Hujjatga taklif yuborish
Audioni tinglash
Hujjat elementidan havola olishOʻzbekiston Respublikasi Davlat mulkini boshqarish davlat qoʻmitasining
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQarori
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOʻZBEKISTON RESPUBLIKASI MULKNI BAHOLASh MILLIY STANDARTI (9-SON MBMS) “BIZNES QIYMATINI BAHOLASh”NI TASDIQLASh HAQIDA
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2009-yil 28-oktabrda 2026-son bilan davlat roʻyxatidan oʻtkazildi]
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
LexUZ sharhiMazkur qaror Oʻzbekistan Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi direktorining 2020-yil 1-maydagi 01/11-15/62-sonli “Oʻzbekiston Respublikasining Yagona milliy baholash standartini tasdiqlash haqida”gi buyrugʻiga (roʻyxat raqami 3239, 04.06.2020-y.) asosan 2020-yil 5-sentabrdan oʻz kuchini yoʻqotadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOʻzbekiston Respublikasi “Baholash faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuniga, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2006-yil 26-apreldagi PQ-335-sonli “Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mulki qoʻmitasi faoliyatini takomillashtirishga doir chora-tadbirlar toʻgʻrisida” va 2008-yil 24-apreldagi PQ-843-sonli “Baholovchi tashkilotlar faoliyatini yanada takomillashtirish va koʻrsatilayotgan xizmatlar sifati uchun ularning masʼuliyatini oshirish toʻgʻrisida”gi qarorlariga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mulki qoʻmitasi qaror qiladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Oʻzbekiston Respublikasi Mulkni baholash milliy standarti (9-son MBMS) “Biznes qiymatini baholash” ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatiga olingan vaqtdan boshlab oʻn kundan soʻng kuchga kiradi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishDavlat mulkini boshqarish davlat qoʻmitasi raisi D. MUSAYEV
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishToshkent sh.,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2009-yil 6-oktabr,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish01/19-18/19-son
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOʻzbekiston Respublikasi Davlat mulki qoʻmitasining 2009-yil 6-oktabrdagi 01/19-18/19-son qaroriga
ILOVA
ILOVA
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOʻzbekiston Respublikasi Mulkni baholash milliy standarti (9-son MBMS) “Biznes qiymatini baholash”
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMazkur Mulkni baholash Milliy standarti (9-son MBMS) Oʻzbekiston Respublikasi “Baholash faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuniga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1999-y., 9-son, 208-modda), Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2008-yil 24-apreldagi PQ-843-sonli “Baholovchi tashkilotlar faoliyatini yanada takomillashtirish va koʻrsatilayotgan xizmatlar sifati uchun ularning masʼuliyatini oshirish toʻgʻrisida”gi Qaroriga (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2008-y., 18-son, 145-modda) muvofiq Oʻzbekiston Respublikasidagi baholash faoliyatini normativ jihatdan tartibga solinishini belgilaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishI-bob. Umumiy qoidalar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. 9-son MBMSning maqsadi biznes qiymatini baholashning atama va tushunchalarni, axborotga qoʻyiladigan talablarni, baholashni amalga oshirish tartibini, baholash yondashuvlari va usullarini, baholash natijalarini rasmiylashtirishga qoʻyiladigan talablarni oʻrnatuvchi normalari va qoidalarini belgilashdir.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. 9-son MBMSda quyidagi atamalar va tushunchalar qoʻllaniladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishpul oqimi — muayyan davr mobaynida aktiv, aktivlar guruhi, korxona tomonidan yaratiladigan pul mablagʻlari oqimi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishinvestitsiyalangan kapitalga olingan pul oqimi (qarzsiz pul oqimi) — korxona faoliyati moliyalashtirilganidan va zarur kapital qoʻyilmalar amalga oshirilganidan soʻng aksiyadorlar va investorlarga toʻlanadigan pul oqimi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishxususiy kapitalga olingan pul oqimi (qarzli pul oqimi) — korxona faoliyati moliyalashtirilganidan, kapital qoʻyilmalar amalga oshirilganidan va qarzli moliyalashtirish hajmlari oʻzgarganidan soʻng qoladigan, aksiyalarni saqlovchilarga yoʻnaltiriladigan pul oqimi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfarazlar — haqqoniy deb hisoblanadigan taxminlar. Farazlar baholash obyektiga taʼsir etadigan faktlar, shartlar yoki vaziyatlarni yoki baholashga nisbatan tekshirish va tasdiqlash mumkin boʻlmagan yondashuvlarni oʻz ichiga oladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishyopiq korxona — aksiyalarga ega boʻlmagan yoki aksiyalari ochiq bozorda sotilmaydigan va ishtirokchilari soni qonun hujjatlariga muvofiq cheklangan korxona;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishnazorat — korxonani boshqarishga va uning siyosatiga taʼsir koʻrsatish imkoniyati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishnazorat ulushi — mulkdagi (korxona ustav fondidagi) ulush boʻlib, uning egasiga korxona ustidan nazorat qilish imkoniyatini taʼminlaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmultiplikator — korxonaning narxi yoki oʻzgacha qiymat asosi va uning faoliyatini tavsiflovchi moliyaviy, ishlab chiqarish yoki ashyoviy koʻrsatkich oʻrtasidagi nisbatni koʻrsatuvchi koeffitsiyent;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishcheklovchi shartlar — qonunchilik, buyurtmachi yoki baholovchi baholashga qoʻygan cheklashlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishochiq korxona — aksiyalari ochiq bozorda sotiladigan va ishtirokchilari soni qonun hujjatlariga muvofiq cheklanmagan korxona;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdiskontlash stavkasi — boʻlgʻusi pul tushumlarini joriy qiymatga aylantirish uchun foydalaniladigan iqtisodiy samara stavkasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkapitallashtirish stavkasi — muayyan davr uchun daromad miqdorini qiymatga aylantirish uchun foydalaniladigan, qoida tariqasida, foiz hisobida ifodalanadigan boʻluvchi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishjoriy qiymat — muayyan sanada tegishli diskontlash stavkasidan foydalanib keltirilgan boʻlgʻusi daromadlar qiymati.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishII-bob. Qoʻllanish sohasi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. 9-son MBMSda biznes (korxona) deganda tadbirkorlik faoliyatini amalga oshiradigan tijorat tashkiloti tushuniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Quyidagilar 9-son MBMS qoidalari tatbiq etiladigan baholash obyektlari hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbiznes (korxona);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbiznesdagi mulk ulushlari.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. 9-son MBMS baholovchi tashkilotlar, baholovchilar hamda baholash xizmatlarining buyurtmachilari uchun moʻljallangan va biznes (korxona) yoki biznesdagi mulk ulushi qiymatini baholash boʻyicha xizmatlar koʻrsatishda va biznes qiymatini yoki biznesdagi mulk ulushini baholash toʻgʻrisidagi hisobotlarning ishonchliligini tekshirishda qoʻllanilishi majburiydir.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBir paytning oʻzida bir korxonaning davlatga tegishli boʻlgan aksiyalari (ulushlari) va davlatga tegishli boʻlmagan aksiyalari (ulushlari) baholanishi kerak boʻlgan taqdirda baholash Oʻzbekiston Respublikasi Mulkni baholash milliy standarti (8-son MBMS) “Xususiylashtirish maqsadida mulk qiymatini baholash” (roʻyxat raqami 2025, 2009-yil 28-oktabr) talablariga muvofiq amalga oshiriladi.
(5-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/07-sonli (roʻyxat raqami 2026-2, 19.05.2017-y.) qaroriga asosan xatboshi bilan toʻldirilgan — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 376-modda)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6. 9-son MBMS xususiylashtirish maqsadida korxonani (korxonadagi mulk ulushini) baholashda, shuningdek xususiylashtirish maqsadida korxonani (korxonadagi mulk ulushini) baholash toʻgʻrisidagi hisobotlarning ishonchliligini tekshirishda qoʻllanilmaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7. 9-son MBMSni amaliyotda qoʻllashda ushbu 9-son MBMSning ilovasida keltirilgan Uslubiy koʻrsatmalardan foydalanish lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIII-bob. Buxgalteriya hisobi standartlari bilan aloqadorlik
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8. Biznes qiymatini aniqlashda buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobot maʼlumotlari asosiy axborot manbai hisoblanadi va baholash taomillari, yondashuvlari va usullarini tanlashga, shuningdek yakuniy qiymat haqidagi xulosaga jiddiy taʼsir koʻrsatishga qodir.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9. Buxgalteriya hisobi milliy standartlari va mulkni baholash milliy standartlari koʻzlaydigan maqsadlardagi tushunchalar apparatida, qiymatni aniqlash va aktivlar hisobini yuritishning turli xil usullarida ifodalanadigan farqlar buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobot maʼlumotlariga ulardan kelgusida biznes qiymatini aniqlashda foydalanish uchun tuzatishlar kiritish zaruriyatini belgilaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10. Baholovchi buxgalteriya hisobi atamalaridan foydalanganda, ularning mazmunini baholash toʻgʻrisidagi hisobotda yoritib berishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIV-bob. Standart talablari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11. Biznes (korxona) qiymatini baholash quyidagi bosqichlardan tarkib topadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash haqidagi vazifani belgilash va baholash obyektini baholash toʻgʻrisida shartnoma tuzish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishaxborot yigʻish va uni tahlil qilish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash yondashuvlari va usullarini tanlash, asoslash va qoʻllash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash natijalarini, qoʻllanilgan baholash yondashuvlarini muvofiqlashtirish va baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash toʻgʻrisidagi hisobotni tuzish.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Baholash haqida vazifani belgilash
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12. Baholash haqidagi vazifa buyurtmachi tomonidan baholovchi tashkilot bilan hamkorlikda tuziladi va baholash obyektini baholash toʻgʻrisidagi shartnomaga ilova sifatida rasmiylashtiriladi. Baholash haqidagi vazifada quyidagilar koʻrsatilishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektining nomi va tavsifi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash sanasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash maqsadi (maqsadlari) va baholash natijalaridan foydalanish moʻljali;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash maqsadiga muvofiq boʻlgan qiymat turi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfarazlar va cheklovchi shartlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbuyurtmachi yoki oʻzga vakolatli shaxs taqdim etishi lozim boʻlgan boshlangʻich axborot roʻyxati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash ishlarini bajarish muddatlari.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash maqsadiga va baholash obyektining xususiyatlariga qarab baholash haqidagi vazifa qoʻshimcha shartlarni oʻz ichiga olishi mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13. Baholash obyektining tavsifi quyidagilarni oʻz ichiga olishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishxususiy kapitali (mulk ulushi) baholanayotgan korxona nomini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholanayotgan korxona ustav fondidagi mulk ulushining bu ulush nisbiy va mutlaq qiymatlari koʻrsatilgan hajmini, aksiyadorlik jamiyatlarini baholashda esa, bunga qoʻshimcha ravishda baholanayotgan aksiyalar miqdori va turini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkorxonaning joylashgan manzili, tashkiliy-huquqiy shakli va qaysi tarmoqqa mansubligi haqidagi maʼlumotlarni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkorxona ustav fondining hajmi va tuzilishi haqidagi axborot, shu jumladan ustav fondidagi ulushlarning taqsimlanishi, chiqarilgan va eʼlon qilingan oddiy va imtiyozli aksiyalar miqdori haqidagi qisqacha maʼlumotlarni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektiga boʻlgan mulkiy huquqlar tavsifini va koʻrsatilgan huquqlarga doir cheklashlar va majburiyatlar haqidagi maʼlumotlarni.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish14. Baholash maqsadi sifatida buyurtmachi baholash natijalaridan yoki baholash toʻgʻrisidagi hisobotdan nima uchun foydalanishni moʻljallayotgani koʻrsatiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15. Biznes (korxona) yoki undagi mulk ulushi qiymatini baholashda, agar baholash obyektini baholash toʻgʻrisidagi shartnomada yoki baholash obyektini baholash qaysi normativ hujjatga muvofiq amalga oshirilayotgan boʻlsa, shu normativ hujjatda oʻzgacha tartib oʻrnatilgan boʻlmasa, baholash obyektining bozor qiymati aniqlanishi lozim. Bozor qiymatidan boshqacha qiymat aniqlanishi lozim boʻlgan holatlarda qoʻllanish sabablari hamda aniqlanayotgan qiymat va bozor qiymati oʻrtasidagi farqlar baholash toʻgʻrisidagi hisobotda bayon etilishi va yoritib berilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Axborot yigʻish va uni tahlil qilish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish16. Baholovchi baholash yondashuvlari va usullarini asosli ravishda tanlash va qoʻllash uchun zarur va yetarli boʻlgan hajmda baholash obyekti haqida axborot va bozor haqida axborotni yigʻish va tahlil qilishni amalga oshiradi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17. Quyidagilar baholash obyekti haqidagi axborot manbalari hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbuyurtmachi yoki oʻzga vakolatli shaxs tomonidan taqdim etiladigan boshlangʻich axborot;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholovchi korxonani koʻzdan kechirish jarayonida hamda korxona rahbariyati va mutaxassislari bilan suhbatlashish natijalariga koʻra olgan axborot;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishuchinchi shaxslar va tashkilotlardan olingan, shuningdek, ommaviy axborot vositalari va Internet tarmogʻida eʼlon qilingan axborot.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish18. Boshlangʻich axborot quyidagilarni oʻz ichiga olishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash sanasida kiritilgan barcha oʻzgartish va qoʻshimchalarni oʻz ichiga olgan korxona ustavi nusxasini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishyuridik shaxsni davlat roʻyxatidan oʻtkazish toʻgʻrisidagi guvohnoma nusxasini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishaksiyadorlar reyestri nusxasini (aksiyadorlik jamiyatlari uchun);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholanishi lozim boʻlgan korxona ustav fondidagi ulush, shu jumladan huquqlar, imtiyozlar va shartlar, miqdor koʻrsatkichlari, nazoratga taʼsir etadigan omillar va sotish yoki topshirishni cheklaydigan bitimlar haqidagi maʼlumotlarni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkorxona, uning tarixi, rejalari va rivojlanish imkoniyatlari haqidagi umumiy maʼlumotlarni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkorxonaning tashkiliy tuzilishi haqidagi maʼlumotlarni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkorxona mulkining tarkibi haqidagi maʼlumotlarni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishoʻtgan va joriy davrlar uchun korxona moliyaviy hisobotini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishasosiy faoliyat haqidagi maʼlumotlarni (daromadlar va xarajatlar tuzilishi);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishboshqa turdagi faoliyat haqida maʼlumotlarni (daromadlar va xarajatlar tuzilishi);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishoʻtgan va joriy davrlar uchun dividendlar toʻlash haqidagi maʼlumotlarni.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTaqdim etilayotgan boshlangʻich axborot korxona rahbariyatining imzosi va muhri bilan (muhr mavjud boʻlgan taqdirda) tasdiqlanishi lozim va shu holdagina haqiqiy hisoblanadi.
