Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 11-martdagi PQ-100-son “Uy-joy hamda bino-inshootlarni issiqlik energiyasi bilan taʼminlash sohasini tubdan isloh qilish hamda binolarning energiya samaradorligini oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirligi, Energetika vazirligi hamda Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Elektr energiyasi, neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasi qaror qiladi:

1. Issiqlik energiyasini ishlab chiqarish, ochiq va yopiq tizimlar orqali uzatish uchun yoqilgʻi, elektr energiyasi, issiqlik energiyasi va suv sarflarining meʼyorlarini hamda issiqlik yuklamalarini, shuningdek texnologik yoʻqotishlarni aniqlash tartibi toʻgʻrisidagi nizom 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Ayrim idoraviy normativ-huquqiy hujjatlar 2-ilovaga muvofiq oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin.

3. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Energiya samaradorligi milliy agentligi bilan kelishilgan.

4. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Mazkur Nizom issiqlik energiyasini ishlab chiqarish, ochiq va yopiq issiqlik taʼminoti tizimlari orqali uzatish uchun yoqilgʻi, elektr energiyasi, issiqlik energiyasi va suv sarflarining meʼyorlarini hamda issiqlik yuklamalarini, shuningdek texnologik yoʻqotishlarni aniqlash tartibini belgilaydi.

Ushbu Nizomning talablari issiqlik energiyasini ishlab chiqaruvchi va issiqlik taʼminoti korxonalari uchun majburiy hisoblanadi.

Mazkur Nizomning talablari individual issiqlik taʼminotiga ega isteʼmolchilarga nisbatan tatbiq etilmaydi.

1. Ushbu Nizomda quyidagi tushunchalar qoʻllaniladi:

ishlab chiqaruvchi — issiqlik energiyasini ishlab chiqarishga doir faoliyatni amalga oshiruvchi yuridik shaxs;

issiqlik taʼminoti korxonasi — issiqlik energiyasidan foydalanish shartnomasi boʻyicha issiqlik energiyasini sotish va taqsimlash huquqiga ega boʻlgan yuridik shaxs, shu jumladan ulgurji isteʼmolchi-qayta sotuvchi;

issiqlik tarmogʻining balans boʻyicha mansublik chegarasi — issiqlik tarmogʻining issiqlik taʼminoti korxonasi bilan isteʼmolchi oʻrtasidagi boʻlinish nuqtasi, u issiqlik tarmogʻining balans boʻyicha mansubligi bilan aniqlanadi;

ochiq issiqlik taʼminoti tizimi — issiqlik taʼminoti tizimining turi boʻlib, bunda issiqlik taʼminoti tarmoqlaridan olingan isitish suvining bir qismi toʻgʻridan-toʻgʻri kommunal-maishiy ehtiyojlar uchun issiq suv sifatida foydalaniladi va issiqlik energiyasi manbaiga qaytarilmaydi;

yopiq issiqlik taʼminoti tizimi — quvur tarmoqlari orqali harakatlanuvchi isitilgan suv faqat issiqlik tashuvchi sifatida foydalaniladigan hamda issiq suv taʼminoti ehtiyojlari uchun issiqlik tarmogʻidan suv olishga yoʻl qoʻyilmaydigan issiqlik taʼminoti tizimi;

energetik tavsiflar — issiqlik tarmoqlarining samaradorligini tavsiflovchi koʻrsatkichlar boʻlib, issiqlik energiyasini uzatish jarayonidagi yoʻqotishlar va resurslar sarflanishini, shu jumladan tarmoq suvining yoʻqotilishini hamda nasos agregatlari tomonidan elektr energiyasining isteʼmol qilinishini ifodalaydi;

rejim-karta — turli ish rejimi va ekspluatatsiya sharoitlarida qozon uskunalarining ishlash parametrlari hamda ularni boshqarish boʻyicha maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan hujjat (ishlab chiqaruvchining mutaxassislari tomonidan qozon uskunalari ishga tushirilganidan yoki ekspluatatsiya sinovlari yakunlanganidan soʻng rasmiylashtiriladi);

shartli yoqilgʻi — koʻmir, tabiiy gaz, neft mahsulotlari va boshqa yoqilgʻi turlarining issiqlik qiymatini solishtirish va hisob-kitob qilish uchun qabul qilingan meʼyoriy yoqilgʻi (1 kilogramm shartli yoqilgʻining yonishidan 7 000 kilokaloriya (≈ 29 300 kilojoul) issiqlik ajralishiga teng deb qabul qilinadi);

entalpiya — termodinamik tizimning umumiy energiya zaxirasini ifodalovchi funksiyasi (tizimning ichki energiyasi bilan uning egallagan hajmini ushlab turish uchun sarflanadigan energiya yigʻindisi).

2. Issiqlik energiyasini ishlab chiqarish, ochiq va yopiq issiqlik taʼminoti tizimlari orqali uzatish uchun yoqilgʻi, elektr energiyasi, issiqlik energiyasi va suv sarflarining meʼyorlarini hamda issiqlik yuklamalarini, shuningdek texnologik yoʻqotishlarni aniqlash mazkur Nizomning ilovasida keltirilgan metodikaga muvofiq amalga oshiriladi.

3. Issiqlik energiyasi isteʼmolining hajmi hamda qozonxonalar quvvatidan qatʼi nazar, issiqlik energiyasini ishlab chiqarish va uzatish jarayonlarida yoqilgʻi, elektr energiyasi, issiqlik energiyasi va suv sarflarining barcha koʻrsatkichlari, shuningdek qozonxonalarning oʻz ehtiyojlari uchun issiqlik energiyasi sarflari hamda issiqlik tarmoqlaridagi texnologik yoʻqotishlar meʼyorlanishi kerak.

4. Ishlab chiqaruvchi va issiqlik taʼminoti korxonasi tomonidan issiqlik energiyasini ishlab chiqarish va uzatish uchun yoqilgʻi-energetika resurslari sarflarining meʼyorlari (shartli hisobda) yoqilgʻining har bir turi boʻyicha alohida ishlab chiqiladi.

5. Yoqilgʻi-energetika resurslari sarflarining meʼyorlarini ishlab chiqishda quyidagilar amalga oshirilishi lozim:

yoqilgʻi-energetika resurslari sarflarining meʼyorlari barcha bosqichlarda yagona uslubiy asosda ishlab chiqilishi;

har bir issiqlik manbai va unga ulangan issiqlik tarmoqlari kesimida alohida belgilanishi;

issiqlik energiyasining ishlab chiqarish sharoitlari, innovatsion texnologiyalarning qoʻllanishi hamda yoqilgʻi-energetika resurslaridan oqilona va samarali foydalanishga doir tashkiliy-texnik chora-tadbirlar ishlab chiqilishi;

issiqlik taʼminoti tizimini kompleks modernizatsiya qilish va energiya tejovchi zamonaviy texnologiyalar asosida uning texnik darajasining oshirilishi, yoqilgʻi-energetika resurslaridan foydalanishda erishilgan eng yuqori samaradorlik koʻrsatkichlaridan kelib chiqib, yoqilgʻi-energetika resurslari sarflarining meʼyorlari har yil yakunida qayta koʻrib chiqilishi.

6. Yoqilgʻi-energetika resurslari sarfi meʼyorlarining amal qilish muddati davomida mazkur meʼyorlarni oshirishga qaratilgan oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritishga yoʻl qoʻyilmaydi.

7. Issiqlik energiyasini ishlab chiqarishda yoqilgʻi-energetika resurslari sarfi meʼyorlari quyidagi asosiy belgilar boʻyicha tasniflanadi:

qamrov darajasiga koʻra — yakka, guruhli hamda korxona yoki obyekt boʻyicha;

aniqlash usuliga koʻra — hisob-tahlil, tajribaviy (eksperimental) va hisob-statistik;

sarflarning tarkibiga koʻra — texnologik hamda umumiy ishlab chiqarish;

amal qilish davriga koʻra — yillik, choraklik va oylik.

8. Quyidagi sarflar yoqilgʻi-energetika resurslari sarfining texnologik meʼyorlariga kiritilmasligi zarur:

avariyalar va favqulodda holatlar bilan bogʻliq sarflar;

sinov hamda taʼmirlash ishlari jarayonidagi sarflar;

qozonxona agregatlari va uskunalarini montaj qilish, sozlash va ishga tushirish davridagi sarflar;

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 18-oktabrdagi 609-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasining elektr stansiyalari va tarmoqlarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalari hamda rejim-kartalar talablaridan chetga chiqish natijasida yuzaga kelgan ortiqcha sarflar;

yoqilgʻi-energetika resurslarini saqlash va tashish (uzatish) jarayonidagi yoʻqotishlar.

9. Yoqilgʻi-energetika resurslari sarfi meʼyorlarini ishlab chiqishda asosiy usul sifatida hisob-tahlil usuli qoʻllanilishi lozim. Bunda tajribaviy (eksperimental) hamda hisob-statistik usullardan ham foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

Hisob-tahlil usuli yoqilgʻi-energetika resurslari sarflarining texnologik parametrlarini tahlil qilish hamda hisob-kitoblar asosida ushbu meʼyorlarni belgilashni nazarda tutadi.

10. Tajribaviy (eksperimental) usul qozonxona qurilmalari hamda issiqlik tarmoqlarida oʻtkazilgan sinov va oʻlchov ishlari natijalariga asoslangan holda yoqilgʻi, issiqlik va elektr energiyasining solishtirma sarfini aniqlash uchun qoʻllaniladi.

11. Hisob-statistik usul texnologik, hisob-tahlil va tajribaviy (eksperimental) usullarni qoʻllash imkoni mavjud boʻlmagan hollarda foydalanilishi, bunda oxirgi uch yil davomida yoqilgʻi-energetika resurslarining haqiqiy solishtirma sarfi dinamikasi hamda ularning oʻzgarishiga taʼsir koʻrsatuvchi omillar tahlil qilinishi asosida yoqilgʻi-energetika resurslari sarfi meʼyorlari belgilanishi kerak.

12. Yoqilgʻi-energetika resurslari sarfi meʼyorlarini ishlab chiqishda quyidagilar hisobga olinishi zarur:

qozonxona agregatlarining normativ tavsiflari, rejim-kartalari, uskunalarning texnik pasportlari hamda texnologik reglamentlari;

loyihaviy va texnik yoʻriqnomalar, texnik-iqtisodiy asoslar, issiqlik yuklamalarining hisob-kitoblari;

yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolining istiqbolli koʻrsatkichlari, statistik hisobot maʼlumotlari hamda ulardan oqilona va samarali foydalanish boʻyicha tashkiliy-texnik tadbirlar rejalari;

qozonxonalarning haqiqiy texnik koʻrsatkichlari va ish rejimlari (unumdorlik, bosim, foydali ish koeffitsiyenti, yoqilgʻi sarfi, ishlangan vaqt va yuklamalar);

issiqlik tarmoqlarining energetik tavsiflari.

13. Issiqlik tarmoqlarining energetik tavsiflari quyidagi koʻrsatkichlar boʻyicha ishlab chiqiladi:

tarmoq suvining yoʻqotilishi;

issiqlik energiyasining yoʻqotilishi;

isteʼmolchilarning ulangan issiqlik yuklamasi uchun tarmoq suvining oʻrtacha soatlik sarfi hamda uzatuvchi va qaytuvchi quvurlardagi tarmoq suvi harorati;

issiqlik energiyasini tashish va taqsimlash uchun elektr energiyasining solishtirma sarfi (bundan buyon matnda elektr energiyasining solishtirma sarfi deb yuritiladi).

14. Issiqlik energiyasini uzatishda texnologik yoʻqotishlar boʻyicha meʼyorlarni ishlab chiqishda texnik jihatdan asoslangan energetik tavsiflardan foydalaniladi hamda tarmoq suvining, issiqlik energiyasining yoʻqotilishi hamda elektr energiyasining solishtirma sarfi koʻrsatkichlari hisobga olinadi.

Tarmoq suvining yoʻqotilishi koʻrsatkichi boʻyicha issiqlik tarmogʻining energetik tavsifi issiqlik tashuvchini taqsimlash va isteʼmolchilarga yetkazib berish jarayonida tarmoq suvi yoʻqotilishi miqdorining issiqlik taʼminoti tizimining xususiyatlari hamda ish rejimiga bogʻliqligini belgilaydi.

Issiqlik energiyasining yoʻqotilishi koʻrsatkichi boʻyicha issiqlik tarmogʻining energetik tavsifi issiqlik energiyasini issiqlik tarmoqlarining balans chegarasigacha tashish va taqsimlash jarayonidagi yoʻqotishlar miqdorining issiqlik tarmoqlarining konstruktiv xususiyatlari, ish harorati va tashqi iqlim omillariga bogʻliqligini belgilaydi.

