, diplomatlik va konsullik xizmati bilan bog‘liq bo‘lmagan daromadlaridan tashqari barcha daromadlari bo‘yicha;

b) xorijiy davlatlar diplomatiya vakolatxonalari va konsullik muassasalarining ma’muriy-texnik xodimlari va ularning o‘zlari bilan birga yashaydigan oila a’zolari, agar ular O‘zbekiston Respublikasi fuqarosi bo‘lmasa yoki O‘zbekiston Respublikasida doimiy yashamasa,—O‘zbekiston Respublikasidagi manbalardan olinadigan, diplomatlik va konsullik xizmati bilan bog‘liq bo‘lmagan daromadlaridan tashqari barcha daromadlari bo‘yicha;

v) xorijiy davlatlar diplomatiya vakolatxonalariga, konsullik muassasalariga xizmat ko‘rsatadigan xodimlar tarkibiga kirgan shaxslar, agar ular O‘zbekiston Respublikasi fuqarosi bo‘lmasa yoki O‘zbekiston Respublikasida doimiy yashamasa,—o‘z xizmati yuzasidan oladigan barcha daromadlari bo‘yicha;

g) xorijiy davlatlar diplomatiya vakolatxonalari va konsullik muassasalari xodimlarining uylarida ishlovchilar, agar ular O‘zbekiston Respublikasi fuqarosi bo‘lmasa yoki O‘zbekiston Respublikasida doimiy yashamasa,—o‘z xizmati yuzasidan oladigan barcha daromadlari bo‘yicha;

d) hukumatga qarashli bo‘lmagan xalqaro tashkilotlarning mansabdor shaxslari—agar ular O‘zbekiston Respublikasi fuqarosi bo‘lmasa, ushbu tashkilotlarda olgan daromadlari bo‘yicha;

e) Mudofaa, Ichki ishlar va Favqulodda vaziyatlar vazirliklarining, Milliy xavfsizlik xizmatining harbiy xizmatchilari, ichki ishlar organlari va bojxona organlarining oddiy xizmatchilari va boshliqlari tarkibiga mansub shaxslar, shuningdek o‘quv yoki sinov yig‘inlariga chaqirilgan harbiy xizmatga majburlar—xizmatni o‘tash (xizmat vazifasini bajarish) munosabati bilan olgan pul ta’minoti, pul mukofotlari va boshqa to‘lov summalari bo‘yicha;

j) gastrol-konsert faoliyati bilan shug‘ullanish huquqini beruvchi litsenziyasi bo‘lgan shaxslar gastrol-konsert faoliyatidan olingan daromadlari bo‘yicha;

z) prokuratura organlarining daraja unvonlariga ega bo‘lgan xodimlari;

2) qisman, har bir to‘liq oy uchun eng kam ish haqining to‘rt baravari miqdorida:

a) “O‘zbekiston Qahramoni”, Sovet Ittifoqi Qahramoni, Mehnat Qahramoni unvonlariga sazovor bo‘lgan shaxslar, uchchala darajadagi Shuhrat ordeni bilan taqdirlangan shaxslar, urush nogironlari yoxud 1941—1945-yillardagi urush davrida yoki harbiy xizmatning boshqa majburiyatlarini bajarish chog‘ida yaralanish, kontuziya bo‘lish yoki shikastlanish oqibatida yoxud frontda bo‘lish bilan bog‘liq kasallik tufayli nogiron bo‘lib qolgan harbiy xizmatchilar jumlasidan bo‘lgan boshqa nogironlar, sobiq partizanlar jumlasidan bo‘lgan nogironlar, shuningdek pensiya ta’minoti bo‘yicha mazkur toifadagi harbiy xizmatchilarga tenglashtirilgan boshqa nogironlar;

b) xizmatni harakatdagi armiya tarkibiga kirgan harbiy qismlar, shtablar va muassasalarda o‘tagan harbiy xizmatchilar, sobiq partizanlar jumlasidan bo‘lib, fuqarolar urushi va 1941—1945-yillardagi urush, sobiq SSSRni himoya qilish bo‘yicha boshqa jangovar operatsiyalarning qatnashchilari, 1941—1945-yillardagi urush davri mehnat frontining faxriylari va konsentratsion lagerlarning sobiq yosh tutqunlari;

v) Leningrad qamali paytida 1941-yil 8-sentabrdan 1944-yil 27-yanvargacha bo‘lgan davrda Leningrad shahrida ishlagan fuqarolar;

g) ichki ishlar organlarining boshliqlari va oddiy xizmatchilari jumlasidan bo‘lib, xizmat vazifalarini bajarish chog‘ida yaralanish, kontuziya bo‘lish va shikastlanish oqibatida nogiron bo‘lib qolganlar;

d) bolalikdan nogiron bo‘lib qolganlar, shuningdek I va II guruh nogironlari;

e) qahramon onalar, o‘n va undan ortiq bolasi bo‘lgan ayollar;

j) sobiq SSSRni himoya qilish yoxud harbiy xizmatning boshqa majburiyatlarini bajarish chog‘ida yaralanish, kontuziya bo‘lish yoxud shikastlanish oqibatida yoki frontda bo‘lish bilan bog‘liq kasallik tufayli halok bo‘lgan harbiy xizmatchilarning ota-onalari va rafiqalari;

z) xizmatni Afg‘oniston Respublikasida va jangovar harakatlar olib borilgan boshqa mamlakatlarda vaqtincha bo‘lgan qo‘shinlarning cheklangan kontingenti tarkibida o‘tagan harbiy xizmatchilar hamda o‘quv va sinov yig‘inlariga chaqirilgan harbiy xizmatga majburlar;

