2025-2-сон 19.05.2017. Oʻzbekiston Respublikasi Mulkni baholash milliy standarti (8-son MBMS) “Xususiylashtirish maqsadida mulk qiymatini baholash”ga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish haqida

Hujjat kuchini yo‘qotgan 05.09.2020

Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining

Qarori

Oʻzbekiston Respublikasi Mulkni baholash milliy standarti (8-son MBMS) “Xususiylashtirish maqsadida mulk qiymatini baholash”ga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish haqida

[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2017-yil 19-mayda roʻyxatdan oʻtkazildi, roʻyxat raqami 2025-2]

LexUZ sharhi

Mazkur qaror Oʻzbekistan Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi direktorining 2020-yil 1-maydagi 01/11-15/62-sonli “Oʻzbekiston Respublikasining Yagona milliy baholash standartini tasdiqlash haqida”gi buyrugʻiga (roʻyxat raqami 3239, 04.06.2020-y.) asosan 2020-yil 5-sentabrdan oʻz kuchini yoʻqotadi.

Oʻzbekiston Respublikasining “Baholash faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuni, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2008-yil 24-apreldagi PQ-843-sonli “Baholovchi tashkilotlar faoliyatini yanada takomillashtirish va koʻrsatilayotgan xizmatlar sifati uchun ularning masʼuliyatini oshirish toʻgʻrisida”gi Qarori va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 18-apreldagi PF-5016-sonli “Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasini tashkil etish toʻgʻrisida”gi Farmoniga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasi qaror qiladi:

1. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mulkini boshqarish davlat qoʻmitasining 2009-yil 6-oktabrdagi 01/19-18/20-son qarori (roʻyxat raqami 2025, 2009-yil 28-oktabr) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2009-y., 44-son, 474-modda) bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi Mulkni baholash milliy standarti (8-son MBMS) “Xususiylashtirish maqsadida mulk qiymatini baholash”ga ilovaga muvofiq oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilsin.

2. Mazkur qaror 2017-yil 1-iyuldan kuchga kiradi.

Rais R. GULYAMOV

Toshkent sh.,

2017-yil 16-may,

01/27-26/06-son

Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli qaroriga
ILOVA

Oʻzbekiston Respublikasi Mulkni baholash milliy standarti (8-son MBMS) “Xususiylashtirish maqsadida mulk qiymatini baholash”ga kiritilayotgan

oʻzgartirish va qoʻshimchalar

1. 3-bandda:

ikkinchi xatboshidagi “baholash obyektiga” degan soʻzlar “baholash obyekti bilan” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

quyidagi mazmundagi sakkizinchi xatboshi bilan toʻldirilsin:

“narxlarning qimmatlashish indekslari — sanoat mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi korxonalarning tegishli grafa boʻyicha baholash obyektining har bir pozitsiyasiga koʻra (qurilish materiallari, mashinalar, asbob-uskunalar, texnika va texnologiyalar va h.k.) narxlar indekslari, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiy faoliyat turlarining umumdavlat tasniflagichining sanoat faoliyati boʻyicha (V, S, D, E) sanoat mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi korxonalarning narxlari indekslari;”;

sakkizinchi — oʻn beshinchi xatboshilar tegishli ravishda toʻqqizinchi — oʻn oltinchi xatboshilar deb hisoblansin.

2. 4-bandda:

oltinchi xatboshi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“davlatga tegishli boʻlgan nomoddiy aktivlar (intellektual mulk obyektlaridan tashqari).”;

quyidagi mazmundagi xatboshi bilan toʻldirilsin:

“Bir-biriga oʻzaro bogʻliq boʻlgan va birgalikda yuridik shaxs maqomiga ega boʻlmagan holda mulkiy majmuadan iborat davlat aktivlari barcha aktivlar bozor qiymatining yigʻindisi sifatida baholanadi.”.

3. 5-band quyidagi mazmundagi xatboshi bilan toʻldirilsin:

“Bir paytning oʻzida bir korxonaning davlatga tegishli boʻlgan aksiyalari (ulushlari) va davlatga tegishli boʻlmagan aksiyalari (ulushlari) ham baholanishi kerak boʻlgan taqdirda, baholash 8-son MBMS talablariga muvofiq amalga oshiriladi.”.

4. 6-bandning uchinchi — beshinchi xatboshilari quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“xususiylashtirilayotgan davlat turarjoy fondi (bozor qiymati boʻyicha xususiylashtiriladigan davlat turarjoy fondi obyektlari bundan mustasno);

havo va suv transporti vositalari;

alohida baholash obyektlari sifatida xususiylashtirilishi lozim boʻlgan intellektual mulk obyektlari qiymatini baholashga tatbiq etilmaydi.”.

5. 17-band quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“17. Aksiyalar, ulushlar (paylar)ni baholashda baholovchi mulkdorning mazkur obyektlarga boʻlgan huquqlarini buyurtmachi yoki uning vakolatli shaxsi tomonidan taqdim etilgan hujjatlarga, yaʼni: korxona (emitent)ning taʼsis hujjatlariga hamda Qimmatli qogʻozlar markaziy depozitariysi va investitsiya vositachisining maʼlumotlariga muvofiqligini identifikatsiyadan oʻtkazishi kerak.”.

