Ўзбекистон Республикасининг «Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисида»ги Қонуни, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2025 йил 10 декабрдаги ПФ-246-сон «Нақдсиз ҳисоб-китобларни оммалаштириш ва яширин иқтисодиёт улушини қисқартиришга қаратилган қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги Фармони ҳамда 2025 йил 27 ноябрдаги ПҚ-359-сон «Ўзбекистонда молиявий технологиялар соҳасини янада ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги қарорига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқаруви қарор қилади:

1. Тўловларни амалга оширишда ягона QR-код орқали тўлов хизматларини кўрсатиш қоидалари иловага мувофиқ тасдиқлансин.

2. Мазкур қарор расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.

Мазкур Қоидалар ягона QR-код (бундан буён матнда QR-код деб юритилади) орқали тўлов хизматларини кўрсатиш ва ҳисоб-китобларни амалга ошириш тартибини белгилайди.

Мазкур Қоидалар QR-кодларни (махсус штрих-кодларни) стандартлаштириш орқали тўловларни амалга ошириш ва турли тўлов тизимлари ўртасида ўзаро интеграция имкониятини яратиш орқали тўловчилар учун тўлов воситасини шакллантириш мақсадида ишлаб чиқилган.

1. Ушбу Қоидаларда қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:

экваер — тўловни қабул қилувчини QR-код тизимида рўйхатдан ўтказиш, QR-кодни генерация қилиш, ҳисоб-китобларни амалга ошириш ва ҳисобварақларни юритиш учун масъул бўлган банк;

экваер агенти — тўловни қабул қилувчини идентификация қилиш ва уни QR-код тизимида рўйхатдан ўтказиш учун маълумотларни экваерга узатишни таъминлайдиган тўлов ташкилоти;

тўловни қабул қилувчи — экваер ёки унинг агенти билан тузилган шартномага асосан QR-код орқали товарларни (иш, хизматларни) реализация қилувчи юридик шахс, юридик шахс мақомига эга бўлмаган тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланувчи жисмоний шахс, ўзини ўзи банд қилган шахс ҳамда давлат бюджети ва давлат мақсадли жамғармалари фойдасига тўловларни қабул қилувчилар;

тўловчи — тўловни ўз номидан амалга ошираётган шахс;

тўловчига хизмат кўрсатувчи банк ва тўлов ташкилотлари (бундан буён матнда ташаббус кўрсатувчи деб юритилади) — тўловчининг топшириғи асосида тўловни амалга ошириш учун тўлов тизимига фармойишни узатган банк ёки тўлов ташкилоти;

QR-код — мазкур Қоидалар мақсадларида мобил илова орқали нақд пулсиз тўловни бошлаш ва амалга ошириш учун мўлжалланган ҳамда тўлов реквизитларини электрон шаклда узатиш имконини берувчи махсус штрих код;

QR-код тизими — тўловларни амалга ошириш жараёнида QR-кодларни яратиш ва ҳисоб-китобларни амалга ошириш учун зарур бўлган маълумотларни тайёрлашга ҳамда ушбу маълумотларнинг тўлов хизматларини етказиб берувчилар ўртасида алмашинувини таъминлашга мўлжалланган автоматлаштирилган ахборот тизими;

QR-код тизими оператори (бундан буён матнда Оператор деб юритилади) — QR-код тизимининг доимий ишлашини таъминлайдиган, QR-код орқали амалга ошириладиган тўловларнинг якуний ҳисоб-китоблари бўйича клиринг маълумотларини шакллантирадиган ҳамда QR-код бўйича маълумотларни QR-код тизими иштирокчиларига йўналтирувчи ва улар ўртасида ўзаро техник ҳамкорликни таъминловчи юридик шахс;

QR-код тизими иштирокчилари — Оператор билан тўлов хизматларини кўрсатиш бўйича шартнома тузган экваер, экваер агенти ва ташаббус кўрсатувчи;

онлайн маълумотнома — реал вақт режимида тўловчига ва тўловни қабул қилувчига амалга оширилган тўлов натижалари тўғрисидаги маълумот;

МСС-код — QR-код берилган тўловни қабул қилувчининг тоифасини ифодаловчи код бўлиб, савдо ва хизмат кўрсатиш фаолият турини 4 хонали рақам билан таснифлайди.