i) Chernobil AESdagi falokat oqibatida jabr ko‘rgan shaxslar;

k) ikki va undan ortiq o‘n olti yoshga to‘lmagan bolalari bor yolg‘iz onalar;

l) ikki va undan ortiq bolasi bor va boquvchisini yo‘qotganlik uchun pensiya olmaydigan beva ayol va beva erkaklar;

m) bolaligidan nogiron bo‘lgan va doimiy parvarishni talab qiladigan farzandi bilan birga yashab, uni tarbiyalayotgan ota-onasidan biri;

n) korxonalar, muassasalar, tashkilotlar va o‘quv yurtlari tomonidan qishloq xo‘jalik ishlariga yuborilgan fuqarolar—ushbu ishlarni bajarganlik uchun olgan daromadlari bo‘yicha.

Jismoniy shaxslarning imtiyozlarga bo‘lgan huquqi ular hisobot yili uchun tegishli hujjatlarni taqdim etganida vujudga keladi.

O‘zbekiston Respublikasida doimiy muassasa orqali faoliyatni amalga oshiradigan norezident jismoniy shaxs O‘zbekiston Respublikasidagi manbalardan olingan daromadlari bo‘yicha soliq to‘lovchi hisoblanadi.

Chet ellik jismoniy shaxslarga O‘zbekiston Respublikasi hududida O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarida belgilangan xususiyatlarni hisobga olgan holda ushbu Kodeksga muvofiq soliq solinadi.

Chet ellik jismoniy shaxslardan soliqlar va yig‘imlarni undirish tegishli chet davlatda O‘zbekiston Respublikasining jismoniy shaxslariga nisbatan ham xuddi shunday chora-tadbirlar ko‘rilgan hollarda o‘zaro kelishuv asosida to‘xtatilishi yoki cheklanishi mumkin.

Chet ellik jismoniy shaxslar bilan bitimlar tuzish chog‘ida, bunday bitimlarning shartlariga O‘zbekiston Respublikasida faoliyatni amalga oshiradigan soliq to‘lovchilar hamda boshqa shaxslar chet ellik jismoniy shaxslarning soliqlar va yig‘imlarni to‘lash bo‘yicha xarajatlarini o‘z zimmasiga olishini nazarda tutadigan soliq haqidagi izohlarning kiritilishiga ruxsat berilmaydi.

Asosiy bo‘lmagan ish joyidan (O‘zbekiston Respublikasidagi, shuningdek uning hududidan tashqaridagi manbalardan) daromad olgan rezident-jismoniy shaxs doimiy istiqomat joyidagi soliq organiga hisobot yilidan keyingi yilning 1-aprelidan kechiktirmay jami yillik daromad haqida deklaratsiya taqdim etadi. Tamom bo‘lgan kalendar yilida faqat asosiy ish (xizmat, o‘qish) joyida mehnat vazifalarini bajarishdan daromad olgan jismoniy shaxslar shu yil uchun olingan daromadlar haqida deklaratsiya taqdim etmaydilar.

Chet ellik jismoniy shaxs O‘zbekiston Respublikasiga kelgan kunidan e’tiboran bir oy mobaynida mo‘ljaldagi daromadlar haqida deklaratsiya topshiradi. Chet ellik jismoniy shaxsning faoliyati kalendar yili mobaynida to‘xtagan va u O‘zbekiston Respublikasidan chiqib ketadigan bo‘lsa, amalda olingan daromadlar haqida jo‘nab ketishdan kamida bir oy oldin deklaratsiya taqdim etilishi kerak.

Tadbirkorlik faoliyati bilan shug‘ullanuvchi jismoniy shaxs olingan daromadlar va qilingan xarajatlar to‘g‘risidagi deklaratsiyani belgilangan tartibda quyidagi muddatlarda taqdim etadi:

shunday daromadlar paydo bo‘lgan kundan e’tiboran birinchi oy o‘tganidan keyin besh kun ichida;

hisobot yilidan keyingi yilning 15-yanvarigacha.

O‘zbekiston Respublikasidagi jismoniy shaxsning tadbirkorlik faoliyati to‘xtatilgan taqdirda, soliq organi soliq to‘lovchidan kamroq bo‘lgan davr uchun hisobotlar, soliq bo‘yicha hisob-kitoblar hamda daromadlar to‘g‘risidagi deklaratsiyani taqdim etishni yozma xabarnoma topshirish yo‘li bilan talab qilishi mumkin bo‘lib, xabarnomada buning sababi va hisobotlar, soliq bo‘yicha hisob-kitoblar hamda jami yillik daromad va qilingan chegirmalar to‘g‘risidagi deklaratsiya qachon va qaysi davr uchun taqdim etilishi lozimligi ko‘rsatiladi.

Jismoniy shaxsning tadbirkorlik faoliyatini to‘xtatish haqida belgilangan tartibda qaror qabul qilingan taqdirda soliq to‘lovchi besh kunlik muddatda bu haqda soliq organini yozma ravishda xabardor qiladi.

Jismoniy shaxsning tadbirkorlik faoliyatini to‘xtatish haqida qaror qabul qilinganidan so‘ng soliq to‘lovchi o‘n besh kun ichida soliq organiga hisobotlar, soliq bo‘yicha hisob-kitoblar hamda daromadlar haqidagi deklaratsiyani taqdim etishi shart.

