30.01.2026 йилдаги 01/2-5-сон
Кўриниш
Рус
Ўзб
O’zb
Ўзб|Рус
ONLINE TRANSLATE
Ўзбекистон Республикаси қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирининг буйруғи, 30.01.2026 йилдаги 01/2-5-сон
Кучга кириш санаси
03.03.2026
Кўриниш
Рус
Ўзб
O’zb
Ўзб|Рус
Ҳужжат 03.03.2026 00 санаси ҳолатига
Амалдаги версияга ўтиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ҚУРИЛИШ ВА УЙ-ЖОЙ КОММУНАЛ ХЎЖАЛИГИ ВАЗИРИНИНГ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
БУЙРУҒИ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ШНҚ 2.06.03-21 «Суғориш тизимлари. Лойиҳалаш талаблари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларини тасдиқлаш тўғрисида
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2026 йил 3 мартда ҳисобга олинди, ҳисоб рақами 388]
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ўзбекистон Республикасининг Шаҳарсозлик кодекси, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 27 ноябрдаги ПФ-6119-сон «Ўзбекистон Республикаси қурилиш тармоғини модернизация қилиш, жадал ва инновацион ривожлантиришнинг 2021 — 2025 йилларга мўлжалланган стратегиясини тасдиқлаш тўғрисида»ги Фармонига мувофиқ буюраман:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. ШНҚ 2.06.03-21 «Суғориш тизимлари. Лойиҳалаш талаблари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари иловага мувофиқ тасдиқлансин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Ўзбекистон Республикаси Давлат архитектура ва қурилиш қўмитаси раисининг 2013 йил 9 январдаги 41-сон буйруғи билан тасдиқланган ШНҚ 2.06.03-12 «Суғориш тизимлари. Лойиҳалаш нормалари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари ўз кучини йўқотган деб топилсин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3. Мазкур буйруқ Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги, Қишлоқ хўжалиги вазирлиги, Энергетика вазирлиги, Фавқулодда вазиятлар вазирлиги, Экология ва иқлим ўзгариши миллий қўмитаси ҳамда Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитаси билан келишилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4. Мазкур буйруқ расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Вазир Ш. ХИДОЯТОВ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Тошкент ш.,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2026 йил 30 январь,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
01/2-5-сон
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Келишилди:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Қишлоқ хўжалиги вазири И. АБДУРАХМОНОВ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2026 йил 12 январь
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Энергетика вазири Ж. МИРЗАМАҲМУДОВ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2025 йил 30 декабрь
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Экология ва иқлим ўзгариши миллий қўмитаси раиси А. АБДУХАКИМОВ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2025 йил 26 декабрь
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитаси раиси Б. ЮСУПАЛИЕВ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2025 йил 23 декабрь
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Фавқулодда вазиятлар вазири Б. КУДРАТХОДЖАЕВ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2025 йил 20 декабрь
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Сув хўжалиги вазири Ш. ХАМРАЕВ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2025 йил 12 декабрь
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ўзбекистон Республикаси қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирининг 2026 йил 30 январдаги 01/2-5-сон буйруғига
ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ШНҚ 2.06.03-21 «Суғориш тизимлари. Лойиҳалаш талаблари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Мазкур шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари (бундан буён матнда ШНҚ деб юритилади) суғориш тизимлари ва уларнинг элементларини (каналлар, коллекторлар, насос станциялари, инспекторлик йўллари, ёпиқ қувурлар, кўприклар ва сув тўсувчи дамбалар) лойиҳалашга оид талабларни белгилайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-боб. Шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига ҳаволалар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Мазкур ШНҚда қуйидаги шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига ҳаволалар қўлланилган:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ШНҚ 2.05.03-22 «Кўприклар ва қувурлар».
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-боб. Атамалар ва таърифлар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Ушбу ШНҚда қуйидаги атамалар ва уларнинг таърифлари қўлланилган:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
гидротехника иншоотлари — сув омборлари тўғонлари, дарёлардаги, сойлардаги, каналлардаги ва коллекторлардаги тўғонлар, дарёлар ўзанларидаги тўсувчи иншоотлар, сув олиш, сув ўтказиш, сув ташлаш ҳамда қирғоқларни ҳимоя қилиш иншоотлари, гидроэлектростанциялар, насос станциялари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
каналлар — сув билан манбадан сувдан фойдаланувчиларнинг чегарасига қадар таъминлаш учун мўлжалланган сув хўжалиги объектлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
суғориш тизими — суғориш учун сув етказиб берадиган каналлар ва иншоотлар мажмуи;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
суғориш тармоғи — сувдан фойдаланувчиларнинг суғориладиган майдонларига, шунингдек бошқа объектларга каналлардан ва бошқа сув объектларидан сув етказиб бериладиган, сувдан фойдаланувчиларга мақсадли фойдаланиш учун берилган сув хўжалиги объекти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
вертикал зах қочириш — сизот сувлари сатҳини ёки ер ости сувларининг босимини пасайтириш мақсадида уларни чиқариб ташлаш учун мўлжалланган вертикал қудуқлар тизими;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
горизонтал зах қочириш — суғориладиган майдонларда сизот сувларини критик чуқурлик сатҳидан паст даражага туширишни таъминлаш мақсадида уларни қабул қилиш ва чиқариб ташлаш учун мўлжалланган очиқ ёки ёпиқ турдаги зовурлар мажмуи.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-боб. Умумий қоидалар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3. Суғориш тизимлари ҳамда уларнинг таркибий элементларини лойиҳалаш босқичи ШНҚ 1.03.03-23 талабларига мувофиқ амалга оширилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Сув хўжалиги ва мелиоратив объектларни қуриш ёки реконструкция қилиш бўйича лойиҳалар (ишчи лойиҳалар) таркиби ва мазмуни мазкур ШНҚнинг 1-иловасига мувофиқ белгиланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4. Сув келтириш ва ташлаш схемалари, шунингдек асосий гидротехника иншоотлари конструкцияларининг техник ечимлари техник-иқтисодий кўрсаткичларни таққослаш натижаларига асосан қабул қилиниши, бунда қуйидаги талаблар таъминланиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
қишлоқ хўжалиги маҳсулотларининг лойиҳавий ҳосилдорлигига эришиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
сув, ер ҳамда ёқилғи-энергетика ресурсларидан самарали фойдаланиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш ва сув ресурсларидан оқилона фойдаланиш мақсадида самарадорлиги юқори бўлган сувни тежайдиган технологиялар ва қишлоқ хўжалиги техникаларини қўллаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
техник-иқтисодий ҳисоблашга асосланган ҳолда технологик жараёнларни комплекс автоматлаштириш даражасини белгилаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
атроф-муҳитни муҳофаза қилишда санитария-гигиена талабларига риоя қилиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
сувни тежайдиган технологияларни қўллашда ҳудуднинг грунт-иқлим шароити ва экин турини ҳисобга олган ҳолда мақбул сув истеъмолини таъминлаш, шунингдек комплекс ўғитлар ва химмелиорантларни етказиб бериш имкониятини яратиш.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5. Гидротехника иншоотлари ШНҚ 2.06.01-24, ШНҚ 2.06.04-21, ШҚН 2.06.08-21, ШНҚ 2.06.11-04 ҳамда ШНҚ 2.05.03-22 талабларига мувофиқ лойиҳалаштирилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4-боб. Суғориш тизимлари таркибига кирувчи объектларни лойиҳалаш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-§. Умумий қоидалар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6. Суғориш тизимининг таркиби мазкур ШНҚнинг 2-иловаси талабларига мувофиқ белгиланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
7. Суғориш тизими суғориладиган ерларда мақбул мелиоратив режимларни яратиш учун зарур шароитларни таъминлаш мақсадида суғориладиган ҳудудлар ташқарисига оқова ва зах қочириш сувларининг тўсиқларсиз чиқариб юборилишини таъминлаши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
8. Суғориш тизимлари таркибига кирувчи гидротехника ва мелиоратив иншоотлар синфи уларга бириктирилган суғориладиган ер майдонлари ёки сув олиш майдонлари кўрсаткичларига асосан белгиланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Т/р

Суғориладиган ерларнинг майдони (сув олиш майдонлари), минг ha

Синф

1.

150 минг ha дан ортиқ

I синф

2.

75 — 150 минг ha

II синф

3.

30 — 75 минг ha

III синф

4.

30 минг дан кам

IV синф

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
9. Янги ерларни суғориш ҳамда мавжуд суғориладиган ерларни қайта қуришни лойиҳалашда қишлоқ хўжалиги экинларининг сувга эҳтиёжи ҳар бир экин тури ва табиий-иқлим минтақаси учун ҳисоб-китоб-баланс усули асосида аниқланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
10. Табиий дренаж қобилияти кучсиз бўлган ва ер ости сувлари сатҳини оптимал қуритиш нормасига тушириш имкони мавжуд бўлмаган ер майдонларида қайта шўрланишнинг олдини олиш мақсадида «шўр ювиш» тартибини (режимини) таъминлаш учун ҳисобий суғориш нормасини 10 — 30 фоизгача оширишга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
11. Суғориш ва зах қочириш тизимларининг турини танлашда, шунингдек ердан фойдаланиш самарадорлигини аниқлаш учун қуйидаги кўрсаткичларни инобатга олиш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) ердан фойдаланиш коэффициенти (ЕФК):
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
wnetto — «netto» майдони (қишлоқ хўжалик экинлари экиладиган фойдали майдон);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
wbrutto — каналлар, коллекторлар, йўллар ва бошқа объектлар остидаги майдонларга қўшилган «netto» майдони;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) ялпи майдондан фойдаланиш коэффициенти (ЯМФК):
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ЯМФК = wnetto/wyalpi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда, wyalpi — «қўшилган» ерлар, кўллар, сув остидаги ерлар, ботқоқлар, тепаликлар ва бошқа фойдаланиш имконияти чекланган ҳудудларни ўз ичига олган умумий ялпи майдон.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
12. Минераллашуви юқори бўлган сувлардан суғориш мақсадида фойдаланиш ҳажмлари сув-туз баланси ҳисоб-китоблари асосида аниқланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
13. Экинларнинг илдиз тизими ривожланган ҳисобий грунт қатламида даврий сув танқислиги кузатиладиган шароитларда суғориш тизимлари таркибида қурғоқчилик даврида грунтни сунъий намлантиришни таъминловчи гидротехника ва мелиоратив иншоотлар лойиҳаланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Гидротехника ва мелиоратив иншоотларни қуришнинг мақсадга мувофиқлиги техник-иқтисодий ҳисоб-китоблар ҳамда сув баланси ҳисоб-китоблари асосида асосланиши зарур.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-§. Суғориш тармоғи
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
14. Суғориш тармоқлари жой рельефининг юқори белгилари бўйича жойлаштирилиши ва лойиҳалаштирилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
15. Суғориш тармоқларини каналлар ёки лотоклар кўринишида очиқ турда, шунингдек ер остида жойлаштирилган қувурли сув ўтказгичлар кўринишида ёпиқ турда лойиҳалаш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
16. Очиқ каналларни қияликлар ва асосни мустаҳкамловчи қопламалар билан мустаҳкамланган ҳолда ёки ер ўзанида лойиҳалашга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Суғориш тармоқлари конструкциясини танлаш сув ресурсларини тежашни ҳисобга олган ҳолда турли вариантларни таққослаш ҳамда техник-иқтисодий ҳисоб-китоблар натижаларига асосан амалга оширилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
17. Ички хўжалик суғориш тармоғининг барча каналлари ҳисобий «брутто» сув сарфи асосида, суғориш тизимининг фойдали иш коэффициенти (ФИК)ни ҳисобга олган ҳолда лойиҳалаштирилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
18. Эгатлаб суғориш усули қўлланилганда каналларнинг нормал (ҳисобий) сув сарфи суғориш тизимининг фойдали иш коэффициенти (ФИК) ва каналга бириктирилган суғориладиган майдонларни ҳисобга олган ҳолда максимал гидромодуль бўйича белгиланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
19. Бош сув тақсимлаш иншоотининг ҳисобий сув сарфи сув айланиш ҳисоб схемасига мувофиқ, шунингдек иншоотнинг фойдали иш коэффициенти (ФИК)ни ҳисобга олган ҳолда белгиланиши, бунда бош сув тақсимлаш иншоотининг сув сарфи бир вақтнинг ўзида сув оладиган қуйи даражали каналларнинг ҳисобий сув сарфлари йиғиндисига тенг қилиб қабул қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
20. Каналнинг фойдали иш коэффициенти (ФИК) канал орқали етказиб бериладиган фойдали сув сарфининг каналга киритиладиган бошланғич сув сарфига нисбати сифатида қабул қилиниши ва қуйидаги формула бўйича аниқланиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
FIK = Qnetto/Qyalpi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
21. Суғориш тармоқларининг ҳисобий сув сарфи максимал гидромодуль ва суғориш участкаси майдони кўрсаткичларига асосан аниқланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-§. Қишлоқ хўжалиги экинларини анъанавий суғориш усуллари ва техникаси
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
22. Етиштириладиган экинлар учун мақбул агротехник ва мелиоратив шароитларни яратиш мақсадида экинлар томонидан сарфланадиган эвапотранспирация миқдорини қоплашни таъминловчи сунъий суғориш амалга оширилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
23. Суғориш усули ва суғориш техникаси туридан қатъи назар қуйидаги талабларни таъминлаши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
суғориш сувини суғориш даласи узунлиги бўйлаб ҳамда грунтнинг фаол қатлами чуқурлиги бўйича бир текис тақсимлаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
суғориш сувининг грунтнинг фаол қатлами остки қисмига ортиқча сизилишига, меъёрдан ортиқ буғланишига ва ташламалар орқали йўқотилишига йўл қўймаслик;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
грунтнинг табиий донадорлик тузилишини сақлаш, грунтнинг ботқоқланишига йўл қўймаслик, шунингдек суғориш жараёнини механизациялаш ва автоматлаштириш имкониятини таъминлаш ҳамда юқори иш унумдорлиги ва суғориш сифатига эришиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
қишлоқ хўжалиги экинларидан юқори ва барқарор ҳосил олиш учун зарур бўлган мақбул сув режимини шакллантириш.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
24. Етиштирилаётган қишлоқ хўжалиги экинларини суғоришга сарфланадиган сувнинг миқдори экиннинг баргларидан, танасидан ва грунт юзасидан буғланган сувнинг умумий йиғиндиси сифатида аниқланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
25. Қишлоқ хўжалиги экинларининг сув истеъмоли миқдори об-ҳаво шароити, грунт юзасига тушаётган иссиқлик энергияси миқдори, грунт намлиги, етиштирилаётган экин тури ҳамда ҳосилдорлик кўрсаткичларини ҳисобга олган ҳолда аниқлаш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
26. Қишлоқ хўжалиги экинларининг мавсумий суғориш нормаси жорий йилда режалаштирилган ҳосилдорликка эришишни таъминлаш мақсадида вегетация даврида 1 ha суғориладиган майдонга бериладиган умумий сув миқдори сифатида қабул қилиниши лозим. Мавсумий суғориш нормаси m³/ha ўлчов бирлигида белгиланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
27. Мавсумий суғориш нормаларининг миқдорлари экин турлари ҳамда экин етиштириладиган даланинг грунт шароитларини ҳисобга олган ҳолда аниқланиш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ер устидан эгатлаб суғориш усули учун мавсумий суғориш нормалари қуйидаги оралиқларда белгиланишига йўл қўйилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ғўза учун — 5 000 — 9 000 m3/ha;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кўп йиллик ем-хашак экинлари учун — 2 000 — 10 000 m3/ha;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
маккажўхори учун — 2 000 — 5 000 m3/ha;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ғалла (бошоқли дон) учун — 1 000 — 5 000 m3/ha;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
сабзавот-полиз экинлари учун — 2 000 — 8 000 m3/ha;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
боғ ва узумзор учун — 1 500 — 7 000 m3/ha.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Муайян экиннинг мавсумий суғориш нормаси мавсум давомида амалга ошириладиган бир марталик суғориш нормаларининг йиғиндиси сифатида аниқланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4-§. Қишлоқ хўжалиги экинларини суғориш тартиб (режим)лари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
28. Қишлоқ хўжалиги экинларини суғориш тартиби (режими) уларнинг биологик хусусиятлари, табиий-иқлим ва хўжалик шароитларини ҳисобга олган ҳолда суғориш нормалари, муддатлари ҳамда сонини инобатга олган ҳолда белгиланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Грунтнинг ўсимликларнинг нормал ўсиши ва ривожланиши учун зарур бўлган намлик даражаси қабул қилинган суғориш тартиби (режими) асосида таъминланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
29. Суғориш тартиби (режими) экинларнинг сувга бўлган умумий талабини акс эттирувчи ҳисобий-ташкилий омил сифатида қабул қилиниши ва қуйидаги асосий кўрсаткичларни ўз ичига олиши зарур:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
умумий (мавсумий) суғориш нормаси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бир марталик суғориш нормаси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
суғоришлар сони;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
суғориш муддатлари (суғоришлар ўртасидаги оралиқ даврлар).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
30. Қишлоқ хўжалиги экинларининг суғориш тартиб (режим)ларини белгилашда қуйидагилар ҳисобга олиниши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
суғориш тартиб (режим)и экинларининг ривожланиш фазалари ва агротехника талабларига мос келиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
грунтнинг сув, озуқа ва иссиқлик тартиб (режим)ларининг мақбул ҳолатда бўлишига кўмаклашиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
грунт унумдорлигини оширишига хизмат қилиши, ботқоқланиш, шўрланиш ва грунт эрозиясига йўл қўймаслиги.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
31. Қишлоқ хўжалиги экинларининг суғориш тартиби (режими) қуйидаги табиий ва хўжалик омиллари таъсирида шакллантирилиши ва асосланиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
иқлим ва об-ҳаво шароитлари (ҳаво ҳарорати, атмосфера ёғинлари миқдори ва уларнинг йил давомида тақсимланиши, ҳаво намлиги, буғланиш интенсивлиги ҳамда шамол тезлиги кўрсаткичлари);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
экин даласининг грунт шароитлари (грунтининг механик таркиби, тузилиши, сув-физик хусусиятлари, шўрланганлик даражаси);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
гидрогеологик шароитлари (сизот сувлари сатҳи, минерализацияси ва уларнинг вегетация даврида ўзгариш динамикаси);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
иқтисодий-хўжалик шароитлари (экинларни етиштиришнинг агротехникалари, грунт унумдорлиги, ҳосилдорлик).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
32. Бир гектар майдонда жойлашган қишлоқ хўжалиги экинини суғориш учун сарфланадиган умумий сув сарфи (E) буғланиш ва транспирация жараёнларига сарфланадиган сув миқдорларининг йиғиндиси сифатида қабул қилиниши ҳамда қуйидаги формула бўйича аниқланиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
E = Еbugʻ + Еtrans = k·Y;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Еbugʻ — буғланишга сарфланадиган сув миқдори, (m3/ha);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Еtrans — транспирацияга сарфланадиган сув миқдори, (m3/ha);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Y — режалаштирилган ҳосилдорлик, (t/га ёки q/га);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
k — бир бирлик (тонна, центнер) ҳосилни етиштириш учун сарфланадиган сув миқдори (m3/t, m3/q).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Маълум миқдордаги бир марталик ҳосилни шакллантириш учун зарур бўладиган суғориш нормаси (ғўза учун) қуйидаги жадвалга асосан аниқланиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Ҳосилдорлик, q/ha