2. Мазкур Қоидалар QR-код орқали тўлов хизматларини кўрсатиш ва ҳисоб-китобларни амалга оширишда банклар, шу жумладан микромолия банклари, тўлов ташкилотлари, QR-код тизими оператори, экваер, экваер агенти ҳамда қонунчиликка мувофиқ бошқа тўлов хизматларини етказиб берувчиларга нисбатан татбиқ этилади.

3. Ягона QR-код амал қилиш тартибига кўра қуйидаги турларга бўлинади:

статик QR-код — доимий тўлов реквизитларига (тўловни қабул қилувчи банк номи ва унинг маълумотлари) эга ўзгармас QR-код;

динамик QR-код — тўловни амалга оширишда тўловни қабул қилувчи қурилмада автоматик яратиладиган, тўлов суммаси ва параметрлари ўзгариши мумкин бўлган ҳамда ҳар бир тўловлар бўйича операциялар учун алоҳида идентификатор ва амал қилиш муддати билан боғланган QR-код.

4. Оператор тўлов хизматлари билан боғлиқ жараёнларда QR-код тизими иштирокчилари ўртасида маълумотлар ва ахборотлар узатилишини таъминлаш учун QR-код тизимини яратади, бошқаради ва унинг доимий ишлашини таъминлайди.

Оператор QR-код тизими иштирокчиларини QR-код тизимига интеграция қилиш ва ушбу тизим доирасида уларнинг ишлашини таъминлаш учун зарур техник ҳужжатларни ишлаб чиқади.

5. Оператор QR-код тизими фаолияти узлуксизлигини таъминлаш мақсадида йўриқнома ишлаб чиқади ва унда кўзда тутилган тадбирларни амалга оширади.

6. Оператор QR-код тизими иштирокчиларининг маълумотларини қайта ишлайди ва уларнинг бирламчи ҳисоб-китобларини амалга оширади ҳамда ушбу ҳисоб-китоблар ва комиссиялар тўғрисидаги маълумотларни QR-код тизими иштирокчиларига реал вақт режимида ёки энг камида ҳисоб-китоблар амалга оширилган куннинг ўзида тақдим этади.

Оператор тўловлар бўйича транзакция оқимини реал вақтда мониторинг қилади ҳамда тўлов жараёнидаги номувофиқликлар ва хатарлар бўйича QR-код тизими иштирокчиларини реал вақт режимида QR-код тизими орқали автоматик огоҳлантиради.

Оператор ҳамда QR-код тизими иштирокчилари ўртасидаги ўзаро маълумот алмашинуви Тўлов тизимлари операторлари ва тўлов хизматларини етказиб берувчиларнинг тўлов тизимларида ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш ҳамда рақамли технологиялар воситасида содир этиладиган ҳуқуқбузарликларни олдини олиш чораларини кўриш тўғрисидаги низом (рўйхат рақами 3513, 2024 йил 21 май) талаблари асосида амалга оширилади.

7. Оператор QR-код тизимида динамик ва статик QR-код идентификаторларининг ягона реестрини юритади.

8. Оператор QR-код орқали амалга оширилган тўловлар ҳақидаги маълумотни QR-код тизими орқали реал вақт режимида QR-код тизими иштирокчиларига етказилишини таъминлайди.

9. Оператор QR-код тизими доирасида кўрсатиладиган хизматлар учун тарифларни (хизматлар қийматини) қонунчиликда белгиланган тартибда QR-код тизими иштирокчилари билан келишувга асосан белгилаши мумкин.

