O‘zbekiston Respublikasida fuqaro havo kemalari bilan sodir bo‘lgan aviatsiya hodisalarini tekshirish jarayonini takomillashtirish hamda sohaga oid qonunchilik hujjatlarini Xalqaro fuqaro aviatsiyasi tashkiloti standart va tavsiyalariga muvofiqlashtirish, shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Xizmatlar sohasini rivojlantirishga oid qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida” 2022-yil 27-yanvardagi PQ-104-son qarori ijrosini ta’minlash maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Transport vazirligining O‘zbekiston Respublikasi fuqaro aviatsiyasi tarmog‘ida parvozlar xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha milliy qonunchilikni Xalqaro fuqaro aviatsiyasi tashkilotining (keyingi o‘rinlarda — IKAO) standartlari va tavsiyalari asosida takomillashtirish to‘g‘risidagi taklifi ma’qullansin.

2. Quyidagilarni nazarda tutuvchi Fuqaro havo kemalari bilan sodir bo‘lgan aviatsiya hodisalarini O‘zbekiston Respublikasida tekshirish qoidalari 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin:

tekshiruv o‘tkaziladigan aviatsiya hodisalari tasnifi va ro‘yxati;

har bir aviatsiya hodisasi yuzasidan komissiya tashkil etish tartibi, komissiyaning tarkibi va vakolatlari;

komissiya tomonidan har bir aviatsiya hodisasi bo‘yicha tekshiruv o‘tkazish tartibi;

tekshiruvni o‘tkazish uchun tashkil etiladigan kichik komissiyalar hamda guruhlarning vazifa va funksiyalari;

tekshiruv jarayonida aviatsiya hodisasi bilan bog‘liq axborotni jamoatchilikka taqdim etish tartibi;

tekshiruv davomida tadqiqotlarni tashkil etish va o‘tkazish, natijalarni umumlashtirish hamda muhokama qilish, shuningdek, yakuniy hisobotni shakllantirish tartibi.

3. Belgilansinki:

O‘zbekiston Respublikasi Transport vazirligi aviatsiya hodisalari tekshiruvini tashkil qilish va o‘tkazish bo‘yicha vakolatli organ hisoblanadi;

aviatsiya halokatlari va insidentlarini tekshirish bo‘yicha vakolatli organga Xalqaro fuqaro aviatsiyasi to‘g‘risida konvensiyaga muvofiq tekshiruv o‘tkazishda mustaqillik beriladi;

og‘irligi 2250 kilogrammdan yuqori bo‘lgan havo kemalari (uchuvchisiz uchish apparatlari) bilan sodir bo‘lgan aviatsiya insidenti va jiddiy aviatsiya insidentlarining tekshiruvi o‘tkaziladi;

global ahamiyatga ega bo‘lgan parvozlar xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha tavsiya tegishliligidan qat’iy nazar IKAOga yuboriladi.

4. O‘zbekiston Respublikasi Hukumatining 2-ilovaga muvofiq ayrim qarorlari o‘z kuchini yo‘qotgan deb hisoblansin.

5. Transport vazirligi manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda ikki oy muddatda o‘zlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni ushbu qarorga muvofiqlashtirsin.

6. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish O‘zbekiston Respublikasi Bosh vazirining birinchi o‘rinbosari A.J. Ramatov hamda O‘zbekiston Respublikasi transport vaziri I.R. Maxkamov zimmasiga yuklansin.

1. Ushbu Qoidalar fuqaro havo kemalari bilan bog‘liq aviatsiya hodisalarini O‘zbekiston Respublikasida tekshirish tartibini belgilaydi.

2. Mazkur Qoidalarning talablari barcha fuqaro havo kemalari, O‘zbekiston Respublikasining Havo kodeksi talablari tatbiq etiladigan huquqiy munosabatlarning barcha subyektlari, aviatsiya texnikasini loyihalash, sinovdan o‘tkazish, ishlab chiqarish, sertifikatlash, ekspluatatsiya qilish va ta’mirlash ishlarini bajaruvchi, aviatsiya infratuzilmasi obyektlarini sertifikatlash, parvozlarni bajarish va ta’minlash, aviatsiya xodimlarini tayyorlash ishlarini amalga oshiruvchi tashkilotlar, fuqarolar hamda aviatsiya hodisalarini tekshirishda ishtirok etuvchilar uchun majburiydir.

3. Ushbu Qoidalarda quyidagi asosiy tushunchalar qo‘llaniladi:

aviatsiya hodisasi — havo kemasidan foydalanish, har qanday bosqichda parvozni ta’minlash va bajarish bilan bog‘liq bo‘lgan aviatsiya halokati yoki insidenti;

aviatsiya halokati — havo kemasidan foydalanish bilan bog‘liq bo‘lgan, boshqarilayotgan havo kemasi misolida muayyan shaxs parvozni amalga oshirish niyati bilan bortga chiqqan vaqtdan toki bortdagi barcha shaxslar havo kemasini tark etgan vaqtgacha yoki uchuvchisiz havo kemasi misolida havo kemasi parvozni amalga oshirish maqsadida uchishga tayyor turgan vaqtdan parvoz so‘ngida to‘xtashi va asosiy dvigatellari o‘chirilishi vaqtigacha sodir bo‘lgan hamda quyidagi belgilardan biri mavjud bo‘lgan hodisa:

a) muayyan shaxsning quyidagilar sababli o‘limga olib keluvchi tan jarohati yoki jiddiy tan jarohati olishi:

mazkur havo kemasida bo‘lganligi;

havo kemasining muayyan qismi, shu jumladan mazkur havo kemasidan ajralib chiqqan qismlar bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri to‘qnashib ketganligi;

reaktiv dvigatelning bevosita gaz oqimi ta’sirida bo‘lganligi (tabiiy sabablar bilan o‘ziga o‘zi tomonidan tan jarohati yetkazilishi, boshqa shaxslar tomonidan yetkazilishi yoki odatda yo‘lovchilar va ekipaj a’zolariga kirish ruxsat berilgan zonalardan tashqari joyda yashirinib olgan chiptasiz yo‘lovchilarga tan jarohati yetkazilishi bundan mustasno);

b) havo kemasi shikastlanishi yoki uning konstruksiyasi buzilishi oqibatida:

konstruksiya mustahkamligi buzilishi, havo kemasining uchish yoki texnik xususiyatlari yomonlashishi;

odatda, shikastlangan elementni jiddiy ta’mirlash yoki almashtirish talab etilishi holati yuzaga kelishi (dvigatelning buzilishi yoki shikastlanishi, xususan faqat bir dvigatel (shu jumladan, uning kapotlari yoki yordamchi agregatlari), havo vintlari, qanotlarning chetlari, antennalar, datchiklar, lopatkalar, pnevmatiklar, tormoz vositalari, g‘ildiraklar, obtekatellari, panellari, shassi stvorkalari, lobovoy oynalari, havo kemasi obshivkasi (masalan, katta bo‘lmagan ezilishlar yoki teshilishlar) shikastlanishi yoki do‘l yoki qushlar bilan to‘qnashuv natijasida ko‘taruvchi vint parraklari, dum vint parraklari, shassilarning (radiolokator antennasi obtekatelidagi teshiklar shunga qo‘shiladi) arzimas shikastlanishlari bundan mustasno;

v) havo kemasi bedarak yo‘qolganligi yoki uning oldiga borish imkoniyati mavjud bo‘lmasligi;

aviatsiya insidenti — aviatsiya halokati deb tasniflanmagan, xavfsiz ekspluatatsiyaga ta’sir ko‘rsatadigan yoki ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan havo kemasidan foydalanish jarayoni bilan bog‘liq har qanday hodisa. Aviatsiya insidentlari ro‘yxati 1-ilovada keltirilgan;

aviatsiya hodisasining sabablari (omillari) — aviatsiya hodisasiga sabab bo‘lgan harakatlar (harakatsizliklar), omillar, shart-sharoitlar yoki ularning majmui;

aviatsiya hodisasini tekshirish komissiyasi raisi (vakili) — tegishli malakaga ega bo‘lgani hisobga olinib, tekshiruvni tashkil etish va o‘tkazish, shuningdek, uning o‘tkazilishini nazorat qilish yuklatilgan shaxs;

bort yozuv uskunasi — aviatsiya hodisalarini tekshirish uchun foydalaniladigan qo‘shimcha ma’lumotlarning manbai sifatida havo kemasiga o‘rnatilgan har qanday yozuv uskunasi;

vakil — tegishli malakaga ega bo‘lgani uchun boshqa davlat o‘tkazayotgan tekshiruvda ishtirok etish vazifasi davlat tomonidan topshirilgan shaxs;

dastlabki hisobot — tekshiruvning dastlabki bosqichlarida aniqlangan ma’lumotlarni tezkor tarqatish uchun ishlatiladigan xabarnoma;

jiddiy aviatsiya insidenti — holatlari havo kemasidan foydalanishda aviatsiya halokati sodir bo‘lishi ehtimoli yuqoriligini ko‘rsatgan, boshqarilayotgan havo kemasida biror shaxs uchish niyati bilan bortga chiqqan vaqtdan toki bortda bo‘lgan barcha shaxslar havo kemasini tark etgan vaqtgacha sodir bo‘lgan yoki uchuvchisiz havo kemasi misolida, havo kemasi parvozni amalga oshirish maqsadida turgan joydan uchishga tayyorligi vaqtidan parvoz so‘ngida to‘xtashi va asosiy dvigatellari o‘chirilishi vaqtigacha sodir bo‘lgan aviatsiya insidenti;

jiddiy tan jarohati — shaxs aviatsiya halokati yoki insidenti vaqtida olingan, sog‘liqqa og‘ir yoki xavfli ziyon yetkazgan, shuningdek, sog‘liqqa hayot uchun xavfli bo‘lmagan zarar yetkazgan bo‘lsada, oqibatlari bo‘yicha og‘ir hisoblangan hamda:

a) jarohat olingan vaqtdan boshlab yetti kun ichida shaxsni 48 soatdan ko‘p bo‘lgan muddatga kasalxonaga joylashtirish talab qilingan;

b) har qanday suyakning sinishiga (qo‘l-oyoq barmoqlari yoki burun sinishidan tashqari), qo‘l-oyoqlarning katta bo‘g‘imlari va umurtqa pog‘onasi chiqishi yoki ezilish sindromi bilan yumshoq to‘qimalarning siqilishiga olib kelgan;

v) biologik to‘qimalarning ko‘p qon ketishi, nerv tolalari, mushak yoki paylarning jarohatlanishiga sabab bo‘ladigan yorilishlari bilan bog‘liq bo‘lgan;

g) har qanday ichki organ shikastlanishiga hamda ko‘rish qobiliyati buzilishi bilan kuzatiluvchi ko‘z olmasi teshib o‘tuvchi jarohatlariga va lat yeyishiga sabab bo‘lgan;

d) kuygan joy hajmidan qat’i nazar, termik, kimyoviy hamda boshqa ikkinchi va uchinchi darajali kuyish yoxud tananing 5%dan ortiq qismiga shikast yetkazgan har qanday kuyish yoki yuqori nafas yo‘llarining kuyishi; ong buzilishi, nafas olish qiyinlashishi bilan kuzatiluvchi elektr toki ta’siri, shuningdek, uchinchi va to‘rtinchi darajali muzlash yoki organizmning umumiy sovushi bilan bog‘liq bo‘lgan;

e) infeksiyalar, zaharli moddalar yoki o‘tuvchi radiatsiya ta’siri tasdiqlangan fakti bilan bog‘liq bo‘lgan;

j) bosh va orqa miyaning o‘rta va og‘ir darajali chayqalishiga, travmatik xarakterdagi bosh miya ichki qon quyilishiga olib kelgan;

z) homilaning nobud bo‘lishiga olib kelgan tan jarohati;

ishlab chiqaruvchi davlat — havo kemasini, dvigatel yoki havo vintlarini yakuniy yig‘ishi uchun mas’ul bo‘lgan tashkilotga nisbatan yurisdiksiyaga ega bo‘lgan davlat;

loyihalovchi davlat — havo kemasi turining konstruksiyasiga mas’ul bo‘lgan tashkilotga nisbatan yurisdiksiyaga ega bo‘lgan davlat;

maksimal massa — havo kemasining ekspluatatsiya hujjatlarida ko‘rsatilgan sertifikatlangan maksimal uchish (qo‘nish) massasi;

maslahatchi — tegishli malakaga ega bo‘lgani uchun tekshiruvda ishtirok etayotgan vakilga yordam ko‘rsatish vazifasi davlat tomonidan topshirilgan shaxs;

odamlar o‘limiga sabab bo‘lgan aviatsiya halokati (falokat) — yo‘lovchilardan yoki ekipaj a’zolaridan birortasining o‘limiga yoki bedarak yo‘qolishiga olib kelgan, shuningdek, avariya holatida havo kemasidan evakuatsiya qilish jarayonida bortda bo‘lgan shaxslardan birortasining o‘limiga olib kelgan aviatsiya halokati;

odamlar o‘limiga sabab bo‘lmagan aviatsiya halokati (avariya) — yo‘lovchilardan yoki ekipaj a’zolaridan birortasining o‘limiga yoki bedarak yo‘qolishiga sabab bo‘lmagan aviatsiya halokati;

parvoz — havo kemasining harakat boshlanishidan (vertikal uchishda yer yoki suv sathidan ko‘tarilishidan) to qo‘nib to‘xtagunicha (to‘xtamasdan uchish-qo‘nish yo‘lagini bo‘shatgunicha) yoki vertikal uchishda yer (suv) sathiga qo‘ngunicha yer (suv) ustida va havo hududida harakatlanishi;

parvozlar xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha tavsiya — aviatsiya halokatlari va insidentlarining oldini olish maqsadini ko‘zlab, tekshiruv davomida olingan ma’lumotlar asosida, hech qanday sharoitda aviatsiya halokati yoki insidenti uchun aybdor yoxud javobgar aniqlanishini maqsad qilmagan holda aviatsiya hodisalari tekshiruvini o‘tkazish bo‘yicha vakolatli organ tomonidan ishlab chiqilgan takliflar. Parvozlar xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha tavsiyalar, tekshiruv natijalariga ko‘ra parvozlar xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha berilgan tavsiyalardan tashqari, parvozlar xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha tadqiqotlarni o‘z ichiga olgan boshqa bir qator manbalar asosida ham berilishi mumkin;

parvozlar xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha global ahamiyatga ega tavsiya — takrorlanish ehtimoli tufayli global darajadagi jiddiy oqibatlarga olib kelish salohiyati bo‘lgan tizimli kamchilikka tegishli va parvozlar xavfsizligi darajasini oshirish uchun o‘z vaqtida chora ko‘rilishini talab qiladigan parvozlar xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha tavsiya;

ro‘yxatga olish davlati — reyestriga havo kemasi kiritilgan davlat;

sabab bo‘luvchi omillar — bartaraf etilganda, oldi olinganda yoki yuzaga kelmaganda aviatsiya halokati yoki insidenti sodir bo‘lishi ehtimolini kamaytirish yoki ushbu aviatsiya halokati yoki insidenti oqibatlarining og‘irligi darajasini pasaytirishga sabab bo‘lishi mumkin bo‘lgan harakatlar (harakatsizlik), holatlar yoki ularning birikmasi. Bunda sabab bo‘luvchi omillarni aniqlashda aybni yuklash yoxud ma’muriy, fuqarolik yoki jinoiy javobgarlikni belgilash nazarda tutilmaydi;

tekshirish — axborot yig‘ish va tahlil qilish, xulosalar tayyorlash, shu jumladan sabablar va (yoki) tegishli omillarni aniqlash va, zarur hollarda, parvozlar xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqishni o‘z ichiga olgan, aviatsiya halokatining oldini olishga qaratilgan jarayon;

fuqaro aviatsiyasi tashkiloti — havo kemasining ekspluatanti (aviakompaniya), sertifikatlangan ta’lim muassasasi, havo kemalariga texnik xizmat ko‘rsatish, havodagi harakatga xizmat ko‘rsatish yoki O‘zbekiston Respublikasi fuqaro aviatsiyasida parvozlarni amalga oshirish va ta’minlash bilan shug‘ullanadigan har qanday boshqa tashkilot;

fuqaro aviatsiyasi havo kemalari parvozlarining xavfsizligini ta’minlash Davlat dasturi — parvozlar xavfsizligi darajasini oshirishga qaratilgan qoidalar va faoliyat turlari yagona majmuasi;

ekspluatant davlati — ekspluatant faoliyatining asosiy manzili joylashgan yoki, agar ekspluatant bunday joyga ega bo‘lmasa, ekspluatant doimiy ravishda bo‘ladigan davlat;

havo kemasi — havo bilan o‘zaro ta’sir hisobiga, yer sathidan qaytgan havo bilan o‘zaro ta’sirdan tashqari, atmosferada harakatlanadigan uchish apparati;

havo kemasi eksiluatanti — havo kemasi ekspluatatsiyasini amalga oshirish imkoniyati ekspluatant sertifikati bilan tasdiqlangan, mulk huquqi yoki boshqa ashyoviy huquqlar asosida havo kemasiga egalik qiladigan yuridik yoki jismoniy shaxs;

hodisa joyi davlati — hududida aviatsiya halokati yoki insidenti sodir bo‘lgan davlat.

havo kemasining parvozi to‘xtatilishi — dvigatellar (dvigatel) uchish uchun zarur bo‘lgan rejimga o‘tkazilgandan so‘ng, havo kemasi uchish-qo‘nish yo‘lagi bo‘ylab harakatlanayotgan paytdan boshlab ekipaj tomonidan to‘xtatilishi.

4. O‘zbekiston Respublikasi hududida fuqaro havo kemalari bilan sodir bo‘lgan har bir aviatsiya hodisasi yuzasidan mazkur Qoidalarga muvofiq tayinlanadigan komissiya tomonidan majburiy ravishda tekshiruv o‘tkaziladi va ushbu komissiya zudlik bilan ishga kirishadi.

Fuqaro havo kemalari bilan sodir bo‘lgan aviatsiya halokatini tekshirish ushbu Qoidalarga 2-ilovada keltirilgan sxemaga muvofiq amalga oshiriladi.

Fuqaro havo kemalari bilan sodir bo‘lgan aviatsiya insidentini tekshirish ushbu Qoidalarga 3-ilovada keltirilgan sxemaga muvofiq amalga oshiriladi.

Aviatsiya insidenti va jiddiy aviatsiya insidentlarining tekshiruvi og‘irligi 2250 kg yuqori bo‘lgan havo kemalarida (uchuvchisiz havo kemalariga ham taalluqli) o‘tkaziladi.

Maksimal massasi 2250 kilogramm va undan kam bo‘lgan havo kemalari (uchuvchisiz havo kemalariga ham taalluqli) bilan sodir bo‘lgan aviatsiya insidentlari va jiddiy aviatsiya insidentlarini tekshirish aviatsiya korxonalari tomonidan parvozlar xavfsizligini boshqarish bo‘yicha qo‘llanma doirasida amalga oshiriladi.

5. Aviatsiya hodisasi deb topilgan hodisani, u haqidagi ma’lumotlarni qasddan yashirish, xuddi shuningdek ushbu hodisa to‘g‘risidagi axborotni qasddan buzib ko‘rsatish, bortdagi va yerdagi obyektiv nazorat vositalarining ma’lumotlariga hamda aviatsiya hodisasi bilan bog‘liq boshqa daliliy materiallarga qasddan shikast yetkazish yoki ularni qasddan yo‘q qilib yuborishda aybdor bo‘lgan shaxslar O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligida belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladi.

6. Aviatsiya hodisasi tekshiruvini o‘tkazishning yagona maqsadi kelajakda aviatsiya halokati va insidentlarining oldini olishdan iborat bo‘lib, Fuqaro aviatsiyasi havo kemalari parvozlarining xavfsizligini ta’minlash Davlat dasturining tarkibiy qismi hisoblanadi.

Aviatsiya hodisasi tekshiruvini o‘tkazishda aybdor shaxslarni aniqlash va javobgarlikni belgilash maqsadi ko‘zlanmaydi.

Kimningdir aybi yoki javobgarlik hissasini aniqlashga qaratilgan har qanday sud ishi yoki ma’muriy ish mazkur Qoidalarga muvofiq amalga oshirilayotgan tekshiruvdan alohida o‘tkaziladi.

7. Aviatsiya hodisasi tekshiruvini o‘tkazish jarayoni ma’lumot to‘plash va tahlil qilish, zarur tadqiqotlar olib borish, aviatsiya hodisasining sabablarini aniqlash, hisobot va xulosa tayyorlash, tavsiyalar ishlab chiqishdan iboratdir.

Aviatsiya hodisasining tekshiruvi ko‘p omillilik taomiliga asosan amalga oshirilib, bunda aviatsiya transport tizimining normal faoliyatidan og‘ishlarni aniqlash va bu og‘ishlar havo kemasi parvozining amalga oshirilishiga ta’sir etishini baholash nazarda tutiladi.

8. O‘zbekiston Respublikasi Transport vazirligi (keyingi o‘rinlarda — Transport vazirligi) aviatsiya hodisalari tekshiruvini tashkil qilish va o‘tkazish bo‘yicha vakolatli organ hisoblanadi.

9. Aviatsiya hodisalari tekshiruvini o‘tkazish bo‘yicha vakolatli organga 1944-yildagi Xalqaro fuqaro aviatsiyasi to‘g‘risida konvensiyaning (keyingi o‘rinlarda — Konvensiya) 13-ilovasiga muvofiq tekshiruv o‘tkazishda mustaqillik hamda aviatsiya halokati va insidentini tekshirish doirasida cheklanmagan vakolat beriladi.

Tekshiruv quyidagilarni o‘z ichiga oladi:

a) aviatsiya halokati yoki insidenti to‘g‘risidagi barcha tegishli ma’lumotlarni to‘plash, qayd etish va tahlil qilish;

b) aviatsiya halokati va insidentlarini tekshirish bilan bog‘liq ba’zi yozuvlarni himoya qilish;

s) zarur hollarda, parvozlar xavfsizligi bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqish;

d) imkon bo‘lsa, sabablarni va/yoki ta’sir etuvchi omillarni aniqlash;

e) yakuniy hisobot tuzish.