Issiqlik tarmogʻining gidravlik energetik tavsifi (elektr energiyasining solishtirma sarfi koʻrsatkichi asosidagi energetik tavsif) issiqlik tarmoqlarida issiqlik energiyasini tashish va taqsimlash uchun meʼyorlangan soatlik elektr energiyasi sarfining issiqlik energiyasining meʼyorlangan oʻrtacha sutkalik taʼminotiga nisbati isitish mavsumidagi tashqi havo haroratiga bogʻliqligini belgilashi zarur.

15. Energetik tavsiflar kamida besh yilda bir marta qayta koʻrib chiqilishi kerak. Bunda ular quyidagi hollarda qayta koʻrib chiqiladi:

normativ tavsiflarning amal qilish muddati tugaganda;

texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar yoki boshqa normativ hujjatlar oʻzgarganda;

issiqlik energiyasini ishlab chiqarish uskunalarining tarkibi yoki texnik koʻrsatkichlari oʻzgarganda.

Issiqlik tarmoqlarining energetik tavsiflarini qayta koʻrib chiqish issiqlik taʼminoti tizimining ish sharoitlari quyidagi chegaralardan oshgan hollarda amalga oshirilishi zarur:

a) tarmoq suvining yoʻqotilishi koʻrsatkichi boʻyicha:

issiqlik tarmoqlari quvurlarining umumiy hajmi 5 foizga oʻzgarganda;

issiqlik isteʼmoli ichki tizimlarining hajmi 5 foizga oʻzgarganda;

b) issiqlik energiyasining yoʻqotilishi koʻrsatkichi boʻyicha:

keyingi sinovlar natijalariga koʻra issiqlik yoʻqotilishi miqdori avvalgi koʻrsatkichlarga nisbatan 5 foizga oʻzgarganda;

issiqlik tarmoqlarining moddiy-texnik tavsiflari 5 foizga oʻzgarganda;

issiqlik energiyasini yetkazib berishning harorat jadvali oʻzgarganda;

v) isteʼmolchilarning ulangan issiqlik yuklamasi uchun tarmoq suvining oʻrtacha soatlik isteʼmoli hamda uzatuvchi va qaytuvchi quvurlardagi tarmoq suvi haroratlari farqi koʻrsatkichlari boʻyicha:

issiqlik energiyasini yetkazib berishning harorat jadvali oʻzgarganda;

shartnomaviy issiqlik yuklamalari 5 foizga oʻzgarganda;

issiqlik tarmoqlaridagi issiqlik yoʻqotishlari energetik tavsifni qayta koʻrib chiqishni talab etadigan darajada oʻzgarganda;

g) elektr energiyasining solishtirma sarfi koʻrsatkichi boʻyicha:

issiqlik tarmogʻida oʻrnatilgan nasos stansiyalari, markaziy issiqlik punktlari (bundan buyon matnda MIP deb yuritiladi) yoki individual issiqlik punktlari (bundan buyon matnda IIP deb yuritiladi) soni oʻzgarganda, agar yangi ulangan yoki balansdan chiqarilgan nasos dvigatellari MIP va IIPlarning quvvati natijasida elektr energiyasi isteʼmolining meʼyoriy koʻrsatkichlardan 5 foizga oʻzgarsa;

nasos stansiyalarining quvvati (miqdori) oʻzgarganda;

nasos stansiyalari, MIP va IIP ish sharoitlarini oʻzgartirishda (avtomatlashtirish, nasos agregatlari gʻildiraklarining diametrlarini oʻzgartirish, tarmoq suvining sarfi va bosimini oʻzgartirish) elektr jihozlarining umumiy elektr quvvati 5 foizga oʻzgargan boʻlsa.

16. Koʻrsatkichlardan biri uchun energetik tavsiflarni qayta koʻrib chiqish natijasida shartlar yoki dastlabki maʼlumotlar oʻzgargan boshqa koʻrsatkichlarning energetik tavsiflariga tuzatish kiritiladi (agar koʻrsatkichlar oʻrtasida energetik tavsiflarni ishlab chiqish metodikasida oʻzaro bogʻliqlik mavjud boʻlsa).

17. Ishlab chiqaruvchi va issiqlik taʼminoti korxonasi har bir alohida qozonxona boʻyicha (kondensatsion turdagi bugʻ-turbinali issiqlik elektr stansiyalari bundan mustasno) quyidagilarni oʻz ichiga olgan hisob-kitoblarni amalga oshirishi lozim:

hududning iqlim xususiyatlarini hisobga olgan holda har oy uchun isteʼmolchilarning isitish, shamollatish (ventilyatsiya) hamda issiq suv taʼminoti tizimlariga zarur boʻlgan issiqlik yuklamalarini;

issiqlik energiyasini ishlab chiqarish va uzatish uchun yoqilgʻi-energetika resurslarining solishtirma sarfi boʻyicha jamlanma meʼyorlarni;

issiqlik manbaining oʻz ehtiyojlari uchun issiqlik sarfi, texnologik uskunalarda hamda issiqlik tarmoqlaridagi yoʻqotishlarni;

uzatuvchi va qaytuvchi quvurlardagi issiqlik tashuvchining parametrlari hamda tashqi muhit (tuproq yoki havo) haroratini hisobga olgan holda issiqlik tarmoqlaridagi issiqlik energiyasining meʼyoriy yoʻqotishlari boʻyicha oylik hisob-kitobni.

18. Har bir alohida qozon agregati boʻyicha issiqlik energiyasini ishlab chiqarish va uzatish uchun yoqilgʻi-energetika resurslarining solishtirma sarfi agregatning normativ tavsifi asosida individual meʼyor sifatida belgilanadi. Bunda meʼyorlar asosiy va yordamchi uskunalarning amalda erishilgan energiya samaradorligi koʻrsatkichlarini aks ettirishi lozim.

19. Ishlab chiqarilayotgan va uzatilayotgan issiqlik energiyasi uchun yoqilgʻi-energetika resurslari sarfi quyidagi oʻlchov birliklarida belgilanishi lozim:

yoqilgʻi — kilogramm shartli yoqilgʻida (kg sh.yo/Gcal);

elektr energiyasi — kilovatt-soatlarda (kW·h/Gcal);

issiqlik energiyasi — gigakaloriyalarda (Gcal) yoki foizlarda (%);

suv — metr kublarda (m³/Gcal).

20. Yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmoli hamda issiqlik energiyasini uzatish boʻyicha birlamchi hisob hujjatlari quyidagilardan iborat boʻladi:

navbatchilik jurnali;

qozon agregatlarining sutkalik qaydnomalari;

yoqilgʻi-energetika resurslari sarfi hisoblagichlari (tabiiy gaz, elektr energiyasi, suv) koʻrsatkichlari asosida tuzilgan dalolatnomalar;

issiqlik energiyasi hisoblagichlari koʻrsatkichlari asosida tuzilgan dalolatnomalar.

Ushbu hujjatlar barcha keyingi hisobotlar va hisoblashlar uchun asos hisoblanadi. Bu hujjatlar kamida besh yil muddatda saqlanishi va axborot xavfsizligiga muvofiq arxivlanishi lozim.

Ishlab chiqaruvchi va issiqlik taʼminoti korxonasi hisobot hujjatlarining haqqoniyligi va saqlash talablarining bajarilishi uchun javobgar hisoblanadi.

Ishlab chiqarilgan, yetkazib berilgan va yoʻqotilgan issiqlik energiyasi hisobi issiqlik tarmogʻining balans boʻyicha mansublik chegarasi doirasida yuritilishi kerak.

Isteʼmolchi balansida boʻlgan issiqlik tarmoqlaridagi issiqlik energiyasi yoʻqotishlari isteʼmolchining zimmasiga yuklanadi.

21. Ishlab chiqaruvchi va (yoki) issiqlik taʼminoti korxonasi tomonidan issiqlik energiyasini ishlab chiqarish, ochiq va yopiq issiqlik taʼminoti tizimlari orqali uzatish uchun yoqilgʻi, elektr energiyasi, issiqlik energiyasi va suv sarflarining meʼyorlarini hamda issiqlik yuklamalarini, shuningdek texnologik yoʻqotishlarni aniqlash meʼyorlarining hisob-kitob maʼlumotlarini har yili 1-noyabr kuniga qadar Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Elektr energiyasi, neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasi (bundan buyon matnda Oʻzenergoinspeksiya deb yuritiladi) hududiy boshqarmalariga hamda 1-dekabr kuniga qadar Oʻzbekiston Respublikasi Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirligi huzuridagi “Issiqliktaʼminoti” aksiyadorlik jamiyatiga (bundan buyon matnda “Issiqliktaʼminoti” AJ) kelishish uchun taqdim etadi.

Ishlab chiqaruvchi va (yoki) issiqlik taʼminoti korxonasi tomonidan ushbu bandning birinchi xatboshisida nazarda tutilgan hujjatlar quyidagi talablarga muvofiq rasmiylashtiriladi:

sahifalari raqamlangan, ishlab chiqaruvchi va (yoki) issiqlik taʼminoti korxonasi rahbari tomonidan imzolangan boʻlishi;

moliyaviy hujjatlar ishlab chiqaruvchi va (yoki) issiqlik taʼminoti korxonasi rahbari hamda bosh buxgalter tomonidan imzolangan boʻlishi;

asoslantiruvchi maʼlumotlar bir yillik hisobot davri boʻyicha shakllantirilgan boʻlishi.

22. “Issiqliktaʼminoti” AJ hamda Oʻzenergoinspeksiyaning hududiy boshqarmalari ushbu Nizomning 21-bandi birinchi xatboshisida nazarda tutilgan hujjatlarni ular taqdim etilgan kundan eʼtiboran yetti kalendar kundan kechiktirmasdan koʻrib chiqadi hamda eʼtirozlarsiz kelishadi yoki ushbu Nizomning 23-bandiga asosan hujjatlarni qaytarish boʻyicha asoslar mavjud boʻlganda bu haqida ishlab chiqaruvchi va (yoki) issiqlik taʼminoti korxonasiga yozma yoki elektron shaklda xabar beradi.

23. “Issiqliktaʼminoti” AJ hamda Oʻzenergoinspeksiyaning hududiy boshqarmalari tomonidan ishlab chiqaruvchi va (yoki) issiqlik taʼminoti korxonasiga hujjatlarni qaytarish uchun quyidagilar asos boʻladi:

hisob-kitoblar ushbu Nizom talablariga muvofiq tayyorlanmagan boʻlsa;

hisob-kitoblarda qoʻllanilgan hisoblash maʼlumotlari toʻliq taqdim etilmagan yoki rasmiylashtirish talablari buzilgan boʻlsa;

hisoblash metodikasida xatoliklar yoki asossiz hisob-kitoblar aniqlangan boʻlsa;

hisob-kitoblarda keltirilgan koʻrsatkichlar uskunalarning amaldagi texnik holati va ish rejimlariga muvofiq kelmasa.

24. Ishlab chiqaruvchi va (yoki) issiqlik taʼminoti korxonasi xabarnomaga asosan qaytarilgan hujjatlarni ularni olgan kundan boshlab oʻn kalendar kun ichida qayta ishlab chiqadi hamda takroran kelishish uchun “Issiqliktaʼminoti” AJ hamda Oʻzenergoinspeksiyaning hududiy boshqarmalariga taqdim etadi.

“Issiqliktaʼminoti” AJ hamda Oʻzenergoinspeksiyaning hududiy boshqarmalari ushbu hujjatlarni ular taqdim etilgan kundan boshlab uch kalendar kundan kechiktirmasdan koʻrib chiqadi hamda kelishadi.

25. “Issiqliktaʼminoti” AJ hamda Oʻzenergoinspeksiyaning hududiy boshqarmalari bilan kelishilgan ushbu Nizomning 21-bandi birinchi xatboshisida nazarda tutilgan hujjatlar ishlab chiqaruvchi va (yoki) issiqlik taʼminoti korxonasi tomonidan har yili 15-yanvardan kechiktirmasdan tegishli ravishda Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi, xalq deputatlari viloyatlar va Toshkent shahar Kengashlariga tasdiqlash uchun kiritiladi.

26. Ishlab chiqaruvchi va (yoki) issiqlik taʼminoti korxonasi tomonidan issiqlik energiyasi ishlab chiqarilishi, uzatilishi va berilishi samaradorligi tahlilini tayyorlash maqsadida tegishli Oʻzenergoinspeksiya va “Issiqliktaʼminoti” AJ tomonidan monitoring oʻtkaziladi.

