Ushbu Qonunning maqsadi voyaga yetmaganlar o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasi sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat.

Voyaga yetmaganlar o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasi to‘g‘risidagi qonunchilik ushbu Qonun hamda boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir.

Agar O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida O‘zbekiston Respublikasining voyaga yetmaganlar o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasi to‘g‘risidagi qonunchiligida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan bo‘lsa, xalqaro shartnoma qoidalari qo‘llaniladi.

Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qo‘llaniladi:

voyaga yetmagan — o‘n sakkiz yoshga to‘lmagan shaxs;

voyaga yetmaganlar o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasi — voyaga yetmaganlarning nazoratsizligi, qarovsizligiga, ular tomonidan huquqbuzarliklar yoki boshqa g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlar sodir etilishiga imkon beradigan sabablar va shart-sharoitlarni aniqlash hamda bartaraf etishga qaratilgan, yakka tartibdagi profilaktika ishi bilan birgalikda amalga oshiriladigan ijtimoiy, huquqiy, tibbiy va boshqa chora-tadbirlar tizimi;

ijtimoiy jihatdan xavfli ahvolda bo‘lgan voyaga yetmagan — voyaga yetmaganning nazoratsizligi yoki qarovsizligi oqibatida uning hayoti yoki sog‘lig‘i uchun xavf tug‘diradigan yoxud uni ta’minlash, tarbiyalash va unga ta’lim berish talablariga javob bermaydigan sharoitda bo‘lgan yoxud huquqbuzarlik yoki boshqa g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlar sodir etayotgan voyaga yetmagan;

ijtimoiy jihatdan xavfli ahvolda bo‘lgan oila — ota-ona yoki ota-ona o‘rnini bosuvchi shaxslar voyaga yetmaganlarni ta’minlash, tarbiyalash va ularga ta’lim berish bo‘yicha o‘z majburiyatlarini bajarishdan bo‘yin tovlayotgan yoki lozim darajada bajarmayotgan yoxud ularning xulq-atvoriga salbiy ta’sir ko‘rsatayotgan yoki ular bilan shafqatsiz muomalada bo‘layotgan oila;

nazoratsiz — ota-ona yoki ota-ona o‘rnini bosuvchi shaxslar tomonidan voyaga yetmaganni ta’minlash, tarbiyalash va unga ta’lim berish bo‘yicha o‘z majburiyatlarini bajarishdan bo‘yin tovlaganlik yoki lozim darajada bajarmaganlik oqibatida xulq-atvori nazoratsiz qolgan voyaga yetmagan;

yakka tartibdagi profilaktika ishi — ijtimoiy jihatdan xavfli ahvolda bo‘lgan voyaga yetmaganlar va oilalarni o‘z vaqtida aniqlash, shuningdek ularni ijtimoiy-pedagogik reabilitatsiya qilish hamda voyaga yetmaganlarning huquqbuzarliklar yoki boshqa g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlar sodir etishining oldini olishga doir faoliyat;

qarovsiz — aniq yashash joyi bo‘lmagan nazoratsiz qolgan voyaga yetmagan;

g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlar — voyaga yetmaganning muntazam ravishda spirtli ichimliklar, giyohvandlik vositalari, psixotrop yoki aql-iroda faoliyatiga ta’sir etuvchi boshqa moddalarni iste’mol qilishida, fohishalik, tilanchilik bilan shug‘ullanishida ifodalanadigan xatti-harakatlari, shuningdek o‘zga fuqarolarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini buzadigan boshqa xatti-harakatlari.

Voyaga yetmaganlar o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasiga doir faoliyatning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

voyaga yetmaganlar nazoratsizligi, qarovsizligi, ular tomonidan huquqbuzarliklar yoki boshqa g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlar sodir etilishining oldini olish, ularga imkon beradigan sabablar va shart-sharoitlarni aniqlash hamda bartaraf etish;

voyaga yetmaganlarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari himoya qilinishini ta’minlash;

voyaga yetmaganlarda qonunga itoatkorlik xulq-atvorini shakllantirish;

ijtimoiy jihatdan xavfli ahvolda bo‘lgan voyaga yetmaganlar va oilalarni ijtimoiy-pedagogik reabilitatsiya qilish;

voyaga yetmaganlarni huquqbuzarliklar yoki boshqa g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlarni sodir qilishga jalb etish hollarini aniqlash va ularga barham berish.

Voyaga yetmaganlar o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasiga doir faoliyatning asosiy prinsiplari quyidagilardan iborat:

qonuniylik;

insonparvarlik;

tizimlilik;

oilani qo‘llab-quvvatlash va u bilan o‘zaro hamkorlik qilish;

ijtimoiy jihatdan xavfli ahvolda bo‘lgan voyaga yetmaganlarning tarbiyasiga yakka tartibda yondashish.

Davlat organlari va boshqa tashkilotlar, shuningdek fuqarolar:

prokuratura organlarini — voyaga yetmaganlarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari buzilganligi to‘g‘risida;

bolalar masalalari bo‘yicha komissiyalarni — voyaga yetmaganlarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari buzilganligi to‘g‘risida, shuningdek voyaga yetmaganlar o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasini amalga oshiruvchi organlar hamda muassasalar faoliyatida yo‘l qo‘yilgan kamchiliklar to‘g‘risida;

vasiylik va homiylik organlarini — yetim bolalar, ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan yoxud hayoti yoki sog‘lig‘iga xavf tug‘diradigan yoxud ta’minlash, tarbiyalash va ta’lim berish talablariga javob bermaydigan sharoitda bo‘lgan bolalar to‘g‘risida;

fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlarini — ijtimoiy jihatdan xavfli ahvolda bo‘lgan hamda davlatning ijtimoiy yordamiga muhtoj bo‘lgan voyaga yetmaganlar va oilalar aniqlanganligi to‘g‘risida;

ichki ishlar organlarini — ijtimoiy jihatdan xavfli ahvolda bo‘lgan voyaga yetmaganlar va oilalar, huquqbuzarliklar yoki boshqa g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlarni sodir etgan voyaga yetmaganlar to‘g‘risida, shuningdek voyaga yetmaganlarni huquqbuzarliklar yoki boshqa g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlarni sodir etishga jalb qilayotgan yoxud ularga nisbatan boshqa g‘ayrihuquqiy qilmishlar sodir etayotgan ota-onalar va o‘zga shaxslar haqida;

sog‘liqni saqlashni boshqarish organlari va sog‘liqni saqlash muassasalarini — muntazam ravishda spirtli ichimliklar, giyohvandlik vositalari, psixotrop yoki aql-iroda faoliyatiga ta’sir etuvchi boshqa moddalarni iste’mol qilishi oqibatida tibbiy tekshiruvga, kuzatuvga yoki davolanishga muhtoj bo‘lgan voyaga yetmaganlar to‘g‘risida;

ta’limni boshqarish organlari va ta’lim muassasalarini — ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasalarini yoki boshqa bolalar muassasalarini o‘zboshimchalik bilan tark etgan yoxud ta’lim muassasalaridagi mashg‘ulotlarga uzrli sabablarsiz kelmayotgan yoki muntazam ravishda qatnashmayotgan hamda davlatning ijtimoiy yordamiga muhtoj bo‘lgan voyaga yetmaganlar to‘g‘risida zudlik bilan xabardor qiladi;

O‘zbekiston Respublikasi Yoshlar ishlari agentligini va uning hududiy bo‘linmalarini — voyaga yetmaganlarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari buzilganligi, ijtimoiy jihatdan xavfli ahvolda bo‘lgan hamda davlatning ijtimoiy yordamiga muhtoj bo‘lgan voyaga yetmaganlar va oilalar aniqlanganligi to‘g‘risida zudlik bilan xabardor qiladi.

Ota-ona yoki ota-ona o‘rnini bosuvchi shaxslar bolalarini ta’minlash, tarbiyalash va ularga ta’lim berish bo‘yicha majburiyatlarini bajara borib, ularning xavfsizligini, hayoti va sog‘lig‘i muhofaza qilinishini, nazoratsizligi va huquqbuzarliklarining profilaktikasini ta’minlash maqsadida:

ta’lim muassasalarida o‘qiyotgan voyaga yetmaganlarning o‘qish vaqtida restoranlar, kafelar, barlar, klublar, diskotekalar, kinoteatrlar, kompyuter zallari, Internet tarmog‘idan foydalanish xizmatlarini ko‘rsatish uchun jihozlangan xonalarda yoxud boshqa ko‘ngilochar (dam olish) joylarda bo‘lishiga yo‘l qo‘ymaslik, bundan mazkur muassasalarda ta’lim faoliyati yoki ta’lim muassasasi tomonidan o‘tkaziladigan tadbir doirasida bo‘lishi mustasno;

voyaga yetmaganlarning spirtli ichimliklar, giyohvandlik vositalari, psixotrop yoki aql-iroda faoliyatiga ta’sir etuvchi boshqa moddalarni iste’mol qilishiga, chekishiga yo‘l qo‘ymaslik;

voyaga yetmaganlarning huquqbuzarliklar yoki boshqa g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlar sodir etishiga yo‘l qo‘ymaslik chora-tadbirlarini ko‘radi.

