O‘zbekiston Respublikasining “O‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish to‘g‘risida”gi Qonuni va O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2013-yil 15-iyuldagi PQ–2003-sonli “Qonunlarning havolaki normalarini amalga oshirishga qaratilgan normativ-huquqiy va boshqa hujjatlarni ishlab chiqish rejalarini tasdiqlash to‘g‘risida”gi qaroriga muvofiq, O‘zbekiston Respublikasi Tabiatni muhofaza qilish davlat qo‘mitasi, Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligi qaror qiladi:

1. Ayrim turdagi yovvoyi o‘simliklarning tarqalishini va ularning miqdorini tartibga solish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur qaror rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran kuchga kiradi.

Mazkur Qoidalar ayrim turdagi yovvoyi o‘simliklarning tarqalishini va ularning miqdorini tartibga solish qoidalarini belgilaydi.

1. Mazkur Qoidalarda quyidagi asosiy tushunchalar qo‘llaniladi:

shudgorlar — qishloq xo‘jalik texnikasi yordamida haydalgan yerlar;

pichanzorlar — chorva mollari uchun ozuqa sifatida o‘simlik ko‘k poyasi yoki qurigan o‘tlar yig‘ib olinadigan tabiiy va madaniy o‘simliklar majmuasi;

yaylovlar — chorva mollarini erkin (haydab) boqish uchun foydalaniladigan tabiiy yoki madaniy o‘simliklar majmuasi;

zaharli o‘simliklar — tarkibida tirik organizmlar uchun zarar keltiradigan yoki ularning hayoti va sog‘lig‘iga salbiy ta’sir ko‘rsatuvchi moddalarni saqlovchi o‘simliklar;

giyohvand moddali o‘simliklar — tarkibida O‘zbekiston Respublikasining “Giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalar to‘g‘risida”gi Qonuniga muvofiq giyohvandlik vositalari ro‘yxatiga kiritilgan va O‘zbekiston Respublikasida nazoratga olinadigan moddalarni saqlovchi o‘simliklar;

karantindagi o‘simliklar — O‘zbekiston Respublikasi uchun karantin ahamiyatiga ega bo‘lgan zararli organizmlar ro‘yxatida (ro‘yxat raqami 3597, 2025-yil 14-yanvar) nazarda tutilgan begona o‘tlar;

begona o‘tlar — biologik va ekologik jihatdan madaniy o‘simliklar orasida o‘sib ko‘payishga moslashgan, hosilni hamda mahsulot sifatini pasaytiruvchi yovvoyi yoki yarim xonaki o‘simliklar;

pestitsidlar — zararli organizmlarga qarshi kurashish uchun qo‘llaniladigan moddalar.

2. Mazkur Qoidalarning ilovasida belgilangan, shudgorlar, pichanzorlar va yaylovlarni tabiiy suratda bosib ketadigan zaharli, giyohvand moddali, karantindagi o‘simliklar, begona o‘tlar hamda boshqa o‘simliklar tarqalishi va miqdori tartibga solinishi lozim bo‘lgan yovvoyi o‘simliklar (bundan buyon matnda yovvoyi o‘simliklar deb yuritiladi) hisoblanadi.

3. Mazkur Qoidalar muhofaza etiladigan tabiiy hududlarga, shuningdek yovvoyi o‘simliklardan maxsus foydalanishga nisbatan tatbiq etilmaydi.

4. Yovvoyi o‘simliklarning tarqalishini va ularning miqdorini tartibga solish quyidagi usullarda amalga oshiriladi:

o‘simliklarni himoya qilish vositalarini qo‘llash;

agrotexnik tadbirlarni amalga oshirish;

o‘simliklar karantiniga doir tadbirlarni amalga oshirish;

yovvoyi o‘simliklarni zamonaviy texnologik jarayonlar va ilm-fan yutuqlari vositasida kamaytirish yoki yo‘q qilish;

yovvoyi o‘simliklarni tabiiy ravishda olib tashlash.

Yovvoyi o‘simliklarning tarqalishini va ularning miqdorini tartibga solish qonunchilik hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa usullarda ham amalga oshirilishi mumkin.

5. Yovvoyi o‘simliklarning tarqalishini va ularning miqdorini tartibga solish usullari o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish to‘g‘risidagi qonunchilik hujjatlari talablariga muvofiq bo‘lishi, boshqa o‘simliklar va tabiat obyektlariga, inson salomatligiga zarar yetkazmasligi hamda tabiiy o‘simliklar majmualari va ular o‘sadigan muhitning saqlanishini ta’minlashi lozim.