Сувнинг миқдори, m3/q

20

190 — 280

30

140 — 240

40

130 — 200

50

120 — 175

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
33. Қишлоқ хўжалиги экинларини суғориш учун зарур бўлган суғориш нормаси ҳисобий грунт қатлами учун сув баланси тенгламаси асосида аниқланишига йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳисобий грунт қатлами учун сув баланси тенгламаси қуйидаги формула бўйича аниқланиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
М — суғориш нормаси, (m3/ha);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Wss — сизот сувлари ҳисобига мавсумнинг бошланишида шаклланган намликнинг миқдори, m3/ha;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Wvb — грунтдаги намликнинг мавсум бошланишидаги миқдори;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Wvo — грунтдаги намликнинг мавсум охиридаги миқдори;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Wqatosh — вегетация даврида грунт фаол қатламининг ошиши ҳисобига юзага келган намлик миқдори.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
34. Суғоришни режалаштиришда суғориш даврида далага етказиб берилаётган сувнинг маълум қисми фильтрация, буғланиш, оқиб кетиш ва бошқа технологик йўқотишлар ҳисобига йўқолиши ҳисобга олиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Суғориш учун қабул қилинадиган сувнинг ушбу йўқотишлар ҳисобга олинган умумий миқдори брутто суғориш нормаси қуйидаги формула бўйича аниқланиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Мbrutto — брутто суғориш нормаси, (m3/ha);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Мnetto — нетто (соф) суғориш нормаси, (m3/ha);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Кsfk — суғоришда сувдан фойдаланиш коэффициенти, m3/ha.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5-§. Қишлоқ хўжалиги экинларини эгатлаб суғориш техникаси
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
35. Грунтнинг фаол қатламида намликнинг бир текис тақсимланишини таъминлаш мақсадида грунтнинг механик таркибига кўра эгатларнинг кенглиги белгиланиши, бунда уларнинг кенглиги қуйидагича бўлиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
енгил механик таркибга эга қумоқ грунтли далаларда — 0,6-0,7 m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ўртача оғирликдаги соз грунтли далаларда — 0,7-0,8 m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
оғир механик таркибга эга соз грунтли далаларда — 0,9 m.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
36. Нам тўплаш ва экинни экишдан олдинги суғоришларда агар дала кузда шудгорланган бўлса, эгатларнинг кенглиги грунт хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда 0,7 m дан 1,0 m гача қилиб белгиланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Бир йиллик қишлоқ хўжалиги экинларини парваришлаш учун қўлланиладиган эгатларнинг кенглиги мазкур экинларни етиштиришнинг ўзига хос хусусиятларидан келиб чиққан ҳолда 0,6-0,7 m қилиб қабул қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
37. Экинларни эгатлаб суғориш усули табиий ҳолда текис бўлган ёки агротехник тадбирлар натижасида текисланган ҳамда нишаблиги 0,02 — 0,03 дан катта бўлган экин майдонларида қўлланилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
38. Эгатлар экин майдонининг нишаблиги, грунтнинг сув ўтказувчанлиги, экин тури, қаторлар оралиғига (0,45 — 1,5 m) кўра бошидан охиригача ўзгармас, узунлиги эса қисқа (50 — 60 m) ёки узун (200 — 400 m) бўлишига йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
39. Эгатлаб суғоришда бир эгатга бериладиган сув сарфи 0,1 l/s дан 3,0 l/s гача оралиқда қабул қилинишига йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Эгатлар ариғининг чуқурлигига кўра қуйидаги турларга ажратилиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кичик эгатлар — 8 — 12 cm;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ўрта эгатлар — 15 — 25 cm;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
чуқур эгатлар — 30 — 40 cm.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
40. Ариғи тўлдириб сув бериладиган эгатлар қуйидаги шароитларда қўлланилиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
нишабсиз ва нишаблиги кичик (0,002 дан кам) бўлган экин майдонларида суғоришни катта миқдорларда амалга ошириш зарур бўлган ҳолларда (нам тўпловчи суғоришлар вақтида), шунингдек кенг қаторли қишлоқ хўжалиги экинларини суғоришда;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
майдон қиялиги катта (0,015 дан ортиқ) ва тўлдирилмайдиган ариқлар билан суғорилганда грунт эрозияси кучли бўладиган ерларда;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
грунтнинг сув ўтказувчанлиги паст бўлган майдонларда суғориш сувини талаб этилган ҳажмда етказиб бериш ҳамда грунтнинг фаол қатламида намликни таъминлаш мақсадида.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
41. Ариғи тўлдириб суғориладиган эгатлар қиялик йўналиши бўйлаб олиниши ва уларнинг чуқурлиги 20 — 30 cm, узунлиги эса 40 — 80 m қилиб қабул қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Эгатнинг бутун узунлиги бўйлаб грунтнинг бир текис намланишини таъминлаш мақсадида эгатлар энг кичик қиялик йўналиши бўйлаб жойлаштирилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
42. Эгатлаб суғориш усулининг самарадорлиги 60 — 70 фоизни ташкил қилиши, бунда суғориш жараёнида берилаётган сувнинг камида 60 — 70 фоиз қисми экинлар томонидан ўзлаштирилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
43. Эгатлаб суғориш усулида суғоришга берилган сувнинг қолган 30 — 40 фоиз қисми буғланиш, грунтнинг фаол қатламидан пастга чуқур сингиш ҳамда эгатлар охиридан сарфланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
44. Эгатлар бўйича суғориш усули жойнинг қиялиги 0,05 гача бўлган майдонларда қўлланилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
45. Эгатлар бўйича сув тақсимлаш иншоотлари мавжуд бўлган ва техник-иқтисодий ҳамда технологик асосланиш таъминланган ҳолларда мазкур усулни жойнинг қиялиги 0,1 гача бўлган майдонларда қўллашга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
46. Жойнинг рельефи ҳамда грунтнинг механик таркиби ва сувни шимиш (сингдириш) хусусиятларига кўра бўйлама ёки кўндаланг суғориш схемаларини қўллаш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
47. Кўндаланг суғориш схемаси бўйлама суғоришга нисбатан қўлланилишига йўл қўйилади, бунда эгатлар узунлиги 250 — 300 m дан кам бўлмаслиги лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
48. Кўндаланг суғориш схемасида кўндаланг ўқариқлар орасидаги масофа грунтнинг сувни сингдириш қобилиятига боғлиқ ҳолда 55 — 60 m дан ортиқ бўлмаслиги лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
49. Эгатлар узунлиги ва улардаги сув сарфи ер юзасининг қиялиги ҳамда грунтнинг сув-физикавий хусусиятларига мувофиқ қабул қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
50. Эгатлар бўйича суғориш техникаси элементларининг мақбул қийматлари мазкур ШНҚнинг 3-иловаси талабларига мувофиқ ҳамда лойиҳани асослаш учун бажарилган изланишлар натижаларига асосан тайинланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
51. Эгатлар узунлиги, кўндаланг ўқариқлар орасидаги масофа ва эгат учун сув сарфи лойиҳада қўлланиладиган суғориш техникаси ва суғориш қурилмалари хусусиятларига мувофиқ мослаштирилиши зарур.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
52. Суғориш тизимлари орасидаги масофа бўйлама суғориш схемасида суғориш ускуналарининг узунлигига кўра, кўндаланг суғориш схемасида эса эгатлар узунлигига асосида қабул қилиниши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
53. Сув чиқариш ускуналари (гидрантлар) орасидаги масофа бўйлама суғориш схемасида эгат узунлигига тенг, кўндаланг суғориш схемасида эса суғориш ускунасининг узунлигига тенг қилиб қабул қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
54. Бўйлама суғориш схемасида суғориш участкалари майдони 8 — 12 ha, суғориш участкаси кенглиги 200 — 250 m қилиб қабул қилиниши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Суғориш участкаси узунлиги эгатлар узунлигига каррали қилиб белгиланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
55. Суғориш участкаси узунлиги 500 — 600 m қилиб қабул қилиниши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Кўндаланг суғориш схемасида суғориш участкаси кенглиги эгат узунлигига тенг қилиб қабул қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Кўндаланг суғориш схемасида суғориш участкаларининг оптимал майдони 25 — 40 ha қилиб қабул қилиниши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6-§. Экин даласини йўлакларга (полоса) бўлиб суғориш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
56. Ёйиб экиладиган (уруғи сепиладиган) экинларни, жумладан бошоқли дон экинлари, бир йиллик ва кўп йиллик ўтларни суғоришни ташкил қилиш мақсадида экин даласи йўлакларга (полоса) бўлиб чиқилиши ва суғориш шу йўлаклар (полоса) бўйича амалга оширилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
57. Экин даласини йўлакларга (полоса) бўлиб суғориш учун далада ҳар 3-4 m кенгликда грунт кўтармалари шакллантирилиши, бунда йўлакнинг (полоса) четларидаги грунт кўтармалари баландлиги h = 0,1-0,2 m қилиб қабул қилиниши ва сув ҳаракатини икки томондан чегаралаб, уни бир йўналишда ҳаракатлантириш таъминланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
58. Йўлакларга (полоса) юборилган сув ер юзаси бўйлаб ҳаракатланиши ҳамда йўлакнинг (полоса) бутун юзасини 2-3 cm қалинликда қоплаш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
59. Экин даласини йўлакларга (полоса) бўлиб суғоришда уларга сув бериш қуйидаги икки усулдан бири бўйича амалга оширилиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
суғориладиган йўлакка (полоса) сув даланинг бош томонидан берилиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
йўлакка (полоса) сув ён томонда жойлашган бўйлама ариқдан берилиши.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60. Экин даласини йўлакларга (полоса) бўлиб суғоришни ташкил этишда кўндаланг нишаблиги мавжуд бўлмаган тур танланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Кенглиги 3,6 — 4,2 m бўлган йўлаклар (полоса) учун кўндаланг нишаблик 0,003 дан ошмаслиги зарур.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
61. Экин даласи йўлакларга (полоса) бўлиб суғорилганда бир марталик суғориш нормаси 1000 — 1500 m³/ha оралиғида белгиланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Даланинг охиридан сувнинг ташланишининг (оқиб кетишини) олдини олиш мақсадида суғориш вақтида сув полосанинг 3/4 қисм узунлигини қоплаши билан далага сув бериш тўхтатилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
62. Йўлакларга (полоса) бўлиб суғоришда йўлаклар (полоса) кенглиги қишлоқ хўжалиги техникасининг осма қурилмалари (агрегатлар) параметрларини ҳисобга олган ҳолда белгиланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ер юзасининг кичик қияликларига эга майдонларда йўлаклар (полоса) кенглигини 8,0 m дан ортиқ қилиб қабул қилишга асослантиришлар мавжуд бўлган ҳолларда йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
7-§. Экин даласини полларга бўлиб бостириб суғориш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
63. Экин даласини полларга бўлиб бостириб суғориш усулини доимий тарзда ҳам даврий равишда ҳам қўллашга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
64. Полларга бўлиб бостириб суғориш усули шоли майдонларини суғоришда ва шўрланган экин майдонларининг шўрини ювишда қўлланилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ушбу усулни қўллаш учун дала майдони олдиндан 0,2 ha дан 0,5 ha гача бўлган полларга бўлиб чиқилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
65. Полларнинг тўрт тарафи баландлиги 0,2-0,3 m бўлган грунт кўтармалари билан ўраб чиқилиши лозим. Поллар нишабликсиз текис юзали қилиб тайёрланиши лозим. Пол тубининг нишаблиги 0,0005 — 0,001 қийматдан ошмаслиги керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
66. Суғориш вақтида пол суғориш суви билан 10 — 20 cm қалинликда тўлдирилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
67. Полларга сув белгиланган муддатларда берилиши ва сув бериш оралиғи одатда 7-8 кун қилиб қабул қилиниши керак. Шоли каби сувда ўсадиган экинларни суғоришда полда доимий равишда 10 — 15 cm қалинликдаги сув қатлами сақланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
8-§. Томчилатиб суғориш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
68. Томчилатиб суғориш тизимининг ҳисобий сув сарфи энг катта суғориш участкасидаги томизғичларнинг умумий сони ва битта томизғичнинг сув сарфи асосида қуйидаги формула бўйича аниқланиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Qc — бир вақтда суғориладиган участкасининг лойиҳавий сув сарфи, l/s;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Nt — участкадаги томизғичларнинг умумий сони, дона;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qt — битта томизғичнинг бир соатдаги лойиҳавий сув сарфи, l/h;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3600 — ўтиш коэффициенти.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Энг катта суғориш участкасининг сув сарфи (Q) томчилатиб суғориш тизимининг ҳисобий сув сарфи (Qh) сифатида қабул қилинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Қабул қилинган ҳисобий сув сарфи ва қувурдаги сув оқимининг йўл қўйиладиган тезлиги (В=1,2 — 1,8 m/s) асосида тарқатувчи қувурнинг диаметри танланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Томчилатиб суғориш тизимининг лойиҳавий сув сарфини белгилашда ҳисобий сув сарфини 30 фоизгача ошириш назарда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Қабул қилинган лойиҳавий сув сарфи асосида магистраль қувур диаметри, фильтрлаш қурилмалари ва насос ускуналарининг техник параметрлари белгиланиши зарур.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
69. Томчилатиб суғориш тизимида магистраль қувурнинг бош қисмидаги сув босимини аниқлаш учун магистраль ва тарқатувчи қувурлар, шунингдек тизим таркибига кирувчи барча иншоотлардаги босим исрофлари ҳисоблаб чиқилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Магистраль ва тарқатувчи қувурдаги ҳисобий босим исрофи қуйидаги формула бўйича аниқланиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
h — узунлиги 100 m бўлган қувурдаги босими исрофи, kg/сm2;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
L — қувурнинг ҳақиқий узунлиги, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Н — даланинг қувур бўйлаб нишаблиги, m.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Магистраль ва тарқатувчи қувурдаги ҳисобий босим исрофи ни Шевелев жадваллари ёрдамида қуйидаги тенглик асосида ҳам аниқлашга йўл қўйилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1000 — солиштирма босим исрофи ёки узунлиги 1000 m бўлган қувурдаги босим исрофи, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
L — магистраль ёки тарқатувчи қувурнинг узунлиги, km.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
70. Суғориш шлангларининг ишчи босими ҳамда тарқатувчи ва магистраль қувурлардаги ҳисобий босим исрофлари йиғиндиси томчилатиб суғориш тизимининг ҳисобий босими сифатида қабул қилиниши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
71. Томчилатиб суғориш тизимининг ҳисобий босими қуйидаги формула бўйича аниқланиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ntstx=hishchi+htqx+hmqx;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ntstx — томчилатиб суғориш тизимининг ҳисобий босими, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Нishchi — томчилатиб суғориш тизими суғориш шлангларининг ишчи босими, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Нtqx — томчилатиб суғориш тизими тарқатувчи қувурининг ҳисобий босими, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Нmqx — томчилатиб суғориш тизими магистраль қувурининг ҳисобий босими, m.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Томчилатиб суғориш тизимининг ҳисобий босимини 10 фоизга ошириш орқали суғориш тизимининг лойиҳавий босимини белгилашга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
72. Томчилатиб суғориш тизимининг бош иншоотлари, жумладан ҳовуз-тиндиргич, насос станцияси ва фильтрлаш қурилмаларининг техник кўрсаткичлари суғориш тизимининг ҳисобий сув сарфи, ҳисобий босими ҳамда ишлатиладиган сувни тозалаш даражаси талабларига мувофиқ танланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
73. Томчилатиб суғориш тизимини лойиҳалашда тизимнинг гидравлик ҳисобини қуйидаги формулаларга асосан аниқлаш лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) томизғичли суғориш шланги (лента)даги томизғичларнинг оралиқ масофасини аниқлаш:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
m
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Xtir — томизғичлар оралиқ масофаси, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Qtir — томизғичлар сув сарфи, l/h;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Itup — грунтнинг сувни сингдириш тезлиги, mm/h;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) томизғичли суғориш шланги (лента)даги томизғичлар сонини аниқлаш:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дона
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ntir — томизғичли суғориш шланги (лента)даги томизғичлар сони, дона;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Llen — суғориш қувурининг узунлиги, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Хtir — томизгичларнинг оралиқ масофаси, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в) томизғичли суғориш шланг (лента)даги сув сарфини аниқлаш:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
m3/h
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Qlen — томизғичли суғориш шланг (лента)даги сув сарфи, m3/h;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qtir — томизгичларнинг сув сарфи, l/h;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
г) томизғичли суғориш шланг (лента)ларининг максимал оралиқ масофасини аниқлаш:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
m
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
xlen.maks — томизғичли суғориш шланг (лента)ларининг максимал оралиқ масофаси, m,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
xlen.maks ≥ хlen — эгат кенглигига мослаштирилади;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
д) тарқатувчи қувурдаги томизғичли суғориш шланг (лента)лари сонини аниқлаш:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
nlen — тарқатувчи қувурдаги томизғичли суғориш шланг (лента)лар сони, дона;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ltar — тарқатувчи қувурнинг узунлиги, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
xlen — томизғичли суғориш шланг (лента)ларни жойлаштириш оралиқ масофаси, m.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
е) тарқатувчи қувурнинг сув сарфини аниқлаш:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
m3/s
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Qtar — битта тарқатувчи қувурдаги сув сарфи, m3/s.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ё) тизимдаги қувурларнинг ҳисобий диаметрини аниқлаш:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mm
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— тармоқдаги қувурларнинг ҳисобий диаметри, mm,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
v — қувурдаги сувнинг тезлиги, m/s;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ж) тизимдаги қувурларнинг ҳисобий диаметрини аниқлаш:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
m/s
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— тармоқ қувурларидаги сувнинг тезлиги, m/s;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
з) тизимдаги тарқатувчи қувурлардаги ва томизғичли суғориш шланг (лента)лардаги босим йўқолишини аниқлаш:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
m
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ntar — тарқатувчи қувурлардаги ва томизғичли суғориш шланг (лента)лардаги босим йўқолиши, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Аkv — қувурнинг солиштирма қаршилиги (Ф. Шевелев жадвалидан олинади);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kv — сарф модули, квадрат қаршилик соҳасида 1 га тенг қабул қилинган;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ltar — тарқатувчи қувурнинг узунлиги, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
и) тизимдаги магистраль қувурнинг сув сарфини аниқлаш:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
m3/s
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— магистраль қувур сув сарфи, m3/s;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— тарқатувчи қувурлар сони, дона;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
й) тизимдаги магистраль қувурнинг диаметрини аниқлаш:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
; mm
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— магистраль қувур диаметри, mm;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
к) магистраль қувурдаги тарқатувчи қувурлар сонини аниқлаш:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
; m
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— магистраль қувурларнинг ҳисобий қисмининг узунлиги, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— суғориш секторлари сони, дона;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— битта сектордаги тарқатувчи қувурлар сони, дона;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
л) магистраль қувурлардаги босим йўқолишини аниқлаш:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— магистраль қувурлар ҳисобий қисми боши ва охиридаги босимлар, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— магистраль қувурларнинг ҳисобий қисмини боши ва охиридаги геометрик сатҳлар, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ƒ — ишқаланиш коэффициенти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— қувур диаметри, mm;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— қаршилик коэффициенти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— бошланғич тезлик коэффициенти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— сувнинг зичлиги.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
74. Томчилатиб суғориш тизимини лойиҳалашда магистраль қувурлар ер остидан (0,7 — 1,0 m чуқурликда) ёки ер устидан жойлаштирилишига йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
75. Томчилатиб суғориш тизимининг тарқатувчи қувурлари зарур ҳажмдаги сувни ўтказиш ва текис тақсимлаш учун етарли диаметрга эга бўлиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Тарқатувчи қувурларнинг диаметрлари энг катта суғориш секторининг ҳисобий сув сарфи (Q) ва ҳисобий босими (hishchi+htkh) асосида танланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
76. Томчилатиб суғориш тизимини лойиҳалашда кам нишабли майдонлар учун томизғичли шланг (лента)ларни сув сарфи, томизғичлар орасидаги масофа ва уларнинг диаметридан келиб чиқиб чегаравий узунликларини қуйидаги жадвалга асосан танлаш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Томизғичлар орасидаги масофа,

сm

Қувурнинг диаметри Æ,

mm

Сув сарфи, l/h

1,4

1,6

2,0

4,0

Томчилатиб суғориш шлангларининг мақбул ҳисобланган узунлиги,

m

Тарқатувчи қувурларда таъминланган босим 1,2 — 1,5 atm бўлганда

20

16

75

70

60

40

18

95

85

75

45

20

110

100

90

55

22

130

120

100

65

30

16

100

95

80

50

18

120

110

95

60

20

145

135

115

70

22

170

155

135

85

40

16

120

110

95

60

18

145

135

115

75

20

180

160

140

85

22

210

190

160

100

50

16

190

180

160

120

18

220

205

185

135

20

255

240

205

150

22

290

270

240

170

Тизим қувурларида таъминланган босим 1,5 — 2,0 atm бўлганда

20

16

105

95

80

50

18

130

120

100

60

20

155

140

120

75

22

175

160

135

90

30

16

135

125

105

65

18

165

150

125

80

20

195

180

155

95

22

225

205

175

115

40

16

160

150

130

80

18

195

180

155

95

20

235

215

185

120

22

275

250

215

135

50

16

190

170

150

95

18

230

210

180

115

20

270

250

215

130

22

320

290

250

190

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳ. Томизғичли суғориш шланг (лента)лари узунлигини қабул қилишда уларда келтирилган босим таъминланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
9-§. Ёмғирлатиб суғориш тизимлари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
77. Ёмғир томчисининг диаметри 1,0 — 1,5 mm оралиғида қабул қилинишига йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ёмғирлатиш жадаллиги 0,5 — 2,0 mm/min оралиғида қабул қилиниши ва мазкур қийматлар грунтнинг сув ўтказувчанлиги ҳамда намланиш хусусиятларига мувофиқ танланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
78. Ёмғирлатиб суғориш тизимининг ишчи лойиҳасини ишлаб чиқиш учун тизим жорий этиладиган ҳудуд бўйича қуйидаги дастлабки маълумотлар тўпланиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) ер майдони харитаси ва унга оид маълумотлар:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
жойлашган ўрни ва рельефи;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
сув манбаси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
электр таъминоти тизими (масофаси билан);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
экин майдонининг ўлчамлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) грунт маълумотлари:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
грунтнинг механик таркиби;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
грунт шўрланиш даражаси ва тури;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в) сув манбаси бўйича маълумотлар (сувнинг лойқалик даражаси ва сифат кўрсаткичи):
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ер усти сув манбасининг таъминланганлик даражаси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ер ости сув манбасининг сув чиқариш ҳажми (дебити) ва сифат кўрсаткичлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
г) етиштириладиган экин бўйича маълумотлар:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
экин тури;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
экиннинг сувга бўлган талаби;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
экинни экиш схемаси.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
79. Ёмғирлатиб суғориш тизимининг лойиҳасини ишлаб чиқиш қуйидаги кетма-кетликда амалга оширилиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
участка харитасида ёмғирлатиб суғориш тизимининг умумий схемасини ишлаб чиқиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ёмғирлатиб суғориш тизими жорий қилинадиган майдонни суғориш секторларига бўлиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ёмғирлатиб суғориш тизими схемасида (контур харитасида) тизимнинг бош иншоотларини мақбул нуқтада жойлаштириш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ёмғирлатиб суғориш тизими иншоотлари, қувурлари ва суғориш тизимлари кўрсаткичларини аниқлаш (гидравлик ҳисоблар бажариш);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ёмғирлатиб суғориш тизими схемасида (контур харитасида) тизимнинг магистраль қувурларини жойлаштириш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ёмғирлатиб суғориш тизимининг лойиҳавий сметасини ишлаб чиқиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ёмғирлатиб суғориш тизими лойиҳасининг тушунтириш хатини шакллантириш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
лойиҳа ҳужжатларини жамлаш ва ягона лойиҳа ҳужжати шаклида расмийлаштириш.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
80. Ёмғирлатиб суғориш тизимини лойиҳалашда мазкур ШНҚнинг 81 — 100-бандларида келтирилган формулалар асосида қуйидаги параметрлар ҳисоблаб чиқилиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
суғориш секторлари бўйича сув сарфи;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
тарқатувчи ва магистраль қувурлар диаметри ва узунлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
насос агрегатининг ҳисобий сув сарфи ва ишчи параметрлари.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
81. Ёмғирлатиб суғориш нормаси қуйидаги формула асосида аниқланиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
; mm
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— суғориш нормаси, m3/ha;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— чегаравий дала нам сиғими, %;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— ўсимлик сўлиш намлиги (намликнинг қуйи чегараси), %;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— грунтнинг ҳажм оғирлиги, g/сm3;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— ҳисобий қатлам қалинлиги, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— суғориш режими, %;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— буғланишга кетадиган сув сарфи (шамол тезлиги ва ҳароратга боғлиқ 10 — 20 фоиз).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
82. Экиннинг суғориш режими қуйидаги формула бўйича аниқланиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
%
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда, — экиннинг ўсиши ва ривожланиши фазаларида белгиланган суғориш тартиб (режим)и (чегаравий дала нам сиғимига нисбатан 65÷85 фоиз), %.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
83. Ёмғирлатиб суғориш оралиқ муддати қуйидаги формулага мувофиқ аниқланиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кун
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— ҳисобий суғориш оралиғи, d;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— ўсимликнинг эвапотранспирацияси миқдори, mm/d.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
84. Ёмғирлатиб суғориш давомийлиги қуйидаги формулага мувофиқ аниқланиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
h
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— ёмғирлатиб суғориш давомийлиги, h;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— битта спринклернинг сув сарфи, l/h;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— бир гектар майдондаги спринклерлар сони, дона.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
85. Суғориш участкасининг максимал сони қуйидаги формулага мувофиқ аниқланиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— суғориш секторининг максимал сони (бутун сон), сектор;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— насос станциясининг суткалик иш вақти (max-20 h/d);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
86. Суғориш тизимининг ёмғирлатиш жадаллигини қуйидаги формулага мувофиқ ҳисоблаш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mm/h
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда, — ёмғирлатиш жадаллиги, mm/h.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
87. Суғориш сектори майдони қуйидаги формулага мувофиқ аниқланиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ha
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— суғориш секторининг майдони, ha;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— ёмғирлатиб суғориш контурининг умумий майдони, ha.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
88. Спринклерлар жойлашган битта суғориш қувури сув сарфини қуйидаги формулага мувофиқ аниқланиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
m3/h
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— битта суғориш қувуридаги сув сарфи, m3/h;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— битта суғориш қувуридаги спринклерлар сони, дона.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
89. Спринклерларнинг максимал оралиқ масофасини қуйидаги формула орқали аниқлаш лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
m
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— спринклерларнинг максимал оралиқ масофаси, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— спринклернинг ишчи радиуси, m.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
90. Спринклерлар жойлашган суғориш қувурларининг максимал оралиқ масофаси қуйидаги шартга мувофиқ белгиланиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда, Xs.q. — спринклерлар жойлашган суғориш қувурларини жойлаштиришнинг максимал оралиқ масофаси, m.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
91. Битта тарқатувчи қувурга (спринклерлар ўрнатилган) суғориш қувурлари сонини қуйидаги формулага мувофиқ аниқлаш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дона
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— тарқатувчи қувурдаги томизгичли суғориш қувурлари сони;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— тарқатувчи қувурнинг узунлиги, m.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
92. Спринклерлар ўрнатилган битта суғориш қувуридаги сув сарфи қуйидаги формулага мувофиқ аниқланиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
m3/h
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда, Qs.s.q — спринклерлар ўрнатилган битта суғориш қувурдаги сув сарфи, m3/h.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
93. Битта тарқатувчи қувурдаги сув сарфи қуйидаги формулага мувофиқ аниқланиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
m3/h
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда, Qtar — битта тарқатувчи қувурдаги сув сарфи, m3/s.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
94. Тармоқдаги қувурларнинг ҳисобий диаметри қуйидаги формулага мувофиқ аниқланиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mm
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— тармоқдаги қувурларнинг ҳисобий диаметри, mm;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— қувурдаги сувнинг тезлиги, m/s.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
95. Тармоқ қувурларидаги сувнинг тезлигини аниқлаш:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда, kv — тармоқ қувурларидаги сувнинг тезлиги, m/s.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
96. Тарқатувчи ва суғориш қувурларидаги босим йўқолишини қуйидаги формулага мувофиқ аниқлаш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
m
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— тарқатувчи ва суғориш қувурларидаги босим йўқолиши, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— қувурнинг солиштирма қаршилиги, Ф. Шевелев жадвалидан олинади;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— сарф модули, квадрат қаршилик соҳасида 1 га тенг қабул қилинган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
97. Магистраль қувур сув сарфи қуйидаги формулага мувофиқ аниқланиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
m3/s
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— магистраль қувур сув сарфи, m3/s;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— тарқатувчи қувурлар сони, дона.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
98. Магистраль қувур диаметри қуйидаги формулага мувофиқ аниқланиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
mm
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда, — магистраль қувур диаметри, mm.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
99. Магистраль қувурдаги тарқатувчи қувурлар сони қуйидаги формулага мувофиқ аниқланиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дона
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— магистраль қувурлар ҳисобий қисмининг узунлиги, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— суғориш секторлари сони, дона;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— битта сектордаги тарқатувчи қувурлар сони, дона.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
100. Магистраль қувурлардаги босим йўқолишини қуйидаги формулага мувофиқ аниқлаш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— магистраль қувурларнинг боши ва охиридаги ҳисобий босими, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— магистраль қувурларнинг боши ва охиридаги ҳисобий геометрик сатҳлари, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ƒ — ишқаланиш коэффициенти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— қувур диаметри, mm;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— қаршилик коэффициенти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— бошланғич тезлик коэффициенти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— сувнинг зичлиги.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
10-§. Дискрет суғориш тизими
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
101. Дискрет суғориш тизими қуйидаги турларга бўлинади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
паст босимли дискрет суғориш тизими (сув босими 0,1 Atm дан кам бўлмаслиги лозим);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ўрта босимли дискрет суғориш тизими (сув босими 0,2 Atm дан кам бўлмаслиги керак);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
юқори босимли дискрет суғориш тизими (сув босими 0,5 Atm дан кам бўлмаслиги лозим).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
102. Дискрет суғориш тизимини лойиҳалашда экин майдонининг сув таъминоти ҳолати, грунтнинг механик таркиби ҳамда ер юзасининг нишаблиги ҳисобга олиниши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Паст босимли дискрет суғориш усули экин даласига сув новлар (лоток) ёки қувурлар тизими орқали етказиб бериладиган ҳамда ушбу сув ўтказгичлардаги ишчи босим 0,1 Atm дан кам бўлмаган шароитларда қўлланилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Пахта майдонларини дискрет усулда суғоришда суғориш вақтини қисқартириш ва суғориш самарадорлигини ошириш мақсадида эгатлар узунлигини одатда қабул қилинадиган қийматларга нисбатан 50 фоизгача оширишга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
103. Сув тақсимловчи қувурлар тешикчаларининг оралиқ масофаси экин тури ва қатор ораси кенглигига мувофиқ қабул қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ғўза ва кузги бошоқли дон экинлари учун тешикчалар оралиқ масофаси қатор орасига мос равишда 0,6 m (қатор ораси 60 cm) ёки 0,9 m (қатор ораси 90 cm) қилиб қабул қилинишига йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Сабзавот экинлари учун тешикчалар оралиқ масофаси 0,7 m (қатор ораси 70 cm) қилиб қабул қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Экин қатор оралатиб суғорилиши режалаштирилган ҳолатларда тешикчалар оралиқ масофасини мос равишда 1,2 m, 1,8 m ёки 1,4 m бўлишига йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
104. Сув тақсимловчи қувур тешикларининг диаметри эгат узунлиги, майдон нишаблиги ва эгатга бериладиган ҳисобий сув сарфига боғлиқ ҳолда белгиланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Қумоқ ва тошлоқ ерларда, шунингдек эгат нишаблиги кичик бўлган майдонларда тешик диаметрини 20 — 30 mm қилиб қабул қилишга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Юқори нишабликли майдонларда ёки сувнинг ҳаракати тезлашиши эҳтимоли юқори бўлган шароитларда тешик диаметрини 15 — 20 mm қилиб қабул қилишга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Тешик диаметрини белгилашда тармоқдаги сувнинг ишчи босими ҳисобга олиниши ва ишчи босим ўзгарганда тешик диаметри мос равишда ўзгартирилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
105. Турли механик таркибга эга грунтлар ва нишабликка эга майдонларда дискрет суғориш усулида эгатга бериладиган сув сарфлари қуйидаги жадвал кўрсаткичларига асосан белгиланиши лозим, l/s.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Дала тупроғининг сув ўтказувчанлиги