Ota-ona yoki ota-ona o‘rnini bosuvchi shaxslar voyaga yetmaganlarning restoranlar, kafelar, barlar, klublar, diskotekalar, kinoteatrlar, kompyuter zallari, Internet tarmog‘idan foydalanish xizmatlarini ko‘rsatish uchun jihozlangan xonalarda yoxud boshqa ko‘ngilochar (dam olish) joylarda tungi vaqtda ulardan birining kuzatuvisiz bo‘lishiga yo‘l qo‘ymaslik chora-tadbirlarini ko‘radi.

Voyaga yetmaganlar o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasini amalga oshiruvchi organlar hamda muassasalar tizimiga quyidagilar kiradi:

bolalar masalalari bo‘yicha komissiyalar;

ichki ishlar organlari;

ta’limni boshqarish organlari va ta’lim muassasalari;

vasiylik va homiylik organlari;

sog‘liqni saqlashni boshqarish organlari va sog‘liqni saqlash muassasalari;

mehnat organlari;

O‘zbekiston Respublikasi Yoshlar ishlari agentligi va uning hududiy bo‘linmalari.

Ushbu moddaning birinchi qismida ko‘rsatilmagan organlar hamda muassasalar voyaga yetmaganlar o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasida qonunchilikda belgilangan tartibda ishtirok etadi.

Bolalar masalalari bo‘yicha komissiyalar o‘z vakolatlari doirasida:

voyaga yetmaganlar o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasiga doir chora-tadbirlarni amalga oshiradi, ularning huquqlari, erkinliklari hamda qonuniy manfaatlari himoya qilinishini ta’minlaydi;

hududiy komissiyalar ishini nazorat qiladi va yo‘naltiradi, ularning faoliyati tahlilini amalga oshiradi, ularga tashkiliy-uslubiy yordam ko‘rsatadi;

voyaga yetmaganlar o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasini amalga oshiruvchi organlar hamda muassasalarning ijobiy ish tajribasini umumlashtiradi va tarqatadi, ularga tashkiliy-uslubiy yordam ko‘rsatadi;

davlat organlari va tashkilotlarning voyaga yetmaganlar o‘rtasida nazoratsizlik hamda huquqbuzarliklarning profilaktikasi, ularning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish sohasidagi faoliyatini muvofiqlashtirish bo‘yicha chora-tadbirlar ko‘radi;

voyaga yetmaganlarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlariga rioya etilishi, ularning nazoratsizligi hamda huquqbuzarligi, ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalarni aniqlash hamda joylashtirish bilan bog‘liq masalalarni o‘rganadi va umumlashtiradi;

manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda voyaga yetmaganlar o‘rtasida nazoratsizlik hamda huquqbuzarliklar profilaktikasi, voyaga yetmaganlarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish sohasidagi ustuvor yo‘nalishlar bo‘yicha kelishilgan yondashuvlarni ishlab chiqadi;

voyaga yetmaganlar o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasiga oid normativ-huquqiy hujjatlarning amalga oshirilishini ta’minlaydi;

voyaga yetmaganlar o‘rtasida nazoratsizlik, huquqbuzarliklar va boshqa g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlarning profilaktikasi bo‘yicha kompleks tadbirlarni ishlab chiqadi, voyaga yetmaganlarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari himoya qilinishini ta’minlaydi, shuningdek ushbu tadbirlarning bajarilishi ustidan nazoratni amalga oshiradi;

o‘z vakolatiga kiritilgan muammolarni hal etish bilan bog‘liq maqsadli dasturlar loyihalarini o‘rganadi;

voyaga yetmaganlar o‘rtasida nazoratsizlikka, qarovsizlikka, ular tomonidan huquqbuzarliklar yoki boshqa g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlar sodir etilishiga imkon berayotgan sabablar va shart-sharoitlar tahlilini o‘tkazadi;

davlat organlarining faoliyati ustidan jamoatchilik nazoratini kuchaytirish, ijtimoiy sheriklikni va fuqarolik jamiyati institutlari bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri hamkorlikni rivojlantirish chora-tadbirlarini ko‘radi;

voyaga yetmaganlar o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasi, voyaga yetmaganlarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish masalalari bo‘yicha takliflar ishlab chiqadi;

voyaga yetmaganlarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari himoya qilinishini ta’minlash sohasida normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini ishlab chiqishda ishtirok etadi;

voyaga yetmaganlar o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasini amalga oshirayotgan organlar hamda muassasalar faoliyatini o‘rganadi, bu faoliyatni takomillashtirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqadi;

o‘z vakolatiga kiradigan masalalar yuzasidan davlat organlari va tashkilotlarning takliflarini ko‘rib chiqadi.

Bolalar masalalari bo‘yicha komissiyalar qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

Bolalar masalalari bo‘yicha komissiyalarning tashkil etilishi va faoliyati tartibi qonunchilikda belgilanadi.

Ichki ishlar organlari voyaga yetmaganlar o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasini o‘z vakolatlari doirasida amalga oshiradi.

Ichki ishlar organlarining voyaga yetmaganlar o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasini amalga oshiruvchi maxsus bo‘linmalari voyaga yetmaganlar o‘rtasida huquqbuzarliklarning profilaktikasi bo‘linmalaridan hamda voyaga yetmaganlarga ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markazlaridan (bundan buyon matnda ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markazi deb yuritiladi) iboratdir. Ichki ishlar organlarining boshqa bo‘linmalari voyaga yetmaganlar o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasida o‘z vakolatlari doirasida ishtirok etadi hamda zarur yordam ko‘rsatadi.

Ichki ishlar organlarining voyaga yetmaganlar o‘rtasida huquqbuzarliklarning profilaktikasi bo‘linmalari o‘z vakolatlari doirasida:

yakka tartibdagi profilaktika ishini olib boradi;

qidiruv e’lon qilingan voyaga yetmaganlarni, shuningdek ijtimoiy jihatdan xavfli ahvolda bo‘lgan voyaga yetmaganlarni aniqlashga doir chora-tadbirlarni amalga oshiradi hamda belgilangan tartibda ularni voyaga yetmaganlar o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasini amalga oshiruvchi tegishli organlarga yoki muassasalarga yuboradi;

voyaga yetmaganlarni huquqbuzarliklar yoki boshqa g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlarni sodir etishga jalb qilayotgan yoxud voyaga yetmaganlarga nisbatan boshqa g‘ayrihuquqiy qilmishlar sodir etayotgan shaxslarni, shuningdek voyaga yetmaganlarni ta’minlash, tarbiyalash va ularga ta’lim berish bo‘yicha o‘z majburiyatlarini bajarishdan bo‘yin tovlayotgan yoki lozim darajada bajarmayotgan yoxud voyaga yetmaganlarning xulq-atvoriga salbiy ta’sir ko‘rsatayotgan yoki ular bilan shafqatsiz muomalada bo‘layotgan ota-onalarni yoki ota-ona o‘rnini bosuvchi shaxslarni aniqlaydi hamda ularga nisbatan qonunchilikda nazarda tutilgan ta’sir choralarini qo‘llash to‘g‘risida tegishli davlat organlari va boshqa tashkilotlarga takliflar kiritadi;

voyaga yetmaganlarning, ularning ota-onasi yoki ota-ona o‘rnini bosuvchi shaxslarning, shuningdek boshqa shaxslarning voyaga yetmaganlarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari buzilishi bilan bog‘liq shikoyatlari va arizalarini ko‘rib chiqadi;

huquqbuzarliklar yoki boshqa g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlar sodir etgan voyaga yetmaganlarga nisbatan qonunchilikda nazarda tutilgan ta’sir choralarini qo‘llash to‘g‘risida voyaga yetmaganlar o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasini amalga oshiruvchi tegishli organlar va muassasalarga takliflar kiritadi;

voyaga yetmaganlarni ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markazlariga yoki ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasalariga belgilangan tartibda joylashtirish uchun ularga taalluqli hujjatlarni tayyorlaydi;

voyaga yetmaganlarning nazoratsizligi, qarovsizligi, huquqbuzarliklari yoki boshqa g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlari faktlari, shuningdek ularga imkon berayotgan sabablar va shart-sharoitlar to‘g‘risida tegishli davlat organlari hamda boshqa tashkilotlarni xabardor qiladi;

huquqbuzarliklar yoki boshqa g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlar sodir etgan voyaga yetmaganlarni, shuningdek nazoratsiz va qarovsiz qolgan voyaga yetmaganlarni qonunchilikda nazarda tutilgan hollarda va tartibda ichki ishlar organlariga olib boradi, bu haqda zudlik bilan bayonnoma tuzadi hamda voyaga yetmaganlar keltirilganligi haqida ularning ota-onasini yoki ota-ona o‘rnini bosuvchi shaxslarni xabardor qiladi;