6. Giyohvand moddali o‘simliklarning tarqalishi va miqdorini tartibga solish O‘zbekiston Respublikasining “Giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalar to‘g‘risida”gi Qonuni hamda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2015-yil 12-noyabrdagi 330-sonli “Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni O‘zbekiston Respublikasi hududiga olib kirish, undan olib chiqish va tranzit tarzida o‘tkazish tartibini, shuningdek ularning muomalada bo‘lishi yuzasidan nazoratni takomillashtirish to‘g‘risida”gi qaroriga muvofiq amalga oshiriladi.

7. O‘simliklarni himoya qilish uchun ishlatiladigan kimyoviy va biologik vositalar o‘simliklarni himoya qilish vositalari hisoblanadi.

8. O‘simlik zararkunandalari, kasalliklari va begona o‘tlarga qarshi kurashda ishlatiladigan, tabiiy organizmlarga aynan o‘xshash biologik moddalar, sun’iy ravishda yaratilgan mavjudotlar, genetik yetishtirilgan o‘simlik yoki boshqa organizmlar o‘simliklarni himoya qilishning biologik vositalari hisoblanadi.

9. O‘simliklarni himoya qilishning biologik vositalari shudgorlarni tabiiy suratda bosib ketadigan begona o‘tlarning tarqalishi va miqdorini tartibga solish uchun qo‘llaniladi.

10. O‘simlik zararkunandalari, kasalliklari va begona o‘tlarga qarshi kurashda ishlatiladigan, sun’iy yaratilgan kimyoviy vositalar, jumladan pestitsidlar o‘simliklarni himoya qilishning kimyoviy vositalari hisoblanadi.

11. O‘simliklarni himoya qilishning kimyoviy vositalari barcha turdagi yovvoyi o‘simliklarning tarqalishi va miqdorini tartibga solish uchun qo‘llaniladi.

12. O‘simliklarni himoya qilish vositalari O‘zbekiston Respublikasining “O‘simliklarni himoya qilish to‘g‘risida”gi Qonuni talablariga muvofiq qo‘llaniladi.

13. Qishloq xo‘jalik texnikasi va mehnat qurollari yordamida o‘simlik zararkunandalari, kasalliklari va yovvoyi o‘simliklarning mavjud bo‘lishiga, yalpi ko‘payishiga va keng tarqalishiga to‘sqinlik qiluvchi sharoitlarni yaratishga qaratilgan chora-tadbirlar agrotexnik tadbirlar hisoblanadi.

14. Agrotexnik tadbirlar ko‘chatlarni ekishga tayyorlash, tuproqqa ishlov berish va ekish usullari, muddatlari, ekin navlari va o‘g‘itlarni tanlash, yerlarni tekislash, kuzda chuqur haydash, o‘simliklar qatorlari oralariga ishlov berish, dala atrofidagi daraxtlarni parvarishlash, urug‘lik maydonlarni kuzda qayta haydash, pichanga mo‘ljallangan dalalarni erta bahorda borona qilish, ekinlarni almashlab ekish va boshqa usullar orqali amalga oshiriladi.

15. Agrotexnik tadbirlar barcha turdagi yovvoyi o‘simliklarning tarqalishi va miqdorini tartibga solish uchun qo‘llaniladi.

16. O‘simliklar karantiniga doir tadbirlarning maqsadi o‘simliklar karantini obyektlarining xorijiy mamlakatlardan, shuningdek O‘zbekiston Respublikasining o‘simliklar karantini obyektlari tarqalgan hududidan O‘zbekiston Respublikasining o‘simliklar karantini obyektlaridan xoli bo‘lgan hududlariga kirib kelishi natijasida zarar yetkazilishi xavfining oldini olish, uni cheklash va bartaraf etishdan iborat hisoblanadi.

17. O‘simliklar karantiniga doir tadbirlar O‘zbekiston Respublikasining “O‘simliklar karantini to‘g‘risida”gi Qonuniga muvofiq amalga oshiriladi.

19. O‘simliklar karantiniga doir tadbirlarni amalga oshirishda o‘simliklarni himoya qilishning kimyoviy vositalaridan foydalanish mumkin. Bunda karantindagi o‘simliklarga pestitsidlar bilan ishlov berish tavsiya etiladi.

