Shaharsozlik faoliyatini texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarni yanada takomillashtirish maqsadida, O‘zbekiston Respublikasining Shaharsozlik kodeksi, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 13-oktabrdagi “Alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarga ta’lim-tarbiya berish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-4860-son qarori hamda O‘zbekiston Respublikasi Qurilish vazirligi Texnik kengashining 2021-yil 2-apreldagi 5-2021-sonli bayoniga muvofiq buyuraman:

1. SHNQ 2.08.02-09* “Jamoat binolari va inshootlari”ga 4-son o‘zgartirish ilovaga muvofiq tasdiqlansin va o‘rnatilgan tartibda O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida hisobga olingandan so‘ng amalga kiritilsin.

2. Mazkur buyruq ijrosi nazorati vazirning birinchi o‘rinbosari D. Adilov zimmasiga yuklansin.

SHNQ 2.08.02-09* “Jamoat binolari va inshootlari”ning 3-qism “O‘quv muassasalari” kichik qismi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

3.11. Umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlarini bir smenali mashg‘ulotlarga hisoblab loyihalanishi, sinfda o‘quvchilar soni 30 nafardan oshmagan holda, kelajakda 25 nafarga mo‘ljallangan bo‘lishi kerak.

Umumiy o‘rta ta’lim tashkilotining loyihaviy quvvati tegishli ta’lim bosqichlari: I — IV sinflar — boshlang‘ich ta’lim, V — IX sinflar — tayanch o‘rta ta’lim va X-XI sinflar — o‘rta ta’lim patoklari sonini hisobga olgan holda, sinflar soni bo‘yicha aniqlanadi. Mahalliy sharoitdan kelib chiqib patoklarning har xil nisbati ko‘zda tutilishi mumkin. Umumiy o‘rta ta’lim tashkilotining eng katta loyihaviy quvvati, qoidaga ko‘ra, 44 sinf/1320 o‘quvchidan oshmasligi lozim. Boshlang‘ich ta’lim tashkilotlari umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlaridan alohida joylashtirilishi mumkin.

Yirik shaharlarning aholi zich joylashgan hududlarida texnik-iqtisodiy asoslash asosida umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlari bir sinfda o‘quvchilar soni 35 nafar hisobidan 48 sinf/1680 o‘quvchi loyihaviy quvvati bilan loyihalanishi mumkin.

Boshlang‘ich ta’lim tashkilotlari maktabgacha ta’lim tashkilotlari bilan birlashtirilishi hamda ushbu SHNQning 2.26, 3.8, 3.13 va 3.14 bandlari talablarini hisobga olgan holda loyihalanishi mumkin.

Asoslangan hollarda, mahalliy sharoitdan kelib chiqib, umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlarda sinflarning sig‘imi kamaytirilgan holda loyihalanishi mumkin: tayanch o‘rta ta’lim va o‘rta ta’lim tashkilotlarida – sinfda 20 — 24 nafar o‘quvchiga, boshlang‘ich ta’lim tashkilotlarida – sinfda 10 — 12 nafardan 20 — 30 nafargacha o‘quvchiga mo‘ljallangan holda. Bunda sinflarning sig‘imi kamaytirilgan umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlari bir patokdan oshmasligan holda loyihalashtirilishi lozim.

3.11.1. Iqtidorli va iste’dodli bolalar uchun ixtisoslashtirilgan maktablar hamda maktab-internatlar I — XI sinf o‘quvchilar soni sinfda 20 — 24 nafar qilib bir-ikki patokka mo‘ljallab loyihalanadi.

3.11.2. Jismoniy, aqliy, sensor (sezgi) yoki ruhiy nuqsonlari bo‘lgan bolalar, shuningdek uzoq vaqt davolanishga muhtoj bo‘lgan bolalar uchun ixtisoslashtirilgan umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlari — inklyuziv shaklda ta’lim berish maktab-internatlari SHNQ 2.08.07 va SHNQ 2.07.02 talablariga muvofiq loyihalanishi lozim.