Aviatsiya hodisasi sodir bo‘lgan joyga borish imkoni mavjud bo‘lganda hodisa sodir bo‘lgan joyga tashrif buyurish, havo kemasini (havo kemasi parchalarini) ko‘zdan kechirish va guvohlar bilan so‘rovnoma o‘tkazish lozim. Parvozlar xavfsizligi darajasini oshirish maqsadida aviatsiya hodisasi tekshiruvidan olinishi kutilayotgan saboqlarga asoslanib, tekshiruv ko‘lami va uni o‘tkazish tartibi aviatsiya hodisalari tekshiruvini o‘tkazish bo‘yicha vakolatli organ tomonidan belgilanadi.

Aviatsiya halokatlari va insidentlari tekshiruvlarini o‘tkazish jarayonida komissiyaga barcha ashyoviy dalillar kechiktirilmasdan taqdim etiladi va ularning to‘liq nazorati beriladi. Boshqa turdagi tekshiruv va muhokamalar tekshiruv komissiyasi ishiga to‘sqinlik qilmasligi kerak.

Aviatsiya halokati va insidentlarini tekshirish tartibi va ko‘lami ushbu Qoidalar talablari bilan belgilanib, kelgusida parvozlar xavfsizligi darajasini oshirish choralarini ko‘rish maqsadida yuzaga kelgan hodisaning sabablarini, bunga olib keluvchi va bog‘liq bo‘lgan omillarni aniqlash ishlarini nazarda tutadi.

Aviatsiya halokati va insidentlarini tekshirish bo‘yicha yordamchi yo‘riqnomalar Xalqaro fuqaro aviatsiyasi tashkilotining (keyingi o‘rinlarda — IKAO) Aviatsiya halokati va insidentlarini tekshirish bo‘yicha qo‘llanmasida (Doc 9756) ko‘rsatilgan.

Aviatsiya halokati va insidentlarini tekshirish natijalari bo‘yicha hisobotlar davlat tilida yoki Konvensiyaning 13-ilovasida ko‘rsatilgan 6 ta tildan (rus, ingliz, arab, ispan, xitoy, fransuz) birida tuzilishi mumkin.

10. O‘zbekiston Respublikasi fuqaro aviatsiyasi tashkiloti va idoralari tomonidan fuqaro aviatsiyasi havo kemalari bilan sodir bo‘lgan aviatsiya hodisalarini tekshirish masalalari bo‘yicha qabul qilinayotgan yo‘riqnomalar va texnologik hujjatlar mazkur Qoidalarning talablariga muvofiq bo‘lishi kerak.

11. Tekshiruvni o‘tkazish uchun tayinlangan komissiya, aviatsiya halokatlari va insidentlarining oldini olish manfaatini ko‘zlagan holda tekshiruv ishlari tugashi bilan, iloji boricha qisqa muddat ichida, imkon qadar 12 oy davomida tekshiruv natijalariga ko‘ra Aviatsiya halokati yoki insidenti bo‘yicha o‘tkazilgan tekshiruvning yakuniy hisobotini (keyingi o‘rinlarda — Yakuniy hisobot) e’lon qiladi.

Transport vazirligi aviatsiya halokati yoki insidentida ishtirok etgan aviatsiya xodimlarining familiyasi, ismi va otasining ismi ommaga oshkor bo‘lmasligi uchun zarur choralarni ko‘radi.

12. Mutaxassislarini tekshiruv komissiyasiga yuborgan tashkilotlar ma’muriyati tekshiruv natijalariga nisbatan salbiy munosabat bildirgan hollarda fuqaro aviatsiyasi tashkilotlarining rahbarlari ushbu tekshiruvda qatnashgan mutaxassislarga nisbatan hech qanday intizomiy va (yoki) boshqa jazo choralarini qo‘llamasligi lozim.

13. Aviatsiya hodisalari ular sodir bo‘lgan joy, sabablari va vujudga kelgan oqibatlarining og‘irligiga ko‘ra quyidagicha tasniflanadi:

a) aviatsiya halokatlari vujudga kelgan oqibatlari og‘irligidan kelib chiqib, quyidagilarga ajratiladi:

odamlar o‘limiga sabab bo‘lgan aviatsiya halokati (falokatlar);

odamlar o‘limiga sabab bo‘lmagan aviatsiya halokati (avariyalar);

b) aviatsiya insidentlari;

v) jiddiy aviatsiya insidentlari.

Hodisada bir nechta havo kemalari qatnashganda, vujudga kelgan oqibatlari har bir havo kemasi uchun alohida tasniflanishi kerak.

Aviatsiya hodisasining tasnifi va har bir aniq holat bo‘yicha tekshiruv o‘tkazish zarurati aviatsiya hodisalari tekshiruvini o‘tkazish bo‘yicha vakolatli organ tomonidan belgilanadi.

14. Hodisada bir nechta havo kemalari qatnashganda, bitta hodisa sifatida tekshiriladi, vujudga kelgan oqibatlar esa har bir havo kemasiga nisbatan alohida tasniflanadi. Tekshiruv natijalariga ko‘ra umumiy Yakuniy hisobot va har bir havo kemasi uchun axborot hisobotlari rasmiylashtiriladi.

15. Har bir fuqaro aviatsiyasi tashkilotida Transport vazirligi bilan kelishilgan holda ushbu Qoidalarga asosan aviatsiya halokati va insidentlari sodir bo‘lganda mansabdor shaxslarning harakatlari tartibi, majburiyatlari va mas’uliyatini belgilaydigan maxsus yo‘riqnoma ishlab chiqilgan bo‘lishi shart.

16. Aviatsiya halokati to‘g‘risida xabar topgan shaxslar zudlik bilan bu haqda aviatsiya hodisalari tekshiruvini o‘tkazish bo‘yicha vakolatli organ, mahalliy hokimiyat organlari yoki fuqaro aviatsiyasi tashkilotiga eng qulay va tezkor aloqa vositalaridan foydalangan holda ma’lum qilishi kerak.

Rahbar lavozimidagi mansabdor shaxslarni tezkor xabardor qilish, avariyadan qutqarish kuch va vositalarini yuborish, tekshirish bo‘yicha komissiya tashkil qilish va yig‘ish uchun fuqaro aviatsiyasi tashkilotlarida (aviakompaniyalarda) aviatsiya halokati to‘g‘risidagi ma’lumotni yetkazish bo‘yicha tartib tasdiqlanadi.

17. Aerodrom dispetcherlik punktlari, tashkilotlarning ishlab chiqarish-dispetcherlik xizmatlari, O‘zbekiston Respublikasi havo hududidan foydalanishni boshqarishning yagona tizimi bosh va tuman markazlari, aeroportlarning ishlab chiqarish-dispetcherlik xizmati dispetcherlari, aeroportlarning operatsion boshqarish markazi, aviakompaniyaning parvozlarni boshqarish markazi fuqaro havo kemasi bilan sodir bo‘lgan aviatsiya halokati to‘g‘risida ma’lumot olgandan so‘ng, dastlabki xabarlarni aviatsiya hodisalari tekshiruvini o‘tkazish bo‘yicha vakolatli organga, O‘zbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati, Transport prokuraturasi, havo hujumidan mudofaa qo‘shinlari va harbiy-havo kuchlari organlari manzillariga eng qulay va tezkor aloqa vositalaridan foydalangan holda yuboradi.

Xabar aviatsiya halokati sodir bo‘lgan hududdagi fuqaro aviatsiyasi tashkiloti rahbari va havo kemasi ekspluatantiga (egasiga) ham yuboriladi.

18. Aviatsiya halokati to‘g‘risida dastlabki xabarni olgandan so‘ng aviatsiya hodisalari tekshiruvini o‘tkazish bo‘yicha vakolatli organ zudlik bilan Vazirlar Mahkamasi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Ichki ishlar vazirligi, Davlat xavfsizlik xizmati, Mudofaa vazirligi Parvozlar xavfsizligi boshqarmasi, Transport prokuraturasi va Aviaxodimlar kasaba uyushmasi markaziy qo‘mitasiga eng qulay va tezkor aloqa vositalaridan foydalangan holda xabar beradi.

Tekshiruv davomida noqonuniy aralashuv harakati sodir etilgani ma’lum bo‘lsa yoki gumon qilinsa, bunday ma’lumot aviatsiya hodisalari tekshiruvini o‘tkazish bo‘yicha vakolatli organ tomonidan zudlik bilan manfaatdor davlat(lar)ning aviatsiya xavfsizligi organlariga yetkaziladi.

19. Xorijiy davlat hududida O‘zbekiston Respublikasi havo kemasi bilan sodir bo‘lgan aviatsiya halokati to‘g‘risida dastlabki xabar O‘zbekiston Respublikasi fuqaro aviatsiyasi tashkilotining hodisa joyidagi vakili tomonidan Transport vazirligiga yuboriladi.

Aviatsiya halokati sodir bo‘lgan davlat hududida O‘zbekiston Respublikasi fuqaro aviatsiyasi tashkilotining vakolatxonasi bo‘lmagan taqdirda, dastlabki xabar operativ diplomatik kanallar bo‘yicha yoki ekipaj a’zolari tomonidan havodagi harakatni boshqarish kanallari orqali yoxud O‘zbekiston Respublikasining hodisa sodir bo‘lgan davlatda akkreditatsiyadan o‘tgan rasmiy vakili tomonidan yetkazilishi mumkin.

20. Aviatsiya halokati sodir bo‘lgan joy yoki hududdagi fuqaro aviatsiyasi tashkilotining rahbari dastlabki xabarni olgach, darhol Transport vazirligiga dastlabki ma’lumotni jo‘natadi, shuningdek, aviatsiya halokati sodir bo‘lgan joy bo‘yicha mahalliy ijro hokimiyati organi rahbariyati, O‘zbekiston Respublikasi Transport prokuraturasi, Davlat xavfsizlik xizmati va Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Ichki ishlar vazirligining transportga doir mahalliy va hududiy organlariga xabar beradi.

Dastlabki ma’lumot mazmuni quyidagilardan iborat bo‘lishi lozim:

hodisa turi;

halokat sanasi, vaqti (mahalliy va UTC (Coordinated Universal Time)), joyi;

havo kemasining rusumi, qaysi davlatga tegishliligini va ro‘yxat raqamini tanitish belgilari, zavodda berilgan raqam va havo kemasi egasining nomi;

havo kemasi egasi, ekspluatanti, ijarachisi, mavjud bo‘lsa, havo kemasi loyihalovchisi va ishlab chiqaruvchisi;

hodisa sodir bo‘lgan vaqtdagi ob-havo sharoiti;

havo kemasi komandirining malaka darajasi va ekipaj a’zolarining fuqaroligi;

topshiriq xarakteri, parvozning boshlang‘ich va yetib borish punktlari ko‘rsatilgan holda reys raqami;

oxirgi uchib chiqish punkti va mo‘ljallangan qo‘nish punkti;

havo kemasining oson aniqlanadigan geografik nuqtaga (punktga), kenglik va uzunlikka nisbatan joylashuvi;

halokat sodir bo‘lgan joyning fizik-geografik xususiyatlari;

dastlabki ma’lumot berilayotgan vaqt holatiga ko‘ra aviatsiya halokati bilan bog‘liq aniq ma’lum bo‘lgan vaziyat;

havo kemasining bortidagi ekipaj a’zolari va yo‘lovchilar, shu jumladan halok bo‘lganlar va jarohat olganlar soni, shuningdek, havo kemasi bortida bo‘lmagan halok bo‘lgan va jarohatlanganlar soni;

yo‘lovchilarning fuqaroligi;

bortda xavfli yukning mavjudligi va xususiyati;

havo kemasining shikastlanish darajasi;

qidirish va avariyadan qutqarish ishlarini tashkil etish va o‘tkazish to‘g‘risida ma’lumotlar;

ma’lumot taqdim etish vaqtida sodir bo‘lgan aviatsiya halokati bo‘yicha ma’lum bo‘lgan boshqa ishonchli ma’lumotlar.

Yuqorida qayd etilgan ma’lumotlardan birortasining yo‘qligi dastlabki ma’lumot berilishini kechiktirishga sabab bo‘lmasligi kerak. Dastlabki ma’lumotda halokatning holati va sabablari haqida taxminiy ma’lumotlar bo‘lmasligi kerak.

21. Aviatsiya hodisalari tekshiruvini o‘tkazish bo‘yicha vakolatli organ aviatsiya halokati to‘g‘risida dastlabki ma’lumotni olganda eng qulay va tezkor aloqa vositalaridan foydalangan holda qisqa muddatda:

havo kemasi ro‘yxatga olingan davlatga;

havo kemasi ekspluatanti davlatiga;

havo kemasini loyihalovchi davlatga;

havo kemasini ishlab chiqaruvchi davlatga;

havo kemasining maksimal massasi 2250 kilogrammdan ortiq bo‘lsa yoxud havo kemasi turboreaktiv havo kemasi hisoblansa, IKAOga;

fuqarolari vafot etgan yoki og‘ir tan jarohati olgan har qanday davlatga xabarnoma yuboradi;

Xabarnomada, imkon qadar, Konvensiyaga 13-ilovada nazarda tutilgan va ushbu Qoidalarning 20-bandida ko‘rsatilgan ma’lumotlar mavjud bo‘lishi kerak.

Xabarnoma sodda tilda bayon etiladi va mavjud bo‘lgan ma’lumotlarni o‘z ichiga oladi. To‘liq ma’lumot yo‘qligi xabarnoma yuborilishini kechiktirishga sabab bo‘lmasligi kerak.

Yuborishda haddan tashqari kechikishga sabab bo‘lmasa, xabarnoma uni qabul qiluvchilar tomonidan foydalaniladigan tilni hisobga olgan holda IKAO ishchi tillaridan birida tuziladi.

Aviatsiya hodisalari tekshiruvini o‘tkazish bo‘yicha vakolatli organ xabarnomada batafsil ko‘rsatilmagan va mazkur hodisa bilan bog‘liq ma’lum bo‘lgan boshqa ma’lumotlarni imkoniyat paydo bo‘lishi bilan yuboradi.

22. Aviatsiya halokati sodir bo‘lgan joyga yetib kelgan vaqtdan e’tiboran uch kun davomida tekshiruv komissiyasi raisi tekshirish komissiyasini tayinlagan rahbarga va Transport vazirligiga imkon qadar quyidagi ma’lumotlarni o‘z ichiga olishi lozim bo‘lgan keyingi xabarnomani yuboradi:

halokat sanasi, vaqti (mahalliy va UTC), joyi, turi, havo kemasi rusumi, qaysi davlatga tegishliligini va ro‘yxat raqamini tanitish belgilari, kimga tegishliligi, egasi (ekspluatant) to‘g‘risidagi ma’lumotlar, havo kemasining (dvigatellarning) zavodda berilgan raqami, ekspluatatsiya boshlangan vaqtdan e’tiboran havo kemasining (dvigatellarning) ishlagan vaqti, o‘tkazilgan ta’mirlar soni, oxirgi ta’mir sanasi va joyi, ta’mirdan keyin ishlagan vaqti;

aviatsiya halokati sodir bo‘lgan vaqtga yaqin ob-havo sharoitlari (ob-havo sharoitlari nima bilan bog‘liqligi, yerga yaqin shamol tezligi va yo‘nalishi, bulutlarning miqdori, shakli va balandligi, ko‘rish masofasi, xavfli ob-havo sharoitlari mavjudligi);

havo kemasi komandirining familiyasi, ismi, otasining ismi (tekshiruvchi, uning lavozimi), darajasi, minimumi, umumiy parvoz soatlari, shu jumladan ushbu rusumdagi havo kemasida (shuningdek, havo kemasi komandiri sifatida);

ekipaj tarkibi (lavozimlari, familiyalari, ismi, otasining ismi);

parvoz topshirig‘i xususiyati, so‘nggi uchib chiqish aeroporti (punkti) va borish belgilangan qo‘nish punkti ko‘rsatilgan holda parvoz yo‘nalishi;

bortdagi yo‘lovchilar soni va fuqaroligi;

halokat oqibatlari (halok bo‘lganlar soni, ularning fuqaroligi, jiddiy tan jarohati olgan shaxslar soni);

yukning xususiyati va og‘irligi;

halokat bilan bog‘liq vaziyatning qisqacha tavsifi;

havo kemasining shikastlanish darajasi;

tekshirish davomida aniqlangan muhim faktlar;

shoshilinch profilaktika tadbirlarini o‘tkazish bo‘yicha takliflar.

23. Halokatga uchrayotgan havo kemalari haqida xabar berish, qidirish va avariyadan qutqarish ishlari O‘zbekiston Respublikasi Yagona aviatsiya qidirish-qutqaruv xizmati tomonidan Qidirish-qutqaruv va avariya holatida ishlarni bajarish qoidalari va mazkur Qoidalarga muvofiq amalga oshiriladi.

24. O‘zbekiston Respublikasi hududida fuqaro aviatsiyasi havo kemalari bilan sodir bo‘lgan aviatsiya halokatlarining xolisona va malakali tekshiruvini tashkil qilish va ta’minlash mahalliy ijro hokimiyati organlari, prokuratura organlari, havo kemasi ishlab chiqaruvchilari, loyihalovchilari, egalari, ekspluatatsiya qiluvchilari, havo kemasi ro‘yxatga olingan davlatning va O‘zbekiston Respublikasi boshqa manfaatdor vazirliklari, idoralari, tashkilotlarining vakillari ishtiroki bilan Transport vazirligiga yuklanadi.

25. Halokat oqibatlari manfaatlariga ta’sir etgan boshqa davlatlarning tashkilotlari, jismoniy shaxslari aviatsiya halokatlari tekshiruvida ishtirok etishi mumkin.

26. Aviatsiya halokati sodir bo‘lgan joy, uning oqibatlari, havo kemasi kimga tegishliligidan kelib chiqqan holda aviatsiya halokatlari quyidagilar tomonidan tashkil qilinadigan komissiyalar yordamida tekshiriladi:

a) Transport vazirligi tomonidan — O‘zbekiston Respublikasi hududida fuqaro va eksperimental aviatsiya havo kemalari bilan sodir bo‘lgan, boshqa davlatlar, vazirliklar, idoralarning manfaatlariga ta’sir qilmagan aviatsiya halokatlari;

b) O‘zbekiston Respublikasi Hukumati tomonidan O‘zbekiston Respublikasi hududida davlat va fuqaro yoki davlat va eksperimental aviatsiyasi manfaatlariga daxldor bo‘lgan aviatsiya halokatlari.

Har bir alohida holatda bunday aviatsiya halokatining tekshiruvini o‘tkazish O‘zbekiston Respublikasi Hukumatining qaroriga ko‘ra Davlatlararo aviatsiya qo‘mitasiga topshirilishi mumkin.

27. O‘zbekiston Respublikasi hududida xorijiy fuqaro havo kemalari bilan sodir bo‘lgan aviatsiya halokatlarini tekshirish ishlari mazkur Qoidalar va Konvensiyaga 13-ilovada bayon etilgan tartib-taomillarga muvofiq amalga oshiriladi.

Tekshiruvni o‘tkazish vakolati havo kemasi ro‘yxatga olingan davlatga yoki ekspluatant davlatga berilishi mumkin. Tekshiruv boshqa davlatga topshirilgan taqdirda, ushbu tekshiruvda ishtirok etish uchun Transport vazirligi o‘z vakilini tayinlaydi.

28. O‘zbekiston Respublikasi fuqaro aviatsiyasi havo kemalari bilan xorijiy davlatlar hududida sodir bo‘lgan aviatsiya halokatlarining tekshiruvi IKAO qoidalari va hodisa sodir bo‘lgan davlatning aviatsiya halokatlarini tekshirish bo‘yicha milliy qoidalariga muvofiq:

hodisa sodir bo‘lgan davlat tomonidan tashkil qilinadigan komissiya;

Davlatlararo aviatsiya qo‘mitasi (aviatsiya halokati Fuqaro aviatsiyasi va havo hududidan foydalanish to‘g‘risidagi bitimda ishtirok etuvchi davlatlarida sodir bo‘lgan bo‘lsa) tomonidan tashkil qilinadigan komissiya tomonidan amalga oshiriladi.

Bunday hollarda Transport vazirligi tekshiruvda ishtirok etish uchun o‘z vakillarini yuboradi (tayinlaydi).

Vakilga yordam berish uchun maslahatchilar tayinlanishi mumkin.

Zarur hollarda, Transport vazirligi barcha mavjud axborotdan foydalanib. vaziyatni va sabablarni batafsil o‘rganish uchun o‘z komissiyasini tayinlashi mumkin.

Aviatsiya halokati sodir bo‘lgan joy muayyan davlat hududida joylashganligini aniqlash imkoni bo‘lmasa, tekshiruvni havo kemasi ro‘yxatga olingan davlat tayinlaydi va o‘tkazadi. Biroq, u tekshiruv o‘tkazishni butunlay yoki qisman, o‘zaro kelishuv asosida, boshqa davlatga topshirishi mumkin.

IKAOning Aviatsiya halokati va insidentlarini tekshirish bo‘yicha qo‘llanmasida (Doc 9756) tekshiruvni tashkil qilish, o‘tkazish va nazorat qilish bo‘yicha yo‘riqnomalar mavjud. Bundan tashqari, ushbu qo‘llanmaga qo‘shimchalarda yirik aviatsiya halokatlarini tekshirish uchun malakali yordam va uskunalarni taqdim etishi mumkin bo‘lgan davlatlarning ro‘yxati keltirilgan.

29. Aviatsiya halokatini tekshirish komissiyasi davlat komissiyasi maqomiga ega.

Komissiyaning umumiy faoliyati rais rahbarligida tashkil etiladi va amalga oshiriladi.

Aviatsiya halokati tekshiruvi ishtirokchilari ushbu Qoidalarga 4-ilovada belgilangan huquq va majburiyatlarga ega bo‘ladi.

30. Maksimal massasi 2250 kilogrammdan ortiq bo‘lgan havo kemasi bilan sodir bo‘lgan aviatsiya halokati tekshiruvini o‘tkazayotgan davlat havo kemasini ro‘yxatga olgan, ekspluatatsiya qilayotgan, loyihalashtirgan yoki ishlab chiqarishga tegishli bo‘lgan davlatdan tekshiruvda ishtirok etishni alohida so‘raganda, aviatsiya hodisalari tekshiruvini o‘tkazish bo‘yicha vakolatli organ o‘zining vakolatli vakilini tayinlaydi.