Hisobotlar, soliq bo‘yicha hisob-kitoblar hamda daromadlar haqidagi deklaratsiyalar qonun hujjatlarida belgilangan shaklda va tartibda taqdim etiladi.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi daromad solig‘ini hisoblab chiqarish va to‘lash tartibiga o‘zgartishlar kiritish huquqiga ega.

Jismoniy shaxslarning daromadiga solinadigan soliqni to‘lov manbaida ushlab qolishni quyidagilar amalga oshirishi shart:

ishlaydigan jismoniy shaxslarga mehnat shartnomalari yoki fuqarolik-huquqiy shartnomalar bo‘yicha to‘lovlarni amalga oshiruvchi yuridik shaxslar;

nodavlat pensiyalarini to‘lovchi yuridik shaxslar;

jismoniy shaxslarga dividendlar va foizlar to‘lovchi yuridik shaxslar;

norezidentlarga ushbu Kodeksning 30-moddasiga muvofiq to‘lovlarni amalga oshiruvchi yuridik shaxslar.

Jismoniy shaxslarning daromadiga solinadigan soliqni ushlab qolish va budjetga o‘tkazish uchun daromad to‘lovchi yuridik shaxs javobgardir. Soliq summasi ushlab qolinmaganda daromad to‘lovchi yuridik shaxs ushlab qolinmagan soliq summasini hamda u bilan bog‘liq jarima va penyalarni budjetga to‘lashi shart.

Jismoniy shaxslarning daromadiga solinadigan soliq to‘lov manbaida ushlab qolinganda soliq quyidagi muddatlarda to‘lanadi:

daromad to‘lovchi yuridik shaxslar tomonidan, ushlab qolingan soliq summasi shu maqsadlarda pul mablag‘lari olish uchun bankka hujjatlar taqdim etish bilan bir vaqtda budjetga o‘tkaziladi;

to‘lovni natura holida yoki mahsulotni realizatsiya qilishdan, ishlar bajarish yoxud xizmat ko‘rsatishdan tushgan tushumdan to‘lovchi yuridik shaxslar tomonidan, ushlab qolingan soliq summasi to‘lov amalga oshirilgan oy tugaganidan keyin besh kun ichida budjetga o‘tkaziladi.

Ushbu moddaning birinchi qismi ko‘rsatilgan yuridik shaxslar:

ish haqini to‘lash chog‘ida jismoniy shaxsning talabiga ko‘ra unga uning daromadi summasi va turi, shuningdek ushlab qolingan soliq summasi (agar soliq ushlab qolingan bo‘lsa) ko‘rsatilgan ma’lumotnomani berishi;

asosiy bo‘lmagan ish joyidan olingan daromadlar to‘g‘risida jismoniy shaxsning ro‘yxat raqami, familiyasi, ismi va otasining ismi, doimiy yashash manzili, hisobot yilida qilgan daromadining umumiy summasi va ushlab qolingan soliqning umumiy summasi ko‘rsatilgan ma’lumotnomani qonun hujjatlarida belgilangan shaklda moliya yili tugaganidan so‘ng o‘ttiz kun ichida soliq organlariga taqdim etishi shart;

yollanib ishlaydiganlarga mehnat haqi tarzida hisoblab chiqarilgan va amalda to‘langan summalar hamda boshqa daromadlar, shuningdek bu daromadlarning soliq summalari to‘g‘risidagi ma’lumotlarni qonun hujjatlarida belgilangan shaklda yilning har choragida, yilning hisobot choragidan keyingi oyning 15-kuniga qadar soliq organlariga taqdim etishi.

Ish beruvchi yuridik shaxslar jismoniy shaxslarning daromadlaridan ushlab qolingan soliq summasini jamg‘arib boriladigan majburiy pensiya badallari summasi miqdorida kamaytirgan holda budjetga o‘tkazadilar.

Rezident jismoniy shaxslar jami yillik daromad haqidagi deklaratsiya ma’lumotlari bo‘yicha hisoblab chiqarilgan daromad solig‘ini hisobot yilidan keyingi yilning 1-iyunidan kechikmay, daromad solig‘i yil mobaynida qayta hisoblanganda esa, deklaratsiya soliq organiga taqdim etilgan kundan e’tiboran bir oy ichida to‘laydilar.

Tadbirkorlik faoliyati bilan shug‘ullanuvchi jismoniy shaxslar daromad solig‘ini quyidagi tartibda to‘laydilar:

to‘lovchi yilning har choragida o‘tgan yilgi daromadlar bo‘yicha hisoblab chiqarilgan yillik soliq summasining yigirma besh foizini, soliqni birinchi marta to‘laydigan to‘lovchi esa,—joriy yilda olish mo‘ljallangan daromad bo‘yicha soliq organi unga hisoblab bergan summaning yigirma besh foizini to‘laydi. Yil mobaynida to‘lovchining daromadi anchagina ko‘paygan yoki kamaygan taqdirda soliq to‘lovchi soliq to‘lashning boshlanmagan muddatlari bo‘yicha daromad solig‘i summalarini qayta hisoblab chiqarishi mumkin;

yil o‘tishi bilan yillik soliq summasi amalda olingan daromad bo‘yicha hisoblab chiqariladi. Ana shu summa bilan yil mobaynida to‘langan summa o‘rtasidagi farq keyingi yilning 15-martidan kechikmay, tugagan daromad manbai bo‘yicha esa, o‘n besh kunlik muddatda to‘lovchidan undirib olinishi yoki unga qaytarib berilishi kerak.

Jismoniy shaxslar daromadiga solinadigan soliqning yil mobaynida to‘lab borilgan summalari tegishli hisobot yili uchun soliq to‘lovchiga hisoblab chiqarilgan soliq hisobiga o‘tkaziladi.