Oʻzenergoinspeksiya va “Issiqliktaʼminoti” AJ tomonidan monitoring oʻtkazish jarayonida quyidagi maʼlumotlar oʻrganiladi:

ishlab chiqarilgan va tashqaridan xarid qilingan issiqlik energiyasi hajmi;

isteʼmolchilarga yetkazib berilgan issiqlik energiyasi hajmi;

issiqlik energiyasi ishlab chiqarish uchun sarflangan (barcha turdagi) yoqilgʻining sarfi;

issiqlik energiyasini ishlab chiqarish, uzatish va oʻz ehtiyojlari uchun sarflangan yoqilgʻining tasdiqlangan va amaldagi solishtirma sarflari;

meʼyoriy yoʻqotishlar bilan solishtirish uchun issiq suv va bugʻ tarmoqlaridagi issiqlik energiyasining amaldagi yoʻqotishlari;

isteʼmolchilarga yetkazib beriladigan va qozonxonaga qaytariladigan issiqlik tashuvchisi parametrlarining oʻrtacha oylik maʼlumotlari (harorat, bosim, sarf);

issiqlik tarmoqlarini koʻrikdan oʻtkazish jadvallari, aniqlangan nuqsonlar va ularni bartaraf etish boʻyicha amalga oshirilgan chora-tadbirlar;

qozonxona, yordamchi uskunalar va issiqlik tarmoqlarini mukammal va joriy taʼmirlash jadvallari va ularning bajarilishi.

27. Monitoringning natijalari boʻyicha quyidagilar yuzasidan tahliliy maʼlumotlar tayyorlanadi:

issiqlik energiyasining ishlab chiqilishi va berilishi;

oʻz ehtiyojlari uchun sarflangan issiqlik energiyasi hajmi;

issiqlik energiyasi ishlab chiqarish uchun sarflangan yoqilgʻi, elektr energiyasi va suv miqdori;

issiqlik tarmoqlarining eskirish darajasi va ulardagi yoʻqotishlar dinamikasi (yillar, choraklar va oylar kesimida).

28. Ishlab chiqaruvchi va (yoki) issiqlik taʼminoti korxonasi yoqilgʻi, elektr energiyasi, issiqlik energiyasi va suv sarfi boʻyicha meʼyorlarni aniqlash uchun amalga oshirgan hisob-kitoblarining toʻgʻriligini nazorat qilishi kerak.

29. Mazkur Nizom talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar boʻladilar.

1. Issiqlik energiyasiga boʻlgan ehtiyojlarni hisoblashdan oldin isteʼmolchi tomonidan taqdim etilgan birlamchi maʼlumotlarning (loyihadagi issiqlik yuklamalari, binoning hajmi, issiq suvdan foydalanuvchi isteʼmolchilar soni, isteʼmolchining balansidagi issiqlik tarmoqlarining diametri va uzunligi) ishonchliligi va toʻliqligi aniqlanishi lozim.

2. Issiqlik taʼminoti rejalashtirilayotgan davrda (oy, chorak, yil) isteʼmolchi tomonidan isteʼmol qilinadigan issiqlik energiyasi miqdori (issiqlik energiyasi isteʼmol qilinadigan obyektda binolarni isitish, shamollatish (ventilyatsiya), issiq suv taʼminoti ehtiyojlari uchun) hamda ishlab chiqaruvchi va issiqlik taʼminoti korxonalarining texnologik ehtiyojlari uchun sarflanadigan issiqlik energiyasi sarfining yigʻindisi quyidagi formula asosida aniqlanadi:

bu yerda:

Q_i — isitish uchun issiqlik energiyasining hisobiy isteʼmoli (mazkur metodikaning 1-bobi 2-paragrafida keltirilgan);

Q_v — shamollatish (ventilyatsiya) uchun issiqlik yuklamasi (ushbu metodikaning 3-paragrafida keltirilgan);

Q_i.t. — issiq suv taʼminoti uchun issiqlik energiyasi isteʼmoli (mazkur metodikaning 4-paragrafida keltirilgan);

Q_t.s. — texnologik ehtiyojlar uchun issiqlik energiyasi isteʼmoli.

3. Mazkur paragrafda nazarda tutilgan hisob-kitoblar turar joy binolari hamda boshqa obyektlarda bevosita isteʼmol qilinadigan issiqlik energiyasi miqdoriga nisbatan qoʻllaniladi (issiqlik tarmogʻiga berilayotgan (uzatilayotgan) issiqlik energiyasi hajmlari bundan mustasno).

Turar joy va jamoat binolarini isitish uchun issiqlik energiyasi qurilish toʻsiqlari orqali yuzaga keladigan issiqlik yoʻqotishlarini, shuningdek konstruksiyalardagi nozichliklar va tez-tez ochiladigan eshiklar orqali tashqi havoning infiltratsiyasi (oʻtishi) natijasida yuzaga keladigan issiqlik yoʻqotishlarini qoplashga sarflanadi.

4. Issiqlik yoʻqotishlari hisobi turar joy va jamoat binolarining namunaviy yoki individual loyihalari, shuningdek isitish tizimlari loyihalari boʻyicha amalga oshirilishi lozim.

Issiqlik taʼminotining rejalashtirilayotgan davri uchun issiqlik energiyasiga boʻlgan talab quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

bu yerda:

Q_i^rej — rejalashtirilayotgan davr uchun issiqlik energiyasiga boʻlgan talab, Gcal;

Q_i — loyihaviy tashqi havo haroratida issiqlik yuklamasi, kcal/h;

t_ich — xonalar ichki havosining oʻrtacha harorati, °C;

t_t.rej. — rejalashtirilayotgan davr uchun tashqi havoning oʻrtacha harorati, °C (SHNQ 2.01.01-22 “Loyihalash uchun iqlimiy va fizikaviy-geologik maʼlumotlar” shaharsozlik normalari va qoidalariga (hisob raqami 136, 2022-yil 20-dekabr) muvofiq);

t_t.his. — tashqi havoning hisoblashlar uchun olingan harorati,°C (SHNQ 2.01.01-22 “Loyihalash uchun iqlimiy va fizikaviy-geologik maʼlumotlar” shaharsozlik normalari va qoidalariga (hisob raqami 136, 2022-yil 20-dekabr) muvofiq);

n — isitish tizimlarining ishlash davomiyligi, sutka (SHNQ 2.01.01-22 “Loyihalash uchun iqlimiy va fizikaviy-geologik maʼlumotlar” shaharsozlik normalari va qoidalariga (hisob raqami 136, 2022-yil 20-dekabr) muvofiq);

24 — bir sutkaning davomiyligi, h.

5. Loyihaviy (hisoblash) maʼlumotlar mavjud boʻlmagan hollarda soatlik issiqlik oqimi quyidagi yaxlitlangan formula boʻyicha aniqlanadi:

bu yerda:

V_t — turar joy va jamoat binolarining tashqi qurilish hajmi, m³;

q_i — t_t.his = -30 °C da turar joy va jamoat binolarining solishtirma isitish tavsifi, kcal/(m³ × h × °C);

a — hisoblangan tashqi havo haroratining oʻzgarishini hisobga oluvchi tuzatish koeffitsiyenti mazkur metodikaning 2-jadvalida keltirilgan maʼlumotlar boʻyicha qabul qilinadi;

1,1 — mahalliy tizimdagi nozichliklar orqali binoga infiltratsiya yoʻli bilan kiruvchi tashqi havo haroratini isitish uchun issiqlik yoʻqotilishlarini hisobga oluvchi koeffitsiyent.

6. Turar joy va jamoat binolarining tashqi qurilish hajmi namunaviy yoki individual loyiha hujjatlarida keltirilgan maʼlumotlar asosida qabul qilinishi lozim.

Chordoq tomli turar joy va jamoat binolari uchun tashqi qurilish hajmi yarim yertoʻladan (sokol qavati) yuqori boʻlgan birinchi qavat sathida binoning tashqi (sirtqi) aylanmasi boʻyicha gorizontal kesim maydonini ushbu binolarning yer sathidan chordoqli tom qoplamasining eng yuqori nuqtasigacha oʻlchangan toʻliq balandligiga koʻpaytirish yoʻli bilan aniqlanadi.

Olingan gorizontal kesim maydonini oʻlchashda devor sirtidan boʻrtib chiquvchi elementlar hamda turar joy va jamoat binolari devorlaridagi tokchalar hisobga olinmaydi.

Chordogʻi boʻlmagan turar joy va jamoat binolari uchun tashqi qurilish hajmi vertikal boʻylama kesim maydonini ushbu binolarning yon devorlarining tashqi sirtlari orasida, yarim yertoʻladan (sokoldan) yuqori birinchi qavat sathida kesim maydoniga perpendikulyar yoʻnalishda oʻlchangan uzunlikka koʻpaytirish yoʻli bilan aniqlanadi.

Turar joy va jamoat binolarining yertoʻla xonalari isitiladigan boʻlsa, mazkur bandning ikkinchi xatboshisida belgilangan usul bilan aniqlangan turar joy va jamoat binosining hajmiga isitiladigan yertoʻla xonalari ichki hajmining 40 foizi qoʻshilishi lozim.

7. Turar joy binolarining solishtirma isitish tavsifi (q_i) mazkur metodikaning 1-jadvalida keltirilgan maʼlumotlar boʻyicha qabul qilinadi.

8. q_i qiymatini quyidagi hollarda oshirishga yoʻl qoʻyiladi:

yengil (barak) turdagi, shuningdek shitli yigʻma va oynavand inshootlar uchun — 15 foizgacha;

toshdan qurilgan binolar uchun qurilishi tugagandan soʻng birinchi isitish mavsumida (may-iyun oylarida — 12 foizgacha, iyul-avgust oylarida — 20 foizgacha, isitish mavsumi davomida — 30 foizgacha);

kuchli shamollardan himoya qilinmagan tepaliklarda, daryolar va koʻllar qirgʻoqlarida hamda ochiq maydonlarda joylashgan turar joy va jamoat binolari uchun uchta eng sovuq oyda shamolning oʻrtacha tezligida (5 m/sek.gacha boʻlganda — 10 foizgacha, 5 dan 10 m/sek.gacha boʻlganda — 20 foizgacha, 10 m/sek.dan koʻp boʻlganda — 30 foizgacha).

9. Binoning birinchi qavatida joylashgan hamda uning boshqa xonalariga nisbatan balandligi bilan farqlanadigan xonalar uchun issiqlik energiyasi yoʻqotilishi mazkur xonalarning hajmiga mutanosib ravishda aniqlanishiga yoʻl qoʻyiladi.

10. Tashqi havoning oʻrtacha harorati hamda isitish davrining davomiyligi SHNQ 2.01.01-22 “Loyihalash uchun iqlimiy va fizikaviy-geologik maʼlumotlar” shaharsozlik normalari va qoidalariga (hisob raqami 136, 2022-yil 20-dekabr) muvofiq qabul qilinishi zarur.

Toʻliq boʻlmagan oylar uchun tashqi havoning oʻrtacha harorati isitish amalga oshirilgan davr boʻyicha hududdagi mavjud Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va iqlim oʻzgarishi milliy qoʻmitasi huzuridagi Gidrometeorologiya xizmati agentligining rasmiy koʻrsatkichlari asosida qabul qilinishi kerak.

11. Turar joy va jamoat binolari uchun binoni isitishga issiqlik yuklamalarining loyihaviy koʻrsatkichlari boʻlmaganda, hisoblashlar isitish uskunalarining yuza sirti boʻyicha amalga oshiriladi.

12. Isitiladigan binolar ichki havosining harorati 1995-yilgacha qurilgan koʻp qavatli turar joy xonalaridagi harorati kamida 20 °S, (issiqlik tizimi rekonstruksiya qilinmagan boʻlsa, turar joy xonalaridagi harorat kamida 18 °S) ga teng deb qabul qilinadi.

Ichki havo haroratini 18 °C dan yuqori yoki past darajada saqlash lozim boʻlgan binolar uchun issiqlik isteʼmoli meʼyorlari quyidagi formula boʻyicha aniqlanadigan X koeffitsiyentiga koʻpaytirish yoʻli bilan oshiriladi yoki kamaytiriladi:

bu yerda, t_ich — turar joy va jamoat binosining ichki hisoblab chiqarilgan oʻrtacha harorati, °C.

13. Jamoat binolarini isitish uchun issiqlikka boʻlgan ehtiyoj ushbu metodikaning 2 va 3-formulalari boʻyicha aniqlanadi.

14. Jamoat binolari uchun yaxlitlangan hisoblashlarda ichki havo haroratining hisoblab chiqarilgan oʻrtacha qiymatlari va isitish uchun issiqlikka boʻlgan ehtiyoji mazkur metodikaning 3-jadvalida keltirilgan maʼlumotlar boʻyicha qabul qilinadi.

15. Moslashtirilgan binolar uchun solishtirma isitish tavsiflarining qiymati mazkur metodikaning 1-jadvali boʻyicha, ichki havoning hisoblab chiqarilgan harorati esa 3-jadval maʼlumotlari boʻyicha qabul qilinadi.

Turar joy binosining bir qismida noturar joylar (doʻkonlar, dorixonalar, ofislar) joylashgan hollarda ushbu binoning har bir funksional qismi uchun isitishga boʻlgan issiqlik yuklamasi alohida hisoblanadi hamda hisoblangan soatlik loyihaviy yuklamalar yigʻindisi asosida aniqlanadi.