Havo kemasini loyihalashtirgan, ishlab chiqargan, ro‘yxatga olgan davlat va havo kemasi ekspluatantining davlati aviatsiya halokati tekshiruvida ishtirok etish uchun vakilini tayinlash huquqiga ega.

Havo kemasi dvigateli yoki asosiy agregatlari loyihalashtiruvchisining davlati yoki ishlab chiqaruvchining davlati aviatsiya halokati tekshiruvida ishtirok etish to‘g‘risida taklif bildirishi mumkin.

Havo kemasi ro‘yxatdan o‘tkazilgan davlat va ekspluatant davlati vakiliga yordam tariqasida ekspluatant tomonidan tavsiya etilgan bir nafar yoki bir nechta maslahatchini tayinlashi mumkin.

Havo kemasi ro‘yxatdan o‘tkazilgan davlat va ekspluatant davlati o‘z vakilini tayinlamaganda Transport vazirligi tekshiruvda ishtirok etish uchun havo kemasi ekspluatantining vakilini taklif etishi mumkin.

31. Loyihalovchining davlati va ishlab chiqaruvchining davlati o‘zlarining vakillariga yordam ko‘rsatish uchun havo kemasi turining konstruksiyasi va yakuniy yig‘ish ishlari uchun mas’ul bo‘lgan tashkilotlar tomonidan tavsiya etilgan bitta yoki bir nechta maslahatchini tayinlashi mumkin.

32. Loyihalovchining davlati va ishlab chiqaruvchining davlati o‘zlarining vakillarini tayinlamaganda Transport vazirligi tekshiruvda ishtirok etish uchun havo kemasi turining konstruksiyasi va yakuniy yig‘ish ishlari uchun mas’ul bo‘lgan tashkilotlarni taklif etishi mumkin.

33. Murojaatga binoan ma’lumotlar, uskunalar yoki ekspertlarni taqdim etayotgan har qanday davlat tekshiruvda ishtirok etish uchun vakilini tayinlashi mumkin.

34. Aviatsiya halokati sodir bo‘lgan joyda tekshiruvni o‘tkazish uchun operativ bazani (aloqa va bort yozuv uskunalarining ma’lumotlarini tahlil qilish vositalarini, maxsus texnikani va h.k.) taqdim etayotgan yoki qidiruv-qutqaruv operatsiyalari yoxud qoldiqlarni chiqarib olish operatsiyalarida ishtirok etayotgan yoki alyans (aviakompaniyalar birlashmasi) yoki kodlardan birgalikda foydalanish bo‘yicha ekspluatant bilan hamkorlik qiladigan har qanday davlatga ushbu tekshiruvda ishtirok etish uchun o‘z vakilini tayinlash taklif etilishi mumkin.

35. Vakil tayinlagan davlat tekshiruv o‘tkazishda o‘z vakiliga yordam ko‘rsatish uchun bitta yoki bir nechta maslahatchini tayinlashi mumkin. Maslahatchilarga vakillarning tekshiruvda samarali ishtirok etishi uchun zarur bo‘lgan darajada, vakil rahbarligida tekshiruvda ishtirok etish uchun ruxsat beriladi.

36. Aviatsiya halokati yuzasidan tekshiruv o‘tkazish jarayonida halok bo‘lganlar yoki jiddiy tan jarohati olganlar orasida chet el fuqarolari mavjudligi aniqlansa, bu davlat tekshiruvda ishtirok etish uchun o‘z ekspertini (ekspertlarini) tayinlash to‘g‘risida murojaat etishi mumkin.

Tayinlangan ekspert (ekspertlar) quyidagi huquqlarga ega:

aviatsiya halokati sodir bo‘lgan joyga tashrif buyurish;

aviatsiya halokati, shuningdek, ekspert (ekspertlar) tayinlagan davlatning fuqarosi hisoblangan yo‘lovchilarning o‘limi sabablari, ular olgan tan jarohati xarakteri, og‘irligi, sabablari haqida e’lon qilish uchun ruxsat berilgan tegishli aniq ma’lumotlarga va tekshiruv olib borilishi jarayoni haqidagi axborotga ega bo‘lish;

Yakuniy hisobot nusxasini olish.

37. Har qanday davlatning vakili, maslahatchilari va ekspertlari tekshiruv olib borilayotgan vaqtda O‘zbekiston Respublikasida doimiy bo‘lishi nazarda tutilmaydi.

38. Xorijiy davlatlarning vakillari, ularning maslahatchilari va ekspertlari, odatda komissiya tarkibiga kiritilmaydilar.

Alohida hollarda, Transport vazirligi rahbariyati qaroriga ko‘ra loyihalovchi, ishlab chiqaruvchi va ro‘yxatga oluvchi davlatning vakillari tekshiruv komissiyasi tarkibiga kiritilishi mumkin.

39. Komissiya va xorijiy davlatlarning vakillari harakatlarini muvofiqlashtirish, vakillarda tekshiruvni o‘tkazish yuzasidan paydo bo‘ladigan barcha masalalarni hal qilish komissiya raisiga yuklatiladi.

Xorijiy davlatlar vakillarining tekshiruvda ishtirok etishi bilan bog‘liq bo‘lgan barcha masalalar ushbu davlatlarning vakillari orqali komissiya raisi tomonidan hal qilinadi.

40. Davlatlarning vakillari va ularning maslahatchilari Konvensiyaga 13-ilovaga binoan belgilanib, Transport vazirligi rahbariyati bilan kelishilgan holda va komissiya raisi nazorati ostida ularga quyidagi huquqlar berilishi mumkin:

aviatsiya halokati sodir bo‘lgan joyga tashrif buyurish;

havo kemasi yoki uning qismlarini ko‘zdan kechirish;

guvohlar ko‘rsatmalari mavjud bo‘lgan ma’lumotni olish va ularga beriladigan savollar mavzularini taklif etish;

ishga taalluqli bo‘lgan barcha ashyoviy dalillardan to‘liq va tezkor foydalanish huquqiga ega bo‘lish;

ishga taalluqli bo‘lgan barcha hujjatlardan nusxa olish;

parvoz ma’lumotlarini tahlil qilishda ishtirok etish;

tekshiruv maqsadida agregatlarni ko‘zdan kechirish va tadqiqotlar o‘tkazish, texnik maslahatlar berish, sinash va modellashtirish kabi tekshiruv tadbirlarida aviatsiya halokati sodir bo‘lgan joydan tashqarida ishtirok etish;

tekshiruvning olib borilishi bo‘yicha yig‘ilishlarda, shu jumladan, ma’lumotlarni tahlil qilish, xulosalar, sabablar, omillar va xavfsizlik bo‘yicha tavsiyalarni shakllantirish bilan bog‘liq yig‘ilishlarda ishtirok etish;

tekshiruvning turli jihatlari bo‘yicha fikr bildirish.

41. Vakil va uning maslahatchilari o‘zlarida mavjud bo‘lgan barcha tegishli ma’lumotlarni tekshiruv o‘tkazayotgan davlatga taqdim etishi shart va tekshiruv o‘tkazayotgan davlatning ruxsatisiz tekshiruv jarayoni va natijalari to‘g‘risida ma’lumotlarni tarqatmasligi lozim.

Vakil yoki uning maslahatchilari tomonidan tekshiruv jarayoni va natijalari to‘g‘risida ma’lumotlar tegishli ruxsatsiz tarqatilganligi aniqlanganda, ular Komissiya raisi tomonidan tekshiruvdan chetlatiladi.

Bunda, vakil yoki uning maslahatchilarini tayinlagan davlatning (davlatlarning) aviatsiya hodisalari tekshiruvini o‘tkazish bo‘yicha vakolatli organi ham xabardor qilinadi.

42. Tekshiruvga tegishli bo‘lgan ma’lumotlarni to‘plash va yozib olish vakil kelishini kutish sababli keyinga qoldirilmasligi kerak.

Transport vazirligi qarori bilan vakillarning tekshiruvda ishtirok etish darajasi kengaytirilishi mumkin.

43. Transport vazirligi ruxsati bilan vakillar parvozlar xavfsizligini ta’minlashga qaratilgan tegishli choralarni ko‘rish uchun o‘z davlatlariga ma’lumot berishi mumkin.

44. Havo kemasi ro‘yxatdan o‘tkazilgan davlat, ekspluatant, loyihalovchi yoki ishlab chiqaruvchining davlati tomonidan murojaat bilan chiqayotgan davlatning vakili kelib ko‘zdan kechirmaguncha havo kemasiga tegmaslik to‘g‘risidagi murojaat kelib tushsa, amaliy jihatdan bajarish mumkinligi va mazkur Qoidalarga muvofiqligiga qarab, bunday murojaatni bajarish uchun barcha zarur choralar ko‘riladi.

45. Qo‘shimcha ma’lumotlar, uskunalarni olish yoki ekspertlarni jalb qilish zarur bo‘lgan hollarda tekshiruvni o‘tkazayotgan organ har qanday davlatga uning tekshiruv organlari orqali bunday ma’lumotlarni, uskunalarni yoki ekspertlarni yuborish yuzasidan murojaat qiladi.

46. Murojaatga binoan qo‘shimcha ma’lumotlar, uskunalar yoki ekspertlarni taqdim etayotgan har qanday davlat aviatsiya halokati tekshiruvida ishtirok etish uchun o‘zining vakilini tayinlashi mumkin. Bunday davlatning vakili yoki ekspertlari tekshiruvda ishtirok etishi darajasi, agar u davlat havo kemasi ro‘yxatdan o‘tkazilgan davlat, ekspluatant, loyihalovchi yoki ishlab chiqaruvchining davlati hisoblanmasa, qat’iy ularni tekshiruvga jalb qilish masalalari doirasi bilan cheklanadi. Vakillar ishtirok etishining aniq darajasi va shakllari har bir alohida holatda komissiya raisi tomonidan belgilanadi.

47. Aviatsiya halokatiga uchragan havo kemasiga egalik qiluvchi tashkilot (ekspluatant) va hodisa sodir bo‘lgan joyning fuqaro aviatsiyasi tashkiloti, aviatsiya halokati tekshiruvida ishtirok etishi va aviatsiya halokati tekshiruvini o‘tkazish komissiyasi ishini ta’minlash yuzasidan mahalliy ijro hokimiyati organlari va o‘zini o‘zi boshqarish organlari bilan harakatlarini muvofiqlashtirishi shart.

48. Zarur holatlarda aviatsiya halokati tekshiruv komissiyasi tarkibiga O‘zbekiston Respublikasi fuqaro aviatsiyasi kerakli xizmatlari, bo‘linmalari, ishlab chiqarish komplekslari, vazirlik va idoralarining tayyorgarlikdan o‘tgan malakali mutaxassislari jalb qilinadi.

49. Tekshiruv komissiyasi tarkibi rais, rais o‘rinbosari, shtab boshlig‘i (kotib) va komissiya a’zolaridan iborat bo‘lishi kerak.

Komissiya ishiga jalb qilinadigan mutaxassislar kichik komissiyalar va ishchi guruhlar tarkibiga kiritilishi yoki ekspertlar sifatida ishlashi mumkin.

50. Manfaatdor idoralardan komissiya tarkibiga kiritiladigan nomzodlar haqidagi ma’lumot, tekshiruvni tashkil etuvchi idoraga u tomonidan murojaat etilganidan so‘ng imkon qadar qisqa vaqt ichida taqdim etiladi.

51. Tekshiruvda ishtirok etish uchun mutaxassislarni ajratish to‘g‘risida murojaat yuborilgan tashkilot rahbari, ushbu tashkilotning tashkiliy-huquqiy shakllari va mulkchilik shaklidan qat’i nazar, ularni kelishuv bo‘yicha aviatsiya halokatini tekshirish doirasida ishlarni bajarish uchun zarur bo‘lgan vaqtga kundalik vazifalaridan ozod qilib, komissiya ixtiyoriga yuboradi.

52. Komissiya, uning ishchi organlari tarkibida yoki ekspertlar sifatida ishlash uchun tekshiruv o‘tkazilishini belgilagan organ xodimlari, tegishli hududdagi ijro hokimiyati organlarining vakillari, tashkiliy-huquqiy va mulkchilik shaklidan qat’i nazar manfaatdor tashkilotlar xodimlari, shu jumladan ilmiy-tadqiqot va konstruktorlik tashkilotlari, aviatsiya texnikasi loyihalovchilari, ishlab chiqaruvchilari va ekspluatatsiya qiluvchilari, aeroportlar, aviatsiya ta’mirlash tashkilotlari, aviatsiya-texnika baza va markazlari, o‘quv muassasalari, havodagi harakatga xizmat ko‘rsatish tashkilotlari, gidrometeorologiya va atrof muhitni monitoring qilish, tibbiyot muassasalarining mutaxassislari jalb qilinishi mumkin.

53. Tekshirish komissiyasi a’zolari va tekshiruvda ishtirok etayotgan mutaxassislar tegishli malakaga ega bo‘lishi kerak va aviatsiya halokati uchun bevosita javobgar bo‘lmasligi kerak.

54. Transport vazirligi aviatsiya halokatlari tekshiruvini huquqni muhofaza qilish organlari ishtirokisiz mustaqil ravishda o‘tkazadi va o‘z harakatlarini O‘zbekiston Respublikasining prokuratura, ichki ishlar va davlat xavfsizlik xizmati organlari vakillari bilan muvofiqlashtiradi.

55. Prokuratura, davlat xavfsizligi, ichki ishlar organlari, kasaba uyushmalari vakillari komissiya raisi bilan hamjihatlikda ish tutib, aviatsiya halokati tekshiruvi bilan bog‘liq ishlarini muvofiqlashtirib boradilar.

56. Tekshiruvni tashkil etish masalalari bo‘yicha manfaatdor vazirlik va idoralar hamda ishlab chiqarish majmualari bilan o‘zaro tezkor harakatlarni:

O‘zbekiston Respublikasi fuqaro aviatsiyasida — O‘zbekiston Respublikasi Transport vazirligi rahbarlari;

boshqa vazirlik va idoralarda — tegishli vazirlik va idoralar rahbarlarining o‘rinbosarlari;

o‘quv muassasalarida — ta’lim muassasalari rahbarlari amalga oshiradi.

57. Aviatsiya halokati sodir bo‘lgan joyda o‘tkazilayotgan tekshirish, O‘zbekiston Respublikasi Havo kodeksiga muvofiq, tabiiy ofatlar oqibatlarini tugatish ishlariga tenglashtirilgan alohida sharoitlarda bajariladigan ishlar qatoriga kiradi.

Mahalliy hokimiyat organlari, harbiy qismlar qo‘mondonligi, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar va fuqarolar aviatsiya halokatini tekshirish komissiyasiga har tomonlama ko‘maklashishi shart.

58. Mahalliy ijro hokimiyati organlari, fuqarolarning o‘z o‘zini boshqarish organlari fuqaro aviatsiyasi tashkilotlarini jalb etgan holda aviatsiya halokatini tekshirish komissiyasi a’zolari va tekshiruvga jalb qilinadigan mutaxassislar aviatsiya halokati sodir bo‘lgan joyda ishlarni olib borishi uchun barcha zarur sharoitlarni yaratadi, shu jumladan tegishli kiyim-kechak, poyabzal, shaxsiy himoya vositalari, transport va aloqa vositalari, zarur jihozlar, sarflanadigan materiallar, turar joy va oziq-ovqat bilan bepul ta’minlaydilar.

59. Aviatsiya halokatini tekshirish komissiyasi ishini ta’minlash xarajatlari, shu jumladan komissiyaning topshirig‘i asosida maxsus tadqiqotlar o‘tkazish, shuningdek, tekshirish komissiyasining murojaatiga binoan mutaxassislarni xizmat safariga yuborish xarajatlari havo kemasining egasi (ekspluatant) tomonidan moliyalashtiriladi va keyinchalik ushbu mablag‘lar O‘zbekiston Respublikasi qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda qoplanadi.

60. Aviatsiya halokatini tekshirish komissiyasi a’zolari, shuningdek, aviatsiya halokatini tekshirish uchun jalb qilinadigan shaxslar xizmat safari guvohnomasini taqdim etganda aviatsiya halokati ro‘y bergan joyga borish yoki tekshirish bilan bog‘liq ishlar yuzasidan harakatlanish chogida umumiy foydalanishdagi transportda harakatlanish uchun navbatdan tashqari chipta sotib olish huquqiga ega bo‘ladi.

Havo transportidan foydalanishda, aviatsiya halokatini tekshirish komissiyasi a’zolari hamda aviatsiya halokatini tekshirishga jalb qilinadigan shaxslar, xizmat safari guvohnomasini taqdim etganda, Xalqaro havo transporti assotsiatsiyasi (International Air Transport Association — IATA) 788-son tekshiruvchilarni avariya va halokatlar joyiga yetkazish to‘g‘risidagi qaroriga (rezolyutsiya) asosan, tashkiliy-huquqiy va mulkchilik shaklidan qat’i nazar, aviatsiya sohasi tashkilotlarining havo kemalarida bepul parvozni amalga oshirish (xizmat doirasida bepul chipta olish) huquqidan foydalanadi.

Aviatsiya halokatini tekshirish komissiyasi a’zolari hamda aviatsiya halokatini tekshirishga jalb qilinadigan shaxslar aeroportlarda, xizmat safari guvohnomasini taqdim etganda, rasmiy delegatsiyalar zalida ko‘rsatiladigan xizmatlardan foydalanadi.

61. Aviatsiya halokati sodir bo‘lgan joyga tezkor yetib borish uchun Transport vazirligi mutaxassislari, shuningdek, amaldagi uchish guvohnomasiga ega bo‘lmagan shaxslar, Transport vazirligi rahbariyati ko‘rsatmasiga asosan O‘zbekiston Respublikasi fuqaro aviatsiyasi mahalliy yoki xalqaro yo‘nalishlarida parvozlarni bajarayotgan havo kemalari ekipajlarining parvoz topshirig‘iga belgilangan tartibda kiritilishi mumkin. Parvoz topshirig‘iga kiritilgan mutaxassis ekipaj a’zolari bilan bir qatorda ta’minotning barcha turlaridan, havo kemasi ekspluatanti hisobidan, foydalanadi.

62. Transport vazirligi Davlatlararo aviatsiya qo‘mitasining Aviatsiya halokatlarini tekshirish komissiyasiga yoki har qanday davlatga ko‘mak va yordam ko‘rsatish, shu jumladan, har qanday aviatsiya halokatini tekshirish uchun mutaxassislarini yuborish to‘g‘risida murojaat bilan chiqish huquqiga ega.

63. Aviatsiya halokati sodir bo‘lgan paytdan boshlab aviatsiya halokati sodir bo‘lgan joyda dastlabki harakatlarni amalga oshirish uchun javobgarlik shu joy va hududdagi fuqaro aviatsiyasi tashkiloti rahbariga, u yetib kelguniga qadar esa — havo kemasining komandiriga yuklatiladi.

Aviatsiya halokatini tekshirish komissiyasi hodisa joyiga yetib kelgan vaqtdan boshlab tekshiruv yuzasidan barcha harakatlar bo‘yicha javobgarlik komissiya Raisiga yuklanadi.

64. Halokatga uchragan havo kemasi ekipaj a’zolari, boshqa fuqarolar, shuningdek, yuridik shaxslar, mahalliy ijro hokimiyati organlari, mahalliy davlat boshqaruv organlari aviatsiya halokatini tekshirish komissiyasi kelguniga qadar halokatga uchragan havo kemasi, uning tarkibiy qismlari, kema ichidagi va yer ustidagi obyektiv nazorat vositalari, havo kemasi bortida mavjud bo‘lgan hamda aviatsiya halokatiga tashqaridan sabab bo‘lgan predmetlarning saqlanishini ta’minlash uchun barcha mumkin bo‘lgan choralarni ko‘rishi kerak.

65. Aviatsiya halokati aerodromdan tashqarida sodir bo‘lganda yoki majburiy qo‘nish amalga oshirilganda, havo kemasi komandiri ekipaj a’zolari bilan birgalikda Uchish — ekspluatatsiya qo‘llanmasida yo‘lovchilarni evakuatsiya qilish va yong‘inni o‘chirish bo‘yicha nazarda tutilgan harakatlarni amalga oshiradi.

Havo kemasi yonmayotganiga ishonch hosil qilgach, havo kemasi komandiri hodisa sodir bo‘lgan hududga mas’ul bo‘lgan vakil kelguniga qadar:

zudlik bilan havo kemasida elektr ta’minotini butunlay o‘chirib qo‘yishi (bu evakuatsiya qilishga to‘sqinlik qilmasa) va yozuvchi uskunalar o‘chirilganiga ishonch hosil qilishi;

ekipaj kabinasida boshqaruv pultlari va yozuvchi uskunalarning daxlsizligini ta’minlash;

tijorat yuklarining va havo kemasida mavjud bo‘lgan boshqa narsalarning daxlsizligini ta’minlashi, yoqilg‘i, moy va boshqa suyuqliklar to‘kib olinishini taqiqlashi;

eshiklar, lyuklar, kapotlarni yopishi va iloji bo‘lsa muhrlab (plombalab) qo‘yishi;

havo kemasi va halokat joyi qo‘riqlanishini tashkil etishi;

eng yaqin aviatsiya organi yoki mahalliy hokimiyat organlariga sodir bo‘lgan hodisa haqida iloji boricha tezroq xabar berish uchun barcha mumkin bo‘lgan choralarni ko‘rishi shart.

Halokat joyiga fuqaro aviatsiyasi tashkiloti rahbari yoki avariyadan qutqarish ishlari rahbari kelgandan so‘ng havo kemasi, uning ichidagi narsalar va hodisa joyida mavjud bo‘lgan ashyoviy dalillarning saqlanishi uchun javobgarlik yetib kelgan rahbarga yuklatiladi.

Havo kemasi komandiri sog‘lig‘i holatiga ko‘ra o‘z vazifalarini bajara olmasa, ikkinchi uchuvchi va (yoki) boshqa ekipaj a’zolari ushbu talablarga va yuzaga kelgan vaziyatga muvofiq harakat qilishi kerak.