Qo‘shilgan qiymat solig‘i tovarlar ishlab chiqarish (ishlar bajarish, xizmatlar ko‘rsatish), ularni realizatsiya qilish hamda O‘zbekiston Respublikasi hududiga tovarlar (ishlar, xizmatlar) import qilish jarayonida qo‘shilgan qiymatning bir qismini budjetga ajratishdir.

Tadbirkorlik faoliyati bilan shug‘ullanuvchi yuridik shaxslar qo‘shilgan qiymat solig‘i to‘lovchilaridir.

Tovarlarni (ishlarni, xizmatlarni) import qiluvchi yuridik shaxslar, shuningdek o‘z ehtiyojlari uchun tovarlarni bojsiz olib kirish normalaridan ortiqcha olib keluvchi jismoniy shaxslar import qilinayotgan ana shu tovarlar (ishlar, xizmatlar) bo‘yicha qo‘shilgan qiymat solig‘i to‘lovchilar hisoblanadi.

Tovarlarni (ishlarni, xizmatlarni) realizatsiya qilish oboroti, tovarlarning importi, shuningdek O‘zbekiston Respublikasi hududida bajariladigan ishlarning (ko‘rsatiladigan xizmatlarning) importi qo‘shilgan qiymat solig‘i solinadigan obyekt hisoblanadi.

Tovarlarni (ishlarni, xizmatlarni) realizatsiya qilish oboroti soliq solinadigan oborotdir, qo‘shilgan qiymat solig‘i to‘lashdan ozod qilingan va o‘z ishlab chiqarish ehtiyojlari uchun foydalaniladigan tovarlar (ishlar, xizmatlar) bundan mustasno.

Realizatsiya bo‘yicha soliq solinadigan oborot miqdori realizatsiya qilinadigan tovarlar (ishlar, xizmatlar) qiymati asosida, qo‘llaniladigan narxlar va tariflardan kelib chiqib, aksiz solig‘ini hisobga olgan holda ularga qo‘shilgan qiymat solig‘ini kiritmasdan belgilanadi.

Tovarlar (ishlar, xizmatlar) ayirboshlangan yoki tekin berilgan taqdirda, soliq solinadigan oborot miqdori soliq to‘lovchida ayirboshlash yoki berish paytida tarkib topgan narxlar darajasidan kelib chiqib, ularga qo‘shilgan qiymat solig‘ini kiritmasdan, biroq amalda tarkib topgan xarajatlardan kam bo‘lmagan miqdorda belgilanadi.

Xaridorlar hisob-kitob va yo‘l hujjatlari bo‘yicha haq to‘langanidan so‘ng tovarlarni qaytargan, shuningdek buyurtmachilar ilgari haqi to‘lab qo‘yilgan ishlar yoki xizmatlardan voz kechgan hollarda, da’vo qo‘zg‘atishning bir yillik muddatiga rioya qilingan taqdirda tovarlarni (ishlarni, xizmatlarni) realizatsiya qilish oborotlariga bunday operatsiyalar bo‘yicha qo‘shilgan qiymat solig‘i summasi miqdorida tuzatish kiritiladi.

Agar kafolatli xizmat muddati belgilangan tovarlar ana shu muddat ichida ularni tayyorlagan korxonaga qaytarilsa, bunday tovarlar bo‘yicha qo‘shilgan qiymat solig‘ini hisobga olish yoki qaytarish xaridorlar hisob-kitob hujjatlari bo‘yicha dastlabki haqni qachon to‘laganliklaridan va soliq qachon budjetga tushganligidan qat’i nazar, amalga oshiriladi.

Import qilinadigan tovarlarga (ishlarga, xizmatlarga) solinadigan soliq miqdoriga tovarlarning (ishlarning, xizmatlarning) bojxona haqidagi qonun hujjatlariga muvofiq belgilanadigan boj qiymati, shuningdek O‘zbekiston Respublikasiga tovarlarni (ishlarni, xizmatlarni) import qilishda to‘lanadigan aksiz solig‘i, bojxona bojlari summalari kiritiladi.

Faoliyatning tovarlarni (ishlarni, xizmatlarni) realizatsiya qilishga doir qismi bo‘yicha quyidagilar qo‘shilgan qiymat solig‘idan ozod qilinadi:

1) sug‘urta bo‘yicha vositachilar va agentlar amalga oshiradigan sug‘urta qilish va qayta sug‘urta qilish operatsiyalari, shu jumladan bunday operatsiyalar bilan bog‘liq xizmatlar;

2) ssudalar berish va o‘tkazish operatsiyalari;

3) pul omonatlari, joriy hisobvaraqlar, to‘lovlar, o‘tkazmalar, cheklar va boshqa qimmatli qog‘ozlarga daxldor operatsiyalar, shuningdek jamg‘arib boriladigan pensiya tizimi mablag‘lari aylanmasi;

4) qonuniy to‘lov vositasi bo‘lgan chet el valyutasi va pullar muomalasiga daxldor operatsiyalar, numizmatika maqsadida foydalaniladiganlari bundan mustasno;

5) qimmatli qog‘ozlar muomalasiga daxldor operatsiyalar, ularni tayyorlash operatsiyalari bundan mustasno;

6) maxsus vakil qilingan organlar tomonidan bajariladigan va davlat boji, yig‘imlar undiriladigan harakatlar;

7) bolalarni maktabgacha tarbiya muassasalarida boqishga, bemorlar va qariyalarni parvarish qilishga doir xizmatlar;