10. Оператор QR-код тизимига оид техник ҳужжатлар, ушбу ҳужжатларга доир ўзгартириш ва қўшимчалар, QR-код тизими доирасида кўрсатиладиган хизматлар учун тарифлар (хизматлар қиймати) ҳамда бу тарифларнинг (хизматлар қийматининг) барча ўзгаришлари тўғрисидаги маълумотларни улар тасдиқлангандан сўнг уч иш куни мобайнида ўзининг расмий веб-сайтида эълон қилади ҳамда шу муддат ичида QR-код тизими иштирокчиларини шартнома шартларига асосан хабардор қилади.

QR-код тизимига оид техник ҳужжатлар, ушбу ҳужжатларга доир ўзгартириш ва қўшимчалар, QR-код тизими доирасида кўрсатиладиган хизматлар учун тарифлар (хизматлар қиймати) ҳамда бу тарифларнинг (хизматлар қийматининг) барча ўзгаришлари Операторнинг расмий веб-сайтида эълон қилинганидан ва QR-код тизими иштирокчилари шартнома шартларига асосан хабардор қилинганидан сўнг ўн беш кун ўтгач Оператор ва QR-код тизими иштирокчилари томонидан қўлланилади.

11. Оператор Ўзбекистон Республикаси Марказий банкига:

QR-код тизимига оид техник ҳужжатларга киритилган ўзгартириш ва қўшимчалар тўғрисидаги маълумотларни ушбу ўзгартириш ҳамда қўшимчалар амалга киритиладиган санага қадар ўн беш иш кунидан кечиктирмай;

QR-код тизими доирасида кўрсатиладиган хизматлар учун тарифларнинг (хизматлар қийматининг) ўзгариши тўғрисидаги маълумотларни ушбу ўзгаришлар амалга киритиладиган санага қадар ўн беш иш кунидан кечиктирмай тақдим этади.

12. Экваер тўловни қабул қилувчининг мурожаатига асосан унга тегишли QR-кодни генерация қилиш ва ушбу QR-код орқали тўловларни унинг фойдасига қабул қилиш учун тўловни қабул қилувчи билан хизмат кўрсатиш (эквайринг) шартномасини тузади.

Бунда Банк ҳисобварақларини очиш, юритиш ва ёпиш тартиби тўғрисидаги йўриқномага (рўйхат рақами 3420, 2023 йил 8 февраль) мувофиқ экваер ва тўловни қабул қилувчи ўртасида банк ҳисобварағи шартномаси тузилган бўлиши керак.

Экваер ва тўловни қабул қилувчи ўртасидаги шартнома ёзма ёки электрон шаклда тузилиши мумкин.

Шартномада QR-код орқали тўловларни қабул қилиш ва улар бўйича ҳисоб-китобларни амалга ошириш тартиби ва шартлари, бу борада тўловни қабул қилувчи ҳамда экваернинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари, тарафларнинг жавобгарлиги ва уларнинг маълумотлари хавфсизлиги, шунингдек, QR-код тизими доирасида кўрсатиладиган хизматлар учун тарифлар (хизматлар қиймати)нинг миқдори ва бошқа шартлар белгилаб олинади.

13. Экваер Оператор томонидан ишлаб чиқилган техник ҳужжат талабларига мувофиқ QR-кодни яратиш чораларини кўради ҳамда тўловларнинг хавфсиз ва узлуксиз амалга оширилишини таъминлайди.

Экваер QR-код тўловлари учун фойдаланиладиган дастурий таъминот ва ускуналарни Тўлов тизимлари операторлари ва тўлов хизматларини етказиб берувчиларнинг тўлов тизимларида ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш ҳамда рақамли технологиялар воситасида содир этиладиган ҳуқуқбузарликларни олдини олиш чораларини кўриш тўғрисидаги низом (рўйхат рақами 3513, 2024 йил 21 май) талабларига ҳамда Оператор томонидан ишлаб чиқилган QR-код тизимига оид техник ҳужжатларга мувофиқлигини таъминлаши керак.