66. Aviatsiya halokati sodir bo‘lgan hudud yoki joyga tegishli bo‘lgan fuqaro aviatsiyasi tashkiloti rahbari hodisa haqida xabar olishi bilan, tekshirish komissiyasi yetib kelguniga qadar O‘zbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi, tegishli mahalliy ijro hokimiyati organlari va mahalliy davlat boshqaruv organlari bilan hamkorlikda:

qidirish va avariyadan qutqarish ishlari belgilangan tartibda o‘tkazilishini tashkil etadi, zarur hollarda o‘zaro hamkorlik qiluvchi idoralarni jalb qiladi;

yo‘lovchilar va ekipaj a’zolarini qutqarish, yonginni o‘chirish (yoki uning oldini olish), ashyoviy dalillarni saqlab qolish bo‘yicha qo‘shimcha choralar ko‘rish zaruratini aniqlash maqsadida halokat joyiga yetib boradi;

ichki ishlar organlari bilan, zarur hollarda esa — ushbu hududda joylashgan harbiy qismlar bilan birgalikda, havo kemasi va uning ichidagi narsalar daxlsizligini ta’minlab (jabrlanganlar xarobalar ostidan chiqarib olinishi kerak bo‘lgan hollar bundan mustasno), hodisa joyi qo‘riqlanishini tashkil etadi va begona shaxslar hodisa joyiga kirishiga yo‘l qo‘ymaslik choralarini ko‘radi;

zarurat bo‘lganda, havo kemasining asosiy qismlariga nisbatan halok bo‘lganlar jasadlari (jasad qoldiqlari) joylashuvining sxemasi tuzilgan va fotosuratga olingandan keyin ularni evakuatsiya qilish haqida ko‘rsatma beradi. Bunday hollarda, imkon qadar, havo kemasini qismlarga ajratish va shikastlashga yo‘l qo‘ymaslik kerak;

qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda ekipaj a’zolari, zarur hollarda, yo‘lovchilar va halokatga aloqador aviatsiya xodimlari tibbiy ko‘rikdan o‘tkazilishini tashkil etadi. Bunday tekshiruv darhol (tezkor) amalga oshirilishi lozim;

ekipaj a’zolari va parvozga tayyorgarlik ko‘rish va uni ta’minlash uchun mas’ul bo‘lgan mansabdor shaxslardan tushuntirish xatlarini oladi;

halokat joyida mavjud bo‘lgan bort hujjatlarini va bort yozuv uskunalarini saqlab qolish uchun zarur choralarni ko‘radi. Bort yozuv uskunalari agressiv suyuqliklarda yoki yong‘in o‘chog‘ida qolgan bo‘lsa, ularni darhol u yerdan olish va yozilgan axborotni saqlab qolish uchun choralar ko‘rgan holda yozuv uskunasi olinganligi va uning tashqi holati haqida dalolatnoma tuzadi. Boshqa hollarda, yozuv uskunalarini olish taqiqlanadi. Bort yozuv uskunalarini olish, qoidaga ko‘ra, huquqni muhofaza qilish organlari vakillari bilan birgalikda amalga oshirilishi lozim;

zarur hollarda, halokat joyi hududida bort yozuv uskunalari va havo kemasi ajralib ketgan qismlarini qidirish ishlarini tashkil etadi va ular topilgan joyida saqlanishini ta’minlaydi;

aviatsiya halokati guvohlari, shuningdek, avariyadan qutqarish ishlarini amalga oshirayotgan shaxslar aniqlanishi, tekshiruv komissiyasi va huquqni muhofaza qilish organlariga taqdim etish uchun ularning ro‘yxatlari tuzilishini ta’minlaydi;

parvozga aloqador bo‘lgan uchish, texnik va dispetcherlik hujjatlari olib qo‘yilishini tashkil etadi va saqlanishini ta’minlaydi;

tashqi muhit ta’sirida yo‘qolishi mumkin bo‘lgan belgilar (havo kemasining yuzasida muz qoplamalari, qora kuya izlari, havo kemasining uchish-qo‘nish yo‘lagi va boshqa yer yuzasidagi harakatidan qolgan tegishli izlar) hujjat ko‘rinishida qayd etilishini tashkil qiladi (fotosuratlar, videoyozuvlar yoki tegishli sxemalarni tuzish orqali);

aviatsiya halokati joyining dastlabki chizmasini tuzadi;

ob-havo sharoitining navbatdan tashqari kuzatilishini tashkil qiladi, aviatsiya halokati aerodromdan tashqarida sodir bo‘lgan bo‘lsa, o‘sha joy yaqinidagi meteorologiya punkti va stansiyalaridan meteorologik ma’lumotlar yig‘ilishini ta’minlaydi;

zarur hollarda, aviatsiya halokati sodir bo‘lgan joyning radiologik, kimyoviy va bakteriologik nazorati amalga oshirilishini muvofiqlashtiradi;

aviatsiya halokatiga uchragan havo kemasiga yoqilg‘i quyilgan maxsus idishlardan (yoqilg‘i quyish mashinalari) yoqilg‘i quyish ishlarini to‘xtatish va ularni muhrlash to‘g‘risida ko‘rsatma beradi;

havo kemasi bortida joylashgan maxfiy belgili maxsus uskunalar va parvoz hujjatlarining saqlanishini ta’minlaydi;

dispetcher magnitafon yozuvlari, qo‘nish radari ko‘rsatkichlarining ma’lumotlari, havo kemalari harakatlanishi jadvali, radioaloqa apparatlari va radiotexnik vositalar ish vaqtini hisobga olish jurnali, barcha ekipaj a’zolarining uchish kitobchalari, uchish yig‘majildlari va tibbiy kitobchalari, havo kemasi dvigatellari va agregatlarining formulalari, texnik xizmat ko‘rsatilgani to‘g‘risidagi karta-naryadlar va defekt vedomostlari (nosozliklar ro‘yxati), havo kemasini parvozga tayyorlashda yoki parvozdan oldin nosozlikni bartaraf etishda ishlatilgan asboblar va nazorat uskunalari, uchish-qo‘nish yo‘lagi holati, havo kemasiga quyilgan yoqilg‘i miqdori va sifatini tavsiflovchi hujjatlar, hodisa joyi, aerodrom va parvoz yo‘nalishi bo‘yicha ob-havo sharoitini tavsiflovchi meteorologiya hujjatlari olib qo‘yilishi va muhrlanishini (saqlanishini) tashkil qiladi;

halokat sodir bo‘lgan vaqtga yaqin bo‘lgan davr ichida aviatsiya halokati sodir bo‘lgan hududda parvozlarni amalga oshirayotgan boshqa havo kemalarining bort raqamlarini aniqlaydi va tekshirish jarayonida keyinchalik foydalanish uchun ushbu havo kemalarining nazorat qilish yozuv vositalaridagi parvoz ma’lumotlari saqlab qolinishi uchun choralar ko‘radi;

zarur hollarda, huquqni muhofaza qilish organlari bilan kelishilgan holda, shikastlangan havo kemasi joyini o‘zgartiradi. Havo kemasi temir yo‘llar, avtomobil yo‘li, suv yo‘li yoki aerodromga tushib, transport harakati yoki parvozlarga to‘sqinlik qilgan holdagina uni tekshiruv komissiyasi kelishidan oldin ko‘chirishga ruxsat etiladi. Boshqa joyga ko‘chirishda havo kemasi (uning qismlari) halokat sodir bo‘lgan joyda qanday holatda bo‘lgan bo‘lsa, xuddi shunday saqlanishi uchun choralar ko‘riladi. Bunday hollarda, boshqa joyga ko‘chirishdan oldin havo kemasi yoki uning qismlari holati va joylashuvi yerdan, zarur bo‘lsa, havodan turib, bir necha pozitsiyalarda yo‘nalishli va batafsil suratga yoki videoga olinadi, halokat joyini tekshirish dalolatnomasi tuziladi va unda havo kemasi yoki uning qismlari joylashuvi va umumiy ahvoli, yer (yer usti to‘siqlari) bilan to‘qnashish burchagi aks ettiriladi, ekipaj kabinasida asboblarning ko‘rsatmalari, tugmachalari, nazorat tutqichlarining holati suratga olinadi yoki videotasvirga tushiriladi, kabinani tekshirish dalolatnomasi tuziladi;

zarur hollarda, havo kemasi ekipajini, havo kemasini parvozga tayyorlashda, parvozni ta’minlashda va havodagi harakatni boshqarishda bevosita ishtirok etgan yerdagi xizmatlar xodimlarini o‘z vazifalarini bajarishdan chetlatish choralarini ko‘radi. Ko‘rsatilgan shaxslarga komissiya raisi bilan kelishilgan holda tegishli rahbarning qarori bilan o‘z vazifalarini bajarishga ruxsat etiladi;

aviatsiya halokatidan oldin havo kemasi parvozini bajarish va ta’minlash haqidagi ma’lumotlar va tegishli hujjatlarning saqlanishini ta’minlash maqsadida havo kemasi uchib chiqqan so‘nggi aerodrom xizmatlariga, uning parvozi yo‘nalishi bo‘ylab havodagi harakatga xizmat ko‘rsatish organlari va havo kemasining egasiga (ekspluatanti) aviatsiya halokati to‘g‘risida xabar beradi;

mahalliy ijro hokimiyati organlari bilan hamkorlikda jabrlanganlar va ularning qarindoshlariga ko‘maklashish va yordam ko‘rsatish guruhini hamda aviatsiya halokatini tekshirish komissiya ishini ta’minlash guruhini tuzadi.

67. Aviatsiya halokati sodir bo‘lganda mansabdor shaxslarning dastlabki harakatlari natijasida olingan barcha materiallar aviatsiya halokatini tekshirish komissiyasiga topshirilishi kerak.

68. Komissiya kelguniga qadar yerdagi va bortdagi magnitofonlar yozuvlarini ochish va tinglash, shuningdek, bort yozuv uskunalarining parvoz ma’lumotlarini yechish va tahlil qilish taqiqlanadi va mazkur ishlar faqat komissiya raisi yoki uning o‘rinbosari qarori bilan ularning ixtiyoriga o‘tkazilgandan so‘ng darhol amalga oshirilishi mumkin.

69. O‘zbekiston Respublikasi fuqaro aviatsiyasi tashkilotlari bort yozuv uskunalarining parvoz ma’lumotlarini o‘qish uchun tegishli vositalarga ega bo‘lmasa, ishlab chiqaruvchi (yoki loyihalovchi) hisoblanmagan davlat tomonidan taqdim etilgan tegishli parvoz ma’lumotlarini tahlil qiluvchi texnik markazdan quyidagi jihatlarni hisobga olgan holda foydalaniladi:

parvoz ma’lumotlarini o‘qish imkoniyati;

parvoz ma’lumotlarini o‘z vaqtida o‘qish;

parvoz ma’lumotlarini o‘qish uskunalarining joylashishi.

Barcha holatlarda havo kemasining parvoz ma’lumotlarini o‘qish va tahlil qilish uchun ekspluatant, loyihalovchi, ishlab chiqaruvchi davlatlarning vakillari jalb qilinishi mumkin.

70. Halokatga uchragan havo kemasini loyihalovchi, ishlab chiqaruvchi va unga egalik qiluvchi (ekspluatant) tashkilotlar, shuningdek, uning ta’mirlash ishlarini bajargan, havodagi harakatiga xizmat ko‘rsatgan, texnik va aerodrom xizmatlarini amalga oshirgan tashkilotlar rahbarlari aviatsiya halokati to‘g‘risida ma’lumot olishi bilan ushbu havo kemasiga tegishli bo‘lgan loyihalash, sinash, ishlab chiqarish, ta’mirlash va foydalanish (ekspluatatsiya qilish), parvozini ta’minlash bilan bog‘liq tegishli hujjatlarning saqlanishini ta’minlash bo‘yicha choralar ko‘rishi shart.

71. Komissiya raisi tekshiruvning barcha bosqichlarini tashkil etadi, amalga oshiradi va nazorat qiladi, tekshiruvga aloqador barcha ishtirokchilarning harakatlarini muvofiqlashtiradi.

72. Aviatsiya halokati joyiga yetib kelgach, tekshirish komissiyasi raisi mahalliy ijro hokimiyati organi yoki mahalliy davlat boshqaruvi organining rahbarini bu haqda xabardor qiladi, tashkiliy majlis o‘tkazib, unda komissiya tayinlanganligi to‘g‘risidagi buyruqni e’lon qiladi, halokat sodir bo‘lgan joyda dastlabki harakatlarni amalga oshirgan mansabdor shaxslarning halokat tafsilotlari va bajarilgan ishlar to‘g‘risida hisobotini tinglaydi, kichik komissiyalar tuzadi, ularning raislarini tayinlaydi, tekshiruvning dastlabki bosqichidagi ishlarning asosiy yo‘nalishlarini belgilaydi va zarur tezkor ko‘rsatmalar beradi.

Komissiya raisining aviatsiya halokatini tekshirish bilan bog‘liq masalalar bo‘yicha ko‘rsatmalari aviatsiya halokatini tekshirish va komissiya ishini ta’minlash bilan bog‘liq bo‘lgan barcha mansabdor shaxslar tomonidan bajarilishi shart.

73. Odatda, aviatsiya halokatlarini tekshirish komissiyasida ishlarning asosiy yo‘nalishlari (uchish, muhandislik-texnik, ma’muriy) bo‘yicha kichik komissiyalar va shtab tashkil qilinadi. Zarur bo‘lganda, komissiya raisi qaroriga binoan boshqa kichik komissiyalar ham tuzilishi mumkin. Kichik komissiyalarda ishchi guruhlar tashkil etiladi.

Halokat joyi sxemasini (krokini) tuzish bo‘yicha guruh va suhbat o‘tkazish guruhi raisning qaroriga binoan uchish yoki muhandislik-texnik kichik komissiyasi tarkibiga kiritiladi yoxud komissiya raisi yoki uning o‘rinbosari rahbarligida mustaqil ravishda ishlaydi hamda ushbu Qoidalarga 5 va 6-ilovalarda nazarda tutilgan funksiyalarni bajaradi.

Qidirish va avariyadan qutqarish ishlari guruhi bevosita komissiya raisiga bo‘ysunadi hamda ushbu Qoidalarga 7-ilovada belgilangan vazifalarni bajaradi. Insonlar o‘limi bilan bog‘lik bo‘lmagan hollarda, bu guruh ma’muriy kichik komissiya tarkibiga kiritilishi mumkin.

Komissiyada hisoblash va tahlil qilish guruhi tuziladi, u kichik komissiyalar tarkibiga kirmaydi va bevosita komissiya raisiga bo‘ysunadi. Hisoblash va tahlil qilish guruhi ushbu Qoidalarga 8-ilovada ko‘rsatilgan vazifalarni bajaradi.

74. Tekshiruvga jalb qilingan mutaxassislar ularning ixtisosligiga qarab, kichik komissiyalar yoki ishchi guruhlar tarkibiga kiritiladi yoki alohida masalalar bo‘yicha ekspertlar sifatida faoliyat yuritadi.

75. Kichik komissiyalarning tarkibi, ularning ish rejalari, shuningdek, ishchi guruhlarning tarkibi komissiya Raisi tomonidan tasdiqlanadi.

76. Tekshirish komissiyasining ishi rejaga muvofiq amalga oshiriladi, rejaning loyihasi komissiya raisi tomonidan tasdiqlangunga qadar komissiya majlisida ko‘rib chiqiladi va muhokama qilinadi. Rejada komissiya faoliyatining asosiy yo‘nalishlari, ishlar va tadqiqotlarni bajarish ketma-ketligi, shuningdek, ishlarni bajarish va yakuniga yetkazish muddatlari uchun mas’ul bo‘lgan shaxslar nazarda tutilishi kerak.

Komissiyaning ish rejasi kichik komissiyalar va ishchi guruhlarning operativ (tezkor) rejalarida batafsil bayon etilgan bo‘lib, ular bir va bir necha kungacha bo‘lgan muddatga tuziladi va kichik komissiya raisi tomonidan tasdiqlanadi.

77. Komissiya ish rejasi tasdiqlangunga qadar halokat joyida biron-bir ishni bajarish taqiqlanadi, tashqi ko‘rikni o‘tkazish, yo‘qolib ketishi mumkin bo‘lgan izlarni (havo kemasining yuzasida muz qoplamalari, qora kuya izlari va boshqalar, havo kemasining yer yuzasidagi harakatidan qolgan o‘ziga xos izlar) tasvirga tushirish, jarohatlanganlar va halok bo‘lganlarni evakuatsiya qilish hamda bort yozuv uskunalarini yechib olish ishlari bundan mustasno.

78. Komissiya va kichik komissiyalarning ish rejalari olingan ma’lumotlarga qarab, tekshiruv jarayonida o‘zgartiriladi va to‘ldiriladi.

79. Komissiya ish joyida aviatsiya texnikasi obyektlarining tadqiqotlari (ularning ishlash layoqatini tekshirish) va eksperimentlari oldindan tuzilgan, tekshiruvda ishtirok etayotgan tomonlar vakillari imzolagan, komissiya raisi tasdiqlagan rejalar (dasturlar) bo‘yicha o‘tkaziladi va tekshiruv materiallariga ilova qilinadi.

Halok bo‘lgan uchuvchi ekipaj a’zolari, bortkuzatuvchilar va yo‘lovchilarning sud-tibbiy ekspertizasi O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligiga muvofiq amalga oshiriladi.

80. Prokuratura organlari, O‘zbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati, Ichki ishlar vazirligi, O‘zbekiston aviatsiya xodimlari kasaba uyushmasi, ekspluatant vakillari, Davlatlararo aviatsiya qo‘mitasi, konstruktorlik byurosi va O‘zbekiston Respublikasi Hukumati vakillari tekshiruv komissiyasi majlislarida qatnashish huquqiga egadir.

Komissiya a’zolari, komissiya raisi bilan kelishgan holda, tekshiruvda ishtirok etayotgan boshqa mutaxassislarni komissiya majlislariga taklif qilish huquqiga ega.

81. Asosiy uslubiy va tashkiliy masalalar bo‘yicha qarorlar komissiya tomonidan qabul qilinadi, bunda komissiya raisi yakuniy qaror qabul qilish huquqiga ega. Qarordan norozi bo‘lgan komissiya a’zosi o‘z fikrini har qanday maqbul shaklda bayon etishga haqli.

82. Komissiya va kichik komissiyalarning majlislari ularda muhokama qilingan masalalar, qabul qilingan qarorlar va raisning ko‘rsatmalari batafsil aks ettirilgan bayonnomalar bilan rasmiylashtiriladi. Muhokama qilingan masalalar yuzasidan kelishmovchiliklar yuzaga kelsa, bayonnomada tomonlarning fikrlari majburiy ravishda aks ettirilishi lozim. Bayonnoma komissiya (kichik komissiya) raisi va shtab boshlig‘i tomonidan imzolanadi.

Zarur hollarda komissiya yig‘ilishi magnitofonga yozib olinadi, bu haqda bayonnomada qayd etiladi.

83. Tekshirish jarayonida aviatsiya halokatining kelib chiqishiga sabab bo‘luvchi kamchiliklar aniqlanganda, komissiya parvoz va texnik ekspluatatsiya qilish, parvozlarni boshqarish va ta’minlash, havo kemasi ekspluatanti bo‘linmalarida xodimlarni tayyorlash qoidalari bajarilishi yuzasidan tekshirish o‘tkazishni tashkil etishi, havo kemasi shu davlatda ishlab chiqarilgan (ta’mirlangan) bo‘lsa, fuqaro aviatsiyasining tegishli tashkilotlarida shunga o‘xshash tekshiruvlar o‘tkazilishini tavsiya qilishi shart.

84. Aviatsiya halokati tekshiruvining har qanday bosqichida yoki tekshiruvning natijalari asosida Transport vazirligi parvozlar xavfsizligi darajasini oshirish uchun zudlik bilan qabul qilinishi zarur bo‘lgan tegishli profilaktika chora-tadbirlarini fuqaro aviatsiyasi tashkilotlariga tavsiya qilishi mumkin.

Havo kemasi loyihalovchisi, ishlab chiqaruvchisi, egasi va boshqa davlatda joylashgan fuqaro aviatsiyasi tashkilotlariga hamda havo kemasi ro‘yxatga olingan davlatga tegishli ogohlantiruvchi choralar aviatsiya hodisalarini tekshiruvchi vakolatli organ orqali yuboriladi.

85. Maqsadga muvofiq bo‘lsa, Transport vazirligi o‘tkazilgan tekshiruvlar asosida ishlab chiqilgan parvozlar xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha har qanday tavsiyalarni, boshqa tegishli davlatning (davlatlarning) aviatsiya hodisalarini tekshiruvchi vakolatli organlariga, IKAO hujjatlariga taalluqli bo‘lsa, IKAOga sanasi ko‘rsatilgan kuzatuv xati bilan yuboradi.

Yakuniy hisobotlar IKAOga yuborilayotgan xavfsizlikni ta’minlash bo‘yicha tavsiyalarni o‘z ichiga olgan taqdirda, ular IKAO hujjatlari bilan bog‘liq bo‘lgani uchun, taklif etilayotgan aniq harakatlar bayon etilgan xat ushbu hisobotlarga ilova qilinadi.

86. Transport vazirligi boshqa davlatning (davlatlarning) aviatsiya hodisalarini tekshiruvchi vakolatli organidan parvozlar xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha tavsiyalar olgan taqdirda, yo‘llanma xati ro‘yxatdan o‘tkazilgan sanadan boshlab 90 kun ichida ushbu vakolatli organga profilaktika bo‘yicha qabul qilingan yoki ko‘rib chiqilayotgan chora-tadbirlar yoki biror chora qabul qilinmagani sabablari to‘g‘risida xabar beradi.

87. Komissiya, kichik komissiyalar va ishchi guruhlar a’zolarining bir vaqtning o‘zida jinoyat-protsessual ahamiyatga ega bo‘lgan, ya’ni daliliy materiallarni yig‘ishga qaratilgan harakatlari (bort va yer usti yozuv uskunalari hamda ularning tashuvchilarini yechib olish, o‘qish joyiga yetkazib berish va saqlash uchun topshirish, shaxsni tanish, so‘rov o‘tkazish, tekshirish va boshqalar), shuningdek, halok bo‘lganlarni dafn etish yoki krematsiya qilish dastlabki tergovni amalga oshiruvchi huquqni muhofaza qilish organining ruxsati bilan o‘tkazilishi kerak.

88. Tekshiruvda ishtirok etayotgan shaxslar mehnat muhofazasi bo‘yicha instruktajdan o‘tgandan so‘ng rais ruxsati bilan komissiya shtabi boshlig‘i tomonidan beriladigan maxsus ruxsatnomalar orqali halokat joyiga kiritiladi.