3.11.3. Inklyuziv shaklda ta’lim berish maktab-internatlarida:

kirish joylarida, xollarda, yo‘laklarda, o‘quv sinflarida, dam olish xonalarida, oshxonalarda va o‘quvchilar tashrif buyuradigan joylarda videokuzatuv uskunalari;

ko‘zi ojiz va zaif ko‘ruvchi bolalar uchun qo‘shimcha yoritkichlar (doska tepasida, stol ustida, zinalar va yo‘laklarda) o‘rnatilishi, zinalarning perilasi va devorlarda yo‘nalishni ko‘rsatuvchi, shuningdek sinf va xonalarga kirish joy (eshik)larida “Brayl” shriftli (bo‘rtma harfli) yozuv va belgilar;

nutqida va eshitishida nuqsoni bo‘lgan bolalarga har bir o‘quvchi uchun alohida stol ustida joylashgan zamonaviy ovoz kuchaytiruvchi apparati mavjudligi, uquv fanlari bo‘yicha audio-video materiallari mavjudligi, alohida korreksion xona;

tayanch-harakatida nuqsoni bo‘lgan bolalar uchun:

binoga kirish qismida va ostonali eshiklarda panduslar;

o‘quvchilarning yuqori qavatlariga chiqib tushishlari uchun ko‘tarish moslamalari (lift, eskalator, ko‘targich (pod’yomnik) va sh.k.);

sport zalda davolovchi jismoniy-sog‘lomlashtirish mashqlarini bajarish uchun jihozlangan burchak hamda davolovchi maxsus bo‘rtma yo‘lakchalar;

Inklyuziv shaklda ta’lim berish maktab-internatlarida ta’lim berish muhiti korreksion uskunalar, ta’lim berish texnik vositalari va maxsus mebellar bilan jihozlanishi nazarda tutilishi lozim.

3.11.4. Inklyuziv ta’lim berish shakllari bo‘lgan boshqa ta’lim tashkilotlari va muassasalarida 3.11.3-bandida nazarda tutilgan chora-tadbirlar loyiha topshiriqlariga muvofiq ko‘zda tutilishi lozim.

3.12. Umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlari va maktab-internatlarning tarkibi va xonalarining maydonlari o‘quv dasturlarini, o‘quv-tarbiya, ijtimoiy-pedagogika va texnologik talablarini hisobga olgan holda idoraviy qurilish normalariga asoslanib qabul qilinadi.

3.13. Umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlari va maktab-internatlarning o‘quv xonalari maydoni 14-jadval ko‘rsatkichlarini hisobga olgan holda qabul qilinishi zarur.

O‘quv xonasining 10 — 15 nafar o‘quvchiga mo‘ljallangan maydoni 36 m² dan, 15 — 30 nafar o‘quvchiga mo‘ljallangan maydoni 40 m² dan kam bo‘lmasligi lozim.

O‘quv-to‘garak mashg‘ulotlari va uzaytirilgan kun uchun universal xonalar, maktab-internatlarda o‘yinlar uchun xonalar maydoni 30 m² dan kam bo‘lmasligi kerak. Xonalar soni umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlari va maktab-internatlarning sig‘imidan kelib chiqib loyiha topshirig‘i asosida qabul qilinadi.

3.14. Boshlang‘ich maktab xonalarining o‘quv seksiyalari — I — IV sinflar uchun boshqa yoshdagi guruh o‘quvchilari o‘tib yurmaydigan, alohida joylashgan bo‘lishi shart; quyi sinflar o‘quv seksiyalari — I-II sinflar uchun birinchi qavatda, III-IV sinflar uchun xonalarni ikkinchi qavatda joylashtirish tavsiya etiladi.

3.15. Mehnat ta’limi ustaxonalari, jumladan metall yoki yog‘ochga ishlov berish, matoga ishlov berish hamda ovqat tayyorlash xonalari, 14-jadval ko‘rsatkichlarini hisobga olgan holda, 1/2 sinf hisobidan qabul qilinadi.