Эгатнинг нишаблиги (ўртача кўрсаткичлар)

0,00175

0,0025

0,005

0,0075

юқори, А

1,6

1,5

1,1

0,7

ўрта, Б

1,25

1,2

1,0

0,6

паст, В

1,0

0,95

0,8

0,5

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Грунтнинг сув ўтказувчанлиги, нишаблиги, эгат узунлигини ҳисобга олган холда сув сарфи, сув бериш сони ва муддати белгиланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
11-§. Грунтнинг ичидан суғориш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
106. Грунт остидан суғоришда қўлланиладиган қувурлар қаттиқ (мустаҳкам) бўлиши ва грунт остидаги босим таъсирида эзилиб қолмаслиги лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
107. Илдиз қатламини ер ости намлантиргичларидан капилляр йўл билан намлантириш имконини яратадиган грунтни ичидан суғориш тизимларини қишлоқ хўжалиги экинларини суғоришда сув танқислиги кучли бўлган қирларда, ярим чўл ва чўл зоналарида қўллашга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
108. Грунтни ичидан суғориш тизимларини қўллашда қуйидаги шартлар таъминланиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ҳудуд рельефининг қиялиги 0,01 дан ошмаслиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
грунт шўрланмаган бўлиши, енгил, ўрта ёки оғир механик таркибга эга бўлиши ҳамда капилляр кўтарилиш тезлиги 0,5 mm/min дан кам бўлмаслиги.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
109. Грунтни ичидан суғориш тизимларида сув тарқатувчи тармоқ пластмасса ёки хризотилцемент қувурлардан тайёрланиши ва ер остида ўрнатилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
110. Намлантиргичлар тизими лойиҳасида қуйидаги шартларга риоя қилиниши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
намлантиргичлар узунлиги давомида жойнинг қиялиги 0,01 дан ошмаслиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
намлантиргичларни ер остига ўрнатиш чуқурлиги 0,4 — 0,6 m оралиғида қабул қилиниши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
намлантиргичларнинг максимал узунлиги 250 m дан ошмаслиги.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Сепиб (ёйиб) экиладиган экинлар учун намлантиргичлар орасидаги масофа грунтнинг гранулометрик таркибига боғлиқ ҳолда қуйидаги қийматларда қабул қилинишига йўл қўйилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
енгил механик таркибли грунтларда — 1,0 m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ўрта механик таркибли грунтларда — 1,5 m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
оғир механик таркибли грунтларда — 2,0 m.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
111. Ерга ишлов бериш қатламининг қуйи қисмида сув тортиш қобилияти юқори бўлган қумли-қумоқ ва енгил қумоқ грунтларда намлантиргичларни кенглиги 0,7 m бўлган полиэтилен қопламали экран устига ётқизишга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Полиэтилен экран қўлланилганда намлантиргичлар орасидаги масофани 2,0 m гача узайтиришга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
112. Боғ ва узумзорлар учун намлантиргичлар орасидаги масофа экин қаторлари орасидаги масофага тенг қилиб қабул қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Намлантиргичлар сув чиқариш тешикларининг ўлчамлари ҳисобий босимда намлантиргичнинг узунлиги бўйича талаб этиладиган сув сарфини таъминлаши зарур.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Тешиклар параметрлари қуйидагича қабул қилиниши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
айлана тешиклар диаметри — 1-2 mm, қадами — 50 — 100 mm;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бўйлама тешикларда эни — 1-2 mm, узунлиги — 35 — 40 mm, қадами — 200 — 400 mm.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
113. Тизимни ювиш ва бўшатиш учун мўлжалланган сув чиқарувчи қувурларни лойиҳада хризотилцемент ёки пластмасса материалидан қабул қилиб, ер остига 0,5 m дан кам бўлмаган чуқурликда ётқизиш лозим. Сув ташловчи қувурларни кузатиш ва бўшатиш қудуқлари билан таъминлаш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
114. Намлантиргичларнинг ҳисобий сув сарфи грунтнинг сув тортиш қобилияти билан боғланган ҳолда аниқланиши керак. Намлантиргич қувурининг ҳисобий сув сарфи Qₕ, m³/s, қуйидаги формула бўйича аниқланиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
qu — грунтнинг намлантиргичнинг 1 m узунлигида сув тортиш қобилияти, m²/s, махсус изланишлар ва таҳлиллар асосида аниқланган;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
lh — намлантиргичнинг узунлиги, m.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
115. Қувурли суғориш тизимларида суғориш ва намлантирувчи қувурлардаги босим фарқи 30 фоиздан ошмаслиги керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
12-§. Шоличилик суғориш тизимлари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
116. Шоличилик суғориш тизимидаги кичик тартибдаги тармоқлар, шох ариқ, карта суғориш тармоғи, суғориш ташлама тармоқлар, сув тақсимоти ва бошқарувни автоматлаштириш мақсадида нишабсиз ва дамбали қилиб, қолганлари эса нишабли қилиб лойиҳаланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
117. Шоличилик суғориш тизимларини лойиҳалашда қуйидаги шартлар таъминланиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
шоли чеклари ва ташламалардаги сув сатҳлари фарқи 0,5 m дан кам бўлмаслиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
сув берувчи тармоқларнинг остки эни қўлланиладиган механизмларнинг ишчи органлари ўлчамларига мувофиқ равишда 0,6; 0,8; 1,0; 1,2; 1,5; 2,5 m қийматларда қабул қилиниши, ташлама каналларда эса остки эни 1,0 m дан кам бўлмаслиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
тармоқларнинг ён деворлари қиялик коэффициенти грунтнинг механик таркибига боғлиқ ҳолда енгил грунтларда ички қиялик 2 — 4, ўрта грунтларда 1,5 — 2, оғир грунтларда 1 — 1,5, ташқи қиялик эса 1 — 1,5 оралиғида қабул қилиниши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
тармоқлардаги энг баланд сув сатҳи ва дамба усти сатҳи орасидаги эркин баландлик сув сарфига боғлиқ ҳолда 0,5 m³/s гача бўлганда 0,2 m, 0,5 — 2 m³/s ҳамда 0,3 m, 2 — 5 m³/s бўлганда 0,4 m бўлиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ўзанлардаги сув тезлиги енгил грунтларда 0,5 m/s, ўрта грунтларда 0,7 m/s, оғир грунтларда 1,0 m/s қийматдан ошмаслиги.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
118. Шўрланган грунтларда ташкил этиладиган шоличилик суғориш тизимларида оралиғи 200 m дан кам бўлмаган зовур тармоқларини ҳам лойиҳалашга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
119. Шоличилик суғориш тизимларидан ташланган сувлардан суғориш учун қайта фойдаланишга йўл қўйилади. Бунда сув таркибидаги эриган ўғитлардан самаралироқ фойдаланиш, шунингдек суғориш манбасининг таъминланганлик ва ишончлилик даражасини ошириш таъминланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5-боб. Каналлар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
120. Каналлар конструкцияси ва уларнинг жой рельефида жойлашуви қуйидагиларни таъминлаши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
каналда сув йўқотишларини минималлаштиришни;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
қуйи даражадаги каналларда сув ресурсларини ўз-ўзи оқувчанлик шароитида ҳамда бириктирилган суғориладиган ерларга нисбатан баланд белгилари бўйича бошқарилиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
канал эгаллайдиган ер майдонини минималлаштириш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
каналга туташ ерларни сақлаб қолиш ҳамда уларнинг сув босишига йўл қўймаслик;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
замонавий автоматлаштириш ва бошқарув тизимлари, шунингдек сувни онлайн ҳисобга олиш ва қайд этиш воситалари билан жиҳозлаш имкони.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
121. Бош режада ва бошқа лойиҳа ҳужжатларида магистраль каналлар қисқартирилган номлари қуйидагича белгиланиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
магистраль каналнинг ўнг тармоғи — МКЎТ;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
магистраль каналнинг чап тармоғи — МКЧТ.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Агар магистраль каналга алоҳида ном берилган бўлса, қисқартирилган белгига мазкур номнинг биринчи ҳарфи қўшилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Тақсимловчи каналларни белгилаш қуйидаги тартибда қабул қилиниши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
биринчи тартибли тақсимловчи каналлар — Т-1; Т-2; Т-3;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
иккинчи тартибли тақсимловчи каналлар — Т-1-1; Т-1-2.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
122. Аҳоли пунктларидан ўтувчи магистраль каналларни лойиҳалаш ва бетонлаштиришда аҳоли зичлигини ҳисобга олган ҳолда канал деворларида ҳар 50 — 150 m да зинапоялар ва пандуслар ўрнатилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Турар жойлар ҳамда жамоат жойлари (парклар, савдо ва кўнгилочар марказлар, кафе ва ресторанлар) ҳудудидан ўтувчи магистраль каналлар бўйлаб панжаралар ўрнатилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Магистраль каналларга туташ қувурлар ҳамда гидроэлектростанцияларга яқин шлюзлар панжаралар билан тўсилган бўлиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Одамлар гавжум бўлган канал бўйларида ҳар 300 — 400 m да сувга ташлаш учун пуфакли баллонлар ва арқонлардан иборат «ҳимоя пакетлари» ҳамда чақирув тугмалари ташкил этилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Канал тубига уланган қувурлар ва шлюзларга яқин хавфли зоналар беркитилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
123. Каналларнинг режали жойлашуви жой рельефи, ер ости шароитлари, маъмурий бирликлар чегаралари, ердан фойдаланувчилар чегараси, йўллар, коммуникациялар ва бошқа маҳаллий шароитлар билан боғлиқ ҳолда белгиланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
124. Суғориш тармоқлари жойнинг энг юқори белгилари бўйича ва минимал узунликда йўналтирилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
125. Канални кўтармада жойлаштиришга маҳаллий пасайишлар мавжуд бўлган ҳолларда ҳамда каналларнинг сувни насос ёрдамида кўтарадиган канал билан кесишуви шароитида йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
126. Охирги қисмда сув сарфи 5,0 m³/s дан ортиқ бўлган магистраль ва хўжаликлараро каналларнинг охирида сув ташлаш иншоотлари назарда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Муқобил ечим сифатида қуйи тартибли каналларда охирги ташламаларни қуриш мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
127. Сўнгги сув ташлаш иншоотларидан ташқари фавқулодда сув ташлаш иншоотлари ҳам назарда тутилиши, бунда уларнинг жойлашуви мавжуд коллектор-сув ташлагичлар, кўллар ва бошқа қабул қилувчи объектларга яқин ҳудудларда қабул қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Фавқулодда сув ташлаш иншоотлари фавқулодда вазиятларда объектларни сув тошишидан ҳимоя қилишни таъминлаши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
128. Каналлар электр узатиш тармоқлари билан кесишиб ўтган ҳолларда канал бермаси ёки дамбаси сатҳидан электр узатиш тармоғининг энг пастки симигача бўлган вертикал масофа қуйидаги минимал қийматлардан кам бўлмаслиги лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6 m — кучланиши 110 kV бўлган электр узатиш тармоқлари учун;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
7 m — кучланиши 150 — 220 kV бўлган электр узатиш тармоқлари учун;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
8 m — кучланиши 330 — 500 kV бўлган электр узатиш тармоқлари учун;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
алоқа тармоқлари учун — 4,5 m.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
129. Электр узатиш тармоқлари канал бўйлаб ўтган ҳолларда канал четидан электр узатиш устунигача бўлган горизонтал масофа устуннинг умумий баландлигидан кам бўлмаслиги керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
130. Суғориш қурилмаларидан фойдаланилганда суғориш тизимининг максимал ҳисобий сув сарфи бир вақтнинг ўзида ишлаётган барча суғориш қурилмаларининг максимал сув сарфлари йиғиндисига тенг бўлиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
131. Канал трассаси тоғ ёнбағири бўйлаб ўтган ҳолларда каналнинг кўндаланг кесими фақат қазилма (выемка) кўринишида қабул қилиниши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
132. Агар ҳисобий сув сатҳи чизиғи тоғ ёнбағирининг пастки қисмида ер юзаси чизиғини кесиб ўтса, каналнинг кўндаланг кесимини ярим қазилма, ярим кўтарма кўринишида қабул қилишга йўл қўйилади. Бунда дамбанинг асос билан туташиш қисми остона кўринишида лойиҳалаштирилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
133. Канални лойиҳалаш учун асосий параметр сифатида сувнинг ҳисобий сарфи олиниши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
134. Ҳисоблаб аниқланган нормал сув сарфи, маълум майдонга боғланган каналлар учун қуйидаги боғланиш билан аниқланиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Qnorm — нормал сув сарфи, m3/s;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
w — канал тизимига бириктирилган ҳисоблаб аниқланган нетто майдони, h;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Q — максимал гидромодул ординатаси, l/s. h;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ФИК — канал тизимининг фойдали иш коэффициенти.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
135. Канал сарфини бир вақтда ишловчи барча каналлардаги сув йўқотишларини ҳисобга олган ҳолда қуйи даражали тақсимлаш каналлари сарфларининг йиғиндиси бўйича аниқлашга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
136. Каналларнинг жадаллаштирилган сарфи нормал сув сарфига жадаллаштириш коэффициенти (Kф)га норматив кўпайтириш орқали белгиланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Жадаллаштириш коэффициентлари қуйидагича қабул қилиниши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1 — 10 m3/s миқдорда сарфланганда — Kф = 1,15 — 1,2;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
10 m3/s миқдордан ортиқ сарфланганда — Kф = 1,05 — 1,1.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
137. Сувни насос ёрдамида кўтарадиган канал ва унинг тармоқлари учун жадаллаштириш коэффициентларини кўрсатилган қийматлардан четга чиққан ҳолда, ташлаш иншоотлари сарфлари билан боғлиқ ҳолда қабул қилишга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
138. Магистраль ва хўжаликлараро каналларнинг минимал сарфи нормал сув сарфининг камида 40 фоизи миқдорида қабул қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
139. Ёмғирлатиб суғоришда суғориш тизимининг минимал сув сарфи суғориш жадвалига мувофиқ ундан бир вақтда сув оладиган ёмғирлатиш қурилмаларининг ёки спринклерларнинг минимал сони бўйича ҳисобланган сув сарфига тенг қабул қилиниши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
140. Узлуксиз ҳаракатдаги каналларнинг ҳисоблаб аниқланган сув сарфлари лойиҳалаштириш ва гидравлик ҳисобларнинг ишончлилигини таъминлаш мақсадида катта қиймат томонга қуйидаги интервалларга мувофиқ яхлитланиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Q=1 — 10 m3/s сув сарфида 0,1 m3/s миқдорга;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Q=10 — 50 m3/s сув сарфида 0,5 m3/s миқдорга;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Q>50 m3/s сув сарфида 1,0 m3/s миқдорга.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
141. Фавқулодда вазиятларда сувни чиқариб юбориш (ташлаш) учун мўлжалланган иншоотларнинг ҳисобий сув сарфи каналнинг фавқулодда сув ташлаш кесимидаги нормал сув сарфининг 50 фоиз миқдорига тенг қилиб қабул қилиниши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
142. Канални бўшатиш функциясини бажарадиган сўнгги сув ташлаш иншоотларининг ҳисобий сарфи каналнинг сўнгги қисмидаги нормал сув сарфининг 20 фоизидан 50 фоизигача бўлган миқдорда қабул қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
143. Магистраль ва хўжаликлараро каналларнинг кўндаланг кесими, гидравлик ва конструктив талабларни ҳисобга олган ҳолда трапециясимон шаклда лойиҳалаштирилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Кичик сув сарфларига эга каналлар учун сув оқимининг барқарорлигини ва конструкциянинг иқтисодий самарадорлигини таъминлаш мақсадида канал кўндаланг кесимини новсимон (параболоид) шаклда қабул қилишга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Каналларнинг тўғри бурчакли кесими зич қурилган ҳудудларда, муҳандислик коммуникациялари мавжуд бўлган участкаларда ёки табиий шароитлар каналнинг бошқа шаклда жойлаштирилишини чеклаган ҳолларда қўлланилишига йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Чуқурлиги 4,0 m дан ортиқ бўлган йирик каналлар учун кўндаланг кесимни полигонал шаклда қабул қилишга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
144. Суғориш тармоқларининг кўндаланг кесими қайси шаклда қабул қилинганлигидан қатъи назар қуйидаги шартлар бажарилиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) кўндаланг кесим юзасининг ювилмаслик шарти қуйидагича қабул қилиниши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Vm˂Vadm, m/s;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Vadm = Vtab ˖ R⅓, m/s
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Vtab — гидравлик радиус;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
R = 1m бўлгандаги йўл қўйилган ўртача тезлик, грунтнинг механик таркиби ва фойдаланиш ҳолатига кўра Vtab = (0,4 — 1,2) m/s бўлади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Агар Vm > Vadm бўлса, унда канал ювилишига йўл қўйилган нишаблик бўйича лойиҳаланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ёки қоплама билан жиҳозланади;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) канал ости ўзанига лойқа чўкмаслиги керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
m/s
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
m/s
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
— лойқа чўкмайдиган критик тезлик, m/s;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
А= 0,33 — 0,035 коэффициент.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
145. Каналлар ўзанларининг геометрик ва гидравлик параметрлари қуйидаги учта ҳисобий сув сарфи бўйича аниқланиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
нормал сув сарфи бўйича — канал ўзанининг асосий гидравлик элементларини, жумладан канал кенглиги, чуқурлиги, кўндаланг кесим юзаси, гидравлик радиуси ва сув оқим тезлигини аниқлаш учун;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
жадаллаштирилган сув сарфи бўйича — канал дамбалари, бермаларининг жадаллаштирилган сув горизонтидан юқори қисми баландлигини белгилаш, шунингдек канал ўзани ва ён бағирларининг ювилиб кетмаслик шартини текшириш учун;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
минимал сув сарфи бўйича — канал ости ўзани лойқа билан тўкилмаслигини таъминлаш ва суғориладиган майдонлар устидаги лойиҳа бўйича сув сатҳини назорат қилиш мақсадида канал ва унинг тармоқлари бошқариш баландлиги шартларини текшириш учун.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
146. Каналларнинг гидравлик ҳисоб-китоблари қуйидаги Шези формуласи бўйича текис барқарор ҳаракат учун амалга оширилиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
V — каналдаги талаб этиладиган сув тезлиги, m/s;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
C — Шези коэффициенти, m0.5/s;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
R — гидравлик радиус, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
i — гидравлик нишаблик.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Сув сарфи қуйидаги формула бўйича аниқлаш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ω — каналнинг жўшқин (тўлқинланиб турган) кесими майдони, m2.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Шези коэффициентини қуйидаги формулага асосан аниқлаш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда, n — нотекислик коэффициенти бўлиб, у мазкур ШНҚнинг 4-иловаси бўйича аниқланиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
147. Каналдаги сувнинг ҳисоблаб аниқланадиган тезликлари канал ўзанининг лойқаланмаслигини ва ювилиб кетмаслигини таъминлаши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
148. Каналларни лойиҳалашда кейинги тартибдаги каналнинг туби белгиси юқори тартибдаги каналнинг туби белгисига нисбатан тенг ёки паст қилиб қабул қилиниши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
149. Канал туби бўйлаб кенглигининг уни тўлдириш чуқурлигига нисбати қийматлари қуйидаги жадвал бўйича белгиланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

m

1,0

1,5

2,0

2,5

β

0,8 — 3,0

0,6 — 3,1

0,5 — 3,4

0,4 — 3,8

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳ. Канал ён бағирларининг қиялик коэффициенти > 2,5 бўлганда, β катталиги гидравлик ҳисоб-китоблар натижалари ёки амалдаги аналог каналлар параметрлари асосида аниқланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
150. Каналларни лойиҳалашда канал ўзани ва ён бағирларининг ювилиб кетмаслигини таъминлаш мақсадида сув оқимининг ювмайдиган тезликлари мазкур ШНҚнинг 5-иловаси бўйича қабул қилиш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
151. Канал сифатида фойдаланиладиган табиий ўзанларнинг гидравлик ҳисоб-китоблари сув ҳаракатининг ўзгарувчан хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда нотекис ҳаракат формулалари асосида амалга оширилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Сув сарфи 50 m³/s дан кам бўлган ҳолларда, шунингдек табиий ўзанни ўзгармас қияликка (нишабликка) ва бир хил кўндаланг кесимга эга алоҳида участкаларга бўлиш имконияти мавжуд бўлганда ҳар бир участканинг гидравлик ҳисоб-китобларини текис барқарор ҳаракат формулалари асосида амалга оширишга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
152. Каналларни лойиҳалашда канал ўзанида чўкинди заррачаларининг чўкиб қолишини ва ўзаннинг лойқаланишининг олдини олиш мақсадида лойқаланмаслик ҳисоб-китоблари амалга оширилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
153. Оқимнинг чўкиндиларни ташиш қобилиятларини қуйидаги формулалар бўйича аниқлашга йўл қўйилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ŵ — чўкиндиларнинг ўртача тортилган гидравлик катталиги, mm/s;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ρ — умумий лойқаланиш, kg/m3.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
154. Лойқаланмаслик учун сув тезлигини қуйидаги формула бўйича аниқлашга йўл қўйилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
V3 = 0,3 R1/4; m/s
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ёки қуйидаги формула бўйича аниқлашга йўл қўйилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
V3 = AQ0.2; m/s
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
А-Ŵ<1,5 mm/s ҳолатида — 0,33;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ŵ=1,5 — 3,5 mm/s ҳолатида — 0,44; Ŵ>3,5 mm/s ҳолатида — 0,55 га тенг коэффициент.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
155. Чўкиндилар парчаларининг гидравлик катталигини аниқлаш учун қуйидаги кўрсаткичлардан фойдаланиш лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