Agar mazkur binolarning funksional qismlari boʻyicha alohida loyihaviy hisoblar mavjud boʻlmasa, maʼmuriy xonalar uchun isitish yuklamasini aniqlashga isitish uskunalarining oʻrnatilgan sirt yuzasi boʻyicha yaxlitlangan hisoblash usulidan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

Isitish tizimlari loyihalari mavjud boʻlmagan taqdirda issiqlik oqimlari SHNQ 2.04.07-22 “Issiqlik tarmoqlari” shaharsozlik normalari va qoidalariga (hisob raqami 125, 2022-yil 19-dekabr) muvofiq aniqlanishi lozim.

Turar joy va jamoat binolarini isitishga sarflanadigan maksimal issiqlik oqimi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

bu yerda:

q_i — turar joy binolarining umumiy maydonining 1 m² ini isitish uchun maksimal issiqlik oqimining yaxlitlangan koʻrsatkichi;

A — turar joy binolarining umumiy maydoni, m²;

k₁ — jamoat binolarining isitish uchun issiqlik oqimini hisobga oluvchi koeffitsiyent, maʼlumotlar boʻlmaganda 0,25 ga teng deb qabul qilinadi.

16. Hisoblashlar faqat tortib-chiqaruvchi shamollatish (ventilyatsiya) tizimi mavjud jamoat binolari uchun amalga oshiriladi.

17. Namunaviy va individual loyihalar, shuningdek shamollatish (ventilyatsiya) tizimlari loyihalari mavjud boʻlganda shamollatish (ventilyatsiya) uchun issiqlik energiyasi sarfi retsirkulyatsiyasiz shamollatish (ventilyatsiya) tizimlari uchun qabul qilingan hisoblash formulasi boʻyicha dastlabki maʼlumotlar asosida quyidagi tartibda aniqlanadi:

bu yerda:

Q_v^rej — rejalashtirilayotgan davr uchun issiqlikka boʻlgan talab, Gcal;

Q_v — jamoat binolarining shamollatish (ventilyatsiya) uchun issiqlikning soatlik maksimal sarfi, kcal/h;

t_ich — shamollatiladigan (ventilyatsiya) xonalar ichki havosining hisoblab chiqarilgan oʻrtacha harorati °C (mazkur metodikaning 3-jadvali boʻyicha qabul qilinadi);

t_t.rej — isitish davrida shamollatish (ventilyatsiya) tizimini loyihalashtirish uchun tashqi havoning oʻrtacha harorati, °C (SHNQ 2.01.01-22 “Loyihalash uchun iqlimiy va fizikaviy-geologik maʼlumotlar” shaharsozlik normalari va qoidalariga (hisob raqami 136, 2022-yil 20-dekabr) muvofiq);

t_v.his — shamollatish (ventilyatsiya) tizimini loyihalashtirish uchun tashqi havoning hisoblab chiqarilgan harorati, °C (SHNQ 2.01.01-22 “Loyihalash uchun iqlimiy va fizikaviy-geologik maʼlumotlar” shaharsozlik normalari va qoidalariga (hisob raqami 136, 2022-yil 20-dekabr) muvofiq);

n_i — rejalashtirilayotgan isitish davri uchun shamollatish (ventilyatsiya) tizimi ishlashining davomiyligi, d;

Z_v — sutka davomida shamollatish (ventilyatsiya) tizimlari ishlash soatlarining oʻrtacha olingan vaqti, h.

18. Shamollatiladigan (ventilyatsiya) jamoat binolarining namunaviy yoki individual loyihalari mavjud boʻlmaganda shamollatish (ventilyatsiya) tizimi ehtiyojlari uchun issiqlik energiyasi sarfini quyidagi formula asosida hisoblashga yoʻl qoʻyiladi:

bu yerda:

V_v — jamoat binosining shamollatiladigan (ventilyatsiya) hajmi, m³;

q_v — solishtirma shamollatiladigan (ventilyatsiya) koʻrsatkichi, kcal/(m³×h×°C);

1,1 — shamollatish (ventilyatsiya) jarayonida jamoat binosida yuzaga keladigan qoʻshimcha issiqlik yoʻqotishlarini hisobga oluvchi koeffitsiyent.

19. Solishtirma shamollatish (ventilyatsiya) tavsiflarining qiymatlari namunaviy yoki individual shamollatish (ventilyatsiya) tizimi loyihalari maʼlumotlari asosida qabul qilinishi lozim.

Shamollatish (ventilyatsiya) tizimi loyihalari mavjud boʻlmaganda solishtirma shamollatish (ventilyatsiya) tavsiflarining qiymatlari mazkur metodikaning 4-jadvalida keltirilgan koʻrsatkichlar asosida qabul qilinishiga yoʻl qoʻyiladi.

20. Shamollatish (ventilyatsiya) tizimlarining sutkalik ishlash davomiyligi tashkilotning ishlash rejimiga muvofiq qabul qilinishi lozim.

Ventilyatorlar oʻchirilgan hollarda kaloriferlardagi issiqlik tashuvchining aylanishini taʼminlovchi avtomatik rostlash vositalari mavjud boʻlmaganda kaloriferlarning ishlash davomiyligini 24 soatgacha qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi.

21. Bitta jamoat binosida funksional vazifasi, solishtirma shamollatish (ventilyatsiya) tavsiflari yoki ichki havoning hisobiy harorati boʻyicha bir-biridan farq qiladigan xonalar joylashgan boʻlsa, shamollatish (ventilyatsiya) tizimi uchun issiqlik energiyasi sarfi jamoat binosining har bir funksional qismi uchun alohida hisoblanishi lozim.

Bunda hisoblangan shamollatish (ventilyatsiya) yuklamalari yigʻindisi asosida jamoat binosida shamollatish (ventilyatsiya) ehtiyojlari uchun umumiy issiqlik energiyasi sarfi aniqlanadi.

22. Havo-issiqlik chodirlari uchun issiqlik energiyasiga boʻlgan talab hisobi loyihaviy maʼlumotlar asosida amalga oshiriladi. Bunday maʼlumotlar mavjud boʻlmaganda quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

bu yerda:

G_h. — issiqlik chodiriga beriladigan havo hajmi, m³/h;

C_h. — havoning issiqlik sigʻimi, 0,31 kcal/m³ × °C ga teng deb qabul qilinadi;

t_ch. — issiqlik chodiridan chiquvchi havoning harorati, °C;

t_k. — rejalashtirilayotgan davr davomida issiqlik chodiriga kiruvchi havoning oʻrtacha harorati, °C;

is.ch. — rejalashtirilayotgan davr uchun issiqlik chodirining ishlash soatlari soni, h.

Shamollatish (ventilyatsiya) tizimi loyihalari boʻlmaganda issiqlik SHNQ 2.01.18-24 “Binolar va inshootlarni isitish, shamollatish va konditsiyalashtirish uchun energiya sarfi normalari” shaharsozlik normalari va qoidalariga (hisob raqami 330, 2025-yil 27-yanvar) muvofiq aniqlanadi.

Jamoat binolarining shamollatish (ventilyatsiya) tizimi uchun maksimal issiqlik oqimi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

bu yerda:

q_i — jamoat binolarining isitishga umumiy maydonning 1 m² ga maksimal issiqlik oqimining yaxlitlangan koʻrsatkichi;

A — jamoat binolarining umumiy maydoni, m²;

k₁ — jamoat binolarining isitish uchun issiqlik oqimini hisobga oluvchi koeffitsiyent, maʼlumotlar boʻlmaganda esa 0,25 ga teng deb qabul qilinishi lozim;

k₂ — jamoat binolarining shamollatish (ventilyatsiya) tizimi uchun issiqlik oqimini hisobga oluvchi koeffitsiyent.

23. Issiq suv taʼminoti ehtiyojlari uchun issiqlikka boʻlgan yillik ehtiyoj quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

bu yerda:

Q_i.y.^yil — issiq suv taʼminoti ehtiyojlari uchun issiqlik energiyasiga boʻlgan yillik talab, Gcal;

a — sutkalik suv sarfi (isteʼmoli) meʼyori, l/d, SHNQ 2.04.01-22 “Binolarning ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish” shaharsozlik normalari va qoidalariga (hisob raqami 299, 2024-yil 2-oktabr) muvofiq qabul qilinadi;

m — isteʼmolchilar soni;

t_s.qish, t_s.yoz — sovuq suvning tegishlicha qish va yoz mavsumlaridagi harorati, °C (maʼlumotlar mavjud boʻlmaganda qish mavsumi uchun +5 °C, yoz mavsumi uchun +15 °C deb qabul qilinishiga yoʻl qoʻyiladi);

b — isitish davridan tashqari vaqtda issiq suv sarfi oʻzgarishini hisobga oluvchi koeffitsiyent (maʼlumotlar boʻlmaganda turar joy va jamoat binolari uchun 1,0, kurort zonalari uchun b=1,5 ga teng deb qabul qilinadi);

350 — issiq suv taʼminoti tizimining yil davomida ishlash sutkalari soni;

55 — issiq suvning harorati;

n_i — isitish davrining, sutka davomiyligi.

24. Issiq suv taʼminoti sutka davomida yoki hafta davomida toʻliq taʼminlanmagan hollarda issiq suv sarfi meʼyorlari mazkur metodikaning 5-jadvalida keltirilgan koeffitsiyentlar asosida kamaytirilishi lozim.

25. Turar joy va jamoat binolarining issiq suv taʼminoti tizimlaridagi issiqlik uzatuvchi va aylanma quvur oʻtkazgichlar boʻyicha yillik issiqlik energiyasi yoʻqotishlari quyidagi formulalar asosida hisoblanishi lozim:

bu yerda:

K_i — izolyatsiya qilinmagan quvurning issiqlik uzatish koeffitsiyenti, 10 kcal/m² × h × °C ga teng deb qabul qilinadi;

d_i., L_i. — quvur oʻtkazgichning tegishlicha tashqi diametri va uchastka uzunligi, m;

t_b., t_o. — hisoblanayotgan uchastkaning tegishlicha boshi va oxiridagi issiq suv harorati, °C;

t_a — atrof-muhitning harorati, °C (kanallarda oʻtkazishda — +23 °C, vertikal shaxtalarida — +23 °C, vanna xonalarda — +25 °C, turar joylar, yotoqxonalar va mehmonxonalarning oshxona va hojatxonalarida — +21°C, zinapoyalarda — +16 °C, yer osti oʻtkazish kanallarida — tuproqning oʻrtacha haroratiga muvofiq; tunnellarda — +40 °C; isitilmaydigan yertoʻlalarda yildagi eng sovuq oyning — -11 °C dan -20 °C gacha oʻrtacha oylik haroratida — +5 °C, chordoqlarda — +9 °C ga teng deb qabul qilinadi);

h — izolyatsiyaning foydali ish koeffitsiyenti (FIK) quyidagi jadvalga muvofiq qoʻllaniladi:

26. Issiq suv taʼminoti quvur oʻtkazgichlaridagi issiqlik energiyasi yoʻqotishlari mazkur metodikaning 6 — 8-jadvallarida keltirilgan koʻrsatkichlar asosida aniqlanishi lozim.

Hisoblashlarni amalga oshirish uchun zarur birlamchi maʼlumotlar mavjud boʻlmaganda issiq suv taʼminoti quvurlaridagi issiqlik energiyasi yoʻqotishlari quyidagi formula asosida aniqlanishiga yoʻl qoʻyiladi:

Bunda issiq suv taʼminoti uchun umumiy yillik issiqlik energiyasiga boʻlgan talab quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

Gcal (14)

Turar joy va jamoat binolarining issiq suv taʼminoti boʻyicha loyihaviy maʼlumotlar mavjud boʻlmaganda issiqlik oqimlari SHNQ 2.04.07-22 “Issiqlik tarmoqlari” shaharsozlik normalari va qoidalariga (hisob raqami 125, 2022-yil 19-dekabr) muvofiq aniqlanishi lozim.

Turar joy va jamoat binolarining issiq suv taʼminoti uchun maksimal issiqlik oqimi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

Turar joy va jamoat binolarining issiq suv taʼminoti uchun oʻrtacha issiqlik oqimi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

bu yerda:

m — isteʼmolchilar soni;

a — turar joy binolarda bir kishi uchun sutkalik issiq suv sarfi;

b — jamoat binolari uchun qoʻshimcha suv sarfi (maʼlumotlar mavjud boʻlmaganda 25 l/sutka qabul qilinishiga yoʻl qoʻyiladi);

t_suv — isitish davrida sovuq (suv oʻtkazgichdagi) suvning harorati (maʼlumotlar boʻlmaganda 5 °C ga teng deb qabul qilinadi);

c — suvning solishtirma issiqlik sigʻimi, hisoblashlarda 1 kcal/kg °C deb qabul qilinadi.