20. O‘simliklar karantiniga doir tadbirlar davomida zararlangan deb topilgan urug‘larni ekish taqiqlanadi.

21. Tozalangan urug‘lardan ajratib olingan karantindagi o‘simliklarning urug‘lari yanchish va bug‘latish yo‘li bilan unuvchanligi yo‘qotilib zararsizlantiriladi.

22. O‘simliklar karantiniga doir tadbirlarning bajarilishi ustidan davlat nazorati o‘simliklar karantini va himoyasi bo‘yicha davlat xizmati organlari tomonidan amalga oshiriladi.

23. Zamonaviy texnologik jarayonlar va ilm-fan yutuqlari yovvoyi o‘simliklarning tarqalishi va miqdorini tartibga solish bo‘yicha mazkur Qoidalarda belgilangan usullarni takomillashtirishga xizmat qilishi yoki unda nazarda tutilmagan boshqa usullardan iborat bo‘lishi mumkin.

24. Zamonaviy texnologik jarayonlar va ilm-fan yutuqlaridan foydalanish shartlari ularning muallifi tomonidan belgilanadi. Ushbu shartlar qonunchilik hujjatlari, shu jumladan mazkur Qoidalarning talablariga zid bo‘lmasligi lozim.

25. Zamonaviy texnologik jarayonlar va ilm-fan yutuqlari mualliflarining intellektual mulk obyektlariga bo‘lgan huquqlari O‘zbekiston Respublikasining “Ixtirolar, foydali modellar va sanoat namunalari to‘g‘risida”gi hamda “Seleksiya yutuqlari to‘g‘risida”gi qonunlari va boshqa qonunchilik hujjatlariga muvofiq himoya qilinadi.

26. Yovvoyi o‘simliklarning tarqalishi va miqdorini tartibga solishda ularni qo‘l mehnati yoki mehnat qurollari yordamida tabiiy ravishda olib tashlash usulidan foydalanish mumkin.

27. Yovvoyi o‘simliklarni tabiiy ravishda olib tashlash usuli ular keng tarqalmagan hamda ularni mazkur usulda kamaytirish yoki yo‘q qilish mumkin bo‘lgan taqdirda qo‘llaniladi.

28. Tabiiy ravishda olib tashlangan yovvoyi o‘simliklarni zararsizlantirish va yo‘q qilishda ularning ildizlari, qalamchalari va urug‘lari tozalangan dalalarga tushib qolishi yoki boshqa o‘simliklarga qo‘shilib qolishiga yo‘l qo‘ymaslik lozim.

29. Agar qonunchilik hujjatlarida, shuningdek yer uchastkalari, o‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanish bo‘yicha shartnomalarda boshqacha qoida belgilangan bo‘lmasa, mazkur Qoidalarda nazarda tutilgan ishlar yer uchastkalaridan va o‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanuvchilar tomonidan amalga oshiriladi hamda ular tomonidan moliyalashtiriladi.

30. Mazkur Qoidalar talablarining buzilishida aybdor bo‘lgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar bo‘ladi.