3.16. O‘rta maxsus, professional ta’lim muassasalari tarkibiga quyidagilar kiradi:

akademik litseylar — aniq fanlar (fizik-matematika, texnik yo‘nalishlar), tabiiy fanlar (ximiya, biologiya), filologiya, iqtisodiyot, chet tillari kabi fanlar chuqurlashtirib o‘rgatiladigan o‘rta maxsus ta’lim muassasalari.

kasb-hunar maktablari — umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlarining IX sinf bitiruvchilaridan shakllantirilgan guruhlarda, kunduzgi ta’lim shakli bo‘yicha umumta’lim va mutaxassislik fanlarining ikki yillik integratsiyalashgan dasturlari asosida oshiriladigan boshlang‘ich professional ta’lim muassasalari;

kollejlar — umumiy o‘rta, o‘rta maxsus ta’lim hamda boshlang‘ich professional ta’lim negizida kasblar va mutaxassisliklarning murakkabligidan kelib chiqqan holda, davomiyligi ikki yilgacha bo‘lgan kunduzgi, kechki va sirtqi ta’lim shakllari bo‘yicha amalga oshiriladigan o‘rta professional ta’lim muassasalari;

texnikumlar — umumiy o‘rta, o‘rta maxsus, boshlang‘ich professional va o‘rta professional ta’lim negizida kasblar hamda mutaxassisliklarning murakkabligidan kelib chiqqan holda, davomiyligi kamida ikki yil bo‘lgan kunduzgi, kechki va sirtqi ta’lim shakllari bo‘yicha amalga oshiriladigan o‘rta maxsus professional ta’lim muassasalari;

O‘rta maxsus, professional ta’lim muassasalari, qoidaga ko‘ra, 360 o‘rin (12 guruh)dan kam va 900 o‘rin (30 guruh) dan ko‘p bo‘lmagan, bir guruhda o‘quvchilar soni 30 nafardan oshmagan, bir smenali mashg‘ulotlarga hisoblab loyihalanishi lozim.

O‘rta maxsus, professional ta’lim muassasalarining xonalari tarkibiy ijtimoiy-pedagogik va texnologik talablardan, o‘quv dasturlaridan hamda idoraviy qurilish normalari talablaridan kelib chiqib loyihalash topshirig‘ida aniqlanadi.

O‘rta maxsus, professional ta’lim muassasalarining o‘quv xonalari 14-jadvalga muvofiq qabul qilinadi.

Eslatma: Professional ta’lim muassasalarining o‘quv-ishlab chiqarish ustaxonalarini idoraviy qurilish normalariga, ishlab chiqarish-texnologik loyihalash tarmoq normalari, sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlarini inobatga olgan holda loyihalash darkor.

3.17. Umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlarida va o‘rta maxsus, professional ta’lim muassasalarida faollar zallarining sig‘imi o‘quvchilar sonining 25 — 35% ga, maktab-internatlarda esa 50% ga yetarli ravishda ko‘zda tutilishi kerak.

Zalning maydoni 90 m² dan kam bo‘lmasligi shart. 100 o‘ringa mo‘ljallangan zalning maydoni 120 m² dan, 150 o‘ringa mo‘ljallangan zalning maydoni 160 m² dan kam bo‘lmasligi kerak. O‘rinlar soni 200 va undan ortiq bo‘lgan zallarning maydoni tomoshabinlar zallari uchun belgilangan normalar bo‘yicha hisoblanadi.

Faollar zalida inventar xonasi bilan estrada (30 — 36 m²), artistlar xonasi, texnik markazlar (diktor xonasi bilan radiouzel, apparaturani ta’mirlash xonasi) ko‘zda tutiladi. Zallar katta ekranli videoproyektorlar va akustik tizimi bilan jihozlanishi zarur.

Faollar zalining balandligi texnologik talablardan kelib chiqib (lekin 4,5 m dan kam bo‘lmagan) belgilanadi.