6. 22-bandning toʻrtinchi xatboshisidagi “shoʻba kompaniyalar” degan soʻzlar “shoʻba va tobe jamiyatlar” degan soʻzlar bilan almashtirilsin.

7. 27-band quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“27. Yigʻilgan axborot asosida baholovchi tomonidan baholash obyektiga mansub boʻlgan bozor va tarmoq hamda moliyaviy hisobot tahlil qilinadi, shuningdek zarur holda unga tuzatish kiritiladi. Bunda, tuzatilgan hisobotdan faqat baholash haqidagi vazifada nazarda tutilgan maqsadlarda foydalaniladi.”.

8. 36-bandda:

uchinchi xatboshi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“Diskontlash stavkasi pul oqimining qoʻllaniladigan modelidan kelib chiqib belgilaniladi.”;

toʻrtinchi xatboshi chiqarib tashlansin.

9. 41-bandning ikkinchi jumlasi chiqarib tashlansin.

10. 49-bandning birinchi xatboshisidagi “jamlangan” degan soʻz “umumiy” degan soʻz bilan almashtirilsin.

11. 52-band quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“52. Mulkni baholash quyidagi tartibda amalga oshiriladi:

a) quyidagilarning tiklanish qiymati aniqlanadi:

koʻchmas mulkning (binolar va inshootlarning) tiklanish qiymati loyiha-smeta hujjatlari asosida yoki qurilish-montaj ishlarining qimmatlashishini inobatga oluvchi indekslarni, shuningdek narxlarning qimmatlashishi indekslarini qoʻllash orqali binolar va inshootlar tiklanish qiymatini aniqlashning yiriklashtirilgan koʻrsatkichlari asosida;

mashinalar, uskunalar va transport vositalarining (havo va suv transporti vositalari bundan mustasno) tiklanish qiymati almashtirish xarajatlari yoki aniq nusxasini yaratish xarajatlari negizida, yoxud ularning boshlangʻich balans qiymatini ishlab chiqaruvchi zavodlarning narxlari, preyskurantlar, prays-varaqlar qiymatiga muvofiq boʻlgungacha qayta baholash yoki baholash sanasiga asosiy fondlarni Hukumat qarori boʻyicha soʻnggi qayta baholash sanasidan boshlab narxlarning qimmatlashish indekslarini qoʻllash orqali;

qolgan asosiy vositalarning tiklanish qiymati ularning boshlangʻich balans qiymatini ishlab chiqaruvchi zavodlarning narxlari, preyskurantlar, prays-varaqlar qiymatiga muvofiq boʻlgungacha qayta baholash yoki baholash sanasiga asosiy fondlarni Hukumat qarori boʻyicha soʻnggi qayta baholash sanasidan boshlab narxlarning qimmatlashish indekslarini qoʻllash orqali;

qurilishi tugallanmagan obyektlarni baholash koʻchmas mulk obyektlari sifatida xarajat yondashuvi usullari bilan konstruktiv elementlari bitkazilganligi darajasidan kelib chiqib amalga oshiriladi (mavjud boʻlganda);

oʻrnatilmagan asbob-uskunalarni baholash xarajat yondashuvi usullari bilan mashinalar, uskunalar, transport vositalarini baholash tartibida amalga oshiriladi;

b) eskirish hajmi aniqlanadi:

koʻchmas mulk, shu jumladan qurilishi tugallanmagan obyektlar uchun — umumiy eskirish (jismoniy, funksional va tashqi);

mashinalar, uskunalar va transport vositalari uchun — umumiy eskirish (jismoniy, funksional va tashqi);

qolgan asosiy vositalar uchun — jismoniy eskirish yoki normativ (balans boʻyicha qabul qilingan) eskirish;

oʻrnatilmagan asbob-uskunalar uchun — funksional va tashqi eskirish.

Koʻchmas mulk, mashina va uskunalar, shuningdek transport vositalari umumiy eskirishining hisoblangan miqdori oʻlchami balansda saqlovchining buxgalteriya hisobiga binoan inobatga olinadigan eskirishdan yuqori natijani bergan hollarda baholovchi 8-son MBMSni qoʻllash boʻyicha uslubiy koʻrsatmalarda belgilangan tartibda baholash obyektining amaldagi holatidan kelib chiqib umumiy eskirish qiymatini xisobga oladi.

Baholovchi tomonidan qolgan asosiy vositalarning har bir pozitsiyasi boʻyicha aniqlangan eskirish hajmi davlat mulkini xususiylashtirish jarayonida tashkil etilgan Komissiya tomonidan belgilangan normativ eskirish miqdoridan yuqori boʻlishi mumkin emas.