89. Havo kemasi, undagi barcha narsalar yoki uning biron-bir qismi, havo kemasi ro‘yxatdan o‘tkazilgan davlat va ekspluatant davlati qonunchiligida belgilangan tegishli vakolatga ega bo‘lgan har qanday shaxs yoki shaxslarga tekshiruvda kerakmas bo‘lgandan so‘ng, qo‘riqlashdan ozod qilinadi.

90. Obyektiv nazorat vositalari, ularni sozlash jadvallari, parvozga oid va texnik hujjatlar tekshiruv olib borilayotgan fuqaro aviatsiyasi tashkilotida saqlanadi.

91. Havo kemasining barcha elementlari va texnik hujjatlari, huquqni muhofaza qilish organlaridan ularni yo‘q qilish uchun yozma ruxsatnoma olingunga qadar saqlanadi. Yo‘q qilish ishlari havo kemasi egasi tomonidan saqlash joyida maxsus komissiya ishtirokida dalolatnoma rasmiylashtirilgan holda amalga oshiriladi.

92. Fan va texnikaning maxsus sohalari bo‘yicha bilimlarni talab qiladigan aniq masalalarni hal etish uchun, kichik komissiyalar va ishchi guruhlar tarkibidagi mutaxassislardan tashqari tekshiruvga ekspertlar jalb etilishi mumkin.

93. Halokat joyiga yetib kelgach, ekspert komissiyaning ish rejasiga muvofiq, komissiya yoki kichik komissiya raisidan hal etilishi lozim bo‘lgan masalalar ro‘yxati ko‘rsatilgan yozma topshiriq oladi. Ekspert o‘z ishini mustaqil ravishda (yoki ekspertlar guruhi tarkibida) olib boradi va komissiya (kichik komissiya) raisi bilan muvofiqlashtiradi.

Ish natijalari ekspertning (ekspertlarning) xulosasi shaklida tuziladi va komissiya (kichik komissiya) yig‘ilishida muhokama qilinadi. Muhokama davomida ekspertga qo‘shimcha savollar berilishi mumkin bo‘lib, ularning javoblari ekspert xulosasiga qo‘shimcha shaklda rasmiylashtiriladi.

Ekspert xulosasi komissiya (kichik komissiya) tomonidan ko‘rib chiqiladi va tekshiruv materiallariga ilova qilinadi.

94. Kichik komissiyalar va ishchi guruhlar tomonidan ushbu Qoidalarga 9, 10, 11-ilovalarda nazarda tutilgan ishlar amalga oshiriladi, ishlarning natijalari hisobotlar bilan rasmiylashtiriladi hamda ular komissiya (kichik komissiya) yig‘ilishlarida muhokama qilinadi.

Kichik komissiyalar va ishchi guruhlarning ish tartibi hamda ular tomonidan mazkur Qoidalarga 5 — 11-ilovalarda belgilangan materiallar tayyorlanadi.

Komissiya (kichik komissiya) a’zolari bajarilgan ishning yetarliligiga va olingan natijadagi aniq ma’lumotlarga rozi bo‘lsalar, hisobot qabul qilinadi va tekshiruv materiallariga ilova etiladi. Aks holda, qayta ko‘rib chiqish uchun kichik komissiyaga (ishchi guruhga) qaytariladi.

95. Yakuniy hisobot, kichik komissiyalar, ishchi guruhlar materiallari, tadqiqot va ekspertizalar natijalari, shuningdek, komissiyaga taqdim etilgan boshqa ma’lumotlarni hisobga olgan holda ushbu Qoidalarga 12-ilovada belgilangan namunada tuziladi.

Yakuniy hisobot loyihasi komissiya tomonidan tekshiruvda ishtirok etgan barcha davlatlarga hujjat loyihasi yuzasidan o‘z fikr va mulohazalarini bildirishni taklif etgan holda yuboriladi. Loyiha yuborilgandan so‘ng 60 kun davomida olingan barcha fikr va mulohazalar aviatsiya halokatini tekshirish komissiyasi tomonidan ko‘rib chiqiladi.

Hisobot matniga kiritilishi maqsadga muvofiq bo‘lmagan fikr va mulohazalar hisobotning yakuniy loyihasiga ilova qilinadi.

96. Yakuniy hisobotga materiallar yoki qo‘shimchalar, aviatsiya halokati yoki insidenti tahliliga tegishli bo‘lgan holdagina unga kiritiladi. Bunday tahlil bilan bog‘liq bo‘lmagan yozuvlarning qismlari ommaga oshkor qilinmaydi.

97. Aviatsiya halokati tekshiruvining natijalari bo‘yicha Yakuniy hisobot loyihasi, komissiya a’zolari muhokamasi uchun komissiya raisi tomonidan taqdim etiladi. Hisobot mazmuni bo‘yicha ixtiloflar bo‘lsa, hisobot komissiya raisi taklif etgan tahrirda tayyorlanadi. Hisobotning mazmuniga rozi bo‘lmagan komissiya a’zosi muxolif fikrni yozma ravishda bildirishi shart.

98. Muxolif fikr bildirilganda norozilikning aniq sabablari va ularning asoslanishi, shuningdek, taklif etilayotgan tahrir matni ko‘rsatiladi. Komissiya a’zolari tomonidan muxolif fikr majburiy ravishda bayonnoma rasmiylashtirilgan holda ko‘rib chiqiladi.

Bayonnomada muxolif fikr yuzasidan komissiya (kichik komissiya) a’zolaridan har birining fikri ko‘rsatiladi. Har qanday holatda, muxolif fikr kichik komissiya (ishchi guruh) hisobotiga ilova qilinadi.

Ixtiloflarni hal qilishning imkoniyati bo‘lmasa, Yakuniy hisobot muxolif fikr va qo‘shma bayonnoma bilan Transport vazirligi yoki komissiyaning Yakuniy hisobotini tasdiqlaydigan vakolatli shaxs tomonidan ko‘rib chiqiladi.

99. Yakuniy hisobot komissiya raisi va barcha a’zolari tomonidan imzolanadi.

Ko‘rib chiqish natijasida hisobotda muxolif fikr inobatga olinmagan bo‘lsa, uni taqdim etgan komissiya a’zosi hisobotni “muxolif fikr bilan” degan yozuv bilan imzolaydi.

Kichik komissiyalar va ishchi guruhlarning hisobotlarini tuzish va imzolashda shunday tartibga rioya qilinishi lozim.

Har qanday holda, komissiya, kichik komissiya yoki ishchi guruhning hisobotiga muxolif fikri ilova qilinadi.

100. Komissiya raisi va komissiya shtabi boshlig‘i tekshiruv bo‘yicha Yakuniy hisobot bilan bir vaqtda tekshiruv materiallariga ilova qilingan hujjatlar ro‘yxatini imzolaydi.

101. Aviatsiya halokatini tekshirish komissiyasi raisi aviatsiya halokatini tekshirish komissiyasini tayinlagan vakolatli organ rahbariga Yakuniy hisobotni tasdiqlash uchun taqdim etadi.

Komissiyaning Yakuniy hisobotini tasdiqlash sanasi sifatida tekshiruv yakuniga yetkazilgan sana hisoblanadi.

102. Aviatsiya halokati maksimal massasi 2250 kgdan ortiq bo‘lgan havo kemasi bilan sodir bo‘lgan bo‘lsa, komissiya tomonidan tekshiruv materiallari asosida axborot hisoboti tuziladi va IKAOga yuboriladi.

Axborot hisobotini to‘ldirish tartibi va qoidalari aviatsiya halokatlari haqidagi axborotlarni kodlash bo‘yicha amaldagi hujjatlar bilan belgilanadi.

103. Xorij havo kemasi bilan sodir bo‘lgan aviatsiya halokati tekshiruvi natijalari bo‘yicha yakuniy hujjat Yakuniy hisobot bo‘lib, uning loyihasi komissiya tomonidan tayyorlanadi va uning barcha a’zolari tomonidan imzolanadi.

Yakuniy hisobot loyihasi komissiya tomonidan tekshiruvda ishtirok etgan barcha davlatlarga hujjat loyihasi yuzasidan o‘z fikr va mulohazalarini bildirishni taklif etgan holda yuboriladi. Loyiha yuborilgandan so‘ng 60 kun davomida olingan barcha fikr va mulohazalar aviatsiya halokatini tekshirish komissiyasi tomonidan ko‘rib chiqiladi.

Hisobot matniga kiritilishi maqsadga muvofiq emas deb e’tirof etilgan fikr va mulohazalar hisobotning yakuniy loyihasiga ilova qilinadi.

104. Aviatsiya halokatini tekshirish materiallari (kichik komissiyalar, ishchi guruhlar hisobotlari va ularga ilova qilingan materiallarni o‘z ichiga olgan Yakuniy hisobot) Yakuniy hisobot tasdiqlangan kundan boshlab besh kun ichida quyidagilarga yuboriladi:

dastlabki tergovni o‘tkazayotgan huquqni muhofaza qilish organiga;

Transport vazirligiga;

havo kemasi ekspluatantiga (egasiga);

O‘zgidrometga, aviatsiya halokati ob-havo sharoitlari yoki qoniqarsiz meteota’minot bilan bog‘liq bo‘lgan bo‘lsa;

O‘zbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligiga (aviatsiya halokatini tekshirish qo‘shma komissiya tomonidan amalga oshirilganda).

105. Yakuniy hisobot ilovalarsiz (Yakuniy hisobotga ilova qilinadigan materiallarsiz) quyidagilarga yuboriladi:

ro‘yxatga olgan davlatga;

ekspluatatsiya qiluvchi davlatga;

loyihalashtirgan davlatga;

ishlab chiqargan davlatga;

IKAOga (aviatsiya halokati maksimal massasi 5700 kilogrammdan ortiq bo‘lgan havo kemasi bilan sodir bo‘lgan bo‘lsa);

fuqarolari vafot etgan yoki og‘ir tan jarohati olgan har qanday davlatga;

tegishli ma’lumotlar, tekshiruv uchun zarur bo‘lgan asosiy uskunalar, shu jumladan, bort yozuv uskunalarining parvoz ma’lumotlarini o‘qish uchun tegishli vositalar yoki ekspertlarni taqdim etgan har qanday davlatga;

aviatsiya halokati tekshiruvida ishtirok etgan har qanday davlatga.

106. Tasdiqlangan tekshiruv materiallarini yuborish (ommaga e’lon qilish) bevosita Transport vazirligi yoki uning nomidan fuqaro aviatsiyasi tashkiloti tomonidan amalga oshiriladi.

Yakuniy hisobotni 12 oy ichida e’lon qilish imkoni bo‘lmasa, Transport vazirligi tekshiruv davomida yuzaga kelgan parvozlar xavfsizligi bilan bog‘liq har qanday masalalar to‘g‘risidagi ma’lumotni, tekshiruv jarayoni qanday ketayotganligi batafsil bayon qilingan oraliq axborotni aviatsiya halokatining har yilligiga e’lon qiladi.

107. Tekshiruvda ishtirok etayotgan shaxslar mazkur Qoidalarga muvofiq ularga yuklatilgan vazifalarning bajarilishi, ular tomonidan bajarilgan ishning to‘liqligi va sifati, xulosalarning asoslanganligi va xolisligi hamda materiallar sifatli rasmiylashtirilganligi uchun javobgardirlar.

108. Komissiya ishini ta’minlash uchun tekshiruv o‘tkazilayotgan fuqaro aviatsiyasi tashkiloti rahbari buyruq bilan quyidagi vazifalar yuklanadigan moddiy-texnik jihatdan ta’minlovchi guruhni tayinlaydi:

komissiya va tekshiruvga jalb etilgan mutaxassislarni moddiy-texnik, maishiy va tibbiy jihatdan ta’minlashni tashkil etish;

halokat joyini va ashyoviy dalillarni qo‘riqlashni ta’minlash;

komissiya ishini ta’minlash bo‘yicha barcha masalalar yuzasidan mahalliy ijro hokimiyati organlari va tashkilotlar bilan o‘zaro hamkorlik qilish;

yuk qabul qiluvchi va jo‘natuvchi bilan o‘zaro ishlash;

aviatsiya halokati joyida yuk ko‘tarish (kran, takelaj) ishlari, aviatsiya texnikasidagi ishlarni tashkil etish va tekshirish maqsadida havo kemasi yoki uning tarkibiy qismlarini halokat joyidan evakuatsiya qilish, shuningdek, komissiya topshirig‘i bo‘yicha tadqiqotni amalga oshirish uchun tegishli ijro etuvchi tashkilotlarga avariya texnikasi (tarkibiy qismlar) yuborilishini tashkil etish;

komissiya ishini ta’minlash va tekshiruv bilan bog‘liq xarajatlarni qoplash masalalari bo‘yicha havo kemasiga egalik qiluvchi fuqaro aviatsiyasi tashkiloti bilan o‘zaro hamkorlik qilish;

komissiya ko‘rsatmasiga ko‘ra tekshiruv materiallaridan nusxa ko‘chirib ko‘paytirish va tarqatish;

aviatsiya halokatini tekshirish yuzasidan boshqa ishlarni amalga oshirish.

109. O‘zbekiston Respublikasida loyihalashtirilgan, ishlab chiqarilgan, ro‘yxatdan o‘tkazilgan yoki ekspluatatsiya qilinayotgan fuqaro havo kemalari bilan O‘zbekiston Respublikasi hududidan tashqarida sodir bo‘lgan aviatsiya halokatlarini tekshirishda, bunday halokatlarni tekshiruv hodisa sodir bo‘lgan joyning davlat organlari tomonidan amalga oshirilganda, Transport vazirligi aviatsiya halokati haqida xabarnoma olganligini tasdiqlaydi va Konvensiyaga 13-ilovaga muvofiq aviatsiya halokatini tekshirish uchun vakil tayinlaydi. Vakilga yordam berish uchun maslahatchilar tayinlanadi.

110. Aviatsiya halokatini tekshirishda ishtirOk etish uchun mutaxassislar guruhining shaxsiy tarkibi tasdiqlanganidan so‘ng hodisa sodir bo‘lgan davlatga hamda O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi orqali O‘zbekistonning ushbu davlatdagi elchixonasiga tegishli xabarnoma yuboriladi.

Aviatsiya halokati tekshiruvida ishtirok etish uchun tayinlangan mutaxassislarning chiqib ketishini rasmiylashtirish mahalliy ijro etuvchi hokimiyati organlari va aviatsiya halokati tekshiruvida ishtirok etish uchun mutaxassislarni ajratgan tashkilotlarning tegishli bo‘linmalari tomonidan belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

111. O‘zbekiston Respublikasi havo kemasi bilan xorijiy davlat hududida sodir bo‘lgan aviatsiya halokatini tekshirishda ishtirok etuvchi vakil va maslahatchilarning huquqlari Konvensiyaga 13-ilovada belgilangan bo‘lib, ushbu Qoidalarning 40-bandida ko‘zda tutilgan.

Tekshiruv davomida yuzaga keladigan barcha masalalar tekshiruvni o‘tkazayotgan davlatning tekshiruv bo‘yicha vakolatli shaxsi (komissiya raisi) orqali vakil tomonidan hal etiladi.

112. Hodisa sodir bo‘lgan hudud davlatidagi O‘zbekiston Respublikasi diplomatik vakolatxonalari, konsullik muassasalari va fuqaro aviatsiyasi tashkilotlarining vakolatxonalari, shuningdek, havo kemasi egasi (ekspluatant) vakillari tekshiruvda ishtirok etayotgan mutaxassislar guruhini transport, aloqa vositalari, ishlash va dam olish xonalari, oziq-ovqat va boshqalar bilan ta’minlash bo‘yicha barcha mumkin bo‘lgan yordamni ko‘rsatishi shart.

113. Aviatsiya halokati tekshiruvida ishtirok etish natijalariga ko‘ra vakil mutaxassislar guruhi bilan ma’lumotnoma tayyorlaydi va u O‘zbekiston Respublikasi Transport vazirligi rahbariga taqdim etiladi.

Ushbu guruh mutaxassislari aviatsiya halokatini tekshirgan davlat organi taqdim etgan Yakuniy hisobot loyihasini ko‘rib chiqadi va ushbu hisobotga sharh va takliflar tayyorlaydi.

114. Xorijiy davlat hududida O‘zbekiston Respublikasi havo kemasi bilan sodir bo‘lgan aviatsiya halokatlarini tekshirish Transport vazirligiga topshirilganda, bunday tekshiruv ushbu Qoidalar talablariga muvofiq, Konvensiyaga 13-ilovaga standartlar va tavsiyalarga amal qilgan holda o‘tkaziladi.

115. O‘zbekiston Respublikasi fuqaro aviatsiyasi havo kemalari bilan sodir bo‘lgan aviatsiya halokati yoki jiddiy aviatsiya insidenti joyi qaysi davlat hududiga tegishliligini aniqlash imkoni bo‘lmasa, Konvensiyaga 13-ilovaga va mazkur Qoidalarga muvofiq tekshiruvni aviatsiya hodisalari tekshiruvini o‘tkazish bo‘yicha vakolatli organ tayinlaydi va o‘tkazadi.

Aviatsiya hodisalari tekshiruvini o‘tkazish bo‘yicha vakolatli organ o‘zaro kelishuv asosida tekshiruv vakolatini to‘liq yoki qisman boshqa davlatga yoki mintaqaviy davlatlararo aviatsiya halokati va insidentlarini tekshiruvchi tashkilotga topshirishi mumkin.

116. Aviatsiya halokati yoki insidenti tekshiruvini o‘tkazayotgan davlat murojaatiga ko‘ra aviatsiya hodisalari tekshiruvini o‘tkazish bo‘yicha vakolatli organ ushbu davlatga o‘zida mavjud bo‘lgan tekshiruvga tegishli barcha ma’lumotlarni, shu jumladan, faoliyati havo kemasining ekspluatatsiyasiga bevosita yoki bilvosita ta’sir ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan tashkilotlar haqida ma’lumotni taqdim etadi.

Aviatsiya halokatiga yoki jiddiy aviatsiya insidentiga uchragan havo kemasi hodisa sodir bo‘lgan davlatdan boshqa davlatga qo‘nganda, aviatsiya hodisalari tekshiruvini o‘tkazish bo‘yicha vakolatli organ aviatsiya halokati tekshiruvini olib borayotgan davlat murojaatiga ko‘ra bort yozuv uskunalari ma’lumotlarini va zarur bo‘lsa, tegishli bort yozuv uskunalarini taqdim etadi.

Aviatsiya halokati yoki insidenti sodir bo‘lgunga qadar havo kemasida O‘zbekiston Respublikasi fuqaro aviatsiyasi tashkilotlarining vositalari yoki xizmatlaridan foydalanilganda yoki foydalanilishi mumkin bo‘lganda va Transport vazirligi tekshiruvga tegishli bo‘lgan shunday ma’lumotga ega bo‘lsa, u ushbu ma’lumotni tekshiruv o‘tkazayotgan davlatga taqdim etishi mumkin.

117. O‘zbekiston Respublikasidan tashqarida xorijiy davlat yoki O‘zbekiston Respublikasi fuqaro havo kemasi bilan sodir bo‘lgan aviatsiya halokatini tekshirish jarayonida halok bo‘lganlar yoki jiddiy tan jarohati olganlar orasida O‘zbekiston Respublikasi fuqarolari borligi aniqlansa, aviatsiya hodisalari tekshiruvini o‘tkazish bo‘yicha vakolatli organ tekshiruvda ishtirok etish uchun tegishli ekspertni (ekspertlarni) tayinlashi mumkin.

118. Tekshiruv jarayonida Yakuniy hisobot tasdiqlangunga qadar aviatsiya halokati haqidagi axborot aniq ma’lumotlar bilan chegaralanadi.

Boshqa davlatdan ko‘rib chiqish uchun yuborilgan yoki nashr uchun tayyorlanayotgan Yakuniy hisobot loyihasi ommaga e’lon qilinmaydi.

Aviatsiya hodisalari tekshiruvini o‘tkazish bo‘yicha vakolatli organ tekshiruvni amalga oshirayotgan davlatning rasmiy roziligisiz aviatsiya halokati yoki insidentini tekshirish jarayonida olingan hisobot loyihasini yoki uning har qanday qismini yoki boshqa hujjatlarni tarqatmaydi, nashr etmaydi yoki ulardan foydalanishga ruxsat bermaydi (tekshiruvni amalga oshirayotgan davlat tomonidan avval e’lon qilingan yoki ommaga nashr qilingan hisobotlar yoki hujjatlar bundan mustasno).

119. Aviatsiya hodisasi tekshiruvini o‘tkazayotgan vakolatli organ aviatsiya halokati yoki insidentlarini tekshirish bilan bog‘liq bo‘lmagan maqsadlar uchun quyidagi ma’lumotlarni taqdim etmasligi lozim:

a) bort tovush yozuvchi uskunalarning yozuvlari va bortdagi vizual vaziyatni yozish moslamalarining yozuvlari va har qanday bunday yozuvlarning tahlili;

b) aviatsiya hodisalari tekshiruvini o‘tkazish bo‘yicha vakolatli organning nazorati yoki himoyasi ostidagi yozuvlar, masalan:

1) tekshirish jarayonida barcha shaxslardan tekshiruvni o‘tkazayotgan vakolatli organ tomonidan olingan ko‘rsatmalar;

2) havo kemasi ekspluatatsiyasiga aloqasi bo‘lgan shaxslar o‘rtasidagi har qanday yozishmalar;

3) aviatsiya halokati yoki insidentida ishtirok etgan shaxslarga doir tibbiy yoki maxfiy ma’lumotlar;

4) havodagi harakatni boshqarish organlarining yozuvlari va sharhlari;

5) aviatsiya hodisalari tekshiruvini o‘tkazish bo‘yicha vakolatli organ hamda vakolatli vakillar tomonidan aviatsiya halokati va insidentiga oid ma’lumotlarni, shu jumladan, parvoz ma’lumotlarini tahlil qilish paytida bildirilgan ma’lumotlar va ular haqidagi fikrlar tahlili;

6) aviatsiya halokati yoki insidenti tekshiruvining yakuniy hisoboti loyihasi.