14. Экваер Оператор томонидан генерация қилинган:

статик QR-кодни тўловни қабул қилувчининг сўровига биноан чоп этилган ҳолатда ва (ёки) электрон кўринишда;

динамик QR-кодни тўловни қабул қилувчига бириктирилган тўловни қабул қилувчи қурилмада акс эттириш имконини яратган ҳолда унга тақдим этади.

Бунда экваер тўловни қабул қилувчига ўзининг фаолиятида QR-кодлардан фойдаланиш тартиби, QR-кодлардан фойдаланмаслик, уларнинг асл ҳолатига шикаст етказиш ёки қалбаки QR-кодлардан фойдаланиш оқибатлари бўйича оғзаки ёки ёзма тушунтириш беради.

15. QR-код ўлчами, ёрқин рангда бўлиши ва ўқилиш даражаси бўйича Оператор томонидан белгиланган визуал талабларга мос бўлиши керак.

Экваер QR-кодни чоп этишда махсус эмблемали (голограммали) ҳимоя воситаларидан фойдаланиши мумкин.

16. Экваер тўловни қабул қилувчининг сўровига асосан QR-кодни генерация қилиш пайтида унинг фаолияти туридан келиб чиқиб МСС-кодларини банк ахборот базасига киритади.

Бунда тўловни қабул қилувчининг фаолият тури ўзгарган тақдирда у уч банк иш кунида экваерга тегишли маълумотни тақдим этади ва экваер томонидан бир иш куни мобайнида тўловни қабул қилувчига бириктирилган QR-код маълумотларига тегишли ўзгартиришлар киритилади.

17. Экваер Оператор томонидан тасдиқланган тарифлар режасини (хизматлар қийматини) ҳисобга олган ҳолда тўловни қабул қилувчидан шартномага асосан хизмат ҳақи ундириши мумкин. Тарифлар (хизматлар қиймати) ўзгарган тақдирда экваер тўловни қабул қилувчини камида ўн беш кун олдин хабардор қилади.

18. Экваер томонидан масофавий банк хизматларида (интернет банкинг, мобил банкинг ва бошқалар) тўловни қабул қилувчи учун қуйидаги хизматлар тақдим этилиши керак:

QR-код бўйича транзакцияларнинг муваффақиятли ёки муваффақиятсиз амалга оширилганлиги ҳамда ушбу тўловлар ҳақидаги ахборотни олиш;

ҳар бир транзакция (тўлов) учун онлайн маълумотнома;

транзакциялар тарихи ва тўловлар ҳақидаги ахборотни кўриш имконини берувчи интерфейс;

мижозларни қўллаб-қувватлаш хизмати;

мурожаат (шикоят) ҳолатини кузатиш ва уларга жавоб бериш, шунингдек, мурожаатнинг ҳолати тўғрисидаги маълумотларни юклаб олиш имкониятини яратиш.

19. Экваер ва тўловни қабул қилувчи ўртасидаги шартнома тўловни қабул қилувчининг аризасига мувофиқ исталган вақтда ёки унда кўрсатилган ҳолатлар юз берганда бекор қилинади. Шартноманинг бекор қилиниши тўловни қабул қилувчининг банк ҳисобварағини QR-код тизимидан узиш учун асос бўлади.

Тўловни қабул қилувчи QR-код бириктирилган асосий ҳисобварағини бошқа банкка ўтказган тақдирда, экваер ва тўловни қабул қилувчи ўртасидаги эквайринг шартномаси бекор қилинган ҳисобланади.

Шартнома суд орқали бекор қилинганда ҳам тўловни қабул қилувчининг банк ҳисобварағи QR-код тизимидан узилиши мумкин.

20. Рўйхатдан ўтказувчи орган томонидан молия-хўжалик фаолиятини амалга оширмаётган ҳаракатсиз ҳолатга ўтказилган тўловни қабул қилувчилар (бундан ўзини ўзи банд қилган шахслар мустасно) давлат реестридан чиқарилган кундан эътиборан шартнома бекор қилинган ҳисобланади.