Yangi aniqlangan obyektlar va balans qiymatiga ega boʻlmagan obyektlar baholanishi kerak boʻlgan hollarda, eskirish miqdori baholovchi tomonidan ekspertiza asosida baholash sanasidagi haqiqiy holatidan kelib chiqib belgilanadi.

v) 10 foizdan kamroq qoldiq qiymatga ega boʻlgan asosiy vositalar boʻyicha baholash vaqtida ularning tiklanish qiymatining 10 foizi miqdoridagi qiymati kiritiladi;

g) intellektual mulk obyektlari Oʻzbekiston Respublikasi Mulkni baholash milliy standarti (13-son MBMS) “Intellektual mulk obyektlari qiymatini baholash”ga (roʻyxat raqami 2371, 2012-yil 18-iyun) muvofiq baholanadi;

d) uzoq muddatli investitsiyalar qiymatini baholash belgilangan tartibda bozor qiymati boʻyicha amalga oshiriladi;

e) baholash chogʻida tovar-moddiy zaxiralariga taalluqli inventarlar va xoʻjalik buyumlarining qiymati balans qiymatiga teng holda qabul qilinadi;

j) qolgan uzoq muddatli va joriy aktivlar qiymati, shuningdek korxonaning majburiyatlari korxonaning oxirgi (baholash sanasidagi) hisoboti korxonaning buxgalteriya balansi maʼlumotlari asosida balans qiymati boʻyicha belgilanadi.

Bunda muddati kechiktirilgan xarajatlar va daromadlar qiymati quyidagi tarzda belgilanadi:

agar ular buxgalteriya hisobining milliy standartlari bilan belgilangan aktivlar va majburiyatlarni tan olish mezonlariga javob bersa, ularning qiymati balans qiymatiga teng holda qabul qilinadi;

agar ular buxgalteriya hisobining milliy standartlari bilan belgilangan aktivlar va majburiyatlarni tan olish mezonlariga javob bermasa, ularning qiymati toʻlanadigan foyda va obodonlashtirish va ijtimoiy infratuzilmani rivojlantirish soliqlari (muddati kechiktirilgan daromad uchun) yoki mazkur soliqlardan tejalgan summa (muddati kechiktirilgan xarajatlar uchun) boʻyicha hisoblanadi.

Toʻlanadigan soliqlar summasi yoki ularni tejash summasi ushbu soliqlarning amaldagi stavkasi summasini muddati kechiktirilgan xarajatlar va daromadlarning balans qiymatiga koʻpaytirish yoʻli bilan hisoblanadi;

z) yer uchastkasiga boʻlgan huquqlarning qiymatini baholash yer rentasi asosida amalga oshiriladi.

Buxgalteriya balansi korxona tomonidan yiliga bir martalik davriylikda tuzilganda, agar baholash sanasi buxgalteriya balansini tuzish sanasidan uch oydan ortiq muddatga ortda qolgan boʻlsa, hisob-kitoblar uchun asos sifatida oxirgi (baholash sanasidan oldingi) chorak yakuni boʻyicha oraliq balans olinadi.”.

12. 54-bandda:

birinchi xatboshidagi “korxonalarda ishtirok etish ulushi (aksiya paketlari, ulushlar, paylar)” degan soʻzlar “korxonada ishtirok etish ulushi (aksiya paketi, ulushi, payi)” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

ikkinchi xatboshi chiqarib tashlansin.

13. Quyidagi mazmundagi 54¹-band bilan toʻldirilsin:

“54¹. 8-son MBMS doirasida har bir yondashuv boʻyicha usullar yaxlit korxonaning yoki 75 foizdan yuqori nazorat ulushi qiymatini baholash shartlarini nazarda tutadi. 75 foiz va undan kam boʻlgan aksiyalar paketlari (ulushlar, paylar)ning qiymatini baholash tegishli chegirmalarni inobatga olgan holda amalga oshiriladi. Chegirmalarni qoʻllash 8-son MBMSni qoʻllash boʻyicha Uslubiy koʻrsatmalarda belgilangan tartibga muvofiq amalga oshiriladi.”.

14. Ilovada:

a) 1-bandda:

uchinchi xatboshi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“umumiy eskirish — jismoniy, funksional va tashqi eskirish natijasida aktivni tiklanish qiymatining yoki almashtirish qiymatining kamayishi;”;

quyidagi mazmundagi beshinchi xatboshi bilan toʻldirilsin:

“pul oqimining prognozdan keyingi davri — prognoz davri tugaganidan keyin biznesning daromadlari barqarorlashadigan va qolgan davrda barqaror uzoq muddatli oʻsish surʼatlari yoki cheksiz bir maromdagi daromadlar kuzatiladigan davr. Uzoq muddatli oʻsish surʼatlari 2 foiz miqdorida qabul qilinadi;”;

sakkizinchi xatboshi chiqarib tashlansin;

beshinchi — oʻn ikkinchi xatboshilar tegishli ravishda oltinchi — oʻn ikkinchi xatboshilar deb hisoblansin;

b) 3-band quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“3. Baholash haqidagi vazifa quyidagi shaklda tuziladi:

Baholash obyekti (nomi va qisqacha tavsifi)*
Balansda saqlovchi (nomi, rekvizitlari)
Baholash obyekti (korxona, emitent) joylashgan manzil
Buyurtmachi va uning rekvizitlari
Baholovchi tashkilot va uning rekvizitlari
Baholashni oʻtkazish uchun asos
Baholash obyektining tashkiliy-huquqiy shakli
Baholashning maqsadi va vazifalari
Aniqlanayotgan qiymat turi
Cheklovchi shartlar
Baholash sanasi
Baholashni oʻtkazish grafigi (muddatlari)
Baholash toʻgʻrisidagi hisobotni buyurtmachiga taqdim etish sanasi

*Biznesni baholashda baholash obyektining tavsifi davlatga tegishli baholanadigan qimmatli qogʻozlarning soni, ulush va mulkiy payning miqdorini oʻz ichiga olishi kerak.

Baholash maqsadiga va baholash obyektining xususiyatlariga qarab baholash haqidagi vazifa qoʻshimcha shartlarni oʻz ichiga olishi mumkin.”;

v) 22-band quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“22. Prognoz yilining oʻrtasida pul oqimlarini olish moʻljallanayotgan boʻlsa (ishlab chiqarish mavsumiy boʻlganda, daromad yil mobaynida boʻlib-boʻlib olinganda), pul oqimi prognoz davrining oʻrtasidan boshlab diskontlanadi.

Hisob-kitob quyidagi formula boʻyicha amalga oshiriladi:

Agar baholash sanasi moliyaviy yilning boshlanishi bilan mos kelmasa, u holda yillik pul oqimi quyidagi tartibda hisoblab chiqiladi:

SFn =

k*CFi

(4 — k)*CFi+1

bu erda:

SFn — yillik pul oqimi har bir hisob davri uchun,

k — baholash sanasidan boshlab moliyaviy yil yakuniga qadar choraklar soni,

Cfi — tegishli moliyaviy yilning pul oqimi.

Mazkur formulani qoʻllashda oxirgi prognoz yili uchun pul oqimining prognoz koʻrsatkichi pul oqimining uzoq muddatli oʻsish surʼatlarini inobatga olgan holda prognozdan keyingi davridagi kabi hisoblab chiqiladi.”;

g) 24-band quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“24. Xususiylashtirilayotgan korxona (aksiyalar paketlari, ulushlar, paylar)ni baholash vaqtida xususiy va investitsiya qilingan kapital uchun pul oqimlarining modellari qoʻllaniladi.

Xususiy kapital uchun pul oqimi
Harakat belgisi	Koʻrsatkich
Plyus	Soliqlar toʻlangandan keyingi sof foyda
Plyus	Amortizatsiya ajratmalari
Plyus (minus)	Xususiy aylanma kapitalning kamayishi (oʻsishi)
Plyus (�inus)	Aktivlarni sotish (kapital qoʻyilmalar)
Plyus (minus)	Uzoq muddatli qarzning oʻsishi (kamayishi)
Minus	Imtiyozli aksiyalar uchun dividendlar
Jami:	Xususiy kapital uchun pul oqimi

Uzoq muddatli majburiyatlarning ulushi baholash sanasi holatiga barcha aktivlar balans qiymatining 30 foiz va undan ortigʻini tashkil etgan taqdirda investitsiyalangan kapital uchun pul oqimi modeli qoʻllaniladi.

Investitsiyalangan kapital uchun pul oqimi
Harakat belgisi	Koʻrsatkich
Plyus	Soliqlar toʻlangandan keyingi sof foyda
Plyus	Amortizatsiya ajratmalari
Plyus (minus)	Xususiy aylanma kapitalning kamayishi (oʻsishi)
Plyus (minus)	Aktivlarni sotish (kapital qoʻyilmalar)
Minus	Imtiyozli aksiyalar uchun dividendlar
Plyus	Uzoq muddatli qarzdorlik boʻyicha ilgari sof foydani hisoblashda chegirib tashlangan foizlarni toʻlash
Minus	Foizlarni toʻlash summasiga toʻgʻri keladigan foyda soligʻi qismi
Jami:	Investitsiyalangan kapital uchun pul oqimi	”;

d) 28-bandning ikkinchi xatboshisidagi “aksiyalar chiqarish va boshqalar” degan soʻzlar “qarzlar va h.k.” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

e) 30-band quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“30. 8-son MBMS doirasida baholash usullarini qoʻllash vaqtida diskontlash stavkasi pul oqimining modeliga qarab belgilanadi: xususiy kapital uchun pul oqimi va investitsiyalangan (qarzga olingan) kapital uchun pul oqimi.

Xususiy kapital uchun pul oqimidagi diskontlash stavkasi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

DReq = K * R

bu erda:

DReq — Xususiy kapital uchun pul oqimidagi diskontlash stavkasi;

R — baholash sanasidagi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining qayta moliyalashtirish stavkasi;

K — baholash obyektiga investitsiyalash tavakkalchiligi uchun ustamani inobatga oluvchi koeffitsiyent (tavakkalchilik koeffitsiyenti).