Davlat tomonidan tayinlangan vakolatli organ (aviatsiya halokati yuzasidan dastlabki tergov o‘tkazayotgan huquqni muhofaza qiluvchi organ) tomonidan milliy qonunchilikka muvofiq manfaatlar to‘qnashuvi tamoyiliga rioya qilgan holda yuqoridagi ma’lumotlarni oshkor qilish yoki ulardan foydalanish ushbu yoki kelajakdagi har qanday tekshiruvga ta’sir qilishi ehtimoli bo‘lgan hamda ichki va xalqaro salbiy oqibatlardan ustuvorligi belgilangan holatlar bundan mustasno.

Yuqoridagi ma’lumotlar aviatsiya halokati yoki insidentining tahliliga tegishli bo‘lgan holdagina Yakuniy hisobotga yoki unga ilovalarga kiritiladi. Bort tovush yozuvchi uskunalari ma’lumotlarining bunday tahlillarga tegishli bo‘lmagan qismlari ommaga taqdim qilinmaydi.

120. Tekshiruv ishtirokchilari aviatsiya halokati haqidagi barcha ma’lumotlardan parvozlar xavfsizligini oshirishga qaratilgan chora-tadbirlar yoki harakatlarni amalga oshirish maqsadida foydalanishi mumkin. Tekshiruv jarayoniga zarar yetkazmaslik uchun hech qanday sharoitda ushbu ma’lumotlar vakolati bo‘lmagan shaxslarga taqdim etilishi yoki ular bilan muhokama qilinishi mumkin emas.

Tekshiruv yakunlangach, aviatsiya halokati va tekshiruv natijalari haqidagi rasmiy axborot jamoatchilik, yuridik shaxslar va fuqarolar e’tiboriga aviatsiya halokati yuzasidan tekshiruvni amalga oshirgan komissiya raisi yoki tekshiruvni tayinlagan vakolatli organ tomonidan yetkazilishi mumkin.

121. Bort tovush yozuvchi uskunalarining ovozli ma’lumotlaridan, shuningdek, bortdagi vizual vaziyatni yozish moslamalarining videoyozuvlari yoki tovush yozuvlaridan aviatsiya halokati (insidenti) tekshiruviga taalluqli bo‘lmagan maqsadlarda foydalanish taqiqlanadi va ular ommaga taqdim qilinmaydi.

122. Aviatsiya halokati yoki insidentini tekshirishda faqat maxsus tayinlangan mutaxassislar — komissiya yoki kichik komissiya a’zolari bort tovush yozuvchi uskunalarining ovozli ma’lumotlarini o‘qishi va tahlil qilishi mumkin.

Tekshirish muolajalarini bajarish bilan bog‘liq bo‘lmagan shaxslarga bort tovush yozuvchi uskunalarining ovozli ma’lumotlarini o‘qish va tahlil qilishga ruxsat berilmaydi.

Ixtiyoriy ravishda taqdim etilgan ma’lumotlarni rag‘batlantirish maqsadida, aviatsiya halokati yoki insidentini tekshirish jarayonida shaxslar tomonidan o‘z ixtiyori bilan berilgan ma’lumotlardan intizomiy, fuqarolik yoki ma’muriy jazo qo‘llash maqsadida foydalanmaslik kerak.

123. Maxsus tadqiqotlarni o‘tkazish zarurati aviatsiya halokatini tekshirish komissiyasi tomonidan belgilanadi.

124. Aviatsiya halokatini tekshirish bilan bog‘liq tadqiqotlar ularni amalga oshiruvchi tashkilot tomonidan, zarur hollarda manfaatdor tashkilotlar ishtirokida bajariladi.

125. Tadqiqotlarni amalga oshiruvchi hamda tadqiqotda hamkorlik qiluvchi tashkilotlar sifatida ilmiy-tadqiqot tashkilotlari, aviatsiya texnikasini loyihalovchi, ishlab chiqaruvchi, ekspluatatsiya qiluvchi, ta’mirlovchi tashkilotlar ishtirok etishi mumkin.

126. Tadqiqotlarni amalga oshiruvchi tashkilot aviatsiya halokatini tekshirish komissiyasi tomonidan belgilanadi.

Tekshiruvga tegishli havo kemasi va uning tarkibiy qismlari boshqa davlatda ishlab chiqarilgan bo‘lsa va o‘sha davlat tashkilotlarida tadqiqotlar o‘tkazish zarurati mavjud bo‘lsa, bunday tadqiqotlarni o‘tkazish to‘g‘risidagi qaror havo kemasini ishlab chiqargan, loyihalashtirgan, ro‘yxatdan o‘tkazgan davlat va/yoki havo kemasi ekspluatanti davlatining vakili bilan kelishilgan holda komissiya tomonidan qabul qilinadi.

127. Boshqa davlatlar hududida joylashgan tadqiqotlarni amalga oshiruvchi tashkilotlarda aviatsiya texnikasi obyektlarining tadqiqoti aviatsiya halokatini tekshirish komissiyasi vakillari ishtirok etishi sharti bilan amalga oshiriladi. Bunday tadqiqotlarni tashkil etish tegishli davlatning vakolatli tekshiruv organi bilan kelishilgan holda amalga oshiriladi.

128. Aviatsiya halokatini tekshirish komissiyasining texnik topshirig‘i tadqiqot o‘tkazish uchun asos hisoblanadi. Texnik topshiriqda tadqiqotlarning maqsadi batafsil ko‘rsatiladi va zaruratga qarab, tadqiqotlarda ishtirok etishi lozim bo‘lgan tadqiqotlarda hamkorlik qiluvchi tashkilotlar ham ko‘rsatiladi.

Texnik topshiriqqa hodisa sharoitlari, havo kemasi va tadqiqot obyekti, ularni ta’mirlash va texnik xizmat ko‘rsatish haqidagi ma’lumotlar kerakli hajmda bayon etilgan ma’lumotnoma ilova qilinadi.

Tadqiqot o‘tkazilishi lozim bo‘lgan obyektlarni tanlash va qadoqlash mazkur Qoidalarga 13-ilovada keltirilgan tavsiyalarga muvofiq amalga oshiriladi.

129. Tadqiqotlarda hamkorlik qiluvchi tashkilotlar tekshirish komissiyasining texnik topshiriqda ko‘rsatilgan takliflarini hisobga olgan holda tadqiqotni amalga oshiruvchi tashkilot tomonidan belgilanadi.

130. Tadqiqotlar o‘tkazish uchun obyektni qabul qilgandan so‘ng tadqiqotni amalga oshiruvchi tashkilot tadqiqotlarni boshlash sanasini belgilaydi va tadqiqotda ishtirok etish uchun taklif bilan tadqiqotda hamkorlik qiluvchi tashkilotlarga xabarnoma yuboradi.

Tadqiqotlarni boshlash sanasi tadqiqotda hamkorlik qiluvchi tashkilotlar vakillarining yetib kelish imkoniyatini hisobga olgan holda belgilanishi lozim. Ushbu muddat obyekt qabul qilingan vaqtdan boshlab 5 kundan oshmasligi kerak.

Tadqiqotda hamkorlik qiluvchi tashkilotlar vakillari belgilangan muddatga kelmagan taqdirda, tadqiqotni amalga oshiruvchi tashkilot mustaqil ravishda tadqiqot ishlarini olib boradi.

Tadqiqotlar tekshirish komissiyasi nazorati ostida, tadqiqotda hamkorlik qiluvchi tashkilotlar vakillari bilan kelishilgan, komissiyaga ma’lumot uchun taqdim etiladigan rejalar (dasturlar) va metodikalar bo‘yicha o‘tkaziladi.

131. Tadqiqotda hamkorlik qiluvchi tashkilotlarning tadqiqotda ishtirok etuvchi mutaxassislari quyidagi huquqlarga ega:

tadqiqotlarni o‘tkazish tartibi, metodikasi va hajmi bo‘yicha o‘z takliflarini bildirish;

tadqiqotlarda ishtirok etish va ularga tegishli barcha materiallar bilan tanishish;

tadqiqotlar jarayoni va natijalari muhokamasida ishtirok etish;

hisobotga imzo qo‘yish yoki unga xulosaning ajralmas qismi hisoblangan asoslangan fikrlarini ilova qilish.

132. Tadqiqotni amalga oshiruvchi tashkilot, zarur hollarda, kerakli materiallar, hujjatlar yoki konsultatsiyalar olish uchun tegishli rahbarlar orqali ilmiy-tadqiqot tashkilotlari, sanoat, ta’mirlash va ekspluatatsiya qilish tashkilotlaridan mutaxassislarni qo‘shimcha ravishda tadqiqotga jalb etish huquqiga ega.

133. Tadqiqotni amalga oshiruvchi tashkilot tadqiqotlar dasturining alohida bandlari bo‘yicha ishlarni bajarish uchun texnik imkoniyatlarga ega bo‘lmasa, bunday ishlar murojaatga asosan boshqa tashkilotlarning bazasida tadqiqotni amalga oshiruvchi tashkilot vakillari ishtirokida o‘tkazilishi mumkin.

Bunday holda tadqiqot ishlarining hajmi, joyi va muddatini kelishish tadqiqotni amalga oshiruvchi tashkilot zimmasiga yuklanadi.

134. Aviatsiya halokatlarini tekshirishda parvoz ma’lumotlarining tahlili, odatga ko‘ra, Transport vazirligi bazasida olib boriladi.

135. O‘zbekiston Respublikasi hududida xorijiy havo kemalari bilan sodir bo‘lgan aviatsiya halokatlarini tekshirishda aviatsiya texnikasi obyektlari tadqiqotlarini o‘tkazish va bort yozuv uskunalari ma’lumotlarini rasshifrovka qilish ishlari O‘zbekiston Respublikasining bunday ishlarni amalga oshirishga vakolatli tashkilotlar bazasida amalga oshiriladi.

O‘zbekiston Respublikasida ushbu ishlarni amalga oshirish uchun texnik imkoniyatlar bo‘lmagan taqdirda, ular aviatsiya halokatini tekshirish komissiyasi vakillari ishtirok etishi sharti bilan boshqa davlatda amalga oshirilishi mumkin. Bunday tadqiqotlarni tashkil etish tegishli davlatning (davlatlarning) aviatsiya hodisalarini tekshiruvchi vakolatli organi bilan kelishilgan holda amalga oshiriladi.

136. Aviatsiya halokatini tekshirish komissiyasining topshirig‘iga binoan tadqiqotlarni olib boruvchi tashkilotlar tadqiqotning muddatlari, sifati va xolisligi uchun belgilangan tartibda javob beradi.

137. Tadqiqotlar natijalari asosida hisobot tuziladi va tekshirish komissiyasiga yuboriladi.

138. Tadqiqotlar natijalariga ko‘ra tuzilgan hisobot tekshiruv materiallarining ajralmas qismi hisoblanadi. Tekshiruv bo‘yicha Yakuniy hisobot tadqiqotning yakuniy natijalarini hisobga olgan holda tayyorlanadi Tadqiqotlar natijalariga ko‘ra tuzilgan hisobot olingunga qadar Yakuniy hisobotni tasdiqlash va e’lon qilish man etiladi.

Tadqiqotlarning to‘liq materiallari, shu jumladan komissiyaning texnik topshirig‘i, tadqiqotlarni o‘tkazish dasturi, maxsus ishlab chiqilgan metodikalar va ishga oid barcha materiallar (sinov ishlari, o‘lchamlar, laboratoriya tahlillari bo‘yicha protokollar va boshqalar) tadqiqotni amalga oshiruvchi tashkilotda saqlanadigan Hisobotning nusxasiga ilova qilinadi.

139. Tadqiqotlardan o‘tgan aviatsiya texnikasi obyektlari va bort yozuv uskunalarining parvoz ma’lumotlarini qayd etuvchi jihozlar, tadqiqotni amalga oshirgan asosiy tashkilotda tekshiruv natijalari bo‘yicha Yakuniy hisobot tasdiqlangandan so‘ng 3 oy davomida saqlanadi.

Belgilangan muddat tugagandan so‘ng aviatsiya halokati bilan bog‘liq obyektlar bo‘yicha havo kemasi egasiga obyektlarni utilizatsiya qilish uchun so‘rovnoma yuboriladi.

Havo kemasiga egalik qiluvchi tashkilot tekshiruvni o‘tkazayotgan huquqni muhofaza qilish organlari bilan utilizatsiya qilish masalasini muvofiqlashtiradi va tadqiqotlarni amalga oshirgan tashkilotga qabul qilingan qaror haqida ma’lum qiladi.

Havo kemasi egasining huquqni muhofaza qiluvchi tashkilotlar bilan kelishilgan ruxsatnomasisiz aviatsiya halokati bilan bog‘liq bo‘lgan tadqiqot qilingan obyektlarni yo‘q qilish taqiqlanadi.

Bort yozuv uskunalarining parvoz ma’lumotlari tadqiqotni amalga oshirgan tashkilotda kompyuterda (fleshkalar, boshqa axborot tashuvchilarda) doimiy saqlanadi.

140. Aviatsiya texnikasi tadqiqotlari va sinovlari tekshiruvning tashqaridagi bosqichining tugash vaqtiga qadar yakunlanmagan bo‘lsa, komissiya raisi komissiyani tayinlagan organ bilan kelishilgan holda halokat sodir bo‘lgan joyda barcha zarur ishlar yakuniga yetgandan so‘ng komissiya ishini boshqa tashkilot yoki tekshiruvni tayinlagan organ bazasiga ko‘chirish huquqiga ega.

141. Aviatsiya halokati tekshiruvi yakunlangach, aviatsiya halokatiga uchragan havo kemasi egasi yoki ekspluatantining fuqaro aviatsiyasi tashkilotida hodisa bo‘yicha yig‘ilish o‘tkaziladi.

142. Yig‘ilish o‘tkazishdan ko‘zlangan maqsad halokatga olib kelgan shart-sharoitlar, sabablar, sabab bo‘luvchi omillar va ularning oldini olish bo‘yicha tavsiyalar to‘g‘risidagi ma’lumotni manfaatdor tashkilotlar va shaxslar e’tiboriga yetkazishdan iborat.

143. Odatda, barcha yig‘ilishlar ochiq holda o‘tkaziladi.

Ochiq holda e’lon qilinishi belgilanmagan materiallar ko‘rib chiqiladigan bo‘lsa, yig‘ilishlar yopiq holda o‘tkazilishi mumkin.

144. Tekshirish komissiyasi raisi yig‘ilishni o‘tkazish vaqti va joyini belgilaydi hamda komissiya a’zolari, shuningdek, barcha manfaatdor shaxslar va tashkilotlarni xabardor qiladi.

145. Yig‘ilishni tekshirish komissiyasi raisi yoki u tomonidan vakolat berilgan shaxs o‘tkazadi. Yig‘ilishda taklif etilayotgan tavsiyalardan iborat bo‘lgan Yakuniy hisobot tinglanadi.

146. Yig‘ilish ishtirokchilari tekshiruv natijalaridan kelib chiqqan va parvozlar xavfsizligi darajasini oshirishga qaratilgan o‘zlarining taklif va tavsiyalarini taqdim etishi mumkin. Takliflar yozma ravishda taqdim etiladi.

147. Aviatsiya halokatiga taalluqli yangi muhim ma’lumotlar aniqlangan (yoki taqdim etilgan) hollarda aviatsiya halokatining yakunlangan tekshiruvi takroran boshlanishi kerak.

Tekshiruv o‘tkazgan davlat bunday tekshiruvni tayinlamagan bo‘lsa, u avval tekshiruvni tayinlagan davlatning roziligini oladi.

148. Tekshiruvni takroran boshlash to‘g‘risidagi qaror Transport vazirligi va tekshiruvda ishtirok etgan boshqa organlarning qo‘shma qarori asosida, tekshiruvda ishtirok etgan tashkilotlarning yoki tekshiruv natijalaridan bevosita manfaatdor shaxslarning talabiga binoan, yangi muhim dalillar taqdim etilgandagina qabul qilinadi. Tekshiruv natijalarini qayta ko‘rib chiqish uchun tekshiruvni tayinlagan vakolatli organga yozma ravishda ariza taqdim etiladi.

149. Ariza mazmuni quyidagilardan iborat bo‘lishi lozim:

avval qo‘rib chiqilmagan yangi muhim faktlar;

yangi topilgan muhim faktlarga asos bo‘ladigan hisob-kitoblar yoki tadqiqotlar natijalari va hujjatlari (mavjud bo‘lsa);

nima uchun ushbu muhim faktlar avval tekshiruv komissiyasi ishi jarayonida taqdim etilmaganligi sabablarining izohi.

150. O‘zbekiston Respublikasi fuqaro havo kemasi bilan sodir bo‘lgan har bir aviatsiya halokati hisobga olinishi shart.

151. Aviatsiya halokati havo kemasiga egalik qiluvchi fuqaro aviatsiyasi tashkilotida, hududida aviatsiya halokati sodir bo‘lgan davlatning aviatsiya ma’muriyatida, Transport vazirligida va boshqa tegishli vazirlik va idoralarning bo‘linmalarida hisobga olinadi.

152. Aviatsiya halokatlari sabablarining yanada chuqurroq tahlilini ta’minlash maqsadida ular IKAO Doc 9156-AN/900 hujjati asosida sabablar va omillar bo‘yicha tasniflanadi.

Bunda, har bir aviatsiya halokati tekshiruv natijasida aniqlangan barcha sabablar va omillar bo‘yicha tasniflanishi va hisobga olinishi kerak. Aviakompaniya, majmualar, idoralar, tashkilotlarning aniq xizmatlari aviatsiya halokatiga aloqadorligini aniqlash va hisobga olish uchun aviatsiya halokatlari IKAO Doc 9156-AN/900 hujjati asosida sabablarning umumlashtirilgan guruhlari bo‘yicha ham hisobga olinadi.

153. Aviatsiya halokatlari tekshiruvlarining natijalariga asosan Transport vazirligi huzuridagi Fuqaro aviatsiyasi agentligi (keyingi o‘rinlarda — Fuqaro aviatsiyasi agentligi) parvozlar xavfsizligi holati bo‘yicha yarim yillik, yillik va Vazirlar Mahkamasi ko‘rsatmasiga binoan har qanday davr uchun tahlil o‘tkazadi.

Tahlilni o‘tkazishda ma’lumotlar bazasi sifatida tekshiruv natijasida aniqlangan barcha sabablar va omillar jamlanmasi ishlatiladi.

Tahlil natijalariga ko‘ra parvozlar xavfsizligi darajasini oshirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqiladi.

154. Tekshiruv natijalari bo‘yicha chora-tadbirlarni ishlab chiqish va amalga oshirish tizimi aviatsiya halokatlarining oldini olish vositasi hisoblanib, tekshiruv komissiyasi tomonidan aniq parvoz bajarilishida aviatsiya-transport tizimining ishlashiga sinchiklab, har tomonlama baho berish, uning tarkibiy qismlari ishlashi parvozda alohida vaziyat vujudga kelishiga va rivojlanishiga hamda parvoz yakuniga ta’sir ko‘rsatgan og‘ishlarini aniqlashga, parvozlar xavfsizligi darajasini oshirishga qaratilgan asosli tavsiyalarni va ularni amalga oshirish chora-tadbirlarini ishlab chiqishga asoslanadi.

155. Aviatsiya halokatini tekshirish natijalari bo‘yicha chora-tadbirlar tekshirish komissiyasi tavsiyalari asosida ishlab chiqiladi. Aviatsiya halokatini tekshirish natijalari bo‘yicha Yakuniy hisobot va uning ilovalari chora-tadbirlarni ishlab chiqish uchun rasmiy asos hisoblanadi.

156. Ishlab chiqilgan chora-tadbirlar idoraviy yoki idoralararo chora-tadbirlar rejalari ko‘rinishda rasmiylashtiriladi yoki bir martalik choralar talab etilsa, aviakompaniya, idora, tashkilot, majmua buyrug‘i yoki boshqa rasmiy hujjatlar bilan belgilanadi va tavsiya qilinadi.

157. Aviatsiya halokatini tekshirish komissiyasi parvozlar xavfsizligi darajasini oshirishga qaratilgan tavsiyalarni tekshiruv natijasida olingan ma’lumotlar tahlili asosida ishlab chiqadi.

Tavsiyalarni ishlab chiqishda aviatsiya-transport tizimining ishlashida, shu jumladan berilgan parvozda alohida vaziyat vujudga kelishiga va rivojlanishiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri ta’sir ko‘rsatmagan, lekin umuman parvozlar xavfsizligiga tahdid soladigan barcha aniqlangan og‘ishlar hisobga olinadi.

Aviatsiya halokatlarini tekshirish natijasida ishlab chiqilgan, parvozlar xavfsizligini ta’minlashga qaratilgan har qanday tavsiyalar, maqsadga muvofiq bo‘lsa, tegishli boshqa davlatning (davlatlarning) aviatsiya hodisalarini tekshiruvchi vakolatli organiga hamda IKAO hujjatlariga tegishli bo‘lsa, IKAOga yuboriladi.

Global ahamiyatga ega bo‘lgan parvozlar xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha tavsiya tegishligidan qat’iy nazar IKAOga yuboriladi.

Parvozlar xavfsizligini ta’minlashga qaratilgan tavsiyalar va chora ko‘rish uchun boshqa takliflar kelib tushgan bo‘lsa, Transport vazirligi tomonidan ushbu takliflar ko‘rib chiqilganligi va qabul qilinganligi yoki qabul qilinmaganligi to‘g‘risida, buning sabablari ko‘rsatilgan holda taklif bergan davlat xabardor qilinadi.

158. Tekshirish komissiyasi tavsiyalari quyidagi choralarni nazarda tutishi mumkin:

aviakompaniya, havo kemalarining ekspluatant-aviakorxonalari va ularga tegishli bo‘linmalarning parvozlar xavfsizligini ta’minlashga qaratilgan faoliyati tashkillashtirilishini takomillashtirish;

aviatsiya bo‘linmalarining shaxsiy tarkibi intizomini mustahkamlash;

uchuvchi tarkib va yer usti xizmatlari xodimlarining kasbiy tayyorgarligi darajasini oshirish;

aviatsiya texnikasidan texnik jihatdan va parvozda foydalanishni takomillashtirish;

havodagi harakatni boshqarish va parvozlarning yer usti ta’minotini takomillashtirish;

parvozlarni ta’minlash vositalarining yangisini yaratish yoki mavjudlarini modernizatsiya qilish;

aviatsiya texnikasini ishlab chiqarish texnologiyasini takomillashtirish;

aviatsiya texnikasiga xizmat ko‘rsatish va ta’mirlash texnologiyasini takomillashtirish;

yo‘riqnoma va normativ hujjatlarga qo‘shimcha va aniqliklar kiritish;

tekshirish materiallaridan kelib chiqadigan boshqa chora-tadbirlarni o‘tkazish.