3.18. Umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlarida, qoidaga ko‘ra, 12 x 24 m dan kam bo‘lmagan o‘lchamda, sport zallari uchun belgilangan normativ talablarga muvofiq, tegishli yordamchi xonalari bo‘lgan universal sport zallari ko‘zda tutilishi shart.

O‘rta maxsus, professional ta’lim muassasalarida 30 x 18 m o‘lchamli sport zallari qo‘llanishi tavsiya etiladi.

Sport zallarni, odatda, birinchi qavatda joylashtirish tavsiya qilinadi.

Eslatma: 1. Sport zallari tarkibida quyidagi yordamchi xonalar ko‘zda tutiladi — omborxonalar, inventar xonalari, dush xonasi bo‘lgan yechinish xonalari.

2. Yechinish xonalarining maydoni bir kishiga 1 m² dan kam va har bir xonasi 15 m² dan kichik bo‘lmagan o‘lchamda qabul qilinishi (sinflarning sig‘imi kamaytirilgan umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlarida — 12 m² dan kam bo‘lmagan); har bir yechinish xonasi qoshida hojatxona va dushxona (2 ta shohli) bo‘lishi kerak.

3.19. Umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlarida va o‘rta maxsus professional ta’lim muassasalarida axborot markazlari (kutubxonalar) o‘z tarkibiga abonement, katalog va adabiyot berish zonalari, mutolaa qilish zali, kitoblarni saqlash xonasi, darsliklarni saqlash va ta’mirlash xonalarini olishi shart.

Mutolaa qilish zalida o‘tirish joylarining soni: umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlarida — 20 o‘rindan, o‘rta maxsus professional ta’lim muassasalarida — 30 o‘rindan, bunda maydonlar bir joy uchun 2,5 — 3,0 m²dan, kompyuter oldidagi o‘rin uchun 4 — 6 m²dan kam bo‘lmasligi lozim.

Kitoblarni saqlash xonasining maydoni: ochiq foydalanish mumkin bo‘lgan joylarda — 1000 kitobga 5 m² va yopiq saqlanadigan joylarda — 1000 kitobga 2,5 m² hisobidan qabul qilinadi. 25 ming birlikkacha saqlanadigan kutubxona fondi bitta xonaga joylashtirilishi mumkin.

Kutubxona qoshida bir sinf yoki guruh o‘quvchilariga mo‘ljallangan “Ma’naviyat va ma’rifat” o‘quv kabineti (maydoni 50 — 60 m²) nazarda tutilishi zarur.

Eslatma: Axborot markazining umumiy maydoni 19-jadvalda keltirilgan ko‘rsatkichlarni hisobga olgan holda bir o‘quvchi hisobidan umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlarida — 0,15 — 0,3 m², o‘rta maxsus ta’lim tashkilotlarida — 0,5-0,6 m² qabul qilish tavsiya etiladi.

3.20. Umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlari va o‘rta maxsus, professional ta’lim muassasalari oshxonalarining sig‘imi o‘quvchilarni umumiy sonining 20 — 30% ga (texnologik asoslangan holatlarda loyiha topshirig‘i bo‘yicha aniqlashtiriladi) hisoblanadi. Ovqatlanish zallari maydoni bir o‘ringa umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlarida — 0,7-0,8 m^2, o‘rta maxsus, professional ta’lim muassasalarida — 1,3 m² hisobida (texnologik hisob-kitob asosida aniqlashtiriladi) ko‘zda tutiladi.

Ovqatlanish bloklari tarkibi va maydonlari tayyorlanadigan ovqatlar hajmi va texnologiyasiga asoslanib (loyihalash normalari bo‘yicha) hisoblanadi.

Texnologik hisob-kitoblar asosida idish-tavoq yuvish joyi, elektr plita va muzlatgich bilan jihozlangan yordamchi xonasi bo‘lgan bufetlar ko‘zda tutilishi mumkin; bufet zalining maydoni 20 m² dan, yordamchi xona esa 6 m² dan kam bo‘lmasligi lozim.