Tavakkalchilik koeffitsiyenti korxonaning moliyaviy-xoʻjalik faoliyati holati asosida balli tizim boʻyicha aniqlanadi:

Ball	1	2	3
Xususiy kapitalning baholash sanasidagi balans qiymati	10 mlrd. soʻmdan yuqori	10 dan (shu jumladan) 1 mlrd.soʻmgacha	1 mlrd. soʻm va kamroq
Balans boʻyicha asosiy vositalarning baholash sanasidagi eskirganlik darajasi	20 foizdan kam	20 foizdan 50 foizgacha (shu jumladan)	50 foizdan yuqori
Joriy likvidlilikning koʻrsatkichi	Soʻnggi 3 yil ichida 2 ga teng yoki koʻproq	Faqat soʻnggi yilda 2 ga teng yoki qoʻproq	2 dan past yoki pasayish tendensiyasi kuzatiladi
Faoliyat rentabelligi	Soʻnggi 3 yil uchun daromad oʻsishining barqaror tendensiyasi	Soʻnggi 3 yil uchun daromadning beqaror tendensiyasi	Ziyon qoʻriladigan faoliyat
Tarmoq	Moliyaviy soha	Ishlab chiqarish	Xizmatlar va savdo

Tavakkalchilik koeffitsiyenti quyidagi shkala boʻyicha aniqlanadi:

Ballar summasi	K Koeffitsiyenti
5 gacha (shu jumladan)	2
5 dan 10 gacha (shu jumladan)	2,25
10 dan yuqori	2,5

Investitsiyalangan kapital uchun pul oqimidagi diskontlash stavkasi kapitalning oʻrtacha olingan qiymati usuli bilan xususiy kapital va qarzga olingan mablagʻlarga nisbatan sermahsullikning oʻlchangan stavkalarini qoʻshish yoʻli bilan hisoblab chiqiladi. Salmoq sifatida qarzga olingan va xususiy mablagʻlarning kapital tuzilishidagi ulushlari qabul qilinadi. Hisoblashlar quyidagi formulaga binoan amalga oshiriladi:

DRic = KD * (1 — TC) * WD + KP * WP + KS * WS

bu erda:

DRic — investitsiyalangan kapital uchun pul oqimidagi diskontlash stavkasi;

KD — qarz mablagʻlar boʻyicha bankning foiz stavkasi;

TC — korxona foydasiga soliq stavkasi;

KP — imtiyozli aksiyalar boʻyicha foyda soligʻi stavkasi;

KS — yuqorida taʼriflangan uslubiyatga muvofiq oddiy aksiyalar boʻyicha foyda soligʻi stavkasi;

WD — korxonaning kapitali tuzilishidagi qarzga olingan kapital ulushi;

WP — korxonaning kapitali tuzilishidagi imtiyozli aksiyalarning ulushi;

WS — korxonaning kapitali tuzilishidagi oddiy aksiyalarning ulushi.

Kapitallashtirish stavkasi sifatida:

korxonalar qiymatini baholashda, shu jumladan korxonalarning ustav fondidagi davlatga tegishli boʻlgan aksiyalar, ulushlar, paylarni foizdagi nisbatini baholashda, pul oqimining uzoq muddatli oʻsish surʼatlarining 2 foiz miqdorini ayirgan holdagi diskontlash stavkasi;

qoʻchmas mulk va/yoki yer uchastkalaridan foydalanish huquqlarini baholashda — Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining qayta moliyalashtirish stavkasiga teng boʻlgan miqdorda qabul qilinadi.”;

j) 31-bandda:

birinchi xatboshidagi “xususiy kapitalning” degan soʻzlar “korxonaning” degan soʻz bilan almashtirilsin;

ikkinchi xatboshidan “(xususiy kapital)” degan soʻzlar chiqarib tashlansin;

oʻn uchinchi xatboshi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“I — narxlarning qimmatlashish indekslari;”;

z) 34-band quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“34. Boʻlgʻusi pul oqimlari va reversiya joriy qiymati aniqlanganidan soʻng zarur holda yakunlovchi tuzatishlar kiritiladi.

Qiymatni POD usuli bilan hisoblashda korxonaning ishlab chiqarishda va daromad olishda ishtirok etmaydigan (shu jumladan konservatsiya qilingan) aktivlari qiymatini hisobga olish lozim.

Shuningdek, xususiy aylanma kapitalning haqiqatdagi miqdoriga tuzatish kiritish zarur: ortiqcha xususiy kapital boshlangʻich qiymat miqdoriga qoʻshilishi, taqchillik esa — undan ayrilishi lozim.