(18-bandning oʻn uchinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining Xususiylashtirish, monopoliyadan chiqarish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2016-yil 26-maydagi 01/27-26/35-sonli (roʻyxat raqami 2026-1, 01.06.2016-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2016-y., 22-son, 256-modda)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash maqsadiga va baholash obyektining xususiyatlariga qarab, baholovchi boshlangʻich axborot roʻyxatini kengaytirishi yoki baholashni amalga oshirish jarayonida kerakli axborotni talab qilib olishi mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish19. Baholovchi qoʻshimcha ravishda bozor haqida quyidagi axborotni yigʻishi va tahlil qilishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmilliy iqtisodiyotning holati va uning mazkur korxonaga taʼsiri haqidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan makroiqtisodiy axborotni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkorxona joylashgan mintaqa haqidagi axborotni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkorxona mansub boʻlgan bozor va (yoki) bozor segmenti haqidagi axborotni.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20. Yigʻilgan axborot asosida baholovchi koʻrib chiqilayotgan davr uchun korxona moliyaviy hisoboti maʼlumotlarini tahlil qilishni amalga oshirishi lozim. Ushbu tahlil buxgalteriya balanslarini, moliyaviy natijalar haqidagi hisobotlarni va moliyaviy koeffitsiyentlarning asosiy toifalarini tahlil qilishni oʻz ichiga oladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishZarur holda baholovchi tarmoqning oʻxshash korxonalari yoki tarmoq boʻyicha oʻrtacha koʻrsatkichlar bilan qiyosiylikka va korxona pul oqimlarini prognoz qilishda qoʻllanishga yaroqlilikka erishish uchun moliyaviy hisobotni meʼyorga solishni — baholanayotgan biznes qiymatiga jiddiy taʼsir koʻrsatadigan koʻrsatkichlar boʻyicha tuzatish kiritishni amalga oshiradi. Tuzatishlarni kiritish uchun asoslar va ularning qoʻllanishi baholash toʻgʻrisidagi hisobotda keltirilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-§. Baholash yondashuvlari va usullarini tanlash, asoslash va qoʻllash
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish21. Baholash obyektini baholashni amalga oshirishda baholovchi baholashning daromad haqida, qiyosiy va xarajat haqida yondashuvlaridan foydalanishi (yoki foydalanishdan voz kechish sabablarini asoslashi) lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish22. Har bir baholash yondashuvi doirasida 9-son MBMSda belgilangan usullarni tanlashni baholovchi baholash maqsadi, baholash obyektining xususiyati va rivojlanish imkoniyatlari, cheklovchi shartlar, axborot bazasi mavjudligi va uning toʻliqligini hisobga olib mustaqil amalga oshiradi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish23. Baholash obyekti qiymatini daromad yondashuvi bilan baholash uchun baholovchi baholash obyektidan kutilayotgan daromadlarni baholash sanasida qiymatning yagona miqdoriga oʻzgartirishga asoslangan quyidagi usullardan birini qoʻllaydi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishpul oqimlarini diskontlash usuli — baholash obyekti qiymati baholash sanasida diskontlash stavkasi boʻyicha keltirilgan prognoz davridagi va prognoz davridan keyingi pul oqimlarini qoʻshish yoʻli bilan aniqlanadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdaromadni kapitallashtirish usuli — baholash obyekti qiymati ayrim davr mobaynida olingan daromad miqdorini shu daromadga muvofiq boʻlgan kapitallashtirish stavkasiga boʻlish yoʻli bilan aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish24. Pul oqimlarini diskontlash usulini qoʻllashda baholovchi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishpul oqimi turini tanlashi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishprognoz davri muddatini belgilashi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdaromadlar va xarajatlarni tahlil va prognoz qilishni amalga oshirishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishprognoz davrining har bir bosqichi uchun pul oqimi hajmini hisoblashi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdiskontlash stavkasini aniqlashi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyekti qiymatining prognoz davridan keyingi hajmini hisoblashi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektining joriy qiymatini hisoblashi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishyakuniy tuzatishlar kiritishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish25. Korxona kapitalining tuzilishiga (xususiy kapital va jalb qilingan kapitalning oʻzaro nisbatiga) qarab, baholovchi xususiy kapitalga olingan pul oqimidan yoki investitsiyalangan kapitalga olingan pul oqimidan foydalanadi. Bu pul oqimlari soliq toʻlanishidan oldingi yoki soliq toʻlanganidan keyingi holatga koʻra, nominal yoki real summalarda hisoblanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish26. Tugaganidan soʻng:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishyo korxona daromadining oʻzgarish surʼatlarini barqarorlashtirish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishyo korxonani sotish yoki tugatish moʻljallanayotgan davr prognoz davri sifatida olinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish27. Xususiy kapitalga olingan pul oqimi uchun diskontlash stavkasi quyidagi usullardan biri yordamida hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkapital aktivlarni hisoblash usuli;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkumulyativ tuzish usuli;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdiskontlangan pul oqimini tahlil qilish usuli.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishInvestitsiyalangan kapitalga olingan pul oqimiga diskontlash stavkasini hisoblash uchun kapitalning oʻrtacha oʻlchangan qiymati usuli qoʻllaniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishDiskontlash stavkasi tanlangan pul oqimiga muvofiq boʻlishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish28. Baholash obyektining prognoz davri tugaganidan keyingi qiymatini aniqlash quyidagi usullardan biri yordamida amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishagar pul oqimlarini barqarorlashtirish moʻljallanayotgan boʻlsa, prognoz davri tugaganidan keyin birinchi yil pul oqimini Gordon modeliga muvofiq kapitallashtirish yoʻli bilan;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishagar prognoz davri tugaganidan keyin biznesni sotish moʻljallanayotgan boʻlsa, sof aktivlar qiymati boʻyicha yoki moʻljallanayotgan qayta sotish narxi boʻyicha;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishagar prognoz davri tugaganidan keyin biznesni tugatish moʻljallanayotgan boʻlsa, tugatish qiymati boʻyicha.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish29. Baholash obyektining joriy qiymati prognoz davri pul oqimlarining joriy qiymatlari va biznesning prognoz davri tugaganidan keyingi joriy qiymati yigʻindisi sifatida hisoblanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish30. Baholovchi quyidagi yakuniy tuzatishlarni kiritadi (yoki kiritishdan voz kechish sabablarini asoslaydi):
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishpul oqimini shakllantirishda ishga solinmagan aktivlar mavjudligiga;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishxususiy aylanma kapitalning ortiqchaligi yoki taqchilligiga;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishagar baholash obyekti mulkdagi ulush boʻlsa, nazorat va likvidlik darajasiga.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish31. Daromadni kapitallashtirish usulini qoʻllaganda baholovchi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishoʻtgan davrdagi va joriy moliyaviy hisobotni tahlil qilish va zarur holda uni meʼyorga solishni amalga oshirishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkapitallashtiriladigan daromad turi va hajmini tanlashi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkapitallashtirish stavkasini hisoblashi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektining joriy qiymatini aniqlashi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishyakuniy tuzatishlar kiritishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish32. Daromadning quyidagi turlaridan biri kapitallashtiriladigan daromad sifatida olinadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishsof daromad;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishsoliqlar toʻlangunga qadar boʻlgan daromad;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishrealizatsiyadan kelgan tushum;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishsof pul oqimi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdividendlar.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishDaromad nominal yoki real summalarda hisoblanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish33. Kapitallashtirilishi lozim boʻlgan daromad hajmi sifatida baholash sanasidan keyingi yil uchun boʻlgʻusi daromad hajmi olinadi va u quyidagi usullardan biri bilan hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishjoriy daromadlar usuli bilan;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdaromadning oddiy oʻrtacha hajmini hisoblash usuli bilan;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdaromadning oʻrtacha oʻlchangan hajmini hisoblash usuli bilan;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtrend usuli (statistik usul) bilan.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish34. Kapitallashtirish stavkasi tanlangan daromad turiga muvofiq boʻlishi lozim va u:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishoʻxshash obyektlar boʻyicha bitimlar yoki takliflar haqida maʼlumotlar mavjud boʻlgan holda bozor ekstraksiyasi usuli bilan;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdiskontlash stavkasida daromad oʻzgarishining doimiy surʼatini hisobga olish yoʻli bilan hisoblanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish35. Baholash obyektining qiymati daromadning tanlangan hajmini kapitallashtirish stavkasiga boʻlish yoʻli bilan hisoblanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish36. Baholovchi quyidagi yakuniy tuzatishlarni kiritadi (yoki kiritishdan voz kechish sabablarini asoslaydi):
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdaromadni shakllantirishda ishga solinmagan aktivlar mavjudligiga;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishagar baholash obyekti mulkdagi ulush boʻlsa, nazorat va likvidlik darajasiga.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish37. Baholash obyekti qiymatini qiyosiy yondashuv bilan baholash uchun baholovchi oʻxshash korxonalar yoki ulardagi mulk ulushlarining sotuv narxlarini taqqoslashga asoslangan quyidagi usullarni qoʻllaydi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishoʻxshash korxonalar aksiyalarining bozor narxlari tahliliga asoslangan kapital bozori usulini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholanayotgan biznesdagi mulk ulushlari bilan oldi-sotdi qilishga doir axborot tahliliga asoslangan baholanayotgan korxona boʻyicha bitimlar usulini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishoʻxshash tarmoq korxonalarini (yoki uning aksiyalarini) sotishdagi oʻzaro nisbatlari (multiplikatorlari) koʻrsatkichlaridan hamda ular faoliyatining asosiy koʻrsatkichlaridan foydalanishga asoslangan tarmoqlar oʻzaro nisbatlari usulini.