д, mm

W, mm/s

д, mm

W, mm/s

д, mm

W, mm/s

0.005

0.0175

0.06

2.49

0.150

15.6

0.1

0.0692

0.07

3.39

0.175

18.9

0.2

0.277

0.08

4.43

0.2

21.6

0.3

0.623

0.09

5.61

0.225

24.3

0.4

1.11

0.1

6.92

0.25

27.0

0.5

1.73

0.125

10.81

0.275

29.9

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
156. Трапециясимон кесимли каналларнинг юмалоқланиш радиусларининг катталиги уларнинг сув кесими бўйича кенглигининг беш бараваридан кам бўлмаслиги керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Тўғри тўртбурчак кесимли каналлар учун юмалоқланиш радиусларини сув кесими бўйича кенглигининг уч бараваридан кам бўлмаслиги керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
157. Канал бурилиш жойларида бўртма қирғоқ бўйидаги сув сатҳининг ошиши қуйидаги формула бўйича аниқланиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
∆h = V2∙by/(g∙R3); m
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
V — оқимнинг ўртача тезлиги, m/s;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
R3 — бурилиш радиуси, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
by — сув сатҳи бўйича кенглиги.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
158. Каналлар ўзанлари қияликлари (нишабликлари) тиклигини мазкур ШНҚнинг 6-иловаси бўйича аниқлаш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
159. Каналлардаги дамбалар, супачалар (бермалар)нинг сувнинг жадаллаштирилган сатҳи устидан баландлигини қуйидаги жадвал асосида қабул қилиш лозим (cm):
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Каналлардаги сув сарфи, m3/s

Ер ўзанидаги каналлар

Қопламали каналлар

қияликлар критик қияликлардан кичик бўлганда

қияликлар критик қияликлардан катта бўлганда

10 гача

30

20

30

10 — 30

40

30

40

30 — 50

50

35

50

50 — 100

60

40

60

100 дан ортиқ

ҳисоб-китоб бўйича

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳ. 100m3/s миқдордан ортиқ сув сарфларида «қуруқ захира» тўлқинлар баландлигини ҳисобга олган ҳолда аниқланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
160. Каналларнинг қурилиш баландлигини ҳисобий қийматдан катта томонга 5 cm гача яхлитлашга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Яхлитлаш фақат катта томонга амалга оширилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
161. Кўтарма каналларда ёки ярим қазима-ярим кўтарма каналларда дамбанинг ҳисобий кенглиги каналнинг барқарорлигини таъминлаш ва фильтрация жараёнларини ҳисобга олган ҳолда канал ичидаги максимал сув сатҳига мос равишда критик гидравлик градиент графиги асосида аниқланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дамбанинг кенглиги қуйидаги боғланиш асосида ҳисобланиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
X=a-(h*m)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
X — дамба кенглиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
h — каналдаги максимал сув сатҳи;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
a — асос кенглиги; a=h/iкр (мавжуд грунт турига кўра iкр қиймати лой 0,3-0,35; қумли лой 0,25-0,29; лойли қум 0,22-0,24; қум 0,2-0,22)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
m — кўтарманинг ташқи қиялик коэффициенти.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
162. Чўкувчи таркибида сувда эрувчи тузлар мавжуд бўлган ва лойроқ грунтларда ўзанни сув бостириш ишларини назарда тутиш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
163. Ер ўзанларидаги узлуксиз ҳаракатдаги каналларда фильтрация йўқотишлари ҳисоб-китобини қуйидаги формула бўйича аниқлаш лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Qf = 0,0116 (By + 2h) Kf, m3/s каналнинг 1 km узунлигига;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ёки σ = 0,16 (By + 2h) Kf/ Qnetto, % каналнинг 1 km узунлигига.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Qf — каналнинг 1 km узунлигига нисбатан сувнинг фильтрация учун йўқотилиши, m3/s
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
By — сув юзаси бўйича ўзан кенглиги, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
h — каналдаги сувнинг чуқурлиги, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Kf — канал ўзанини ташкил этувчи грунтнинг фильтрация коэффициенти, m/d;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Qnetto — сувнинг сарфи «netto», m3/s.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
164. Фильтрация коэффициентлари тадқиқотлар ёрдамида аниқланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Олдиндан ҳисоб-китоб қилиб олиш учун фильтрация коэффициентларининг қуйидаги яқинлаштирилган қийматларидан фойдаланиш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

зич лойлар

0,01 m/d

лой ва оғир қумоқ грунтлар

0,01 — 0,05 m/d

ўртача қумоқ грунтлар

0,05 — 0,1 m/d

енгил қумоқ грунтлар

0,1 — 0,4 m/d

лойли қумлар

0,4 — 0,6 m/d

чангсимон қумлар

0,6 — 1,0 m/d

майда қумлар

1,0 — 3,0 m/d

қум-шағалли грунтлар

3,0 — 5,0 m/d

шағалсимон-майда тошли грунтлар

5,0 m/d дан катта

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
165. Фильтрация йўқотишларни лойиҳанинг техник иқтисодий ҳисоб-китоб ва техник иқтисодий асослаш босқичларида қуйидаги формула бўйича аниқлашга йўл қўйилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
каналнинг 1 km узунлигига нисбатан
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Сув ўтказувчанлиги жиҳатидан оғир бўлган грунтлар учун — А=0,7 ва m=0,3;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ўртача грунтлар учун — А = 1,9 ва m=0,4;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
енгил грунтлар учун — А = 3,4 ва m=0,5.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ер ости сувлари ер юзасига яқин жойлашганда (босимли фильтрация) фильтрация йўқотишларнинг олинган қийматларини қуйидаги тузатиш коэффициентларини киритиш орқали аниқлаш лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Каналдаги сув сарфи m3/s

Ер ости сувларининг жойлашиш чуқурлиги, m

2 — 2,5

3

5

7,5

10

15

0,3

0,82

-

-

-

-

-

1,0

0,63

0,79

-

-

-

-

3,0

0,5

0,63

0,82

-

-

-

10,0

0,41

0,5

0,65

0,79

0,91

-

20,0

0,36

0,45

0,57

0,71

0,82

-

30,

0,35

0,42

0,54

0,66

0,77

0,94

50,0

0,32

0,37

0,49

0,60

0,69

0,84

100

0,28

0,33

0,42

0,52

0,58

0,73

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
166. Каналларни лойиҳалаш ва қуришда сувнинг грунтга сизиб кетишини камайтириш, каналнинг гидравлик самарадорлигини ошириш ва конструкциянинг хизмат муддатини узайтириш мақсадида қуйидаги фильтрацияга қарши муҳофаза чора-тадбирларни қўллашга йўл қўйилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
канал таги ва қия ён бағирларини қуйма бетон қоплама билан қоплаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
канал таги ва ён бағирларини йиғма темир-бетон плиталар билан қоплаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
канал ўзанини бетон-плёнкали қоплама билан муҳофаза қилиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
канал таги ва ён бағирларини полимер плёнкалар билан экранлаштириш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
грунт экранлари (кам сув ўтказувчанликка эга грунт қатламлари)ни ташкил этиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кольматаж усулини қўллаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
грунтни чуқур зичлаштириш орқали унинг фильтрация коэффициентини пасайтириш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
канал ўзанини асфальтбетон қопламалар билан муҳофаза қилиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
канал таги ва ён бағирларини сув ўтказмайдиган юпқа қатлам ҳосил қилувчи кимёвий материаллар (латекс ва бошқа гидроизоляцион моддалар) билан ишлов бериш.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
167. Фильтрацияга қарши чора-тадбирлар турини, шунингдек канал таги, қия ён бағирлари ва асосларини қоплаш (қоплама) турларини танлаш канал ўзанини ҳосил қилувчи грунтларнинг сув-физик хусусиятлари, муҳандислик-геологик ва гидрогеологик шароитлар, сув сифати ва чўкиндиларнинг тавсифи, каналнинг ўлчамлари ҳамда бошқа маҳаллий шарт-шароитларни ҳисобга олган ҳолда амалга оширилиши зарур.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
168. Фильтрацияга қарши чора-тадбирларнинг самарадорлиги қуйидаги кўрсаткичлар бўйича аниқланиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
сувнинг иқтисод қилинган ҳажми;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
каналнинг эксплуатация шароитларининг яхшиланиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
фильтрацияга қарши қопламаларнинг хизмат муддати;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилашга таъсири;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
чора-тадбирларнинг қиймати ва иқтисодий самарадорлиги.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
169. Фильтрацияга қарши қоплама хизмат муддатларининг тахминий муддатлари қуйидагича олиниши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

қуйма бетон қоплама

(бетон маркаси ва сув сифатига боғлиқ)

қуйма темир-бетон қоплама

йиғма темир-бетон қоплама

қуйма бетон-геосинтетик экран билан

йиғма бетон-геосинтетик экран билан

полимер плёнкали экранлар

лойли экранлар

асфальтбетон қоплама

кимёвий ишлов берилган қопламалар

15 — 20 йил

20 — 25 йил

30 — 35 йил

20 — 25 йил

35 — 40 йил

8 — 10 йил

5 — 10 йил

7 — 10 йил

2 — 4 йил

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
170. Фильтрацияга қарши чора-тадбирларнинг фильтрация йўқотишларини камайтириш даражаси қуйидаги тахминий қийматларда қабул қилинишига йўл қўйилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

қуйма бетон қоплама

70 — 80 фоизга

йиғма темир-бетон қоплама

65 — 70 фоизга

бетон-геосинтетик экранли қоплама

95 — 98 фоизга

полимер плёнкали экранлар

60 — 98 фоизга

лойли экранлар

60 — 70 фоизга

асфальтбетон қоплама

75 — 85 фоизга

кимёвий ишлов бериш

50 — 70 фоизга

сунъий кольматаж

30 — 50 фоизга

канал ўзанини боғловчи грунтларда чуқур зичлаш

50 — 60 фоизга

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
171. Кўтармалардаги ҳамда ярим қазима-ярим кўтармалардаги каналларда фильтрацияга қарши қопламалар дамбанинг устигача узлуксиз ҳолда кўзда тутилиши зарур.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Чуқур қазилмали каналларда таъмирлаш-тиклаш ишларини бажаришда механизмларнинг ҳаракатланишини таъминлаш учун эни камида 5,0 m бўлган супачалар (бермалар) назарда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
172. Суғориш каналларини лойиҳалаштиришда уюлган кўтармалар ва юмшоқ грунтларни зичлаш тадбирлари амалга оширилиши зарур.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Кўтарма ҳамда ярим қазилма-ярим кўтарма каналларни лойиҳалашда кўтарма грунтини қаватма-қават зичлаш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
173. Асоси боғланувчан грунтдан иборат бўлган каналларни йиғма темир-бетон плиталар билан қоплашда плиталарни асосга зич жойлаштиришни таъминлаш учун қумдан 10 cm гача қалинликда текислаш қатлами назарда тутилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
174. Шағалсимон ва майда тошли грунтлар орқали ўтган каналларда бетон-плёнкали ёки плёнка экранли қопламалар қўлланилганда қоплама яхлитлиги ва шикастланмаслигини таъминлаш мақсадида 10 — 15 cm қалинликда қумоқ грунтли тайёргарлик қатлами назарда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Лой ёки қумоқ грунт устига плёнка ётқизиладиган ҳолларда плёнкани шикастлаши мумкин бўлган қаттиқ бўлакларни майдалаш ва юзани бирхиллаштириш учун шиббалаш ишлари амалга оширилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
175. Асфальтбетон қоплама қўлланилганда ёки канал полиэтилен плёнка билан экранлаштирилганда канал таги ва ён қияликларда ўсимлик ўсишини чеклаш мақсадида гербицидли ишлов бериш тадбирлари амалга оширилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
176. Қопламали каналларда бетон ва темир-бетон қопламаларни ўрнатишда чоклар ва туташиш жойларида сув ўтказмасликни таъминлаш мақсадида герметизация тадбирлари амалга оширилиши керак. Бунда қуйидаги герметизация воситалари ва материаллардан фойдаланишга йўл қўйилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кўндаланг резина қистирмалар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
эгилувчан герметик материаллар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
герметик ўрамли (рулон) материаллар.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
177. Қопламали каналлар ён қияликларининг тиккалиги (қияликни қуриш) қуйидагилардан кам бўлмаган ҳолда қабул қилиниши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
қуйма бетон ва темир-бетон қопламали каналлар учун — 1:1,5;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
қуйма бетон геосинтетик экранли қопламали каналлар учун — 1:2,0 — 2,5;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
йиғма темир-бетон қопламали каналлар учун — 1:1,0.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Агар яхлит бетоннинг асос билан ишончли бирикишини таъминлаш мақсадида асос юзасининг ғадир-будурлигини ошириш тадбирлари назарда тутилган бўлса, қуйма бетон геосинтетик экранли қопламалар учун ён қиялик тиккалигини 1:1,5 гача камайтиришга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Шунингдек, канал қиялигида қуйма бетон қопламани барқарор ҳолда жойлаштириш ва унинг силжишини олдини олишга қаратилган конструктив чора-тадбирлар назарда тутилган ҳолларда бетон қуйиш технологияси талабларига риоя қилинган ҳолда асос грунти турини ҳисобга олиб ён қиялик тиккалигини 1:1,5 гача қабул қилишга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
178. Қуйма бетон қопламасининг қалинлиги каналдаги сув чуқурлигига кўра қуйидагича бўлиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Каналдаги сув чуқурлиги, m

Бетон қопламанинг қалинлиги, сm

Сув оқимининг < 2 m/s тезлигида

Сув оқими тезлиги 2 m/s дан ортиқ бўлганда

1 гача

8 — 10

10

1-2

10 — 12

12

2-3

12

15

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Сув чуқурлиги 3,0 m дан ортиқ ёки сув сарфи 50 m³/s дан ортиқ бўлган каналларда бетон қоплама қалинлиги канал конструкциясига таъсир этувчи барча юкланишлар, жумладан музлаш, тўлқин таъсири, гидростатик босим, грунт босими ва эксплуатация юкланишларини ҳисобга олган ҳолда гидравлик ва конструктив ҳисоб-китоблар асосида аниқланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
179. Бетон қопламани арматуралаш канал қопламасининг мустаҳкамлиги ва юк кўтариш қобилиятини ошириш, ёриқлар ҳосил бўлишининг олдини олиш, фильтрация йўқотишларини камайтириш, асос деформацияларига барқарорлигини таъминлаш ҳамда конструкциянинг хизмат муддатини ошириш мақсадида амалга оширилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Бетон қопламани арматуралаш қуйидаги ҳолларда қўлланилиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кучсиз, чўкувчан, кўтарма ва беқарор грунтлардан иборат асосларда;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
асоснинг нотекис деформациялари юзага келиши мумкин бўлган участкаларда;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
намланиш, қуриш цикллари таъсири кузатиладиган шароитларда;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ҳарорат деформациялари таъсири юқори бўлган участкаларда.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Бетон қопламани арматуралаш унинг қалинлиги 20 cm гача бўлган ҳолларда назарда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Бетон қоплама қалинлиги 20 cm дан ортиқ бўлган ҳолларда арматуралаш зарурати конструктив ҳисоб-китоблар асосида аниқланиши зарур.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Арматуралаш учун қуйидаги материалларни қўллашга йўл қўйилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
металл арматура;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
нометалл композит материаллар, жумладан базальт ва полимер стерженлар, арматура тўрлари ва геотўрлар.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Сув сарфи 10 m3/s гача бўлган каналлар учун узилиш мустаҳкамлиги 50 kN/m дан кам бўлмаган базальт геотўрлардан фойдаланишга йўл қўйилади. Бунда бетон қоплама қалинлиги ҳисоб-китоблар асосида қабул қилиниши, бироқ 10 cm дан кам бўлмаслиги керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Мустаҳкамлаш тури

Замин тури

Қоплама қалинлиги, сm.