Hisoblash quyidagi tartibda amalga oshiriladi:

xususiy aylanma kapitalning balans qiymati baholash sanasi holatiga joriy aktivlar (390 balans qatori) va joriy majburiyatlar (600 balans qatori) oʻrtasidagi tafovut tarzida belgilanadi;

xususiy aylanma kapitalning normativi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 25-fevraldagi 108-sonli “Vazirliklar, idoralar va korxonalarning aylanma mablagʻlari normativlari toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq ishlab chiqarish tannarxi va davr xarajatlarini yigʻindisini chiqarish bilan aniqlanadigan xarajatlar ulushi sifatida aniqlanadi;

baholash sanasidagi xususiy aylanma kapital balans qiymati va birinchi prognoz yilidagi xususiy aylanma kapital normativ miqdori oʻrtasidagi tafovut aniqlanadi.

Salbiy tafovut boʻlganda biznesning daromad yondashuvi bilan olingan qiymatidan tafovut ayiriladi. Ijobiy tafovut boʻlganda ortigʻi natijaga qoʻshiladi.

Agar korxonaning xususiy kapitalini hisoblash uchun investitsiyalangan kapitalning pul oqimidan foydalanilsa, uzoq muddatli qarzdorlik miqdori ayiriladi.

Korxonani POD usuli bilan baholash natijasida likvidli korxonaning yoki korxonadagi likvidli nazorat (75 foizdan ortiq) ulushning qiymati olinadi. Agar 75 foizdan kam boʻlgan ulush baholanayotgan boʻlsa, nazorat huquqlarining yetishmagan qismiga chegirma qilinishi lozim. Tuzatishlar nazorat elementlarining yetishmasligidan kelib chiqqan xolda kiritiladi, hisoblar quyidagicha amalga oshiriladi:

Baholanayotgan paket miqdori, %	Nazorat elementlari yoʻqligiga chegirma, %
100 dan 75 gacha + 1 ta aksiya	0
75 dan 50 gacha +1 ta aksiya	5
50 dan 25 gacha +1 ta aksiya	10
25 dan 10 gacha +1 ta aksiya	15
10 dan va kamroq	20	”;

i) 38-band quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“38. Kapitallashtiriladigan daromad sifatida tushum baholash sanasidan keyin keladigan toʻliq prognoz yili uchun xususiy kapitalga pul oqimi (ishlayotgan korxonalar, aksiyalarning paketlari, ulushlar uchun) qabul qilinadi. Pul oqimini kapitallashtirish korxona uzoq vaqt mobaynida taxminan bir xil miqdorda daromad olishi kutilayotgan vaziyatlarga mos keladi.”;

k) 43-bandning sakkizinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“kapitallashtirish koeffitsiyenti mazkur uslubiy koʻrsatmalarning 30-bandiga muvofiq hisoblanadi;”;

l) 53-band quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“53. Baholash obyekti va analoglarni taqqoslashning asosiy mezoni boʻlib tarmoq mansubligi hisoblanadi. Bunda baholash obyekti va analoglar faoliyat yoʻnalishlari boʻyicha oʻzaro taqqoslanadigan boʻlishi shart.”;

m) 61-bandning birinchi xatboshisidan “likvidlilik va” degan soʻzlar chiqarib tashlansin;

n) 64-bandning ikkinchi xatboshisidan “likvidlilik darajasi va” degan soʻzlar chiqarib tashlansin;

o) 84-band jadvalining izohi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“* Balans qiymati boʻyicha hisoblashda ishtirok etadigan aktivlar va majburiyatlar, bundan 8-son MBMSning 52-bandi “j” kichik bandiga muvofiq inobatga olinishi shart boʻlgan kechiktirilgan xarajatlar va daromadlar mustasno.

** Nomoddiy aktivlar balans qiymati boʻyicha baholashda ishtirok etadi, bundan intellektual mulk obyektlari mustasno.

Korxona balansida aks ettirilgan, xususiylashtirish (sotib olish) paytida gudvill sifatida korxona xususiy kapitalining balans qiymati va baholash qiymati oʻrtasidagi farq tarzida yuzaga kelgan nomoddiy aktivlar baholashga kiritilmaydi.”;

p) 85-band quyidagi xatboshilar bilan toʻldirilsin:

“Sof aktivlar usuli bilan korxonani baholash natijasida likvid korxona yoki korxonadagi nazoratli (75 foizdan ortiq) likvidli ulush qiymati olinadi. Agar 75 foizdan kam boʻlgan ulush baholanayotgan boʻlsa, u holda yetishmayotgan nazorat qilish huquqiga nisbatan chegirma qilish zarur boʻladi. Tuzatish quyidagi tarzda hisoblanadigan nazorat elementlari yoʻqligi chegirmasini qoʻllash yoʻli bilan kiritiladi:

Baholanayotgan paket miqdori, %	Nazorat elementlari yoʻqligiga chegirma, %
100 dan 75 gacha +1 aksiya	0
75 dan 50 gacha +1 aksiya	5
50 dan 25 gacha +1 aksiya	10
25 dan 10 gacha +1 aksiya	15
10 dan va kamroq	20

Bunda chegirma qoʻllangandan keyin baholanayotgan ulushning qiymati xususiy kapitalning tegishli ulushining balans qiymatidan kam boʻlishi mumkin emas.”;

r) 87-band quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“87. Koʻchmas mulk qiymatini baholash quyidagi tartibda amalga oshiriladi.