(37-bandning toʻrtinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/07-sonli (roʻyxat raqami 2026-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 376-modda)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAxborotning mavjudligiga va mavjud axborotning toʻliqligiga qarab, baholovchi baholash obyektini baholash uchun qiyosiy yondashuvning bir yoki undan ortiq usullarini qoʻllaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish38. Qiyosiy yondashuvdan foydalanganda baholovchi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishoʻxshash korxonalarni tanlashni amalga oshirishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkorxonalarni taqqoslash parametrlarini aniqlashi va multiplikatorlarni hisoblashni amalga oshirishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmultiplikatorlar qiymatini tanlashni amalga oshirishi va baholash obyekti qiymatini aniqlashi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishyakuniy tuzatishlarni kiritishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOʻxshash korxona deb baholanayotgan korxonaga asosiy iqtisodiy koʻrsatkichlarga koʻra oʻxshash va ayni bir tarmoqqa mansub boʻlgan korxona hisoblanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish39. Oʻxshash korxonalarni tanlash:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishoʻxshash korxonalar yoki ularning aksiyalari (mulkdagi ulushlari)ning amaldagi sotuv narxlari haqidagi bozor axborotining;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishoʻxshash korxonalar moliyaviy hisoboti va (yoki) ishlab chiqarish faoliyati koʻrsatkichlarining;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtaqqoslanayotgan obyektlar oʻrtasidagi oʻxshashlik yoki farqni aniqlash va qiyosiylikni taʼminlash uchun zarur tuzatishlar kiritish imkoniyatini beradigan qoʻshimcha maʼlumotlarning tahlili asosida amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOʻxshash korxonalar yoki ularning aksiyalari (mulkdagi ulushlari)ning amaldagi sotuv narxlari haqida axborot boʻlmagan holda, savdo jarayonida narxning pasayishiga chegirma hisobga olingan holda taklif narxlari haqidagi axborotdan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish40. Multiplikatorni hisoblash uchun:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishoʻxshash korxonalar uchun sotuv narxini yoki oʻzgacha qiymat asosini aniqlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishoʻxshash korxonalarning mos keladigan moliyaviy yoki boshqa xil koʻrsatkichlarni tanlash lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMultiplikatorlarda hisobga olinadigan moliyaviy yoki boshqa xil koʻrsatkichlar baholanayotgan korxona va taqqoslanayotgan korxonalar uchun baholash sanasiga nisbatan ayni bir davrda yoki ayni bir davr uchun hisoblanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish41. Baholash obyektining qiymati qiyosiy yondashuv yordamida multiplikatorlarning tanlangan qiymatlarini baholash obyektining tegishli moliyaviy yoki boshqa xil koʻrsatkichlariga koʻpaytirish orqali olingan natijalarni muvofiqlashtirish yoʻli bilan aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish42. Baholovchi quyidagi yakuniy tuzatishlarni kiritadi (yoki kiritishdan voz kechish sabablarini asoslaydi):
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishagar qiymat bazasi sifatida investitsiyalangan kapitaldan foydalanilgan boʻlsa, uzoq muddatli qarzdorlikka;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishxususiy aylanma kapitalning taqchilligiga (ortiqchaligiga);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdaromadni shakllantirishda ishga solinmagan aktivlar mavjudligiga;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishishlab chiqarishning noqulay diversifikatsiyasiga (portfel skidka);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishlikvidlikka (yopiq korxona ochiq analoglar boʻyicha baholangan holda);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishnazorat darajasiga.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish43. Biznes qiymatini xarajat yondashuvi bilan baholashda baholovchi baholash obyektini tiklash yoki almashtirish uchun zarur boʻlgan xarajatlarga asoslangan quyidagi usullardan birini qoʻllaydi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishsof aktivlar usuli — biznes qiymati korxona barcha aktivlarining bozor qiymatlari va uning majburiyatlari oʻrtasidagi tafovut sifatida aniqlanadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtugatish qiymati usuli — biznes qiymati korxona tugatilganda uning mulkdori olishi mumkin boʻlgan mulkning qiymati va tugatish xarajatlari oʻrtasidagi tafovut sifatida aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish44. Sof aktivlar usulini qoʻllaganda baholovchi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkorxonaning baholash sanasidagi oxirgi buxgalteriya balansi boʻyicha aktivlar va majburiyatlar tarkibini oʻrganishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbalansda hisobga olinmagan aktivlar va majburiyatlar bor-yoʻqligini aniqlashi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishaktivlar va majburiyatlar bozor qiymati boʻyicha hisobga olinadigan baholash balansini tuzishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash balansiga muvofiq aktivlar summasining bozor qiymatini va majburiyatlar summasining bozor qiymatini aniqlashi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkorxona xususiy kapitali qiymatini aktivlarning bozor qiymatidan majburiyatlarning bozor qiymatini ayirish yoʻli bilan aniqlashi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMajburiyatlarning bozor qiymati, qoida tariqasida, ularning joriy qiymatiga tengdir.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish45. Tugatish qiymati usulini qoʻllaganda baholovchi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkorxonaning baholash sanasidagi oxirgi buxgalteriya balansi boʻyicha aktivlar va majburiyatlar tarkibini oʻrganishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbalansda hisobga olinmagan aktivlar va majburiyatlar bor-yoʻqligini aniqlashi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkorxona aktivlarining joriy qiymatini ularning bozor qiymati negizida (tegishli aktivga xos boʻlgan sotuv muddati bilan solishtirganda) qisqartirilgan sotuv muddatiga skidkani inobatga olgan holda hisoblashi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtugatish xarajatlarini aniqlashi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishaktivlarning joriy qiymatidan tugatish xarajatlarini ayirib tashlashi va tugatish davrining operatsion daromadi (koʻrilgan zarar)ni (agar u mavjud boʻlsa) qoʻshishi (ayirishi);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkorxona majburiyatlarining joriy qiymatini hisoblashi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkorxonaning tugatish qiymatini aktivlarning tuzatish kiritilgan joriy qiymati va korxona majburiyatlarining joriy qiymati oʻrtasidagi tafovut sifatida aniqlashi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-§. Qoʻllanilgan yondashuvlar doirasida olingan natijalarni muvofiqlashtirish va baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish46. Baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash uchun baholovchi qoʻllanilgan yondashuvlar doirasida olingan natijalarni muvofiqlashtirishni amalga oshiradi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTurli xil yondashuvlar bilan olingan baholash natijalari oʻrtasida jiddiy tafovut mavjud boʻlsa, baholovchi olingan tafovut sabablarining tahlilini baholash toʻgʻrisidagi hisobotda keltirishi lozim. Baholash natijasining yuqori chegarasidan 30 foizdan ortiq qiymatga ega boʻlgan tafovut jiddiy tafovut deb hisoblanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish47. Muvofiqlashtirish, qoida tariqasida, turli baholash yondashuvlari bilan olingan baholash natijalari uchun solishtirma oʻlchovlarni aniqlash orqali amalga oshiriladi, bunda baholovchi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash maqsadini va baholash natijalaridan foydalanish moʻljalini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholanayotgan biznes va uning aktivlari xususiyatini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishqiymat turini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash yondashuvlarini qoʻllashda foydalanilgan axborot hajmi va sifatini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmulk ulushi baholangan holda — qoʻshimcha tarzda bu ulush hajmi, nazorat darajasi va likvidlikni hisobga olishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish48. Muvofiqlashtirish usuli va solishtirma oʻlchovlarning tanlanishi, shuningdek bunda baholovchining barcha mulohazalari va farazlari baholash toʻgʻrisidagi hisobotda asoslanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish49. Baholash obyektining yakuniy qiymati pul hisobida yagona kattalik sifatida ifodalanishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-§. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotni tuzish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish50. Baholash natijalari baholash faoliyati toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq tuzilgan va baholovchi tashkilotning baholash obyekti qiymati xususidagi yigʻilgan axborot va hisoblashlar asosida tasdiqlangan professional mulohazasini oʻz ichiga olgan baholash toʻgʻrisidagi hisobot sifatida rasmiylashtirilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish51. Hisobot baholash milliy standartlari talablariga muvofiqlik haqidagi bayonotni va ulardan har qanday chetga chiqish haqidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish52. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotni tuzishda quyidagi qoidalarga rioya etish lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyekti qiymatini aniqlash uchun yetarli boʻlgan barcha ochiq axborot hisobotda bayon etilishi lozim;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash toʻgʻrisidagi hisobotning mazmuni mazkur hisobotdan foydalanuvchilarni chalgʻitmasligi, shuningdek har xil talqinlarga yoʻl qoʻymasligi kerak;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash toʻgʻrisidagi hisobotda ifodalangan materiallar tarkibi va ketma-ketligi, baholash jarayoni tavsifi, hisoblashlar va ularga izohlar baholash toʻgʻrisidagi hisobotdan foydalanuvchiga qiymatni hisoblashni amalga oshirish imkoniyatini berishi va uni ayni shu natijalarga keltirishi lozim;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash jarayonida oraliq va yakuniy natijalarni aniqlashda foydalanilmagan axborot, agar u baholash faoliyati toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarining talablariga binoan majburiy boʻlmasa, baholash toʻgʻrisidagi hisobotda keltirilishi mumkin emas.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish53. Biznes qiymatini baholash toʻgʻrisidagi hisobot quyidagi asosiy boʻlimlardan iborat boʻlishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtitul varagʻi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmundarija;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishumumlashtiruvchi qism (ilova xat);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash haqidagi vazifa hamda asosiy faktlar va xulosalar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmamlakat va mintaqadagi umumiy iqtisodiy vaziyat tavsifi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyekti mansub boʻlgan tarmoq va bozor tavsifi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbiznes (korxona) tavsifi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkorxona moliyaviy hisoboti maʼlumotlari tahlili;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash yondashuvlari va usullarining tanlanishi va qoʻllanilishi tavsifi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishilovalar.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish54. Baholash toʻgʻrisidagi hisobot baholovchi (baholovchilar) tomonidan sahifama-sahifa raqamlangan va imzolangan, ipdan oʻtkazilgan, shuningdek baholovchi tashkilot rahbarining imzosi va shu tashkilot muhri bilan (muhr mavjud boʻlgan taqdirda) tasdiqlanishi lozim.