159. Komissiya tavsiyalari tekshiruv hujjatlari bilan asoslangan va puxta ishlab chiqilgan bo‘lishi lozim. Komissiya tavsiyalari asoslangan bo‘lishi uchun shaxsiy javobgarlik uning raisiga yuklatiladi.

160. Vakolatlariga komissiya tavsiyalari bo‘yicha tegishli choralar ko‘rish taalluqli bo‘lgan fuqaro aviatsiyasi tashkilotlari tomonidan, tekshiruv bo‘yicha Yakuniy hisobot olingach, fuqaro aviatsiyasi tashkilotlari doirasida profilaktik choralar qabul qilinishini nazarda tutuvchi chora-tadbirlar rejalari yoki boshqa rasmiy hujjatlar ishlab chiqiladi va tasdiqlanadi. Tasdiqlangan chora-tadbirlar rejasi 3 ish kuni ichida Transport vazirligiga yuboriladi.

161. Chora-tadbirlar rejasini (yoki boshqa rasmiy hujjat) tuzishda komissiyaning barcha tavsiyalari ijro uchun qabul qilinishi lozim.

Komissiyaning biron bir tavsiyasi maqsadga muvofiqligi yoki uni amalga oshirish usullari masalalari bo‘yicha kelishmovchiliklar yuzaga kelsa, bu masala qo‘shimcha ravishda ish olib borish uchun chora-tadbirlar rejasiga kiritiladi.

Chora-tadbirlar rejasiga uni ishlab chiquvchi shaxslar tomonidan tekshiruv vaqtida aniqlangan, lekin komissiyaning tavsiyalariga kiritilmagan kamchiliklarni bartaraf etishga qaratilgan qo‘shimcha ishlar kiritilishi mumkin.

162. Chora-tadbirlarni ishlab chiqish bo‘yicha fuqaro aviatsiyasi tashkiloti — havo kemasi egasi (ekspluatanti) mas’ul hisoblanadi.

163. Idoralararo chora-tadbirlarni ishlab chiqishda ishtirok etuvchi mas’ullar Yakuniy hisobot va uning ilovalarini olgandan so‘ng birgalikda chora-tadbirlar rejasini ishlab chiqadi, uni ishlarni bajaruvchi va hamkorlikda bajaruvchi tashkilotlar bilan kelishadi hamda Transport vazirligi yoki zarur hollarda Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi.

164. Chora-tadbirlar rejasi loyihasi bo‘yicha ishlarni bajaruvchi va hamkorlikda bajaruvchilar loyihani kelishish uchun qabul qilgan vaqtdan boshlab 2 ish kuni davomida uni ko‘rib chiqishi va imzolashi yoki o‘z fikr va takliflarini yozma ravishda taqdim etishi kerak. Munozarali masalalar bo‘yicha qarorni chora-tadbirlarni tasdiqlovchi rahbarlar qabul qiladi.

165. Aviatsiya halokatini tekshirish komissiyasining tavsiyalarini amalga oshirish bo‘yicha chora-tadbirlar rejalarini yoki boshqa rasmiy hujjatlarni ishlab chiqish uchun quyidagi muddatlar belgilanadi:

30 ish kuni — idoralararo rejalar uchun;

15 ish kuni — ichki idoraviy rejalar va boshqa rasmiy hujjatlar uchun.

Muddat chora-tadbirlar ishlab chiqilishini tashkil etish bo‘yicha mas’ul tomonidan komissiyaning barcha materiallari olingan vaqtdan hisoblanadi.

Alohida hollarda komissiya tavsiyalariga ko‘ra tezkor chora-tadbirlar tekshiruv yakuniga yetkazilmaguncha va Yakuniy hisobot tasdiqlanmaguncha ishlab chiqiladi va amalga oshiriladi.

Chora-tadbirlar rejalari ular tasdiqlangandan so‘ng 10 kundan ko‘p bo‘lmagan muddatda ijrochilarga yetkazilishi lozim.

166. Transport vazirligi tekshirish komissiyalari tavsiyalari, chora-tadbirlar rejalari va vakolati doirasidagi boshqa rasmiy hujjatlar hisobini yuritadi.

Xuddi shunday hisobni fuqaro aviatsiyasi tashkilotlari ham o‘zlariga tegishli qismida yuritadi.

167. Komissiya tavsiyalari va ishlab chiqilgan chora-tadbirlar amalga oshirilishi ustidan nazoratni Transport vazirligi olib boradi.

168. Aviatsiya insidenti to‘g‘risida xabardor bo‘lgan shaxslar, aerodrom dispetcherlik punktlari, tashkilotning ishlab chiqarish-dispetcherlik xizmatlari, O‘zbekiston Respublikasi havo hududidan foydalanishni boshqarishning Yagona tizimi bosh va tuman markazlari, aeroportlarning ishlab chiqarish-dispetcherlik xizmati dispetcherlari, aeroportlarning operatsion boshqarish markazi, aviakompaniyalarning parvozlarini boshqarish markazi fuqaro havo kemasida sodir bo‘lgan aviatsiya insidenti to‘g‘risida ma’lumot olgandan so‘ng dastlabki xabarlarni darhol aviatsiya hodisalari tekshiruvini o‘tkazish bo‘yicha vakolatli organga hamda havo kemalari harakatiga tegishli xabarlarni tuzish va uzatish bo‘yicha ko‘rsatmaga muvofiq eng qulay va tezkor aloqa vositalaridan foydalangan holda tegishli manzillarga yuboradi.

Shuningdek, xabar aviatsiya halokati sodir bo‘lgan tuman yoki hududdagi fuqaro aviatsiyasi tashkiloti rahbariga va havo kemasi egasiga (ekspluatantiga) ham yuboriladi.

Parvozlar xavfsizligiga doir alohida vaziyatlar yuzaga kelganda havo kemasi ekipajlari, havodagi harakatni boshqarish xizmati mutaxassislari, havo kemasiga texnik xizmat ko‘rsatish va ta’mirlash mutaxassislari, fuqaro aviatsiyasi ta’lim muassasalari va markazlari mutaxassislari, aerodrom (vertodrom) xizmat ko‘rsatish mutaxassislari mazkur Qoidalarga 15 — 21-ilovalarga muvofiq majburiy bildirishnomalar va xabarnoma shakllarini to‘ldirishi shart.

To‘ldirilgan shakl zudlik bilan aviatsiya hodisalari tekshiruvini o‘tkazish bo‘yicha vakolatli organga yuborilishi shart.

169. Aviatsiya hodisasi havo kemasiga texnik yoki tijorat xizmati ko‘rsatish vaqtida yoki uni saqlash vaqtida sodir bo‘lgan yoki yerda aniqlangan bo‘lsa, dastlabki xabar hodisa aniqlangan vaqtda havo kemasi uchun mas’ul bo‘lgan fuqaro aviatsiyasi tashkiloti rahbari tomonidan yuboriladi.

170. Aviatsiya insidenti to‘g‘risida dastlabki xabar olingandan so‘ng Transport vazirligi hodisa haqida O‘zbekiston Respublikasi Transport prokuraturasiga ma’lum qiladi.

171. Xorijiy davlat hududida O‘zbekiston Respublikasi havo kemalari bilan sodir bo‘lgan aviatsiya insidenti haqidagi dastlabki xabar havo kemasi ekspluatanti — O‘zbekiston Respublikasi fuqaro aviatsiyasi tashkiloti tomonidan Transport vazirligiga yuboriladi.

172. Hodisa sodir bo‘lgan joy davlati O‘zbekiston Respublikasi havo kemasi bilan sodir bo‘lgan aviatsiya insidenti yoki jiddiy aviatsiya insidenti haqidagi axborotga ega bo‘lmasa, aviatsiya hodisalari tekshiruvini o‘tkazish bo‘yicha vakolatli organ bunday insident to‘g‘risida quyidagi manzillarga qisqa muddatda eng qulay va tezkor aloqa vositalaridan foydalangan holda xabarnoma yuboradi:.

havo kemasini loyihalashtirgan davlatga;

havo kemasini ishlab chiqargan davlatga;

hodisa sodir bo‘lgan joy davlatiga.

173. Aviatsiya insidenti sodir bo‘lgan joy yoki hududdagi fuqaro aviatsiyasi tashkilotining rahbari dastlabki xabarni olgach, darhol Transport vazirligiga dastlabki ma’lumotni jo‘natadi, shuningdek, aviatsiya insidenti sodir bo‘lgan joydagi mahalliy ijro hokimiyati organi rahbariyati, O‘zbekiston Respublikasi Transport prokuraturasi, Davlat xavfsizlik xizmati hududiy boshqarmasiga dastlabki ma’lumotni yuboradi.

174. Dastlabki ma’lumot quyidagilardan iborat bo‘lishi lozim:

hodisa turi;

hodisaning sanasi, vaqti (mahalliy va UTC), joyi;

havo kemasining rusumi, davlat tomonidan ro‘yxatiga olish va tanish belgilari, zavodda berilgan raqami va kimga tegishliligi (mansubligi);

aviatsiya insidenti sodir bo‘lgan vaqtdagi ob-havo sharoiti;

topshiriq xarakteri va reys raqami;

havo kemasi bortidagi ekipaj a’zolari va yo‘lovchilar soni;

havo kemasining shikastlanish darajasi;

dastlabki xabarnomani yuborish vaqtida aviatsiya insidenti bo‘yicha aniq ma’lumotlar.

Yuqorida qayd etilgan ma’lumotlardan birortasining yo‘qligi dastlabki xabarnoma yuborilishini kechiktirishga sabab bo‘lmasligi kerak. Dastlabki ma’lumotda aviatsiya insidentining holati va sabablari haqida ma’lumotlar taxminiy bo‘lmasligi kerak.

Aviatsiya hodisalari tekshiruvini o‘tkazish bo‘yicha vakolatli organ jiddiy aviatsiya insidenti tekshiruvi tayinlaganda qisqa muddatda eng qulay va tezkor aloqa vositalaridan foydalangan holda xabarnoma yuboradi:

havo kemasi ekspluatanti davlatiga;

havo kemasini loyihalashtirgan davlatga;

havo kemasini ishlab chiqargan davlatga;

havo kemasining maksimal massasi 2250 kilogrammdan ortiq bo‘lsa yoxud havo kemasi turboreaktiv havo kemasi hisoblansa, IKAOga.

Xabarnomada imkon qadar Konvensiyaga 13-ilovada nazarda tutilgan va ushbu Qoidalarning 20-bandida ko‘rsatilgan ma’lumotlar mavjud bo‘lishi kerak.

Xabarnoma sodda tilda bayon etiladi va mavjud bo‘lgan ma’lumotlarni o‘z ichiga oladi. To‘liq ma’lumot yo‘qligi xabarnoma yuborilishini kechiktirishga sabab bo‘lmasligi kerak.

Uzoq muddat talab etilmasa, xabarnoma uni qabul qiluvchilar tomonidan foydalaniladigan tilni hisobga olgan holda IKAO ishchi tillaridan birida tuziladi.

Aviatsiya hodisalari tekshiruvini o‘tkazish bo‘yicha vakolatli organ xabarnomada batafsil ko‘rsatilmagan va sodir bo‘lgan hodisa bilan bog‘liq ma’lum bo‘lgan boshqa ma’lumotlarni imkoniyat paydo bo‘lishi bilan yuboradi.

175. O‘zbekiston Respublikasi hududida fuqaro havo kemalari bilan sodir bo‘lgan aviatsiya insidentlari va jiddiy aviatsiya insidentlarining tekshiruvi aviatsiya halokati va insidentlarini tekshiruvchi vakolatli organ tomonidan tashkil etiladi va o‘tkaziladi.

Tekshiruv zarur hollarda ekspluatantning parvozlar xavfsizligi bo‘yicha inspeksiyasi bilan hamkorlikda yoki fuqaro aviatsiyasi tashkiloti bilan birgalikda, kerakli hollarda mahalliy ijro hokimiyati organlari hamda manfaatdor tashkilotlar, idoralar va davlatlar vakillari ishtirokida tashkil etiladi va o‘tkaziladi. Barcha hollarda aviatsiya hodisalari tekshiruvini o‘tkazish bo‘yicha vakolatli organ aviatsiya insidentlari va jiddiy aviatsiya insidentlarini tekshirish uchun komissiya tuzilishi va tayinlanishini nazorat qiladi.

176. Aviatsiya insidentini tekshirish komissiyasi va komissiya raisi transport vaziri (fuqaro aviatsiyasi tashkiloti rahbari) buyrug‘i yoki doimiy komissiya bayonnomasi bilan tayinlanadi.

Doimiy komissiya transport vaziri buyrug‘i bilan tasdiqlanadi.

Aviatsiya insidenti to‘g‘risidagi dastlabki habarnoma yoki transport vazirining ko‘rsatmasi tekshirish komissiyasini tuzish va buyruq (doimiy komissiya bayonnomasi) chiqarish uchun asos hisoblanadi.

Tekshiruv komissiyasi tuzilgandan so‘ng darhol ishni boshlaydi.

Aviatsiya insidentlari va jiddiy aviatsiya insidentlarini tekshirish qisman yoki to‘liq ravishda boshqa davlat yoki aviatsiya halokatlari va insidentlarini tekshirish bo‘yicha mintaqaviy tashkilotga, o‘zaro kelishuvga ko‘ra va rozilik bilan topshirilishi mumkin. Bunday holatda aviatsiya hodisalari tekshiruvini o‘tkazish bo‘yicha vakolatli organ ushbu tekshiruvni o‘tkazishda yordam ko‘rsatadi.

177. Transport vazirligi tomonidan ushbu Qoidalarga 1-ilovadagi ro‘yxatga kiritilmagan hodisalarning tekshiruvi tayinlanishi mumkin. Bunday hodisalarni tekshirish va tasniflash aviatsiya insidentini tekshirish tartibida o‘tkaziladi.

178. Aviatsiya insidentini tekshirish uchun umumiy muddat komissiya tayinlash to‘g‘risidagi buyruq chiqarilgan vaqtdan boshlab to tekshiruv natijalari bo‘yicha hisobot tasdiqlangunga qadar, qo‘shimcha tadqiqotlar o‘tkazilishi talab qilinmasa, 15 ish kunidan oshmasligi kerak.

Tekshirish muddatini komissiya raisining so‘rovnomasiga binoan Transport vazirligi roziligi bilan uzaytirishga ruxsat beriladi.

Aviatsiya insidentlarini tekshirish muddatlari va sifati ustidan nazorat Transport vazirligiga yuklanadi.

179. Aviatsiya insidentini tekshirish komissiyasi tarkibiga aviakompaniya direksiyasi, korxonalar, ishlab chiqarish majmualari, bo‘linmalar va xizmatlarning tegishli malakaga ega bo‘lgan yetakchi va tayyorgarlikka ega mutaxassislari kiritiladi.

Zarur hollarda komissiya tarkibiga havo kemasini (dvigatellarni) ishlab chiqargan yoki oxirgi marta ta’mirlagan sanoat va ta’mirlash tashkilotlarining mas’ul vakillari kiritilishi mumkin. Aviatsiya insidenti qoniqarsiz ob-havo ta’minoti bilan bog‘liq bo‘lsa, komissiya tarkibiga O‘zbekiston Respublikasi Gidrometeorologiya xizmati markazi vakillari kiritiladi.

180. Komissiya raisi etib aviatsiya hodisalarini tekshirish bo‘yicha maxsus tayyorlov kurslarini o‘tagan Transport vazirligi xodimlari, Fuqaro aviatsiyasi agentligining xodimlari yoki fuqaro aviatsiyasi tashkilotining boshqaruv-rahbarlik tarkibi xodimlari tayinlanishi mumkin.

181. Komissiya tarkibi rais, komissiya a’zolari, zarur bo‘lsa, rais o‘rinbosari va shtab boshlig‘idan iborat bo‘ladi.

Komissiya ishiga jalb etilgan mutaxassislar uning ishchi organlari tarkibiga (kichik komissiyalar va ishchi guruhlar) kiritilishi yoki ekspert sifatida ishlashi mumkin.

182. Komissiya o‘z faoliyatini rais rahbarligi ostida olib boradi. Aviatsiya insidentini tekshirishda ishtirok etuvchilar ushbu Qoidalarga 4-ilovada belgilangan huquq va majburiyatlarga ega bo‘ladi.

183. Aviatsiya insidentini tekshirish komissiyasi quyidagi huquqlarga ega:

aviatsiya insidenti bo‘yicha vaziyatni va uning sabablarini aniqlash uchun hodisa joyiga va havo kemasi bortiga to‘siqsiz kirish;

havo kemasi, uning tarkibiy qismlari, kimga tegishli bo‘lishidan qat’i nazar, halokatga uchragan havo kemasi bortida mavjud bo‘lgan yoki tashqaridan aviatsiya insidentiga aloqador bo‘lgan, shuningdek, havo kemalari parvozlarini ta’minlovchi vositalar va obyektlarni tekshirish;

aviatsiya insidentini tekshirish bilan bog‘liq tadqiqotlar va ishlar bajarishni, tashkiliy-huquqiy va mulkchilik shakllaridan qat’iy nazar, yuridik shaxslarga topshirish;

fan va texnikaning tegishli sohalarida bilim talab qiladigan vazifalarni hal etishga, tashkiliy-huquqiy va mulkchilik shakllaridan qat’i nazar, turli tashkilotlarning xodimlarini jalb qilish;

aviatsiya insidenti guvohlari, aviatsiya insidentiga aloqasi bo‘lgan yoki bo‘lishi mumkin bo‘lgan shaxslar bilan so‘rovnoma o‘tkazish va huquqni muhofaza qilish organlaridan kerakli ma’lumotlarni olish;

havo kemasini loyihalashtirish, sinovdan o‘tkazish, ishlab chiqarish, ekspluatatsiya qilish va ta’mirlash, aviatsiya xodimlari qatoridan tegishli shaxslarni tayyorlash, havodagi harakatni tashkil etish, havo kemalari parvozlarini bajarish va ta’minlash bilan bog‘liq barcha masalalarni o‘rganish;

insident bilan bog‘liq masalalar bo‘yicha hujjatlar va materiallarni tegishli mahalliy ijro hokimiyati organlaridan, shuningdek, fuqarolar va yuridik shaxslardan talab qilish va olish;

havo kemasi ekipaji a’zolari, shuningdek, aviatsiya xodimlari orasidan tegishli shaxslarning psixofiziologik holati bo‘yicha tadqiqotlar olib borish.

184. O‘zbekiston Respublikasi hududida xorijiy fuqaro havo kemalari bilan sodir bo‘lgan aviatsiya insidentlarini tekshirish, ushbu Qoidalarda, Konvensiyaning 13-ilovasi standartlari va tavsiyalarida bayon etilgan tartib-taomillarga muvofiq amalga oshiriladi.

Kelishuvga ko‘ra tekshiruvni o‘tkazish havo kemasini ro‘yxatga olgan yoki ekspluatant davlatiga topshirilishi mumkin. Har qanday holatda ham Transport vazirligi tekshiruv o‘tkazilishida yordam ko‘rsatish uchun barcha choralarni ko‘radi.

185. O‘zbekiston Respublikasi hududida xorijiy davlat havo kemasi bilan sodir bo‘lgan aviatsiya insidentini tekshirishda havo kemasini loyihalashtiruvchi davlat, ishlab chiqaruvchi davlat, ro‘yxatdan o‘tkazgan davlat va ekspluatant davlati tekshiruvda ishtirok etish uchun o‘z vakilini tayinlash huquqiga ega.

186. Havo kemasini ro‘yxatga olgan davlat va ekspluatant davlati o‘z vakillarini tayinlamagan hollarda Transport vazirligi tekshiruvda ishtirok etish uchun havo kemasi ekspluatantining vakilini yo‘llashini so‘rashi mumkin.

187. Havo kemasini loyihalashtirgan va ishlab chiqargan davlatlar vakillariga yordam berish uchun bir yoki bir nechta maslahatchini tayinlashi mumkin.

188. Havo kemasini loyihalashtirgan davlat ham, ishlab chiqargan davlat ham o‘z vakilini tayinlamagan hollarda Transport vazirligi bevosita havo kemasi loyihalovchisi va ishlab chiqaruvchisini tekshiruvda ishtirok etish uchun taklif qilishi mumkin.

189. Havo kemasi dvigatelini yoki asosiy agregatlarini loyihalashtirgan yoki ishlab chiqargan davlat aviatsiya insidenti yoki jiddiy insident tekshiruvida ishtirok etish uchun murojaat qilishi mumkin.

190. Murojaatga binoan ma’lumot, uskunalar yoki mutaxassislarni (ekspertlarni) taqdim etgan har qanday davlat tekshiruvda ishtirok etish uchun o‘z vakilini tayinlashi mumkin.

191. Har qanday davlatning vakili, maslahatchilari va ekspertlari tekshiruv olib borilayotgan vaqtda O‘zbekiston Respublikasida doimiy bo‘lishi nazarda tutilmaydi.

192. Davlatlar vakillari va ularning maslahatchilari ishtirok etish darajasi Konvensiyaga 13-ilovaga binoan belgilanadi va ularga komissiya raisi nazorati ostida aviatsiya halokati va insidentlarini tekshiruvchi vakolatli organ rahbari bilan kelishilgan holda quyidagi huquqlar beriladi:

aviatsiya insidenti sodir bo‘lgan joyga tashrif buyurish;

havo kemasini ko‘zdan kechirish;

guvohlar ko‘rsatgan ma’lumotni olish va so‘rov o‘tkazishda mavzularni taklif etish;

ishga taalluqli bo‘lgan barcha ashyoviy dalillardan to‘liq va tezkor foydalanish huquqiga ega bo‘lish;

ishga taalluqli bo‘lgan barcha hujjatlardan nusxa olish;

parvoz ma’lumotlarini tahlil qilishda ishtirok etish;

tekshiruv maqsadida agregatlarni ko‘zdan kechirish va tadqiqotlar o‘tkazish, texnik maslahatlar berish, sinash va modellashtirish kabi tekshiruv tadbirlarida aviatsiya insidenti sodir bo‘lgan joydan tashqarida ishtirok etish;

tekshiruvning olib borilishi bo‘yicha yig‘ilishlarda, shu jumladan, ma’lumotlarni tahlil qilish, xulosalar, sabablar, omillar va xavfsizlik bo‘yicha tavsiyalarni shakllantirish bilan bog‘liq yig‘ilishlarda ishtirok etish;

tekshiruvning turli jihatlari bo‘yicha bayonotlar berish.