Koʻchmas mulkning tiklanish qiymati loyiha-smeta hujjatlariga binoan aniqlanadi. Loyiha-smeta hujjatlari mavjud boʻlmasa, koʻchmas mulk tiklanish qiymatining yiriklashtirilgan koʻrsatkichlaridan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

Koʻchmas mulkning tiklanish qiymati amaldagi narxlardagi smeta qiymati asosida davlat qabuli hujjatlarida (davlat qabuli hujjatlari boʻlmaganda koʻchmas mulkning loyiha-smeta hujjatlari boʻyicha qiymati toʻgʻrisidagi maʼlumotlardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi) belgilangan koʻchmas mulk qiymatiga nisbatan tegishli narxlarning qimmatlashish indekslarini qoʻllash yoʻli bilan aniqlanadi:

C_d.s.s. = C_c * I_smr * I₁ * I₂ * I₃ * … *I_y

bu erda:

S_d.s.s. — koʻchmas mulkning amaldagi narxlardagi tiklanish qiymati;

C_s — koʻchmas mulkning loyiha-smeta hujjatlari boʻyicha qurilish smeta qiymati;

I_smr — qurilish-montaj ishlari qiymatining qimmatlashish indeksi;

I^₁,I_²,I^₃, … I_y — narxlarning qimmatlashish indekslari.

Tiklanish qiymatining yiriklashtirilgan koʻrsatkichlari asosida koʻchmas mulkning tiklanish qiymati quyidagi tartibda aniqlanadi.

Koʻchmas mulkning tiklanish qiymati quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

S v.s. = S * Ss.e. * K_¹ * K_² * K_³ * … Ky * Ismr * I_¹ * I_² * I_³* … I_^u

bu erda:

S v.s. — koʻchmas mulk obyektining tiklanish qiymati;

S — koʻchmas mulk obyektining oʻlchov birligi (hajm, yuza, pogon metri va h.k.);

Ss.e. — tiklanish qiymatining yiriklashtirilgan koʻrsatkichi;

K_¹, K_², K_³, … K_^u — tuzatish koeffitsiyentlari (kapitallik guruhi, hududning zilzilabardoshligi, hududiy koeffitsiyent va h.k.);

Ismr — qurilish-montaj ishlari qiymatining qimmatlashish indeksi;

I_¹,I_²,I_³, … I_^y— narxlarning qimmatlashish indekslari.

Qurilish-montaj ishlari qiymatining qimmatlashish indeksi 1991-yil narxlarida belgilangan qurilish smeta qiymatiga nisbatan qoʻllaniladi. Joriy narxlar asosida aniqlangan koʻchmas mulkning smeta qiymatiga nisbatan qurilish-montaj ishlarining qimmatlashish indeksi qoʻllanilmaydi.

Koʻchmas mulkning tiklanish qiymatiga koʻchmas mulk tiklanish qiymatining joriy narxlardagi 10 foizi miqdoridagi tadbirkorlik foydasi summasi qoʻshiladi.

Yangi aniqlangan koʻchmas mulk va qurilishi tugallanmagan obyektlarni baholash xuddi shunday tartibda amalga oshiriladi.”;

s) 93-banddagi “Oʻzbekiston Respublikasi Davlat statistika qoʻmitasi maʼlumotlari boʻyicha qurilish materiallari qiymati qimmatlashishi koeffitsiyentni” degan soʻzlar “narxlarning qimmatlashish indeksini” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

t) 94-bandda:

uchinchi xatboshi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“Yer uchastkasidan foydalanish huquqlari qiymatini baholash, baholash sanasidagi yer soligʻiga teng boʻlgan yer rentasi stavkasini kapitallashtirish yoʻli bilan amalga oshiriladi. Bunda kapitallashtirish stavkasi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining qayta moliyalashtirish stavkasiga teng qilib belgilanadi.”;

toʻrtinchi — oltinchi xatboshilar chiqarib tashlansin;

yettinchi xatboshi toʻrtinchi xatboshi deb hisoblansin;

u) 95-band quyidagi mazmundagi xatboshi bilan toʻldirilsin:

“Mashina va uskunalar import analoglar qiymatidan foydalanilgan holda baholangan taqdirda, Oʻzbekiston Respublikasi tashqi iqtisodiy faoliyatining Tovar nomenklaturasi boʻyicha qonun hujjatlarida belgilangan bojxona bojlari, soliq va boshqa toʻlovlar inobatga olinadi.”;

f) 103-band quyidagi mazmundagi xatboshi bilan toʻldirilsin:

“Transport vositalarining import analoglari qiymatidan foydalanilgan holda baholangan taqdirda, Oʻzbekiston Respublikasi tashqi iqtisodiy faoliyatining Tovar nomenklaturasi boʻyicha qonun hujjatlarida belgilangan bojxona bojlari, soliq va boshqa toʻlovlar inobatga olinadi.”;

x) 105-band quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“105. Tovar-moddiy zaxiralarga mansub boʻlgan inventar va xoʻjalik buyumlarining qiymati balans qiymati boʻyicha qabul qilinadi.”;

ts) 106-band quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“106. Baholanayotgan korxonaga tegishli foydalanishda boʻlgan, balansdan tashqari hisobda turgan xoʻjalik inventari balansdan tashqari hisobida koʻrsatilgan qiymati boʻyicha 50 foiz eskirishni ayirib tashlagan holda baholanadi.”;

ch) 107-band oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin;

sh) quyidagi mazmundagi 108¹-band bilan toʻldirilsin:

“108¹. Fond birjasining birja kotirovkasi varagʻiga kiritilgan qimmatli qogʻozlarning qiymati tegishli qimmatli qogʻozlar birja kotirovkasi varagʻiga kiritilgan fond birjasidan qimmatli qogʻozlarning kotirovkasini soʻrab olish (yoxud ochiq foydalanishda boʻlgan boshqa manbalardan foydalanish) yoʻli bilan belgilanadi va qonun hujjatlariga muvofiq kotirovka qilinadi.

Agar qimmatli qogʻozlar fond birjasining birja kotirovkasi varagʻiga kiritilmagan boʻlsa, baholash mazkur uslubiy koʻrsatmalarining 109–112-bandlariga muvofiq amalga oshiriladi.”;

e) 109-band quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“109. Miqdori 75 foiz va undan kam boʻlgan aksiyalar paketlari qiymatini baholash quyidagi uslublardan biri bilan amalga oshiriladi:

egalariga dividendlar koʻrinishida (naqd, naqdsiz shaklda yoki aksiyalar koʻrinishida) daromad keltiradigan aksiyalar paketlarini baholash baholash sanasidagi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining qayta moliyalashtirish stavkasi boʻyicha oxirgi uch yil uchun dividendlar koʻrinishidagi oʻrtacha yillik daromadni kapitallashtirish yoʻli bilan amalga oshiriladi;

adekvat daromad keltirmaydigan aksiyalar paketlari qiymatini baholash quyidagi hisoblash formulasiga binoan xususiy kapital miqdoridan kelib chiqib amalga oshiriladi:

Sak = Bin * Ssk / Suf * (1-Kkontr)

bu erda:

S_^ak — aksiyalar paketining hisoblangan qiymati;

B_ⁱⁿ — aksiyalar paketining balans qiymati;

S_^sk — balans boʻyicha xususiy kapitalning miqdori (xususiy mablagʻlar manbalari);

S_^uf — balans boʻyicha ustav kapitali miqdori;

K_^kontr — nazorat koeffitsiyenti.

Aksiyalarning qiymatini hisoblashda baholanayotgan aksiyalar paketining nazorat darajasini inobatga olish zarur. Nazorat elementlari yoʻqligi chegirmasi mazkur uslubiy koʻrsatmalarning 34-bandiga binoan hisoblanadi.

Aksiyalar paketlarining yakuniy qiymati sifatida qiymatning eng koʻp miqdorini beruvchi hisob-kitoblar qabul qilinadi. Bunda aksiyalar paketlari qiymatining bahosi balans qiymati koʻrsatkichidan kam boʻlishi mumkin emas.”;

yu) 111-bandning oltinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“I — narxlarning qimmatlashish indeksi;”;

ya) 113 va 114-bandlar quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“113. Oʻrnatiladigan uskunalar qiymatini baholash “Mashinalar va uskunalar” guruhi boʻyicha asosiy vositalar qiymatini baholash uchun nazarda tutilgan tartibda, sozlash-ishga tushirish xarajatlarini hisobga olmasdan amalga oshiriladi.

Agar uskuna sotib olingan sanasidan boshlab 5 yildan ortiq boʻlgan muddatda oʻrnatilmagan boʻlsa, uning jismoniy va funksional eskirishini inobatga olish zarur:

	Oʻrnatilmaganlik muddati
Eskirish	5 yildan ortiq 10 yilgacha	10 yildan ortiq
Jismoniy	5 %	10%
Funksional	10 %	15 %
Tashqi	5 %	10 %

Oʻrnatilmagan uskunaning qiymatini baholashda baholovchi tomonidan jismoniy, funksional va tashqi eskirish alomatlari aniqlangan taqdirda qiymatga nisbatan jismoniy, funksional va tashki eskirish qoʻllaniladi. Baholovchining mulohazalari baholash toʻgʻrisidagi hisobotda (zarur boʻlganda mutaxassislarning texnik xulosalarini ilova qilgan holda) asoslantirib berilishi kerak.

114. Qurilishi tugallanmagan obyektlar (kapital qoʻyilmalar) qiymatini baholash koʻchmas mulkni baholash uchun nazarda tutilgan tartibda 8-son MBMS va mazkur uslubiy koʻrsatmalar talablarini inobatga olgan holda amalga oshiriladi.”.

(Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2017-y., 20-son, 375-modda)