8) dafn etish byurolari va qabristonlarning marosim xizmatlari;

9) intellektual mulk obyektlariga bo‘lgan huquqlarni olganlik uchun patent bojlari, ro‘yxatga olish yig‘imlari va litsenziya to‘lovlari;

10) protez-ortopediya buyumlari, nogironlar uchun inventarlar ishlab chiqarish va nogironlarga ortopedik protezlash xizmati ko‘rsatishga ixtisoslashgan korxonalarning mahsulotlari, davolash muassasalari huzuridagi davolash-ishlab chiqarish ustaxonalarining mahsulotlari;

12) pochta markalari (kolleksiya qilinadiganlaridan tashqari), markali otkritkalar va konvertlar sotish;

13) aloqa tashkilotlarining pensiya va nafaqalar to‘lash bo‘yicha xizmatlari;

14) O‘zbekiston Respublikasi Davlat budjeti mablag‘lari hisobidan bajariladigan ilmiy-tadqiqot va innovatsiya ishlari;

15) shahar yo‘lovchilar transportining xizmatlari (taksi, shu jumladan yo‘nalishli taksidan tashqari), shuningdek umumiy foydalanishdagi temir yo‘l va avtomobil transportida (taksi, shu jumladan yo‘nalishli taksidan tashqari) shahar atrofidagi yo‘nalishlarda yo‘lovchilar tashish xizmatlari;

16) aholiga ko‘rsatiladigan uy-joy-kommunal va uy-joydan foydalanish xizmatlari (suv ta’minoti, issiqlik ta’minoti va gaz ta’minoti bo‘yicha kommunal xizmatlardan tashqari);

17) xalq ta’limi sohasidagi, o‘quv-ishlab chiqarish jarayoni bilan bog‘liq xizmatlar, shuningdek oliy va o‘rta maxsus, kasb-hunar o‘quv yurtlaridagi ta’lim uchun haq;

18) saqlab turish bo‘yicha vakolatli davlat organiga qimmatbaho metallarni realizatsiya qilish oborotlari;

19) diniy tashkilotlar hamda birlashmalarning udumlar va marosimlar o‘tkazishga doir xizmatlari;

20) sanatoriy-kurort va sog‘lomlashtirish, turistik-ekskursiya xizmatlari, jismoniy tarbiya va sport muassasalarining asosiy (soha) faoliyati bo‘yicha ko‘rsatadigan xizmatlari, bolalar dam olish lagerlarining xizmatlari;

21) xususiylashtirilayotgan davlat mulkining qiymati;

22) gidrometeorologiya va aerologiya ishlari;

23) geologiya va topografiya ishlari;

24) nashriyotlarning, gazeta va jurnallar tahririyatlarining, matbaa va kitob savdosi korxonalarining, O‘zbekiston milliy teleradiokompaniyasining, uning tarkibiga kiruvchi korxona va tashkilotlarning, O‘zbekiston Milliy axborot agentligining asosiy faoliyatiga doir mahsulotlari va xizmatlari;

25) vakolatli davlat tashkilotlari o‘tkazadigan ekologiya ekspertizasi xizmatlari;

26) davlat tilini va davlat tilida ish yuritishni o‘rgatish xizmatlari;

28) eksport qilinayotgan tovarlarni tashish, ortish, tushirish, qayta ortish bo‘yicha xizmatlar;

29) nogironlarning jamoat birlashmalari, “Nuroniy” jamg‘armasi va O‘zbekiston chernobilchilar assotsiatsiyasi mulkida bo‘lgan, ishlovchilari umumiy sonining kamida ellik foizini nogironlar tashkil etuvchi yuridik shaxslar ishlab chiqarayotgan tovarlar, bajarayotgan ishlar va ko‘rsatayotgan xizmatlar (savdo, vositachilik, ta’minot-sotish va tayyorlov faoliyati bilan bog‘liq ishlar va xizmatlar bundan mustasno);

30) ichki ishlar organlari huzuridagi soqchilik bo‘linmalarining xizmatlari;

31) faoliyatning gastrol-konsert turi bilan shug‘ullanish huquqini beruvchi litsenziyaga ega bo‘lgan yuridik shaxslarning gastrol-konsert faoliyati;

32) kitob mahsulotlarini, maktab o‘quv ashyolari va ko‘rgazmali qurollarini, dori-darmon vositalari va tibbiy buyumlarni ulgurji realizatsiya qilish;

33) mol-mulkni lizingga berganlik uchun lizing to‘lovlari;

34) davlat budjeti mablag‘lari hisobidan bajariladigan yer-kadastr, yer tuzish, tuproq va geobotanika sohasidagi ishlar;

35) tibbiy (veterinariya) xizmatlar (kosmetologiya xizmatlari bundan mustasno), shuningdek tibbiyot (veterinariya) uchun mo‘ljallangan dori-darmon vositalari va buyumlarni, shu jumladan mazkur vosita va buyumlarni ishlab chiqaruvchilar tomonidan ularni realizatsiya qilish oborotlari;

36) o‘zi ishlab chiqargan qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini realizatsiya qilish oborotlari;

37) telekommunikatsiyalar tarmoqlarida tezkor-qidiruv tadbirlari tizimi texnik vositalarining, shuningdek mazkur vositalardan foydalanishga va ularga xizmat ko‘rsatishga doir xizmatlarning qiymati.