Базальт геосетка

Мустаҳкам замин

≥ 10

Базальт армосетка композит арматура

Кучсиз ёки беқарор замин

≥ 10 — 15

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
180. Бетон қопламали каналларнинг хизмат муддатини ошириш ва фильтрация йўқотишларини камайтириш мақсадида бетон қоплама остида геосинтетик материаллардан (полиэтилен плёнка, геомембрана ёки бошқа сув ўтказмайдиган материаллар) тайёрланган қарши фильтрация қатлами назарда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Қарши фильтрация қатлами қуйидаги ҳолларда кўзда тутилиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кўтарма каналларда;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
сув ўтказувчанлиги юқори бўлган грунтлардан ўтувчи участкаларда;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
қияликларда жойлашган каналларда;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
сув фильтрациясига йўл қўйилмайдиган шароитларда.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Грунт сувлари сатҳи юқори бўлган ҳолларда геосинтетик қарши фильтрация қатламини қўллаш зарурати гидростатик босим ҳамда қопламанинг барқарорлигини ҳисобга олган ҳолда ҳисоб-китоблар билан асосланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
181. Қуйма бетон ва темир-бетон қопламаларда қуйидаги чоклар назарда тутилиши зарур:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ҳар 4 — 5 m да киришиш-чўкиш кўндаланг чоклари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ҳар 12 — 15 m да ҳарорат кўндаланг чоклари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
таг ва ён қияликлар туташиш чизиғи бўйича узунасига чоклар.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
182. Бетон-геосинтетик ва геосинтетик (плёнкали) қопламалар учун қалинлиги 0,2 mm дан кам бўлмаган барқарор полиэтилен плёнкалар ёки тортиш ва тешишга қарши етарли даражада чидамли, сув ўтказмайдиган замонавий ўрамли (рулон) геосинтетик материаллардан фойдаланишга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
183. Геосинтетик материалларнинг туташув жойлари пайвандланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Геосинтетик экранлар ёки полиэтилен плёнкалар қулфлаш усули билан ёки махсус ускуналар орқали чокларни пайвандлаш йўли билан устма-уст жойлаштирилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
184. Канал яқинида жойлашган ер ости иншоотлари, ер ости йўллари (туннеллар) ва бошқа объектларни фильтрация сувларидан ишончли ҳимоя қилиш талаб қилинганда икки қаватли қопламалардан фойдаланишга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Икки қаватли қопламалар қуйма бетонли ёки темир-бетонли бўлиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Бетоннинг пастки қавати бўйича битумли гидроизоляция ва полиэтиленли қоплама бўлишига йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Плёнка ўрнига полимер ёки резиналанган ўрамли (рулон) материалларни қўллашга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Икки қаватли қопламада қуйидаги қийматлар таъминланиши зарур:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
пастки бетон қавати қалинлиги 8 — 10 cm;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
устки бетон қавати арматураланган бўлиб, қалинлиги 12 — 20 cm.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Чокларнинг гидроизоляцияси кўндаланг резина қистирмалар ва герметиклар ёрдамида кучайтирилган бўлиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
185. Полимер плёнкали экранлар бўш грунт устида қурилаётган каналларда чўкиш деформациялари намоён бўлиши мумкин бўлган давр учун вақтинчалик чора сифатида қўлланилиши мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Плёнкали экранларнинг фақат ёпиқ тури, грунтнинг ҳимоя қавати билан таъминланган конструкцияси назарда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
186. Ер ости сувларининг сатҳи канал тагидан юқори бўлган ҳолларда қумли грунт орқали ўтувчи йирик каналларда сунъий кольматажни қўллашга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
187. Сизот сувлари таъсири юқори бўлган ва табиий чашма-булоқлар мавжуд жойларда бетон қоплама орқали сувнинг мунтазам чиқиб туришини таъминлаш мақсадида тескари фильтрлар қўйилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
188. Сув сарфи 1 m³/s гача бўлган ҳолларда ички хўжалик суғориш тармоғи учун очиқ каналлар ўрнига ёпиқ қувурли сув ўтказгич ечимларини лойиҳалаштиришга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
189. Магистраль канал ва унинг тармоқлари бўйлаб эксплуатация ва таъмирлаш ишларини таъминлаш учун хизмат кўрсатиш йўллари, шунингдек экин далаларининг чегаралари бўйлаб дала йўллари назарда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6-боб. Новли (лоток) суғориш тизимлари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
190. Новли (лоток) суғориш тизимлари қуйидаги ҳолларда лойиҳаланилиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
мураккаб топографик ва муҳандислик-геологик шароитларда;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
канал трассаси сунъий кўтармалар, тепаликлар ёки кўтарма иншоотлар орқали ўтганда;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
қаттиқ жинсли, юқори фильтрация коэффициентига эга ва чўкишга мойил грунтлар тарқалган ҳудудларда;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
грунт сурилиши хавфи мавжуд бўлган тоғ ёнбағирлари ва барқарор бўлмаган қияликларда.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
191. Новли (лоток) каналнинг фойдали иш коэффициенти (ФИК) 0,95 дан кам бўлмаган қийматда қабул қилиниши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
192. Новли (лоток) канал тармоғини жойнинг энг юқори белгилари бўйлаб жойлаштириш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Новларнинг (лоток) конструкцияси топографик, муҳандислик-геологик, гидрогеологик ва иқлим шароитларини ҳисобга олган ҳолда техник-иқтисодий ҳисоб-китоблар асосида танланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
193. Турли чуқурликдаги новларни (лоток) бирлаштириш қўшни новларнинг (лоток) тубларини улаш орқали амалга оширилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Нов (лоток) устунлари тагининг чуқурлиги асосдаги грунт музлаши чуқурлигидан кам бўлмаслиги лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
194. Новли (лоток) тизимда катта новдан (лоток) кичик новга (лоток) сув бериш нуқтасида ҳисобий сув сатҳлари қуйидаги талабларга мувофиқ қабул қилиниши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
катта новдан (лоток) кичик новга (лоток) сув беришда сув сатҳлари фарқи сув чиқариш иншоотидаги гидравлик йўқотишлардан кам бўлмаслиги, конструктив жиҳатдан бу фарқ 5 — 10 cm бўлиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кичик новдаги (лоток) сув сатҳининг ер юзасига нисбатан жойлашуви суғориш техникаси, сув чиқариш қурилмалари тури, эгатлар узунлиги ва жойнинг ҳисобий қиялиги асосида талаб этиладиган сув сарфини таъминлаши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
новли (лоток) каналлардан суғориш тармоқларига сув беришда сув сатҳлари фарқи сув чиқариш қурилмалари орқали ҳисобий сув сарфини таъминлаш учун етарли бўлиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
вақтинчалик суғориш тармоқларига сифонли сув чиқариш қурилмалари орқали сув беришда сув сатҳлари фарқи 0,5 m дан кам бўлмаслиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кўчма ёки доимий (стационар) эгилувчан ва қаттиқ қувурларга сув беришда новдаги (лоток) сув сатҳи фарқи қувурларда зарур гидравлик босимни таъминлаши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
новларда (лоток) сув оқимининг максимал тезлиги 6 m/s дан ошмаслиги, минимал тезлиги эса чўкиндиларнинг тўпланиб қолмаслигини таъминлаши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
195. Новнинг (лоток) чуқурлиги нов (лоток) юқори четининг белгиси максимал ҳисобий сув сатҳидан камида 10 cm юқорида жойлашиш шартидан келиб чиққан ҳолда белгиланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Агар новли (лоток) тизимдаги сув сатҳларини бошқаришда автомат ускуналаридан фойдаланилса, унинг чуқурлиги Нl, cm қуйидаги шартни бажариши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Нl≥ dl + hf + a1;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
dl — ҳисобий сув сарфини ўтказадиган новдаги (лоток) сув чуқурлиги, сm;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
hf — ҳисобий сув сарфини ўтказишда автомат бошқарув ускуналаридаги гидравлик йўқотиш, сm;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
a1 — нов (лоток) юқори чети сатҳининг максимал сув сатҳидан фарқи 5 сm га тенг деб қабул қилинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
196. Новли (лоток) каналларнинг гидравлик ҳисоби мазкур ШНҚнинг 7-иловасига мувофиқ амалга оширилиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
197. Суғориш тизимларида парабола шаклидаги ЛР4, ЛР6, ЛР8, ЛР10 турдаги навлардан (лоток) фойдаланиш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
7-боб. Ёпиқ суғориш тармоқлари (қувур)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
198. Ёпиқ суғориш тармоқлари қуйидагиларни таъминлаши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
сувнинг фильтрация ва буғланиш орқали йўқотишларини камайтиришни (суғориш тармоғининг фойдали иш коэффициентини (ФИК) 0,94 — 0,99 гача ошириш ҳамда сув манбаининг суғориш қобилиятини оширишни таъминлаши);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ердан фойдаланиш коэффициенти 0,97 дан юқори бўлиши ва ёпиқ суғориш тармоқлари қишлоқ хўжалиги техникалари ҳамда замонавий суғориш технологияларига халақит бермаслигини;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
суғориш тармоқларини автоматлаштириш ишларига қулай бўлишини;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ернинг қия қисмида табиий босим ҳосил қилган ҳолда фойдаланиш имконияти юзага келишини ( и=0,003-0,015).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
199. Ер юзасининг нишаблиги 0,003 дан катта бўлса, ер усти суғориш тизимларида ўз оқими(гравитация) режимида ишловчи қувурли суғориш тизимларини қўллаш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Бунда насос ускуналари ёрдамида сув бериш фақат техник-иқтисодий ҳисоблар асосида асослантирилган ҳолда қабул қилинишига йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
200. Қувурли суғориш тизимининг ҳисобий сув сарфи қуйидагиларни ҳисобга олган ҳолда аниқланиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
қувур материалининг гидравлик хусусиятлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
қувур деворининг ғадир-будурлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
қувурдаги босим йўқотишлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
қувур узунлиги ва диаметри;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
суғориш қурилмаларининг сувга бўлган эҳтиёжи.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
201. Қувурли суғориш тизимида қувурнинг ички диаметри қуйидаги шартларни таъминлайдиган ҳолда қабул қилиниши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
суғорувчи қувурлар учун — битта ёмғирлатиш қурилмаси ёки суғориш қурилмасига зарур бўлган ҳисобий сув сарфини таъминлаш шартидан келиб чиқиб;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
сув тарқатувчи қувурлар учун — бир вақтда ишловчи бир нечта ёмғирлатиш ёки суғориш қурилмаларига сув етказиб бериш шартидан келиб чиқиб;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
магистраль қувурлар учун — бир вақтда ишловчи бир нечта сув тарқатувчи қувурларга ҳисобий сув сарфини етказиб бериш шартидан келиб чиқиб.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
202. Қувурли суғориш тизимида ишчи босим сифатида суғориш қурилмалари, ёмғирлатиш қурилмаси ва бошқа суғориш аппаратларининг энг ноқулай эксплуатация шароитларда ишлашини таъминлайдиган ҳолда сув ҳаракатининг турғун режимида ҳосил бўладиган энг катта ички босим қабул қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
203. Қувурли суғориш тизимларини лойиҳалашда гидравлик зарба (гидравлик урилиш) ҳосил бўлиш эҳтимоли текширилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Гидравлик зарбани олдини олиш мақсадида қуйидаги ҳимоя мосламаларини лойиҳалаш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
тескари клапанлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
гидравлик затворлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
босимни барқарорлаштирувчи сув устунлари.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳимоя мосламаларининг тури ва ўрнатиш жойлари гидравлик ҳисоблар асосида аниқланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Гидравлик зарба ҳолатида ҳисобий босим сифатида сув ҳаракатининг турғун бўлмаган режимида юзага келадиган максимал босим қабул қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
204. Қувурларнинг мустаҳкамлик ҳисобини қуйидаги юклар таъсирини ҳисобга олган ҳолда бажариш лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
грунт ва транспорт воситаларининг сувдан бўш қувурга таъсир этувчи босими;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
қувурдаги сувнинг ишчи босими, шунингдек грунт ва транспорт юкларининг биргаликдаги таъсири;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
гидравлик зарба ёки вакуум ҳолатида қувурда юзага келадиган босимлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
грунт босими ва ташқи юкларнинг комплекс таъсири.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
205. Қувурли суғориш тизимларида босимли нометалл қувурлардан (темир-бетон, хризотилцемент ва пластмасса қувурлар) фойдаланилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
206. Пўлат қувурлардан фойдаланишга қуйидаги ҳолларда йўл қўйилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ҳисобий ички босими 1,5 MPa (15 kgf/сm2) дан кўп бўлган участкаларда;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
темир ва автомобиль йўллари тагидан, тўсиқлар ва жарликлар остидан ўтиш участкаларида;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
қувурларни автомобиль ва шаҳар кўприкларида, эстакадаларда, туннелларда ва ўрнатишда.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
207. Пўлат қувур деворининг қалинлиги мустаҳкамлик ва босимга чидамлилик ҳисоблари асосида аниқланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
208. Қувурли суғориш тизими қувурлари табиий рельеф шароитларини ҳисобга олган ҳолда ер остига ўрнатилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
209. Қувурни ер остига ўрнатиш чуқурлиги қувур устидан ҳисоблаганда 2,0 m дан ошмаслиги керак (бундан техник ва геологик шароитлар асосида асосланган ҳоллар мустасно).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
210. Манфий ҳарорат кузатиладиган ҳудудларда қувур материаллари ва уланиш элементлари музлаш таъсирига чидамли бўлиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
211. Транспорт юклари таъсирида ишлайдиган қувурлар ер юзасидан камида 1,0 m чуқурликда ётқизилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
212. Қувурлар табиий тузилмаси бузилмаган грунтларда ётқизилиши, бунда қувур ётқизиладиган траншея туби олдиндан текисланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
213. Қувурларни қаттиқ жинслар ёки ҳарсангтошлар аралашган грунтларда ётқизишда траншея тубига қум, қумоқ ёки қаттиқ қўшимчалардан ҳоли грунт қатлами ётқизилиши, текисланиши ва зичланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
214. Зичланган грунт қалинлиги 10 сm дан кам бўлмаслиги керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
215. Ер ости қувурларини лойиҳалашда қувур устини тўлдириш учун ишлатиладиган грунт қатламларини қатма-қат ётқизиш ва ҳар бир қатламни норматив зичлик даражасигача зичлаш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
216. Қувурли суғориш тизими қуйидаги ускуна ва мосламалар билан жиҳозланиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
суғориш ва ёмғирлатиш техникасини улаш учун гидрантлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ҳар бир суғориш қувурининг бош қисмида ўрнатиладиган ёпувчи қурилмалар (затворлар);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
қувурларни бўшатиш учун сув ташлаш затворлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
қувурнинг энг юқори нуқталарида, бош ва охирги қисмларида гидравлик зарбага қарши ҳимоя қурилмалари ҳамда ҳаво киритиш ва чиқариш клапанлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
сув тарқатувчи қувурларнинг охирги нуқталарида босим ортиб кетишининг олдини олувчи сув ташлаш қурилмалари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
босимни назорат қилиш ва бошқариш ускуналари.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
217. Диаметри 500 мм ва ундан катта бўлган қувурларда, техник-иқтисодий ҳисоб-китоблар натижасига кўра, бир ўлчамга камроқ затвор ўрнатишга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
218. Пайвандланган қувурларда ускуналарни ўрнатишда, шунингдек грунт чўкиши эҳтимоли мавжуд бўлган участкаларда ускуналар монтаж компенсаторлари орқали ўрнатилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
219. Қиш мавсумида қувурлардаги сув тўлиқ бўшатилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
220. Қувурларни сувдан бўшатиш, сувнинг ўз оқими билан ташкил қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Қувурнинг сув ташлаш томонга қараб қиялиги 0,001 дан кам бўлмаслиги керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Агар сувни ўз оқими билан бўшатиш имконияти мавжуд бўлмаса, сувни насос ёрдамида бўшатишга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
221. Пўлат қувурларни лойиҳалашда ташқи гидроизоляция қатламини назарда тутиш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Гидроизоляция тури қуйидаги омиллар асосида танланиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
грунтнинг агрессивлик даражаси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ер ости сувлари мавжудлиги ва минерализацияси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
коррозия хавфи даражаси.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
8-боб. Суғориладиган ерлардан зах қочириш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-§. Зах қочириш тизимлари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
222. Ернинг мақбул сув-туз режимини таъминловчи ер ости сувларининг лойиҳавий чуқурлик сатҳи қуйидагилар асосида белгиланиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ўхшаш табиий-иқлим шароитлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
геологик ва гидрогеологик шароитлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
амалдаги зах қочириш тизимларининг эксплуатация тажрибаси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
гидрогеологик ҳисоб-китоблар натижалари.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
223. Қуйидаги шароитларда вертикал зах қочириш қудуқларини лойиҳалаш назарда тутилиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
грунтнинг икки қатламли ёки кўп қатламли тузилиши мавжуд бўлганда;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ер ости сувлари босимли горизонтларга боғланган бўлганда;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
сув ўтказувчан қум, шағал ёки майда тош қатламлари мавжуд бўлганда;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
грунтнинг сув бериш қобилияти 100 m/d ва ундан юқори бўлганда.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
224. Қуйидаги ҳолларда аралаш зах қочириш тизимларини қўллаш лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
грунтнинг икки қатламли ёки кўп қатламли тузилиши мавжуд бўлганда;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
сув ўтказувчан қатлам устини қоплаб турган сув ўтказувчанлиги паст грунт қатламининг қалинлиги 15 m га етганда.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
225. Суғориладиган ерларда зах қочириш тизими бутун эксплуатация даври мобайнида мунтазам ишлаш шарти билан лойиҳалаштирилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Вақтинчалик зах қочириш тизимларини қуйидаги ҳолларда қўллашга йўл қўйилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
шўрланган ерларни ювиш жараёнида;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
вақтинчалик мелиоратив тадбир сифатида;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
горизонтал очиқ зовурлар кўринишида.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
226. Зах қочириш зовурларини лойиҳалашда зах қочириш сувларидан қайта фойдаланиш имконияти кўриб чиқилиши, бунда қуйидагилар назарда тутилиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
зах қочириш сувларидан суғориш мақсадларида фойдаланиш имконияти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
зах қочириш сувларидан шўрланган ерларни ювишда фойдаланиш имконияти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
сувнинг минерализацияси ва сифати;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
иқтисодий ва техник жиҳатдан мақсадга мувофиқлиги.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Агар зах қочириш сувларидан фойдаланиш имконияти мавжуд бўлмаса ёки мақсадга мувофиқ бўлмаса, бу ҳолат техник-иқтисодий асослар билан асосланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-§. Очиқ ётиқ (горизонтал) зах қочириш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
227. Очиқ зах қочириш зовурларининг гидравлик ҳисоб-китоблари сув оқимининг текис ҳаракат формулалари асосида амалга оширилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Қуйидаги ҳолларда текис ҳаракат формулаларидан фойдаланиш лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ҳисобий сув сарфи 0,5 m³/s дан ортиқ бўлганда;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кичик сув сарфларида қуйидаги минимал қияликлар таъминланган ҳолларда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
қумли грунтларда — 0,0005 дан катта;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
қумоқ грунтларда — 0,003 дан катта;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
гилли грунтларда — 0,005 дан катта.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Очиқ лойиҳаланаётган зовурларнинг узунлиги 700 — 1500 m, нишаблиги гил грунтларда 0,0003 дан, қумлоқ грунтларда 0,0005 дан катта ҳамда қумлоқ грунтларда 0,003 дан, гил грунтларда эса 0,005 дан кичик бўлиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Очиқ зовурнинг ҳисобий сув сарфи сифатида ушбу зовурга уланган барча дреналар, коллекторлар ва зах қочириш тизимларидан келиб тушаётган сув сарфларининг йиғинди қиймати қабул қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
228. Зах қочириш сувларини ўз оқими билан чиқариб юбориш имконияти мавжуд бўлмаса, лойиҳада мелиоратив насос станцияларини кўзда тутиш лозим. Бунда насос станциялари қуйидагиларни таъминлаши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
зах қочириш сувларини белгиланган қабул қилувчи иншоотга чиқариш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
тизимнинг узлуксиз ишлашини таъминлаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ҳисобий сув сарфини ишончли равишда ўтказиш.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
229. Бирламчи дренаж тармоқлари ёпиқ дренаж кўринишида лойиҳаланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Бирламчи дренажлар қуйидаги конструкцияларда қабул қилиниши мумкин:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ер ости дренаж қувурлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
фильтрли дренаж тизимлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
перфорацияланган қувурлар асосидаги дренаж тизимлари.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
230. Бирламчи дренажлардан сувни қабул қилувчи коллекторлар, агар мавжуд нишабликлар ва гидравлик шароитлар кичик диаметрли қувурлар орқали сувни ўз оқими билан ўтказиш имконини берса, ёпиқ ҳолда лойиҳаланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
231. Коллектор-дренаж тармоғини жойлаштириш суғориш тармоғи схемаси билан ўзаро боғлиқ ҳолда лойиҳаланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Коллектор ва дренаж тармоқларини жойлаштиришда қуйидаги талабларга риоя қилиниши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ернинг табиий рельефи ҳисобга олиниши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ернинг энг паст нуқталари бўйлаб жойлаштирилиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
сувнинг ўз оқими билан чиқиб кетиш шароитини таъминлаш.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
232. Дренаж тармоқларини суғориш каналлари ва суғориш ариқларига параллель равишда жойлаштиришга йўл қўйилади. Бунда дренажлар орасидаги масофа қуйидагилар асосида белгиланиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
грунтнинг фильтрация коэффициенти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
грунтнинг сув ўтказувчанлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
грунтнинг механик таркиби;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ер ости сувлари сатҳи;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
гидрогеологик ҳисоб-китоблар натижалари.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
233. Йиғувчи очиқ коллектор ва дренажлар кўндаланг кесимларини трапециясимон шаклда лойиҳалаш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Сув чуқурлигининг ўзан туби кенглигига йўл қўйиладиган нисбати 1:2 ни ташкил этиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ён қияликларнинг тиклиги грунт ва унинг шўрлигига боғлиқ ҳолда аниқланиши зарур.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Грунтларнинг номланиши

Ён қияликларнинг тиклиги

Шўрланмаган ва кам шўрланган грунт

Ўрта ва ўта шўр грунт

лой ва оғир қумоқ грунт

1,0

1,0 — 1,25

ўрта қумоқ грунтлар

1,25 — 1,5

1,5 — 1,75

енгил қумоқ грунт ва қумли грунт

2,0

2,5

майда донали қум

2,5

2,5

чангсимон ва майин қум

2,5 — 3,0

3,0 — 3,5

шағал-майда тош

1,0 — 1,25

1,0 — 1.25

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
234. Дренаж ва коллектор тармоқларининг ҳисобий сув сарфи зах қочириш модули, ер усти оқим модули ҳамда зах қочириладиган майдоннинг ҳисобий ўлчамлари асосида аниқланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Норматив сув сарфи зах қочириш оқимининг ўртача вегетация давридаги модули асосида қабул қилиниши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
235. Шўрланган ва шўрланишга мойил бўлган ерларда зах қочириш тизимларини лойиҳалашда қуйидагилар ҳисобга олиниши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ерларни шўрдан тозалаш (шўр ювиш) режими;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
сув-туз баланси ҳисоб-китоблари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
грунтнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш талаблари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ер ости сувлари сатҳини мақбул ҳисобий чуқурликда ушлаб туриш шартлари.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
236. Ёғингарчилик сувларини қабул қилувчи табиий пастликларда жойлашган магистраль коллекторлар ва коллекторларнинг ҳисобий сув сарфи тошқин сувларини ҳисобга олган ҳолда аниқланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Бунда, ҳисобий сув сарфи 10 фоиз таъминланганлик эҳтимолига эга бўлган максимал оқим сарфи асосида қабул қилиниши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳисоб-китоблар гидрологик маълумотлар, ёғингарчилик интенсивлиги ва сув йиғилиш ҳавзаси параметрлари асосида амалга оширилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
237. Суғориш натижасида ҳосил бўладиган ортиқча сувларни очиқ коллекторлар ва дренажлар орқали қабул қилишда, коллектор ўзанларининг эрозияга учраши ва деформацияланишининг олдини олиш учун махсус муҳофаза иншоотлари назарда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
238. Очиқ коллекторлар ва дренажлар ўзанларининг барқарорлигини таъминлаш ва уларни эрозия ҳамда деформациядан муҳофаза қилиш мақсадида муҳофаза зоналари белгиланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Муҳофаза зоналарининг параметрлари қуйидагилар асосида белгиланиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
грунтнинг литологик тузилиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
грунтнинг сув таъсиридаги физик-механик хусусиятлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
грунтнинг фильтрация хусусиятлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
гидрогеологик шароитлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
канал ва дренажларнинг геометрик параметрлари.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Муҳофаза зоналари чегараларида қишлоқ хўжалиги экинларини экишга йўл қўйилмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-§. Ёпиқ ётиқ зах қочириш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
239. Ёпиқ ётиқ зах қочириш дренажларини ташкил этишда махсус фильтрловчи элементлар билан жиҳозланган зовур қувурларидан фойдаланилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ёпиқ горизонтал зах қочириш тизимларида қуйидаги талабларга жавоб берадиган нометалл қувурлардан фойдаланиш керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
грунт босими таъсирига чидамли;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
қишлоқ хўжалиги техникалари таъсирида юзага келадиган вақтинчалик юкламаларни қабул қила оладиган;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
грунт ва сизот сувларининг агрессив таъсирига бардошли.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
240. Ёпиқ ётиқ зовур тармоқларини қуришда сопол, пластмасса, ғовак бетон, ёғоч, асбестцемент, бетон ва темир-бетон ҳамда перфорацияланган силлиқ полиэтилен қувурлардан фойдаланиш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Зовур қувурлари грунт босимига, қишлоқ хўжалиги техникаларининг вақтинчалик босимига, грунт ва сизот сувлари ҳарорати ва минераллашувининг ўзгаришига чидамли бўлиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
241. Ёпиқ коллекторлар учун фильтрловчи материал билан ўралган ва қуйи ярим периметри бўйича сунъий перфорацияланган, ички сирти силлиқ полиэтилен қувурлардан фойдаланишга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
242. Қувурдаги умумий перефарацияланган юза қувурнинг умумий устки юзасининг 0,8 — 1 фоиздан кам бўлмаслиги керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
243. Катта ҳисобий сув сарфига эга ёпиқ коллекторларда қуйи ярим периметри перфорацияланган темир-бетон қувурлардан фойдаланишга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
244. Ҳисоб-китоблар асосида танланадиган махсус фракцияли таркибга эга шағал-қум фильтрларини назарда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
245. Ёпиқ зах қочириш дренажларининг узунлиги 800 — 1000 m дан ошмаслиги керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
246. Ёпиқ зах қочириш дренаж қувурлари ёки коллекторларнинг диаметрлари гидравлик ҳисоб-китоблар билан аниқланиши, бунда ёпиқ ётиқ зовурларда қўлланиладиган қувурларнинг ўлчами D>50 mm, нишаблиги i>0,003, қувурдаги сув тезлиги V>0,3 m/s, ҳисобий қисм узунлиги эса L≤600 m бўлиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
247. Дренаж ва коллекторларни ювиш ва техник хизмат кўрсатишни таъминлаш мақсадида қуйидаги жойларда кузатув қудуқлари ўрнатилиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ҳар 200 — 250 m дан ошмаган тўғри участкаларда;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
қувур йўналиши ўзгарган жойларда;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
қувур диаметри ўзгарган жойларда;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
нишаблик ўзгарган жойларда;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
коллекторлар уланган нуқталарда.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
248. Трубкасимон дренажлар учун қуйидаги жадвалда келтирилган нишабликларни қабул қилишга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Қувур диаметри, mm