21. Экваер агенти тўловни қабул қилувчининг мурожаатига асосан унга тегишли QR-кодни генерация қилиш ва ушбу QR-код орқали тўловларни унинг фойдасига қабул қилиш учун тўловни қабул қилувчи билан хизмат кўрсатиш (эквайринг) шартномасини тузади.

Экваер агенти ва тўловни қабул қилувчи ўртасидаги шартнома ёзма ёки электрон шаклда тузилиши мумкин.

Шартномада QR-код орқали тўловларни қабул қилиш ва улар бўйича ҳисоб-китобларни амалга ошириш тартиби ва шартлари, бу борада тўловни қабул қилувчи ҳамда экваернинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари, тарафларнинг жавобгарлиги ва уларнинг маълумотлари хавфсизлиги, шунингдек, QR-код тизими доирасида кўрсатиладиган хизматлар учун тарифлар (хизматлар қиймати)нинг миқдори ва бошқа шартлар белгилаб олинади.

22. Экваер агенти тўловни қабул қилувчини Тўлов тизимлари операторлари, электрон пуллар тизимлари операторлари ва тўлов ташкилотларида жиноий фаолиятдан олинган даромадларни легаллаштиришга, терроризмни молиялаштиришга ва оммавий қирғин қуролини тарқатишни молиялаштиришга қарши курашиш бўйича ички назорат қоидаларига (рўйхат рақами 3266, 2020 йил 30 июнь) мувофиқ идентификациялашни амалга оширади.

Экваер агенти томонидан тўловни қабул қилувчини идентификациялаш ҳамда мижозларнинг шахсини текшириш (KYC) асосида тўпланган маълумотлар экваерга QR-код тизими орқали автоматик равишда узатилади.

23. Экваер агенти тўловни қабул қилувчига QR-кодни генерация қилиш ва ушбу QR-код орқали унинг фойдасига тўловларни қабул қилишда Тўлов тизимлари операторлари ва тўлов хизматларини етказиб берувчиларнинг тўлов тизимларида ахборот хавфсизлиги ва киберхавфсизликни таъминлаш ҳамда рақамли технологиялар воситасида содир этиладиган ҳуқуқбузарликларни олдини олиш чораларини кўриш тўғрисидаги низом (рўйхат рақами 3513, 2024 йил 21 май) талабларига риоя қилиши керак.

24. Экваер агенти генерация қилинган QR-кодни тўловни қабул қилувчига унга бириктирилган тўловни қабул қилувчи қурилмада акс эттириш имконини яратган ҳолда тақдим этади.

25. Экваер агенти томонидан тўловни қабул қилувчиларга уларнинг шахсий кабинети орқали тўловларни мониторинг қилиш, тўловлар ҳақидаги ахборотни олиш ва ҳисоботларни шакллантириш имконияти яратилади.

26. Экваер агенти ва тўловни қабул қилувчи ўртасидаги шартнома мазкур Қоидаларнинг 19 ва 20-бандларида белгиланган ҳолатларда бекор қилинади, бунда тўловни қабул қилувчининг банк ҳисобварағини QR-код тизимидан узиш чоралари кўрилади.

27. Ташаббус кўрсатувчи тўловчи учун мобил илованинг бош саҳифасида QR-кодни сканерлаш имкониятини яратиши зарур.