27. Rejalashtirilayotgan davrda isteʼmolchiga berilgan issiqlik energiyasining hisobiy miqdori issiqlikni isteʼmol qiluvchi obyektda xonalarni isitish, shamollatish (ventilyatsiya) va issiq suv taʼminoti ehtiyojlari uchun isteʼmol qilingan issiqlik energiyasi, shuningdek mazkur metodikaning 6-bandiga muvofiq isteʼmolchining hisobiga oʻtkaziladigan tashqi issiqlik tarmoqlaridagi issiqlik energiyasi yoʻqotishlari yigʻindisi sifatida aniqlanishi hamda quyidagi formula asosida hisoblanishi lozim:

bu yerda:

— mazkur metodikaning 1-bobi 2-paragrafiga muvofiq hisoblab chiqilgan turar joy va jamoat binolarini isitish uchun issiqlik energiyasi sarfi;

— ushbu metodikaning 1-bobi 3-paragrafiga asosan hisoblab chiqilgan jamoat binolarini shamollatish (ventilyatsiya) uchun issiqlik energiyasi sarfi;

— mazkur metodikaning 1-bobi 4-paragrafiga koʻra hisoblab chiqilgan turar joy va jamoat binolarining issiq suv taʼminoti uchun issiqlik energiyasi sarfi;

— quvurlarning sirtidan issiqlik uzatilishi hamda isteʼmolchining balansida boʻlgan quvur oʻtkazgichlarda issiqlik tashuvchining sizib chiqishi bilan bogʻliq issiqlik energiyasi yoʻqotishlari boʻlib, mazkur metodikaning 26-formulasiga muvofiq hisoblab chiqiladi.

28. Rejalashtirilayotgan hisob davri (oy, chorak, yil) uchun ishlab chiqariladigan issiqlik energiyasining umumiy miqdori issiqlik tarmogʻiga balans mansublik chegarasigacha uzatiladigan issiqlik energiyasi hamda qozonxonaning oʻz ehtiyojlari uchun sarflanadigan issiqlik energiyasi yigʻindisi sifatida quyidagi formula orqali aniqlanadi:

bu yerda:

— rejalashtirilayotgan davr (oy, chorak, yil) uchun ishlab chiqariladigan issiqlik miqdori;

— rejalashtirilayotgan davr uchun issiqlik tarmogʻiga uzatiladigan issiqlik miqdori (Gcal) (mazkur metodikaning 1-bobi 2 — 4-paragraflariga muvofiq hisoblab chiqiladi);

— qozonxonaning oʻz ehtiyojlari uchun talab etiladigan issiqlik energiyasi sarfi.

29. Qozonxonaning oʻz ehtiyojlari uchun talab etiladigan issiqlik energiyasi sarfi hisoblash yoki tajriba (eksperimental) usullari orqali quyidagi texnologik jarayonlar boʻyicha issiqlik energiyasi sarflari yigʻindisi sifatida aniqlanadi:

issiqlik energiyasini ishlab chiqarish texnologik jarayonlari uchun;

suvni kimyoviy tayyorlash uskunalari uchun;

qozon agregatlaridan puflash orqali chiqariladigan suvni kompensatsiya qilish uchun;

mazutni temir yoʻl sisternalarida, omborxonalarda va boshqa sigʻimlarda isitish uchun;

suyuq yoqilgʻini bugʻli forsunkalar orqali purkash uchun;

baklar va quvur oʻtkazgichlarni isitish uchun;

bugʻli taʼminlovchi nasoslar yuritmasi uchun;

qozonxona binolarini isitish va issiq suv taʼminoti uchun.

Qozonxonalarning oʻz ehtiyojlari uchun issiqlik energiyasi sarfi ishlatiladigan yoqilgʻi turiga koʻra quyidagi diapazonlarda qabul qilinishi mumkin:

qattiq yoqilgʻida — 2 — 4%;

gazda — 1,8 — 3%;

mazutda (mexanik yoki bugʻli-mexanik purkashda) — 5 — 7 %;

mazutda (bugʻli purkashda) — 7 — 10 %.

30. Mazutni isitish va saqlash uchun issiqlik energiyasining solishtirma sarfi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

bu yerda:

Q_quy., Q_saq. — mazutni quyishda isitish uchun va saqlashdagi yoʻqotishlarni kompensatsiya qilish uchun issiqlik energiyasi sarfi, Gcal/t.

Mazutni isitish harorati mazkur metodikaning 11-jadvalida keltirilgan.

31. Mazutni quyishda isitish uchun issiqlik energiyasining sarfi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

bu yerda:

— quyishda mazutni isitishning oxirgi harorati, °C (mazutning rusumiga qarab qabul qilinadi);

— sisternadagi mazutning boshlangʻich harorati °C (janubiy hududlar uchun 0….2 °C ga teng qilib qabul qilinadi. Sisternaga toʻldirilganidan mazutning harorati 7 sutkadan keyin tashqi havoning haroratiga teng boʻladi);

— sovutish koeffitsiyenti (60 tonnali sisterna uchun — 1,55, 50 tonnali sisterna uchun — 1,71, 25 tonnali sisterna uchun — 2,25);

— mazutning zichligi, kg/m³;

— mazutni isitishning va sisternadan quyishning amaldagi vaqti, soat:

32. Mazutni saqlash jarayonida issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining solishtirma miqdori quyidagi formula asosida aniqlanadi:

bu yerda:

F — sigʻimning sovutuvchi yuzasi, m² (sigʻimning texnik pasporti maʼlumotlari asosida qabul qilinadi);

K — sigʻim devorlarining issiqlik uzatish koeffitsiyenti, kcal/m²×h×°C (izolyatsiya qilinmagan metall sigʻimlar uchun K = 6,98, izolyatsiya qilinganlar uchun — 3,49, yer osti sigʻimlar uchun — 0,314);

t_a. — atrof-muhitning harorati SHNQ 2.01.01-22 “Loyihalash uchun iqlimiy va fizikaviy-geologik maʼlumotlar” shaharsozlik normalari va qoidalariga (hisob raqami 136, 2022-yil 20-dekabr) boʻyicha berilgan davr uchun oʻrtacha qiymat sifatida qabul qilinadi (yer osti sigʻimlar uchun ta. = 5 °C);

t_saq. — saqlash vaqti, h;

V — sigʻimning hajmi, m³.

33. Mazutni isitish uchun issiqlik miqdori quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

bu yerda:

B_m — mazutning bir soatlik sarfi, kg/h;

C_m — mazutning solishtirma issiqlik sigʻimi, kcal/kg×°C;

H_isit. — isitgichning FIK (H_isit. = 0,98).

Suvli mazut isitgichlarda mazutni isitish uchun suv sarfi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

i₁, i₂ — mazut isitgichlaridan oldin va keyin suv entalpiyasi, kcal/kg.

Mazut isitgichlarda yoki mazut saqlanadigan sigʻimlarda mazutni isitish uchun bugʻ sarfi mazkur metodikaning 12-jadvalida keltirilgan koʻrsatkichlar boʻyicha qabul qilinishi lozim.

Hisoblash maʼlumotlari boʻlmaganda:

60 tonna sigʻimli 10 ta temir yoʻl sisternalarini isitish, quyish va tozalash uchun 1-1,2 MPa bosimga va 220 — 250 °C haroratga ega boʻlgan bugʻning sarfi — 7,65 t/h (85 — 120 kg/t);

ikki yoʻlli temir yoʻl estakadasining quyish lotoklari uchun bugʻ sarfi — 0,1 t/h;

oraliq sigʻimlar uchun 200 m³ hajmli — 0,8 t/h, 400 m³ hajmli — 1,2 t/h, 600 m³ hajmli — 1,8 t/h, 1000 m³ hajmli — 2,0 t/h qilib qabul qilinadi.

34. Mazut oʻtkazgichlarni isitish uchun issiqlik energiyasi sarfi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

bu yerda:

q — mazut oʻtkazgichdan atrof-muhitga issiqlik oqimi, issiqlik oʻtkazgichlarning issiqlik energiyasi yoʻqotishlari meʼyorlari ushbu metodikaning 15 — 17-jadvallari asosida qabul qilinadi;

L — tarmoqni isituvchi bugʻoʻtkazgichning uzunligi, m;

τ — isitish vaqti, h;

b — armaturalar, tayanchlar va kompensatorlarning issiqlik yoʻqotishlarini hisobga oluvchi koeffitsiyent.

35. Rejalashtirilayotgan hisob davri (oy, chorak, yil) uchun issiqlik tarmogʻiga uzatiladigan issiqlik energiyasi miqdori mazkur metodikaning 1-bobi 2 — 4-paragraflariga muvofiq hisoblab chiqiladigan isteʼmolchiga hisobga olinadigan yetkazib berilgan issiqlik energiyasi miqdori Q_ist. hamda tashqi issiqlik tarmoqlaridagi issiqlik energiyasi yoʻqotishlari Q_i.y. yigʻindisi sifatida aniqlanadi:

36. Issiqlik energiyasini uzatishdagi issiqlik miqdori quvur oʻtkazgichning diametriga hamda issiqlik tarmoqlarining beriluvchi va qaytuvchi quvurlaridagi suv haroratining oʻrtacha yillik qiymatiga koʻra quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

bu yerda:

Q_b.q. va Q_q.q. — tegishlicha uzatuvchi va qaytuvchi quvurlardagi issiqlik yoʻqotishlari, Gcal;

— tarmoqdan suvning oqib chiqishi sababli issiqlik yoʻqotishlari.

bu yerda:

— meʼyorlar oʻtib boʻlmaydigan kanallarda, issiqlik saqlash qoplamasi mavjud suvli issiqlik quvurlarini yer ostidan oʻtkazishda, tuproqning hisoblangan oʻrtacha yillik haroratini +5 °C va yer ustidan oʻtkazilganda tashqi havo haroratining hisoblangan oʻrtacha yillik harorati + 5 °C deb olinganda issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining meʼyori (kcal/m·h) mazkur metodikaning 13, 13a, 14, 15 va 15a-jadvallari boʻyicha aniqlanadi;

L_b.i. , L_q.i. — tegishlicha uzatuvchi va qaytuvchi quvur oʻtkazgichlarning uzunligi (m);

— issiqlik tarmoqlarining rejalashtirilayotgan davrda (oy, chorak, yil) ishlash kunlari soni;

b — armaturalar, tayanchlar va kompensatorlarning issiqlik yoʻqotishlarini hisobga oluvchi koeffitsiyent.

37. Rejalashtirilayotgan davrda, tuproq va issiqlik tashuvchining haroratlari hisoblash uchun qabul qilingan oʻrtacha yillik meʼyoriy koʻrsatkichlardan farqlansa, issiqlik yoʻqotilishlari quyidagicha aniqlanadi:

a) yer osti (oʻtib boʻlmaydigan kanallardagi va kanalsiz yotqizilgan) quvur oʻtkazgichlar uchun:

bu yerda:

— normativ issiqlik energiyasi yoʻqotishlari, mazkur metodikaning 16-jadvali boʻyicha qabul qilinadi (ikki quvurli yotqizishda koʻrsatkichlar jamlanadi);

b) yer usti quvur oʻtkazgichlar uchun:

bu yerda:

q_y.u.b., q_y.u.q. — issiqlik uzatuvchi va qaytuvchi quvur oʻtkazgichlardagi normativ issiqlik yoʻqotishlari;

— issiqlik uzatuvchi va qaytuvchi quvur oʻtkazgichlardagi suvning hisobot davridagi oʻrtacha harorati, °C;

— issiqlik uzatuvchi va qaytuvchi quvur oʻtkazgichlardagi suvning oʻrtacha yillik harorati, °C;

— rejalashtirilayotgan davr uchun tuproqning va tashqi havoning oʻrtacha harorati, °C (ushbu joy uchun Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va iqlim oʻzgarishi milliy qoʻmitasi huzuridagi Gidrometeorologiya xizmati agentligining koʻrsatmalari boʻyicha yoki iqlim maʼlumotnomalari boʻyicha qabul qilinadi).

38. Issiqlik energiyasi tashuvchisi (suv) sizib chiqishi kuzatiladigan issiqlik tarmoqlaridan foydalanishda tarmoqni qoʻshimcha suv bilan toʻldirish zarurati tufayli yuzaga keladigan qoʻshimcha issiqlik energiyasi sarflari hisobga olinishi va meʼyorlanishi lozim.

Suv sizib chiqishi natijasida yuzaga keladigan issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining meʼyorlanadigan oylik qiymati quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

bu yerda:

— suv sizib chiquvchi issiqlik tarmoqlaridan issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining meʼyorlanadigan oylik qiymatlari;

a — issiqlik tarmogʻidan va tashkilotlar foydalanadigan mahalliy tizimlardan sizib chiquvchi suvning meʼyoriy qiymati 0,0025 m³/(h m² ) deb qabul qilinadi;

c — suvning solishtirma issiqlik sigʻimi, c = 1 kcal/(kg °C);

V — issiqlik tarmogʻining koʻrsatilgan qismining hajmi, m³;

— suvning dagi zichligi, kg/m³;

t_s.suv^oʻrt.oy. — issiqlik tarmogʻini qoʻshimcha suv bilan taʼminlash uchun issiqlik manbaiga keluvchi suvning oʻrtacha oylik harorati (qish davrida +5 °C va yoz davrida +15 °C deb qabul qilinishi mumkin);

— issiqlik tarmogʻining uzatuvchi va qaytuvchi quvurlaridagi suvning rejalashtirilayotgan oʻrtacha oylik harorati (tashqi havoning oʻrtacha oylik harorati asosida harorat jadvali boʻyicha aniqlanadi), °C.