(54-band Oʻzbekiston Respublikasining Xususiylashtirish, monopoliyadan chiqarish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2016-yil 26-maydagi 01/27-26/35-sonli (roʻyxat raqami 2026-1, 01.06.2016-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2016-y., 22-son, 256-modda)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish55. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotga ilovalar baholovchi baholash toʻgʻrisidagi hisobotni tayyorlash jarayonida foydalangan hujjatlarning nusxalarini, shuningdek, baholovchi tashkilot litsenziyasi, baholovchilarning malaka sertifikatlari va fuqarolik majburiyati sugʻurta polisining nusxalarini oʻz ichiga olishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishV-bob. Fikr-mulohazalar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish56. Biznesda mulk ulushlari qiymatini aniqlashda quyidagi qoidalarni hisobga olish lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbiznesda mulk ulushlari nazoratli yoki nazoratsiz xususiyatga ega boʻlishi mumkin;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholanayotgan mulk ulushining nazorat huquqini aks ettirish uchun nazorat darajasini, mulkni taqsimlash samarasini, mulkdorlar ittifoqini tuzish imkoniyatini, ovoz berish tartibini, dividendlar toʻlash bilan bogʻliq cheklashlarni, korxonaning moliyaviy ahvolini hisobga oluvchi turli xil mukofotlar va chegirmalar qoʻllaniladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkiritiladigan chegirmalar yoki mukofotlar hajmi baholash usullari bilan ham, korxona tipi (ochiq, yopiq) bilan ham belgilanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish57. Xarajat va daromad yondashuvlarning usullari bilan hamda qiyosiy yondashuvning tarmoqlar oʻzaro nisbati usuli bilan quyidagilar aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmulkning mutlaq nazorat huquqiga ega boʻlgan (75 foizdan ortiq) nazoratli ulushi qiymati, korxona xususiy kapitali qiymatining mutanosib qismi sifatida;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmulkning mutlaq nazorat huquqiga ega boʻlmagan nazoratli ulushi qiymati, nazorat ayrim elementlari yoʻqligiga skidka chegirib tashlangan korxona xususiy kapitali qiymatining mutanosib qismi sifatida;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmulkning nazoratsiz ulushi qiymati, nazorat yoʻqligiga skidka chegirib tashlangan korxona xususiy kapitali qiymatining mutanosib qismi sifatida.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish58. Qiyosiy yondashuvning bilimlar usuli bilan quyidagilar aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmulkning nazoratli ulushi qiymati. Mulkning baholanayotgan ulushi hajmi analoglardan farq qilgan taqdirda, olingan qiymatga nazorat ayrim elementlari mavjudligi yoki yoʻqligiga mukofotlar yoki chegirmalar qoʻllanadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmulkning nazoratsiz ulushi qiymati, bunda olingan qiymatga nazorat yoʻqligiga skidka qoʻllanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish59. Qiyosiy yondashuvning kapitallar bozori usuli bilan quyidagilar aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmulkning nazoratli ulushi qiymati, bunda olingan qiymatga nazorat mavjudligiga mukofot qoʻllanadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmulkning nazoratsiz ulushi qiymati.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60. Daromad yondashuvning baholash obyekti daromadlarinigina hisobga oladigan usullari qoʻllanilgan holda nazorat mavjudligiga mukofotlar yoki nazorat yoʻqligiga skidkalar qoʻllanmaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish61. Ochiq korxonalar bilan yoki yopiq korxonalardagi nazoratli ulushlar bilan taqqoslaganda yopiq korxonalardagi nazoratsiz ulushlarda likvidlikning taqchilligi quyidagi usullardan biri bilan hisobga olinadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdiskontlash stavkasini oshirish bilan;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishlikvidlikning taqchilligiga skidkani hisoblash bilan.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish62. Nazoratsiz ulush qiymatiga nazorat uchun mukofotni qoʻshish, nazoratli ulush qiymatida esa nazoratning ozligiga skidkani hisobga olish lozim boʻlgan hollarni aniqlash uchun baholovchi korxonada mulk ulushlarining taqsimlanishini tahlil qilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish63. Chegirmalar yoki mukofotlarning qoʻllanishini baholovchi baholash toʻgʻrisidagi hisobotda asoslab berishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish64. Mulkiy majmua sifatidagi korxona yoki uning bir qismi qiymatini baholash faqat xarajatga haqida yondashuv usullari bilan amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishVI-bob. Axborotni oshkor etishga qoʻyiladigan talablar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish65. Baholash jarayonida foydalanilgan axborotni baholash toʻgʻrisidagi hisobotda oshkor etish shunday amalga oshirilishi lozimki, baholash toʻgʻrisidagi hisobotning baholash faoliyati sohasida maxsus bilimlarga ega boʻlmagan foydalanuvchilari baholash jarayoni mantiqini va baholash obyektining qiymatini aniqlash uchun baholovchi bajargan amallarning ahamiyatini tushuna olsinlar.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish66. Baholash jarayonida qoʻllanilgan barcha axborot oshkor etilishi lozim, maxfiy xususiyatga ega boʻlgan axborot bundan mustasno. Maxfiy axborotni baholovchi faqat buyurtmachi va (yoki) mazkur axborotni taqdim etgan shaxslar bilan kelishgan holda yoki sudning tegishli qaroriga binoan oshkor etadi. Foydalanilayotgan axborotning maxfiylik darajasi buyurtmachi va (yoki) mazkur axborotni taqdim etuvchi yoki unga bevosita aloqador boʻlgan shaxslar tomonidan belgilanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish67. Baholashda foydalanilgan va baholash toʻgʻrisidagi hisobotda keltirilgan axborot uning manbasiga ishoraga ega boʻlishi lozim, bunda mazkur manba yozma yoki ogʻzaki ekanligi ahamiyatsiz.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishVII-bob. Standartdan chetga chiqish shartlari
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish68. 9-son MBMSning baholash jarayoni va olingan natijani bayon etish, baholashga va yakuniy qiymat haqidagi xulosaga daxldor boʻlgan har qanday farazlar va cheklovchi shartlarni oshkor etish bilan bogʻliq talablaridan biron-bir tarzda chetga chiqilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish69. Baholash talablari mazkur standart talablaridan farq qiladigan normativ hujjatga muvofiq amalga oshirilgan taqdirda, baholovchi mazkur farqlarni, aniqlanayotgan qiymat turini tanlashga ularning taʼsirini aniqlashi va olingan natijani qoʻllashga cheklashlar belgilashi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishOʻzbekiston Respublikasi Mulkni baholash Milliy standarti (9-son MBMS) “Biznes qiymatini baholash”ga
ILOVA
ILOVA
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9-son MBMS “Biznes qiymatini baholash”ni qoʻllash boʻyicha uslubiy koʻrsatmalar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9-son MBMSni qoʻllash boʻyicha uslubiy koʻrsatmalar (keyingi oʻrinlarda uslubiy koʻrsatmalar deb yuritiladi) 9-son MBMSni amalda qoʻllash maqsadida ishlab chiqilgan.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishI-bob. Atamalar va tushunchalar
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Uslubiy koʻrsatmalarda quyidagi atamalar va tushunchalardan foydalaniladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtavakkalsiz stavka — investor foydalana oladigan, qoʻyilmalarning summalari va muddatlari boʻyicha baholanayotgan obyekt bilan qiyosiy boʻlgan, tavakkalchilikning milliy iqtisodiyot uchun eng past darajasi bilan tavsiflanadigan daromad stavkasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishgudvill — korxonadan alohida identifikatsiya qilinishi va baholanishi mumkin boʻlmagan omillar (korxona nomi va ishlab chiqarilayotgan mahsulotning mashhurligi, muayyan obroʻ va ishga doir aloqalar mavjudligi, joylashgan yer va boshqa shunga oʻxshash omillar) taʼsirida vujudga keladigan nomoddiy aktiv;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishishlab turgan korxona — nomuayyan vaqt mobaynida faoliyat koʻrsatishi taxmin qilinayotgan korxona;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishnomuntazam tavakkalchilik — korxona faoliyatining investitsiyalash samaradorligiga salbiy taʼsir koʻrsatayotgan ichki omillari bilan bogʻliq boʻlgan, diversifikatsiya yoʻli bilan pasaytirsa boʻladigan tavakkalchilik;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtavakkalchilik uchun mukofot — tavakkalchilikni aks ettirish uchun tavakkalsiz stavkaga qoʻshiladigan daromad stavkasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmuntazam tavakkalchilik — makroiqtisodiy omillar taʼsirida butun bozor konyunkturasining oʻzgarishlari bilan bogʻliq boʻlgan, diversifikatsiya yoʻli bilan bartaraf etib boʻlmaydigan tavakkalchilik.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishII-bob. Baholashga oid vazifani aniqlash
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Baholashga oid vazifani belgilashda baholovchi baholash sanasi baholash maqsadlaridan kelib chiqib belgilanishini hisobga olishi lozim. Baholovchi faqat baholash sanasida mavjud boʻlgan holatlarni va baholash sanasiga qadar yuz bergan voqealarni eʼtiborga olishi kerak. Biznesni baholashda baholash sanasi, qoida tariqasida, baholash oʻtkazilishini belgilagan voqea yuz bergunga qadar tuzilgan soʻnggi moliyaviy hisobot sanasi bilan mos keladi. Baholash sanasi (moliyaviy hisobot tuzilgan sana bilan mos kelmaydigan) oraliq sanaga belgilanishi ham mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Baholash obyektiga nisbatan uchinchi shaxslarning hujjat bilan tasdiqlangan mulkiy huquqlari, mazkur obyektdan foydalanishda cheklashlar va unga doir majburiyatlar boʻlmagan holda, uning qiymatini baholovchi, agar baholashga oid vazifada oʻzgacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, koʻrsatilgan huquqlar, cheklashlar va majburiyatlar yoʻqligi haqidagi farazdan kelib chiqib aniqlaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Baholash obyektining bozor qiymatini aniqlashga qaratilgan biznesni yoki undagi ulushni baholashning asosiy maqsadlari quyidagilardan iborat:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishishlab turgan korxona yoki korxonadagi mulk ulushi bilan oldi-sotdi qilish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishboshqaruv qarorlari qabul qilish;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishqayta tashkil etish (qoʻshib yuborish, birlashtirish, boʻlish, ajratib chiqarish);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkorxona oʻz aksiyalarini qaytarib sotib olishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishboshqa tashkilotning ustav fondiga aksiyalar paketini kiritish.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishNormativ hujjatlar yoki baholashga oid vazifada bozor qiymatini aniqlashga qaratilgan baholashning boshqa maqsadlari belgilanishi ham mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. Biznes yoki undagi ulush qiymatini baholashda aniqlanishi mumkin boʻlgan qiymatning bozor qiymatidan boshqa turlariga quyidagilar kiradi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishinvestitsiya qiymati — belgilangan yoki berilgan investitsiyalash maqsadlarida baholash obyektining konkret investor yoki investorlar guruhi uchun qiymati. Investitsiya qiymati baholash vaqtida investor tomonidan baholash obyekti bilan bogʻliq investitsiyaga oid qarorlar qabul qilish maqsadida aniqlanadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtugatish qiymati — majburlovchi holatlar mavjudligi tufayli baholash obyekti qisqa vaqt ichida realizatsiya qilinishi lozim boʻlgan holda baholash obyektining qiymati. Tugatish qiymati baholash vaqtida korxonani tugatish maqsadida aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIII-bob. Axborot yigʻish va uni tahlil qilish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6. Baholash yondashuvlari va usullarining tanlanishi va qoʻllanishini asoslash uchun baholovchi baholash obyektini tahlil qilishni amalga oshiradi. Baholash obyektini tahlil qilish uchun zarur axborot turi va hajmi baholovchi tomonidan baholash maqsadi, aniqlanayotgan qiymat turi, baholash obyektining xususiyatlari, farazlar va cheklovchi shartlarga qarab aniqlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7. Baholovchi yigʻilgan baholanayotgan korxona haqidagi axborot asosida:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkorxonaning rivojlanish tendensiyalarini aniqlaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdaromadlarni prognoz qiladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholanayotgan biznesga xos boʻlgan nomuntazam tavakkalchilik omillarini aniqlaydi