193. Vakil va uning maslahatchilari tekshiruv o‘tkazayotgan davlatga o‘zlarida mavjud bo‘lgan barcha tegishli ma’lumotlarni taqdim etishi shart va tekshiruv o‘tkazayotgan davlatning ruxsatisiz tekshiruv jarayoni va natijalari to‘g‘risida ma’lumotlarni tarqatmasligi kerak.

194. Tekshiruvga tegishli ma’lumotlarni yig‘ish va to‘plash vakil kelishini kutish sababli qoldirilmasligi kerak.

195. Transport vazirligi qarori bilan vakillarning tekshiruvda ishtirok etish darajasi kengaytirilishi mumkin.

Vakillar Transport vazirligi ruxsati bilan o‘z davlatlariga parvozlar xavfsizligini ta’minlashga qaratilgan tegishli choralarni ko‘rish uchun ma’lumot berishi mumkin.

196. Xorijiy davlatlar vakillari, ularning maslahatchilari va ekspertlari komissiya tarkibiga kirmaydi.

Ayrim hollarda, Transport vazirligining qarori bilan, havo kemasini loyihalashtirgan, ishlab chiqargan, ro‘yxatga olgan davlatning vakillari tekshirish komissiyasi tarkibiga kiritilishi mumkin.

197. Komissiya va xorijiy davlatlar vakillarining harakatlarini muvofiqlashtirish va tekshiruv bilan bog‘liq barcha masalalarni hal qilish uchun Komissiya raisi mas’uldir.

198. Xorijiy davlat vakillarining tekshiruvda ishtiroki bilan bog‘liq barcha masalalar komissiya raisi tomonidan mazkur davlatning vakillari orqali hal qilinadi.

199. Hodisa sodir bo‘lgan joydagi fuqaro aviatsiyasi tashkiloti ma’muriyati aviatsiya insidenti tekshiruvini tashkil qilishda ishtirok etishi va mahalliy ijro hokimiyati organlari bilan aviatsiya insidenti tekshiruvini ta’minlash ishlarini muvofiqlashtirishi shart.

200. Mahalliy ijro hokimiyati organlari, mahalliy davlat boshqaruv organlari, tashkiliy-huquqiy shakllari va mulkchilik shakllaridan qat’iy nazar, yuridik shaxslar aviatsiya insidentini tekshirish bo‘yicha komissiyaga barcha yordamni ko‘rsatishi, shu jumladan, komissiya ixtiyoriga zarur kuch va resurslarni ajratishi, aviatsiya insidenti joyining xavfsizligini ta’minlash choralarini ko‘rishi va aviatsiya insidentini tekshirish manfaatlarida aviatsiya texnikasini tashish, zarur ishlarni olib borish va tadqiqot o‘tkazishni ta’minlashi shart.

201. Mahalliy ijro hokimiyati organlari fuqaro aviatsiyasi tashkilotlarini jalb etgan holda aviatsiya insidentini tekshirish komissiyasi a’zolari va tekshiruvga jalb qilingan mutaxassislarga hodisa sodir bo‘lgan joyda ish olib borishlari uchun barcha zarur sharoitlarni yaratadi, shu jumladan, tegishli kiyim-kechak, poyabzal, shaxsiy himoya vositalari, transport va aloqa vositalari, zarur jihozlar, sarflanadigan materiallar, turar joy va ovqat bilan bepul ta’minlaydi.

202. Aviatsiya insidentini tekshirish komissiyasining ishini ta’minlash bo‘yicha xarajatlar, shu jumladan, komissiyaning topshirig‘i asosida maxsus tadqiqotlar (sinovlar) o‘tkazish ishlari havo kemasi ekspluatanti tomonidan moliyalashtiriladi va keyinchalik ushbu mablag‘lar O‘zbekiston Respublikasi qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda qoplanadi.

203. Transport vazirligi fuqaro aviatsiyasi tashkilotlarida tashkil etilgan komissiyalar ishini nazorat qiladi.

Aviatsiya insidenti tekshiruvining (shu jumladan, olib borilayotgan maxsus tadqiqotlar) obyektivligi va sifati nazoratini ta’minlash uchun komissiya tarkibiga kirmagan, lekin olgan topshirig‘idan kelib chiquvchi huquqlardan foydalanadigan Transport vazirligi xodimlari yuborilishi mumkin.

Tekshiruv davomida kamchiliklar, ushbu qoidalar talablaridan og‘ish aniqlangan hollarda Transport vazirligi tekshiruv obyektivligi va sifatini ta’minlash uchun materiallarni qayta tekshirishni, qo‘shimcha tadqiqot va sinov o‘tkazishni, boshqa ishlarni ko‘rib chiqishni talab qilishi mumkin.

204. Aviatsiya insidenti joyiga tezkor yetib borish uchun Transport vazirligi mutaxassislari, shu jumladan, amaldagi uchuvchi guvohnomasiga ega bo‘lmagan shaxslar Transport vazirligi rahbarining buyrug‘i bilan belgilangan tartibda O‘zbekiston Respublikasi ichki yoki xalqaro yo‘nalishlardagi ekipajlarining parvoz topshirig‘iga kiritilishi mumkin. Parvoz topshirig‘iga kiritilgan mutaxassis havo kemasi ekspluatanti hisobidan, ekipaj a’zolari bilan teng ravishda barcha turdagi ta’minotdan foydalanadi.

205. Aviatsiya insidenti sodir bo‘lgan paytdan boshlab tekshirish bo‘yicha komissiya yetib kelgunicha aviatsiya insidenti sodir bo‘lgan joyda dastlabki harakatlarni amalga oshirish uchun javobgarlik shu hududdagi fuqaro aviatsiyasi tashkiloti rahbariga, u yetib kelguniga qadar esa havo kemasining komandiriga yuklatiladi.

Aviatsiya insidentini tekshirish komissiyasi hodisa joyiga yetib kelgan vaqtdan boshlab tekshiruv yuzasidan barcha harakatlar bo‘yicha javobgarlik komissiya raisiga yuklanadi.

206. Aviatsiya insidenti aerodromdan tashqarida sodir bo‘lgan taqdirda havo kemasi komandiri ekipaj a’zolari bilan birgalikda yo‘lovchilarni evakuatsiya qilish va yonginni o‘chirish bo‘yicha harakatlarni amalga oshiradi. Havo kemasi komandiri havo kemasi yonmayotganiga ishonch hosil qilgach, aviatsiya hodisasi sodir bo‘lgan hududdagi mas’ul vakil kelguniga qadar quyidagilarni amalga oshirishga majbur:

havo kemasida zudlik bilan elektr ta’minotini butunlay o‘chirib qo‘yish (bu evakuatsiya qilishga to‘sqinlik qilmasa) va bort yozuv uskunalari o‘chirilganligiga ishonch hosil qilish;

ekipaj kabinasida boshqaruv pultlari va bort yozuv uskunalarining daxlsizligini ta’minlash;

tijorat yuklarining va havo kemasida mavjud bo‘lgan boshqa narsalarning daxlsizligini ta’minlash, yoqilg‘i, moy va boshqa suyuqliklarni to‘kib tashlashni taqiqlash;

eshiklar, lyuklar, kapotlarni yopish va imkoniyat bo‘lsa muhrlab (plombalab) qo‘yish;

havo kemasi va hodisa joyini qo‘riqlashni tashkil etish;

eng yaqin aviatsiya organi yoki mahalliy davlat hokimiyat organlariga sodir bo‘lgan hodisa haqida iloji boricha tezroq xabar berish uchun barcha mumkin bo‘lgan choralarni ko‘rish.

Hodisa joyiga fuqaro aviatsiyasi tashkiloti rahbari yoki avariyadan qutqaruv ishlari rahbari kelgandan so‘ng havo kemasi, uning ichidagi narsalar va hodisa joyida bo‘lgan ashyoviy dalillarning but saqlanishi uchun javobgarlik yetib kelgan rahbarga yuklatiladi.

Havo kemasi komandiri sog‘lig‘i holatiga ko‘ra o‘z vazifalarini bajara olmasa, ikkinchi uchuvchi va/yoki ekipajning boshqa a’zolari ushbu talablarga va belgilangan shartlarga muvofiq harakat qilishi kerak.

207. Aviatsiya insidenti sodir bo‘lgan hudud yoki tuman fuqaro aviatsiyasi tashkiloti rahbari hodisa haqida xabar olgandan keyin:

zarur hollarda, mahalliy ma’muriyat organlarini jalb qilgan holda, qidirish va avariyadan qutqarish ishlari belgilangan tartibda o‘tkazilishini tashkil etadi;

aviatsiya insidenti sodir bo‘lgan joyga begona shaxslar kirishiga yo‘l qo‘ymaslik choralarini ko‘radi;

insidentga aloqador ekipaj a’zolari va zaruratga qarab yo‘lovchilar va aviatsiya xodimlari qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda tibbiy ko‘rikdan o‘tkazilishini tashkil etadi. Bunda, tibbiy ko‘rik darhol amalga oshirilishi kerak;

parvozga tayyorgarlik ko‘rish va uni ta’minlash uchun mas’ul bo‘lgan ekipaj a’zolari va mansabdor shaxslardan tushuntirish xatlarini oladi;

aviatsiya insidenti sodir bo‘lgan joyda mavjud bo‘lgan bort hujjatlari va bort yozuv uskunalari but saqlanishi uchun zarur choralarni ko‘radi;

tashqi muhit ta’sirida yo‘qolishi mumkin bo‘lgan belgilar (havo kemasining yuzasida muz qoplamalari, qora kuya izlari, havo kemasining uchish-qo‘nish yo‘lagi va boshqa yer yuzasidagi harakatidan qolgan tegishli izlar) hujjat ko‘rinishida qayd etilishini tashkil qiladi (fotosuratlar, videoyozuvlar yoki sxemalarni tuzish orqali);

aviatsiya insidenti joyining chizmasini tuzadi;

ob-havo sharoitining navbatdan tashqari kuzatilishini tashkil qiladi, aviatsiya insidenti aerodromdan tashqarida sodir bo‘lgan bo‘lsa, o‘sha joy yaqinidagi meteorologiya punkt va stansiyalaridan meteorologik ma’lumotlar yig‘ilishini ta’minlaydi;

zarurat bo‘lganda, aviatsiya insidenti sodir bo‘lgan havo kemasiga yoqilg‘i quyilgan maxsus idishlardan (yoqilg‘i quyish mashinalari) yoqilg‘i quyish ishlarini to‘xtatish va ularni muhrlash to‘g‘risida ko‘rsatma beradi;

zarur hollarda: dispetcher magnitafon yozuvlari, qo‘nish radari ko‘rsatkichlarining fotoregistratori ma’lumotlari, havo kemalari harakatlanishi jadvali, radioaloqa apparatlari va radiotexnik vositalar ish vaqtini hisobga olish jurnali;

barcha ekipaj a’zolarining uchish kitobchalari, uchish yig‘majildlari va tibbiy kitobchalar;

havo kemasi dvigatellari va agregatlarining formulyarlari, texnik xizmat ko‘rsatilgani to‘g‘risidagi karta-naryadlar va defekt vedomostlari (nuqsonlar ro‘yxati);

havo kemasini parvozga tayyorlashda yoki parvozdan oldin nosozlikni bartaraf etishda ishlatilgan asboblar va nazorat uskunalari;

uchish-qo‘nish yo‘lagi holati, havo kemasiga quyilgan yonilg‘i miqdori va sifatini tavsiflovchi hujjatlar;

hodisa joyi, aerodrom va parvoz yo‘nalishi bo‘yicha ob-havo sharoitini tavsiflovchi meteorologiya hujjatlari olib qo‘yilishi va muhrlanishini (saqlanishini ta’minlash);

zarurat bo‘lganda, havo kemasi ekipajini, havo kemasini parvozga tayyorlashda, parvozni ta’minlashda va havodagi harakatni boshqarishda bevosita ishtirok etgan yerdagi xizmatlar xodimlarini o‘z vazifalarini bajarishdan chetlatish uchun zarur tashkiliy choralarni ko‘radi. Bunda vazifalarini bajarishdan vaqtinchalik chetlatilgan shaxslarga komissiya raisi bilan kelishilgan holda tegishli rahbarning qarori bilan o‘z vazifalarini bajarishga ruxsat etiladi.

Aviatsiya insidentida mansabdor shaxslarning dastlabki harakatlari natijasida olingan barcha materiallar aviatsiya insidentini tekshirish komissiyasiga topshirilishi shart.

208. Komissiya kelguniga kadar havo kemasida nosozlik yoki kamchilikni tasdiqlash uchun biron-bir ishni amalga oshirish, yerdagi va bort magnitofonlarini ochish va tinglash, shuningdek, bort yozuv uskunalari ma’lumotlarini yechish va rasshifrovka qilish taqiqlanadi va bunday ishlar faqat komissiya raisi qarori bilan amalga oshirilishi mumkin bo‘ladi.

Bort yozuv uskunalari ma’lumotlarini olish va tahlil qilish ishlari komissiya ixtiyoriga topshirilgandan so‘ng darhol amalga oshirilishi kerak. O‘zbekiston Respublikasi fuqaro aviatsiyasi tashkilotlari bort yozuv uskunalarining parvoz ma’lumotlarini o‘qish uchun tegishli vositalarga ega bo‘lmasa, ishlab chiqaruvchi (yoki loyihalovchi)ning davlati hisoblanmagan davlat tomonidan taqdim etilgan tegishli ma’lumotlarni tahlil qiluvchi texnik markazdan quyidagi jihatlarni hisobga olgan holda foydalaniladi:

ma’lumotlarni o‘qish imkoniyati;

ma’lumotlarni o‘z vaqtida o‘qish;

ma’lumotlarni o‘qish uskunalarining joylashishi.

209. Aviatsiya insidenti sodir bo‘lgan havo kemasini loyihalovchi, ishlab chiqaruvchi va unga egalik qiluvchi (ekspluatant) tashkilotlar, shuningdek, uning ta’mirlash ishlarini bajargan, havodagi harakatiga xizmat ko‘rsatgan, texnik va aerodrom xizmatlarini amalga oshirgan tashkilotlar rahbarlari aviatsiya insidenti to‘g‘risida ma’lumot olishi bilan, ushbu havo kemasiga tegishli bo‘lgan loyihalash, sinash, ishlab chiqarish, ta’mirlash va foydalanish (ekspluatatsiya qilish), parvozini ta’minlash bilan bog‘liq tegishli hujjatlarning saqlanishini ta’minlash bo‘yicha choralar ko‘rishi shart.

210. Komissiya raisi tekshiruvning barcha bosqichlarini tashkil etadi, amalga oshiradi va nazorat qiladi, tekshiruvga aloqador barcha ishtirokchilarning harakatlarini muvofiqlashtiradi.

211. Aviatsiya insidenti joyiga yetib kelgach, tekshirish komissiyasi raisi mahalliy ijro hokimiyati organi yoki mahalliy davlat hokimiyati organining rahbarini bu haqida xabardor qiladi, tashkiliy majlis o‘tkazib, unda komissiya tayinlanganligi to‘g‘risidagi buyruqni e’lon qiladi, insident sodir bo‘lgan joyda dastlabki harakatlarni amalga oshirgan mansabdor shaxslarning hodisa tafsilotlari va bajarilgan ishlar to‘g‘risidagi hisobotini tinglaydi, zarur bo‘lganda, komissiya ishchi organlarini tuzadi, ularning rahbarlarini tayinlaydi, tekshiruvning dastlabki bosqichidagi ishlarning asosiy yo‘nalishlarini belgilaydi va zarur tezkor ko‘rsatmalar beradi.

212. Komissiya raisining aviatsiya insidentini tekshirish bilan bog‘liq masalalar bo‘yicha ko‘rsatmalari aviatsiya insidentini tekshirish va komissiya ishini ta’minlash bilan bog‘liq bo‘lgan barcha mansabdor shaxslar tomonidan bajarilishi shart.

213. Aviatsiya insidentini tekshirish komissiyasining ishi rejaga muvofiq amalga oshiriladi.

Komissiya ish joyida aviatsiya texnikasi obyektlarining tadqiqotlari (ularning ishlash layoqatini tekshirish) va eksperimentlari oldindan tuzilgan, tekshiruvda ishtirok etayotgan tomonlar vakillari imzolagan, komissiya raisi tasdiqlagan rejalar (dasturlar) bo‘yicha o‘tkaziladi va tekshiruv materiallariga ilova qilinadi.

214. Tekshirish davomida aviatsiya insidentining kelib chiqishiga aviatsiya texnikasi ishdan chiqishi (nosozligi) sabab bo‘lib, ushbu nosozlikni shubhasiz agregatni (detalni) almashtirish yo‘li bilan bartaraf etish mumkinligi aniqlanganda, aviatsiya insidentini tekshirish komissiyasining raisi sanoat, ta’mirlash tashkilotlari va havo kemasi ekspluatanti (egasi) vakillari kelguniga qadar, nosoz agregatni (detalni) almashtirib, belgilangan tartibda havo kemasining ish faoliyatini tiklashga ruxsat berishi mumkin.

Nosoz agregat (detal) tekshiruvda ishtirok etayotgan manfaatdor tashkilotlar vakillari kelguniga qadar daxlsiz saqlanadi.

Alohida hollarda, Transport vazirligi qarori bilan, havo kemasi insident tekshiruvi tugagunga qadar baza aerodromiga uchib o‘tishiga ruxsat beriladi. Shu bilan birga, havo kemasi holati to‘g‘risida texnik dalolatnoma tuziladi va unda xavfsiz parvozning imkoniyati asoslab beriladi, parvoz sharoitlari va xavfsizlik choralari qayd etiladi. Texnik dalolatnoma havo kemasining ish faoliyati tiklanishini amalga oshirgan guruh a’zolari tomonidan imzolanadi va tekshirish komissiyasi tarkibiga kiruvchi guruhning rahbar a’zosi tomonidan tasdiqlanadi.

215. Asosiy uslubiy va tashkiliy masalalar bo‘yicha qarorlar komissiya tomonidan qabul qilinadi, bunda komissiya raisi yakuniy qaror qabul qilish huquqiga ega. Qarordan norozi bo‘lgan komissiya a’zosi o‘z fikrini har qanday maqbul shaklda bayon etishga haqli.

216. Komissiya, kichik komissiyalar va ishchi guruhlar a’zolarining bir vaqtning o‘zida jinoyat-protsessual ahamiyatga ega bo‘lgan dalillarni o‘z ichiga olgan materiallarni yig‘ishga qaratilgan harakatlari (bort va yerdagi yozuv uskunalarining ma’lumotlarini va ularning tashuvchilarini yechib olish, saqlash uchun topshirish va boshqalar) dastlabki tergovni (o‘rin olgan bo‘lsa) o‘tkazuvchi huquqni muhofaza qilish organi xodimining ruxsati bilan amalga oshiriladi.

217. Tekshirish komissiyasi ishining yakuniy hujjati Aviatsiya insidentini tekshirish natijalari bo‘yicha hisobot hisoblanadi, u amalga oshirilgan ishlar natijalarini hisobga olgan holda tuziladi (ushbu Qoidalarga 14-ilova).

218. Aviatsiya insidenti yuzasidan tekshiruv natijalari bo‘yicha hisobot loyihasi komissiya a’zolari muhokamasi uchun komissiya raisi tomonidan taqdim etiladi. Hisobot mazmuni bo‘yicha ixtiloflar bo‘lsa, hisobot komissiya raisi taklif etgan tahrirda tayyorlanadi. Hisobotning mazmuniga rozi bo‘lmagan komissiya a’zosi qarshi fikrini yozma ravishda bildirishi shart.

Qarshi fikr bildirilganda norozilikning aniq sabablari va ularning asoslanishi, shuningdek, taklif etilayotgan tahrir matni ko‘rsatiladi. Komissiya a’zolari tomonidan muxolif fikr majburiy ravishda bayonnoma rasmiylashtirilgan holda ko‘rib chiqiladi. Bayonnomada muxolif fikr yuzasidan komissiya a’zolaridan har birining fikri ko‘rsatiladi.

219. Hisobot komissiya raisi va uning barcha a’zolari tomonidan imzolanadi.

Ko‘rib chiqish natijasida hisobotda muxolif fikr inobatga olinmagan bo‘lsa, uni taqdim etgan komissiya a’zosi hisobotni “muxolif fikr bilan” degan yozuv bilan imzolaydi.

Kichik komissiyalar va ishchi guruhlarning hisobotlarini tuzish va imzolashda shunday tartibga rioya qilinishi lozim.

Har qanday holda komissiya, kichik komissiya yoki ishchi guruhning hisobotiga muxolif fikri ilova qilinadi.

Ixtiloflarni hal qilishning imkoniyati bo‘lmasa, muxolif fikr va qo‘shma bayonnoma bilan hisobotni Transport vazirligi yoki aviatsiya insidentini tekshirish komissiyasini tayinlagan tashkilot rahbari ko‘rib chiqadi.

220. Aviatsiya insidentini tekshirish komissiyasi raisi hisobotni tasdiqlash uchun aviatsiya insidentini tekshirish komissiyasini tayinlagan vakolatli organ rahbariga taqdim etadi.

221. Aviatsiya insidentini tekshirish natijalari bo‘yicha hisobotga quyidagilar ilova qilinadi:

parvoz parametrlari, aviatexnikaning ishlashini tavsiflovchi, hodisa sodir bo‘lishidan bir daqiqa oldingi vaqtdan xavfni bartaraf etilgungacha yoki parvoz oxirigacha bo‘lgan parvoz ma’lumotlari;

aviatexnika tadqiqotlarining natijalari;

bort va yerdagi magnitofonlarning tovush ma’lumotlaridan ko‘chirma;

tushuntirish xatlari va so‘rovnomalar bayonnomalari;

havo kemasining ekspluatatsiyasini tiklash bo‘yicha texnik dalolatnoma;

ko‘rilgan zarar haqida ma’lumotnoma.

Komissiyaning har qanday a’zosi talabi bilan hisobotga boshqa hujjatlar ilova qilinishi mumkin.