voyaga yetmaganlarning yashash, o‘qish (ish) joyidagi ta’lim, madaniy-ko‘ngilochar, sport-sog‘lomlashtirish muassasalarida, boshqa tashkilotlarda, to‘garaklar va klublarda voyaga yetmaganlar bilan olib borilayotgan tarbiyaviy ishlarning ahvolini o‘rganadi;

voyaga yetmaganlarning huquqbuzarliklar yoki boshqa g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlar sodir etishiga imkon berayotgan sabablar va shart-sharoitlarni bartaraf qilish to‘g‘risida tegishli davlat organlariga hamda boshqa tashkilotlarga takliflar kiritadi;

voyaga yetmaganlarning huquqbuzarliklari yoki boshqa g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlari to‘g‘risidagi materiallarning tegishli organlar va muassasalar tomonidan ko‘rib chiqilishida ishtirok etadi;

voyaga yetmaganlar tomonidan sodir etilgan huquqbuzarliklar va boshqa g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlarning, voyaga yetmaganlarni ta’minlash, tarbiyalash va ularga ta’lim berish bo‘yicha o‘z majburiyatlarini bajarishdan bo‘yin tovlayotgan yoki lozim darajada bajarmayotgan yoxud ularning xulq-atvoriga salbiy ta’sir ko‘rsatayotgan yoki ular bilan shafqatsiz muomalada bo‘layotgan ota-onalar yoki ota-ona o‘rnini bosuvchi shaxslarning hisobini yuritadi, shuningdek statistika hisobotini tuzish uchun zarur bo‘lgan axborotni yig‘adi va umumlashtiradi;

yetim bolalar hamda ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalarni joylashtirishda vasiylik va homiylik organlariga ko‘maklashadi.

Ichki ishlar organlarining voyaga yetmaganlar o‘rtasida huquqbuzarliklarning profilaktikasi bo‘linmalari qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

Ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markazlari o‘z vakolatlari doirasida:

uch yoshdan o‘n sakkiz yoshgacha bo‘lgan voyaga yetmaganlarning shaxsini aniqlash, hayoti, sog‘lig‘ini muhofaza qilish yoki ular tomonidan takroran huquqbuzarliklar sodir etilishining oldini olish maqsadida ularni kecha-kunduz qabul qilishni hamda vaqtincha saqlashni ta’minlaydi;

olib kelingan voyaga yetmaganlar bilan yakka tartibdagi profilaktika ishini olib boradi, voyaga yetmaganlarning nazoratsizligi, qarovsizligiga, huquqbuzarliklar yoki boshqa g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlar sodir etishiga imkon beradigan sabablar va shart-sharoitlarni aniqlaydi hamda bu haqda tegishli davlat organlarini va boshqa tashkilotlarni xabardor qiladi;

voyaga yetmaganlarni ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasalariga olib boradi, shuningdek ushbu muassasalarda saqlanayotgan voyaga yetmaganlarni joylashtirish bo‘yicha boshqa chora-tadbirlarni amalga oshiradi.

Ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markazlari qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

Ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markazlariga quyidagi voyaga yetmaganlar joylashtirilishi mumkin:

nazoratsiz yoki qarovsiz qolganlar;

ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasalarini, yetim bolalar va ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalar uchun ta’lim muassasalarini yoxud boshqa bolalar muassasalarini o‘zboshimchalik bilan tark etganlar;

ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan o‘n olti yoshgacha bo‘lganlar;

ijtimoiy xavfli qilmishlar sodir etgan, lekin jinoiy javobgarlikka tortish mumkin bo‘lgan yoshga to‘lmagan yoxud ruhiy holatining buzilganligi bilan bog‘liq bo‘lmagan holda rivojlanishda o‘z yoshiga nisbatan ancha orqada qolishi oqibatida sodir etgan qilmishining ahamiyatini to‘la ravishda anglab yetishga qodir bo‘lmaganlar, agar voyaga yetmaganlarning hayoti va sog‘lig‘ini muhofaza qilishni ta’minlash yoki ular tomonidan takroran ijtimoiy xavfli qilmishlar sodir etilishining oldini olish zarur bo‘lsa, shuningdek ularning shaxsi aniqlanmagan yoxud ularning aniq yashash joyi bo‘lmasa yoki o‘zlari ijtimoiy xavfli qilmishlar sodir etgan O‘zbekiston Respublikasi hududida doimiy yashamayotgan bo‘lsa;

ma’muriy javobgarlikni keltirib chiqaradigan huquqbuzarliklarni sodir etganlar, agar ularning shaxsi aniqlanmagan bo‘lsa yoxud ularning aniq yashash joyi bo‘lmasa yoki o‘zlari huquqbuzarliklar sodir etgan O‘zbekiston Respublikasi hududida doimiy yashamayotgan bo‘lsa;

o‘zining ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasasiga joylashtirilishi to‘g‘risidagi masalaning sud tomonidan ko‘rib chiqilishini vaqtincha kutib turganlar;

sudning ajrimiga ko‘ra ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasasiga yuborilayotganlar.

Voyaga yetmaganni ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markaziga joylashtirish uchun sudning ajrimi asos bo‘ladi.

Voyaga yetmagan ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markaziga ichki ishlar organi yoki ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markazi boshlig‘ining yoxud uning o‘rinbosarining qarori asosida joylashtirilishi mumkin. Bu holda voyaga yetmaganni ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markaziga joylashtirish to‘g‘risidagi iltimosnoma va uni mazkur markazga joylashtirish zaruratini tasdiqlovchi materiallar voyaga yetmagan markazga joylashtirilganidan keyin 48 soatdan kechiktirmasdan sudga yuboriladi.

Ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markazi boshlig‘i yoki uning o‘rinbosari voyaga yetmaganning ushbu markazga joylashtirilganligi to‘g‘risida mazkur markaz joylashgan yerdagi prokurorni va bolalar masalalari bo‘yicha komissiyani zudlik bilan, lekin 24 soatdan kechiktirmasdan xabardor qiladi.

Voyaga yetmaganlar ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markazida ularni joylashtirish uchun zarur bo‘lgan eng kam vaqt davomida, lekin ko‘pi bilan o‘ttiz kun bo‘lishi mumkin. Alohida hollarda bu muddat sudning ajrimi asosida o‘n besh kungacha uzaytirilishi mumkin.

Ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markazida voyaga yetmaganning bo‘lishi muddatiga quyidagilar kirmaydi:

ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markazida sog‘liqni saqlashni boshqarish organi tomonidan e’lon qilingan karantin davri;

voyaga yetmaganning sog‘liqni saqlash muassasasining hujjati bilan tasdiqlangan va uni oilaga qaytarishga yoki tegishli muassasaga yuborishga to‘sqinlik qilayotgan kasalligi davri;

sudning iltimosnomani qanoatlantirish va voyaga yetmaganni ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasasiga joylashtirish to‘g‘risidagi ajrimi ustidan berilgan shikoyatning (protestning) ko‘rib chiqilish vaqti.

Voyaga yetmaganlarga ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markazlari to‘g‘risidagi nizom O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi.

Ta’limni boshqarish organlari o‘z vakolatlari doirasida:

voyaga yetmaganlarda qonunga itoatkorlik xulq-atvorini shakllantirishga, ularga axloq va sog‘lom turmush tarzi asoslarini singdirishga yo‘naltirilgan dasturlar hamda uslublarni ishlab chiqadi va ta’lim muassasalarining ish amaliyotiga joriy etadi;

ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasalarining, shuningdek voyaga yetmaganlarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari himoya qilinishini ta’minlash vazifalarini amalga oshirayotgan boshqa muassasalarning faoliyatini takomillashtirishga doir chora-tadbirlarni amalga oshiradi;

ta’lim muassasalaridagi mashg‘ulotlarga uzrli sabablarsiz kelmayotgan yoxud muntazam ravishda qatnashmayotgan voyaga yetmaganlarni aniqlaydi hamda ularning hisobini yuritadi, ularning umumiy o‘rta va o‘rta maxsus, ta’lim olishiga doir chora-tadbirlarni ko‘radi;

voyaga yetmaganlarga o‘z hayot yo‘lini va kasb-hunar tanlashida ularning qobiliyati, qiziqishi, moyilligi hamda sog‘lig‘ining holatiga muvofiq psixologik yordam ko‘rsatadi;

rivojlanishida yoki xulq-atvorida nuqsoni bo‘lgan voyaga yetmaganlarni aniqlaydigan, ularni kompleks tekshiruvdan o‘tkazadigan hamda ularning kelgusidagi ta’minoti, tarbiyasi va ta’limi shakllarini belgilash bo‘yicha tavsiyalar tayyorlaydigan psixologik-tibbiy-pedagogik komissiyalar tuzadi;

yakka tartibdagi profilaktika ishini olib borishda ishtirok etadi;

ta’lim muassasalarida ommabop sport seksiyalari, texnik va boshqa to‘garaklar, klublar tashkil etilishini hamda voyaga yetmaganlarni ularda qatnashishga jalb etishni ta’minlaydi, voyaga yetmaganlarning bandligi va dam olishini tashkil etishda qatnashadi.