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8. Baholovchi makroiqtisodiy axborotni tahlil qilish chogʻida oʻrganishi va baholash toʻgʻrisidagi hisobotda keltirishi lozim boʻlgan asosiy koʻrsatkichlarga quyidagilar kiradi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishiqtisodiy oʻsish (yalpi ichki mahsulotning oʻsish) surʼatlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishsanoat ishlab chiqarishi hajmi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishinflatsiya darajasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmilliy valyutaning ayirboshlash kursi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfoiz stavkalari darajasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfond bozori koʻrsatkichlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishsoliq solish strukturasi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash obyektining xususiyati va baholash maqsadlariga qarab baholovchi makroiqtisodiy koʻrsatkichlarning mazkur roʻyxatini kengaytirishi mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9. Baholovchi baholash obyekti mansub boʻlgan bozorni aniqlashi va uni tahlil qilishi lozim. Tahlil qilish va baholash toʻgʻrisidagi hisobotda keltirish talab etiladigan bozorga oid asosiy koʻrsatkichlarga quyidagilar kiradi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyekti mansub boʻlgan tarmoqning oʻsish surʼatlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtarmoqdagi daromaddorlikning oʻrtacha koʻrsatkichlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishehtimol tutilgan investorlar uchun tarmoqning jalb qiluvchanligi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtarmoqning rivojlanish imkoniyatlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtarmoqni segmentlarga ajratish va baholanayotgan korxona mansub boʻlgan segmentni aniqlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtarmoqning normativ-huquqiy tartibga solinishi va tarmoqda korxonalar faoliyati uchun oʻziga xos cheklashlar.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBozorga oid axborot tahlili natijalariga koʻra baholash toʻgʻrisidagi hisobotda bozorning mazkur segmentini tavsiflovchi quyidagi parametrlar boʻyicha xulosalar aks ettirilishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishnarxlar dinamikasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishasosiy raqiblar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkorxonaning tarmoqdagi oʻrni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkompaniyaning imkoniyatlari.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10. Quyidagilar moliyaviy hisobot maʼlumotlarini tahlil qilishning asosiy turlari hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishyagona bazaga muvofiq tahlil (vertikal tahlil). Ushbu maqsadda buxgalteriya balansi moddalari aktivlar summasiga nisbatan foiz hisobida, moliyaviy natijalar haqidagi hisobot moddalari esa — daromadlarning umumiy summasiga nisbatan foiz hisobida ifodalanadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishgorizontal tahlil. U davr mobaynida moliyaviy hisobot koʻrsatkichlari oʻzgarishining tahlilini nazarda tutadi. Tahlil qilish talab etiladigan asosiy koʻrsatkichlarga realizatsiyadan kelgan tushumning oʻsish surʼatlari, daromadning oʻsish surʼatlari va aktivlarning oʻsish surʼatlari kiradi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmoliyaviy koeffitsiyentlar tahlili. U hisoblangan koeffitsiyentlarni normativ koʻrsatkichlar, boshqa korxonalarning koeffitsiyentlari bilan yoki tarmoqqa oid oʻrtacha koʻrsatkichlar bilan taqqoslashni amalga oshirish imkoniyatini beradi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKorxonani baholashda moliyaviy koeffitsiyentlarning quyidagi asosiy guruhlari hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkorxonaning ish faolligini tavsiflaydigan aylanuvchanlik koeffitsiyentlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkorxona ishining daromaddorligini, xarajatlarning iqtisodiy samara berish darajasini va mablagʻlardan foydalanish darajasini tavsiflaydigan, shuningdek korxona sof yoki operatsion daromadining korxona faoliyatining u yoki bu parametriga nisbatini aks ettiradigan daromaddorlik va rentabellik koeffitsiyentlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkorxonani moliyalashtirish manbalarida xususiy va jalb qilingan mablagʻlar nisbatini aks ettiradigan va korxonaning kreditorlardan moliyaviy mustaqilligi darajasini va uning uzluksiz ishlab chiqarish jarayonini taʼminlash uchun toʻlovlar boʻyicha hisob-kitob qilish qobiliyatini tavsiflaydigan moliyaviy barqarorlik koeffitsiyentlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkorxonaning qisqa muddatli davrdagi toʻlov qobiliyatini va uning bozor konyunkturasidagi tezoqar oʻzgarishlarga dosh berish qobiliyatini tavsiflaydigan likvidlik koeffitsiyentlari.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash obyektining xususiyatlariga qarab baholovchi koʻrsatilgan guruhlarda foydalaniladigan koeffitsiyentlar soni va turini mustaqil aniqlaydi, shuningdek, boshqa mos keluvchi koeffitsiyentlarni hisoblashi mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11. Zarur holda baholovchi moliyaviy hisobotni meʼyorga solishni, yaʼni korxona moliyaviy hisobotini baholash jarayonida foydalanilishi mumkin boʻlgan baholash balanslariga va moliyaviy natijalar haqidagi hisobotlarga qayta baholashni amalga oshiradi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQuyidagilar asosiy meʼyorga soladigan tuzatishlar hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbuxgalteriya balansi maʼlumotlariga korxona aktivlari va majburiyatlarining bozor qiymatini olish uchun zarur boʻlgan tuzatishlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmoliyaviy natijalar haqidagi hisobot maʼlumotlariga baholanayotgan korxonaga xos boʻlmagan daromadlar va xarajatlarga tegishli boʻlgan tuzatishlar.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMeʼyorga solish natijasida korxona moliyaviy hisoboti maʼlumotlari:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtarmoqning oʻxshash korxonalari yoki tarmoqqa oid oʻrtacha koʻrsatkichlar bilan qiyosiy boʻlishi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkorxona pul oqimlarini prognoz qilishda foydalanish uchun yaroqli boʻlishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMeʼyorga solingan moliyaviy hisobot (baholash balanslari va moliyaviy natijalar haqidagi hisobotlar)dan faqat baholash maqsadida foydalaniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12. Korxona moliyaviy hisoboti maʼlumotlari tahlilining natijalari baholash toʻgʻrisidagi hisobotda keltiriladi va quyidagilarni oʻz ichiga olishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash sanasiga qadar soʻnggi uch yil uchun buxgalteriya balanslari tahlilining natijalari izohlar va xulosalar bilan;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash sanasiga qadar soʻnggi uch yil uchun moliyaviy natijalar haqidagi hisobotlar tahlilining natijalari izohlar va xulosalar bilan;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash sanasiga qadar soʻnggi uch yil uchun moliyaviy koeffitsiyentlarning asosiy guruhlari boʻyicha yakuniy hisob-kitoblar.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIV-bob. Baholash yondashuvlari va usullarini tanlash, asoslash va qoʻllash
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-§. Daromadga oid yondashuv
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13. Baholash obyekti qiymati pul oqimlarini diskontlash usuli (keyingi oʻrinlarda matnda POD usuli deb yuritiladi) yordamida baholash obyektidan prognoz davrida kutilayotgan pul oqimlarining joriy qiymatlari va baholash obyektining prognoz davridan keyingi joriy qiymatini qoʻshish yoʻli bilan aniqlanadi. Bunda, koʻrsatilgan qiymatlar baholash sanasidagi diskontlash stavkasi boʻyicha keltiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash obyektining joriy qiymatini POD usuli bilan hisoblash formulasi, pul oqimlari prognoz davrining har bir yili oxirida tushadi deb faraz qilinganda, quyidagi koʻrinishga ega boʻladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishPV — joriy qiymat;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishi — prognoz davri yilining raqami;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishn — prognoz davrining oxirgi yili;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishCFi — prognoz davri i-chi yilining pul oqimi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishD — diskontlash stavkasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFV — baholash obyektining prognoz davri tugaganidan keyingi qiymati.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishPul oqimlari yil oʻrtasida tushadi deb faraz qilinganda (ular yil mobaynida mutanosib ravishda tushganda) i oʻrniga daraja koʻrsatkichi i-0,5, n oʻrniga tegishincha n-0,5 ishlatiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish14. Baholash obyekti qiymatini POD usuli bilan baholashda, baholash maqsadi, baholash obyektining xususiyati va kapital tuzilishiga qarab, xususiy yoki investitsiyalangan kapitalga olingan, soliq toʻlangunga qadar yoki soliq toʻlanganidan keyingi holatga koʻra nominal yoki real summalarda hisoblangan pul oqimlari qoʻllaniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKorxona xususiy kapitali yoki undagi mulk ulushi qiymatini baholash uchun qoʻllaniladigan pul oqimining asosiy turi xususiy kapitalga olingan sof pul oqimi boʻlib, u quyidagi tartibda hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishsof daromad;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishplyus amortizatsiya ajratmalari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishplyus (minus) xususiy aylanma kapitalning kamayishi (koʻpayishi);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishplyus (minus) aktivlarning sotilishi (kapital qoʻyilmalar);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishminus imtiyozli aksiyalar boʻyicha dividendlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishplyus (minus) uzoq muddatli qarzlarning koʻpayishi (kamayishi).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKorxona kapitalining tuzilishida jalb qilingan kapital ulushi ancha koʻp (30 foizdan ortiq) boʻlsa, investitsiyalangan kapitalga olingan sof pul oqimi qoʻllaniladi va u quyidagi tartibda hisoblanadi:
(14-bandning toʻqqizinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/07-sonli (roʻyxat raqami 2026-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 376-modda)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishsof daromad;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishplyus amortizatsiya ajratmalari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishplyus (minus) xususiy aylanma kapitalning kamayishi (koʻpayishi);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishplyus (minus) aktivlarning sotilishi (kapital qoʻyilmalar);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishplyus uzoq muddatli qarzlar boʻyicha ilgari sof daromadni hisoblash vaqtida chegirib tashlangan foizlarni toʻlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishminus daromad soligʻining toʻlangan foizlar summasiga toʻgʻri keladigan qismi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15. Daromadlarni prognoz qilishda baholovchi quyidagi omillarni oʻrganadi va hisobga oladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishchiqarilayotgan mahsulot assortimenti;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishishlab chiqarish hajmlari va mahsulot narxlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishchiqarilayotgan mahsulotga boʻlgan talab;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishinflatsiya surʼatlari (nominal pul oqimi uchun);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkorxonaning mavjud ishlab chiqarish quvvatlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkapital qoʻyilmalarni amalga oshirish rejasi va oqibatlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtalab imkoniyatlarini belgilaydigan iqtisodiyotdagi umumiy vaziyat;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtarmoqdagi vaziyat va raqobat;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholanayotgan korxonaning bozordagi ulushi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishprognoz davri tugaganidan soʻng daromadlarning oʻsish surʼatlari.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishXarajatlarni prognoz qilishda baholovchi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishxarajatlar tuzilishini, oʻzgarmas va oʻzgaruvchi xarajatlar nisbatini tahlil qiladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbir martalik va favqulodda xarajatlar moddalarini aniqlaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishamortizatsiyalanadigan aktivlar mavjudligidan, ularning boʻlgʻusi koʻpayishi va hisobdan chiqarilishi prognozidan kelib chiqib, amortizatsiya ajratmalari miqdorini aniqlaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishjalb qilingan mablagʻlar boʻyicha foiz toʻlovlari miqdorini bu mablagʻlarning prognoz qilinayotgan miqdoriga muvofiq aniqlaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkorxonaning asosiy vositalar va aylanma aktivlarga boʻlgan ehtiyojini prognoz qiladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkorxona xususiy aylanma kapitalining ortiqchaligi yoki taqchilligini hisoblaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishuzoq muddatli qarzlar hajmining oʻzgarishlarini hisoblaydi (xususiy kapitaldan olinadigan pul oqimi uchun).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish16. Diskontlash stavkasini hisoblash uchun, pul oqimi turiga qarab, quyidagi usullarning biridan foydalanilishi mumkin:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishxususiy kapitaldan olinadigan pul oqimi uchun — kapital aktivlarni baholash usuli, kumulyativ tuzish usuli va diskontlangan pul oqimini tahlil qilish usulidan;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishinvestitsiyalangan kapitaldan olinadigan pul oqimi uchun — kapitalning oʻrtacha oʻlchangan qiymati modelidan.