Yopiq isitish tizimida suv sizib oqishi natijasida oylik issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining haqiqiy qiymatlari quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

bu yerda:

— yopiq isitish tizimida suv sizib chiqishi sababli haqiqiy oylik issiqlik energiyasi yoʻqotishlari;

— toʻldiruvchi suvning haqiqiy sutkalik sarfi, t/d;

— issiqlik manbaidagi tarmoqning issiqlik uzatuvchi va qaytuvchi quvurlarida mos ravishda suvning haqiqiy oʻrtacha kunlik harorati va unga issiqlik tarmogʻini toʻldirib turish uchun sarflangan suvning harorati, °C;

m — issiqlik tarmogʻining oʻtgan oydagi ishlash davomiyligi, sutka.

39. Quvurlarning yangi uchastkalarini toʻldirish va rejali taʼmirlashdan keyin issiqlik energiyasining meʼyoriy texnologik yoʻqotishlari quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

bu yerda:

— toʻldirilayotgan issiqlik tarmoqlari quvur oʻtkazgichlarining hajmi, m³;

— toʻldirish uchun foydalanilayotgan suvning zichligi, kg/m³;

— toʻldirish uchun foydalanilayotgan suvning harorati, °C;

— toʻldirish vaqtida issiqlik manbaiga berilayotgan suvning harorati, °S.

40. Issiqlik tarmoqlaridan suv sizib chiqishi natijasida issiqlik yoʻqotilishining yillik meʼyoriy qiymatlari issiqlik yoʻqotilishining meʼyorlashtirilgan oylik qiymatlarini jamlash yoʻli bilan aniqlanadi.

41. Issiqlik tarmoqlarida izolyatsiya orqali hamda issiqlik tashuvchining sizib chiqishi natijasida yuzaga keladigan issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining yillik meʼyoriy qiymatlarini hisoblash uchun zarur boʻlgan toʻliq texnik maʼlumotlar mavjud boʻlmagan hollarda, issiqlik tarmoqlari orqali isteʼmolchilarga yetkazib beriladigan yillik issiqlik energiyasining meʼyorlanadigan ulushi sifatida belgilashga yoʻl qoʻyiladi.

42. Issiqlik manbalari va markaziy issiqlik punktlari xonalarida joylashgan, issiqlikni saqlash qoplamasi bilan taʼminlangan quvur oʻtkazgichlar hamda oʻchirish armaturalari orqali yuzaga keladigan solishtirma meʼyoriy issiqlik energiyasi yoʻqotishlari quvur oʻtkazgichlarning diametri, issiqlik tashuvchining oʻrtacha harorati va rejalashtirilayotgan davr davomida issiqlik energiyasi uzatilishining davomiyligini hisobga olgan holda aniqlanadi.

Quvur oʻtkazgichlar orqali yuzaga keladigan issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining meʼyoriy qiymatlari mazkur metodikaning 16-jadvalida keltirilgan koʻrsatkichlar asosida qabul qilinadi.

Issiqlikni saqlash qoplamasi bilan taʼminlangan oʻchirish armaturalari orqali yuzaga keladigan issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining meʼyoriy qiymatlari mazkur metodikaning 17-jadvaliga muvofiq aniqlanadi.

Quvur oʻtkazgichlar va armaturalar orqali yuzaga keladigan umumiy issiqlik energiyasi yoʻqotishlari ushbu koʻrsatkichlar yigʻindisi sifatida hisoblab chiqiladi.

43. Issiqlikni saqlash qoplamasi boʻlmagan oʻchirish klapanlari (armatura) orqali issiqlik energiyasi yoʻqotishlari quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:

bu yerda:

— issiqlikni saqlash qoplamali quvur oʻtkazgichlarning solishtirma issiqlik energiyasi yoʻqotishlari, kcal/m h (mazkur metodikaning 17-jadvali boʻyicha qabul qilinadi);

— oʻchirish klapanlarining bitta elementiga ekvivalent boʻlgan issiqlikni saqlash qoplamasi boʻlmagan quvur oʻtkazgichning uzunligi, m (mazkur metodikaning 18-jadvali boʻyicha qabul qilinadi);

— oʻchirish klapanlari elementlarining soni.

44. Issiqlikni saqlash qoplamasi boʻlmagan issiqlik tarmogʻining issiqlik energiyasi yoʻqotishlari quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

a) yassi yuzalar uchun:

b) quvur oʻtkazgichlar uchun:

bu yerda:

a — issiqlik berishining jamlama koeffitsiyenti (kcal/m²×h×°C);

— tashqi sirtning oʻrtacha harorati, °C;

— atrof-muhitning oʻrtacha harorati, °C;

— sirt yuzasi, m²;

— quvur oʻtkazgichning diametri, m;

— quvur oʻtkazgichning uzunligi, m.

Oʻrtacha hisoblashlarda xonada joylashgan isitilgan yuza uchun α quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:

a) yassi yuzalar uchun:

b) diametri 2 m gacha boʻlgan silindrik yuzalar uchun:

v) ochiq havoda joylashgan obyektlar uchun:

bu yerda,

Tuproqdagi izolyatsiya qilinmagan quvurning issiqlik yoʻqotishlari quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

λ_tup. — tuproqning issiqlik oʻtkazish koeffitsiyenti, kcal/m h °C

nam tuproqlar uchun λ_tup.= 1,5, oʻrtacha namlikdagi tuproqlar uchun λ_tup.= 1,0 va quruq tuproqlar uchun 0,5 deb qabul qilinishi mumkin;

t_{tup. —} tuproqning harorati, °C;

r — tuproqqa tegib turuvchi quvur sirtining radiusi, m;

a — issiqlik oʻtkazgich oʻqining oʻtkazilishining yer sirtidan chuqurligi, m.

45. Issiqlik taʼminoti tarmoqlarini qayta ulash, yangi isteʼmolchilarning qoʻshilishi va toʻxtalishlar vaqtida issiqlik tarmoqlarini boʻshatish bilan bogʻliq boʻlgan issiqlik energiyasining texnologik sarflari quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:

V — tarmoqning oʻchirilgan va boʻshatilgan uchastkasining hajmi, m³;

q — t °C haroratda suvning solishtirma ogʻirligi, kg/m³;

t_suv — tarmoqni boʻshatish uchun uchastkani oʻchirishda suvning harorati, °C;

t_s.suv — issiqlik manbaiga kiruvchi suvning harorati, °C.

46. Issiqlik tarmogʻining oʻtgan oy uchun quvur oʻtkazgichlarning issiqlik saqlash qoplamasi orqali amaldagi issiqlik energiyasi yoʻqotishlari quyidagi formulalar boʻyicha aniqlanadi:

yoki

bu yerda:

— quvur oʻtkazgichlarning issiqlik saqlash qoplamasi orqali oylik issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining meʼyoriy qiymati;

— issiqlik tarmogʻining tegishlicha yer ustidan va yer ostidan oʻtkazilgan (uzatuvchi va qaytuvchi quvurlaridagi) barcha qismlari uchun soatlik issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining suvning va atrof-muhitning oʻrtacha oylik haroratiga nisbatan aniqlanadigan meʼyoriy qiymatlari;

n — tarmoqning mazkur oydagi ishlash davomiyligi, h;

a) yer ostidan oʻtkazilgan qismlari uchun:

b) yer ustidan oʻtkazilgan issiqlik qaytuvchi quvurlari uchun:

v) yer ustidan oʻtkazilgan issiqlik uzatuvchi quvurlari uchun:

t_b.^oʻrt.oy., t_q. ^{oʻrt.oy —} issiqlik tarmogʻining uzatuvchi va qaytuvchi quvurlaridagi suvning oʻrtacha oylik harorati, °C;

t_b.^oʻrt.yil., t_q. ^{oʻrt.yil —} issiqlik tarmogʻining uzatuvchi va qaytuvchi quvurlaridagi suvning, tarmoqning yil davomida jami ishlash davri uchun tegishli tarmoqlarda kutilayotgan oʻrtacha oylik haroratlarining oʻrtacha arifmetik qiymati sifatida aniqlangan oʻrtacha yillik harorati, °C;

t_tup.^oʻrt.oy., t_tup. ^oʻrt.yil. — tuproqning quvur oʻtkazgichlar oʻtkazilgan chuqurligidagi oʻrtacha oylik va yillik harorati, °C;

t_atm.^oʻrt.oy., t_atm. ^oʻrt.yil. — tashqi havoning oʻrtacha oylik va yillik harorati, °C;

Q_yerost.^oʻrt.oy., Q_yerust.b.^oʻrt.oy., Q_yerust.q.^oʻrt.oy. — tarmoqning tegishlicha yer ustidan va yer ostidan oʻtkazilgan (issiqlik uzatuvchi va qaytuvchi quvurlaridagi) barcha uchastkalari uchun soatlik issiqlik yoʻqotishlarining meʼyorlanadigan, suvning va atrof-muhitning oʻrtacha oylik haroratiga nisbatan aniqlanadigan amaldagi qiymati.

Suvning amaldagi oʻrtacha oylik harorati uning bir oydagi sutkalik oʻrtacha qiymatlarini jamlab oʻrtacha qiymatini olish yoʻli bilan aniqlanadi.

47. Oʻtgan yil uchun quvur oʻtkazgichlarning issiqlik saqlash qoplamasi orqali amaldagi issiqlik yoʻqotishlari issiqlik tarmogʻining ushbu davrda ishlash vaqtida amaldagi oylik issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining qiymatlarini jamlash yoʻli bilan aniqlanadi.

48. Zarur boʻlganda, issiqlik saqlash qoplamasi orqali va suvning sizib chiqishi bilan bogʻliq issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining yillik amaldagi qiymatlari yillik beriladigan issiqlik energiyasining amaldagi ulushi sifatida aniqlanishi mumkin.

49. Harorati +25°Cdan farqlanadigan xonalar uchun issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining meʼyorlari quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

bu yerda:

— ushbu metodikaning 16-jadvali boʻyicha qabul qilinadi;

— quvur oʻtkazgichdagi issiqlik tashuvchining harorati, °C;

— issiqlik tashuvchining hisoblanadigan harorati, °C;

— xonaning oʻrtacha harorati, °C.

50. Bugʻoʻtkazgichlarning issiqlik saqlash qoplamasi bilan taʼminlangan konstruksiyalari orqali foydalanish jarayonida yuzaga keladigan soatlik issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining oʻrtacha yillik (yoki oʻrtacha oylik) meʼyoriy qiymatlarini aniqlashda quyidagi talablarga rioya qilinishi lozim:

A turdagi boʻlimlarda — sinovdan oʻtkazilgan boʻlimlar uchun oʻlchangan issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining qiymatlaridan, ularni oʻrtacha yillik ish rejimiga qayta hisoblagan qiymatlardan foydalaniladi;

B turdagi boʻlimlarda — sinovdan oʻtkazilmagan, biroq sinovdan oʻtkazilgan boʻlimlarga quvurlarni yotqizish turi hamda issiqlik saqlash qoplamasi konstruksiyasi boʻyicha oʻxshash boʻlgan bugʻoʻtkazgich boʻlimlari uchun issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining oʻrtacha yillik (yoki oʻrtacha oylik) meʼyoriy qiymatlari mazkur bugʻoʻtkazgichlar uchun belgilangan meʼyoriy qiymatlarga K koeffitsiyentini qoʻllash orqali aniqlanishi, bunda K koeffitsiyentining qiymatlari sinovlar natijalariga muvofiq quyidagi formula asosida qabul qilinadi:

bu yerda, — qiymatlar mazkur metodikaning 50 va 52-formulalari boʻyicha aniqlanadi.

Ushbu turdagi konstruksiyaga ega bugʻoʻtkazgichlarda issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining meʼyoriy qiymatlari quyidagi ketma-ketlikda aniqlanishi lozim:

sinov natijalari asosida issiqlik saqlash qoplamasining haqiqiy oʻrtacha issiqlik oʻtkazuvchanlik koeffitsiyenti;

bugʻoʻtkazgichlarning mavjud diametri va issiqlik saqlash qoplamasi qatlamlarining qalinligi hisobga olingan holda meʼyoriy issiqlik energiyasi yoʻqotishlari;

V turidagi boʻlimlarda — bugʻoʻtkazgichlarning sinovdan oʻtkazilmagan va sinovdan oʻtkazilgan boʻlimlardagidan farqlanadigan quvurlarni yotqizish turi va izolyatsiya konstruksiyalariga ega boʻlgan boʻlimlari uchun tuzatish koeffitsiyentini kiritmagan holda issiqlik yoʻqotishlarining oʻrtacha yillik meʼyoriy qiymatlaridan foydalaniladi;

bugʻoʻtkazgichlar tarmogʻi boʻyicha ekspluatatsiya jarayonidagi issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining oʻrtacha yillik meʼyoriy qiymati ushbu bandda koʻrsatilgan boʻlimlar guruhlari boʻyicha aniqlangan yoʻqotishlarni jamlash orqali.

51. Issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining oʻrtacha yillik meʼyoriy qiymatlari bugʻoʻtkazgichlarning oʻtkazish turlari boʻyicha amaldagi issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining meʼyorlaridan yoki texnik-iqtisodiy hisoblash natijalari asosida qabul qilinishi lozim.

Bugʻoʻtkazgichlar ekspluatatsiyasida atrof-muhit va issiqlik tashuvchi haroratlarining haqiqiy qiymatlari ishlab chiqaruvchining texnik hujjatlarida belgilangan meʼyorlarda nazarda tutilgan koʻrsatkichlardan farq qilgan taqdirda, issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining meʼyoriy qiymatlari mazkur bugʻ oʻtkazgichlarning amaldagi ish sharoitlarini hisobga olgan holda qayta hisoblanishi lozim.

52. Aniq bugʻoʻtkazgich uchun issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining oʻrtacha yillik meʼyoriy qiymatlari, bugʻ va atrof-muhitning oʻrtacha haroratlarining meʼyoriy qiymatlarida quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

Alohida bugʻoʻtkazgich uchun issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining oʻrtacha yillik meʼyoriy qiymatlari bugʻ va atrof-muhitning oʻrtacha haroratlarining meʼyoriy qiymatlarida quyidagi formula boʻyicha aniqlanishi lozim:

bu yerda:

— bugʻoʻtkazgich uzunligi, m;

— mahalliy yoʻqotish koeffitsiyenti boʻlib, kanalsiz yotqizish uchun 1,15, kanalda — 1,2, yer ustida yotqizish uchun — 1,12 olinadi;

— bugʻoʻtkazgichlarning solishtirma issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining meʼyoriy qiymati boʻlib, mazkur metodikaning 37 yoki 38-jadvallari boʻyicha qabul qilinadi.

53. Bugʻoʻtkazgichlar tomonidan issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining oʻrtacha yillik meʼyoriy qiymatlari har bir boʻlim guruhi boʻyicha quyidagicha aniqlanishi lozim:

a) A turidagi boʻlimlar:

— oʻlchangan issiqlik energiyasi yoʻqotishlari, Gcal;

— bugʻning sinovlar vaqtidagi oʻrtacha harorati, °C;

— atrof-muhitning sinovlar vaqtidagi harorati, °C;

— bugʻoʻtkazgichdan foydalanish davrida bugʻning oʻrtacha yillik harorati, °C;

— atrof-muhitning oʻrtacha yillik harorati, °C;

b) B turidagi boʻlimlar:

K — ushbu metodikaning 50-bandiga muvofiq qabul qilinadi;

— bugʻning meʼyorlar boʻyicha oʻrtacha yillik harorati, °C;

— atrof-muhitning meʼyorlar boʻyicha oʻrtacha yillik harorati, °C.

v) V turidagi boʻlimlar:

54. Bugʻoʻtkazgichlarning butun tarmogʻidagi issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining oʻrtacha yillik meʼyoriy qiymatlari quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

55. Bugʻoʻtkazgichlar tomonidan issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining oʻrtacha oylik meʼyoriy qiymatlari ushbu metodikaning 50 — 52-formulalari boʻyicha, bugʻ va atrof-muhitning oʻrtacha oylik haroratlarini hisobga olgan holda aniqlanadi.

56. Bugʻoʻtkazgich tomonidan issiqlik energiyasi yoʻqotilishining oʻrtacha oylik meʼyoriy qiymatlari quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

bu yerda, n — bugʻoʻtkazgichning oy davomida ishlash davomiyligi, h.

57. Yillik issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining meʼyoriy qiymatlari oylik issiqlik yoʻqotishlarining yigʻindisi sifatida quyidagi formula orqali aniqlanadi:

58. Issiqlik sinovlarini oʻtkazish jarayonida bugʻoʻtkazgichlarda bugʻ va kondensatning sizib chiqishi (chiqib ketishi) natijasida yuzaga keladigan issiqlik energiyasi yoʻqotishlari aniqlanishi, ularning sabablari belgilanishi hamda bartaraf etish boʻyicha chora-tadbirlar amalga oshirilishi lozim.

Issiqlik tarmoqlarining foydalanish sinovlari va boshqa muntazam ishlarini oʻtkazish rejasi issiqlik taʼminoti korxonasi rahbari tomonidan tasdiqlanishi hamda meʼyorlarni asoslantiruvchi materiallar tarkibiga kiritilishi zarur.

59. Issiqlik energiyasi ishlab chiqaruvchi korxona uchun shartli yoqilgʻiga boʻlgan talab ushbu metodikaning 18-formulasi boʻyicha aniqlangan umumiy issiqlik energiyasi miqdorini Q_i.ch. bir gigakaloriya issiqlik energiyasi yoki bir tonna normal bugʻ ishlab chiqarish uchun sarflanadigan shartli yoqilgʻining solishtirma sarfi meʼyoriga koʻpaytirish yoʻli bilan quyidagi formula orqali aniqlanadi:

B — rejalashtirilayotgan davr uchun shartli yoqilgʻi miqdori, tn.sh.yo.;

b — shartli yoqilgʻi sarfining solishtirma meʼyori, kg.sh.yo./Gcal.

60. Bir gigakaloriya issiqlik energiyasini ishlab chiqarish uchun shartli yoqilgʻining solishtirma sarfi quyidagi formula boʻyicha aniqlanishi lozim:

bu yerda, — qozon agregatining rejalashtirilayotgan davr uchun oʻrtacha yuklamaga muvofiq FIK, foizda.

61. Qozon agregatlari qurilmalarining FIK ularni foydalanish sharoitlari va muddatlari, uskunalarning texnik holati va yoqilayotgan yoqilgʻining turlariga bogʻliq boʻlib, uskunalarning issiqlik texnik sinovlari asosida aniqlanadi.

Qozon agregatlari qurilmalarining FIK uskunalarning foydalanish sharoitlari va muddatlari, texnik holati hamda qoʻllanilayotgan yoqilgʻi turiga bogʻliq holda aniqlanishi, ularning FIK qiymati issiqlik-texnik sinovlar natijalari asosida belgilanishi lozim.

62. Issiqlik texnik sinovlarining maʼlumotlari boʻlmaganda, yoqilgʻining va qozon agregatlarining solishtirma sarflari ushbu metodikaning 19 va 24-jadvallari boʻyicha qabul qilinadi.

63. Taʼminlovchi suvni isitish uchun qozon agregatidan keyin ekonomayzer oʻrnatilgan boʻlsa, qozon agregatining umumiy FIK quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

64. Ekonomayzerning FIK quyidagi formula boʻyicha hisoblanishiga yoʻl qoʻyiladi:

bu yerda:

— qozon agregatining va ekonomayzerning FIK, foizda;

— ekonomayzerning kirish va chiqish qismidagi suv haroratlarining ayirmasiga teng boʻlgan (kcal/kg °C), suv tarkibidagi issiqlik miqdorining (kcal/kg) ortishi;

— ekonomayzerdan keyin suv tarkibidagi issiqlik miqdori, uning haroratiga teng deb qabul qilinadi, kcal/kg;

— ekonomayzerdan keyin toʻyintirilgan bugʻ yoki suvning tarkibidagi issiqlik miqdori, suv tarkibidagi issiqlikni uning haroratiga koʻpaytmasiga teng deb qabul qilinadi, kcal/kg.

65. Issiqlikni ishlab chiqarish uchun shartli yoqilgʻi sarfining solishtirma meʼyorlari mazkur metodikaning 19 va 24-jadvallarida keltirilgan qozon agregatlarining FIK ga muvofiq elektr energiyasi boʻyicha esa 27-jadvaliga muvofiq aniqlanadi.

66. Atmosfera bosimida bir tonna normal bugʻni (tarkibidagi issiqlik energiyasi miqdori 639 kcalga teng boʻlgan bir tonna bugʻ) ishlab chiqarish uchun shartli yoqilgʻi sarfining solishtirma meʼyorlari quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

bu yerda:

b — puflovchi suv bilan yoʻqotishlarni hisobga olgan holda 1 tonna normal bugʻ ishlab chiqarish uchun yoqilgʻi sarfining solishtirma meʼyorlari, kg.sh.yo.;

— 1 tonna normal bugʻ ishlab chiqarish uchun shartli yoqilgʻi sarfining hisoblab chiqiladigan solishtirma meʼyori mazkur metodikaning 20-jadvali boʻyicha qabul qilinadi;

— puflash rejimi va davomiyligiga qarab puflovchi suv bilan yoʻqotishlarni hisobga oluvchi koeffitsiyent.

Davriy puflashlarda K_puflash = 0,01.

Uzluksiz puflashlarda Kpuflash qiymati puflab chiqariluvchi qozon suvining W_puflash miqdoriga (qozon unumdorligiga nisbatan foizlarda) bogʻliq boʻladi:

Qozon agregatida bugʻni normal bugʻ shakliga oʻtishini hisoblash quyidagi formula boʻyicha bajariladi:

bu yerda:

— normal bugʻ ishlab chiqarish unumdorligi;

— ishchi bugʻ ishlab chiqarish unumdorligi, kg;

— ishchi bugʻ tarkibidagi issiqlik energiyasi miqdori, kcal/kg;

— taʼminlovchi suv tarkibidagi issiqlik energiyasi miqdori, kcal/kg;

639 — normal bugʻ tarkibidagi issiqlik energiyasi miqdori, kcal/kg.

67. Qozonxonada bir nechta qozon agregati boʻlganda, issiqlik energiyasi ishlab chiqarish uchun shartli yoqilgʻi sarfining oʻrtacha meʼyori quyidagi formula boʻyicha oʻrtacha qiymat sifatida aniqlanadi:

bu yerda:

b₁, b₂, ...b_i — har bir qozon agregati uchun yoqilgʻining solishtirma sarfi meʼyori, kg.sh.yo./ Gcal;

Q₁, Q₂, ...Q_i — rejalashtirilayotgan davr uchun har bir qozon agregati tomonidan ishlab chiqarilgan issiqlik energiyasi (bugʻ) miqdori, Gcal yoki tn bugʻ.

68. Qozonxonaning shartli yoqilgʻiga boʻlgan toʻliq talabi (B_sh.yo.) issiqlik energiyasini ishlab chiqarish uchun yoqilgʻi sarfi (B_i.ch.) hamda qozon agregatini yoqish va qozonxonaning oʻz ehtiyojlari uchun shartli yoqilgʻining qoʻshimcha sarfi (B_yoq.) yigʻindisi sifatida aniqlanishi lozim.

69. Qozon agregatlarini ishga qoʻyish (yoqish) uchun shartli yoqilgʻining solishtirma sarfi qozon agregatining qizdirish yuzasi, mavsum davomida qozon agregatining toʻxtashlari soni hamda ularning davomiyligiga bogʻliq holda aniqlanishi, bunda mazkur solishtirma sarf qiymati ushbu metodikaning 21-jadvalida keltirilgan koʻrsatkichlar boʻyicha aniqlanishi kerak.

70. Shartli yoqilgʻini natural yoqilgʻiga oʻtkazish yoqilgʻining tavsifi va kaloriya koeffitsiyentining qiymatiga koʻra quyidagi formula boʻyicha amalga oshiriladi:

bu yerda:

— ishlab chiqaruvchi yoki issiqlik taʼminoti korxonasining natural yoqilgʻiga boʻlgan toʻliq talabi, m³ tabiiy gaz uchun, kg qattiq yoki suyuq yoqilgʻi uchun;

— ishlab chiqaruvchi yoki issiqlik taʼminoti korxonasining shartli yoqilgʻiga boʻlgan toʻliq talabi, kg.sh.yo.;

E — natural yoqilgʻining issiqlik bera olish qobiliyatini shartli yoqilgʻining issiqlik bera olish qobiliyatiga nisbatiga teng boʻlgan kaloriya koeffitsiyenti:

bu yerda:

— natural yoqilgʻining eng past issiqlik bera olish qobiliyati, kcal/kg (m³);

— shartli yoqilgʻining eng past issiqlik bera olish qobiliyati 7000 kcal/kg ga teng.