31. Mazkur Qoidalar O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi bilan kelishilgan.

1. Neliotropium lasiocarpum

2. Vexibia alopecuroides (L.)

3. Vexibia pachicarpa (C.A. Mey.)

4. Trichodesma incanum (Bunge) A.DC.

1. Abutilon theophrasti Medik.

2. Acroptilon repens (L.) DC.

3. Asperugo procumbens L.

4. Bryonia dioica Jacq.

5. Cardaria draba (L.) Desv.

6. Ceratocephala falcata (L.) Pers.

7. Ceratocephala testiculata (Crantz.) Bess.

8. Chenopodium botrys L.

9. Chenopodium vulvaria L.

10. Cuscuta campestris Yunck.

11. Datisca cannabina L.

12. Datura stramonium L.

13. Descurainia sophia (L.) Webb. ex Prantl

14. Dodartia orientalis L

15. Neliotropium lasiocarpum Fisch. et C. A. Mey.

16. Nyoscyamus niger L.

17. Iris songarica Schrenk

18. Lamium amplexicaule L.

19. Lepidium perfoliatum L.

20. Papaver pavoninum Schrenk

21. Psoralea drupacea Bunge

22. Ranunculus arvensis L.

23. Sinapis arvensis L.

24. Solanum nigrum L.

25. Solanum olgae Pojark.

26. Syrenia siliculosa (M. Bieb.) Andrz.

27. Thalictrum isopyroides C.A. Mey.

28. Trachomitum lancifolium (Russanov) Pobed.

29. Trachomitum scabrum (Russanov) Pobed.

30. Trichodesma incanum (Bunge) A. DC.

31. Vaccaria pyramidata Medik.

32. Vexibia alopecuroides (L.)

33. Aethusa cynapium L.

1. Cannabis ruderalis Janisch.

2. Cannabis sativa L.

3. Papaver comniferum L.

1. Ambrosia artemisiifolia L.

2. Cuscuta spp.

3. Asgortilon repens (L.) DC.

1. Abutilon theophrasti Medik.

2. Acroptilon repens (L.) DC.

3. Agropyron repens (L.) P. Beauv.

4. Alisma orientale (Sam.) Jus.

5. Alopecurus myosuroides Nuds.

6. Amaranthus lividus L.

7. Amaranthus retroflexus L.

8. Amaranthus graecizans L.

9. Amaranthus hybridus L.

10. Amaranthus thellungianus Nevski

11. Ambrosia artemisiifolia L.

12. Ammannia auriculata Willd.

13. Ammannia baccifera L.

14. Ammi majus L.

15. Anagallis arvensis L.

16. Anchusa officinalis L.

17. Anthemis arvensis L.

18. Anthemis cotula L.

19. Apera spica-venti (L).

20. Alchemilla arvensis L.

21. Arabidopsis thaliana (L.) Neynh.

22. Argusia sibirica (L.) Dandy

23. Artemisia vulgaris L.

24. Atriplex hastata L.

25. Atriplex tatarica L.

26. Avena fatua L.

27. Berteroa incana (L). DC.

28. Bidens pilosa L.

29. Bidens tripartita L.

30. Bifora radians M. Bieb.

31. Brassica nigra (L.) Koch.

32. Bromus japonicus Thunb.

33. Bromus secalinus L.

34. Bromus sterilis L.

35. Butomus umbellatus L.

36. Calendula arvensis L.

37. Capsella bursa-pastoris (L.).

38. Cardamine hirsuta L.

39. Cardaria draba (L.) Desv.

40. Cardaria repens (Schrenk) Jarm.

41. Carduus nutans L.

42. Cerastium arvense L.

43. Chaenorrhinum minus (L.) Lange

44. Chenopodium album L.

45. Chenopodium hybridum L.

46. Chenopodium polyspermum L.

47. Chenopodium vulvaria L.

48. Chrysanthemum segetum L.

49. Cirium arvense (L.) Scop.

50. Convolvulus arvensis L.

51. Calystegia sepium (L.) R.Br.

52. Sompositae (g)

53. Coronopus didymus (L.) Sm.

54. Coronopus squamatus (Forsk.) Asch.

55. Cressa cretica L.

56. Crypsis schoenoides (L.) Lam.

57. Cuscuta approximata Babing

58. Cuscuta campestris Juncker

59. Cynadon dactylon (L.) Pers.

60. Cyperus difformis L.

61. Cyperus esculentus L.

62. Cyperus fuscus L.

63. Cyperus rotundus L.

64. Datura stramonium L.

65. Daucus carota L.

66. Descurainia sophia (L.) Webb.

67. Digitaria ischaemum (Schreb.) Muhlenb.

68. Digitaria sanguinalis (L)Scop.

69. Diplotaxis muralis (L) DC.

70. Dodartia orientalis L.

71. Echinochloa colonum (L.) Link.

72. Echinochloa crus-gali (L.) Beauv.

73. Echinochloa oryzoides (Ard.) Fritsch

74. Echium vulgare L.

75. Eleusine indica (L.) Gaertn.

76. Equisetum arvense L.

77. Eragrostis pilosa (L.) Beauv.

78. Erianthus ravennae (L.) Beauv.

79. Conyza sanadensis L.

80. Erodium cicutarium (L.) L` Ner.

81. Erysimum cheiranthoides L.