Faoliyatning tovarlarni (ishlarni, xizmatlarni) import qilishga doir qismi bo‘yicha quyidagilar qo‘shimcha qiymat solig‘idan ozod qilinadi:

1) tovarlarni bojsiz olib kirishning bojxona to‘g‘risidagi qonun hujjatlari bilan tasdiqlangan normalari doirasida jismoniy shaxslar tomonidan import qilinayotgan tovarlar;

2) tabiiy ofatlar, qurolli mojarolar, baxtsiz hodisalar yoki falokatlar yuz berganda yordam ko‘rsatish uchun insonparvarlik yordami va beg‘araz texnik ko‘mak sifatida O‘zbekiston Respublikasi hududiga olib kirilayotgan tovarlar, shuningdek davlatlar, hukumatlar, xalqaro tashkilotlar tomonidan xayriya maqsadida olib kirilayotgan tovarlar;

3) O‘zbekiston Respublikasi tuzgan shartnomalar (bitimlar) bo‘yicha xalqaro va hukumatga qarashli bo‘lgan chet el moliyaviy va iqtisodiy tashkilotlari bergan qarzlar va grantlar hisobiga O‘zbekiston Respublikasining yuridik shaxslari, shu jumladan norezidentlari tomonidan olib kirilayotgan asbob-uskunalar, materiallar (ishlar va xizmatlar);

5) tibbiyot (veterinariya) uchun mo‘ljallangan dori-darmon vositalari (veterinariya preparatlari) va buyumlar, shuningdek tibbiyot (veterinariya) uchun mo‘ljallangan dori-darmon vositalari va buyumlar ishlab chiqarish uchun olib kirilayotgan xomashyo.

6) O‘zbekiston Respublikasi hududiga qonun hujjatlarida belgilanadigan tartibda tasdiqlanadigan ro‘yxat bo‘yicha quyidagi maqsadlarda olib kirilayotgan texnologik jihozlar, shuningdek butlovchi buyumlar va ehtiyot qismlar, agar ularni yetkazib berish texnologik jihozlarni yetkazib berish kontrakti shartlarida nazarda tutilgan bo‘lsa:

O‘zbekiston Respublikasi nomidan yoki uning kafolati ostida jalb etiladigan chet el kreditlari hisobidan moliyalashtiriladigan investitsiya loyihalarini amalga oshirish uchun;

chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonalarning ustav kapitaliga chet ellik investorlar tomonidan ulush sifatida;

yangi ishlab chiqarishlarni barpo etish, shuningdek ishlab turgan ishlab chiqarishlarni kengaytirish, rekonstruksiya qilish, modernizatsiyalash va texnik jihatdan qayta jihozlash uchun;

lizingga topshirish uchun;

chet ellik investorning investitsiya majburiyatlari hisobidan xususiylashtirilayotgan korxonalar uchun.

Yangi texnologik jihozlar (butlovchi buyumlar va ehtiyot qismlar, agar ular texnologik jihozlarni yetkazib berish kontrakti shartlariga muvofiq yetkazib berilgan bo‘lsa) olingan (import qilingan) paytdan e’tiboran uch yil mobaynida realizatsiya qilingan yoki tekinga berilgan taqdirda, mazkur imtiyozning amal qilishi imtiyoz qo‘llanilgan butun davr uchun qo‘shilgan qiymat solig‘i to‘lash bo‘yicha majburiyatlar tiklangan holda bekor qilinadi.

7) chet el investitsiyalari ishtirokidagi, bolalar poyabzali ishlab chiqarishga ixtisoslashayotgan korxonalar tomonidan o‘z ishlab chiqarishlarida foydalanish uchun olib kirilayotgan xomashyo, materiallar va yarim tayyor mahsulotlar.

8) ushbu modda birinchi qismining 1—9, 13, 14, 17, 19, 20, 22—24, 26, 28, 33-bandlarida ko‘rsatilgan ishlar (xizmatlar);

9) vakolatli organning yozma tasdig‘i bo‘lgan taqdirda, telekommunikatsiyalar operatorlari va tezkor-qidiruv tadbirlari tizimining texnik vositalarini sertifikatlashtirish bo‘yicha maxsus organ tomonidan olinadigan tezkor-qidiruv tadbirlari tizimi texnik vositalari.

Ushbu moddaning ikkinchi qismida nazarda tutilgan imtiyozlar yuridik shaxslar tomonidan olib kirilayotgan iste’mol tovarlariga nisbatan tatbiq etilmaydi, ushbu modda ikkinchi qismining 2, 3, 5, 6 va 7-bandlarida nazarda tutilgan tovarlar bundan mustasno. Tovarlarni iste’mol tovarlari jumlasiga kiritish qonun hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi.

Quyidagilarga nol darajali stavka bo‘yicha soliq solinadi:

agar O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarida boshqacha qoida nazarda tutilmagan bo‘lsa, tovarlarning, shuningdek O‘zbekiston Respublikasi hududidan tashqarida bajariladigan ishlarning (ko‘rsatiladigan xizmatlarning) erkin konvertatsiya qilinadigan valyutadagi eksportiga, shu jumladan Mustaqil Davlatlar Hamdo‘stligi mamlakatlariga yetkazib berilishiga;

chet el tarafi tomonidan o‘zaro do‘stlik prinsipi qo‘llangan taqdirda, chet el diplomatik vakolatxonalari hamda ularga tenglashtirilgan vakolatxonalarning rasmiy foydalanishi uchun, shuningdek bu vakolatxonalar diplomatik va ma’muriy-texnik xodimlarining, shu jumladan ular bilan birgalikda yashayotgan oila a’zolarining, agar ular O‘zbekiston Respublikasi fuqarosi bo‘lmasalar hamda respublikada doimiy yashayotgan bo‘lmasalar, shaxsiy foydalanishi uchun realizatsiya qilinayotgan tovarlarga (ishlarga, xizmatlarga).