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishDiskontlash stavkasini hisoblash qoʻllanilayotgan (soliq toʻlangunga qadar yoki soliq toʻlanganidan keyingi) pul oqimiga mos keladigan asosda, qiymatda (nominal yoki real qiymatda) va hisoblash valyutasida amalga oshirilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17. Diskontlash stavkasini kapital aktivlarni baholash usuli bilan hisoblash fond bozorining erkin muomaladagi aksiyalar daromaddorlik darajasining oʻzgarishiga doir axborotini tahlil qilish asosida, quyidagi formula boʻyicha amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishD = Rf + β ( Rm – Rf ) + S1 + S2 + C, bu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishD — diskontlash stavkasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRf — tavakkalsiz stavka;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishβ — beta koeffitsiyenti, muntazam tavakkalchilik koʻrsatkichi boʻlib, fond bozorining umumiy daromaddorlik darajasiga nisbatan konkret korxona aksiyalari umumiy daromaddorlik darajasining oʻzgarishini aks ettiradi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRm — bozorning umumiy daromaddorlik darajasi (daromaddorlikning bozordagi oʻrtacha meʼyori);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishS1 — kichik korxonalarga tavakkalchilik uchun mukofot boʻlib, u ustav fondi miqdori yirik korxonalar bilan taqqoslaganda uncha katta boʻlmagan korxonalarning past darajadagi kredit qobiliyati va moliyaviy barqarorligi bilan belgilanadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishS2 — konkret korxonaga investitsiyalar qilish tavakkalchiligi uchun mukofot (nomuntazam tavakkalchiliklar);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishS — mamlakatga oid tavakkalchilik boʻlib, u faqat kapital aktivni baholash usuli boʻyicha hisoblash formulasining barcha elementlari sifatida boshqa mamlakatlar bozoriga oid maʼlumotlardan foydalanilganida hisobga olinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish18. Diskontlash stavkasini kumulyativ tuzish usuli yordamida hisoblash daromad tavakkalsiz stavkasi va baholanayotgan korxonaga investitsiyalar qilish tavakkalchiligi uchun mukofotlarni qoʻshish yoʻli bilan, quyidagi formula boʻyicha amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishD = Rf + RPm + RPs + RPu, bu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishD — diskontlash stavkasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRf — tavakkalsiz stavka;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRPm — tavakkalsiz investitsiyalar bilan taqqoslaganda, aksiyalarga qoʻyilmalar tavakkalchiligi uchun mukofot;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRPs — kichik korxonalarga tavakkalchilik uchun mukofot;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRPu — konkret korxona yoki tarmoqqa xos boʻlgan tavakkalchilik uchun mukofot boʻlib, uning doirasida tavakkalchilikning quyidagi omillari baholanishi mumkin:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishyetakchi shaxsga bogʻliqlik;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkorxonani moliyalashtirish manbalari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtovarga oid va hududiy diversifikatsiya;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmijozlarning diversifikatsiyalanganligi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholanayotgan korxonaga xos boʻlgan boshqa tavakkalchiliklar.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish19. Diskontlash stavkasini pul oqimi diskontlangan usuli yordamida hisoblash baholash obyektining joriy qiymatini POD usuli bilan hisoblash formulasida diskontlash stavkasi qiymatini, qolgan parametrlar maʼlum boʻlganda, mazkur formula elementlarining tengligiga erishgunga qadar oldinma-ketin oʻzgartirish yoʻli bilan amalga oshiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20. Diskontlash stavkasini kapitalning oʻlchangan oʻrtacha qiymati usuli yordamida hisoblash xususiy kapital va jalb qilingan mablagʻlarga iqtisodiy samara olishning oʻlchangan stavkalarini qoʻshish yoʻli bilan (bu yerda oʻlchovlar sifatida xususiy va jalb qilingan mablagʻlarning kapital tarkibidagi ulushlari amal qiladi), quyidagi formula boʻyicha amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishWACC = kd (1 – tc) wd + kpwp + ksws, bu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkd — jalb qilingan mablagʻlar boʻyicha bank foiz stavkasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtc — korxonaning daromad soligʻi stavkasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkp — imtiyozli aksiyalar boʻyicha daromad stavkasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishks — oddiy aksiyalar boʻyicha daromad stavkasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishwd — korxona kapitali tarkibida jalb qilingan kapital ulushi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishwp — korxona kapitali tarkibida imtiyozli aksiyalar ulushi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishws — korxona kapitali tarkibida oddiy aksiyalar ulushi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish21. Diskontlash stavkasini hisoblash usulining tanlanishi va hisoblashda olingan qiymatlar va farazlar baholovchi tomonidan baholash toʻgʻrisidagi hisobotda asoslantirilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish22. Baholash obyektining prognoz davri tugaganidan keyingi qiymati quyidagi usullardan biri yordamida hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisheskirish va kapital qoʻyilmalarning qiymatlari teng deb faraz qilinganda, prognozdan keyingi davrda barqaror daromadlar olish prognoziga asoslangan Gordon modeli yordamida:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFV — baholash obyektining prognoz davri tugagandan keyingi qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishCF(t+1) — prognozdan keyingi davrning birinchi yili uchun pul oqimi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishD — diskontlash stavkasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishg — sotuv pul oqimining oʻsish surʼati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmoʻljallanayotgan sotuv, u baholash obyektini sotish majburiyati mavjud boʻlgan yoki bunday sotish muayyan turdagi biznesga xos boʻlgan holda qoʻllaniladi. Sotuv narxini hisoblash pul oqimini qiyosiy baholash obyektlari sotuvlariga doir;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishsof aktivlar qiymatiga doir;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtugatish qiymatiga doir maʼlumotlar tahlili asosida olingan koeffitsiyentlar yordamida qiymat koʻrsatkichlariga qayta hisoblashdan iborat.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish23. Baholash obyektining joriy qiymati POD usuli bilan prognoz davri pul oqimlarining joriy qiymatlari va baholash obyektining prognoz davri tugaganidan keyingi joriy qiymati yigʻindisi sifatida hisoblanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash obyektining bozor qiymatini olish uchun quyidagi tuzatishlarni kiritish talab etiladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishpul oqimini shakllantirishda ishga solinmagan aktivlarning (agar ular mavjud boʻlsa) qiymati qoʻshiladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishxususiy aylanma kapitalning ortiqcha qismi qoʻshiladi (taqchilligi ayiriladi);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishagar korxona xususiy kapitalining qiymatini hisoblash uchun investitsiyalangan kapitalga olingan pul oqimidan foydalanilayotgan boʻlsa, uzoq muddatli qarzlar miqdori ayirib tashlanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash obyekti biznesdagi mulk ulushi boʻlgan holda ham baholovchi nazorat va likvidlik darajasiga qarab tuzatishlar kiritadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBozor axboroti mavjud boʻlmaganda, nazorat elementlari yoʻqligiga chegirmalar quyidagicha hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
Baholanayotgan aksiyalar paketi miqdori, % |
Nazorat elementlari yoʻqligiga chegirma, % |
|
100 dan 75 gacha +1 oddiy aksiya |
0 |
|
75 dan 50 gacha +1 oddiy aksiya |
5 |
|
50 dan 25 gacha +1 oddiy aksiya |
10 |
|
25 dan 10 gacha +1 oddiy aksiya |
15 |
|
10 va undan kam |
20 |
(23-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/07-sonli (roʻyxat raqami 2026-2, 19.05.2017-y.) qaroriga asosan xatboshi bilan toʻldirilgan — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 376-modda)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish24. Baholash obyekti qiymatini daromadni kapitallashtirish usuli yordamida aniqlash ayrim davr (odatda — bir yil) mobaynida olingan daromad miqdorini shu daromadga muvofiq boʻlgan kapitallashtirish stavkasiga boʻlish yoʻli bilan, quyidagi formula boʻyicha amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishPV — joriy qiymat;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishCF — yil (yoki boshqa tanlangan davr) mobaynida olish kutilayotgan daromad;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishR — kapitallashtirish stavkasi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish25. Kapitallashtirilishi lozim boʻlgan daromad miqdori quyidagi usullardan biri bilan hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishjoriy daromadlar usuli bilan — kapitallashtirilishi lozim boʻlgan daromad miqdori sifatida soʻnggi hisobot davri koʻrsatkichlari olinadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdaromadning oddiy oʻrtacha miqdorini hisoblash usuli bilan — kutilayotgan daromad miqdori retrospektiv davrdagi daromadning oʻrtacha miqdoriga teng deb olinadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdaromadning oʻlchangan oʻrtacha miqdorini hisoblash usuli bilan — kutilayotgan daromad miqdori retrospektiv davrdagi daromadning oʻlchangan oʻrtacha miqdoriga teng deb olinadi, bunda daromadni olish davri baholash sanasiga qancha yaqin boʻlsa, uning koʻrsatkichi vazni shuncha salmoqli boʻladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmavjud tendensiyalar davom etadi degan farazga asoslangan trend (statistik usul) bilan oxirgi uch yil uchun retrospektiv maʼlumotlarga asoslanib trend tuzish va quyidagi formuladan foydalanishni nazarda tutadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishy = a + bxn + 1, bu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishy — prognozdan keyingi davrning birinchi yilidagi daromad miqdori;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishxn + 1 — prognozdan keyingi davrning birinchi yiliga mos keladigan davr raqami;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha va b — aniqlanishi lozim boʻlgan nomaʼlum oʻzgaruvchilar.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishn — oʻtgan davrlar soni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishx — davr raqami.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish26. Kapitallashtirish stavkasi quyidagi usullardan biri bilan aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektiga oʻxshash obyektlarning daromadlari miqdorlari va sotuv narxlari haqidagi bozor axboroti tahliliga asoslangan bozor ekstraksiyasi usuli bilan;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdiskontlash stavkasidan baholash obyektidan olingan daromadlar oʻsishining yillik oʻrtacha surʼatini ayirish yoʻli bilan.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKapitallashtirish stavkasi bozor ekstraksiyasi usuli bilan quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishR0 — baholash obyekti uchun kapitallashtirish stavkasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishn — oʻxshash obyektlar soni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKi — i-chi oʻxshash obyektning oʻlchov koeffitsiyenti;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRi — i-chi oʻxshash obyekt uchun Ri = Ii / Vi formulasi bilan aniqlanadigan kapitallashtirish stavkasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIi — i-chi obyektning baholash obyektining kapitallashtirilayotgan turdagi daromadiga mos keladigan daromadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishVi — i-chi obyektning sotuv narxi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKapitallashtirish stavkasining diskontlash stavkasi bilan oʻzaro aloqasi quyidagi formula bilan ifodalanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishR0 = D – g, bu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishD — diskontlash stavkasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishg — oʻsish surʼatlari.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholovchi daromadning oʻsish surʼatlari yoʻqligini prognoz qilgan boʻlsa, kapitallashtirish stavkasi miqdor jihatidan diskontlash stavkasiga tenglashtiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish27. Baholash obyektining joriy qiymati kapitallashtirish usuli yordamida yil (yoki boshqa davr) mobaynida olinishi kutilayotgan daromad miqdorini kapitallashtirish stavkasiga boʻlish yoʻli bilan hisoblanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash obyektining bozor qiymatini olish uchun pul oqimlarini shakllantirishda ishga solinmagan aktivlarning (agar ular mavjud boʻlsa) bozor qiymatini qoʻshish lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAgar baholash obyekti biznesdagi mulk ulushi boʻlsa baholovchi nazorat va likvidlik darajasiga tuzatishlar kiritadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAgar butun investitsiya qilingan kapitalga pul oqimi (daromad) baholash bazasi boʻlsa, 100 foizdan kam boʻlgan aksiyalar paketini baholashda aksiyalar paketining tegishli miqdori uchun nazorat elementlari yoʻqligiga chegirma qoʻllaniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAgar 1 dona oddiy aksiyaga pul oqimi (daromad) baholash bazasi boʻlsa, aksiyalar paketining tegishli miqdoriga nazorat elementlari mavjudligiga mukofot qoʻllaniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBozor axboroti mavjud boʻlmaganda, nazorat elementlari yoʻqligiga (mavjudligiga) chegirmalar (mukofotlar) quyidagi tarzda hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
Baholanayotgan aksiyalar paketi miqdori, % |
Chegirma, % |
Mukofot, % |
|
100 dan 75 gacha +1 oddiy aksiya |
0 |
25 |
|
75 dan 50 gacha +1 oddiy aksiya |
5 |
20 |
|
50 dan 25 gacha +1 oddiy aksiya |
10 |
11 |
|
25 dan 10 gacha +1 oddiy aksiya |
15 |
5 |
|
10 va undan kam |
20 |
0 |
(27-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/07-sonli (roʻyxat raqami 2026-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 376-modda)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-§. Qiyosiy yondashuv