Umumiy o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari hamda boshqa ta’lim muassasalari o‘z vakolatlari doirasida:

rivojlanishida yoki xulq-atvorida nuqsoni yoxud o‘qishida muammolari bo‘lgan voyaga yetmaganlarga ijtimoiy-psixologik hamda pedagogik yordam ko‘rsatadi;

ijtimoiy jihatdan xavfli ahvolda bo‘lgan, shuningdek ta’lim muassasalaridagi mashg‘ulotlarga uzrli sabablarsiz kelmayotgan yoxud muntazam ravishda qatnashmayotgan voyaga yetmaganlarni aniqlaydi, ularni ta’minlash, tarbiyalash va ularga ta’lim berishga doir chora-tadbirlarni ko‘radi;

ta’lim muassasalarida ommabop sport seksiyalari, texnik va boshqa to‘garaklar, klublar tashkil qiladi hamda voyaga yetmaganlarni ularda qatnashishga jalb etadi;

ijtimoiy jihatdan xavfli ahvolda bo‘lgan oilalarni aniqlaydi hamda ushbu oilalarga o‘z bolalarini ta’minlash, tarbiyalash va ularga ta’lim berish borasida yordam ko‘rsatadi;

voyaga yetmaganlarda qonunga itoatkorlik xulq-atvorini shakllantirishga, ularga axloq va sog‘lom turmush tarzi asoslarini singdirishga yo‘naltirilgan dasturlar hamda uslublarni amalga oshirishga doir chora-tadbirlarni ko‘radi.

Yetim bolalar va ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalar uchun ta’lim muassasalari o‘z vakolatlari doirasida:

voyaga yetmaganlarning ota-onasi vafot etgan, ularning ota-onalari ota-onalik huquqidan mahrum etilgan, ular ota-onalarining ota-onalik huquqi cheklangan, ota-onasi muomalaga layoqatsiz deb topilgan, ota-onasi kasal bo‘lgan, ota-onasi uzoq muddat bo‘lmagan, ota-onasi bolalarini tarbiyalashdan yoki ularning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilishdan bo‘yin tovlagan hollarda, shu jumladan ota-onasi o‘z bolalarini ta’lim muassasalaridan, sog‘liqni saqlash muassasalaridan, aholini ijtimoiy muhofaza qilish muassasalaridan va boshqa muassasalardan olishdan bosh tortgan taqdirda, shuningdek bolalar ota-onasi qaramog‘idan mahrum bo‘lgan boshqa hollarda voyaga yetmaganlarni ta’minlash, tarbiyalash, ularga ta’lim berish, kelgusida ularni joylashtirish va mustaqil hayotga tayyorlash uchun qabul qiladi;

kam ta’minlangan, ko‘p bolali oilalarning voyaga yetmagan bolalarini, faqat otasi yoki onasi bor bo‘lgan voyaga yetmaganlarni ushbu oilalarni ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash maqsadida bir yildan ortiq bo‘lmagan muddatga ta’minlash, tarbiyalash va ularga ta’lim berish uchun qabul qiladi;

mazkur muassasalarda saqlanayotgan voyaga yetmaganlarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari himoya qilinishini ta’minlaydi;

yakka tartibdagi profilaktika ishini olib borishda ishtirok etadi.

Ta’limni boshqarish organlari va ta’lim muassasalari qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

Ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasalariga ixtisoslashtirilgan maktablar va ixtisoslashtirilgan kasb-hunar kollejlari kiradi.

Ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasalariga o‘n bir yoshdan o‘n sakkiz yoshgacha bo‘lgan, ta’minlash, tarbiyalash va ta’lim berish uchun alohida sharoitlarga muhtoj voyaga yetmaganlar quyidagi hollarda uch yildan ortiq bo‘lmagan muddatga joylashtirilishi mumkin, agar ular:

ijtimoiy xavfli qilmishlar sodir etgan, lekin jinoiy javobgarlikka tortish mumkin bo‘lgan yoshga to‘lmagan yoxud ruhiy holatining buzilganligi bilan bog‘liq bo‘lmagan holda rivojlanishda o‘z yoshiga nisbatan ancha orqada qolishi oqibatida sodir etgan qilmishining ahamiyatini to‘la ravishda anglab yetishga qodir bo‘lmagan bo‘lsa;

aybliligi to‘g‘risidagi masala hal qilinmay turib jinoiy javobgarlikdan ozod qilingan, materiallar bolalar masalalari bo‘yicha komissiyaga ko‘rib chiqish uchun topshirilgan bo‘lsa;

ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasalariga joylashtirish tariqasidagi majburlov chorasi qo‘llanilgan holda jinoiy jazodan ozod qilingan bo‘lsa;

yakka tartibdagi profilaktika ishi olib borilayotganligiga qaramay huquqbuzarliklar yoki boshqa g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlar sodir qilishni davom ettirayotgan bo‘lsa.

Voyaga yetmaganlarni ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasalariga joylashtirish uchun quyidagilar asos bo‘ladi:

ushbu modda ikkinchi qismining ikkinchi, uchinchi va beshinchi xatboshilarida ko‘rsatilgan voyaga yetmaganlarga nisbatan ushbu Qonunga muvofiq chiqarilgan sud ajrimi;

ushbu modda ikkinchi qismining to‘rtinchi xatboshisida ko‘rsatilgan voyaga yetmaganlarga nisbatan O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat-protsessual kodeksiga muvofiq chiqarilgan sud ajrimi.

Ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasalariga ushbu muassasalarda saqlash, tarbiyalash va ta’lim berishga to‘sqinlik qiladigan kasalligi bo‘lgan voyaga yetmaganlar joylashtirilishi mumkin emas.

Voyaga yetmaganlarni ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasalarida saqlash, tarbiyalash va ularga ta’lim berishga to‘sqinlik qiladigan kasalliklar ro‘yxati O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi tomonidan tasdiqlanadi.

Ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasalari o‘z vakolatlari doirasida:

voyaga yetmaganlarni o‘qitishni, ularning kasb-hunar tayyorgarligini va ijtimoiy-pedagogik reabilitatsiyasini amalga oshiradi;

voyaga yetmaganlarni saqlashning mazkur muassasalar hududini qo‘riqlashni, voyaga yetmaganlarning shaxsiy xavfsizligini va salbiy ta’sirlardan himoyalanganligini, ushbu muassasalar hududiga begona shaxslarning erkin kirishini, bu muassasalarda saqlanayotgan voyaga yetmaganlarning erkin chiqishini cheklashni o‘z ichiga olgan maxsus shart-sharoitlarini ta’minlaydi;

voyaga yetmaganlarning mazkur muassasalarni o‘zboshimchalik bilan tark etishi holatlari to‘g‘risida ushbu muassasalar joylashgan yerdagi va voyaga yetmaganlarning yashash joyidagi yoki turgan joyidagi ichki ishlar organlarini xabardor qiladi hamda ichki ishlar organlari bilan birgalikda ularni topish va mazkur muassasalarga qaytarishga doir chora-tadbirlarni ko‘radi;

voyaga yetmaganlarning yashash joyidagi bolalar masalalari bo‘yicha komissiyalarga voyaga yetmaganlarning ushbu muassasalardan chiqarilayotganligi to‘g‘risidagi xabarnomalarni, shuningdek voyaga yetmaganlarga oid tavsifnomalarni ularni chiqarishdan kamida bir oy oldin yuboradi.

Ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasalari mazkur muassasalar joylashgan yerdagi bolalar masalalari bo‘yicha komissiyalarga quyidagi masalalar yuzasidan taqdimnomalar kiritadi:

voyaga yetmaganlarni boshqa ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasalariga o‘tkazish;

voyaga yetmaganlarning mazkur muassasalarda bo‘lishini sud tomonidan belgilangan muddat o‘tishidan oldin, agar ular xulq-atvori tuzalganligi sababli ushbu ta’sir chorasini qo‘llashni davom ettirishga muhtoj bo‘lmasa yoki sog‘lig‘i holatiga ko‘ra bu muassasalarda bo‘la olmasa, tugatish;

voyaga yetmaganlarni o‘qitishni tamomlash zarur bo‘lgan taqdirda, ularning ushbu muassasalarda bo‘lish muddatini uzaytirish.

Ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasalari qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

Ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasalari to‘g‘risidagi nizomlar O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi.