“bojxona hududida qayta ishlash” bojxona rejimiga joylashtirilgan tovarlarni qayta ishlash bo‘yicha erkin konvertatsiya qilinadigan valyutada bajariladigan ishlarga (ko‘rsatiladigan xizmatlarga);

chet mamlakatlarning O‘zbekiston Respublikasi hududi orqali olib o‘tiladigan yuklarini (tranzit yuklarni) tashish bo‘yicha ko‘rsatiladigan xizmatlarga.

suv ta’minoti, issiqlik ta’minoti va gaz ta’minoti bo‘yicha aholiga ko‘rsatiladigan kommunal xizmatlarga.

Qo‘shilgan qiymat solig‘i yigirma foiz stavka bo‘yicha to‘lanadi.

Ijtimoiy ahamiyatga molik ayrim oziq-ovqat tovarlari bo‘yicha qo‘shilgan qiymat solig‘i kamaytirilgan stavkalarda to‘lanishi mumkin. Stavkalar va bunday tovarlarning ro‘yxati O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Budjetga to‘lanishi lozim bo‘lgan qo‘shilgan qiymat solig‘i soliq solinadigan oborot bo‘yicha hisoblab chiqarilgan soliq summasi bilan ushbu Kodeksning 75-moddasiga muvofiq hisobga o‘tkaziladigan soliq summasi o‘rtasidagi farq sifatida belgilanadi.

Tovarlar importi bo‘yicha qo‘shilgan qiymat solig‘i summasi ularning soliq solinadigan oborotidan hamda ushbu Kodeksning 70 va 73-moddalarida nazarda tutilgan soliq stavkalaridan kelib chiqqan holda belgilanadi.

Hisobga o‘tkaziladigan qo‘shilgan qiymat solig‘i summasi hisobot davrida amalda kelib tushgan, shuningdek import qilingan, soliq solinadigan oborot, shu jumladan nol darajali stavka bo‘yicha soliq solinadigan oborot uchun foydalaniladigan tovarlar (ishlar, xizmatlar) uchun olingan hisobvaraq-fakturalar bo‘yicha to‘lanishi lozim bo‘lgan soliq summasidir. Olingan, o‘z ehtiyojlari uchun foydalanilayotgan asosiy vositalar va nomoddiy aktivlar bo‘yicha soliq summasi hisobga o‘tkazilmasligi kerak.

Qo‘shilgan qiymat solig‘i solinadigan tovarlarni yuklab jo‘natayotgan, ishlar bajarayotgan va xizmatlar ko‘rsatayotgan soliq to‘lovchi ushbu tovarlarni olayotgan (ishlardan, xizmatlardan foydalanayotgan) shaxsga qonun hujjatlarida belgilangan shaklda tayyorlangan hisobvaraq-fakturani taqdim etishi shart.

Qo‘shilgan qiymat solig‘ini to‘lovchi bo‘lmagan xaridorlar tovarlarni chakana savdodan sotib olgan taqdirda, hisobvaraq-fakturaning qonun hujjatlarida belgilangan soddalashtirilgan shaklidan foydalanish mumkin.

Qo‘shilgan qiymat solig‘ini to‘lovchi bo‘lmagan shaxs “qo‘shilgan qiymat solig‘isiz” degan belgi qo‘yilgan hisobvaraq-fakturani yozishi shart. Ushbu Kodeksning 21 bobiga muvofiq qo‘shilgan qiymat solig‘idan ozod qilingan tovarlar (ishlar, xizmatlar) bo‘yicha yozilgan hisobvaraq-fakturalarga nisbatan ham shunday talab qo‘yiladi.

Hisobvaraq-faktura tovarlar yuklab jo‘natilgan, ishlar bajarilgan va xizmatlar ko‘rsatilgan sanadan kechiktirmay yoziladi.

Soliq to‘lovchi, mikrofirmalar va kichik korxonalardan tashqari, qo‘shilgan qiymat solig‘i bo‘yicha tasdiqlangan shakldagi hisob-kitoblarni ortib boruvchi yakun bilan soliq yuzasidan ro‘yxatdan o‘tgan joyidagi soliq organlariga har oyda, hisobot oyidan keyingi oyning 15-kunidan kechiktirmay va yil yakunlari bo‘yicha yillik moliyaviy hisobotni topshirish muddatida taqdim etadi.

Mikrofirmalar va kichik korxonalar qo‘shilgan qiymat solig‘i bo‘yicha tasdiqlangan shakldagi hisob-kitoblarni ortib boruvchi yakun bilan soliq yuzasidan ro‘yxatdan o‘tgan joyidagi soliq organlariga har chorakda, hisobot choragidan keyingi oyning 25-kunidan kechiktirmay va yil yakunlari bo‘yicha yillik moliyaviy hisobotni topshirish muddatida taqdim etadi.

Soliq to‘lovchi soliqni ushbu Kodeks 77-moddasiga muvofiq qo‘shilgan qiymat solig‘i bo‘yicha hisob-kitoblar taqdim etiladigan kundan kechiktirmay tegishli davr (oy) uchun realizatsiya bo‘yicha amaldagi oborot asosida to‘laydi.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi ayrim toifadagi soliq to‘lovchilar uchun qo‘shilgan qiymat solig‘ini to‘lashning boshqa muddatlarini belgilashi mumkin.

Import qilinayotgan tovarlar bo‘yicha qo‘shilgan qiymat solig‘i bojxonada rasmiylashtirilgunga qadar yoki rasmiylashtirish paytida to‘lanadi.