28. Ташаббус кўрсатувчи мобил иловада тўловчи учун қуйидаги хизматлар тақдим этилишини таъминлайди:

QR-кодни сканерлаш;

тўловни қабул қилувчининг номи ва унинг реквизитларини акс эттириш;

тўланадиган суммани киритиш ёки уни автоматик акс эттириш;

ҳар бир транзакцияда комиссия мавжуд бўлса, уни тўловдан олдин очиқ ва тушунарли кўринишда кўрсатиш;

тўланадиган суммани тасдиқлаш;

транзакциянинг ҳолати (муваффақиятли ёки муваффақиятсизлиги) тўғрисидаги маълумотни акс эттириш;

ҳар бир транзакция (тўлов) учун онлайн маълумотнома;

транзакциялар тарихи ва тўловлар ҳақидаги ахборотни кўриш имконини берувчи интерфейс;

мижозларни қўллаб-қувватлаш хизмати;

мурожаат (шикоят)ларни жўнатиш, уларнинг ҳолатини кузатиш ва уларга жавоб бериш, шунингдек, мурожаатнинг ҳолати тўғрисидаги маълумотларни юклаб олиш имкониятини яратиш.

29. Ташаббус кўрсатувчи тўловчига мобил иловада электрон тўлов воситаларидан исталган бирини автомат тарзда белгилаш имкониятини тақдим этади.

Ташаббус кўрсатувчи мобил иловада тўловчига электрон тўлов воситаларидан фойдаланиш давомида мазкур танловни ўзгартириш имкониятини бериши керак.

30. Тўловни қабул қилувчи томонидан статик ёки динамик QR-код орқали тўловларни қабул қилишда қуйидагилар амалга оширилади:

мазкур Қоидаларнинг 14-банди тўртинчи хатбошисига асосан ўз фаолиятида статик ёки динамик QR-коднинг мунтазам ишлашини таъминлайди;

тўловни қабул қилувчи қурилмада яратиладиган динамик QR-кодни ёки чоп этилган статик QR-кодни тўловчига кўрсатади;

QR-код бўйича амалга оширилган тўловнинг ҳолати билан танишади.

31. Оператор QR-код орқали амалга ошириладиган тўловларнинг якуний ҳисоб-китоблари бўйича клиринг маълумотларини шакллантиради ҳамда ушбу маълумотларни тўловни қабул қилувчи ва тўловчининг хизмат кўрсатувчи банкига юборади.

32. Динамик QR-кодлар учун амал қилиш муддати ва бир марталик идентификатор белгиланади, бунда амал қилиш муддати ўтган QR-кодлар бўйича тўловларни қабул қилишга йўл қўйилмайди.

33. QR-код орқали тўловларни амалга оширишда тўловчи, тўловни қабул қилувчи ҳамда QR-код тизими иштирокчиларининг мазкур тизим ва унда амалга оширилган тўловлар бўйича мурожаатлари Ўзбекистон Республикасининг «Жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатлари тўғрисида»ги Қонунига мувофиқ кўриб чиқилади.

34. QR-код тизими иштирокчилари QR-код орқали тўловларни амалга оширишда Тижорат банкларида жиноий фаолиятдан олинган даромадларни легаллаштиришга, терроризмни молиялаштиришга ва оммавий қирғин қуролини тарқатишни молиялаштиришга қарши курашиш бўйича ички назорат қоидалари (рўйхат рақами 2886, 2017 йил 23 май) ҳамда Тўлов тизимлари операторлари, электрон пуллар тизимлари операторлари ва тўлов ташкилотларида жиноий фаолиятдан олинган даромадларни легаллаштиришга, терроризмни молиялаштиришга ва оммавий қирғин қуролини тарқатишни молиялаштиришга қарши курашиш бўйича ички назорат қоидаларига (рўйхат рақами 3266, 2020 йил 30 июнь) амал қилиши лозим.

35. QR-код тизими иштирокчиларининг мазкур Қоидалар талабларига риоя этилиши устидан мониторинг ва назорат Ўзбекистон Республикаси Марказий банки томонидан амалга оширилади.

36. QR-код орқали тўлов хизматларини кўрсатиш ушбу Қоидалар ҳамда тўлов ва тўлов тизимларига оид бошқа қонунчилик талабларига мувофиқ бўлиши керак.

37. Ушбу Қоидалар талабларини бузган шахслар қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ жавобгар бўладилар.