Нишаблик

50 — 100

0,002

125 — 200

0,0015

200 дан ортиқ

0,001

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Фильтрловчи материал билан ўралган, қум-шағал фильтр қатламига ётқизилган гофраланган зах қочириш қувурларидан фойдаланилганда, гидравлик ва фильтрация ҳисоб-китоблари билан асосланган ҳолда, мазкур жадвалда белгиланган минимал нишаблик қийматларини камайтиришга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
249. Дренаж қувурлари ва коллекторларнинг бирикиши қуйидаги талабларга мувофиқ амалга оширилиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ёпиқ дренажлар ёпиқ коллекторлар билан кузатув қудуқлари орқали бириктирилиши ҳамда дренаж қувури тагининг белгиси коллектор қувури тагининг белгисидан коллектор қувури диаметрининг камида 0,8 қисмига тенг баландликда юқори жойлаштирилиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ёпиқ дренажлар очиқ коллекторлар билан махсус қуйилиш иншоотлари орқали бириктирилиши ҳамда қуйилиш қувури тагининг белгиси коллектордаги нормал сув сатҳидан 0,2-0,3 m юқори бўлиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
очиқ дренажларнинг очиқ коллекторлар билан бирикишида сув сатҳлари орасидаги фарқ 0,1 m дан кам бўлмаслиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дрена қувурларида сув ҳаракатининг минимал тезлиги 0,3 m/s дан кам бўлмаслиги.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
250. Фильтрловчи материал билан ўралган, қум-шағал фильтр қатламига ётқизилган гофраланган зах қочириш қувурларидан ташкил топган ёпиқ дренаж тизимларида оралиқ кузатув қудуқларини кўзда тутмасликка йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
251. Ёпиқ зах қочириш дренаж тизимлари ва зовурлари бир вақтнинг ўзида ҳам зах қочириш ҳам сув ташлаш вазифасини бажаришига йўл қўйилмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4-§. Вертикал зах қочириш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
252. Вертикал зах қочириш қудуқларининг конструкцияси ва параметрлари қуйидаги омиллар ҳисобга олинган ҳолда белгиланиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
қатламларнинг геологик-литологик тузилиши ва механик таркиби;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
нам сақлайдиган қатламларнинг сув-физик хусусиятлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
функционал талаблар (майдонлардаги сув пасайиши, ер ости сув оқимини тутиб олиш, муайян ҳудуднинг сув сатҳи пасайиши).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
253. Вертикал зах қочириш қудуқларидан сув чиқариш учун насос агрегатлари сифатида электр двигатель билан жиҳозланган марказдан қочма насослар ҳамда ҳисоб-китоблар билан асосланган бошқа турдаги насос агрегатларидан фойдаланишга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
254. Қудуқдан фойдаланиш самарадорлигини таъминлаш учун насос агрегатини танлаш қуйидагиларни ҳисобга олган ҳолда амалга оширилиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
қудуқнинг ҳисобий дебити;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
қудуқдаги сувнинг динамик сатҳи;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
сув сатҳининг пасайиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
255. Вертикал зах қочириш қудуқларини бурғилаш қуйидаги усуллар билан амалга оширилиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
орқага қайтариш орқали тоза сув билан ювишга асосланган ротор бурғилаш усули;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
зарбли-арқонли бурғилаш усули.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
256. Махсус техник ва геологик асосланиш мавжуд бўлганда, шағалли, майда тошли ва катта тошли грунтларда ўзидан-ўзи парчаланадиган бурғилаш эритмаларидан фойдаланган ҳолда лойли эритма билан бурғилашга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
257. Эксплуатацион устунлар қудуқларнинг диаметри ва чуқурлигига кўра чоксиз пўлат қувурлар ёки пластмасса қувурлардан бўлиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Асбестцементли қувурлардан техник-иқтисодий асослантирилганда ва унча чуқур бўлмаган қудуқлар учун фойдаланишга йўл қўйилади (20-25 m).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Пластмасса ёки бошқа нометалл қувурлардан фойдаланилганда, фильтр қисми пўлат қувурлардан бажарилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
258. Вертикал зах қочириш қудуғининг диаметри 600 mm дан кам бўлмаслиги керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Майда донали грунтларда қудуқларни бурғилаш диаметри 1,0 m дан кам бўлмаслиги лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Шағалли, майда тошли ва катта тошли грунтларда бурғилаш диаметри фильтр атрофида ҳимоя фильтр қатламини жойлаштириш ва механик суффозиянинг олдини олиш талабларидан келиб чиққан ҳолда ҳисоб-китоб билан аниқланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
259. Қудуқ фильтрининг конструкцияси ва унинг узунлиги қуйидаги омиллар ҳисобга олинган ҳолда белгиланиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
сув сақловчи қатламнинг литологик тузилиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
гранулометрик таркиби;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
фильтрланувчи қатламнинг қалинлиги ва фильтрацион хусусиятлари.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
260. Фильтрнинг тирқишлар майдони фильтр қувурининг умумий ташқи юзасига нисбатан камида 15 — 20 фоизни ташкил қилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Фильтрнинг мақбул конструкцияси сифатида каркасли-ўзакли фильтр белгиланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
261. Фильтрнинг узунлигини қуйидаги нисбатда белгилаш лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1f = 0,8 m
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1f — фильтр узунлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
m — каптаж қилинадиган қатламнинг нам сақлайдиган қуввати.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Фильтр узунлиги 25 — 30 m дан кўп бўлмаслиги лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Нам сақлайдиган қатламнинг қуввати 10 m дан кам бўлганда 1f = (0,9-0,95) m.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Фильтр узунлигини қуйидаги боғлиқликда текшириш лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Q max — қудуқнинг максимал сув чиқариш ҳажми (дебити);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
D skv — қудуқни бурғилаш диаметри;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
V k — сувнинг фильтрга киришнинг кескин (мумкин бўлган) тезлиги
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
V k= 65 3√K
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда, K — нам сақлайдиган қатламнинг фильтрланиш коэффициенти, m/h.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
262. Фильтрли сепма ҳисобий йирикликдаги фракция таркибига эга бўлган майда тошли-қумли материалдан тайёрланган, бир қатламли қилиб қабул қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Фильтр таркиби (фракцияси) ҳар бир лойиҳа ва ҳар бир қудуқ учун алоҳида, гидрогеологик ва гранулометрик маълумотларга асосланган ҳолда танланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
263. Майда тошли-қумли материал қудуқнинг бутун чуқурлиги бўйлаб, қуйилиш жойигача жойлаштирилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Қурилиш даврида қудуқни сувдан тортиб олиш вақтида ҳамда фойдаланишнинг биринчи кунларида фильтр материалининг йўқотишларини қоплаш мақсадида материал захираси қўшимча равишда назарда тутилиши, бунда қўшимча захира умумий ҳисобий ҳажмнинг 10 фоизигача миқдорда қабул қилинишига йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
264. Қурилиш даврида сув тортиш ва компрессорлар сони қудуқнинг ҳисобий дебити ҳамда каптаж қилинадиган қатлам грунт турига мувофиқ белгиланиши лозим. Бунда қурилиш давридаги сув тортиш ишларининг давомийлиги 15 суткадан ошмаслиги керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
265. Бир қудуқнинг бир нечта нам сақлайдиган горизонтларни каптаж қилишига йўл қўйилади. Бунда, ҳар бир каптаж қилинаётган қатлам учун алоҳида фильтр қисмлари (ёки алоҳида фильтр интерваллари) назарда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
266. Вертикал зах қочириш қудуқларини 70 m дан чуқурроқ лойиҳалашга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Тиндиргичнинг узунлиги 5,0 m дан катта бўлмаслиги керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
267. Қудуқларда майдончаларнинг ўлчамлари 150 m2 дан ошмаслиги лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Майдонча тепасининг баландлиги ер сатҳидан 0,5 m дан ошмаслиги керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Майдонча майда тошли ёки қора майда тошли қопламага эга бўлиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
268. Насос-кучли ускуналарни бошқариш станцияси ҳамда сув ўлчаш қурилмаси махсус уйча (шкаф/павильон)да жойлаштирилган бўлиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
269. Вертикал зах қочириш қудуқларида насос агрегатларининг иш режими қудуқдаги сув сатҳига мувофиқ автоматлаштирилган бошқарув тизими орқали таъминланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
270. Сув чиқариш тармоғи ёпиқ қувурларда, ёпиқ новларда (лоток) ёки қопланган каналларда бажарилиши мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Қудуқлардан сув чиқариш ва ташлашларни грунтли (қопламасиз) ўзанларда лойиҳалашга йўл қўйилмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
271. Трансформатор подстанцияси махсус тўсиқ (ҳимоя панжараси) билан ўралган бўлиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
272. Вертикал зах қочиришни қуриш лойиҳаси ҳужжатларида алоҳида бўлим (ёки бўлимлар) назарда тутилиши, унда қудуқларнинг йўл қўйиладиган иш режимлари, эксплуатация параметрлари ҳамда режимларни тузатиш (регулировка) бўйича кўрсатмалар ҳисоб-китоблар билан асосланган ҳолда келтирилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5-§. Аралаш зах қочириш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
273. Аралаш зовур сув қабул қилгичлар — коллекторлар ёки дренажлар ва вертикал кучайтирувчи қудуқлардан иборат бўлиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
274. Кучайтиргич-қудуқларнинг сув қабул қилиш қисми биринчи босимли нам сақлайдиган қатлам доирасида жойлаштирилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
275. Кучайтиргич-қудуқларни бурғилаш диаметри 250 — 300 mm оралиғида қабул қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Фойдаланиладиган эксплуатация устун (қувур) диаметри 120 — 150 mm дан ошмаслиги керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
276. Кучайтиргич-қудуқларни лойли эритма билан бурғилашга йўл қўйилмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
277. Шағалли грунтда кучайтиргич-қудуқларни шағалли-қумли фильтрсиз қуришга йўл қўйилади. Бунда бурғилаш диаметри фойдаланадиган устун диаметрига тенг бўлиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6-§. Хўжаликлараро ва магистраль коллекторлар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
278. Коллекторлар тошқин сувларини қабул қиладиган ҳолларда, тошқин сарфлари 10 фоиз таъминланганлик бўйича қабул қилиниши лозим. Бунда тошқин оқимининг вақт бўйича кечикиши ва узоқлашиш (маршрут) бўйича трансформацияси таъсири ҳисобга олиниши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
279. Коллектор ўзанларининг гидравлик ҳисоби каналларни ҳисоблашга қўйиладиган талаблар асосида бажарилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Коллектордаги ҳисобий оқим тезликлари ўзаннинг ювилиб кетмаслиги ва балчиқланмаслигини таъминлаши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
280. Коллектор ўзанларининг кўндаланг кесимлари трапециясимон шаклда қабул қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
281. Йирик магистраль сув ташлаш коллекторларида кўндаланг кесимни полигонал шаклда қабул қилиниши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Сув сарфига кўра оқим чуқурлиги (h)нинг туб бўйича ўзан кенглиги (b)га йўл қўйиладиган нисбати қуйидагича қабул қилиниши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Q ≤ 5,0 m³/s бўлганда: h:b = 1:2 — 1:3
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Q ≤ 10,0 m³/s бўлганда: h:b = 1:3 — 1:4
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Q > 10,0 m³/s бўлган ҳолларда ушбу нисбат қатъий белгиланмайди. Бунда туб бўйича ўзан кенглиги оқим тезликлари асосида, коллектор ўзанининг балчиқланмаслиги ва ювилиб кетмаслиги шартларини таъминлайдиган қилиб белгиланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
282. Ён қияликларнинг тиккалиги ўзан грунтининг турига ва хоссаларига кўра қуйидаги жадвалга асосан қабул қилиниши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Грунт номланиши

«m» қиялигининг жойланиши

сув остидаги

сув устидаги

ярим қояли

0,5

0,5

шағалли

1,25 — 1,5

1,0

лой, оғир қумоқ грунтлар

1,0 — 1,5

1,0 — 1,5

ўртача қумоқ грунтлар

1,25 — 1,5

1,5

енгил қумоқ грунтлар, қумлоқ грунтлар

2,0 — 2,5

2,0

майда донали қум

2,0 — 2,5

2,0

чангсимон ва барханли қум

3,0 — 3,5

2,5

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
283. Янги коллекторларнинг трассасини лойиҳалаштиришда қуйидаги талабларга риоя қилиниши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
коллектор трассаси жой рельефининг энг паст белгиларидан ўтказилиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
йўналиш имкон қадар тўғри чизиқли бўлиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
трасса имконият даражасида тўғри чизиқли бўлиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
коллектор узунлиги минимал бўлиши.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Лойиҳалаш жараёнида коллектор трассасининг бир нечта вариантлари ишлаб чиқилиши ва улар орасидаги танлов солиштирма техник-иқтисодий ҳисоблар асосида амалга оширилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Аҳоли пунктлари ҳудудидан ўтувчи коллекторларнинг ўзан туби ва ён қияликларини бетонлашга қуйидаги шартлар бажарилган тақдирда йўл қўйилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
коллекторнинг асосий вазифаси бўлган фильтрация оқимларини қабул қилиш имконияти сақланиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
фильтрация босимини пасайтириш ва ер ости сувларини қабул қилиш функциясига салбий таъсир кўрсатмаслиги.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
284. Коллекторларни вертикал яссиликда бириктириш фақат сув сатҳлари бўйича амалга оширилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Қабул қилувчи коллектордаги сув сатҳи, сув қабул қилиш қурилмасидаги сув сатҳидан 0,1-0,2 m паст бўлиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
9-боб. Сув тўплаш-чиқариш тармоғи
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
285. Сув тўплаш-чиқариш тармоғи суғориладиган ҳудудлар чегараларида жойлаштирилиши ва суғориш жараёнида ҳосил бўладиган ташлама сувларни қабул қилиш, уларни коллектор-зах қочириш тармоқларига, дренаж тизимларига ёки суғориш каналларига хавфсиз ва бошқариладиган тарзда буришни таъминлаши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
286. Коллектор-зах қочириш тармоқлари мавжуд бўлмаган ва табиий зах қочириш шароити етарли даражада таъминланган ҳудудларда, суғориш натижасида ҳосил бўладиган ташлама сувларни чиқариш мақсадида махсус сув ташлаш каналларини лойиҳалаштириш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
287. Сув ташлаш каналлари ёмғир ва қор сувларини ҳам қабул қилиш ва чиқариш имкониятини таъминлайдиган қилиб лойиҳалаштирилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
288. Сув тўплаш-чиқариш тармоғини фақат очиқ ҳолда лойиҳалаштириш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
289. Бирламчи сув қабул қилиш иншоотлари суғориладиган ҳудудларнинг рельеф бўйича энг паст белгиларида жойлаштирилиши лозим. Бунда битта сув олиш иншооти бир нечта суғориш участкаларидан келиб тушаётган ташлама сувларни қабул қилиш имкониятини таъминлаши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
290. Катта нишабликка эга бўлган участкаларда сув ташлаш иншоотларини лойиҳалаштиришда йиғма темир-бетон тарновлардан фойдаланишга йўл қўйилмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Сув ташлаш жойларини темир-бетон қопламалар билан лойиҳалаш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
291. Суғориладиган ҳудудлардан ташланадиган сувларнинг ҳисобий сарфи ер юзаси нишаблиги, суғориш усули ва гидравлик шароитларни ҳисобга олган ҳолда аниқланиши, бунда ташлама сув сарфи суғориш учун бериладиган умумий сув сарфининг 5 фоизидан 30 фоизигача бўлган қисми миқдорида қабул қилинишига йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
292. Сув ташлаш каналларининг ҳисобий сув сарфи сув йиғувчи майдоннинг гидрологик тавсифи, ёмғир ва тошқин сувларининг эҳтимолий ҳажми ҳамда 10 фоиз таъминланганлик даражасига мос келувчи гидрологик ҳисоблар асосида аниқланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
293. Сув ташлаш каналларини коллектор ва дренаж тармоқларига улаш жойларида оқимнинг ювиш таъсирини олдини олиш, ўзаннинг деформацияланишига йўл қўймаслик ва гидравлик режимнинг барқарорлигини таъминлаш мақсадида махсус туташтирувчи иншоотлар назарда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
294. Туташтирувчи сув ташлаш иншоотлари коллектор ва дренажларнинг ўзанларини тозалаш вақтида қурилиш техникасининг ҳаракатини таъминлаш учун қувурли бўлиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
295. Сув ташлаш каналларининг гидравлик ҳисоблари суғориш каналларини ҳисоблаш учун қабул қилинган гидравлик формулалар ва ҳисоблаш усулларига мувофиқ ҳолда, сув сарфи, оқим тезлиги, гидравлик радиус ва ўзан барқарорлиги шартларини ҳисобга олган ҳолда бажарилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
10-боб. Суғориш каналлари ва коллекторлардаги гидротехника иншоотлари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
296. Суғориш каналлари ва коллекторларда жойлаштириладиган гидротехника иншоотларини лойиҳалаштиришда қуйидагилар инобатга олиниши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
суғориладиган ерларнинг сувга бўлган эҳтиёжларини ҳисобга олган ҳолда, суғориш жадвалига мувофиқ муддатларда ва зарур миқдорда сув етказиб бериш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
иншоотлар ва уларнинг конструктив элементларининг мустаҳкамлиги, барқарорлиги ва ҳисобий юкланишларга чидамлилигини таъминлаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
иншоотларнинг эксплуатация жараёнида ишончлилиги, узлуксиз ишлаши ва техник хизмат кўрсатиш учун қулайлигини таъминлаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
сув тақсимлаш иншоотларида сув сарфини аниқ ҳисобга олиш ва назорат қилиш имкониятини таъминловчи сув ўлчаш воситаларини назарда тутиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
асоси грунт бўлган каналларда фильтрацияга қарши барқарорликни таъминлаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
иншоотларни реконструкция қилиш, таъмирлаш ва модернизация қилиш имкониятини таъминлаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
қурилиш ишларини индустриаллаштириш даражасини ошириш ва йиғма конструкциялардан самарали фойдаланиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
қурилиш материалларидан оқилона ва тежамкор фойдаланиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
маҳаллий қурилиш материалларидан техник-иқтисодий жиҳатдан асосланган ҳолда кенг фойдаланиш.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
297. Сув чиқариш ва сув тақсимлаш иншоотларининг конструкцияси канал бўйлаб сув оқимининг эркин ҳаракатланишини таъминлаши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
298. Ҳисобий сув сарфи 10 m³/s гача бўлган гидротехника иншоотларини лойиҳалаштиришда намунавий лойиҳалардан фойдаланиш лозим. Бунда, муҳандислик-геологик, гидрогеологик ва гидравлик шароитлар, иншоотларнинг ишлаш режими, йиғма темир-бетон конструкциялар хусусиятлари ҳамда маҳаллий шароитлар ҳисобга олинган ҳолда лойиҳага асосланган ўзгартиришлар киритилишига йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Кириш ва чиқиш жойларида махсус (йиғма ёки монолит) бетон қурилмаларни (оголовки) қўллаш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Қувурлар остида монолит пойдеворларни қўллаш учун махсус асос бўлиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
299. Акведук устунлари сув оқимининг ювиш таъсири ва муз таъсиридан ҳимоя қилинган бўлиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Устунларнинг пойдевор чуқурлиги ўзаннинг ҳисобий максимал ювилиш чуқурлигини ҳисобга олган ҳолда гидравлик ва геотехник ҳисоблар асосида аниқланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
300. Дюкерларнинг гидравлик ҳисобини бажаришда қувур ичидаги сув оқими, тезлиги канал ўзанидаги сув тезлигидан кам бўлмаслиги лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
301. Дюкернинг кўндаланг кесими ўлчамлари уни эксплуатация қилиш, техник хизмат кўрсатиш ва тозалаш технологиясини ҳисобга олган ҳолда танланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
302. Суғориш каналларида жойлаштириладиган сув ташлаш ва сув тақсимлаш иншоотлари автоматик бошқарув тизимлари билан жиҳозланган бўлиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
303. Босим ва сув сарфини тартибга солиш мақсадида суғориш ва ёмғирлатиш қурилмаларига сув етказиб берувчи қувурларда гидрантлар, сув чиқариш мосламалари ва бошқарувчи арматуралар ўрнатилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
304. Қувурли суғориш тизимларида қувурларни сувдан бўшатиш ва ювиш имкониятини таъминлаш мақсадида сув чиқарувчи мосламалар қувур трассасининг паст нуқталарида, шунингдек қувурнинг охирги нуқталарида ўрнатилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
305. Қувурлар автомобиль ва темир йўллар остида ўтган ҳолларда қувур устидаги грунт қопламасининг қалинлиги транспорт юкланишлари ва грунт хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда мустаҳкамлик ҳисоб-китоблари асосида белгиланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
11-боб. Насос станциялари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
306. Сув келтиришнинг ишончлилиги бўйича насос станциялар қуйидаги учта тоифага бўлинади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-тоифа — ишдан чиқиши ёки тўхтаб қолиши инсонлар ҳаёти ва соғлиғига хавф туғдириши, шунингдек қишлоқ хўжалиги, саноат ёки бошқа соҳаларга катта иқтисодий зарар етказиши мумкин бўлган насос станциялари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-тоифа — якка тартибдаги ёки каскад тизимида ишловчи насос станциялари (уларнинг вақтинча ишдан чиқишига 2 суткадан ортиқ бўлмаган муддат давомида йўл қўйилади);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-тоифа — вақтинча ишдан чиқишига 5 сутка ва ундан ортиқ муддат давомида йўл қўйилиши мумкин бўлган насос станциялари.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
307. Насос станциясининг ҳисобий сув сарфи суғориладиган майдонларда етиштирилаётган қишлоқ хўжалиги экинларининг максимал сув истеъмоли ординатасига мувофиқ равишда, сув хўжалиги ҳисоб-китоблари асосида, жадаллаштириш коэффициенти ҳисобга олинган ҳолда аниқланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
308. Экинлар таркиби, экиш схемаси ёки қайта экишлар ўзгарган ҳолларда насос станциясининг ҳисобий сув сарфи қайта ҳисоблаб чиқилиши ва тегишли тузатишлар киритилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
309. Насос агрегатларининг тури ва сони насос станциясининг ҳисобий сув сарфини ишончли таъминлаш шартидан келиб чиққан ҳолда танланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
310. Бир нечта вариантлар мавжуд бўлган ҳолларда насос агрегатлари ва уларнинг жойлашуви насос станцияси биносининг минимал ўлчамларини таъминлайдиган ва техник-иқтисодий жиҳатдан энг мақбул бўлган вариант асосида қабул қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
311. Насос агрегатларининг якуний танлови қурилиш қиймати, ускуналар қиймати, эксплуатация ва техник хизмат кўрсатиш харажатлари ҳамда энергетик самарадорлик кўрсаткичларини ҳисобга олган ҳолда солиштирма техник-иқтисодий ҳисоб-китоблар асосида амалга оширилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
312. Захира насос агрегатларининг сони насос станциясининг ишончлилик тоифасига мувофиқ қуйидаги тартибда қабул қилиниши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-тоифа насос станцияларида ҳар 6 та ишчи насос агрегатига камида 1 та захира насос агрегати;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-тоифа насос станцияларида ҳар 8 та ишчи насос агрегатига камида 1 та захира насос агрегати;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-тоифа насос станцияларида захира насос агрегатини ўрнатмасликка йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2 ва 3-тоифа насос станцияларида захира насос агрегатларини насос станцияси ҳудудидаги омборхоналарда сақлашга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Насос агрегатлари оғир эксплуатация шароитларида ишлаганда, жумладан сув таркибида абразив заррачалар миқдори юқори бўлган, узлуксиз иш режимида ишлайдиган ёки бошқа оғир шароитларда, захира насос агрегатлари сонини техник-иқтисодий асосланишга мувофиқ оширишга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
313. Насос станцияси мажмуаси унинг функционал вазифаси, ишлаш шароити ва конструктив ечимларига мувофиқ равишда қуйидаги асосий бино ва иншоотлардан ташкил топиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
сув олиш иншооти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
сув келтирувчи канал ёки қувур;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
аванкамералар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
қабул қилувчи камералар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
сўрувчи қувурлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
насос станцияси биносининг ер ости қисми;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
насос станциясининг биноси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
чиқиндини ушлаб қолувчи иншоотлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ёрдамчи хоналар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
босимли қувур;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
сув чиқарувчи иншоот;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
трансформатор подстанцияси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
насос станцияси ҳудудини эксплуатация қилиш учун мўлжалланган ободонлаштирилган майдонча.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Насос станциясининг функционал мақсади, жойлашуви, сув таъминоти схемаси ва техник хусусиятларига қараб, насос станцияси мажмуасида айрим бино ва иншоотларни назарда тутмасликка техник-иқтисодий асосланиш асосида йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Бунда насос станциясининг ишончлилиги, хавфсизлиги ва функционал вазифаларини тўлиқ бажариш имконияти таъминланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
314. Сув омборлари ва дарёлардан сув олишда минимал ҳисобий сув сатҳлари насос станциясининг ишончлилик тоифасига мувофиқ қуйидаги таъминланганлик даражаларида қабул қилиниши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-тоифа насос станциялари учун — 97 %;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-тоифа насос станциялари учун — 95 %;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-тоифа насос станциялари учун — 90 %.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
315. Сув манбасида лойқалик даражаси юқори бўлган, шунингдек сув ости чўкиндилари ва муаллақ заррачалар мавжуд бўлган ҳолларда сув олиш иншоотлари ва тиндиргичларнинг махсус конструкциялари назарда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
316. Балиқчилик аҳамиятига эга бўлган сув манбаларидан сув олишда балиқларни муҳофаза қилишни таъминловчи махсус муҳофаза қурилмалари (балиқ муҳофаза панжаралари, экранлар ва бошқа қурилмалар) назарда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
317. Сув келтирувчи каналнинг гидравлик параметрлари сув манбасидаги минимал сув сатҳлари шароитида ҳам насос станциясининг максимал ҳисобий сув сарфини узлуксиз ва ишончли ўтказиш имкониятини таъминлаши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
318. Аванкамера конструкцияси сув оқимининг барқарор гидравлик режимини таъминлаши, чўкиндиларнинг сўриб олувчи қувурларга тушишининг олдини олиши ва барча насос агрегатларига сувнинг бир текис тақсимланишини таъминлаши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
319. Аванкамерада ҳар бир сўриб олувчи қувур олдида чиқиндиларни ушлаб қолувчи механизациялаштирилган тозалаш имкониятига эга бўлган муҳофаза панжаралари назарда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Панжараларнинг иш режими сув таркибидаги чиқиндилар ва муаллақ заррачаларнинг тўпланиш интенсивлигига мувофиқ лойиҳада асосланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
320. Сўриб олувчи қувурларни пўлат қувурлардан лойиҳалашга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳар бир насос агрегатида алоҳида сўриб олувчи қувур бўлиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Сўриб олувчи қувур диаметри насос агрегатининг кириш патрубоги диаметридан кам бўлмаслиги лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Сўриб оладиган қувурларда сув оқими тезлиги қуйидагича бўлиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Қувур диаметри, mm