Vasiylik va homiylik organlari o‘z vakolatlari doirasida:

yetim bolalarni, ota-onasi qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalarni aniqlaydi va ularning hisobini yuritadi hamda ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lganlikning aniq holatlaridan kelib chiqib, bolalarni joylashtirish shakllarini tanlaydi, shuningdek ularni ta’minlash, tarbiyalash va ularga ta’lim berish sharoitlari ustidan nazoratni amalga oshiradi;

qonunchilikda nazarda tutilgan hollarda va tartibda voyaga yetmaganlarga nisbatan vasiylik va homiylikni belgilashga doir chora-tadbirlarni ko‘radi;

o‘n to‘rt yoshdan o‘n sakkiz yoshgacha bo‘lgan voyaga yetmaganning o‘z ish haqi, stipendiyasi yoki boshqa daromadlarini mustaqil tasarruf etish huquqini cheklab qo‘yish yoki uni bu huquqdan mahrum qilish to‘g‘risidagi iltimosnoma bilan sudga murojaat qiladi, bundan voyaga yetmaganning belgilangan tartibda to‘la hajmda muomala layoqatini olishi hollari mustasno;

yakka tartibdagi profilaktika ishini olib borishda ishtirok etadi;

ota-onalik huquqini cheklash yoki ota-onalik huquqidan mahrum qilish to‘g‘risida da’volar qo‘zg‘atadi;

ota-onalik huquqini cheklash yoki ota-onalik huquqidan mahrum qilish to‘g‘risidagi, shuningdek ota-onalik huquqini tiklash haqidagi ishlarni sudlarda ko‘rib chiqishda ishtirok etadi.

Vasiylik va homiylik organlari qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

Sog‘liqni saqlashni boshqarish organlari va sog‘liqni saqlash muassasalari o‘z vakolatlari doirasida:

voyaga yetmaganlar, ularning ota-onasi yoki ota-ona o‘rnini bosuvchi shaxslar o‘rtasida sanitariya-gigiyena bilimlarini keng yoyishni, shuningdek sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilishni tashkil etadi;

voyaga yetmaganlar o‘rtasida alkogolizm, chekish, giyohvandlik va zaharvandlik hamda ularning xulq-atvoridagi shu bilan bog‘liq nuqsonlarning profilaktikasi bo‘yicha tadbirlar ishlab chiqilishi va amalga oshirilishini ta’minlaydi;

voyaga yetmaganlar o‘rtasida alkogolizm, chekish, giyohvandlik va zaharvandlikning tarqalishi to‘g‘risida bolalar masalalari bo‘yicha komissiyalarni xabardor qiladi;

uch yoshgacha bo‘lgan adashib qolgan, tashlab ketilgan va ota-onasi qaramog‘idan mahrum bo‘lgan boshqa bolalarni kecha-kunduz qabul qilish hamda parvarishlashni amalga oshiradi;

voyaga yetmaganlar o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasini amalga oshiruvchi organlar va muassasalarga, shuningdek voyaga yetmaganlarning ota-onasi yoki ota-ona o‘rnini bosuvchi shaxslarga maslahat yordamini ko‘rsatadi;

alkogol ta’sirida mast holatda bo‘lgan yoki giyohvandlik vositalari, psixotrop yoki aql-iroda faoliyatiga ta’sir etuvchi boshqa moddalar ta’siri ostida bo‘lgan voyaga yetmaganlarni kecha-kunduz qabul qilishni amalga oshiradi va ularga tibbiy yordam ko‘rsatadi;

rivojlanishida yoki xulq-atvorida nuqsoni bo‘lgan voyaga yetmaganlarga ixtisoslashtirilgan tashxis hamda davolash-tiklash yordamini ko‘rsatadi;

ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasalariga yuborilayotgan voyaga yetmaganlarning sog‘lig‘i to‘g‘risida belgilangan tartibda xulosalar tayyorlaydi;

spirtli ichimliklar, giyohvandlik vositalari, psixotrop yoki aql-iroda faoliyatiga ta’sir etuvchi boshqa moddalarni muntazam ravishda iste’mol qilayotgan voyaga yetmaganlarni aniqlash, hisobga olish, tekshirish va tibbiy-ijtimoiy reabilitatsiya qilishni tashkil etadi;

jinsiy yo‘l bilan yuqtiriladigan kasalliklarning manbalarini aniqlash, ushbu kasalliklarga chalingan voyaga yetmaganlarni tekshirish va davolashni tashkil etadi.

ijtimoiy jihatdan xavfli ahvolda bo‘lgan voyaga yetmaganlarga va oilalarga ijtimoiy yordam ko‘rsatish hamda ularni ijtimoiy-pedagogik reabilitatsiya qilishning zamonaviy uslublari va texnologiyalaridan foydalanadi;

voyaga yetmaganlarning dam olishini, ijtimoiy muassasalarda tashkil etilgan to‘garaklarda yoki markazlarda ijodiy qobiliyatini rivojlantirishini tashkil etishda ishtirok etadi;

nogiron bolalarni tibbiy-ijtimoiy yordam bilan ta’minlaydi, nogiron bolalarga ijtimoiy yordam ko‘rsatish xizmatlarining kompleks tarmoqlarini rivojlantiradi;

yakka tartibdagi profilaktika ishini olib borishda ishtirok etadi.

Sog‘liqni saqlashni boshqarish organlari va sog‘liqni saqlash muassasalari qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

Mehnat organlari o‘z vakolatlari doirasida:

voyaga yetmaganlarni ishga joylashtirishga, kasbga tayyorlashga, qayta tayyorlashga va ularning malakasini oshirishga ko‘maklashadi, ular bilan tuzilgan mehnat shartnomasini ish beruvchining tashabbusiga ko‘ra bekor qilish to‘g‘risidagi masalalarni ko‘rib chiqadi;

yakka tartibdagi profilaktika ishini olib borishda ishtirok etadi.

Mehnat organlari qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

O‘zbekiston Respublikasi Yoshlar ishlari agentligi va uning hududiy bo‘linmalari o‘z vakolatlari doirasida:

voyaga yetmaganlarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qiladi;

voyaga yetmaganlarning o‘z iqtidori va iste’dodini to‘laqonli namoyon etishiga, shuningdek ularning o‘z qobiliyatlarini ro‘yobga chiqarishiga monelik qiladigan omillarni aniqlaydi hamda ularni bartaraf etish bo‘yicha choralar ko‘radi;

voyaga yetmaganlar o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasida ishtirok etadi;

jazoni ijro etish muassasalaridan ozod qilingan yoki ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasalaridan qaytib kelgan voyaga yetmaganlarni ijtimoiy-pedagogik jihatdan reabilitatsiya qilishga va ularning moslashuviga ko‘maklashadi.

O‘zbekiston Respublikasi Yoshlar ishlari agentligi va uning hududiy bo‘linmalari qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

Madaniyat va sport muassasalari, turizm sohasidagi tashkilotlar hamda ommaviy axborot vositalari o‘z vakolatlari doirasida:

voyaga yetmaganlar o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasi bo‘yicha maqsadli dasturlarni ishlab chiqish va amalga oshirishda ishtirok etadi;

faoliyati voyaga yetmaganlar o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasi bo‘yicha chora-tadbirlarni amalga oshirish bilan bog‘liq bo‘lgan bolalar va yoshlar jamoat birlashmalari, ijtimoiy muassasalar, jamoat fondlariga hamda boshqa tashkilotlarga yordam ko‘rsatadi;

voyaga yetmaganlarni o‘qitishni, ularning bandligi va dam olishini tashkil etishda ishtirok etadi;

voyaga yetmaganlarda qonunga itoatkorlik xulq-atvorini va sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilish hamda shakllantirish bo‘yicha faoliyatni amalga oshiradi.

Madaniyat va sport muassasalari, turizm sohasidagi tashkilotlar hamda ommaviy axborot vositalari qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

Fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari va nodavlat notijorat tashkilotlar o‘z vakolatlari doirasida:

voyaga yetmaganlarning ma’naviy, axloqiy, huquqiy, estetik, jismoniy, mehnat tarbiyasida ishtirok etadi, ularda sog‘lom turmush tarzini shakllantirishga ko‘maklashadi;

ijtimoiy jihatdan xavfli ahvolda bo‘lgan voyaga yetmaganlarga va oilalarga yordam ko‘rsatadi;

jazoni ijro etish muassasalaridan ozod qilingan yoki ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasalaridan qaytib kelgan voyaga yetmaganlarning ijtimoiy-pedagogik reabilitatsiya qilinishi va moslashuviga ko‘maklashadi;

voyaga yetmaganlar o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasini amalga oshiruvchi organlar hamda muassasalar bilan hamkorlik qiladi.

Fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari va nodavlat notijorat tashkilotlar qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

Yakka tartibdagi profilaktika ishi quyidagi voyaga yetmaganlarga nisbatan olib boriladi:

nazoratsiz yoki qarovsiz qolganlar;

g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlar sodir etganlar;

ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasalarida yoki ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markazlarida saqlanayotganlar;

ta’lim muassasalaridagi mashg‘ulotlarga uzrli sabablarsiz kelmayotgan yoki muntazam ravishda qatnashmayotganlar;

ma’muriy huquqbuzarliklar sodir etganlar;

amnistiya akti asosida yoki qilmish yoxud shaxs ijtimoiy xavflilik xususiyatini yo‘qotganligi sababli yoki aybdor o‘z qilmishiga chin ko‘ngildan pushaymon bo‘lganligi yoxud yarashilganligi munosabati bilan, shuningdek voyaga yetmaganni jazo qo‘llamasdan turib tuzatish mumkin deb e’tirof etilgan hollarda jinoiy javobgarlikdan ozod qilinganlar;

ijtimoiy xavfli qilmishlar sodir etgan, lekin jinoiy javobgarlikka tortish mumkin bo‘lgan yoshga to‘lmaganlar yoxud ruhiy holatining buzilganligi bilan bog‘liq bo‘lmagan holda rivojlanishda o‘z yoshiga nisbatan ancha orqada qolishi oqibatida sodir etgan qilmishining ahamiyatini to‘la ravishda anglab yetishga qodir bo‘lmaganlar;

jinoyat sodir etganlikda ayblanib, qamoqqa olish bilan bog‘liq bo‘lmagan ehtiyot chorasi qo‘llanganlar;

majburlov choralari qo‘llangan holda jinoiy jazodan ozod qilinganlar;

jazoni o‘tashdan muddatidan ilgari shartli ravishda ozod qilinganlar, shaxs ijtimoiy xavflilik xususiyatini yo‘qotganligi sababli yoki aybdor o‘z qilmishiga chin ko‘ngildan pushaymon bo‘lganligi munosabati bilan yoxud amnistiya akti yoki afv etish asosida jazodan ozod qilinganlar;

hukmning ijrosi kechiktirilganlar;

shartli hukm qilinganlar, axloq tuzatish ishlariga yoki ozodlikdan mahrum qilish bilan bog‘liq bo‘lmagan boshqa jazo turlariga hukm qilinganlar;

jazoni ijro etish muassasalaridan ozod etilganlar yoki ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasalaridan qaytib kelganlar;

ruhiy holatining buzilganligi tufayli sog‘liqni saqlash muassasalarida hisobda turganlar va huquqbuzarliklar sodir etishga moyil bo‘lganlar.

Yakka tartibdagi profilaktika ishi ijtimoiy jihatdan xavfli ahvolda bo‘lgan oilalarga nisbatan ham olib boriladi.

Yakka tartibdagi profilaktika ishini olib borish uchun ushbu Qonunning 20-moddasida nazarda tutilgan holatlar, agar ular quyidagi hujjatlarda qayd etilgan bo‘lsa, asos bo‘ladi:

voyaga yetmaganning yoxud uning ota-onasi yoki ota-ona o‘rnini bosuvchi shaxslarning voyaga yetmaganlar o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasini amalga oshiruvchi organlar hamda muassasalar vakolatiga kiradigan masalalar yuzasidan o‘ziga yordam ko‘rsatish to‘g‘risidagi arizasida;

sudning hukmi yoki ajrimida;

bolalar masalalari bo‘yicha komissiyaning, tergovga qadar tekshiruvni amalga oshiruvchi organning mansabdor shaxsi, surishtiruvchi, tergovchi, prokurorning yoki ichki ishlar organi boshlig‘ining qarorida;

voyaga yetmaganlar o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasini amalga oshiruvchi muassasalarga voyaga yetmaganlarni joylashtirish uchun zarur bo‘lgan hujjatlarda;

voyaga yetmaganlar o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasini amalga oshiruvchi organ yoki muassasa rahbari shikoyatlar, arizalar yoki boshqa xabarlarni tekshirish natijalari bo‘yicha tasdiqlagan xulosada.

Yakka tartibdagi profilaktika ishi ijtimoiy va boshqa yordam ko‘rsatish uchun zarur bo‘lgan muddatlarda, voyaga yetmaganlarning nazoratsizligi va qarovsizligiga, huquqbuzarliklar yoki boshqa g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlar sodir etishiga imkon bergan sabablar va shart-sharoitlar bartaraf qilinguniga yoki voyaga yetmaganlar o‘n sakkiz yoshga to‘lguniga yoxud qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa holatlar yuzaga kelguniga qadar olib boriladi.

Ichki ishlar organlari ijtimoiy jihatdan xavfli ahvolda bo‘lgan voyaga yetmagan bilan yakka tartibdagi profilaktika ishini uning shaxsi va yon-atrofidagilarning o‘ziga xos xususiyatlarini, sodir etilgan huquqbuzarlik yoki boshqa g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlarning xususiyatini, oilaviy tarbiya sharoitlarini hisobga olgan holda olib boradi. Ushbu holatlar voyaga yetmagan, uning ota-onasi yoki ota-ona o‘rnini bosuvchi shaxslar, boshqa shaxslar bilan profilaktika suhbatlari o‘tkazish, voyaga yetmaganni uning yashash, o‘qish (ish) joyiga borib ko‘rish, tavsiflovchi materiallarni o‘rganish davomida aniqlanadi.

Ijtimoiy jihatdan xavfli ahvolda bo‘lgan voyaga yetmagan bilan yakka tartibdagi profilaktika ishini olib borish davomida:

voyaga yetmaganning turmush tarzi, aloqalari va niyati aniqlanadi;

voyaga yetmaganga huquqbuzarliklar yoki boshqa g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlar sodir etishining oqibatlari tushuntiriladi;

voyaga yetmaganning huquqbuzarliklar yoki boshqa g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlar sodir etishi sabablari va shart-sharoitlari aniqlanadi hamda ularni bartaraf etishga doir chora-tadbirlar ko‘riladi;

voyaga yetmaganni huquqbuzarliklar yoki boshqa g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlarni sodir qilishga jalb etayotgan shaxslar aniqlanadi va ularni belgilangan tartibda javobgarlikka tortishga doir chora-tadbirlar ko‘riladi;

voyaga yetmaganga ijobiy ta’sir ko‘rsatishga qodir bo‘lgan shaxslar jalb etiladi;

voyaga yetmaganlar o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasini amalga oshiruvchi organlar hamda muassasalar bilan o‘zaro hamkorlikda voyaga yetmaganni saqlash, tarbiyalash, unga ta’lim berish, uning bandligi va dam olishini tashkil etish masalalari hal etiladi.

Ijtimoiy jihatdan xavfli ahvolda bo‘lgan oilalar bilan yakka tartibdagi profilaktika ishini olib borish davomida:

oiladagi muhitni sog‘lomlashtirishga, ota-ona yoki ota-ona o‘rnini bosuvchi shaxslarning bolalarga salbiy ta’sir ko‘rsatishini bartaraf etishga doir tadbirlar amalga oshiriladi;

ota-ona yoki ota-ona o‘rnini bosuvchi shaxslarga voyaga yetmaganlarni ta’minlash, tarbiyalash va ularga ta’lim berish bo‘yicha o‘z majburiyatlarini bajarishdan bo‘yin tovlaganlik yoki lozim darajada bajarmaganlik, bolalarning xulq-atvoriga salbiy ta’sir ko‘rsatganlik yoxud ular bilan shafqatsiz muomalada bo‘lganlik oqibatlari tushuntiriladi;

oilani yashash joyiga borib ko‘rish, tavsiflovchi materiallarni o‘rganish, sog‘liqni saqlashni boshqarish organlari va sog‘liqni saqlash muassasalari, ta’limni boshqarish organlari va ta’lim muassasalari vakillari, boshqa shaxslar bilan suhbatlar o‘tkazish orqali ota-ona yoki ota-ona o‘rnini bosuvchi shaxslarning turmush tarzi hamda niyati aniqlanadi;

ularga ijobiy ta’sir ko‘rsatishga qodir bo‘lgan shaxslar jalb etiladi;

voyaga yetmaganlar o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasini amalga oshiruvchi organlar hamda muassasalar bilan o‘zaro hamkorlikda voyaga yetmaganlarni saqlash, tarbiyalash, ularga ta’lim berish, ularning bandligi va dam olishini tashkil etish masalalari hal etiladi;

voyaga yetmaganlarni ta’minlash, tarbiyalash va ularga ta’lim berish bo‘yicha o‘z majburiyatlarini bajarishdan bo‘yin tovlayotgan yoki lozim darajada bajarmayotgan yoxud ularning xulq-atvoriga salbiy ta’sir ko‘rsatayotgan yoki ular bilan shafqatsiz muomalada bo‘layotgan ota-onalar yoki ota-ona o‘rnini bosuvchi shaxslarga nisbatan qonunchilikda nazarda tutilgan ta’sir choralarini qo‘llash to‘g‘risida tegishli davlat organlari va boshqa tashkilotlarga belgilangan tartibda takliflar kiritiladi.

O‘ziga nisbatan yakka tartibdagi profilaktika ishi olib borilayotgan voyaga yetmaganlar, ularning ota-onasi yoki ota-ona o‘rnini bosuvchi shaxslar qonunchilikda nazarda tutilgan huquqlar bilan ta’minlanadi.

Ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasasi yoki ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markazida saqlanayotgan voyaga yetmaganlar belgilangan tartibda quyidagi huquqlar bilan ta’minlanadi:

ota-onasini yoki ota-ona o‘rnini bosuvchi shaxslarni voyaga yetmaganlar mazkur muassasalarga olib kelinganligi yoki joylashtirilganligi to‘g‘risida xabardor qilish;

voyaga yetmaganlar o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasini amalga oshiruvchi organlar hamda muassasalarning qarorlari va mansabdor shaxslarning harakatlari (harakatsizligi) ustidan yuqori turuvchi organlarga, bolalar masalalari bo‘yicha komissiyalarga, prokuratura organlariga yoki sudga shikoyat qilish;

odamning sha’ni va qadr-qimmatini kamsitmaydigan insoniy muomalada bo‘lish;

cheklanmagan miqdorda telefonda so‘zlashuvlar, boshqa aloqa vositalari orqali muloqotlar hamda uchrashuvlar vositasida oilasi bilan aloqada bo‘lish, posilkalar, banderollar, yo‘qlovlar olish, xat va telegrammalar olish hamda jo‘natish;

belgilangan normalar bo‘yicha bepul ovqat, kiyim-kechak, poyabzal va ashyoviy ta’minotning boshqa buyumlarini olish.

Voyaga yetmaganni ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markaziga joylashtirishni talab qiluvchi holatlar aniqlangan taqdirda, ichki ishlar organlari voyaga yetmagan ichki ishlar organlarining bo‘linmalariga keltirilgan paytdan e’tiboran 48 soat ichida voyaga yetmaganni ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markaziga joylashtirish to‘g‘risida sudga iltimosnoma yuborish uchun materiallarni tayyorlashi shart.

Voyaga yetmaganni ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markaziga joylashtirish to‘g‘risidagi iltimosnoma va uni mazkur markazga joylashtirish zarurligini tasdiqlovchi materiallar voyaga yetmagan topilgan joydagi yoxud ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markazi joylashgan yerdagi jinoyat ishlari bo‘yicha tuman (shahar) sudiga ichki ishlar organi boshlig‘i yoki uning o‘rinbosari tomonidan yuboriladi.

Voyaga yetmaganni ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markaziga joylashtirish to‘g‘risidagi iltimosnoma ichki ishlar organi uni taqdim etgan paytdan e’tiboran 24 soat ichida jinoyat ishlari bo‘yicha tuman (shahar) sudining sudyasi tomonidan yopiq sud majlisida yakka tartibda ko‘rib chiqiladi.

O‘ziga nisbatan ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markaziga joylashtirish to‘g‘risidagi iltimosnoma ko‘rib chiqilayotgan voyaga yetmagan, prokuror, vasiylik va homiylik organining, ichki ishlar organining vakillari sud majlisida ishtirok etishi shart. Iltimosnomani ko‘rib chiqishda bolalar masalalari bo‘yicha komissiyaning vakili va advokat ishtirok etishi mumkin.

Voyaga yetmaganni ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markaziga joylashtirish to‘g‘risidagi iltimosnomani ko‘rib chiqish ichki ishlar organi vakilining voyaga yetmaganni ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markaziga joylashtirish zarurligini asoslab beradigan ma’ruzasidan boshlanadi. So‘ngra prokuror, o‘ziga nisbatan iltimosnoma ko‘rib chiqilayotgan voyaga yetmagan, advokat, agar u sud majlisida ishtirok etayotgan bo‘lsa, sudda hozir bo‘lgan boshqa shaxslar eshitiladi, taqdim etilgan materiallar o‘rganiladi.

Ajrim sudya tomonidan alohida xonada chiqariladi.

Voyaga yetmaganni ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markaziga joylashtirish to‘g‘risidagi iltimosnomani ko‘rib chiqib, sudya quyidagi ajrimlardan birini chiqaradi:

iltimosnomani qanoatlantirish va voyaga yetmaganni ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markaziga joylashtirish to‘g‘risida;

iltimosnomani qanoatlantirishsiz qoldirish to‘g‘risida.

Sudyaning voyaga yetmaganni ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markaziga joylashtirish to‘g‘risidagi iltimosnomani qanoatlantirish yoki qanoatlantirishsiz qoldirish to‘g‘risidagi ajrimi u o‘qib eshittirilgan paytdan e’tiboran kuchga kiradi va darhol ijro etilishi lozim.

Sudyaning voyaga yetmaganni ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markaziga joylashtirish to‘g‘risidagi iltimosnoma bo‘yicha chiqargan ajrimi darhol ichki ishlar organiga ijro etish uchun, voyaga yetmaganga, uning ota-onasi yoki ota-ona o‘rnini bosuvchi shaxslarga, vasiylik va homiylik organiga, advokatga, agar u sud majlisida ishtirok etgan bo‘lsa, ma’lumot uchun yuboriladi.

Sudyaning voyaga yetmaganni ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markaziga joylashtirish to‘g‘risidagi iltimosnoma bo‘yicha chiqargan ajrimi ustidan sudya mazkur ajrimni chiqargan kundan e’tiboran o‘n kun ichida Qoraqalpog‘iston Respublikasi sudiga, viloyat, Toshkent shahar sudiga voyaga yetmagan, uning ota-onasi yoki ota-ona o‘rnini bosuvchi shaxslar, vasiylik va homiylik organi hamda advokat tomonidan shikoyat berilishi yoki prokuror tomonidan protest bildirilishi mumkin.

Qoraqalpog‘iston Respublikasi sudining, viloyat, Toshkent shahar sudining sudyasi voyaga yetmaganni ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markaziga joylashtirish to‘g‘risidagi iltimosnoma bo‘yicha chiqarilgan ajrim ustidan berilgan shikoyatni (protestni) shikoyat (protest) kelib tushgan kundan e’tiboran o‘n kun ichida ko‘rib chiqadi va quyidagi ajrimlardan birini chiqaradi:

sudyaning ajrimini o‘zgarishsiz, shikoyatni (protestni) esa qanoatlantirishsiz qoldirish to‘g‘risida;

sudyaning ajrimini o‘zgartirish to‘g‘risida;

sudyaning iltimosnomani qanoatlantirish va voyaga yetmaganni ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markaziga joylashtirish to‘g‘risidagi ajrimini bekor qilish haqida;

sudyaning iltimosnomani qanoatlantirishsiz qoldirish to‘g‘risidagi ajrimini voyaga yetmaganni ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markaziga joylashtirish masalasini hal qilgan holda bekor qilish haqida.

Voyaga yetmaganni ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markazida saqlash muddatini uzaytirish to‘g‘risidagi iltimosnoma va ushbu muddatni uzaytirish zaruratini tasdiqlovchi materiallar ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markazi boshlig‘i yoki uning o‘rinbosari tomonidan mazkur markaz joylashgan yerdagi jinoyat ishlari bo‘yicha tuman (shahar) sudiga voyaga yetmaganni ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markazida saqlashning muddati tugashidan kamida uch kun oldin yuboriladi.

Voyaga yetmaganni ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markazida saqlash muddatini uzaytirish to‘g‘risidagi iltimosnoma ushbu Qonunning 26-moddasida belgilangan tartibda sud tomonidan ko‘rib chiqiladi.

Bolalar masalalari bo‘yicha komissiya voyaga yetmaganga nisbatan kelib tushgan uning aybliligi to‘g‘risidagi masala hal qilinmay turib rad qilingan yoki tugatilgan jinoyat ishi materiallarini yoxud o‘ziga nisbatan yakka tartibdagi profilaktika ishi olib borilgan voyaga yetmaganning huquqbuzarligi yoki boshqa g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlari to‘g‘risidagi materiallarni ko‘rib chiqib, voyaga yetmaganni ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasasiga joylashtirish to‘g‘risidagi iltimosnoma bilan sudga murojaat qilish yoki boshqa ta’sir choralarini qo‘llash haqida qaror qabul qiladi.

Bolalar masalalari bo‘yicha komissiya voyaga yetmaganni ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasasiga joylashtirish to‘g‘risidagi iltimosnoma bilan sudga murojaat qilish haqida qaror qabul qilgan taqdirda, ichki ishlar organlari bu haqda zudlik bilan xabardor qilinadi.

Ichki ishlar organlari voyaga yetmaganni ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasasiga joylashtirish to‘g‘risidagi iltimosnomani sudga yuborish uchun zarur bo‘lgan materiallarni o‘n kun ichida bolalar masalalari bo‘yicha komissiya uchun tayyorlashi shart.

Ichki ishlar organlari tegishli davlat organlariga va boshqa tashkilotlarga zarur hujjatlarni taqdim etish to‘g‘risida so‘rovlar yuboradi. So‘rovlar olingan kundan e’tiboran besh kun ichida bajarilishi kerak.

Sog‘liqni saqlash muassasalari voyaga yetmaganni ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasasiga joylashtirish mumkinligini aniqlash uchun uni tibbiy tekshiruvdan o‘tkazadi.

Tibbiy tekshiruv vaqtida voyaga yetmaganda uning ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasasida saqlanishi, tarbiyalanishi va ta’lim olishiga to‘sqinlik qiladigan kasalliklar aniqlangan taqdirda, unga taalluqli materiallar boshqa ta’sir choralarini qo‘llash uchun bolalar masalalari bo‘yicha komissiyaga topshiriladi.