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish28. Qiyosiy yondashuv oʻxshash korxonalar yoki ulardagi mulk ulushlarining sotuv narxlari tahliliga asoslanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQiyosiy yondashuv doirasida kapital bozori usulidan va bitimlar usulidan foydalanganda baholovchi kamida uchta oʻxshash korxonani tanlab olishi lozim. Taqqoslash uchun oʻxshash korxonalarni tanlashda qiyosiylik mezonlari tarkibi baholash shartlari va zaruriy axborot mavjudligi bilan belgilanadi. Quyidagilar baholovchi hisobga olishi lozim boʻlgan asosiy mezonlar hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyekti va oʻxshash korxonalar bir tarmoqqa mansubligi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmiqdor jihatidan qiyosiylik, sotuvlar hajmi, aktivlar jami qiymati, bozorga oid kapitallashtirish va boshqa koʻrsatkichlarda ifodalanishi mumkin;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdaromadlarning oʻsish surʼatlari jihatidan qiyosiylik.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish29. Baholash obyektining bozor qiymatini qiyosiy yondashuv usullari bilan aniqlash uchun quyidagi formula boʻyicha hisoblanadigan multiplikatorlar qoʻllaniladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishM — multiplikator;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishN — oʻxshash korxonaning sotuv narxi (yoki qiymatni belgilovchi oʻzga asos);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishK — korxona faoliyatini tavsiflaydigan moliyaviy, ishlab chiqarishga oid yoki moddiy koʻrsatkich.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTegishincha, baholash obyektining narxi moliyaviy koʻrsatkichni tegishli multiplikatorga koʻpaytirish yoʻli bilan aniqlanishi mumkin:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishN = M * K
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMultiplikatorlar umuman korxona boʻyicha yoki bir aksiyaga nisbatan hisoblanishi mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish30. Biznesni baholashda multiplikatorlarning quyidagi asosiy turlaridan foydalaniladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishnarx/daromad (foyda, pul oqimi);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishnarx/dividendlar. Bu multiplikator amalda toʻlangan dividendlar asosida yoki bunday toʻlovlarga xos boʻlgan oʻxshash korxonalar boʻyicha sof foydaga nisbatan foiz hisobida oʻlchanadigan ehtimol tutilgan dividend toʻlovlari asosida hisoblanadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishnarx/realizatsiyadan kelgan tushum;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishnarx/ishlab chiqarish fizik hajmi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishnarx/xususiy kapital (sof aktivlar)ning balans qiymati.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash obyekti va oʻxshash korxonalarning xususiyatlariga qarab baholovchi boshqa turdagi multiplikatorlarni qoʻllashi ham mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash obyektini baholash uchun oʻrinli boʻlgan multiplikatorlarning tanlanishini asoslash va hisoblash taomilining tavsifi baholash toʻgʻrisidagi hisobotda keltirilishi lozim.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish31. Baholash obyektining bozor qiymati qiyosiy yondashuv yordamida multiplikatorlarning tanlangan qiymatlarini baholash obyektining tegishli moliyaviy yoki boshqa koʻrsatkichlariga koʻpaytirish orqali olingan natijalarni muvofiqlashtirish va yakuniy tuzatishlar kiritish yoʻli bilan aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishagar qiymatni belgilovchi asos sifatida investitsiyalangan kapital qiymati olingan boʻlsa, uzoq muddatli qarzlar ayirib tashlanadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishxususiy aylanma kapitalning taqchilligi ayirib tashlanadi (ortiqcha aylanma kapital qoʻshiladi);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdaromadni shakllantirishda ishga solinmagan aktivlarning (agar ular mavjud boʻlsa) bozor qiymati qoʻshiladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishodatdagi xaridor uchun jalb qiluvchan boʻlmagan ishlab chiqarish diversifikatsiyasi mavjud boʻlsa, portfelli chegirma ayirib tashlanadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishyopiq korxona aksiyalari fond bozorida kotirovka qilinadigan oʻxshash korxonalar boʻyicha baholangan holda, likvidlik uchun chegirma ayirib tashlanadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmulkning baholanayotgan ulushi uning oʻxshashlari bilan taqqoslaganda beradigan nazorat qilish imkoniyati darajasiga qarab, nazoratning yoʻqligi uchun chegirma ayirib tashlanadi yoki nazorat uchun mukofot qoʻshiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBozor axboroti mavjud boʻlmaganda, nazorat elementlari yoʻqligiga (mavjudligiga) chegirmalar (mukofotlar) quyidagi tarzda hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
Baholanayotgan aksiyalar paketi miqdori, % |
Chegirma, % |
Mukofot, % |
|
100 dan 75 gacha +1 oddiy aksiya |
0 |
25 |
|
75 dan 50 gacha +1 oddiy aksiya |
5 |
20 |
|
50 dan 25 gacha +1 oddiy aksiya |
10 |
11 |
|
25 dan 10 gacha +1 oddiy aksiya |
15 |
5 |
|
10 va undan kam |
20 |
0 |
(31-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/07-sonli (roʻyxat raqami 2026-2, 19.05.2017-y.) qaroriga asosan xatboshi bilan toʻldirilgan — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 376-modda)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-§. Xarajat yondashuv
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish32. Baholash obyektini baholash uchun xarajatga oid usulning tanlanishi baholovchi qabul qilgan baholash shartiga bogʻliq boʻladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishsof aktivlar usuli ishlab turgan korxona baholangan holda qoʻllaniladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtugatish qiymati usuli korxonani tugatish sharti qabul qilingan holda qoʻllaniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishXarajatga oid yondashuv usullari uchun umumiy formula quyidagi koʻrinishga ega:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKorxona qiymati = Aktivlar qiymati – Majburiyatlar qiymati
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish33. Ishlab turgan korxonani sof aktivlar usuli bilan baholash uchun baholovchi baholash sanasiga qadar soʻnggi korxona buxgalteriyasi (yoki mavjud boʻlganda konsolidatsiya qilingan / birlashtirilgan) balansi asosida baholash balansi (iqtisodiy balans)ni tuzadi. Iqtisodiy balansda korxonaning barcha, shu jumladan buxgalteriya balansida hisobga olinmagan aktivlari (masalan, gudvill) va majburiyatlari bozor qiymati boʻyicha hisobga olinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishIqtisodiy balansni tuzishda baholovchi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkoʻchmas mulkning bozor qiymatini aniqlaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmashinalar, uskunalar va transport vositalarining bozor qiymatini aniqlaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishnomoddiy aktivlarning bozor qiymatini aniqlaydi. Aktivlarning tarmoq boʻyicha oʻrtacha daromaddorligi haqida axborot mavjud boʻlsa, gudvill qiymati quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi (bunda korxonaning balansida aks ettirilgan, xususiylashtirish (sotib olish) paytida gudvill sifatida korxona xususiy kapitalining balans qiymati va baholash qiymati oʻrtasidagi farq tarzida yuzaga kelgan nomoddiy aktivlar, baholashga kiritilmaydi):
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishChP — RSA * SDA
Gudvill = --------------------------
SK
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishChP — korxona sof daromadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishRSA — korxona aktivlarining bozor qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSDA — aktivlarning tarmoq boʻyicha oʻrtacha daromadliligi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSK — kapitallashtirish stavkasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkorxona moliyaviy qoʻyilmalarining bozor qiymatini, shu jumladan korxonaning qimmatli qogʻozlarga va boshqa tashkilotlarning ustav kapitallariga investitsiyalarini, shuningdek boshqa tashkilotlarga berilgan qarzlarni aniqlaydi. Fond bozorida kotirovka qilinadigan qimmatli qogʻozlarga investitsiyalarning bozor qiymatini baholashda baholovchi ushbu qimmatli qogʻozlarning bozordagi kotirovkalariga asoslanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishFond bozorida kotirovka qilinmaydigan qimmatli qogʻozlarga va boshqa tashkilotlarning ustav fondlariga qilingan investitsiyalar qiymatini baholash investitsiyalarning nazorat sifatlariga qarab amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish50 foizdan ortiq boʻlgan investitsiyalar (aksiyalar paketlari, ulushlar va boshqalar) qiymatini baholash mazkur Mulkni baholash Milliy standarti (9-son MBMS) asosida amalga oshiriladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish50 foizgacha (qoʻshib hisoblaganda) boʻlgan investitsiyalar (aksiyalar paketlari, ulushlar va boshqalar) qiymatini baholash quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfond bozorida kotirovka qilinadigan aksiyalar qiymatini baholash mazkur aksiyalarning baholash sanasidan oldingi bozor kotirovkalariga muvofiq amalga oshiriladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdividendlar koʻrinishida (naqd, naqdsiz shaklda yoki aksiyalar koʻrinishida) daromadlar keltiradigan investitsiyalar qiymatini baholash soʻnggi uch yil uchun dividend koʻrinishidagi oʻrtacha yillik daromadni baholash sanasidagi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining qayta moliyalashtirish stavkasi boʻyicha kapitallashtirish yoʻli bilan amalga oshiriladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishadekvat daromadlar keltirmaydigan investitsiyalar qiymatini baholash xususiy kapital miqdoridan kelib chiqib quyidagi hisoblash formulasiga binoan amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSak = Bin * Ssk / Suf * (1-Kkontr)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSak — aksiyalar paketining hisoblangan qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBin — aksiyalar paketining balans qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSsk — xususiy kapitalning balans boʻyicha miqdori (xususiy mablagʻlar manbalari);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishSuf — balans boʻyicha ustav kapitalining miqdori;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKkontr — nazorat koeffitsiyenti.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAksiyalar qiymatini hisoblashda baholanayotgan aksiyalar paketining nazorat darajasini inobatga olish zarur. Nazorat elementlari yoʻqligiga chegirma mazkur uslubiy koʻrsatmalarning 34-bandiga binoan hisoblanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishInvestitsiyalarning yakuniy qiymati sifatida qiymatning eng koʻp miqdorini beruvchi hisob-kitoblar natijasi qabul qilinadi. Bunda, aksiyalar paketi qiymatining bahosi balans qiymatidan past boʻlishi mumkin emas.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishnihoyasiga yetkazilmagan kapital qoʻyilmalar — tugallanmagan qurilish obyektlari va oʻrnatilishi lozim boʻlgan uskunalarning bozor qiymatini aniqlaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtovar-moddiy zaxiralarining qiymatini ularning balans qiymati boʻyicha qabul qiladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkelgusi davrlar xarajatlari balans qiymati boʻyicha qabul qilinadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKechiktirilgan xarajatlar va daromadlarning qiymati quyidagi tarzda aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishagar ular milliy buxgalteriya hisobi standartlarida belgilangan aktivlar va majburiyatlarni tan olish mezonlariga javob bersa, ularning qiymati balans qiymatiga teng holda qabul qilinadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishagar ular milliy buxgalteriya hisobi standartlarida belgilangan aktivlar va majburiyatlarni tan olish mezonlariga javob bermasa, ularning qiymati toʻlanadigan foyda soligʻi (muddati kechiktirilgan daromadlar uchun) yoki ushbu soliqdan tejalgan summa (muddati kechiktirilgan xarajatlar uchun) boʻyicha hisoblanadi. Bunda, toʻlanishi kerak boʻlgan soliq yoki uning tejash summasi ushbu soliqning amaldagi stavkasini kechiktirilgan xarajatlar va daromadlarning balans qiymatiga koʻpaytirish yoʻli bilan hisoblanadi;
(33-bandning oʻttiz uchinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2018-yil 5-fevraldagi 01/19-10/10-sonli (roʻyxat raqami 2026-3, 01.03.2018-y.) qarori tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 28.02.2018-y., 10/18/2026-3/0824-son)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishpul mablagʻlari qiymatiga tuzatish kiritilmaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhar bir debitor boʻyicha uzoq muddatli debitorlik qarzining bozor qiymatini kutilayotgan qarz toʻlovlari va qarz boʻyicha foizlarni diskontlashni diskontlash stavkasi boʻyicha qarzni uzish muddatlari va ehtimolini hisobga olgan holda amalga oshirish yoʻli bilan aniqlaydi. Diskontlash stavkasi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan belgilangan qayta moliyalashtirish stavkasi miqdorida olinadi. Joriy debitor qarzi balans qiymatiga teng deb olinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishuzoq muddatli majburiyatlarning bozor qiymatini kutilayotgan qarz toʻlovlari va qarz boʻyicha foizlarni diskontlashni diskontlash stavkasi boʻyicha toʻlov muddatlarini hisobga olgan holda amalga oshirish yoʻli bilan aniqlaydi. Diskontlash stavkasi korxonaning foizli qarzlariga qoʻllaniladigan stavkaga teng deb olinadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmajburiyatlarning balans qiymatiga teng deb olinadigan joriy majburiyatlarning bozor qiymatini aniqlaydi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholanayotgan korxonaga tegishli boʻlgan, balansdan tashqari schyotida turgan, foydalanishda boʻlgan xoʻjalik inventari balansdan tashqari schyotda koʻrsatilgan qiymati boʻyicha 50 foiz miqdoridagi eskirishni ayirib tashlagan holda baholanadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishhisobga olinmagan majburiyatlarning (agar ular mavjud boʻlsa) bozor qiymatini aniqlaydi.