Сув оқими тезлиги, m/s

300 — 500

1 — 1,5

500 — 800

1,5 — 1,9

800 дан ортиқ

2,0 дан ошмаслиги лозим
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ўрта ва йирик насос станциялари учун сув оқими тезлиги гидравлик ҳисоб-китоблар асосида аниқланиши ва оқим барқарорлиги асосланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
321. Сўриб олувчи қувурлар конструкцияси тўғри оқимли ёки сифонли турда қабул қилинишига йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Сифонли сўриб олувчи қувурлар қўлланилганда қуйидагилар таъминланиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
насосларни ишга туширишни енгиллаштириш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ёпиш арматуралари сонини камайтириш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
насос станцияси биносининг ўлчамларини оптималлаштириш.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Сўриб олиш турини танлаш техник ва техник-иқтисодий ҳисоб-китоблар асосида амалга оширилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
322. Сўриб олувчи қувурлар конструкцияси сув оқимига ҳаво киришининг олдини олувчи тўлиқ герметикликни таъминлаши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
323. Сув фильтрациясининг олдини олиш мақсадида сўриб олувчи қувурлар насос станциясининг ер ости қисми деворларидан ўтадиган жойларда фильтрацияга қарши махсус диафрагмалар назарда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
324. Насос станциясининг ерости қисми ташқи деворларида замонавий гидроизоляция материалларидан фойдаланган ҳолда кучайтирилган гидроизоляция назарда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
325. Насос станцияси биноси ускуналарни жойлаштириш, эксплуатация қилиш ва техник хизмат кўрсатиш учун қулай шароитларни таъминлаши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
326. Насос станцияси биносининг ер ости қисми ҳажми ер усти қисми ҳажмидан кичик бўлишига йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Монтаж майдончалари ва ёрдамчи технологик ускуналарни ер усти қисмида жойлаштириш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
327. Насос станцияси биносида технологик жиҳозларнинг ишлашини таъминлаш мақсадида вентиляция, иситиш ва микроклиматни таъминловчи тизимлар назарда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
328. Насос станциясида ускуналарни монтаж қилиш ва хизмат кўрсатиш учун кўтарма-транспорт ускуналари қуйидаги тартибда қабул қилиниши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
монтаж қилинадиган юк массаси 5 t гача бўлганда — қўлда бошқариладиган тал ёки осма кран-балка;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
юк массаси 5 t дан ортиқ бўлганда — қўлда бошқариладиган кўприксимон кран;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
юкни кўтариш баландлиги 6 m дан ортиқ бўлганда ёки кран йўли узунлиги 18 m дан ортиқ бўлганда — электр билан бошқариладиган кўприксимон кран.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
329. Босимли қувурлар ҳисобий манометрик босим ва гидравлик зарба таъсирларига чидамли бўлган материаллардан тайёрланган қувурлардан лойиҳалаштирилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
330. Қувурлар уланиш жойларининг мустаҳкамлиги қувур материалининг мустаҳкамлигидан кам бўлмаслиги ва тўлиқ герметикликни таъминлаши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
331. Газ таъминоти соҳасида фойдаланилган пўлат қувурлардан техник ҳолати ва мустаҳкамлиги текширилган тақдирда фойдаланишга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
332. Босимли қувурлар сони ва уларнинг диаметрлари қуйидагилар асосида белгиланиши керак:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
гидравлик ҳисоб-китоб натижалари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
қувурларнинг мавжудлиги ва таъминот имкониятлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
техник-иқтисодий ҳисоб-китоблар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
насос ускуналарини ишлаб чиқарувчи заводларнинг техник талаблари.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
333. Босимли қувурлар жойнинг рельефи, гидрогеологик шароитлари, қувур материаллари ва техник-иқтисодий асосланишга мувофиқ ер ости ёки ер усти усулида жойлаштирилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
334. Сув чиқариш иншоотлари конструкцияси сув оқимининг энергиясини иншоот чегарасида тўлиқ сўндириш ва гидравлик таъсирларнинг хавфсиз даражада тарқалишини таъминлаши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
335. Сувни ёпиш ва ўтказиш арматураси қуйидаги талабларни таъминлаши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
насос агрегатлари тўхтаганда қайтиш оқимининг олдини олиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
қувур тизимига ҳаво кириш ва чиқишини таъминлаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
вакуум ҳосил бўлишининг олдини олиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
қувурларни тез ва хавфсиз ўчириш имкониятини таъминлаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
гидравлик зарба хавфини камайтириш.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
12-боб. Суғориш тизимлари ва суғориладиган ерларни реконструкция қилиш ҳамда каналлар ва дренаж тизимларида таъмирлаш-тиклаш ишларини олиб бориш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
336. Суғориладиган ерларни реконструкция қилиш ишларини мелиоратив ҳолати ноқулай бўлган, шўрланган, ботқоқлашган, сизот сувлари сатҳи юқори жойлашган, сув таъминоти ва зах қочириш шароитлари қониқарсиз бўлган ер участкаларидан бошлаш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
337. Тизимларнинг қайта тикланишини хўжаликлараро каналлардан бошлаш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
338. Суғориладиган ерларни комплекс равишда қайта тиклашда ишлар таркиби қуйидагиларни ўз ичига олиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
суғориш майдонларини тўғри геометрик шаклга келтириш, уларнинг ўлчамларини мақбул қийматларгача оптималлаштириш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
суғориш тизимини қайта тиклаш (реконструкция қилиш ва таъмирлаш-тиклаш ишларини бажариш);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
зах қочириш қувватини оширган ҳолда уни қайта тиклаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ички хўжалик йўл тармоғини қайта тиклаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
шўрланган ерларни ювиш.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
339. Суғориладиган ерларни қайта тиклаш билан боғлиқ бўлган асосий ишларни вегетация бўлмаган даврида ташкиллаштириш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
13-боб. Суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
340. Суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш бўйича тадбирлар суғориладиган ерларни қайта тиклаш лойиҳалари таркибида назарда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Мавжуд суғориш тармоғи ўсимликларнинг нормал ўсиши ва ривожланиши, шунингдек профилактик ювиш ишларини амалга ошириш учун зарур бўлган сув таъминотини кафолатлаши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Мазкур талаб таъминланмаган ҳолларда, мелиорация тадбирлари таркибида камида суғориш тармоғининг қисман реконструкция қилиниши назарда тутилиши, паст самарадорлик аниқланганда эса суғориш тармоғини такомиллаштириш бўйича чора-тадбирлар кўзда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
341. Суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш бўйича чора-тадбирлар қуйидагиларни ўз ичига олиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
мавжуд зах қочириш тизимларини қайта тиклаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
зах қочириш қувватини ошириш.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
342. Мелиоратив ҳолатни яхшилаш бўйича чора-тадбирлар махсус грунт-мелиоратив ҳамда гидрогеологик изланишлар натижалари асосида белгиланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
343. Зах қочириш тури муҳандислик-геологик ва гидрогеологик шароитлар инобатга олинган ҳолда, қиёсий техник-иқтисодий ҳисоблар асосида, келтирилган энг кам сарф-харажатлар мезони бўйича танланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
344. Шўрланган ерларда ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш лойиҳаларида мукаммал ювиб тозалаш ишларини ўтказиш назарда тутилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
345. Суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш лойиҳалари таркибида кузатув қудуқлари тармоғини назарда тутиш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
14-боб. Суғориш тизимларидаги инспекторлик йўллари ва уларнинг иншоотлари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-§. Инспекторлик йўллари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
346. Каналлар бўйлаб жойлаштириладиган инспекторлик йўлларининг жойлашуви транспорт воситаларининг ҳаракати вақтида каналлар, коллекторлар ва иншоотларни визуал кўрикдан ўтказиш имкониятини таъминлаши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
347. Инспекторлик йўлларининг конструкцияси ва геометрик параметрлари транспорт воситаларининг ҳаракат тезлигида хавфсиз ҳаракатланишини таъминлайдиган ҳолда лойиҳалаштирилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
348. Инспекторлик йўлларини лойиҳалаштиришда улардаги ер кўтармаларининг ҳажми каналлар, коллекторлар ва иншоотларни қуриш жараёнида ҳосил бўладиган ер массаси балансида ҳисобга олиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
349. Инспекторлик йўлларининг жойлашуви каналлар, коллекторлар ва бошқа иншоотлар учун ажратилган ер полосасининг минимал кенглигини таъминлайдиган ҳолда қабул қилиниши, бунда инспекторлик йўлларини дамбалар устида ёки уларга яқин жойлаштиришга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
350. Инспекторлик йўлларининг кўндаланг кесими қуйидаги асосий параметрларга мувофиқ қабул қилиниши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ер кўтармаси кенглиги — 6,5 m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
юриладиган қисм кенглиги — 3,5 m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
йўл ёқаси кенглиги — 1,5 m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
йўл ёқасининг бирикма қисми кенглиги — 0,5 m.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
351. Инспекторлик йўлларида йўл қопламаси сифатида қалинлиги камида 0,15 m бўлган қум-шағал аралашмаси қатламини кўзда тутиш лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
352. Йўл қопламасининг қалинлиги ва конструкцияси қуйидаги омилларни ҳисобга олган ҳолда техник-иқтисодий ва муҳандислик ҳисоб-китоблари асосида белгиланиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ер кўтармаси грунтининг физик-механик хусусиятлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ер кўтармасининг баландлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
грунтнинг шўрланганлик даражаси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
транспорт ҳаракатининг интенсивлиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
каналларни таъмирлаш ва тиклаш ишларида қўлланиладиган қурилиш техникаси ва механизмларининг тури ва юкланиши.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Йирик магистраль каналлар бўйлаб жойлашган инспекторлик йўлларида юриладиган қисм қопламасини қора шағал ёки унга тенг мустаҳкамликка эга материаллардан бажаришга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
353. Баландлиги 2,0 m дан ортиқ бўлган кўтармаларда жойлашган инспекторлик йўлларида, шунингдек эгри участкаларда, бошқа йўллар билан кесишиш ёки туташиш жойларида ҳаракат хавфсизлигини таъминлаш мақсадида сигнал устунчаларини ўрнатиш лозим. Сигнал устунчалари орасидаги масофа 10 m дан ошмаслиги керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-§. Кўприклар ва қувурлар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
354. Йўлларнинг каналлар, коллекторлар ва бошқа очиқ сув оқимлари, шунингдек жарликлар ва сувсиз водийлар билан кесишиб ўтадиган жойларида ўтиш иншоотларининг тури ва конструкцияси техник-иқтисодий ҳисоб-китоблар асосида танланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
355. Қувурли ўтиш иншоотлари қўлланиладиган ҳолларда диаметри 1,4 m ва ундан катта қувурлардан фойдаланишга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
356. Йўлларнинг сув сарфи 0,3 m³/s дан кам бўлган бирламчи ер ости зах қочириш тармоқлари (канал ёки қувур), коллекторлар ҳамда унча катта бўлмаган суғориш каналлари билан кесишиш жойларида ҳисоб-китоб асосида кичик диаметрли қувурли ўтиш иншоотларини қўллашга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ер ости зах қочириш тармоқлари ва коллекторларида диаметри 1,0 m дан кичик бўлган қувурлардан фойдаланишга йўл қўйилмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
15-боб. Атроф-муҳит муҳофазаси
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
357. Барча сув хўжалиги ва мелиоратив қурилиш объектларини лойиҳалашда атроф-муҳит муҳофазаси бўйича махсус бўлимлар ишлаб чиқилиши ва лойиҳа ҳужжатлари таркибига киритилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
358. Атроф-муҳит муҳофазаси бўлимида лойиҳаланадиган объектларнинг қурилиши ва эксплуатацияси қуйидаги табиий компонентларга эҳтимолий таъсири ҳар томонлама баҳоланиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ер юзаси ва ер ости сувлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ер ресурслари ва грунтлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
атмосфера ҳавоси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ўсимлик дунёси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ҳайвонот дунёси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
табиий экотизимлар.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Атроф-муҳитга зарарли таъсир эҳтимоли мавжуд бўлган ҳолларда, мазкур таъсирларнинг олдини олиш, камайтириш ва уларнинг оқибатларини бартараф этиш бўйича техник ва ташкилий чора-тадбирлар лойиҳада асосланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
359. Сув хўжалиги ва мелиоратив объектларни лойиҳалашда қуйидаги табиатни муҳофаза қилиш чора-тадбирлари назарда тутилиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) асосий каналлар учун:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
фильтрация оқимларининг пастда жойлашган ерларга салбий таъсирининг олдини олиш бўйича чора-тадбирлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
балиқчилик аҳамиятига эга бўлган сув манбаларидан сув олишда балиқ муҳофаза қурилмаларини назарда тутиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
қирғоқбўйи муҳофаза йўлаклари ва сувни муҳофаза қилиш зоналарини ажратиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
вақтинчалик фойдаланилган ерларни рекултивация қилиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) коллекторлар ва зах қочириш тизимлари учун:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ер юзаси сув манбаларини ифлосланишдан муҳофаза қилиш бўйича чора-тадбирлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
қирғоқбўйи муҳофаза йўлаклари ва сувни муҳофаза қилиш зоналарини белгилаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в) насос станциялари учун:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
балиқчилик аҳамиятига эга бўлган сув объектларидан сув олишда балиқ муҳофаза қурилмаларини ўрнатиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
вақтинчалик қурилиш ишлари учун фойдаланилган ерларни рекултивация қилиш.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ШНҚ 2.06.03-21 «Суғориш тизимлари. Лойиҳалаш талаблари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
1-ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Сув хўжалиги ва мелиоратив объектларни қуриш (реконструкция қилиш) лойиҳалари (ишчи лойиҳалари) таркиби ва мазмуни
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Лойиҳа ҳужжатларининг таркиби:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
тушунтириш хати;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
қурилишни ташкил қилиш бўлими;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
муҳандислик-геологик ва гидрогеологик шароитлар бўлими;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
грунт-мелиоратив шароитлар бўлими;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
гидрологик шароитлар бўлими;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
график материаллар (чизмалар);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
смета ҳужжатлари.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Кичик ҳажмли ва техник жиҳатдан содда объектлар учун табиий шароитлар бўйича маълумотларни алоҳида шаклда эмас, балки тушунтириш хати таркибида келтиришга йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Тушунтириш хатининг таркиби:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1) кириш қисми (лойиҳани ишлаб чиқиш учун асос бўлган ҳужжатлар, лойиҳанинг мақсади ва вазифалари);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2) объектнинг жойлашган ўрни;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3) табиий шароитлар, (иқлим, муҳандислик-геология ва гидрогеологик, гидрологик ва грунт-мелиоратив шароитлар);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4) мавжуд қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқариши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5) техник ечимлар (бош режа бўйича қабул қилинган ечимлар, сув хўжалиги ҳисоб-китоблари, конструкциялар ва уларнинг элементлари бўйича техник ечимлар, қабул қилинган техник ечимларнинг асосланиши ва вариантларни таққослаш натижалари).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6) иш ҳажми;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
7) қурилишни ташкил қилиш бўлими;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
8) объектни эксплуатация қилишни ташкил этиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
9) атроф-муҳит муҳофазаси бўлими;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
10) иқтисодий самарадорлик бўлими.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3. Иловалар:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1) лойиҳалаш учун техник топшириқ;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2) нуқсон далолатномаси (реконструкция объектлари учун).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Объектнинг хусусияти ва техник мураккаблигига қараб, айрим бўлимларни лойиҳа таркибига киритмасликка техник жиҳатдан асосланган ҳолларда йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ШНҚ 2.06.03-21 «Суғориш тизимлари. Лойиҳалаш талаблари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
2-ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Суғориш тизими таркиби
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Суғориш тизими таркибига қуйидаги асосий иншоотлар, тармоқлар ва муҳандислик-техник элементлар киритилиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бош сув олиш иншоотлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
магистраль каналлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
хўжаликлараро суғориш тармоқлари (каналлар);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ички хўжалик суғориш тармоқлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
нов (лоток) тармоқлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
магистраль ва хўжаликлараро коллекторлар ҳамда сув ташлаш иншоотлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
сув ва сел-сув омборлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
каналлардаги сув тиндиргичлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
насос станциялари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
сув олиб кетувчи каналлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
каналлар ва коллекторларнинг коммуникация ва йўллар билан кесишиб ўтган жойларидаги гидротехника иншоотлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бошқарув ва автоматика тизимлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
сув тежовчи суғориш технологиялари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
суғориш қудуқлари ва мелиоратив кузатув қудуқлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кузатиш қудуқлари тизими (ер ости сизот сувлари ёпиқ-ётиқ дренаж сувларини кузатиш учун);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ҳимоя қилувчи ва ўраб турувчи дамбалар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
алоқа воситалари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
электр таъминоти воситалари ва электр ускуналари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
инспекторлик ва шохобча автойўллар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
хизмат кўрсатувчилар учун ишлаб чиқариш бинолари ва иншоотлар.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ШНҚ 2.06.03-21 «Суғориш тизимлари. Лойиҳалаш талаблари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
3-ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Эгат тортиб суғориш юзасидан йўл қўйиладиган параметрлар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Грунтнинг сув ўтказувчанлик даражаси

Кўрсаткичлар

Суғориш ариқларининг нишаблиги

0.05 — 0.025

0.025 — 0.0075

0.0075 — 0.0025

0.0025 — 0.001

0.001-0

Катта нишабликлар 0.05 — 0.1

Баланд

L

40

105

180

200

150

Q

0.1

0.5

0.75

1.5

1

T

8

3.2

3.5

2

2

Оширилган

L

75

130

250

300

250

60

Q

0.1

0.25

0.75

1

0.75

0.075 — 0.035

T

14

9.4

5.9

5.2

5.8

19.4

Ўрта

L

100

175

300

300

350

100

Q

0.1

025

0.5

0.5

0.5

0.075 — 0.035

T

23

16

13

12.5

14

38.5

Пасайтирилган

L

150

200

325

400

600

125

Q

0.1

0.1

0.25

0.25

0.5

0.05 — 0.025

T

41.5

47

36

37

21

70

Паст

L

125

150

250

300

600

Q

0.05

0.05

0.1

0.1

0.25

T

90

87.5

75

75

55

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
л — ариқ узунлиги, m
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
қ — ариққа кетадиган сув сарфи, ℓ/s
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
т — суғориш вақти, h
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ШНҚ 2.06.03-21 «Суғориш тизимлари. Лойиҳалаш талаблари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
4-ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Каналлар ва табиий очиқ сув оқимларининг «n» нотекислик коэффициенти
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

1-жадвал

Каналда сув сарфи m3/s

Суғориш каналларининг ўзанида «n» нотекислик коэффициенти

Равон ва қумли грунтда

Шағал ва тош-шағал ерда

25 дан ортиқ

0,0200

0,0225

1 — 25

0,0225

0,0250

1 дан кам

0,0250

-

вақти-вақти билан фойдаланиладиган каналлар

0,0275

-

ариқлар

0,0300

-

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳлар:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Сув олувчи-оқова сувлар тармоқлари каналлари учун «n» нотекислик коэффициенти қиймати суғориш каналларига нисбатан 10 фоизга оширилган ҳолда қабул қилиниши ва жадвалда келтирилган қийматлар сатҳигача яхлитланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Портлаш усулида барпо этилган каналлар учун «n» нотекислик коэффициенти қиймати каналнинг кўндаланг кесимига қўшимча ишлов бериш ҳажми ва даражасига қараб 10 — 20 фоизга оширилган ҳолда қабул қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

2-жадвал

Канал ўзани юзасининг хусусиятлари

Қоялардаги каналларнинг «n» нотекислик коэффициенти

яхши ишлов берилган юза учун

0,02 — 0,025

ўртача ишлов берилган, туртиб чиққан жойлари йўқ юза учун

0,03 — 0,35

ўртача ишлов берилган, туртиб чиққан жойлари мавжуд юза учун

0,04 — 0,045

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

3-жадвал

Қоплама

Қопламали каналларнинг «n» нотекислик коэффициенти

яхши ишлов берилган бетон қоплама учун

0,012 — 0,014

ишлов берилмаган (йирик ғадир-будур) бетон қоплама учун

0,015 — 0,017

йиғма темир-бетон новлар (лотоклар) учун

0,012 — 0,015

асфальт-битум материаллардан қоплама учун

0,013 — 0,016

чим бостирилган (ўт қопламали) ўзан учун

0,03 — 0,035

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

4-жадвал

Ўзаннинг хусусиятлари

Табиий очиқ сув оқимларининг «n» нотекислик коэффициенти

Ўзаннинг хусусиятлари

Табиий очиқ сув оқимларининг «n» нотекислик коэффициенти

қулай шароитлардаги табиий ўзан (тоза, текис, ифлосланмаган, эркин оқадиган)

0,025 — 0,033

дарёларнинг ўтлар билан қопланган, ўта секин оқимли ва чуқур ўйиқларга эга участкалари

0,05 — 0,08

қулай шароитлардаги табиий ўзан (тошли)

0,03 — 0,04

дарёларнинг ўтлар билан қопланган ботқоқ участкалари (чакалакзорлар, дўнгликлар, кўп жойларда деярли оқмайдиган сувлар ва бошқалар)

0,075 — 0,15

юзаси ва ўзани шакли яхши ҳолатдаги даврий оқимлар (катта ва кичик)

0,033

нисбатан ишлов берилган, ўт-ўланлар билан қопланган (ўтлар, чангалзорлар) катта ва ўртача дарёларнинг қайирлари

0,05

нисбатан яхши шароитлардаги қуруқ жарликлар ўзани

0,04

секин оқадиган ва катта чуқур жарликлари бор, ўтлар билан қопланган дарё қайирлари

0,08

даврий очиқ сув оқимлари ўзани, тошқин пайтида йирик шағал чўкиндиларини оқизиб келади ёки сув ўтлари билан қопланган, даврий сув оқимлари, жуда ифлосланган ва илон изига эга

0,05

секин оқадиган ва катта чуқур жарликлари бор, нотўғри эгри — бугри оқимли ва катта қўлтиқли ва бошқалар

0,1

тоза, илон изили ўзан, кичик жарликлар ва саёзликлари билан

0,033 — 0,045

сердарахт, катта бўм — бўш кенгликлар, маҳаллий ўпирилган жойлар, кўллар ва бошқаларга эга қайирлар

0,133

тоза, илон изили ўзан, кичик жарликлар ва саёзликлари билан, фақат озроқ ўтлар билан қопланган ва тошлари бор

0,035 — 0,05

овлоқ қайирлар, ўсимликлар билан қопланган (ўрмон, тайга типидаги)