71. Oʻrta quvvatli qozon agregatlari (10 Gcal/h gacha) uch yil va yuqori quvvatli qozon agregatlari toʻrt yil foydalanilgandan soʻng, shuningdek qozonxonani texnik jihatdan qayta jihozlash yoki rekonstruksiya qilish, ishlatiladigan yoqilgʻi turi yoki markasining oʻzgarishi natijasida issiqlik energiyasini ishlab chiqarish va uzatishda yoqilgʻining solishtirma sarfi 1 foizdan ortiq oʻzgargan hollarda yoqilgʻi sarfining meʼyorlari qayta koʻrib chiqilishi zarur.

Yoqilgʻi sarfi meʼyorlarini qayta koʻrib chiqish ishlari yoqilgʻidan foydalanuvchi qurilmalar va agregatlarning energetik sinovlari natijalari asosida amalga oshirilishi, bunda mazkur sinovlar ixtisoslashtirilgan ishga tushirish-sozlash tashkilotlari tomonidan oʻtkazilishi lozim.

Energetik sinovlarni oʻtkazish yoqilgʻidan foydalanuvchi qurilmalar va agregatlar texnik jihatdan soz holatga keltirilgandan hamda ularning foydalanishga tayyorligi toʻgʻrisida dalolatnoma rasmiylashtirilgandan keyin amalga oshiriladi.

72. Issiqlik taʼminoti korxonalari ishining tejamkorligini nazorat qilish va rejadagi koʻrsatkichlarni hisobot koʻrsatkichlari bilan solishtirish imkoniyatini yaratish maqsadida, yoqilgʻiga boʻlgan talab va yoqilgʻining solishtirma sarflari issiqlik taʼminoti korxonalari kollektorlaridan beriladigan issiqlik energiyasini ishlab chiqarish uchun hisoblashlarda taqdim etilishi mumkin.

Qozonxonaning kollektorlaridan beriladigan issiqlikni ishlab chiqarish uchun shartli yoqilgʻiga boʻlgan talab quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

bu yerda:

— qozonxonaning kollektorlaridan beriladigan issiqlikni ishlab chiqarish uchun yoqilgʻining bir yillik miqdori;

— qozonxonadan issiqlik tarmogʻiga beriladigan va ushbu metodikaning 28-bandiga muvofiq aniqlanadigan issiqlik energiyasining bir yillik miqdori, Gcal;

— uzatilgan issiqlik energiyasi uchun shartli yoqilgʻi sarfining solishtirma meʼyori, kg.sh.yo.

73. Issiqlik energiyasini uzatish uchun shartli yoqilgʻining solishtirma sarfining meʼyori quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

yoki

bu yerda:

— qozonxonaning oʻz ehtiyojlari uchun issiqlik sarfini hisobga olgan holda qozonxonaning oʻrtacha netto FIK (% ) quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

bu yerda:

— qozon agregatining ushbu metodikaning 19-jadvali maʼlumotlari boʻyicha hisoblab chiqilgan FIKning oʻrtacha qiymati;

— issiqlik energiyasi ishlab chiqarish uchun yoqilgʻi sarfining ulushi sifatida qozonxonaning oʻz ehtiyojlari uchun yoqilgʻi sarfini hisobga oluvchi va quyidagi formula boʻyicha aniqlanuvchi koeffitsiyent, %:

— qozonxonaning oʻz ehtiyojlari uchun shartli yoqilgʻining solishtirma sarflari yigʻindisi, kg.sh.yo./Gcal;

B — 1 Gcal issiqlik energiyasini ishlab chiqarish uchun shartli yoqilgʻining solishtirma sarfi, kg.sh.yo/Gcal.

74. Ishlab chiqarish ehtiyojlari uchun elektr energiyasi sarfi issiqlik energiyasini ishlab chiqarish va qozonxonadan isteʼmolchigacha uzatish bilan bevosita bogʻliq boʻlgan texnologik ehtiyojlar hamda yordamchi ehtiyojlar boʻyicha alohida hisobga olinishi lozim.

Bunda texnologik ehtiyojlarga issiqlik energiyasini ishlab chiqarish, uzatish va taqsimlash jarayonlarida qoʻllaniladigan asosiy texnologik uskunalarning elektr energiyasi sarfi kiritiladi.

Yordamchi ehtiyojlarga esa ishlab chiqarish ustaxonalari, yoqilgʻi omborlari, maishiy va boshqa yordamchi binolar hamda xizmat koʻrsatish infratuzilmasi uchun sarflanadigan elektr energiyasi kiritiladi.

75. Texnologik ehtiyojlar uchun elektr energiyasi sarfi tortuvchi-puflovchi (ventilyatorlar, tutun tortgichlar) qurilmalaridagi, nasoslar (taʼminlash, aylanma, kimyoviy suv tozalash, mazut, vakuum), qozonxonalarda yoqilgʻini berish va tayyorlash, qurum va shlakni tozalash (maydalagich, koʻmir ortgichlar, transportyorlar, skreperlar) mexanizmlaridagi elektr energiyasi sarflarini oʻz ichiga oladi.

76. Ishlab chiqarish ustaxonalaridagi uskunalar, qozonxona hududida oʻrnatilgan yordamchi uskunalarning yuritmalari, shuningdek ombor xoʻjaligi uskunalarining yuritmalari tomonidan isteʼmol qilinadigan elektr energiyasi sarflari issiqlik energiyasini ishlab chiqarish va uni isteʼmolchiga yetkazib berish bilan bevosita texnologik bogʻliqlikka ega boʻlmaganligi sababli hisoblashlarda inobatga olinmaydi.

77. Issiq suv koʻrinishidagi issiqlik energiyasini yetkazib berish uchun aylantiruvchi yoki taʼminlovchi nasos agregatlari yuritgichlari tomonidan isteʼmol qilinadigan elektr energiyasi sarfining meʼyorlarini aniqlashda issiq suv taʼminoti tizimining hafta davomidagi oʻrtacha soatlik yuklamasi hisobga olinishi lozim.

78. Issiqlik energiyasini uzatishni taʼminlovchi hamda issiqlik tarmogʻida oʻrnatilgan taʼminlovchi va aylantiruvchi nasos agregatlari yuritgichlari uchun elektr energiyasi sarfining meʼyorlari mazkur nasoslar tomonidan haydaladigan issiqlik tashuvchining sarfiga koʻra aniqlanishi lozim.

Bunda taʼminlovchi nasoslar boʻyicha elektr energiyasi sarfi meʼyorlari issiqlik tarmogʻi va isitish tizimlari sxemalaridagi quvurlarning sigʻimiga (gidravlik hajmiga) bogʻliq holda belgilanishi hamda aylantiruvchi nasoslar boʻyicha elektr energiyasi sarfi meʼyorlari isitish davrida tashqi havoning oʻrtacha haroratiga muvofiq isitish tizimining yuklamasiga bogʻliq holda aniqlanishi zarur.

79. Issiqlik energiyasini uzatuvchi issiqlik tarmogʻiga oʻrnatilgan kuchaytirgich va aralashtirish nasoslari yuritgichlari uchun elektr energiyasi sarfining meʼyorlari ushbu nasoslar tomonidan haydalgan issiqlik tashuvchining sarfi orqali aniqlanadi.

80. Issiqlik energiyasini uzatuvchi issiqlik tarmoqlarida joylashgan issiq suv saqlash bak-akkumulyatorlariga issiqlik tashuvchini yigʻish-sarflash uchun issiqlik energiyasi sarfi va nasoslarning ishlash muddati, bak-akkumulyatorlarining issiq suv taʼminoti davrida suv isteʼmoli ish rejimlariga koʻra belgilanadi.

81. Hisoblanayotgan davr uchun elektr energiyaning jami rejaviy sarfi quyidagicha aniqlanadi:

bu yerda:

— elektr yuritmaga ega boʻlgan texnologik uskunalardagi;

— issiqlik tashuvchini qozonxonadan isteʼmolchigacha uzatilishidagi;

— issiqlik energiyasini chetdan xarid qilinganda nasos stansiyalarida issiqlik tashuvchini qayta uzatishdagi;

— qozonxonaning oʻz ehtiyojlari (yoritish, shamollatish (ventilyatsiya), tarmoqlardagi yoʻqotishlar, koʻtaruvchi-uzatuvchi, yordamchi mexanizmlar) uchun elektr energiyaning sarfi.

82. Texnologik uskunalarning yuritmalari uchun elektr energiyasi sarflari quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

— dvigatellar nominal quvvatining yigʻindisi, kW (pasport maʼlumotlari boʻyicha);

n — elektr dvigatellari soni;

— uskunalarning foydali ishlash vaqti, h;

— elektr uskunalarining quvvatidan foydalanish koeffitsiyenti;

— elektr uskunalarining oʻrtacha olingan FIK quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

83. Elektr uskunalarining quvvatidan foydalanish koeffitsiyenti eksperiment asosida, alohida (yoki bir guruh) qabul qilgichning aktiv quvvatini uning nominal (pasport boʻyicha) qiymatiga nisbati sifatida aniqlanadi:

Turli ish rejimlariga ega boʻlgan guruhosti qabul qilgichlaridan tarkib topgan qabul qilgichlar guruhi uchun aktiv quvvatdan foydalanishning oʻrtacha olingan koeffitsiyenti quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

t — hisoblash davridagi (oy, chorak, yil) oʻrtacha quvvat qiymatlari taalluqli soatlarining umumiy soni, ular asosida soatlik koeffitsiyent hisoblab chiqiladi, h;

— hisoblash davrida elektr uskunalarining foydali ishlash vaqti, h.

84. Yoqilgʻini tayyorlash, yetkazib berish, kul-shlak ketkazishda elektr energiyasi sarflarini hisoblash uchun maʼlumotlar boʻlmaganda, u quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

— yoqilgʻini tayyorlash, yetkazib berish, kul va shlak ketkazish uchun elektr energiyaning solishtirma sarfi;

— qozonxonaning issiqlik quvvati, Gcal/h;

t — hisoblash davrida uskunalarning ishlash davomiyligi, h.

Yoqilgʻini tayyorlash, yetkazib berish, kul-shlak ketkazishda elektr energiyaning solishtirma sarflari ushbu metodikaning 22-jadvalida keltirilgan.

85. Elektr energiyasi sarfi nasos agregatlarining har bir turi boʻyicha alohida hisoblanishi, bunda nasos agregatlarining turlari boʻyicha hisoblangan elektr energiyasi sarflari yigʻindisi orqali umumiy elektr energiyasi sarfi aniqlanishi kerak.

86. Nasos agregatining elektrodvigateli oʻqidagi talab etilgan quvvat quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

bu yerda:

— nasos agregati yordamida uzatilayotgan issiqlik tashuvchisining hisoblangan sarfi, m³/h;

— issiqlik energiyasi tashuvchisining hisobiy sarfida nasos hosil qiluvchi bosim, m;

— nasos va transmissiya FIK, %;

— nasos agregatining har bir ishlash davridagi issiqlik tashuvchining zichligi, kg/m³.

Nasos agregati tomonidan uzatiladigan issiqlik tashuvchisining hisoblangan sarfi issiqlik tarmoqlarining hisoblangan gidravlik ish rejimlariga muvofiq olinadi.

Issiqlik tashuvchisining har bir sarfi vaqtida nasos agregati tomonidan hosil qilingan bosim, nasosning xususiyatlari (pasport boʻyicha yoki nasosning sinovi natijasida olingan) orqali belgilanadi.

Nasoslarning FIK η_nas. ularning xususiyatlari bilan belgilanishi, bunda transmissiya FIK 98 foiz deb qabul qilinishiga yoʻl qoʻyiladi.

Nasos agregatining elektr energiyasi sarfi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

bu yerda:

— nasos agregatining ishlash vaqti, h;

— eldvigatelning FIK, %.

87. Ishchi gʻildirakning aylanish chastotasini oʻzgartirish orqali nasos agregatining bosimi va quvvatini tartibga solish amalga oshirilgan taqdirda, parallel ishlaydigan nasos agregatlarining natijaviy (umumiy) gidravlik xususiyatlari issiqlik tarmogʻining gidravlik hisobi natijalariga muvofiq aniqlanishi lozim.

Bunda aylanish chastotasi oʻzgarishi bilan nasosning bosimi va sarfi oʻrtasidagi bogʻliqlik quyidagi nisbat orqali ifodalanadi:

bu yerda:

N₁ va N₂ — n₁ i n₂ aylanish chastotasida nasos agregati hosil qiluvchi bosim, m;

G₁ va G₂ — n₁ va n₂ aylanish chastotasida nasos agregati sarfi, m³/h;

n₁ va n₂ — ishchi gʻildiraklarning aylanish chastotasi, min^-1.

Markazdan qochirma nasos agregatlari yordamida issiqlik energiyasi tashuvchisini haydash uchun isteʼmol qilinadigan nasos agregatining quvvati ishchi gʻildirakning dastlabki aylanish chastotasiga nisbatan oʻzgartirilgan aylanish chastotasi hisobga olingan holda aniqlanishi lozim.