(33-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/07-sonli (roʻyxat raqami 2026-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 376-modda)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish34. Korxona xususiy kapitalining bozor qiymati sof aktivlar usuli yordamida aktivlar summasining bozor qiymatidan majburiyatlar summasining bozor qiymatini ayirib tashlash yoʻli bilan aniqlanadi. Baholanayotgan mulk ulushining bozor qiymati korxona xususiy kapitali qiymatiga nisbatan mutanosib qism sifatida hisoblanadi. Mulkning nazorat huquqini bermaydigan ulushi (aksiyalarning nazorat huquqini bermaydigan paketi) baholangan holda ayrim (yoki hamma) nazorat funksiyalarining yoʻqligiga chegirma kiritiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBozor axboroti mavjud boʻlmaganda, nazorat elementlari yoʻqligiga chegirmalar quyidagi tarzda hisoblanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish|
Baholanayotgan aksiyalar paketi miqdori, % |
Nazorat elementlari yoʻqligiga chegirma, % |
|
100 dan 75 gacha +1 oddiy aksiya |
0 |
|
75 dan 50 gacha +1 oddiy aksiya |
5 |
|
50 dan 25 gacha +1 oddiy aksiya |
10 |
|
25 dan 10 gacha +1 oddiy aksiya |
15 |
|
10 va undan kam |
20 |
(34-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/07-sonli (roʻyxat raqami 2026-2, 19.05.2017-y.) qaroriga asosan xatboshi bilan toʻldirilgan — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 376-modda)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish35. Tugatish qiymati usuli korxona tugatilganda va uning aktivlari alohida-alohida sotilganda mulkdor olishi mumkin boʻlgan qiymatni aniqlashga asoslanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholovchi korxona aktivlarining joriy qiymatini bu aktivlarning moʻljallanayotgan sotish sanasida aniqlangan, baholash sanasida aktivni sotish bilan bogʻliq tavakkalchilikni hisobga oluvchi diskontlash stavkasi boʻyicha keltirilgan joriy qiymati sifatida aniqlanadi. Tugatish shartlari bilan bunday aktivni sotishga xos boʻlgan muddatdan kamroq sotish muddati belgilangan boʻlsa, aktivning bozor qiymatidan qisqartirilgan sotish muddatiga chegirmani ayirib tashlash talab etiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTugatish xarajatlari quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtugatish uchun toʻgʻridan toʻgʻri xarajatlar — vositachilarga haq, jalb qilinadigan tashkilotlar xizmatiga haq toʻlash, aktivlarni sotishda toʻlanadigan soliqlarni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishaktivlarga ular sotilgunga qadar egalik qilish bilan bogʻliq xarajatlar — tayyor mahsulot zaxiralari, tugallanmagan ishlab chiqarish, uskunalar, mashinalar, mexanizmlar, koʻchmas mulk obyektlarini saqlab turish xarajatlarini va korxonani tugatish yakunlangunga qadar uning ishini quvvatlash boʻyicha boshqaruv xarajatlarini.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish36. Korxonaning tugatish qiymati tugatish xarajatlari ayirib tashlangan aktivlarning joriy qiymati bilan korxona majburiyatlarining joriy qiymati oʻrtasidagi tafovut sifatida aniqlanadi. Mulk ulushining qiymati korxonaning tugatish qiymatiga nisbatan mutanosib qism sifatida hisoblanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishV-bob. Qoʻllanilgan yondashuvlar doirasida olingan natijalarni muvofiqlashtirish va baholash obyektining yakuniy qiymatini hisoblash
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish37. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish — baholashga nisbatan turli yondashuvlar yordamida olingan natijalarni oʻlchash va taqqoslash yoʻli bilan baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash. Muvofiqlashtirish quyidagi usullardan biri bilan amalga oshiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmantiqiy muvofiqlashtirish usuli bilan. U baholovchi amalga oshiradigan tahlil asosida, barcha muhim parametrlarni hisobga olgan holda solishtirma oʻlchovlarni tanlashdan iborat. Baholovchi ustun yondashuvni aniqlaydi, qolgan yondashuvlarning natijalaridan esa ustun yondashuv yordamida olingan natijani tekshirish va unga tuzatish kiritish uchun foydalaniladi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmatematik oʻlchash usuli bilan. Bunda, turli baholash yondashuvlari bilan olingan natijalarning solishtirma oʻlchovlarini aniqlash uchun bir nechta mezonlardan foydalaniladi va ularning yordamida qoʻllanilgan hisoblash usulining afzalliklari yoki kamchiliklari konkret obyektni baholash xususiyatlarini hisobga olgan holda tavsiflanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish38. Solishtirma oʻlchovlarni aniqlashda baholovchi quyidagi asosiy omillarni tahlil qilishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtahlil va hisoblashlarga asos boʻlgan axborotning ishonchliligi va yetarliligini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash yondashuvi baholash obyektiga xos boʻlgan narx belgilovchi omillar tuzilishini hisobga olishga qodirligini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishyondashuv baholash obyektiga oʻxshash obyektlarning odatdagi xaridorlari va sotuvchilari motivatsiyasini aks ettirishga qodirligini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash yondashuvi hisoblanayotgan qiymat turiga muvofiqligini.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish39. Baholash obyekti qiymatining yakuniy miqdori quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKyak = Kxar * S1 + Kdar * S2 + Kqiyos * S3, bu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKyak — baholash obyektining yakuniy qiymati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKxar, Kdar, Kqiyos — tegishincha xarajatga oid, daromadga oid va qiyosiy yondashuvlar bilan aniqlangan qiymatlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishS1, S2, S3 — har bir baholash yondashuvi uchun tanlangan tegishli solishtirma oʻlchovlar.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBunda, quyidagi shart bajarilishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishS1 + S2 + S3 = 1, bu yerda:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishVI-bob. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotni tuzish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish40. Biznes qiymatini baholash toʻgʻrisidagi hisobot tuzilishi quyidagi asosiy boʻlimlarni oʻz ichiga olishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtitul varagʻi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmundarija;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash toʻgʻrisidagi hisobotga ilova xat;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholashga oid vazifa hamda asosiy faktlar va xulosalar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmamlakat va mintaqadagi umumiy iqtisodiy vaziyat tavsifi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyekti mansub boʻlgan tarmoq va bozor tavsifi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbiznes (korxona) tavsifi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkorxona moliyaviy hisoboti maʼlumotlari tahlili;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash yondashuvlari va usullarining tanlanishi va qoʻllanilishi tavsifi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishilovalar.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish41. Hisobotning titul varagʻida quyidagilar koʻrsatiladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash toʻgʻrisidagi hisobotning roʻyxatga olish raqami;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektining nomi va manzili;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholanayotgan qiymat turi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash sanasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash toʻgʻrisidagi hisobot tuzilgan sana;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbuyurtmachi va baholovchining nomi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish42. Mundarijada baholash toʻgʻrisidagi hisobotning sahifalar raqamlari koʻrsatilgan barcha boʻlimlari va kichik boʻlimlari sarlavhalari sanab oʻtiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish43. Ilova xat muxtasar shaklda tuziladi va quyidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olishi lozim:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishxat raqami va sanasini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholanayotgan mulkiy huquqlar koʻrsatilgan baholash obyektining nomini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektining manzili (joylashgan yeri)ni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholashni amalga oshirish uchun asosni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash maqsadini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash sanasini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholanayotgan qiymat turini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisheng muhim farazlar va cheklovchi shartlarni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash natijasini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholovchi tashkilot rahbarining imzosini.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish44. “Baholashga oid vazifa hamda asosiy faktlar va xulosalar” boʻlimi baholash obyektini baholash toʻgʻrisidagi shartnoma va baholashga oid vazifaning xususiyati haqida tasavvur hosil qilish uchun yetarli boʻlgan hajmdagi axborotni oʻz ichiga olishi lozim. Ushbu boʻlimda quyidagi maʼlumotlar koʻrsatiladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbuyurtmachi haqida axborot;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbajaruvchilar haqida axborot;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyekti;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholanayotgan mulkiy huquqlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash maqsadi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash natijalaridan foydalanish chegarasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholanayotgan qiymat turi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash sanasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash toʻgʻrisidagi hisobot tuzilgan sana;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektining yakuniy qiymati haqida xulosa;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfarazlar va cheklovchi shartlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash milliy standartlari talablariga muvofiqlik haqida bayonot;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfoydalanilgan axborotlar roʻyxati.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish45. “Mamlakat va mintaqadagi umumiy iqtisodiy vaziyat tavsifi” boʻlimida baholash natijalariga taʼsir etadigan asosiy makroiqtisodiy omillar, ularning oʻzgarish tendensiyalari va baholanayotgan biznes istiqbollariga taʼsiri tavsifi keltiriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish46. “Baholash obyekti mansub boʻlgan tarmoq va bozor tavsifi” boʻlimi quyidagi axborotni oʻz ichiga oladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtarmoqning holati va rivojlanish imkoniyatlari haqida;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishsotuv bozorlari va mahsulotni sotish xususiyatlari haqida;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtarmoqdagi raqobat shartlari, oʻrindosh tovarlar ishlab chiqaradigan asosiy raqiblarning mavjudligi (narxlar, xizmat koʻrsatish sifati, sotuv yoʻllari va hajmlari) haqida.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish47. “Baholanayotgan biznes (korxona) tavsifi” boʻlimida quyidagilar keltiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkorxonaning tashkiliy-huquqiy shakli toʻgʻrisida maʼlumotlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkorxonaning tarixi toʻgʻrisida maʼlumotlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishfaoliyat yoʻnalishlari (asosiy ishlab chiqarish faoliyati, mahsulotlar, xizmatlar) toʻgʻrisida axborot;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishyetkazib beruvchilar va isteʼmolchilar tavsifi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmavsumiy va siklga oid omillar mavjudligi haqida maʼlumotlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkorxona mulki toʻgʻrisida maʼlumotlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishxodimlar toʻgʻrisida maʼlumotlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbiznesning rivojlanish imkoniyatlari toʻgʻrisida maʼlumotlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbiznesdagi ulushlar bilan oldingi bitimlar toʻgʻrisida axborot.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish48. “Korxona moliyaviy hisoboti maʼlumotlari tahlili” boʻlimi quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtaqdim etilgan moliyaviy hisobot tahlilini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmoliyaviy hisobot maʼlumotlariga kiritilgan tuzatishlarni baholash maqsadida berilgan izohlarni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmoliyaviy koeffitsiyentlar tahlilini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishoʻxshash korxonalarning moliyaviy koʻrsatkichlari bilan taqqoslash natijalarini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkorxona moliyaviy holati prognozlarini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbiznes qiymatiga moliyaviy koʻrsatkichlar taʼsiri haqidagi axborotni.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish49. “Baholash yondashuvlari va usullarining tanlanishi va qoʻllanilishi tavsifi” boʻlimida quyidagilar keltiriladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash yondashuvlari va usullariga qisqacha sharh;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishqoʻllanilgan baholash yondashuvlari va usullarining tanlanishi va asoslanishi yoki biron-bir baholash yondashuvidan foydalanishdan voz kechishni asoslash;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkorxona qiymatini tanlangan baholash yondashuvlari va usullari yordamida aniqlash tartibi va hisoblashlar.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish50. “Baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash” boʻlimi quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbiznesdagi ulushlar baholangan holda, chegirmalar va mukofotlar qoʻllanilishini asoslashni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishturli baholash yondashuvlari bilan olingan natijalarni muvofiqlashtirishni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektining yakuniy qiymati haqidagi xulosani.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish51. “Ilovalar” boʻlimi quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash jarayonida foydalaniladigan hujjatlar (yoki ularning nusxalari)ni;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash obyektining fotosuratlarini (zarur holda);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash faoliyati bilan shugʻullanish huquqini beradigan litsenziya nusxasini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholash toʻgʻrisidagi hisobotni tayyorlashda ishtirok etgan baholovchilar malaka sertifikatlarining nusxalarini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbaholovchi tashkilotning fuqarolik javobgarligini sugʻurtalash haqidagi sugʻurta polisi nusxasini;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishboshqa maʼlumotlarni.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBaholash toʻgʻrisidagi hisobotning pirovard tuzilishi (boʻlimlar va kichik boʻlimlar soni va ularning ketma-ketligi tartibi, ularning nomi) va hajmi baholovchi tomonidan baholash obyektining xususiyati, baholash maqsadlari, baholash toʻgʻrisidagi hisobotning ehtimol tutilgan foydalanuvchisi hamda qonun hujjatlarining talablariga qarab belgilanadi.
(Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2009-y., 44-son, 475-modda; 2016-y., 22-son, 256-modda; 2017-y., 20-son, 376-modda; Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 28.02.2018-y., 10/18/2026-3/0824-son)