Eslatma: Talabalar turar joylari bo‘lgan ta’lim tashkilotlarida oshxonalar ovqatlanishni tashkil etish texnologik asoslariga ko‘ra sanitar-gigiyenik normalarni hisobga olgan holda nazarda tutiladilar.

3.21. Maktab-internatlarning yotoq xonalari bir o‘ringa 4,5 — 6 m² hisobidan ko‘zda tutiladi. Yotoq xonalari (maydoni 12 — 24 m²) yashovchilar soni 24 — 36 nafardan bo‘lgan seksiyalarga guruhlanadi hamda zaruriy sanitar-maishiy xonalar (yuz-qo‘l yuvish, hojatxona, dush, kir yuvish xonalari) bilan ta’minlanadi. Har bir yashash seksiyasi hisobidan navbatchi tarbiyachi xonasi (8 m²) ko‘zda tutiladi.

Dam olish va dars tayyorlash uchun xonalar maktab-internatda yashovchi o‘quvchilar sonining 50% hisobidan va bir kishiga 1,25 m² maydoni hisobidan kelib chiqqan holda nazarda tutiladi; bunda har bir xonaning maydoni 20 m² dan kam bo‘lmasligi kerak.

3.22. Umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlari va o‘rta maxsus, professional ta’lim muassasalari o‘quvchilari soni 600 nafargacha bo‘lganda bitta tibbiyot xonasi (14 — 16 m²), o‘quvchilar soni 600 nafardan ko‘p bo‘lganda — muolaja xonasi (14 m²), terapevt-shifokor (12 m²) hamda stomatolog kabinet (14 m²)lari ko‘zda tutilishi lozim.

Maktab-internatlari va o‘rta maxsus, professional ta’lim muassasalarining yotoqxonalarida izolyatorlar (100 — 200 o‘ringa — 2 ta koyka, 200 — 300 o‘ringa — 3 ta koyka) ko‘zda tutilishi zarur.

3.23. Umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlari, maktab-internatlarning o‘quv korpuslarida, o‘rta maxsus, professional ta’lim muassasalarida rekreatsiya xonalari bir o‘quvchiga 0,6 m² hisobidan ko‘zda tutilishi zarur. Ichki rekreatsiya yo‘laklarining kengligi, o‘quv xonalari bir yoqlama joylashganda 2,4 m dan (2,8 m tavsiya etiladi), ikki yoqlama joylashganda 2,6 — 2,8 m dan (3,2 — 4,0 m o‘lchamda, “zal” ko‘rinishida rekreatsiya joyini tashkil etilishi tavsiya etiladi) kam bo‘lmasligi lozim.

3.24. O‘quv binolarida sanitar uskunalarining soni umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlari va o‘rta maxsus, professional ta’lim muassasalarini loyihalash bo‘yicha idoraviy qurilish normalarida belgilangan hisobiy ko‘rsatkichlarga muvofiq qabul qilinadi.

3.25. Oliy ta’lim tashkilotlari xonalarining sig‘imi, tarkibi va maydonlari bir vaqtda shug‘ullanuvchi talabalar, magistrlar va aspirantlarning sonidan kelib chiqib, idoraviy qurilish normalarini hisobga olgan holda belgilanadi; boshqa o‘quv muassasalari — malaka oshirish institutlari, o‘quv kombinatlari uchun texnologik asoslar bo‘yicha loyihalanadi.

O‘quv xonalarining: kabinetlar va laboratoriyalar, chizmachilik zallari, kurs va diplom loyihalash zallari, potok auditoriyalari maydonlari 14-jadvalda keltirilgan ko‘rsatkichlarni hisobga olgan holda (texnologik asoslar bo‘yicha o‘qish dasturiga mos) belgilanadi.

3.26. O‘qitishda audio-video vositalari bilan jihozlangan, sig‘imi 50 o‘rin va undan ortiq bo‘lgan leksiya zallari, katta o‘lchamdagi jihozlar bilan jihozlangan laboratoriyalar, ikki taxmonli javonli kitob saqlash xonalari, shuningdek o‘quv-ishlab chiqarish xonalarining balandligi texnologik jihatdan asoslanib qabul qilinadi.

3.27. Amfiteatrli auditoriyalarda ko‘rgazma stoli bo‘lganda, pol sathi auditoriya doskasidan ikkinchi qator o‘rindiqlarigacha gorizontal tekis bo‘lishi shart. Auditoriya doskasidan ko‘rgazma stoligacha bo‘lgan masofa 1,6 m dan kam bo‘lmasligi kerak.

O‘quv kabinetlarda va sig‘imi 50 o‘ringacha bo‘lgan auditoriyalarda ko‘rgazma doskasi o‘quv stollarining oldingi qatorigacha bo‘lgan masofa, qoida bo‘yicha, 1,8 — 2,0 m, ko‘rgazma stoli bo‘lgan laboratoriyalarda va potok auditoriyalarida esa 2,55 m dan kam bo‘lmasligi kerak. Potok auditoriyalari va leksiya zallarida ekrandan birinchi qator o‘rindiqlarining suyanchig‘igacha bo‘lgan masofa 3,0 m dan kam bo‘lmasligi kerak.

Leksiya zallari qoshidagi preparat xonalari to‘g‘ridan to‘g‘ri auditoriyaga va korridorga chiqishga ega bo‘lishi shart. Preparat xonalarining maydoni ulardagi jihozlarni hisobga olgan (lekin 18 m² kam bo‘lmagan) holda belgilanadi.

Eslatma: Ko‘rgazma stoli va videoproyektor ekranining ko‘rinish shartlari texnologik talablardan kelib chiqib belgilanadi.

3.28. Oliy ta’lim tashkilotlarining axborot-resurs markazlari (keyingi o‘rinlarda ARM deb yuritiladi) o‘z tarkibiga avanzal, ko‘rgazma fondi va katalog xonalari, abonement, mutolaa qilish zali, kitoblarni saqlash va yangi kelganlarini saralash xonalarini oladi.

Mutolaa qilish zallari sig‘imi ta’lim tashkilotining jami talabalari sonining 10 — 15% qismiga bir vaqtning o‘zida xizmat ko‘rsatish hisobidan qabul qilinishi; zalda kompyuterlardan foydalangan holda shug‘ullanish joylari, shuningdek Wi-Fi tarmog‘ining ulanishi nazarda tutilgan bo‘lishi kerak (1 ishchi joy uchun kamida 4 m²).

ARMdan ta’lim tashkilotining boshqa xonalariga kesib o‘tilishga yo‘l qo‘yilmaydi. ARM xonalarning umumiy maydoni, qoidaga ko‘ra, oliy ta’lim tashkilotlarning sig‘imidan kelib chiqib bir talabaga kamida 1,0 m² hisobdan aniqlanadi. ARM xonalarining maydonlari 19-jadvalda keltirilgan ko‘rsatkichlardan kelib chiqib aniqlanadi.

3.29. Rektorat, dekanat, kafedralar, o‘quv qismlari, ilmiy bo‘limlari, ma’muriy-xo‘jalik boshqarmalari hamda ilmiy-tekshirish bo‘limlarining xonalari loyiha topshirig‘iga asosan bir nafar shtat xodimi uchun maydon 4 — 8 m² hisobidan qabul qilinadi; ma’muriy blok xonalari ma’muriy binolarga qo‘yiladigan talablarni hisobga olgan holda loyihalanishi lozim.

3.30. Oliy ta’lim tashkilotlarining o‘quv binolarida rekreatsiya joylari, qoida bo‘yicha, bir talabaga 0,5 m² maydon, hojatxonalar esa — ma’muriy binolar normalari bo‘yicha nazarda tutiladi”.