0,2

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ШНҚ 2.06.03-21 «Суғориш тизимлари. Лойиҳалаш талаблари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
5-ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Сув оқимининг ювмайдиган тезликлари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

1-жадвал

Грунт заррачаларининг ўртача ўлчами, mm

Таркибида лой 0,1 kg/m3, оқим чуқурлиги, m бўлган бир жинсли равон грунт учун оқимнинг йўл қўйиладиган ювиб кетмайдиган ўртача тезликлари m/s

Грунт заррачаларининг ўртача ўлчами, mm

Таркибида лой 0,1 kg/m3, оқим чуқурлиги, m бўлган бир жинсли равон грунт учун оқимнинг йўл қўйиладиган ювиб кетмайдиган ўртача тезликлари, m/s

0,5

1

3

5

0,5

1

3

5

0,05

0.52

0.55

0.60

0.62

10.00

1.10

1.23

1.42

1.51

0,15

0.36

0.38

0.42

0.44

14.00

1.26

1.42

1.65

1.76

0,25

0.37

0.39

0.41

0.45

20.00

1.37

1.55

1.84

1.96

0,37

0.38

0.41

0.46

0.48

25.00

1.46

1.65

1.93

2.12

0.50

0.41

0.44

0.50

0.52

30.00

1.56

1.76

2.10

2.26

0.75

0.47

0.51

0.57

0.59

40.00

1.68

1.93

2.32

2.50

1.00

0.51

0.55

0.62

0.65

75.00

2.01

2.35

2.89

3.14

2.00

0.64

0.70

0.79

0.83

100.00

2.15

2.54

3.14

3.46

2.50

0.69

0.75

0.86

0.90

150.00

2.35

2.84

3.62

3.96

3.00

0.73

0.80

0.91

0.96

200.00

2.47

3.03

3.92

4.31

5.00

0.87

0.96

1.10

1.17

300.00

2.90

3.32

4.40

4.94

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳ. Жадвалда оқимнинг йўл қўйиладиган ювиб кетмайдиган тезликлари, зичлиги 2650 kg/m3 бўлган грунт учун келтирилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Грунт зичлиги паст бўлганда йўл қўйиладиган ювиб кетмайдиган тезликни 10 фоизга камайтириш керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

2-жадвал

Грунт заррачаларининг ўртача ўлчами, mm

Канал тўлалигининг 5 фоизгача ўйилиб кетган чуқурликлар ва канал ўзанига чўккан лойнинг бир жинслилик коэффициенти Ку бўлган бир жинсли равон грунт учун оқимнинг йўл қўйиладиган ювиб кетмайдиган тезликлари, m/s

Кy -0,5

Кy -0,3

Кy -0,2

Кy -0,15

Оқим чуқурлиги, m

0,5

1

3

5

0,5

1

3

5

0,5

1

3

5

0,5

1

3

5

0.25

0.44

0.47

0.52

0.55

0.53

0.58

0.64

0.68

0.62

0.67

0.76

0.80

0.65

0.75

0.85

0.89

0.37

0.48

0.47

0.58

0.61

0.59

0.64

0.72

0.75

0.65

0.75

0.84

0.89

0.66

0,83

0,94

1,00

0.50

0.53

0.52

0.64

0.67

0.63

0.70

0.79

0.83

0.67

0.81

0.92

0.97

0.66

0,86

1,03

1,09

0.75

0.59

0.57

0.73

0.77

0.68

0.79

0.89

0.94

0.70

0.87

1.05

1.11

0.66

0,88

1,17

1,24

1.00

0.63

0.65

0.79

0.86

0.71

0.83

0.96

1.02

0.70

0.89

1.13

1.20

0.66

0,91

1,26

1,34

2.00

0.79

0.70

1.04

1.10

0.83

1.01

1.26

1.34

0.76

0.99

1.41

1.56

0.70

0,93

1,44

1,72

2.50

0.84

0.89

1.13

1.20

0.87

1.06

1.36

1.46

0.78

1.02

1.48

1.70

0,71

0,94

1,48

1,79

3.00

0.88

0.96

1.21

1.28

0.90

1.11

1.4

1.56

0.80

1.04

1.54

1.78

0,73

0,96

1,51

1,84

5.00

1.01

1.02

1.45

1.56

0.98

1.23

1.67

1.86

0.86

1.11

1.68

1.98

0,78

1,01

1,58

1,95

10.00

1.19

1.42

1.82

2.00

1.00

1.38

1.97

2.26

0.95

1.21

1.86

2.22

0,86

1,10

1,67

2,07

14.00

1.29

1.57

2.05

2.28

1.17

1.48

2.13

2.48

1.02

1.29

1.92

2.34

0,93

1,17

1,74

2,14

20.00

1.38

1.68

2.22

2.48

1.23

1.55

1.55

2.24

2.64

1.07

1.35

1.99

0,98

1,23

1,80

2,20

25.00

1.44

1.76

2.36

2.65

1.28

1.61

2.33

2.75

1.11

1.40

2.05

2.48

1,01

1,27

1,85

2,25

30.00

1.50

1.83

2.47

2.79

1.32

1.66

2.40

2.84

1.15

1.44

2.10

2.54

1,04

1,31

1,90

2,30

40.00

1.59

1.95

2.64

3.01

1.39

1.74

2.52

2.99

1.20

2.52

2.19

2.63

1,07

1,38

1,99

2,38

75.00

1.79

2.22

3.05

3.51

1.51

1.94

2.79

3.31

1.28

1.68

2.43

2.88

1,13

1,51

2,20

2,62

100.00

1.87

2.35

3.24

3.75

1.56

2.02

2.93

3.48

1.30

1.74

2.55

3.02

-

-

-

-

150.00

1.98

2.52

3.54

4.09

1.60

2.14

3.14

3.71

-

-

-

-

-

-

-

-

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳ:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Ку=dm/d 95 %;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. 1-жадвалнинг изоҳида келтирилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

3-жадвал

Ҳисобланган солиштирма илашиш 105/Pa

Осон эрувчан тузлар таркиби грунт массасининг 0,2 фоиздан кам миқдорини ташкил қилганда, боғловчи грунтлар учун оқим чуқурлиги (m) да ювмайдиган оқимнинг ўртача жоиз тезликлари, m/s

Ҳисобланган солиштирма илашиш 105/Pa

Осон эрувчан тузлар таркиби грунт массасининг 0,2 фоиздан кам миқдорини ташкил қилганда, боғловчи грунтлар учун оқим чуқурлиги (m) да ювмайдиган оқимнинг ўртача жоиз тезликлари, m/s

0.5

1

3

5

0.5

1

3

5

0.005

0.39

0.43

0.49

0.52

0.175

1.21

1.33

1.52

1.60

0.01

0.44

0.48

0.55

0.58

0.20

1.28

1.40

1.60

1.69

0.02

0.52

0.57

0.65

0.69

0.225

1.36

1.48

1.70

1.80

0.03

0.59

0.64

0.74

0.78

0.25

1.42

1.55

1.78

1.88

0.04

0.65

0.71

0.81

0.86

0.30

1.54

1.69

1.94

2.04

0.05

0.71

0.77

0.89

0.98

0.35

1.67

1.83

2.09

2.21

0.075

0.83

0.91

1.04

1.10

0.40

1.79

1.96

2.25

2.38

0.10

0.96

1.04

1.20

1.27

0.45

1.88

2.06

2.35

2.49

0.125

1.03

1.13

1.30

1.37

0.50

1.99

2.17

2.05

2.63

0.15

1.13

1.23

1.41

1.49

0.60

2.16

2.38

2.72

2.83

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳлар:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. 1-жадвалнинг изоҳида келтирилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Ҳисобланган солиштирма илашиш норматив солиштирма илашишнинг ушбу грунтнинг бир жинслилик коэффициентига кўпайтмаси сифатида аниқланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Синовлар маълумотлари бўйича олинган ўртача илашиш қиймати норматив солиштирма илашиш сифатида қабул қилиниши керак (энг камида 25).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Лой грунтнинг бир жинслилик коэффициенти қуйидаги формула бўйича аниқланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
α — минимал илашиш эҳтимолини тавсифлайдиган коэффициент ва магистраль каналлар учун — 2.65; биринчи тартиб тақсимлагичлари учун — 2.5; кейинги тартиблар тақсимлагичлари учун — 2.0 га тенг;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
σ — тақсимлаш эгри чизиғининг стандарти (ўртача квадратли хато);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
C — грунтнинг норматив солиштирма илашиши.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

4-жадвал

Мўлжалланган солиштирма илашиш

105/Pа

Осон эрувчан тузлар таркиби грунт массасининг 0,2-0,3 % дан кам миқдорини ташкил қилган тақдирда, боғловчи шўрлаган грунтлар учун оқим чуқурлиги m да ювмайдиган оқимнинг ўртача тезликлари, m/s

Мўлжалланган солиштирма илашиш

105/Pа

Осон эрувчан тузлар таркиби грунт массасининг 0,2-0,3 %дан кам миқдорини ташкил қилган тақдирда, боғловчи шўрлаган грунтлар учун оқим чуқурлиги m да ювмайдиган оқимнинг ўртача тезликлари, m/s

0.5

1

3

5

0.5

1

3

5

0.005

0.36

0.40

0.46

0.49

0.18

0.70

0.77

0.89

0.94

0.01

0.39

0.43

0.49

0.52

0.20

0.75

0.82

0.93

1.00

0.02

0.41

0.45

0.52

0.55

0.23

0.80

0.88

1.00

1.07

0.03

0.43

0.48

0.55

0.59

0.25

0.82

0.91

1.04

1.10

0.04

0.46

0.51

0.58

0.62

0.30

0.90

0.99

1.12

1.20

0.05

0.48

0.53

0.61

0.65

0.35

0.97

1.06

1.22

1.30

0.075

0.51

0.56

0.64

0.69

0.40

1.03

1.15

1.31

1.40

0.10

0.55

0.61

0.70

0.75

0.45

1.09

1.20

1.39

1.46

0.125

0.60

0.67

0.76

0.81

0.50

1.26

1.28

1.46

1.56

0.15

0.65

0.72

0.82

0.88

0.60

1.27

1.38

1.60

1.70

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳлар:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Боғловчи грунтлар таркибида осон эрувчан тузлар миқдори 0,3 % дан юқори бўлган тақдирда, ювмайдиган оқимнинг тезликлари махсус тадқиқотлар асосида белгиланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. 1-жадвалнинг изоҳида келтирилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

5-жадвал

Қоплама бетоннинг мустаҳкамлик бўйича синфи

Йиғма темир-бетон ва асфалт-бетон қопламали яхлит (монолит) бетонларга эга каналлар учун оқим чуқурлиги m да оқимнинг рухсат этилган тезликлари, m/s

0.5 m

1.0 m

3.0 m

5.0 m

В 7,5

12.5 m/s

13.8 m/s

16.0 m/s

17.0 m/s

В 10, В 12,5

14.0 m/s

14.6 m/s

18.0 m/s

19.1 m/s

В 15

14.6 m/s

17.3 m/s

20.0 m/s

21.2 m/s

В 25

19.2 m/s

21.2 m/s

24.6 m/s

26.1 m/s

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

6-жадвал

Канал ўзани грунти

Оқимда лой зарралари таркиби 0.1 kg/m3 ва ундан юқори миқдорда бўлган тақдирда, боғловчи ва боғловчи бўлмаган грунтли каналлар учун Кс ишлаш шарт-шароитлари коэффициенти

магистраль каналлар ва уларнинг тармоқлари учун

юқори тартиблар тақсимлагичлари учун

қуйи тартиблар тақсимлагичлари учун

Қум:

майда ва ўртача катталик

1.3

1.4

1.5

йирик ва шағалли

1.5

1.6

1.7

Шағал:

майда

1.5

1.6

1.7

ўртача

1.4

1.5

1.7

йирик

1.2

1.3

1.4

Майда тош:

1.1

1.2

1.3

лой грунтлар, қуйидагилар мавжудлигида:

коллоид ҳолатдаги чўкиндилар

1.3

1.4

1.6

тубидаги коррозиялайдиган чўкиндилар

0.75

0.8

0.85

туби ва қияликлари ўсимлик билан қопланган

1.1

1.15

1.2

етарли даражада ёғингарчилик бўлмайдиган ҳудудлар учун каналлар ишидаги узоқ муддатли танаффусларда

0.2

0.22

0.25

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳлар:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Грунтларнинг ювилиб кетишга қаршилигини пасайтиришга олиб келадиган қуриб қолиши (қақраб кетиши) юз берадиган танаффус узоқ муддатли ҳисобланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Ишлаш давомийлиги ҳисобга олинмайди ва жоиз тезликлар ювилиб кетиш норматив эксплуатацияга тўсқинлик қилмайдиган каналлар (сув олиш-ташлаш тармоғи каналлари, камдан-кам ишлайдиган ташлашлар) учун камайтирилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ШНҚ 2.06.03-21 «Суғориш тизимлари. Лойиҳалаш талаблари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
6-ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Каналларнинг қиялик миқдори коэффициентлари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Грунт

Қўшилувчи ўзан грунтга қараб, каналлар қиялиги (нишаблиги)нинг «m» миқдори коэффициентлари

Грунт

Қўшилувчи ўзан грунтга қараб, каналлар қиялиги (нишаблиги)нинг «m» миқдори коэффициентлари

қияликлар

қияликлар

сув остидаги

сув устидаги

сув остидаги

сув устидаги

қоя тошли

0.00 — 0.50

0.00 — 0.25

майда қум

1.50 — 2.50

1.00 — 2.00

ярим қоя тошли

0.50 — 1.00

0.50

чангсимон қум

3.00 — 3.50

2.50

шағал босган ва қумли шағал

1.25 — 1.50

1.00

лой грунт, оғир ва ўртача қумоқ грунтли ер

1.00 — 1.50

0.50 — 1.00

енгил қумоқ грунтли ер, қумлоқ грунт

1.25 — 2.00

1.00 — 1.50

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Грунт

Уймалар ёки ярим уймалар ҳосил қиладиган каналлар дамбалари ташқи қияликлари (нишабликлари)нинг «m» миқдори коэффициентлари

Грунт

Уймалар ёки ярим уймалар ҳосил қиладиган каналлар дамбалари ташқи қияликлари (нишабликлари)нинг «m» миқдори коэффициентлари

лой грунт, оғир ва ўртача қумоқ грунтли ер

0.75 — 1.0

қумоқ грунт

1.0 — 1.5

енгил қумоқ грунтли ер

1.0 — 1.25

қум

1.25 — 2.0

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳлар:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Биринчи рақам сув сарфи 0,5 m3/s кам бўлган, иккинчиси — сув сарфи 10 m3/s ортиқ бўлган каналлар учун қияликларнинг миқдорлари.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Қурилиш ишларини амалга оширишнинг илғор усулларини қўллаш шарт-шароитлари бўйича зарур бўлган тақдирда, каналлар ички ва ташқи қияликларининг миқдорлари жадвалда кўрсатилган қийматларга нисбатан ошишига йўл қўйилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ШНҚ 2.06.03-21 «Суғориш тизимлари. Лойиҳалаш талаблари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
7-ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Суғориш каналлари кўндаланг кесимининг кўринишлари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-§. Трапеция шаклидаги кўндаланг кесим
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Трапеция шаклидаги кўндаланг кесим учун канал асосий ўлчамлари тагининг кенглигини сув тўлиш баландлигига нисбати билан боғлиқ равишда (β — канал тагининг нисбий кенглиги), сув сарфи Қ ва қиялик м бўйича қуйидаги эмпирик формула билан ҳисобланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(1)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b — канал тагининг кенглиги, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
h — каналдаги сув чуқурлиги, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Q — каналдаги сув сарфи, m3/s;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
m — қиялик коэффициенти (m=ctgθ; θ — қиялик бурчаги) ёки ушбу илованинг 1-жадвалида келтирилган қийматлар билан.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Канал таги кенглигининг сув чуқурлигига нисбати қийматлари m ˃2.5 бўлганда β қиймати ҳисоб билан ёки ўхшаш ҳолатлар маълумоти бўйича олинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

1-жадвал

м

1,0

1,5

2,0

2,5

β

0,8 — 3

0,6 — 3,1

0,5 — 3,4

0,4 — 3,8

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Кўндаланг кесим элементлари ўлчамларини аниқлаш формулалари 2-жадвалда келтирилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

2-жадвал

Кўндаланг кесим элементлари

Ҳисоблаш формулалари

Формула рақами

1

2

3

канал юқори кенглиги

B=b+2mh=h(β+2m)

(2)

ўртача кенглик

bm=b+mh=h(β+m)

(3)

bm=m(1+σ)Р/σ

(4)

ўртача чуқурлик

hm=ω/B=(β+m)h/( β+2m )

(5)

кўндаланг кесим майдони

ω =(b+mh)h=(β+m)h2

(6)

ω=m(1+σ)2 Р2 /σ=mh2 /σ

(7)

ҳўлланган периметр

h=b+2h

= h(β+2  )

(8)

гидравлик радиус

Р=(b+mh)h/(b+2h  )=

= (β+m)h/(β+2  )=h(1-σ )

(9)

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳ. б — канал таги кенглиги, m; ҳ — каналда сув чуқурлиги, m; β — канал таги кенглигининг нисбий қиймати (β=б/ҳ); m — қиялик коэффициенти (m=cтг θ, θ — қиялик бурчаги).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Суғориш каналининг трапеция шаклидаги кўндаланг кесими кўриниши ушбу илованинг 1-чизмасида келтирилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-чизма. Каналнинг трапеция шаклидаги кўндаланг кесим кўриниши
B — юқори кенглик, b — канал таги кенглиги, h — каналда сув чуқурлиги, m — қиялик коэффициенти (m=ctgθ, θ — қиялик бурчаги)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-§. Тўғри бурчакли кўндаланг кесим
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Тўғри бурчакли кўндаланг кесимда қиялик коэффициенти m=0 га тенг бўлади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Тўғри бурчакли кўндаланг кесим элементи ўлчамларини ҳисоблаш формулалари мазкур илованинг 3-жадвалида келтирилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

3-жадвал

Кўндаланг кесим элементлари

Ҳисоблаш формулалари

Формула рақами

1

2

3

юқори кенглик

B=b

(10)

кўндаланг кесим майдони

ꞷ=bh

(11)

ҳўлланган периметр

χ=b+2h

(12)

гидравлик радиус

(13)

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳ. b — канал таги кенглиги, m; h — каналда сув чуқурлиги, m.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Суғориш каналининг тўғри бурчакли кўндаланг кесими кўриниши ушбу илованинг 2-чизмасида келтирилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-чизма. Тўғри бурчакли канал кўндаланг кесими кўриниши
b — канал таги кенглиги, h — каналда сув чуқурлиги
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-§. Параболик кўндаланг кесим
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Параболик кўндаланг кесим учун канал шакли қуйидаги формула билан аниқланади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(14)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
h — канал чуқурлиги, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
bh — h чуқурликдаги канал кенглиги, m.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Параболик кўндаланг кесим элементи ўлчамларини ҳисоблаш формулалари ушбу илованинг 4-жадвалида келтирилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

4-жадвал

Кўндаланг кесим элементлари

Ҳисоблаш формулалари

Формула рақами

1

2

3

юқори кенглик

(15)

ўртача чуқурлик

Нm = 2ҳ/3

(16)

кўндаланг кесим майдони

(17)

(18)

ҳўлланган периметр

(19)

гидравлик радиус

(20)

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳ:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
h — каналдаги сув чуқурлиги, m; р — парабола параметри; — параболик кесим функцияси.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Параболик кесимлар учун қиялик қиймати сув сатҳида берилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Нов (лоток) чуқурлиги нов (лоток) устининг максимал сув сатҳидан 10 сm юқорида бўлиш шарти билан тайинланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Суғориш каналининг параболик кўндаланг кесими кўриниши ушбу илованинг 3-чизмасида келтирилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-чизма. Параболик канал кўндаланг кесими кўриниши
B — юқори кенглик, h — каналдаги сув чуқурлиги
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4-§. Доиравий (сегментли) кўндаланг кесим
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ўзаннинг доиравий кўндаланг кесими суғориш каналининг радиуси билан шакллантирилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Доиравий кўндаланг кесим элементи ўлчамларини ҳисоблаш формулалари мазкур илованинг 5-жадвалида келтирилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

5-жадвал

Кўндаланг кесим элементлари

Ҳисоблаш формулалари

Формула рақами

1

2

3

юқори кенглик

(21)

чуқурлик

(22)

ўртача чуқурлик

(23)

кўндаланг кесим майдони

(24)

ҳўлланган периметр

(25)

гидравлик радиус

(26)

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳ:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
h — каналдаги сув чуқурлиги, m; p — кўндаланг кесим радиуси, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Суғориш каналининг доиравий кўндаланг кесими кўриниши ушбу илованинг 4-чизмасида келтирилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4-чизма. Доиравий канал кўндаланг кесими кўриниши
B — юқори кенглик, h — каналдаги сув чуқурлиги, р — кўндаланг кесим радиуси, φ — кўндаланг кесим марказий бурчаги
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5-§. Полигонал кўндаланг кесим
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Полигонал кўндаланг кесим канал туби кенглиги (b) ва бир неча қават симметрик қияликларга (m1 m2 m3) эга бўлган трапеция шаклдаги кесимлардан иборат бўлади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Кесимнинг юқориги қисми m1 ва h1, ўрта қисми m2 ва h2, қуйи қисми m3 ва h3 билан белгиланиши керак.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Канал кўндаланг кесимининг барча параметрлари, юқори қисмининг чуқурлиги h1 қиймати орқали берилган (қирғоқнинг сув сатҳидан баландлигини ҳисобга олмаган ҳолда)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5-чизма. Полигонал канал кўндаланг кесими кўриниши
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бу ерда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b — канал туби кенглиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
B — юқори кенглик;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
B1 — юқори қияликлардаги канал кенглиги, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
B2 — ўрта қияликлардаги канал кенглиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
h1 — қирғоқнинг сув сатҳидан баландлигини ҳисобга олмаган ҳолда канал юқори қисмининг чуқурлиги, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
h2 — каналнинг ўрта қисми чуқурлиги, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
m1 — юқори қиялик қиймати;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
m2 — ўрта қиялик қиймати;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
m3 — қуйи қиялик қиймати.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Полигонал кўндаланг кесим элементи ўлчамларини ҳисоблаш формулалари мазкур илованинг 6-жадвалида келтирилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

6-жадвал

Кўндаланг кесим элементлари

Ҳисоблаш формулалари

Формула рақами

1

2

3

юқори кенглик

B=b+2(m1h1+ m2h2+ m3h3)

(27)

нисбий кенглик

(28)

ўрта қисм нисбий чуқурлиги

(29)

қуйи қисм нисбий чуқурлиги

(30)

ўрта қисм чуқурлиги

(31)

қуйи қисм чуқурлиги

(32)

кўндаланг кесим майдони

(33)

(34)

ҳўлланган периметр

(35)

Гидравлик радиус

(36)

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
b — канал туби кенглиги, m; h — каналдаги сув чуқурлиги, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
β — канал туби нисбий кенглиги (β=b/h1);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
m — қиялик коэффициенти қиймати (m=cтг θ, θ — қиялик бурчаги);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
B1 — юқори қияликдаги канал кенглиги, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
h1 — қирғоқнинг сув сатҳидан баландлигини ҳисобга олмаган ҳолда канал юқори қисмининг чуқурлиги, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
h2 — канал ўрта қисми чуқурлиги, m; h3 — канал қуйи қисми чуқурлиги, m;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
m1 — юқори қиялик қиймати; m2 — ўрта қиялик қиймати;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
m3 — канал қуйи қисми қиялик қиймати.
Марказ ҳақида
Сайт янгиликлари
Сайтда реклама
RSS
© Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги қошидаги “Адолат” миллий ҳуқуқий ахборот маркази давлат муассасаси