82. Euclidium syriacum (L.) R.Br.

83. Euphorbia peplus L.

84. Eurphorbia helioscopia L.

85. Fagopyrum tataricum (L.) Gaerthner

86. Filaginella uliginosa (L.) Opiz.

87. Fumaria vaillantii Loisel.

88. Fumaria officinals L.

89. Galeopsis ladanum L.

90. Galeopsis tetrahit L.

91. Galinsoga ciliana (Raf.) Blake.

92. Galinsoga parviflora Cav.

93. Gallium aparine L

94. Geranium dissectum (L.) Jusl.

95. Neliotropium ellipticum Ledeb

96. Neliotropium europaeum L (Gaertn)

97. Nibiscus trionum L.

98. Nordeum leporinum Link.

99. Nordeum murinum L.

100. Nyoscyamus niger (L)

101. Juncus bufonius L.

102. Karelinia caspia (Pall.) Less.

103. Kicrxia spuria (L.) Dumort.

104. Kochia scoparia (L) Schrader.

105. Koelpinia linearis Pall.

106. Lactuca serriola L.

107. Lactuca tatarica (L) C.A.M.

108. Lamium purpureum L.

109. Lappula squarrosa (Retz.) Dumort.

110. Lapsana communis L.

111. Lathyrus tuberosus L.

112. Lepidium pinnatifidum Ladeb.

113. Leptochloa filiformis (Lam.) P. Beauv.

114. Limonium otolepis (Shrenk) O.Kuntze

115. Lithospermum arvense L.

116. Lolium multiflorum Lam.

117. Lolium temulentum L.

118. Lycopsis arvensis L.

119. Malva neglecta Wallr.

120. Malva sylvestris L.

121. Matricaria matricarioides (Less.) Porter.

122. Matricaria perforatum Merat.

123. Mentha arvensis L.

124. Nonnea pulla (L.).

125. Pennisetum glaucum (L.) R. Br. (Setaria glauca (L.) Beauv.)

126. Phalaris canariensis L.

127. Phalaris minor Retz.

128. Phragmites australis (Cav.) Trin.

129. Picris echioides L.

130. Plantago major L.

131. Poa annua L.

132. Poa trivialis L.

133. Polygonum aviculare L.

134. Polygonum convolvulus L.

135. Polygonum hydropiper L.

136. Polygonum lapathifolium L.

137. Polygonum persicaria L.

138. Portulaca oleraceae L.

139. Ranunculus repens L.

140. Raphanus raphanistrum L

141. Rumex acetosa L.

142. Rumex crispus L.

143. Rumex halacyi Rech.

144. Scandix pectin-veneris L.

145. Setaria viridis (L.) P. Beauv.

146. Sorghum habepense L.

147. Silene noctiflora L.

148. Sinapis arvensis L.

149. Sisymbrium loeselii Jusl.

150. Sonchus asper (L) Nill.

151. Sonchus oleraceus L.

152. Sorghum halepense (L.) Pers.

153. Stellaria media (L) Vill.

154. Tribulus terrestris L.

155. Typha angustifolia L.

156. Vaccaria hispanica (Mill.) Rauschert

157. Vexibia alopecuroides (L.) Jakov.

158. Vicia cracca L.

159. Urtica urens L.

160. Xanthium spinosum (L.).

161. Xanthium strumarium L.

162. Zygophyllum oxianum Boriss.

1. Aegilops triuncialis L.

2. Asperugo procumbens L.

3. Avena fatua L.*

4. Centaurea squarrosa Willd.

5. Chenopodium botrys L.

6. Chenopodium vulvaria L.*

7. Descurainia sophia (L.) Webb. ex Prantl *

8. Dodartia orientalis L.*

9. Neterocaryum szovitsianum (Fisch. et C. A. Mey.) DC.

10. Nyoscyamus niger L.*

11. Iris songarica Schrenk

12. Lamium amplexicaule L.

13. Lepidium perfoliatum L.

14. Lycium ruthenicum Murray

15. Pennisetum glaucum (L.) R. Br. (Setaria glauca (L.) Beauv.) *

16. Rochelia bungei Trautv.

17. Rochelia leiocarpa Ledeb.

18. Setaria verticillata (L.) Beauverd

19. Setaria viridis (L.) Beauverd *

20. Sinapis arvensis L.*

21. Solanum nigrum L.

22. Stipa capillata L.

23. Stipa lipskyi Roshev.

24. Syrenia siliculosa (M. Bieb.) Andrz.

25. Tribulus macropterus Boiss.

26. Tribulus terrestris L.*

27. Xanthium spinosum L.*

1. Acalypha australis L.

2. Acorus calamus L.

3. Acroptilon repens L.

4. Ailantus altissima (Mill.) Swingle

5. Amaranthus albus L.

6. Amaranthus retroflexus L.

7. Anisantha tectorum L.

8. Arundo donax L.

9. Bidens frondosa L.

10. Conyza sanadensis L.

11. Eclipta prostrata (L.) L.

12. Galinsoga parviflora Cav.

13. Rubus caesius L.

14. Rubus idaeus L.

15. Spergularia rubra (L.) J. Presl & C. Presl.

16. Xanthium spinosum L.

17. Xanthium strumarium L.