O‘ziga nisbatan ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasasiga joylashtirish haqidagi materiallar tayyorlanayotgan voyaga yetmagan ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markaziga joylashtirilishi yoxud ota-onasi yoki ota-ona o‘rnini bosuvchi shaxslarning nazoratiga topshirilishi mumkin bo‘lib, ular voyaga yetmaganning munosib xulq-atvorda bo‘lishini va sudning chaqiruviga binoan kelishini ta’minlashi shart. Sudga kelishdan bo‘yin tovlayotgan ota-ona yoki ota-ona o‘rnini bosuvchi shaxslar, shuningdek o‘n olti yoshga to‘lgan voyaga yetmaganlar majburiy keltirilishi mumkin.

Voyaga yetmaganlar, agar jinoyat ishini qo‘zg‘atish rad qilingan yoki jinoyat ishi tugatilgan yoxud jinoiy jazodan ozod qilingan paytdan e’tiboran bir yildan ortiq vaqt o‘tgan bo‘lsa, ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasasiga joylashtirilmaydi.

Ichki ishlar organi boshlig‘i yoki uning o‘rinbosari voyaga yetmaganni ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasasiga joylashtirish mumkinligi haqidagi masalani ko‘rib chiqish uchun bolalar masalalari bo‘yicha komissiyaga quyidagi hujjatlarni yuboradi:

voyaga yetmaganning o‘qish (ish) joyidan ma’lumotnoma va tavsifnoma;

voyaga yetmaganning oilaviy-maishiy turmush sharoitlarini tekshirish dalolatnomasi;

ichki ishlar organining voyaga yetmagan tomonidan sodir etilgan huquqbuzarliklar yoki boshqa g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlar hamda shu sababli ko‘rilgan ta’sir choralari haqidagi axborotni o‘z ichiga olgan ma’lumotnomasi;

sog‘liqni saqlash muassasasining voyaga yetmaganning sog‘lig‘i holati hamda uni ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasasiga joylashtirish mumkinligi haqidagi xulosasi.

Bolalar masalalari bo‘yicha komissiya ushbu moddaning birinchi qismida ko‘rsatilgan hujjatlarni olgach, voyaga yetmaganni ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasasiga joylashtirish to‘g‘risidagi iltimosnomani olingan hujjatlarni, shuningdek jinoyat ishini qo‘zg‘atish rad qilingan yoki tugatilgan jinoyat ishi materiallarini ilova qilgan holda uch sutkadan kechiktirmay sudga yuboradi.

Voyaga yetmaganni ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasasiga joylashtirish to‘g‘risidagi iltimosnoma bolalar masalalari bo‘yicha komissiya uni taqdim etgan paytdan e’tiboran 24 soat ichida voyaga yetmaganning yashash joyidagi jinoyat ishlari bo‘yicha tuman (shahar) sudining sudyasi tomonidan yopiq sud majlisida yakka tartibda ko‘rib chiqiladi.

O‘ziga nisbatan ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasasiga joylashtirish to‘g‘risidagi iltimosnoma ko‘rib chiqilayotgan voyaga yetmagan, uning ota-onasi yoki ota-ona o‘rnini bosuvchi shaxslar, prokuror, vasiylik va homiylik organining, bolalar masalalari bo‘yicha komissiyaning vakillari sud majlisida ishtirok etishi shart. Iltimosnomani ko‘rib chiqishda ichki ishlar organining vakili va advokat ishtirok etishi mumkin.

Voyaga yetmaganni ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasasiga joylashtirish to‘g‘risidagi iltimosnomani ko‘rib chiqish bolalar masalalari bo‘yicha komissiya vakilining voyaga yetmaganni ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasasiga joylashtirish zarurligini asoslab beradigan ma’ruzasidan boshlanadi. So‘ngra prokuror, o‘ziga nisbatan iltimosnoma ko‘rib chiqilayotgan voyaga yetmagan, advokat, agar u sud majlisida ishtirok etayotgan bo‘lsa, sudda hozir bo‘lgan boshqa shaxslar eshitiladi, taqdim etilgan materiallar o‘rganiladi.

Ajrim sudya tomonidan alohida xonada chiqariladi.

Voyaga yetmaganni ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasasiga joylashtirish to‘g‘risidagi iltimosnomani ko‘rib chiqib, sudya quyidagi ajrimlardan birini chiqaradi:

iltimosnomani qanoatlantirish va voyaga yetmaganni ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasasiga mazkur majburlov chorasini qo‘llash muddatini ko‘rsatgan holda joylashtirish to‘g‘risida;

voyaga yetmaganni ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasasiga joylashtirmay turib tuzalishi mumkinligini tasdiqlovchi holatlar yoki uni mazkur muassasaga joylashtirishga to‘sqinlik qiladigan sabablar sudya tomonidan aniqlangan hollarda, iltimosnomani qanoatlantirishsiz qoldirish va materiallarni bolalar masalalari bo‘yicha komissiyaga voyaga yetmaganga nisbatan boshqa ta’sir choralarini qo‘llash uchun yuborish to‘g‘risida.

Sudyaning voyaga yetmaganni ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasasiga joylashtirish to‘g‘risidagi iltimosnomani qanoatlantirish yoki qanoatlantirishsiz qoldirish to‘g‘risidagi ajrimi u o‘qib eshittirilgan paytdan e’tiboran kuchga kiradi va darhol ijro etilishi lozim.

Sudyaning voyaga yetmaganni ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasasiga joylashtirish to‘g‘risidagi iltimosnoma bo‘yicha chiqargan ajrimi darhol mazkur ajrimni ijro etishni ta’minlovchi organlar va muassasalarga yuboriladi, voyaga yetmaganga, uning ota-onasi yoki ota-ona o‘rnini bosuvchi shaxslarga, vasiylik va homiylik organiga, advokatga, agar u sud majlisida ishtirok etgan bo‘lsa, ma’lumot uchun yuboriladi.

Sudyaning voyaga yetmaganni ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasasiga joylashtirish to‘g‘risidagi iltimosnoma bo‘yicha chiqargan ajrimi ustidan sudya mazkur ajrimni chiqargan kundan e’tiboran o‘n kun ichida Qoraqalpog‘iston Respublikasi sudiga, viloyat, Toshkent shahar sudiga voyaga yetmagan, uning ota-onasi yoki ota-ona o‘rnini bosuvchi shaxslar, vasiylik va homiylik organi, bolalar masalalari bo‘yicha komissiya hamda advokat tomonidan shikoyat berilishi yoki prokuror tomonidan protest bildirilishi mumkin.

Qoraqalpog‘iston Respublikasi sudining, viloyat, Toshkent shahar sudining sudyasi voyaga yetmaganni ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasasiga joylashtirish to‘g‘risidagi iltimosnoma bo‘yicha chiqarilgan ajrim ustidan berilgan shikoyatni (protestni) shikoyat (protest) kelib tushgan kundan e’tiboran o‘n kun ichida ko‘rib chiqadi va quyidagi ajrimlardan birini chiqaradi:

sudyaning ajrimini o‘zgarishsiz, shikoyatni (protestni) esa qanoatlantirishsiz qoldirish to‘g‘risida;

sudyaning ajrimini o‘zgartirish to‘g‘risida;

sudyaning iltimosnomani qanoatlantirish va voyaga yetmaganni ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasasiga joylashtirish to‘g‘risidagi ajrimini bekor qilish haqida;

sudyaning iltimosnomani qanoatlantirishsiz qoldirish to‘g‘risidagi ajrimini voyaga yetmaganni ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasasiga joylashtirish masalasini hal qilgan holda bekor qilish haqida.

Sudning voyaga yetmaganni ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasasiga joylashtirish to‘g‘risidagi iltimosnoma yuzasidan chiqarilgan ajrimining ijrosini quyidagilar ta’minlaydi:

bolalar masalalari bo‘yicha komissiya — voyaga yetmaganga nisbatan ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasasiga joylashtirish bilan bog‘liq bo‘lmagan boshqa ta’sir choralarini qo‘llashga taalluqli qismini;

ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markazi — voyaga yetmaganni ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasasiga olib borishga taalluqli qismini;

ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasasi — voyaga yetmaganni mazkur muassasada saqlash muddati mobaynida uning tuzalishi va ijtimoiy-pedagogik reabilitatsiya qilinishini ta’minlashga taalluqli qismini.

Voyaga yetmaganlar o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasini amalga oshiruvchi organlar hamda muassasalarning moliyaviy hamda moddiy-texnika ta’minoti O‘zbekiston Respublikasi Davlat budjeti mablag‘lari va qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan amalga oshiriladi.

Voyaga yetmaganlar o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasi sohasidagi nizolar qonunchilikda belgilangan tartibda hal etiladi.

Voyaga yetmaganlar o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasi to‘g‘risidagi qonunchilikni buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar bo‘ladi.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:

hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin;

davlat boshqaruvi organlari ushbu Qonunga zid bo‘lgan o‘z normativ-huquqiy hujjatlarini qayta ko‘rib chiqishlari va bekor qilishlarini ta’minlasin.

Ushbu Qonun rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran kuchga kiradi.