Agar bundan oldingi hisobot davrida hisobga o‘tkaziladigan qo‘shilgan qiymat solig‘i summasi hisoblangan soliq summasidan ortiqcha miqdorda to‘langan bo‘lsa, ko‘rsatilgan ortiqcha summa hisobot davridan keyingi davrda hisobga o‘tkaziladi.

Qo‘shilgan qiymat solig‘idan ozod qilingan oborotlar bo‘yicha sotib olish paytida to‘langan soliq summasi hisobga o‘tkazilmaydi, balki xarajatlar tarkibiga kiritiladi.

Soliq to‘lovchining tadbirkorlik faoliyati bilan bog‘liq bo‘lmagan holda olinayotgan tovarlarga (ishlarga, xizmatlarga) qo‘shilgan qiymat solig‘i hisobga o‘tkazilmaydi va uning sof daromadi hisobidan qoplanadi.

Nol darajali stavka bo‘yicha soliq solinadigan oborotlardan to‘langan, ushbu moddaning birinchi qismida ko‘rsatilgan ortiqcha miqdor to‘lovchiga, agar unda soliqlar va yig‘imlar bo‘yicha qarzdorlik bo‘lmasa, qonun hujjatlarida belgilangan tartibda qaytariladi.

O‘zbekiston Respublikasi hududida ishlab chiqarilgan tovarlarga va import qilingan, aksiz to‘lanadigan tovarlarga aksiz solig‘i solinadi.

Quyidagilarga aksiz solig‘i solinmaydi:

eksportga chiqariladigan tovarlarga, ro‘yxati O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadigan ayrim tovarlar bundan mustasno;

tabiiy ofatlar, qurolli mojarolar, baxtsiz hodisalar yoki falokatlar yuz berganida yordam ko‘rsatish uchun insonparvarlik yordami va beg‘araz texnik ko‘mak sifatida O‘zbekiston Respublikasi hududiga olib kirilayotgan tovarlarga, shuningdek davlatlar, hukumatlar, xalqaro tashkilotlar tomonidan xayriya maqsadlarida olib kirilayotgan tovarlarga.

O‘zbekiston Respublikasida aksiz to‘lanadigan tovarlar ishlab chiqarayotgan yoki bunday tovarlarni import qilayotgan yuridik va jismoniy shaxslar budjetga aksiz solig‘i to‘laydilar.

Aksiz to‘lanadigan tovarlar ro‘yxati va aksiz solig‘i stavkalari O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi.

O‘zbekiston Respublikasida ishlab chiqarilgan, aksiz to‘lanadigan tovarlar uchun ularning qo‘shilgan qiymat solig‘i hisobga olinmagan holdagi (aksiz solig‘i summasini o‘z ichiga olgan) qiymati yoki tovarning fizik hajmi soliq solish obyekti hisoblanadi.

Agar tovar ishlab chiqaruvchi aksiz to‘lanadigan tovarni natural haq yoki sovg‘a sifatida bersa, soliq to‘lovchida tovarni topshirish paytida tarkib topgan, lekin amalda qilingan xarajatlardan kam bo‘lmagan narxlar darajasidan kelib chiqib hisoblangan qiymat soliq solish obyekti hisoblanadi.

Ushbu modda birinchi va ikkinchi qismlarining qoidalari, tovarlar o‘z xomashyosidan yoki berilgan xomashyodan ishlab chiqarilganidan qat’i nazar, qo‘llaniladi.

Berilgan xomashyodan ishlab chiqarilgan tovarlar bo‘yicha aksiz solig‘i ularni buyurtmachiga berish paytida ushbu moddaning birinchi va ikkinchi qismlari qoidalariga muvofiq belgilangan narxlar bo‘yicha hisoblab chiqariladi.

Aksiz solig‘i budjetga, agar qonun hujjatlarida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo‘lmasa, oyning aksiz to‘lanadigan tovar realizatsiya qilingan o‘n kunligi tugaganidan keyin uch kundan kechiktirmay o‘tkazilishi lozim.

Soliq to‘lovchi mikrofirmalar va kichik korxonalardan tashqari aksiz solig‘i bo‘yicha hisob-kitoblarni soliq yuzasidan ro‘yxatdan o‘tgan joyidagi tegishli soliq organiga har oyda hisobot oyidan keyingi oyning 20-kunigacha taqdim etadi.

Mikrofirmalar va kichik korxonalar aksiz solig‘i bo‘yicha hisob-kitoblarni soliq yuzasidan ro‘yxatdan o‘tgan joyidagi tegishli soliq organiga har chorakda, hisobot choragidan keyingi oyning 25-kunigacha taqdim etadi.

Aksiz to‘lanadigan tovar O‘zbekiston Respublikasi hududida aksiz solig‘i to‘langan xomashyodan ishlab chiqarilgan taqdirda, mazkur xomashyo bo‘yicha to‘langan aksiz solig‘i summasi tovarga solinadigan aksiz solig‘i summasini hisoblab chiqarishda hisobga o‘tkazilishi lozim.

Aksiz to‘lanadigan import tovarlar uchun bojxona haqidagi qonun hujjatlariga muvofiq belgilangan boj qiymati soliq solish obyekti hisoblanadi.

Aksiz to‘lanadigan import tovarlar uchun aksiz solig‘i bojxonada rasmiylashtirilgunga qadar yoki rasmiylashtirish paytida to‘lanadi.

Aksiz to‘lanadigan import tovarlarni aksiz solig‘idan ozod qilish bojxona haqidagi qonun hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi.