O‘zbekiston Respublikasining “Temir yo‘l transporti to‘g‘risida”gi Qonuni, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2008-yil 23-oktabrdagi 232-son qarori bilan tasdiqlangan O‘zbekiston Respublikasi Temir yo‘llari ustaviga muvofiq buyuraman:

1. O‘zbekiston Respublikasi temir yo‘l transportida yuk tashish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur buyruq O‘zbekiston Respublikasi Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi, Iqtisodiyot va moliya vazirligi, Tashqi ishlar vazirligi, Mudofaa vazirligi, Ichki ishlar vazirligi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Raqamli texnologiyalar vazirligi, Energetika vazirligi, Qishloq xo‘jaligi vazirligi, Sog‘liqni saqlash vazirligi, Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi, Tog‘-kon sanoati va geologiya vazirligi, Raqobatni rivojlantirish va iste’molchilar huquqlarini himoya qilish qo‘mitasi, O‘zbekiston Savdo-sanoat palatasi bilan kelishildi.

3. Ushbu buyruq rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran uch oydan keyin kuchga kiradi.

Mazkur Qoidalar O‘zbekiston Respublikasi hududida umumiy foydalanishdagi temir yo‘llarda yuklarning xususiyatlarini inobatga olgan holda harakat xavfsizligini, yuklar va harakatdagi temir yo‘l tarkibining butligini hamda ekologik xavfsizlikni ta’minlash maqsadida temir yo‘l transportida yuk tashuvlarini tashkil etish tartibi va shartlarini belgilaydi.

1. Mazkur Qoidalarda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:

temir yo‘l transporti — umumiy foydalanishdagi transport turlaridan biri bo‘lib, u ishlab chiqarish va ijtimoiy yo‘nalishdagi korxonalar, muassasalar va tashkilotlarni o‘z tarkibiga olgan, boshqa davlatlarning temir yo‘llari va transportning boshqa turlari bilan o‘zaro hamkorlikda tashish ehtiyojlarini ta’minlovchi yagona ishlab chiqarish-texnologiya majmuidan iboratdir;

tashuvchi — mulk huquqi asosida yoki boshqa qonuniy asoslarda temir yo‘l transportiga ega bo‘lgan, yuklarni tashish bo‘yicha tijorat asosida xizmatlar ko‘rsatadigan, shuningdek tashish uchun tegishli litsenziyasi mavjud bo‘lgan yuridik shaxs;

yuk jo‘natuvchi (jo‘natuvchi) — o‘z nomidan yoxud yuk egasi nomidan ish ko‘ruvchi va tashish hujjatlarida qayd etilgan yuridik yoki jismoniy shaxs;

yukni oluvchi (oluvchi) — yukni olish huquqiga ega bo‘lgan yuridik yoki jismoniy shaxs;

ekspeditor — transport ekspeditsiyasi shartnomasiga muvofiq temir yo‘l transportida yuk tashuvlar bo‘yicha ishlar bajarilishini tashkil etish bilan shug‘ullanuvchi yuridik shaxs;

umumiy foydalanishdagi temir yo‘llar — temir yo‘lning poyezdlarni qabul qilish va jo‘natish, yuklarni qabul qilish hamda topshirish va xizmat ko‘rsatish, manevr ishlarini amalga oshirish bo‘yicha tegishli operatsiyalarni bajarish uchun ochiq bo‘lgan temir yo‘l bekatlari (stansiyalari) joylashgan tarmog‘i;

temir yo‘l transporti infratuzilmasi — texnologik majmua bo‘lib, ushbu majmua faoliyatini ta’minlovchi temir yo‘llarni, temir yo‘l stansiyalarini, elektr ta’minoti qurilmalarini, aloqa tarmoqlarini, signalizatsiya, markazlashtirish va bloklash tizimlarini, axborot majmualarini, harakatni boshqarish tizimini, binolar, inshootlar, qurilmalar, jihozlar va uskunalarni o‘z ichiga oladi;

umumiy foydalanishdagi temir yo‘l transporti infratuzilmasi egasi (bundan buyon matnda infratuzilma egasi deb yuritiladi) — xo‘jalik yuritish huquqi asosida temir yo‘l infratuzilmasi tegishli bo‘lgan temir yo‘l transporti va uning bo‘linmalari;

temir yo‘l stansiyasi — poyezdlarni qabul qilish, jo‘natish, kesishtirish va quvib o‘tish operatsiyalarini, bagajni, yuk bagajini, yuklarni, pochta va kuryerlik jo‘natmalarini qabul qilish, berish hamda yo‘lovchilarga xizmat ko‘rsatish operatsiyalarini, poyezdlarni tarqatish va tuzish bo‘yicha manyovr ishlarini hamda poyezdlar bilan texnik operatsiyalarni amalga oshirish imkonini beradigan, asosiy temir yo‘llardan tashqari temir yo‘llarning qo‘shimcha guruhlariga ega bo‘lgan alohida punkt;

umumiy foydalanishdagi joylar — temir yo‘l stansiyasi hududidagi yuklarni ortish, tushirish, saralash va saqlash operatsiyalarini bajarish uchun maxsus ajratilgan temir yo‘l uchastkalari, shu jumladan usti yopiq omborlar;

umumiy foydalanishda bo‘lmagan joylar — temir yo‘l stansiyasi hududida maxsus ajratilgan hamda yuk jo‘natuvchilar va yukni oluvchilarga yuklarni ortish, tushirish, saqlash operatsiyalarini bajarish uchun vaqtincha foydalanishga topshirilgan usti yopiq omborlar, maydonchalar va boshqa inshootlar, shuningdek temir yo‘l stansiyasi hududining tashqarisida joylashgan temir yo‘l transportiga tegishli bo‘lmagan obyektlar;

umumiy foydalanishdagi temir yo‘l transporti — ishlab chiqarish va ijtimoiy yo‘nalishdagi korxonalar, muassasalar va tashkilotlarni o‘z tarkibiga olgan, boshqa davlatlarning temir yo‘llari va transportning boshqa turlari bilan o‘zaro hamkorlikda tashish ehtiyojlarini ta’minlovchi yagona ishlab chiqarish-texnologiya majmui;

temir yo‘l shoxobcha yo‘llari — alohida korxonalar, tashkilotlar, ma’lum bir yuk jo‘natuvchilar va yukni oluvchilarga xizmat ko‘rsatish uchun mo‘ljallangan, temir yo‘l umumiy tarmog‘iga uzluksiz rels izlari bilan bog‘langan temir yo‘llar;

temir yo‘l shoxobcha yo‘li egasi (bundan buyon matnda shoxobcha egasi deb yuritiladi) — temir yo‘l shoxobcha yo‘llariga egalik qiluvchi tashkilot (bundan infratuzilma egasi mustasno);

kontragent — temir yo‘l shoxobcha yo‘li egasining hududida o‘zining omboriga yoki temir yo‘l shoxobcha yo‘liga tutashgan o‘zining temir yo‘liga ega bo‘lgan yuk jo‘natuvchi yoki yukni oluvchi;

harakatdagi temir yo‘l tarkibi (bundan buyon matnda harakatdagi tarkib deb yuritiladi) — lokomotivlar, yuk va yo‘lovchi tashuvchi vagonlar, motor-vagonli va maxsus o‘ziyurar mashinalar;

universal vagonlar — turli xususiyatlarga ega yuklarni tashishga mo‘ljallangan asosiy turdagi vagonlar (yopiq vagonlar, yarim ochiq vagonlar va platformalar);

ixtisoslashtirilgan vagonlar — maxsus konstruksiyaga ega bo‘lgan va bir yoki bir nechta yuk guruhlarini (sisternalar, xopperlar, mineral o‘g‘it tashuvchi vagonlar, bunkerli yarim ochiq vagonlar, izotermik, refrijerator vagonlari hamda boshqa ixtisoslashtirilgan vagonlar) tashishga mo‘ljallangan turli xildagi vagonlar;

xususiy vagonlar — temir yo‘l korxonalariga tegishli bo‘lmagan, biroq muayyan shartlar asosida umumiy foydalanishdagi temir yo‘llarda tashuvlar uchun foydalaniladigan vagonlar;

konteyner — bitta yoki bir nechta transport turida, butligini saqlagan holda yuklarning tashilishini ta’minlaydigan, ko‘p marta foydalanish uchun mo‘ljallangan transport uskunasi;

universal konteynerlar — qadoqlangan donali yuklarni tashishda qo‘llaniladigan, yuk ko‘tarish qobiliyati bo‘yicha o‘rta tonnajli va yirik tonnajli turlarga bo‘linadigan konteynerlar;

o‘rtatonnajli konteyner — ruxsat etilgan maksimal brutto og‘irligi 3 — 5 tonna hamda 5 va 11 m³ sig‘imga ega bo‘lgan konteyner;

yirik tonnajli konteyner — markirovka kodiga ega bo‘lgan, brutto og‘irligi 10 t va undan ortiq bo‘lgan, uzunligi 10 fut va undan katta o‘lchamni tashkil etgan konteyner;

ixtisoslashtirilgan konteynerlar — universal konteynerlardan muayyan maqsadda qo‘llanilishi va maxsus konstruksiyasi bilan farq qiladigan hamda yuklarni alohida sharoitlarda tashish uchun mo‘ljallangan konteynerlar;

tashish jarayoni — yuklarni tashishga tayyorgarlik ko‘rish, uni amalga oshirish va tugallash chog‘ida temir yo‘l transporti (tashuvchi) bajaradigan tashkiliy va texnologik jihatdan o‘zaro bog‘liq harakatlar va operatsiyalar majmui;

tashish hujjatlari — yuklar va harakatdagi tarkibni tashishda rasmiylashtiriladigan hujjatlar (temir yo‘l transporti yukxati, yo‘l qaydnomasi, jo‘natish yukxati, jo‘natish qaydnomasi);

temir yo‘l transporti yukxati (yukxat) — temir yo‘l transportining asosiy tashish hujjati. Yukxat yuk jo‘natuvchi va temir yo‘l transporti (tashuvchi) o‘rtasida uchinchi tomon — yukni oluvchi manfaatini ko‘zlab, yuk tashish uchun tuziladigan majburiy shakldagi shartnoma bo‘lib, yukni temir yo‘l transportida harakatlanishi davomida kuzatib boradi;

yuk — tashish uchun temir yo‘l transporti (tashuvchi) tomonidan belgilangan tartibda qabul qilingan, o‘z vaqtida eltib berilishi va saqlanishi uchun temir yo‘l (tashuvchi) javobgar bo‘lgan temir yo‘l tashish obyekti;

jo‘natma — bitta jo‘natish stansiyasidan bitta yuk jo‘natuvchidan bitta yukni oluvchi nomiga, bitta stansiya manziliga bitta yukxati bilan tashish uchun qabul qilingan yuk;

marshrut — temir yo‘l shoxobcha yo‘lida yoki temir yo‘l stansiyasida yuk jo‘natuvchi tomonidan shakllantirilgan belgilangan og‘irlik yoki uzunlikdagi poyezd tarkibi;

tarif — tashish to‘lovlari miqdorini belgilovchi narx stavkalari tizimi va yo‘l haqini hisoblash qoidalari;

Tarif qo‘llanmasi — umumiy foydalanishdagi temir yo‘l transportida yuklarni tashish uchun o‘rnatilgan tartibda tasdiqlangan tariflar, stavkalar hamda qo‘shimcha ish va xizmatlar uchun majburiy to‘lovlar, ularni hisoblash va qo‘llash tartibi, shuningdek temir yo‘l stansiyalari ro‘yxati va ularda bajariladigan yuk operatsiyalari e’lon qilinadigan tizimlashtirilgan nashr;

xavfli yuklar — muayyan omillar mavjud bo‘lganda o‘z xossalari va xususiyatlariga ko‘ra tashish jarayonida, ortish-tushirish ishlarini bajarish va saqlash chog‘ida portlash, yong‘in chiqishiga yoki tashilayotgan yuklar, texnika vositalari, qurilmalar, binolar va inshootlar, boshqa obyektlarning shikastlanishiga, shuningdek odamlar hayoti yoki sog‘lig‘iga ziyon yetishiga, hayvonlarning nobud bo‘lishiga, atrof tabiiy muhitning zararlanishiga sabab bo‘lishi ehtimoli bor moddalar, materiallar, buyumlar, ishlab chiqarish va boshqa faoliyat chiqindilari.

2. O‘zbekiston Respublikasi orqali xalqaro qatnovlarda temir yo‘l transportida yuk tashuvlari O‘zbekiston Respublikasining qonunchilik hujjatlari, ushbu Qoidalar va xalqaro kelishuvlar (shartnomalar) asosida amalga oshiriladi.

3. Yuk tashuvlarini amalga oshirish uchun temir yo‘l transporti (tashuvchi) va yuk jo‘natuvchi o‘rtasida tashish shartnomasi tuziladi hamda unga asosan temir yo‘l transporti (tashuvchi) unga ishonib topshirilgan yukni but holda va o‘z vaqtida jo‘natish punktidan belgilangan punktgacha yetkazib berish majburiyatini o‘z zimmasiga oladi, yuk jo‘natuvchi (yukni oluvchi) esa tashish haqini to‘lash va yukni qabul qilishni ta’minlash majburiyatini zimmasiga oladi.

Yuklarni tashish shartnomasi mazkur Qoidalarning 1-ilovasiga muvofiq shakldagi temir yo‘l transporti yukxati hamda 2-ilovasiga muvofiq shakldagi marshrut yoki vagonlar guruhi yukxatini tuzish yo‘li bilan rasmiylashtiriladi.

Kalendar shtempeli qo‘yilgan yukxati va uning asosida temir yo‘l transporti (tashuvchi) tomonidan yuk jo‘natuvchiga yuk qabul qilinganligi to‘g‘risida berilgan kvitansiya (xalqaro qatnovlarda yukxat dublikati) tashish shartnomasi tuzilganligini tasdiqlaydi.

Yukni oluvchi yo‘l qaydnomasini imzolab yukxatini olgandan so‘ng tashish shartnomasi bajarilgan hisoblanadi.

Temir yo‘lda yuk tashish xizmatlarini ko‘rsatish, shu jumladan temir yo‘l shoxobcha yo‘llaridan foydalanish, vagonlarni uzatish va qaytib olish, vagonlarni ijaraga berish, yuklarni tashishda qo‘shimcha ishlar va xizmatlar ko‘rsatish bo‘yicha temir yo‘l transporti (infratuzilma egasi, tashuvchisi) tomonidan ishlab chiqilgan ommaviy shartnomalar O‘zbekiston Respublikasi Raqobatni rivojlantirish va iste’molchilar huquqlarini himoya qilish qo‘mitasi va Transport vazirligi bilan kelishilganidan so‘ng iste’molchilar bilan tuziladi.

4. Tashishlar bo‘yicha hisob-kitoblar tartibi va tashish xaqi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2008-yil 23-oktabrdagi 232-son qarori bilan tasdiqlangan O‘zbekiston Respublikasi Temir yo‘l ustaviga (bundan buyon matnda Temir yo‘l ustavi deb yuritiladi) muvofiq belgilanadi.

Temir yo‘l transporti (tashuvchilar) tomonidan yuk tashish xizmatlarining tariflari ularning rasmiy veb-saytida e’lon qilinadi.

5. Tashish jarayonini markazlashgan holda boshqarish va tashkillashtirish hamda yuk tashuvchilarga umumiy foydalanishdagi temir yo‘l trasportida xizmatlarni ko‘rsatish temir yo‘l transporti (tashuvchilar) tomonidan amalga oshiriladi.

6. Temir yo‘l transportidagi yuk tashuvlari bilan bog‘liq hujjatlar, shu jumladan temir yo‘l yukxati, yuklarni tashish buyurtmalari va boshqa hujjatlar elektron shaklda rasmiylashtirilishi mumkin.

7. Umumiy foydalanishdagi temir yo‘llarda yuk tashish temir yo‘l transporti (tashuvchi) tomonidan yuk jo‘natuvchidan qabul qilingan buyurtmanoma asosida amalga oshiriladi.

Buyurtmalar yuk jo‘natuvchilar tomonidan mazkur Qoidalarning 3 va 4-ilovalariga muvofiq yuk tashishga buyurtmanoma hamda dekadalik buyurtmanoma shaklida temir yo‘l transporti (tashuvchi) yoki ularning mintaqaviy bo‘linmalariga taqdim etiladi.

8. Yuk jo‘natuvchilar yuklarni tashish amalga oshirilishi mo‘ljallanayotgan oy (bundan buyon matnda prognoz oyi deb yuritiladi) boshlanishidan kamida 14 kun oldin temir yo‘l transportiga (tashuvchiga) buyurtmalarni elektron shaklda taqdim etadi.

Buyurtmalar yuklarni turlari va nomenklatura guruhiga ajratgan holda har bir jo‘natish temir yo‘l stansiyasi bo‘yicha, shu jumladan bo‘sh xususiy va ijaraga olingan vagonlar hamda xususiy konteynerlarning yukni jo‘natish va yetkazish manzilidagi temir yo‘l stansiyalari ko‘rsatilgan holda taqdim etiladi.

Buyurtmaning taqdim qilingan sanasi uning kelib tushgan sanasi hisoblanadi.

9. Yuk jo‘natuvchi buyurtmani elektron shaklda taqdim etish imkoni bo‘lmaganda, buyurtma qog‘oz shaklda shaxsan, pochta aloqasi, shuningdek faks va teletayp orqali keyinchalik buyurtmaning asl nusxasini taqdim etish sharti bilan ularning olinganligi haqida tasdiqnoma olgan holda taqdim etilishi mumkin.

Qog‘oz shaklidagi buyurtmalar uch nusxada yuk jo‘natuvchi tashkilot rahbari yoki jismoniy shaxsning imzosi bilan tasdiqlangan holda taqdim etiladi.

Elektron hujjat shaklidagi buyurtmalar yuk jo‘natuvchi tashkilot rahbarining yoki jismoniy shaxsning elektron raqamli imzosi (ERI) bilan tasdiqlangan holda taqdim etiladi.

10. Temir yo‘l transporti (tashuvchi) yukni jo‘natuvchilardan qabul qilingan buyurtmalarni besh ish kuni ichida ko‘rib chiqadi.

11. Temir yo‘l transporti (tashuvchi) yuk tashish uchun buyurtmalarni quyidagi hollarda rad etish huquqiga ega:

Temir yo‘l ustaviga muvofiq muayyan yo‘nalishlarda yuk ortishga istisno tariqasida ta’qiq joriy etilganda;

yuk jo‘natuvchi tomonidan buyurtmalar mazkur Qoidalarning 3 va 4-ilovalariga muvofiq shaklda taqdim etilmaganda yoki ma’lumotlar to‘liq ko‘rsatilmaganda;

boshqa davlatlar tashuvchilari temir yo‘l transportiga (tashuvchiga) buyurtma kelishilishini rad etganda;

buyurtmada ko‘rsatilgan yuklar, harakatdagi temir yo‘l tarkibi hamda konteynerlar Temir yo‘l ustavi, mazkur Qoidalar va temir yo‘l transportida texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar (texnik reglamentlar va standartlar) hamda temir yo‘l transportidan texnik jihatdan foydalanish qoidalari talablariga muvofiq bo‘lmaganda;

yuklarni “alohida shartlarda” tashishda tegishli temir yo‘l ma’muriyatlari bilan yuklarni tashish shartlari kelishilmaganda;

buyurtmada ko‘zda tutilgan yuklar hajmi va tashishning boshqa ko‘rsatkichlari temir yo‘l uchastkasining poyezdlarni o‘tkazish qobiliyati va (yoki) yo‘nalish bo‘yicha temir yo‘l stansiyalarining yukka ishlov berish qobiliyatlaridan ortiq bo‘lganda;

temir yo‘l transportida (tashuvchida) tashishlarni amalga oshirish uchun zarur bo‘lgan tegishli harakatdagi temir yo‘l tarkibi yoki konteynerlar mavjud bo‘lmagan hollarda.

Yuklarni tashish uchun buyurtma rad etilgan taqdirda, temir yo‘l transporti (tashuvchi) yuk jo‘natuvchini bu haqda uch kun ichida xabardor qiladi.

12. Yuk jo‘natuvchi buyurtma rad etilganligi haqida xabardor etilgan vaqtdan boshlab uch sutka ichida rad etish sabablarini bartaraf etgan holda takroran buyurtma berishi mumkin. Takroran taqdim etilgan buyurtmalar ikki kun ichida ko‘rib chiqiladi.

13. Yuk jo‘natuvchilarning buyurtmalari asosida temir yo‘l transporti (tashuvchi) kelgusi oy uchun harakatdagi temir yo‘l tarkibining kerakli miqdorini aniqlaydi hamda yuk tashuvlarining asosiy oylik buyurtmalar rejasini (bundan buyon matnda asosiy oylik buyurtma deb yuritiladi) tonna va vagonlarda shakllantiradi.

14. Temir yo‘l transporti (tashuvchi) yuk tashishga beriladigan asosiy oylik buyurtmalarga muvofiq quyidagilarni shakllantiradi:

prognoz oyi boshlanishidan kamida 12 kun avval — o‘rtacha bir sutkada vagonlar va tonnalarda yuklar turlari bo‘yicha prognoz oyi uchun tashishlarning aniqlashtirilgan hajmi;

prognoz oyi boshlanishidan kamida 10 kun avval — yetkazish manzili temir yo‘llar va vagonlar turi bo‘yicha tashishlarning umumiy hajmi hamda yetkazish manzilidagi temir yo‘llar bo‘yicha neft va neft mahsulotlari, och rangli neft mahsulotlari, spirt, kimyoviy mahsulotlar, shinni, o‘simlik moyi va ammiakli suvni tashish uchun mo‘ljallangan germetizatsiyalangan maxsus sisternalarga quyilgan holda barcha mahsulotlarning tashish hajmi.

Temir yo‘l transporti (tashuvchi) tomonidan prognoz oyi uchun tashishlarning tasdiqlangan hajmi o‘z mintaqaviy bo‘linmalariga va temir yo‘l stansiyalariga yetkaziladi.

15. Yuk tashuvlarini prognoz qilishda temir yo‘l transporti (tashuvchi) yuklarni tashishning oylik prognozini e’lon qilish bilan bir vaqtda o‘z mintaqaviy bo‘linmalariga o‘rtacha bir sutka davomida vagonlarda tashiladigan yuklarning asosiy turlari bo‘yicha yuk tashish marshrutlari prognozini belgilaydi.

16. Yuk tashuvlarining marshrutlar va yuk turlari bo‘yicha prognozi temir yo‘l transporti (tashuvchi) rahbari tomonidan tasdiqlanadi hamda yuk tashish asosiy oylik buyurtmalari bilan birgalikda o‘z mintaqaviy bo‘linmalari va temir yo‘l stansiyalari rahbarlariga prognoz oyi boshlanishidan kamida uch kun ilgari e’lon qilinadi.

17. Temir yo‘l transportida yuk tashuvlarini yuk turlari bo‘yicha prognozlash mazkur Qoidalarning 5-ilovasida ko‘rsatilgan yuklar nomenklaturasi asosida amalga oshiriladi.

18. Temir yo‘l transportining (tashuvchining) mintaqaviy bo‘linmalari rahbarlari yoki temir yo‘l stansiyasi boshlig‘i temir yo‘l transporti (tashuvchi) tomonidan belgilangan yuk tashuvlarining marshrutlar bo‘yicha prognoziga muvofiq yuklarni marshrutlarda tashish bo‘yicha kalendar prognozini oyning sanalari bo‘yicha prognoz oyi boshlanishidan kamida besh kun ilgari ishlab chiqadi hamda yuk jo‘natuvchi bilan prognoz oyi boshlanishidan kamida uch kun ilgari kelishadi.

Marshrutlarda tashish bo‘yicha kalendar prognoziga temir yo‘l transportining (tashuvchining) mintaqaviy bo‘linmalari tomonidan yuk jo‘natuvchilar bilan kelishilgan holda prognoz oyining har bir dekadasi boshlanishidan uch kun avval kelgusi dekadalar bo‘yicha tuzatish kiritiladi.

Yuk jo‘natuvchilarning buyurtmalariga asosan temir yo‘l transportining (tashuvchining) mintaqaviy bo‘linmasi rahbari yuk ortish kuniga qadar yuk tashuvlari prognozi doirasida marshrutning yetkazish manzili stansiyasini o‘zgartirish huquqiga ega.

19. Yuk tashish oylik prognozini o‘zgartirish to‘g‘risidagi iltimosnomalar yuk jo‘natuvchilar tomonidan prognoz qilingan oy tugashidan kamida o‘n sakkiz kun ilgari temir yo‘l transportiga (tashuvchiga) asoslangan holda taqdim etiladi.

Yuk jo‘natuvchilarning iltimosnomalariga muvofiq temir yo‘l transporti (tashuvchi) tomonidan prognoz qilingan oy tugashidan kamida o‘n besh kun ilgari oylik prognozlarga o‘zgartirishlar kiritiladi.

20. Yuklarni prognozdan ortiq ortish (bo‘sh xususiy (shaxsiy), ijaradagi vagon, konteynerlarni jo‘natish) uchun yuk jo‘natuvchi temir yo‘l transporti (tashuvchi) rahbari, uning mintaqaviy bo‘linmasi rahbari yoki temir yo‘l stansiyasi boshlig‘iga ortish kuniga qadar kamida 5 kun ilgari buyurtma taqdim etadi.

21. Rejadan ortiq yuk ortish imkoni bo‘lmagan taqdirda, temir yo‘l transporti (tashuvchi) rahbari yoki uning mintaqaviy bo‘linmasi rahbari uch kun ichida buyurtma beruvchini bu haqda xabardor etishi shart.

22. Yuklarni tashish buyurtmasi bajarilishining hisobi temir yo‘l transporti (tashuvchi) tomonidan mazkur Qoidalarning 6-ilovasiga muvofiq shakldagi tashish rejasi bajarilishini hisobga olish kartochkasida yuritiladi.

23. Hisobga olish kartochkasi temir yo‘l stansiyasining vakolatli xodimi tomonidan bir yoki yuk jo‘natuvchi talabiga ko‘ra ikki nusxada tuziladi. Hisobga olish kartochkasi ikki nusxada tuzilganda, uning bittasi temir yo‘l stansiyasida qoladi, ikkinchi nusxasi esa yuk jo‘natuvchiga beriladi.

Hisobga olish kartochkasi har bir yuk jo‘natuvchi va mazkur Qoidalarning 5-ilovasida ko‘rsatilgan yuklar nomenklaturasiga muvofiq har bir yuk bo‘yicha alohida yuritiladi.

Hisobga olish kartochkasi yuk jo‘natuvchi va temir yo‘l stansiyasi boshlig‘i tomonidan har bir hisobot sutkasining yoki yuklarni ortish uchun belgilangan sutkaning so‘ngida imzolanadi.

24. Yuk jo‘natuvchi hisobga olish kartochkasidagi ma’lumotlardan norozi bo‘lsa, u hisobga olish kartochkasini “e’tirozlar bilan” degan so‘zlarni yozgan holda imzolaydi.

Bunda, yuk jo‘natuvchi temir yo‘l stansiyasining vakolatli xodimiga keyingi kundan kechikmagan holda hisobga olish kartochkasidagi ma’lumotlardan noroziligi sabablarini ko‘rsatgan holda yozma ravishda ariza taqdim etishi kerak. Ariza taqdim etilmasa, hisobga olish kartochkasi noroziliksiz imzolangan deb hisoblanadi.

Yuk jo‘natuvchi hisobga olish kartochkasi imzolamasa yoki norozilik sabablari yuzasidan ariza taqdim etmasa, bu haqda temir yo‘l stansiyasining vakolatli xodimi tomonidan umumiy shakldagi dalolatnoma tuziladi va hisobga olish kartochkasiga biriktiriladi.

Yuk jo‘natuvchi vakili hisobga olish kartochkasini imzolash uchun kelmaganda, umumiy shakldagi dalolatnoma navbatdagi kundan kechiktirilmagan holda tuzilishi zarur.

25. Hisobga olish kartochkasini yuritish temir yo‘l stansiyasining vakolatli xodimi tomonidan quyidagi tartibda amalga oshiriladi:

1) hisobga olish kartochkasining 1, 2 va 3-ustunlari dekadalik buyurtmanoma asosida to‘ldiriladi.

Yuk jo‘natuvchi tomonidan dekadalik buyurtmanoma taqdim etilmagan taqdirda, hisobga olish kartochkasida vagonlar (konteynerlar) soni temir yo‘l stansiyasi vakolatli xodimi tomonidan rejalashtirilayotgan davr kunlari bo‘yicha bir maromda (o‘rtacha sutkalik) yuk ortishdan kelib chiqqan holda taqsimlanadi.

Yuk jo‘natuvchi tomonidan dekadalik buyurtmanoma taqdim etilmaganda yoki muddatlari buzilib taqdim etilganda va buning natijasida temir yo‘l stansiyasi tomonidan vagonlar (konteynerlar) yuk ortish uchun qo‘yib berilmagan hollarda yuk jo‘natuvchi yuk ortishdan bosh tortgan deb hisoblanadi.

Yuk jo‘natuvchi tomonidan dekadalik buyurtmanoma taqdim etilmagani yoki muddatlari buzilib taqdim etilgani to‘g‘risidagi ma’lumotlar temir yo‘l stansiyasi vakolatli xodimi tomonidan hisobga olish kartochkasining 7-ustunida qayd etiladi.

Yuklar konteynerlarda tashilganda, hisobga olish kartochkasining 3-ustuni to‘ldirilmaydi;

2) hisobga olish kartochkasining 4-ustunida ortish uchun texnik va tijorat jihatdan yaroqli bo‘lgan, dekadalik buyurtmanoma asosida hisobot sutkasida yuk jo‘natuvchiga qo‘yib berilgan vagonlar (konteynerlar) miqdori ko‘rsatiladi. Bunda, quyidagi vagonlar (konteynerlar) qo‘yib berilgan deb hisoblanadi:

yuk ortish uchun hisobot sutkasi davomida to‘liq bo‘lgan muddat bilan qo‘yib berilgan bo‘sh vagonlar (konteynerlar);

avvalgi sutkalarda yuklanmay qolgan vagonlar (konteynerlar);

yuklarni tushirish va keyin ortish maqsadida qo‘sh operatsiyalar bajarilishi uchun qo‘yib berilgan yukli vagonlar (konteynerlar);

yuk ortish uchun to‘liq bo‘lmagan muddat bilan qo‘yib berilgan, biroq yuk jo‘natuvchi tomonidan hisobot sutkasi yakuniga qadar yuklangan vagonlar (konteynerlar);

3) hisobga olish kartochkasining 5-ustunida hisobot sutkasida ortilgan vagonlar (konteynerlar) miqdori ko‘rsatiladi. Bo‘sh xususiy konteynerlarni tashish prognoz qilingan bo‘lsa, hisobga olish kartochkasining 5-ustunida bo‘sh xususiy konteynerlarning miqdori ko‘rsatiladi;

4) hisobga olish kartochkasining 6-ustunida vagonlar va tonnalarda tashishlar prognozi bajarilishi hisobini yuritish uchun yuklangan yuklarning tonnasi bo‘yicha miqdori ko‘rsatiladi, yuklar konteynerlarda tashilganda 6-ustun to‘ldirilmaydi;

5) hisobga olish kartochkasining 2, 4 va 5-ustunlarida tashuvlar prognozida nazarda tutilgan, qo‘yib berilgan va amalda yuklangan jo‘natuvchi marshrutlar miqdori maxraj ko‘rinishida ko‘rsatiladi;

6) hisobga olish kartochkasining 7-ustunida tashishlar prognozi bajarilmaganligi sabablari ko‘rsatiladi.

Yuk jo‘natuvchi tomonidan yuk ortishni yozma ravishda rad etilganda, hisobga olish kartochkasining 7-ustunida “vagonga yuk ortish rad etildi” degan so‘zlar yozib qo‘yiladi va rad etish sanasi ko‘rsatiladi. Yuk ortishni rad etish to‘g‘risidagi arizada yuk jo‘natuvchi rad etayotgan vagonlar, tonnalar miqdori hamda ortish rad etilishiga taalluqli bo‘lgan davr ko‘rsatilishi lozim. Yuk jo‘natuvchining ortishni rad etish to‘g‘risidagi arizasi hisobga olish kartochkasiga ilova qilinadi.

Hisobga olish kartochkasining 7-ustunida yuklanmagan vagonlar sabablaridan tashqari temir yo‘l transporti (tashuvchi) yoki yuk jo‘natuvchi aybi bilan yuklanmagan vagonlar soni ham ko‘rsatiladi;

7) hisobga olish kartochkasining 8 va 9-ustunlarida mos ravishda temir yo‘l stansiyasining vakolatli xodimi va yuk jo‘natuvchi yoki uning vakilining imzolari qo‘yiladi;

8) hisobga olish kartochkasining 10 — 24-ustunlari xalqaro tashishlarda to‘ldiriladi va yetkazish temir yo‘llari (mamlakatlari) ko‘rsatiladi.

26. Temir yo‘l transporti (tashuvchi) aybi bilan yuklanmagan vagonlar (konteynerlar) miqdori hisobga olish kartochkasining 2-ustunidan 4-ustunini ayirish orqali aniqlanadi.

27. Yuk jo‘natuvchi aybi bilan yuklanmagan vagonlar (konteynerlar) soni hisobga olish kartochkasining 4-ustunidan 5-ustunini ayirish yo‘li bilan aniqlanadi.

Yuk jo‘natuvchi aybi bilan vagon va tonnalarda prognoz qilinadigan yuklar bo‘yicha yuklanmagan tonnalar miqdori hisobga olish kartochkasining 4-ustunidan 6-ustunini ayirish orqali aniqlanadi.

Dekada davomida temir yo‘l transporti (tashuvchi) va yuk jo‘natuvchi aybi bilan yuklanmagan vagonlar (konteynerlar) va tonnalar miqdori hisobga olish kartochkasining 7-ustunida ko‘rsatiladi, bunda yuklanmagan marshrutlar soni maxrajda ko‘rsatiladi.

28. Temir yo‘l transporti (tashuvchi) yuk jo‘natuvchining iltimosnomasiga binoan yuk jo‘natuvchi bilan kelishilgandan ortiq vagonlar (konteynerlar) qo‘yib bersa, qo‘yib berilgan barcha vagonlar (konteynerlar) soni hisobga olish kartochkasining 4-ustuniga kiritiladi.

29. Yuk jo‘natuvchi tomonidan dekadalik buyurtmanoma taqdim etilmaganda yoki Temir yo‘l ustavida belgilangan muddatdan kech taqdim etilganda, mazkur dekada uchun yuk jo‘natuvchi aybi bilan yuklanmaganlik prognoz bo‘yicha yuk ortishning o‘rtacha sutkalik me’yoridan kelib chiqqan holda aniqlanadi.

30. Yuk jo‘natuvchi tomonidan vagonga yukni ortish bo‘yicha texnik me’yorlarning statik yuklamasi bajarilmagan taqdirda, tashuvlar prognozi bo‘yicha yuklanmagan tonnalar miqdori yuk jo‘natuvchi aybi bilan yuzaga kelgan deb hisoblanadi.

Yuk jo‘natuvchi tashilishi tonna va vagonlarda prognozlashtirilgan va hisobga olingan yuklarni ortishda tonnada prognoz qilingan barcha yukni ortib bo‘lganda, vagonlarga yukni zichroq joylashtirish yoki sig‘imi kattaroq hajmdagi vagonlarni qo‘yib berish oqibatida buyurtmada ko‘rsatilganidan kamroq vagondan foydalangan bo‘lsa, tashish prognozi bajarilgan deb hisoblanadi.

Bunda, bo‘sh qolgan vagonlar soni ortilgan yukning tonnalardagi umumiy miqdorini bitta vagonning statik yuklanishi miqdoriga bo‘lish yo‘li bilan aniqlanadi hamda yuk jo‘natuvchiga bog‘liq sabablarga ko‘ra yuklanmagan vagonlar u tomondan bo‘sh qoldirilayotgan vagonlar soniga qisqartiriladi.

Yuk jo‘natuvchi tonna va vagonlarda prognozlashtirilgan va hisobga olingan yuklarni ortishda buyurtmanoma berilgan vagonlarning barchasidan foydalanganda, yuklanmay qolgan tonnalar miqdori statistik yuklanishdan kam bo‘lsa buyurtmanoma bajarilgan deb hisoblanadi.

Vagon va tonnalarda prognoz qilinadigan va hisoblanadigan yuklar bo‘yicha yuklarni kam ortilganligi uchun keyingi hisoblar qiymati tonnada, manzili bo‘yicha yuklanmagan vagonlarning yuklama miqdorini yetkazish soniga ko‘paytirish bilan aniqlanadi.

31. Yuk jo‘natuvchining korxonasida yuz bergan avariya tufayli ishlab chiqarish jarayoni kamida uch sutkaga to‘xtatilgani sababli tashishlar prognozi bajarilmaganda, yuk jo‘natuvchi tomonidan avariya to‘g‘risida tasdiqlangan dalolatnoma nusxasi temir yo‘l stansiyasi boshlig‘iga taqdim etilishi lozim.

Tabiiy ofatlar sababli temir yo‘l shoxobcha yo‘lida harakat to‘xtab qolganda, amaldagi qoidalarga muvofiq yuk ortish-tushirish ishlarini bajarish taqiqlangan va tashishlar prognozining bajarilmay qolishiga sabab bo‘lgan tabiiy ofatlar temir yo‘l stansiyasi hamda yuk jo‘natuvchi tashkilot rahbari tomonidan imzolanadigan dalolatnomada qayd etilishi lozim. Ushbu dalolatnoma hisobga olish kartochkasiga ilova qilinadi.

Mazkur bandning birinchi va ikkinchi xatboshilarida nazarda tutilgan holatlar yuzaga kelganda, hisobga olish kartochkasining 7-grafasida bu haqida qayd etiladi.

32. Hisobot oyi natijalariga ko‘ra yuk jo‘natuvchi tomonidan yuklangan vagonlarning umumiy miqdori mos kelsa, ortilgan yuk og‘irligi esa oylik buyurtmada ko‘rsatilgandan ko‘p bo‘lsa, bunda yuk tashuvlari prognozi bajarilgan hisoblanadi.

33. Temir yo‘l stansiyasi yuk jo‘natuvchiga tashuvlar prognozi bajarilgani to‘g‘risidagi yakuniy natijalarni hisobga olish kartochkasida ortish uchun ko‘zda tutilgan oxirgi sutka o‘tgandan keyin 5 kun mobaynida ma’lum qiladi.

34. Yuklarni ortishda prognoz qilingan vagonlardan to‘liq foydalanilgan va vagonlarni ortish bo‘yicha texnik me’yorlar bajarilgan, tashilishi tonna va vagonlarda prognoz qilinadigan va hisoblanadigan yuklarning tonnalarda oylik prognozi yuk jo‘natuvchi tomonidan bajarilmaganda, temir yo‘l transporti (tashuvchi) yuk jo‘natuvchining talabiga asosan tonnalarda buyurtmani bajarish uchun zarur bo‘lgan miqdorda qo‘shimcha vagonlarni qo‘yib beradi va berilgan vagonlar uchun to‘lov undiradi.

35. Temir yo‘l transporti (tashuvchi) aybi bilan vagonlar (konteynerlar) tashuvlar prognozini bajarish uchun qo‘yib berilmaganda, temir yo‘l transporti yuk jo‘natuvchining talabiga asosan yuklanmay qolgan vagonlar hajmini to‘ldirish uchun ularni keyingi oy davomida ajratishga majbur.

Bunda, temir yo‘l transporti (tashuvchi) tomonidan ichki temir yo‘l qatnovlarida tashilishi prognoz qilingan yuklar bo‘yicha yuk jo‘natuvchi bilan, xalqaro temir yo‘l qatnovlarida prognoz qilingan yuklar bo‘yicha esa yuk jo‘natuvchi, tashishda qatnashayotgan davlatlar temir yo‘l ma’muriyatlari va boshqa transport turlari tashkilotlari bilan kelishilgan holda vagonlar (konteynerlar) ajratiladi.

36. Qo‘shimcha buyurtmanomalarga asosan jo‘natilayotgan yuklar, jumladan bo‘sh xususiy (ijaraga olingan) vagon va konteynerlar uchun alohida hisobga olish kartochkasi tuziladi.

37. Ichki qatnovda yuk tashish uchun yuk jo‘natuvchi tomonidan mazkur Qoidalarning 1 va 2-ilovalariga muvofiq shakldagi temir yo‘l transporti yukxati hamda marshrut yoki vagonlar guruhi yukxati rasmiylashtiriladi.

Yuklar xalqaro qatnovlarda, shuningdek chegaradosh davlatlar temir yo‘llarining tranzit uchastkalarini kesib o‘tuvchi ichki qatnovlarda tashilganda, Xalqaro temir yo‘llarda yuk tashish qatnovlari to‘g‘risidagi bitim (bundan buyon matnda SMGS deb yuritiladi) talablariga muvofiq yukxati rasmiylashtiriladi.

38. Yukxati asosiy tashish hujjati va temir yo‘lda yuk tashish shartnomasi hisoblanadi.

Yukxati yuklar vagonga ortilganidan so‘ng rasmiylashtiriladi.

Yukxati yo‘l qaydnomasi bilan birgalikda yetkazish manzilidagi stansiyagacha yuk bilan birga yuboriladi va yukni oluvchiga topshiriladi.

Bojxona nazorati ostidagi yuklarning tashish xujjatlari yetkazish manzilidagi temir yo‘l stansiyasida bojxona organi va temir yo‘l transporti (tashuvchi) o‘rtasidagi kelishuvlar asosida bojxona organi mansabdor shaxslariga topshiriladi.

39. Yuk jo‘natuvchi va temir yo‘l stansiyasi tomonidan yukxatining tegishli grafalariga barcha ma’lumotlar to‘liq kiritilishi kerak. Yuk jo‘natuvchi tomonidan yukxati va tashish hujjatlaridagi ma’lumotlarni o‘chirish, o‘zgartirish va bo‘yash taqiqlanadi.

Agar yuk jo‘natuvchi tomonidan yukxatini to‘ldirish jarayonida hujjatdagi ma’lumotlarni o‘chirish yoki dog‘ tushirish holatiga yo‘l qo‘yilgan bo‘lsa, yangi yukxati to‘ldirilishi lozim.

Temir yo‘l transporti (tashuvchi) tomonidan yukxati va tashish hujjatlari to‘plamiga o‘zgartirish va ularga qo‘shimchalar kiritilishi mumkin hamda mazkur o‘zgartirish va qo‘shimchalar temir yo‘l stansiyasi shtempeli bilan tasdiqlanishi kerak.

40. Bitta yukxati bilan quyidagi tashuvlarni rasmiylashtirishga yo‘l qo‘yilmaydi:

1) tez buziluvchan yuklarni boshqa yuklar bilan birga tashish, bundan kuzatuvchilar hamrohligida tashiladigan yuklar mustasno;

2) o‘z xususiyatlariga ko‘ra boshqa yuklar bilan bir vagonda tashilishiga yo‘l qo‘yilmaydigan yuklar;

3) alohida ehtiyot choralari talab qilinadigan yuklarni bunday choralarni talab qilmaydigan yuklar bilan birga tashishda;

4) fitosanitariya talablari, sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari, ekologik normalar va qoidalar, veterinariya, veterinariya-sanitariya qoidalari va normalariga rioya qilishni talab qiladigan yuklarni ushbu norma va qoidalarga rioya qilishni talab qilmaydigan yuklar bilan birga tashish;

5) turli saqlash muddatlariga ega bo‘lgan yuklar, bundan yuklar umumiy foydalanishda bo‘lmagan joylarga tushirish uchun jo‘natilayotgan hollar mustasno;

6) bojxona nazorati ostidagi yuklar bilan bojxona nazorati ostida bo‘lmagan yuklarni bitta temir yo‘l vagonda (konteynerda) tashish.

41. Bitta yukxatida yuk jo‘natuvchi (yukni oluvchi) sifatida faqat bitta yuridik yoki jismoniy shaxs ko‘rsatilishi shart.

42. Yuk jo‘natuvchi tomonidan yukxatining grafalari quyidagi tartibda to‘ldirilishi lozim:

1) “Tezlik” grafasida yukning yukli yoki katta tezlik bilan tashilishi ko‘rsatiladi;

2) “Vagon turi”, “Vagon raqami”, “Yuk ko‘tarish qobiliyati”, “O‘qlar soni”, “Sisterna turi”, “Vagonga ortishning texnik me’yori” grafalari yuk jo‘natuvchining kuchi va texnik vositalari (vagon, konteyner, ortish moslamalari) yordamida yuk ortilganda to‘ldiriladi;

3) “Yuk ko‘tarish qobiliyati” grafasida vagondagi yozuvlar va belgilarda (trafaretda) ko‘rsatilgan ma’lumotlarga muvofiq kasr ko‘rinishida: suratda — vagonning yuk ko‘tarish qobiliyati, maxrajda — yarim ochiq yoki yopiq vagon kuzovining hajmi, platformalar uchun esa — rama uzunligi ko‘rsatiladi;

4) “Vagonga ortishning texnik me’yori” grafasida vagonga yuk ortish bo‘yicha xalqaro yoki ichki texnik me’yor ko‘rsatiladi. Texnik me’yorlar belgilanmagan yuklar uchun ushbu grafada “me’yor belgilanmagan” degan so‘zlar ko‘rsatiladi;

5) “Vagon raqami” grafasida guruhli refrijeratorli harakatdagi temir yo‘l tarkibiga yukxati to‘ldirilganda kasr ko‘rinishda: suratda — refrijeratorli poyezd yoki seksiya raqami, maxrajda — vagon raqamini ko‘rsatiladi;

6) “Yetkazish stansiyasi” grafasida Tarif qo‘llanmasiga muvofiq yukni yetkazish manzilidagi temir yo‘l stansiyasi nomi ko‘rsatiladi. Yuk temir yo‘l shoxobcha yo‘liga jo‘natilayotganda, yetkazish stansiyasi nomi bilan “_____ shoxobcha yo‘liga qo‘yib berish” degan so‘zlar yoziladi (yetkazib berish mo‘ljallangan temir yo‘l shoxobcha yo‘lining tashkiloti nomi ko‘rsatiladi);

7) “Yuk jo‘natuvchi” grafasida yuk jo‘natuvchi tashkilotning to‘liq nomi ko‘rsatiladi. Yuk jismoniy shaxslar tomonidan jo‘natilayotgan bo‘lsa, yukni jo‘natayotgan shaxsning familiyasi, ismi va otasining ismi ko‘rsatiladi;

8) “Pochta manzili” grafasida yuk jo‘natuvchining pochta manzili ko‘rsatilib, shahar yoki boshqa aholi punkti, tumanlar, ko‘cha va uy raqami qayd etiladi;

9) “Yukni oluvchi” va “Pochta manzili” grafalari mazkur bandning 7 va 8-kichik bandlarida belgilangan tartibda to‘ldiriladi. Ushbu grafalarda yukni oluvchining telefon raqamlari va elektron pochta manzili ko‘rsatilishi kerak;

10) “Yuk jo‘natuvchining belgi va markasi” grafasida yuk jo‘natuvchi tomonidan yuk joylarining farqlovchi belgilari yoki tartib raqamlari ko‘rsatiladi;

11) “Joylar soni” grafasida yuk va o‘ramning har bir turi bo‘yicha alohida yuk joylarining soni hamda joylarning umumiy soni ko‘rsatiladi.

Yuklar paketlashtirilgan holda poddonlarda tashilganda, grafada kasr ko‘rinishida suratda — poddonlarda shakllantirilgan paketlar soni, maxrajda — joylarning umumiy soni ifodalanadi. Yuklar to‘kilgan, uyulgan yoki quyilgan holda tashishga taqdim etilganda, joylar soni ko‘rsatilmaydi, “to‘kilgan”, “uyulgan” yoki “quyilgan” degan so‘zlar kiritiladi;

12) “Qadoqlash” grafasida yuklar qadoqlarining turi yoziladi. Qadoqlanmagan yuklar tashishga taqdim etilganda, ushbu grafada “Qadoqlanmagan” yoki “n/u” qisqartma belgisi qo‘yiladi;

13) “Yukning nomi” grafasida quyidagilar ko‘rsatiladi:

Tarif qo‘llanmasiga muvofiq yukning to‘liq nomi;

Yuklarning yagona tarif-statistika nomenklaturasi (YETSNG) va Yuklarning uyg‘unlashgan nomenklaturasi (GNG) bo‘yicha kodlari;

taxta-yog‘och va o‘tin yuklarini to‘kilgan holda tashishda — yuklarni tashishga qabul qilish mazkur Qoidalarning 5-bobida belgilangan tartibda yuklangan shtabellar (taxlamlar) miqdori va balandligi;

yog‘och-taxta materiallari metall sim bog‘lamalarni (strop, styajka) qo‘llagan holda tashilganda, ushbu moslamalarning soni;

yuk jo‘natuvchi plombalar bilan yuk jo‘natilganda, “Yuk jo‘natuvchi plombalari” degan so‘zlar;

yuk jo‘natuvchi yoki yukni oluvchining kuzatuvchilari hamrohligida jo‘natilganda, “Yuk jo‘natuvchi (yoki yukni oluvchi) kuzatuvchisi” belgisi, kuzatuvchining familiyasi, ismi, otasining ismi, pasport (ID-karta) seriyasi va raqami, xizmat safari guvohnomasi raqami (mavjud bo‘lsa);

sabzavotlar va poliz ekinlari to‘kilgan holda tashilganda, sabzavot va poliz ekinlarining bir-biridan ajratish uchun vagonga o‘rnatilgan to‘siqlar soni;

hayvonlar yopiq vagonlarda tashilganda, eshik to‘siqlari soni;

yuklar isitilgan holda tashilganda, temir yo‘l transportiga (tashuvchiga) tegishli vagon isitish moslamalari soni.

Yuklarning nomini kiritish uchun yukxatida joy yetarli bo‘lmasa, yuk jo‘natuvchi tomonidan yukxatiga qo‘shimcha ravishda yukxati formatidan ortiq bo‘lmagan hajmda ro‘yxat tuzilib, unda tashiladigan barcha yuklarning belgilari, markalari, joylar soni, qadoqlangan o‘ramlari, nomi va og‘irligi ko‘rsatiladi. Ushbu ro‘yxat to‘rt nusxada yuk jo‘natuvchi shtempeliga ega blankalarda tuziladi va yuk jo‘natuvchi tomonidan imzolanadi.

Bunda, “Yukning nomi” grafasida “Terma jo‘natma, yuklar ro‘yxati ilova qilinadi” degan so‘zlar yoziladi.

Ro‘yxatning barcha nusxalarida yukxatining raqami va temir yo‘l stansiyaning kalendar shtempeli qo‘yilgan bo‘lishi lozim.

Ro‘yxat nusxalari yukxati, yo‘l qaydnomasi va yo‘l qaydnomasining koreshogiga biriktiriladi. Ro‘yxatning bir nusxasi yuk tashishga qabul qilish kvitansiyasiga bilan birga yuk jo‘natuvchiga topshiriladi;

14) “Yukning og‘irligi, kilogrammda aniqlangan/yuk jo‘natuvchi” grafasida yukning og‘irligi yuk jo‘natuvchi tomonidan yoki temir yo‘l stansiyasining vakolatli xodimi bilan birgalikda yuk jo‘natuvchi tomonidan aniqlanganda to‘ldiriladi.

Yukning og‘irligi vagon tarozisida aniqlanganda, tegishli grafalarda brutto, vagon tarasi va netto og‘irliklari ko‘rsatiladi. Bunda, “Tara teksh./brusdan” grafasida vagon tarasining og‘irligi tekshirilgan yoki vagon brusidan olinganligidan kelib chiqib, kerak bo‘lmagan belgi o‘chiriladi.

Bitta yukxati bo‘yicha taraga joylashtirilgan va donali bo‘lgan turli xildagi va har xil qadoqdagi yuklar tashishga taqdim etilganda, qadoqning har bir turi bo‘yicha har bir yukning alohida og‘irligi, shuningdek mazkur yukxati bo‘yicha taqdim etilayotgan yuklarning umumiy og‘irligi ko‘rsatiladi;

15) “Jami joylar” grafasida joylarning umumiy miqdori so‘z bilan yoziladi;

16) “Jami og‘irligi” grafasida yuk jo‘natuvchi tomonidan yoki yuk jo‘natuvchi temir yo‘l stansiyasining vakolatli xodimi bilan birgalikda yukning umumiy og‘irligi aniqlanganda, yukning umumiy og‘irligi so‘z bilan yoziladi;

17) “Og‘irlikni aniqlash usuli” grafasida yukning og‘irligi qanday usul bilan aniqlangani ko‘rsatiladi.

Yukning vazni statik vazn o‘lchash maqsadida vagon tarozisida, tovar yoki boshqa turdagi tarozida o‘lchanganda, tarozi turi va bo‘linish birligi ko‘rsatiladi.

Yuk og‘irligi standart bo‘yicha aniqlangan bo‘lsa, ushbu grafada bitta yuk joyining brutto va netto standart og‘irligi ko‘rsatiladi;

18) “Yuk jo‘natuvchi (imzo)” grafasida tashuvlarni rasmiylashtirish uchun yuk jo‘natuvchining ishonchnomasiga ega bo‘lgan yuk jo‘natuvchining vakili yukxatida u tomonidan ko‘rsatilgan ma’lumotlarning to‘g‘riligini tasdiqlab, imzo chekadi;

19) “Texnik shartlar kitobining ____ bobi ___ paragrafiga muvofiq to‘g‘ri joylashtirilgan va mahkamlangan” grafasida yuklarni ochiq harakatdagi temir yo‘l tarkibida tashishda ularning to‘g‘ri ortilganligi va mahkamlanganligi uchun javobgar bo‘lgan yuk jo‘natuvchi yoki uning vakili imzo chekadi.

Yukni ochiq harakatdagi temir yo‘l tarkibida tashishda uni to‘g‘ri ortish va mahkamlash SMGSning texnik shartlarida ko‘zda tutilmagan bo‘lsa, ushbu grafada “Yuk ____ yil ____dagi _____-son mahalliy texnik shartlarga muvofiq to‘g‘ri joylashtirilgan va mahkamlangan” degan yozuv qayd etiladi;

20) “Yuk jo‘natuvchining arizasi va belgilari” grafasida:

yukning e’lon qilingan qiymati (narxi);

ochiq harakatdagi temir yo‘l tarkibida tashish ruxsat etilgan yuklar ro‘yxatida ko‘rsatilmagan yuk tashish uchun taqdim etilganda, uni ochiq harakatdagi temir yo‘l tarkibida tashish uchun rozilik berilganligi;

yuk jo‘natuvchi tomonidan vagonda o‘rnatilgan, yetkazish manzilidagi temir yo‘l stansiyasida yukni oluvchiga topshirilishi kerak bo‘lgan moslamalar;

yuklarni yechib olinadigan uskunalar va sovuq o‘tkazmagan holda tashishda uskunalar va isitish materiallari og‘irligi;

yuk jo‘natuvchi tomonidan yukni muzlab qolishdan saqlash maqsadida amalga oshirilgan profilaktika choralari;

qadoqlanmagan yukning ko‘zga ko‘rinadigan shikastlanishlari (masalan, “stanokning ___ detali singan”, “mashinaning yoritish chiroqlari singan” va boshqalar);

yukxatiga ilova qilingan hujjatlarning nomlari va raqamlari to‘g‘risidagi ma’lumotlar ko‘rsatiladi.

Yuk jo‘natuvchilar ushbu grafada boshqa ma’lumotlarni ham kiritish huquqiga ega;

21) Alohida qoidalar asosida tashiladigan yoki tashish va saqlashda alohida ehtiyot choralariga rioya qilish talab qilinadigan yuklar bo‘yicha yukxatining yuqori qismida (“Alohida belgilar va shtempellar joyi” grafasida) shtempel yoki yukning o‘ziga xos xususiyatlari to‘g‘risidagi yozuv qayd etiladi, harakatdagi temir yo‘l tarkibida tez buziluvchan yuklar tashilganda esa “Tez buziluvchan yuk” shtempeli qo‘yiladi.

43. Temir yo‘l transporti (tashuvchi) yuk jo‘natuvchi tomonidan yukxatiga ilova qilingan kuzatuv hujjatlarining to‘g‘riligi va yetarliligini tekshirishga majbur emas.

Yuk jo‘natuvchilar yuklarni temir yo‘llarda xalqaro va ichki qatnovlarda tashishda yuklarni xususiyatlaridan kelib chiqib bojxona rasmiylashtiruvini amalga oshirish hamda tashish uchun qonunchilikda taqdim etilishi belgilangan hujjatlarni (ruxsat etish xususiyatiga ega hujjatlar va boshqalar) temir yo‘l transportiga (tashuvchiga) yukxatiga ilova qilishi lozim.

Yuk jo‘natuvchi kuzatuv hujjatlar yo‘qligi, yetarli emasligi yoki noto‘g‘riligi natijasida kelib chiqadigan oqibatlar uchun temir yo‘l transporti (tashuvchi) oldida javobgardir.

Ilova qilingan hujjatlar yukxatiga biriktirilishi shart.

44. Jo‘natish temir yo‘l stansiyasi yukxatining grafalarini quyidagi tartibda to‘ldiradi:

1) “Prognoz bo‘yicha raqami” grafasida tashuvlar prognozining yoki yuk jo‘natuvchi buyurtmasining ro‘yxat raqami ko‘rsatiladi;

2) “Yuk olib kirishga ruxsat berilgan _____ kun _____ oy” grafasida vagon jo‘natmalar uchun yuklar taqdim etilganda, temir yo‘l stansiyasi boshlig‘i tomonidan yukni olib kirishga ruxsat berilgan kun va oy ko‘rsatiladi;

3) “Ortish tayinlangan _____kun _____oy” grafasida temir yo‘l stansiyasi boshlig‘i tomonidan yuk ortish belgilangan kun va oy ko‘rsatiladi. Mazkur grafaning pastki qismida yuk ortilgan kunida temir yo‘l stansiyasi boshlig‘ining imzosi va sanasi qo‘yiladi;

4) “Alohida belgilar va shtempellar uchun joy” grafasida:

tashishning ma’lum bir yo‘nalishida harakatdagi temir yo‘l tarkibining og‘irligi va turi;

yuk ortish gabariti bo‘yicha cheklovlar (bu haqida yukxatini imzolash jarayonida belgi qo‘yiladi);

Mazkur Qoidalarning 4-bobida nazarda tutilgan holatlarda, “Tepalikdan tushirilmasin” degan so‘zlar;

nogabaritli yuklar tashilganda, nogabaritlikning 5 xonali indeksi bo‘yicha “_____ darajali nogabaritli yuk” degan so‘zlar;

yuklar jo‘natiluvchi marshrutlar orqali tashilganda, “_____-son to‘g‘ridan-to‘g‘ri jo‘natiluvchi marshrut” yoki “Temir yo‘lning __________ stansiyasida tarqatiladigan _____-son jo‘natiluvchi marshrut” degan so‘zlar;

yuklar pog‘onasimon marshrutlarda tashilganda, marshrutni oxirgi shakllantiruvchi stansiyaning “_____-son pog‘onasimon to‘g‘ridan-to‘g‘ri marshrut” yoki “Temir yo‘lning ______ stansiyasida tarqatiladigan _______-son pog‘onasimon marshrut” shtempeli qo‘yiladi;

5) “_____-son yukxati” grafasida yo‘l qaydnomasi raqami ko‘rsatiladi;

6) “Jo‘natish stansiyasi” grafasida jo‘natish temir yo‘l stansiyasining nomi hamda Tarif qo‘llanmasiga muvofiq ushbu temir yo‘l stansiyaning kodi shtempelda ko‘rsatiladi;

7) “Vagon turi”, “Vagon raqami”, Yuk ko‘tarish qobiliyati”, “O‘qlar soni”, “Vagonni ortish texnik me’yori” grafalari temir yo‘l transportining (tashuvchining) kuchi va texnik vositalari (vagon, konteyner, ortish moslamalari) yordamida yuk ortilganda mazkur Qoidalarning 42-bandi 2 — 5-kichik bandlarida belgilangan tartibda to‘ldiriladi;

8) “Yukning og‘irligi, kilogrammda aniqlangan/Temir yo‘l transporti (tashuvchi)” grafasida temir yo‘l transportining (tashuvchining) kuchi va texnik vositalari (vagon, konteyner, ortish moslamalari) yordamida yuklar ortilganda, mazkur Qoidalarning 42-bandi 14-kichik bandida belgilangan tartibda temir yo‘l stansiyasi tomonidan to‘ldiriladi;

9) “Jami og‘irligi” grafasida yukning og‘irligi temir yo‘l transporti (tashuvchi) tomonidan aniqlanganda, yukning umumiy og‘irligi so‘z bilan yozib ko‘rsatiladi;

10) “Og‘irlikni aniqlash usuli” grafasi yukning og‘irligi qanday usul bilan aniqlanganligi mazkur Qoidalarning 42-bandi 17-kichik bandida belgilangan tartibda to‘ldiriladi;

11) “Temir yo‘l transporti (tashuvchi) yuk qabul qilib topshiruvchisi” grafasi temir yo‘l transporti (tashuvchi) tomonidan yoki yuk jo‘natuvchi va temir yo‘l stansiyasining vakolatli xodimi bilan birgalikda yukning og‘irligi aniqlanganda, temir yo‘l stansiyaning vakolatli xodimi tomonidan imzolanadi;

12) “Temir yo‘l (tashuvchi) markasi” grafasida yuklar mayda jo‘natmalar bilan tashilganda, jo‘natiladigan yuklarni qabul qilish kitobiga ko‘ra tartib raqami ko‘rsatiladi;

13) “Tarif belgilari” grafasida Tarif qo‘llanmasiga muvofiq tegishli tarif va xizmatlarni qo‘llash uchun zarur bo‘lgan ma’lumotlar ko‘rsatiladi;

14) “____ kilometrga to‘lovlar hisobi” grafasida tashish masofasi, yuk tashish haqi, qo‘shilgan qiymat solig‘i va boshqa to‘lovlar ko‘rsatiladi;

15) “Jo‘natishda undirildi” grafasida yuk jo‘natuvchiga hisoblangan summa yozma ravishda ko‘rsatiladi. Hisoblangan summa temir yo‘l stansiyasining vakolatli xodimining imzosi bilan tasdiqlanadi;

16) “Yukni qismlar bilan olib kirish” grafasida temir yo‘l stansiyasining vakolatli xodimi har bir alohida olib kirilgan yuk qismi bo‘yicha sana, joylar soni va yuk vaznini ko‘rsatadi.

Yuk jo‘natuvchilarga qabul qilish markalarini topshirish ko‘zda tutilmagan temir yo‘l stansiyalarida ushbu grafaga temir yo‘l stansiyasining vakolatli xodimi tomonidan temir yo‘l stansiyasi yoki tashuvchi hududiga bir vaqtda olib kirilgan yuklarning to‘liq partiyasi to‘g‘risidagi ma’lumotlar kiritiladi. Mazkur ma’lumotlar temir yo‘l stansiyasining vakolatli xodimi imzosi bilan tasdiqlanadi;

17) “Tashish shartnomasi tuzilgan sana” grafasida jo‘natish temir yo‘l stansiyasining kalendar shtempeli qo‘yilib, unda yuk tashishga qabul qilingan sana ko‘rsatiladi;

18) “Yuk jo‘natuvchi” va “Yukni oluvchi” grafalarida yuk jo‘natuvchi va yukni oluvchilar jismoniy shaxs bo‘lsa, shartli “1000” raqamli kod qo‘yiladi.

45. Temir yo‘l stansiyalari tomonidan yo‘l davomida tashilayotgan yuklar bo‘yicha dalolatnomalar tuzilganda, yukxatining “Temir yo‘l (tashuvchi) belgilari” grafasiga tuzilgan dalolatnomaning raqami, tuzilgan sanasi va mazmuni (masalan, “___ ta joy yetmaganligi to‘g‘risida”, “____kilogramm og‘irlik yetmaganligi to‘g‘risida” va tijorat nosozliklari) kiritiladi.

46. Yuk tashish shartnomasini o‘zgartirish bo‘yicha yo‘l davomida yukxatiga o‘zgartirish kiritish mazkur Qoidalarning 9-bobida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Bunda, yukxatida yetkazish manzilidagi dastlabki temir yo‘l stansiyasi nomi va uning kodi, yukni oluvchining nomi (yukni oluvchining nomi o‘zgarganda) o‘chiriladi (o‘qish imkoniyati saqlangan holda), yukxatini o‘zgartirish (manzilni o‘zgartirish) to‘g‘risidagi farmoyishga muvofiq yangi ma’lumotlar va ularning kodlari ko‘rsatiladi.

Yukxatiga o‘zgartirishlar kiritilganda, yukxatining tepa qismiga “Yuk 20___ yil ___ _____dagi ____-son farmoyishga asosan temir yo‘lning ______ stansiyasi manzili o‘zgartirildi” degan so‘zlar yoziladi.

Ayrim hollarda yangi yukxati tuzilganda, yukxatining tepa qismida “Yuk 20___ yil ___ _____dagi ____-son farmoyishga asosan manziliga o‘zgartirildi. Dastlabki yukxati raqami _____, temir yo‘lning _____ jo‘natish stansiyasi, temir yo‘lning _____ yetkazish manzilidagi stansiyasi” degan so‘zlar qayd etiladi.

Yuqoridagi o‘zgartirishlar temir yo‘l stansiyasi vakolatli xodimining imzosi va temir yo‘l stansiyasining shtempeli bilan tasdiqlanadi.

47. Yo‘l davomida yuk boshqa vagonga qayta yuklanganda, yukxatida vagon raqami va yuk haqidagi ma’lumotlar ularni o‘qish imkoni saqlab qolingan holda o‘chiriladi hamda yuklar qayta yuklangan vagon to‘g‘risidagi yangi ma’lumotlar kiritiladi.

48. Yetkazish manzilidagi temir yo‘l stansiyasi yukxatining qo‘yidagi grafalarini to‘ldiradi:

1) “Topshirishda undirildi” grafasida yakuniy hisob-kitoblar bo‘yicha undirilgan to‘lov summasi ko‘rsatiladi. Undirilgan summa temir yo‘l stansiyasi vakolatli xodimining imzosi bilan tasdiqlanadi va yukxatiga yuk topshirilganini rasmiylashtirish vaqti to‘g‘risida temir yo‘l stansiyaning kalendar shtempeli qo‘yiladi;

2) “Temir yo‘l transporti (tashuvchi) vositalarida yuk tushirish” grafasida yuk tushirilgan vaqt to‘g‘risida yetkazish manzilidagi temir yo‘l stansiyasining kalendar shtempeli qo‘yiladi;

3) “Yukni olib ketish” grafasida temir yo‘l stansiyasining vakolatli xodimi tomonidan yukni umumiy foydalanish joylaridan olib ketish to‘g‘risida belgi qo‘yiladi. Yuk qismlarga bo‘lib olib ketilsa, har bir olib ketilayotgan yuk miqdori to‘g‘risidagi ma’lumotlar alohida ko‘rsatiladi;

4) “Temir yo‘l (tashuvchi) belgilari” grafasida kelgan yuk boshqa manzilga o‘zgartirilganda, mazkur Qoidalarning 46-bandida nazarda tutilgan belgilar qo‘yiladi.

5) “Yuk topshirilgani to‘g‘risida belgi” grafasida mazkur Qoidalarning 8-bobida belgilangan tartibda yuklarni yukni oluvchiga topshirish haqida belgilar qo‘yiladi.

49. Yukni oluvchi tomonidan yakuniy hisob-kitoblar bo‘yicha to‘lovlar amalga oshirilib, yo‘l qaydnomasiga yukni olganligi to‘g‘risida imzo qo‘yilganidan so‘ng yukxati yukni oluvchiga topshiriladi.

50. Tashish hujjatlari to‘plami yukxati, yo‘l qaydnomasi, yo‘l qaydnomasining koreshogi hamda yuk tashish uchun qabul qilinganligi to‘g‘risidagi kvitansiyadan iborat.

Temir yo‘l transporti (tashuvchi) yuk jo‘natuvchiga tashish hujjatlarining blankalarini taqdim etishi shart.

Yo‘l qaydnomasi, yo‘l qaydnomasining koreshogi hamda yuk tashish uchun qabul qilinganligi to‘g‘risidagi kvitansiya yukxati asosida temir yo‘l stansiyasining vakolatli xodimi tomonidan rasmiylashtiriladi.

51. Yukxati va yo‘l qaydnomasi yukni yetkazish manzilidagi temir yo‘l stansiyasigacha yuk bilan birga jo‘natiladi va o‘sha yerda yukni oluvchiga yuk bilan birga topshiriladi. Bunda, yo‘l qaydnomasi yukni oluvchiga yuk topshirilgandan so‘ng temir yo‘l stansiyasida qoldiriladi.

Yukni qabul qilish kvitansiyasi tashish hujjatlari rasmiylashtirilganidan so‘ng jo‘natish temir yo‘l stansiyasida yuk jo‘natuvchiga topshiriladi.

Yo‘l qaydnomasi koreshogi yuk ortilib, tashishga qabul qilingandan so‘ng jo‘natish temir yo‘l stansiyasida qoladi.

52. Jo‘natish temir yo‘l stansiyasining vakolatli xodimi yo‘l qaydnomasi, yo‘l qaydnomasining koreshogi hamda yuk tashish uchun qabul qilinganligi to‘g‘risidagi kvitansiyani mazkur bobning 3-paragrafida belgilangan tartibda to‘ldiradi.

53. Yo‘l qaydnomasi, yo‘l qaydnomasining koreshogi hamda yuk tashish uchun qabul qilinganligi to‘g‘risidagi kvitansiyaning “Yetkazib berish muddatining tugashi” grafalarida yetkazib berish muddati ko‘rsatiladi.

54. Yo‘l davomida yo‘l qaydnomasini to‘ldirish mazkur bobning 4-paragrafida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

55. Yo‘l qaydnomasining “Tijorat dalolatnomasi” grafasida tijorat dalolatnomasi raqami, tuzilgan sanasi, temir yo‘l stansiyasining nomi ko‘rsatiladi va dalolatnoma tuzgan temir yo‘l stansiyasining kalendar shtempeli qo‘yiladi.

Yo‘l qaydnomasining “Yetkazib berish muddatini uzaytirish” grafasida yuk ushlanib qolgan temir yo‘l stansiyasi nomi, ushlanib qolish davomiyligi va sababi ko‘rsatiladi hamda temir yo‘l stansiyasining kalendar shtempeli qo‘yiladi.

Yo‘l qaydnomasida yetkazish manzilidagi temir yo‘l stansiyasi o‘zgarmagan holda yukni oluvchi nomi o‘zgartirilsa, yukni oluvchi nomi o‘chiriladi (o‘qish imkoni saqlangan holda) hamda yuk jo‘natuvchining arizasiga muvofiq yangi yukni oluvchining nomi ko‘rsatiladi.

56. Yetkazish manzilidagi temir yo‘l stansiyasida yo‘l qaydnomasini to‘ldirish mazkur bobning 5-paragrafida belgilangan tartibda amalga oshiriladi hamda yukni oluvchi tomonidan yo‘l qaydnomasining quyidagi grafalari to‘ldiriladi:

1) “Naqd pulsiz, naqd pul bilan 20___ y. “_____”____________ yukni qabul qildim” grafasida yuk qabul qilingan sana ko‘rsatiladi;

2) “20___ yil_________ dagi _____-son ishonchnoma bilan” grafasida yukni qabul qilish uchun berilgan ishonchnoma raqami va uning sanasi ko‘rsatiladi;

3) “Yukni oluvchining hisob raqami __________________, ___________ banki _________ sh. bo‘limi” grafasida yukni oluvchining nomi va uning hisob raqami, shuningdek unga xizmat ko‘rsatadigan bank muassasasining nomi ko‘rsatiladi;

4) “Pasport (ID-karta) seriyasi _____, raqami ___________, _________ tuman (shahar), ________ ko‘chasi ____-uy, _____-xonadonda ro‘yxatga olingan” grafasida yukni oluvchining pasport (ID-karta) seriyasi va raqami hamda pasport (ID-karta) bo‘yicha doimiy ro‘yxatga olingan manzili ko‘rsatiladi;

5) “Yukni oluvchining yozma tasdig‘i ________” grafasida yo‘l qaydnomasiga kiritilgan ma’lumotlar yukni oluvchining imzosi bilan tasdiqlanadi.

57. Yetkazish manzilidagi temir yo‘l stansiyasi yo‘l qaydnomasining quyidagi grafalarini to‘ldiradi:

1) Yo‘l qaydnomasining tegishli grafalarida qo‘shimcha ish va xizmatlar haqini hisoblash uchun zarur bo‘lgan ma’lumotlar ko‘rsatiladi;

2) “Yakuniy hisobni to‘ladi __________________” grafasida yukni oluvchi tomonidan to‘langan to‘lovlar miqdori ko‘rsatiladi;

3) “Yukni temir yo‘l transporti (tashuvchi) tomonidan tushirish yoki yukni oluvchining kuchi va texnik vositalari yordamida tushirish uchun qo‘yib berish sanasi” grafasida yetkazish manzilidagi temir yo‘l stansiyasining yukni temir yo‘l transporti (tashuvchi) tomonidan tushirish yoki yukni oluvchining kuchi va texnik vositalari yordamida tushirish uchun qo‘yib berish vaqti to‘g‘risidagi kalendar shtempeli qo‘yiladi.

58. Yukni oluvchi tomonidan yo‘l qaydnomasiga imzo qo‘yilib, yakuniy hisob-kitoblar bo‘yicha tegishli to‘lovlar amalga oshirilganidan so‘ng unga yukxati beriladi.

59. Yuklar xususiy yoki ijaraga olingan vagonlarda yetkazilganda, yukni oluvchi mazkur vagonlardan yukni tushirgandan so‘ng tashish to‘lovlarini amalga oshirgan holda ularni qaytarish uchun tashish hujjatlarini rasmiylashtirishi lozim.

60. Yuklarni konteynerlarda tashish uchun yo‘l qaydnomasini rasmiylashtirish mazkur paragrafga muvofiq quyidagi xususiyatlar inobatga olingan holda amalga oshiriladi:

1) “Yukning nomi” grafasida harfli prefiks va konteyner raqami ko‘rsatiladi. Konteyner boshqa tashkilotlarga tegishli bo‘lganda (xususiy konteyner), harfli prefiks va konteyner raqamidan oldin “R” harfi qo‘yiladi;

2) “Yuk og‘irligi, kg.da aniqlangan/Yuk jo‘natuvchi” grafasida har bir turdagi yukning qadog‘i bilan birgalikdagi og‘irligi ko‘rsatiladi;

3) “Yukning jami og‘irligi” grafasida barcha turdagi yukning qadog‘i bilan birgalikdagi umumiy og‘irligi so‘z bilan yoziladi;

4) “Netto” grafasida har bir turdagi yukning qadog‘i bilan birgalikdagi umumiy og‘irligi ko‘rsatiladi;

5) “Tara” grafasida bo‘sh konteynerning trafaretda ko‘rsatilgan og‘irligi yoziladi;

6) “Brutto” grafasida “Netto” va “Tara” grafalarida ko‘rsatilgan og‘irliklari qo‘shilgan miqdori qayd etiladi.

61. Yuk jo‘natuvchilar umumiy foydalanishda bo‘lgan va umumiy foydalanishda bo‘lmagan joylarda yuklarni tashish uchun taqdim etishi mumkin.

62. Yuklarni tashish vagonli, konteynerli, mayda, guruhli yoki marshrutli jo‘natmalar bilan amalga oshiriladi.

Tashish uchun alohida vagon berilishini talab etadigan, bitta yukxati bo‘yicha taqdim etiladigan yuk partiyasi vagonli jo‘natma hisoblanadi.

Tashish uchun alohida vagon berilishini talab etmaydigan, og‘irligi va hajmi bo‘yicha cheklangan, bitta yukxati bo‘yicha taqdim etiladigan yuk partiyasi mayda jo‘natma hisoblanadi.

Tashish uchun alohida konteyner taqdim etilishini talab etadigan, bitta yukxati bo‘yicha beriladigan yuklar konteynerli jo‘natma hisoblanadi.

Tashish uchun bitta vagondan ortiq, ammo marshrutdan kam vagon berilishini talab etadigan, bitta yukxati bo‘yicha taqdim etiladigan yuk partiyasi guruhli jo‘natma hisoblanadi.

Bitta yukxati bo‘yicha taqdim etiladigan, marshrutlar uchun belgilangan og‘irlik me’yoriga mos bo‘lgan miqdordagi yuk partiyasi marshrutli jo‘natma hisoblanadi.

63. Tashish chog‘ida yo‘qolish, kamomad chiqish, buzilish va shikastlanish holatlarini oldini olish uchun taraga joylashtirilishi lozim bo‘lgan yuklar, mos ravishda tashishga yaroqli tarada, tarasi va qadoqlanishiga standartlar belgilanmagan yuklar esa, yuklar butligini ta’minlaydigan yaroqli tarada taqdim etilishi kerak.

Tashishga taqdim etiladigan yukning o‘rami harakatdagi temir yo‘l tarkibi, temir yo‘l va atrof muhitning ifloslanishi, chiqindi yig‘ilishini oldini olishi lozim.

64. Qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini tashish chog‘ida yukning butunligini ta’minlaydigan nostandart tarada tashishga qabul qilinishi mumkin.

Tashishga taqdim etilgan yukning tarasi yoki qadog‘i tashqi ko‘rikdan o‘tkazilganda yukning yo‘qolishi, buzilishi yoki shikastlanishi xavfini keltirib chiqaradigan kamchiliklar aniqlansa, yuk jo‘natuvchi temir yo‘l stansiyasi talabiga ko‘ra tara yoki o‘ramni Temir yo‘l ustaviga muvofiqlashtirishi shart.

Yuk jo‘natuvchi temir yo‘l stansiyasi talabiga ko‘ra yuklanayotgan mahsulot, shuningdek yuk o‘ralgan hollarda tara uchun texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatni (texnik reglamentlar, standartlashtirishga doir normativ hujjatlar va boshqa hujjatlar) taqdim etishi shart.

65. Yuk jo‘natuvchi yukni tashishga taqdim etishdan oldin yukning tashish uchun qulayligi va yo‘l davomida butligi ta’minlanadigan holda uni tayyorlashi shart. Mayda donali yuklarni ortishda yuk jo‘natuvchi ularni bir to‘plamga bog‘lash yoki tegishli taraga qadoqlash orqali mayda joylarni yirikroqlarga birlashtirishi kerak.

66. Yukning umumiy og‘irligi tarozida o‘lchash yoxud yuk joylarida trafaret yoki standart bo‘yicha og‘irlikni hisoblash orqali aniqlanadi. Ayrim yuklarning og‘irligi hisob-kitob yo‘li bilan, o‘lchash orqali yoki shartli ravishda aniqlanadi. Taraga joylashtirilgan yoki donali yuklar og‘irligi tashishga taqdim etilishidan oldin har bir yuk joyida brutto va netto og‘irligi ko‘rsatilgan holda aniqlanadi.

Standart og‘irlikka ega yuk joylari taqdim etilayotgan bo‘lsa, har bir yuk joyida uning og‘irligi ko‘rsatilishi shart emas, bundan standartlarga asosan standart joylarda brutto va netto og‘irligi ko‘rsatilishi majburiyligi belgilangan bo‘lgan holatlar mustasno. Bunda, yukxatida “Og‘irlikni aniqlash usuli” grafasida bitta yuk joyining brutto va netto standart og‘irligi ham ko‘rsatiladi. Yuk jo‘natuvchi yuk og‘irligini aniqlash usulini yukxatida ko‘rsatishi shart.

67. Yuklar og‘irligi quyidagicha aniqlanadi:

temir yo‘l transporti (tashuvchi) tomonidan — umumiy foydalanishdagi joylarda o‘z kuchi va texnik vositalari yordamida ortishda;

yuk jo‘natuvchilar tomonidan — umumiy foydalanishda bo‘lmagan joylarda ortishda, shuningdek umumiy foydalanishdagi joylarda yuk jo‘natuvchining kuchi va texnik vositalari yordamida ortishda.

68. Uyulgan holda tashiladigan don mahsulotlari, moyli va dukkakli o‘simliklar urug‘lari, kepaklar va omuxta yemlar, to‘kilgan holda tashiladigan kartoshka, sabzavotlar va poliz mahsulotlari og‘irligini yuk jo‘natuvchi tarozida aniqlab, yukxatida o‘zining imzosi bilan tasdiqlaydi.

Yuk jo‘natuvchida vagon yoki elevator tarozisi bo‘lmagan hollarda, yuklarning og‘irligi jo‘natish temir yo‘l stansiyasining vagon tarozisida temir yo‘l transportining (tashuvchining) vakolati xodimi tomonidan yuk jo‘natuvchi bilan birgalikda aniqlanib, yukxatiga imzo qo‘yilib tasdiqlanadi.

69. Konteynerlardagi yuklar temir yo‘l transporti (tashuvchi) tomonidan yuk jo‘natuvchi aniqlagan og‘irlik bilan tashishga qabul qilinadi.

70. Sisternalarda quyilgan holda tashiladigan yuklarning og‘irligini aniqlash tarozi yordamida yoki yuk jo‘natuvchi tomonidan suyuqlik quyilgan balandlikni o‘lchash orqali va maxsus kalibrovkalash jadvallarini qo‘llagan holda quyilgan yuk hajmini aniqlash yo‘li bilan yoki boshqa usullar bilan amalga oshiriladi.

Oziq-ovqat yuklarining og‘irligi faqat vagon tarozilarida, ular bo‘lmaganda tovar tarozilarida aniqlanadi.

Og‘irlik sisternaning balandligini o‘lchash yo‘li bilan aniqlanganda, yuk jo‘natuvchi yukxatida suyuqlik quyilgan balandlikni, sisternadagi yuk harorati va mahsulot zichligini ko‘rsatishi shart.

Etil (vino) spirtini tashish uchun qabul qilish va uning og‘irligini aniqlash MDHga a’zo davlatlar temir yo‘l tarmoqlarida Suyuq yuklarni vagon-sisternalarda va neft-bitum tashish uchun mo‘ljallangan bunker turidagi vagonlarda quyilgan holda tashish qoidalarida (bundan buyon matnda Suyuq yuklarni quyilgan holda tashish qoidalari deb yuritiladi) belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

71. Bunkerli ochiq vagonlarda tashiladigan yuklarning og‘irligi yuk jo‘natuvchi tomonidan hisob-kitob yo‘li bilan aniqlanadi.

72. O‘rmonchilik yuklari va taxta-yog‘ochni yuk jo‘natuvchilar tomonidan tashishga taqdim etish va temir yo‘l transporti (tashuvchi) tomonidan qabul qilishda yukxatida quyidagi ma’lumotlar ko‘rsatilishi kerak:

1) konteyner, panjara quti yoki paketlarda tashishda — konteynerlar, panjara qutisi yoki paketlar soni;

2) yuk ortish chizig‘ining yuqori toraygan qismidan foydalanib tashishda — asosiy shtabellar soni va balandligi hamda yuk ortish chizig‘ining yuqori toraygan qismida (shapkasida) taxlangan shtabellar soni;

3) o‘rmonchilik yuklari va taxta-yog‘ochni yopiq vagonlarda tashishda — shtabellar soni, bunda vagonlar yuk jo‘natuvchi plombalari bilan plombalanadi;

4) o‘rmonchilik yuklarini platformalar yoki usti ochiq vagonlarga ikki shtabeldan ortiq bo‘lmagan holda ortishda — o‘rmonchilik yuklarining soni (yuk jo‘natuvchi ixtiyoriga ko‘ra), agar bu miqdor bitta shtabelda 100 tadan va ikki shtabelda 200 tadan oshmasa;

5) qolgan holatlarda — shtabellar soni va ularning balandligi.

73. Shtabellar balandligi quyidagi tartibda o‘lchanadi:

bitta shtabelni ortishda — shtabelning har ikkala uchidan;

bir necha shtabelni uchma-uch ortishda — yukxatida shtabellarning sonini va chetdagi shtabellarning yon tomoni bo‘ylab balandligi ko‘rsatilgan holda chetdagi shtabellarning tashqi yon tomonlaridan;

yukni kesib bo‘laklarga ajratilgan holda ortishda — usti ochiq vagon bortining yuqori sathidan kesib bo‘laklarga ajratilgan yukning balandligi bo‘yicha;

yukni ikki va undan ortiq qirqilgan yuqori qismlari bilan ortishda — usti ochiq vagon bortining yuqori darajasidan yukxatida ko‘rsatib o‘tish bilan qirqilgan yuqori qismlari sonini va so‘nggi ichki qirqilgan yuqori qismi balandligini ko‘rsatgan holda.

O‘rmonchilik yuklari va taxta-yog‘ochlarning og‘irligi yuk jo‘natuvchi tomonidan shartli ravishda aniqlanadi.

O‘rmonchilik yuklarini ortishda ko‘p marotaba ishlatiluvchi yarim qattiq stroplar, shuningdek metall styajkalar yuk jo‘natuvchi tomonidan ta’minlanadi.

74. Vagon tarozilarida yuklarning vaznini o‘lchash vagonlar to‘xtatilgan va ajratilgan holda yoki vagonlar ajratilmasdan to‘xtatilgan holda amalga oshiriladi.

Yuklarning vaznini harakatlanish vaqtida o‘lchash faqat ushbu uslubda o‘lchashga mo‘ljallangan vagon tarozilarda amalga oshiriladi.

75. Quyidagi yuklarning vaznini o‘lchash vagonlar to‘xtatilgan va ajratilgan holda amalga oshiriladi:

uyulgan holda tashiladigan don va bug‘doy mahsulotlari, moyli va dukkakli o‘simliklar urug‘lari, omuxta yemlar va kepaklar;

sisternalarga quyilgan holda tashiladigan suyuq oziq-ovqat yuklari;

to‘kilgan holda tashiladigan kartoshka, sabzavotlar, poliz mahsulotlari, kunjara, osh tuzi, rangli metallar va rangli metallarning paketlanmagan chiqindilari.

Kartoshka, sabzavotlar, poliz mahsulotlari, kunjara, osh tuzi vaznini o‘lchashda vagonlar tarasining og‘irligi tekshirilmaydi.

Don va bug‘doy mahsulotlari, moyli va dukkakli o‘simliklar urug‘lari, omuxta yem va kepaklar, o‘simlik moyi va qiyom vaznini o‘lchashda vagonlar tarasining og‘irligi yuk ortishdan oldin va yuk tushirishdan keyin tekshiriladi.

Ushbu bandda ko‘rsatilmagan boshqa yuklarning vaznini o‘lchashda vagonlar tarasining og‘irligi bir marta — yuk ortishdan oldin yoki yuk tushirishdan keyin tekshiriladi.

76. Qolgan yuklar vaznini vagon tarozisida o‘lchash vagonlar ajratilmasdan to‘xtatilgan holda yoki harakatlanish vaqtida ushbu uslubda o‘lchashga mo‘ljallangan vagon tarozilarda amalga oshiriladi. Bunda, vagonlar tarasining og‘irligi vagondagi trafaretga muvofiq qabul qilinadi.

77. Yuklarning vazni vagon tarozilarida o‘lchanganda, yuk jo‘natuvchi yuklarni buyurtmanomada ko‘rsatilgan og‘irlikka muvofiqlashtirishi (dozalashtirish) shart. Buning uchun yuk jo‘natuvchi vagon tarozisi oldida maxsus maydonchani tashkil etishi, uni inventar bilan ta’minlashi, katta miqdordagi yuklarni jo‘natishda esa dozalashtirishni vazn o‘lchash jarayonida amalga oshirish maqsadida mexanizmlar bilan ta’minlashi shart.

78. Yuklarni vagonda tashishga mo‘ljallangan yechiladigan uskuna (shu jumladan, sabzavot to‘siqlari) va isitish moslamalari bilan yuklarni tashishda yukxatining “Yuk jo‘natuvchining arizasi va belgilari” grafasida uskunalar va isitish moslamalarining og‘irligi ko‘rsatiladi.

79. Tashishga taqdim etilayotgan yuk joylari soni yuk jo‘natuvchi tomonidan belgilanadi.

Temir yo‘l transporti (tashuvchi) umumiy foydalanishdagi joylarda yuklarni tashish uchun taqdim etishda yuk jo‘natuvchi tomonidan yukxatida ko‘rsatilgan joylar sonini tekshirgan holda ularni qabul qiladi, bundan ortilishi yuk jo‘natuvchi zimmasiga yuklatilgan yuklar mustasno.

80. Tara-qadoqli va donali yuklarga yuk jo‘natuvchi transport markirovkasi hamda mazkur Qoidalarning 7-ilovasiga muvofiq shakldagi manipulyatsiya belgilarini (yuk bilan ishlash usullarini ko‘rsatadigan tasvirlar) aks ettirishi shart.

Transport markirovkasi asosiy, qo‘shimcha va axborot yozuvlaridan iborat bo‘lishi kerak.

Manipulyatsiya belgilarini aks ettirish zarurati mahsulotning xususiyatidan kelib chiqqan xolda yuk jo‘natuvchi tomonidan belgilanadi.

81. Asosiy yozuvlar quyidagilardan iborat bo‘lishi kerak:

1) yukni oluvchining to‘liq nomi;

2) yetkazish manzilidagi temir yo‘l stansiyasining to‘liq nomi va yetkazish manzilidagi temir yo‘lning qisqa nomi;

3) jo‘natmadagi yuk joylari soni va joyning tartib raqami (kasr son bilan ko‘rsatiladi: suratda — jo‘natmadagi yuk joyining tartib raqami; maxrajda — jo‘natmadagi yuk joylari soni).

82. Jo‘natmadagi yuk joylarining soni va joyning tartib raqami quyidagi holatlarda ko‘rsatiladi:

1) bir xil tarada xilma-xil va turli navli yuklar (masalan, toylarda paxtaning turli navlari) tashilganda;

2) turli xil tarada bir turdagi yuklar tashilganda;

3) bir turdagi yuklarni jo‘natishda navlarni aralashtirishga ruxsat etilmaganda;

4) uskunalar to‘plami tashilganda;

5) yo‘l davomida qayta ortish bilan tashilganda;

6) yuklar bitta vagonda mayda jo‘natmalar bilan tashilganda.

83. Yuklar transport paketlarida tashilganda, ularning har birida asosiy, qo‘shimcha va axborot yozuvlari aks ettirilishi shart. Bunda, jo‘natmadagi yuk joylarining tartib raqami va soni o‘rniga suratda jo‘natmadagi paketlarning umumiy soni; maxrajda paketdagi yuk joylari soni, qavs ichida paketning tartib raqami ko‘rsatiladi.

Asosiy, qo‘shimcha va axborot yozuvlari (brutto va netto og‘irligidan tashqari) paket shakllantirilgan alohida yuk joylarida aks ettirilmaydi.

Qadoqlanmasdan tashilayotgan yuklardan shakllantirilgan paketlarda jo‘natmadagi paketlarning umumiy sonini, paketdagi yuk joylarining sonini va paketning tartib raqamini aks ettirish zarurati yukning turidan kelib chiqib yuk jo‘natuvchi tomonidan belgilanadi.

84. Qo‘shimcha yozuvlar quyidagilardan iborat bo‘lishi kerak:

1) yuk jo‘natuvchining to‘liq nomi;

2) jo‘natish temir yo‘l stansiyasi nomini ko‘rsatgan holda jo‘natish punktining nomi va jo‘natish temir yo‘lining qisqa nomi;

3) temir yo‘l markirovkasi.

85. Temir yo‘l markirovkasi mayda jo‘natmalar bilan tashilayotgan yukning har bir joyida kasr son ko‘rinishida bo‘lib, suratda yuklarni jo‘natishga qabul qilish kitobi bo‘yicha tartib raqam va chiziqcha bilan yuk joylari soni, maxrajda Tarif qo‘llanmasiga muvofiq jo‘natish temir yo‘l stansiyasining kodi aks ettiriladi.

Temir yo‘l markirovkasi:

1) jo‘natish temir yo‘l stansiyasi tomonidan — umumiy foydalanishdagi joylarda yuklarni mayda jo‘natmalar tarzida tashishga qabul qilishda;

2) yuk jo‘natuvchi tomonidan (yukni tashishga taqdim etishdan avval) — yuklarni umumiy foydalanishda bo‘lmagan joylarda mayda jo‘natmalar tarzida ortishda aks ettiriladi.

Temir yo‘l transporti (tashuvchi) yuk jo‘natuvchilar bilan kelishilgan holda yuk jo‘natuvchilar tomonidan temir yo‘l markirovkasini aks ettirish tartibini belgilaydi.

86. Axborot yozuvlari quyidagilardan iborat bo‘lishi kerak:

1) yuk joyining kilogrammlardagi brutto va netto og‘irligi;

2) yuk joyining santimetrlardagi gabarit o‘lchamlari (uzunligi, kengligi, balandligi yoki diametri va balandligi);

3) yuk joyining kub metrlardagi hajmi.

Gabarit o‘lchamlaridan birortasi bir metrdan oshmasa, yuk joyining hajmi va gabarit o‘lchamlari ko‘rsatilmaydi.

87. Vagon ichidagi bir xil turdagi barcha yuk joylariga asosiy, qo‘shimcha va axborot yozuvlari (brutto va netto og‘irligidan tashqari) aks ettirilmasligi mumkin. Bunda, yuk joylarining kamida to‘rttasida joylariga asosiy, qo‘shimcha va axborot yozuvlari tushirilishi shart. Bu holda markirovkalangan joylar:

1) yopiq vagonlarda — transport markirovkasini tashqariga qaratgan holda har bir eshik oldida ikkita joyda;

2) ochiq harakatdagi temir yo‘l tarkibida — transport markirovkasini tashqariga qaratgan holda platforma yoki yarim ochiq vagonning har bir bo‘ylama borti yonida, ortilgan yukning yuqori qavatida ikkita joyda joylashtiriladi. Ortilgan yuk bortlar bilan teng pog‘onada yoki bortdan pastroq yuklangan bo‘lsa, markirovkalangan yuk joylari markirovkasi tepaga qaratilgan holda joylashtirilishi shart.

88. Yuklarni universal konteynerlarda tashishda asosiy, qo‘shimcha va axborot yozuvlarini (brutto va netto og‘irligidan tashqari) tushirish majburiy emas, bundan yuklar mayda jo‘natmalar tarzida tashiladigan terma konteynerlar mustasno. Yuklarni uyulgan va quyilgan holda tashishda transport markirovkasi tushirilmaydi.

89. Manipulyatsiya belgilari va transport markirovkasini tushirish joyi, usullari hamda markirovka yorliqlari mazkur Qoidalarning 7 va 8-ilovalarida belgilangan shakllarda aks ettiriladi.

Transport tarasini tavsiflovchi markirovkaning tarkibi, uni tushirish usuli va tartibi mazkur Qoidalarning 9-ilovasiga muvofiq amalga oshiriladi.

Markirovka aniq ko‘rinadigan va tushunarli bo‘lishi shart. Markirovka uchun ishlatiladigan lak-bo‘yoq materiallari suvga chidamli, tez quriydigan, yorug‘likka va past harorat ta’siriga bardoshli hamda sifatli bo‘lishi shart. Qadoqlangan yuk sifatiga salbiy ta’sir ko‘rsatadigan materiallar qo‘llanilishiga yo‘l qo‘yilmaydi.

90. Temir yo‘l yaqinida ortish uchun tayyorlab qo‘yilgan yuklar balandligi 1200 mm gacha bo‘lgan yuklar chekka relsning tashqi chegarasidan kamida 2 m. masofada, balandligi bundan yuqori bo‘lgan taqdirda esa kamida 2,5 m. masofada mahkamlangan va joylashtirilgan bo‘lishi shart.

91. Yuk jo‘natuvchining kuchi va texnik vositalari bilan yuk ortish uchun vagonlarni qo‘yib berish oldindan berilgan xabarnomalar bo‘yicha yoki vagonlarni qo‘yib berish o‘rtasidagi belgilangan vaqt intervallaridan keyin amalga oshiriladi.

Oldindan berilgan xabarnomalar bo‘yicha ortish uchun vagonlarni qo‘yib berishda temir yo‘l stansiyasi boshlig‘i yuk jo‘natuvchini vagonlar qo‘yib berilishidan kamida 2 soat avval xabardor qilishi shart.

Temir yo‘l shoxobcha yo‘llariga vagonlarni qo‘yib berish va olib chiqish mazkur Qoidalarning 30-bobiga muvofiq amalga oshiriladi. Yuk tushirilishi uchun qo‘yib berilgan vagonlar bo‘shatilgandan so‘ng ortilishi uchun mo‘ljallangan taqdirda, ortish uchun vagonlarni taqdim etish vaqti to‘g‘risida xabardor qilish talab etilmaydi.

92. Yuk jo‘natuvchining kuchi va texnik vositalari bilan ortish uchun vagonlarni qo‘yib berish vaqti to‘g‘risida xabar berish tartibi temir yo‘l stansiyasi boshlig‘i tomonidan belgilanib, bunda u birinchi navbatda telefon aloqasidan foydalanishni ko‘zda tutishi lozim. Yuk jo‘natuvchi xabar berishning boshqa usulini ham tanlashi mumkin bo‘lib, bu to‘g‘risida u temir yo‘l stansiyasi boshlig‘iga ma’lum qiladi.

Telefon orqali xabar berish tartibi belgilanganda, yuk jo‘natuvchilar xabarlarni qabul qilish uchun mas’ul shaxslarni tayinlashi hamda ularning familiyasi va telefon raqamlari haqidagi ma’lumotni temir yo‘l stansiyasi boshlig‘iga berishi shart.

Vagonlarni ortish uchun qo‘yib berish vaqti to‘g‘risidagi xabarlarni qayd etish uchun temir yo‘l stansiyasida belgilangan shakldagi kitob yuritilib, unda harakatdagi temir yo‘l tarkibi (konteynerlar) soni va turi hamda kitobda ko‘zda tutilgan boshqa ma’lumotlar ko‘rsatiladi.

93. Vagonlarni ortish uchun qo‘yib berish xabarnomada ko‘rsatilgan muddatdan keyin 2 soatdan ortiq vaqtga kechiktirilganda, temir yo‘l stansiyasi vagonlarni qo‘yib berish ko‘zda tutilayotgan vaqt to‘g‘risida yuk jo‘natuvchiga qo‘shimcha ravishda xabar berishi shart.

94. Vagonlarni qo‘yib berish muddatlariga rioya qilinmasdan yoki xabar berilmasdan ortish uchun qo‘yib berilgan vagonlar quyidagi hollarda vagonlar qo‘yib berilgan deb hisoblanadi:

belgilangan muddatdan avval taqdim etilganda — ushbu muddat kelgan vaqtdan boshlab;

belgilangan muddatdan kechiktirilib taqdim etilganda, shuningdek xabar berilmasdan taqdim etilganda — vagonlar haqiqatda taqdim etilgan vaqtdan 2 soat o‘tgandan so‘ng.

95. Yuklarni yopiq vagonlarga joylashtirish va mahkamlash SMGSning texnik shartlari va ushbu Qoidalarga muvofiq amalga oshiriladi.

Yuklarni yopiq vagonlarga ortish yuk ortish-tushirish ishlari va harakat xavfsizligini, vagonning yuk ko‘tarish qobiliyati yoki sig‘imidan to‘liq foydalanishni va yukning butligini ta’minlagan holda amalga oshirilishi kerak.

Yuklar vagonda bir maromda va zich joylashtirilgan bo‘lishi, tashish chog‘ida siljimasligi, tushib ketmasligi, eshik oldida to‘planib qolmasligi hamda ishqalanmasligini, shuningdek yuk ortish-tushirish jarayonida va yo‘l davomida vagonning butligini ta’minlash uchun ishonchli mahkamlangan bo‘lishi kerak.

Uzun o‘lchamli (uch metrdan uzun bo‘lgan) yuklarni umumiy foydalanishdagi joylarga ketayotgan yopiq vagonlarga ortish taqiqlanadi.

Uzun o‘lchamli (uch metrdan uzun bo‘lgan) yuklarni umumiy foydalanishda bo‘lmagan joylarga ketayotgan yopiq vagonlarga ortishga yukni oluvchining bunday tashishga roziligi mavjud bo‘lgan holdagina ruxsat etiladi. Bunda, yuk jo‘natuvchi yukxatining “Yuk jo‘natuvchining arizasi va belgilari” grafasida “yopiq vagonda tashishga roziman, yukni oluvchi bilan kelishilgan” degan yozuvni kiritishi lozim.

Tara-qadoqli va donali yuklarni eshik oralig‘ida joylashtirish eshikdan 25 sm chekingan holda amalga oshiriladi.

O‘z xususiyatlariga ko‘ra yonidagi yuklarga zarar yoki shikast yetkazishi mumkin bo‘lgan yuklarni bitta vagonga ortish taqiqlanadi.

96. Xavfli yuklarni tashishga qabul qilish va ortish MDH a’zo davlatlarning temir yo‘l transporti Kengashi tomonidan tasdiqlanadigan Temir yo‘llarda xavfli yuklarni tashish qoidalariga (bundan buyon matnda Temir yo‘llarda xavfli yuklarni tashish qoidalari deb yuritiladi) muvofiq amalga oshiriladi.

Ortishda Temir yo‘llarda xavfli yuklarni tashish qoidalariga rioya etishni talab etadigan yong‘in chiqish xavfi bor yuklar ro‘yxati hamda bunday yuklarni tashish uchun vagonlar va konteynerlarni tanlash va yong‘inga qarshi tayyorlash mazkur Qoidalarning 10-ilovasida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

97. Yuk jo‘natuvchi tara yoki qadoq yo‘qligi va ularning qoniqarsiz holatidan kelib chiquvchi barcha oqibatlar uchun Temir yo‘l ustavida belgilangan tartibda javobgar bo‘ladi hamda yetkazilgan zararni temir yo‘l transportiga (tashuvchiga) qoplaydi.

Tara yoki qadoqsiz, sifatsiz tara yoki qadoqda va yuklar xususiyatlariga mos kelmaydigan, qayta yuklanishini ta’minlamaydigan tara yoki qadoqlarda tashishga taqdim etilganda, tashqi ko‘rikdan o‘tkazish yo‘li bilan tara yoki qadoqning yuklar xavfsiz tashilishini ta’minlamasligini yoki nosozligini aniqlash mumkin bo‘lsa, temir yo‘l transporti (tashuvchi) bunday yuklarni qabul qilishni rad etishi mumkin.

98. Yuklarni ortish temir yo‘l transporti (tashuvchi) tomonidan amalga oshirilgan taqdirda, u yuklarning tara yoki qadoqlarini tashqi ko‘rikdan o‘tkazishi lozim.

Temir yo‘l transporti (tashuvchi) yuk qabul qilishni rad etsa, yuk jo‘natuvchining talabiga binoan bu haqda dalolatnoma tuzib, uning bir nusxasini yuk jo‘natuvchiga taqdim etishi lozim.

99. Yuk jo‘natuvchi haqiqiy bo‘lmagan yopishtirilgan yorliqlarni olib tashlashi va haqiqiy bo‘lmagan yozuvlarni o‘qib bo‘lmaydigan holga keltirishi shart.

Yuk jo‘natuvchi:

yuk joylarida aks ettirilgan yoki ularga biriktirilgan yozuvlar hamda u tomonidan vagonga o‘rnatilgan yopishtirma qog‘ozlarning to‘g‘riligi;

yozuvlar, yopishtirma qog‘ozlar yoki yorliqlarda u tomonidan ko‘rsatilgan noto‘g‘ri, to‘liqsiz yoki noaniq ma’lumotlardan kelib chiqqan barcha oqibatlar uchun javobgar bo‘ladi.

100. Mazkur Qoidalarning 2-ilovasiga muvofiq shakldagi bitta yukxati quyidagi shartlarga rioya qilgan holda jo‘natuvchi marshrutlarda yuklar tashishga qabul qilinadi:

1) yuklarning turi bir xil bo‘lishi;

2) yuklarni ortish va tushirish umumiy foydalanishda bo‘lmagan joylarda amalga oshirilishi;

3) yuklar bitta jo‘natish temir yo‘l stansiyasida bitta yuk jo‘natuvchidan tashishga qabul qilinishi;

4) yuklar yetkazish manzilidagi bitta temir yo‘l stansiyasiga bitta yukni oluvchi nomiga yuborilishi;

5) yo‘l davomida marshrut og‘irligi va uzunligi kamaytirilmasligi.

101. Bitta yetkazish temir yo‘l stansiyasiga borayotgan marshrut yadrosi (yo‘l davomida og‘irligi o‘zgargan taqdirda ham qayta tuzishsiz manzil temir yo‘l stansiyasiga harakatlanadigan va o‘rnatilgan og‘irlikdagi marshrutning asosiy qismi) vagonlariga bitta yukxati hamda marshrutga ulanuvchi guruhning har bir vagoni uchun esa alohida yukxati rasmiylashtiriladi.

Bitta yukxati bilan rasmiylashtirilayotgan marshrut yoki marshrut yadrosining og‘irligi hamda uzunligi mazkur Qoidalarning 227 va 229-bandlariga muvofiq aniqlanadi.

Ichki qatnovlarda bitta yukxati bilan vagonlar guruhlari ham tashishga qabul qilinishi mumkin. Bunda, tashish hujjatlarida “marshrut yoki” degan so‘zlar o‘chiriladi. Hayvonlarni tashishda bitta kuzatuvchi tomonidan kuzatib borilayotgan vagonlar guruhiga bitta yukxati rasmiylashtirilishi mumkin.

102. Yuk joylarining soni va yuk og‘irligi, shuningdek yo‘l haqi har bir vagon bo‘yicha yukxatining tegishli grafalarida ko‘rsatiladi, marshrutda (marshrut yadrosida) yoki vagonlar guruhida joylarning umumiy soni va yuk og‘irligi hamda yo‘l haqining umumiy summasi esa yukxatining old tarafiga kiritiladi.

103. Yuklarni bitta yukxati bo‘yicha tashishda butun marshrut (marshrut yadrosi) yoki vagonlarning butun guruhi uchun tashish hujjatlari tuziladi.

104. Bitta yukxati bo‘yicha tashishga qabul qilingan yuk uchun yuk jo‘natuvchiga yuk qabul qilinganligi to‘g‘risidagi kvitansiya berilib, uning orqa tomonida marshrut (marshrut yadrosi) yoki guruh vagonlarining raqamlari ko‘rsatiladi.

Yuk qabul qilinganligi to‘g‘risidagi kvitansiya temir yo‘l stansiyasining kalendar shtempeli bilan tasdiqlanadi.

105. Yo‘l davomida texnik yoki tijorat nosozligi oqibatida vagon uzilgan hollarda temir yo‘l stansiyasi telegraf yoki boshqa elektron aloqa shakli orqali jo‘natish va yetkazish manzilidagi temir yo‘l stansiyasiga uzilish sabablarini ma’lum qilgan holda xabar berishi hamda uch nusxada mazkur Qoidalarning 13-ilovasidagi umumiy shakldagi dalolatnoma va qo‘shimcha tarzda jo‘natish yo‘l qaydnomasini tuzishi shart. Mazkur qaydnoma bo‘yicha vagon nosozlik bartaraf etilganidan so‘ng yukni oluvchiga mazkur Qoidalarning 8-bobida belgilangan tartibda topshirish uchun yetkazish manzilidagi temir yo‘l stansiyasi boshlig‘i nomiga jo‘natiladi.

Marshrutga tegishli bo‘lgan yukxati va yo‘l qaydnomasiga dalolatnoma raqamini ko‘rsatgan holda vagon uzilganligi to‘g‘risida belgi kiritiladi.

Dalolatnomaning bir nusxasi yukxati va yo‘l qaydnomasiga ilova qilinadi va yetkazish manzilidagi temir yo‘l stansiyasigacha yuboriladi. Dalolatnomaning ikkinchi nusxasi qo‘shimcha tarzda jo‘natish yo‘l qaydnomasi bilan birga yuboriladi, uchinchi nusxasi esa vagon uzilgan temir yo‘l stansiyasi yig‘majildlarida qoladi.

Qo‘shimcha tarzda jo‘natish yo‘l qaydnomasida “Vagon qo‘shimcha tarzda ____-son (asosiy yukxatining raqami ko‘rsatiladi) ________ yukni oluvchi (asosiy yukxati bo‘yicha yukni oluvchining nomi ko‘rsatiladi) uchun jo‘natilmoqda” degan yozuvlar qayd etiladi.

Uzilgan vagon to‘g‘risidagi ma’lumotlar umumiy vagon varaqasidan o‘chiriladi. Vagon uzilishi sababi to‘g‘risidagi yozuv temir yo‘l stansiyasining vakolatli xodimi imzosi va temir yo‘l stansiyaning kalendar shtempeli bilan tasdiqlanadi.

Uzilgan vagonga yangi vagon varaqasi tuziladi.

106. Yetkazish manzilidagi temir yo‘l stansiyasi marshrut (guruh) bilan yetkazilgan yukni topshirishda yo‘l davomida uzilgan vagonga umumiy shakldagi dalolatnomani tuzadi va unda uzilish sababini va yo‘lda tuzilgan umumiy shakldagi dalolatnoma raqamini ko‘rsatadi. Yetkazish manzilidagi temir yo‘l stansiyasi tomonidan tuzilgan dalolatnomaning bir nusxasi yukni oluvchiga taqdim etiladi.

Qo‘shimcha tarzda jo‘natish yo‘l qaydnomasi bo‘yicha yetkazilgan yukni topshirish yetkazish manzilidagi temir yo‘l stansiyasi taqdimnomasi bo‘yicha asosiy yukxatidagi yukni oluvchi tomonidan umumiy shakldagi dalolatnoma bilan amalga oshiriladi.

Qo‘shimcha tarzda jo‘natish yo‘l qaydnomasi bo‘yicha yetkazilgan vagonni yuk tushirish uchun qo‘yib berish vaqti to‘g‘risida asosiy yukxatida temir yo‘l stansiyasining kalendar shtempeli bilan tasdiqlanadigan belgi qo‘yiladi.

107. Marshrut (marshrut yadrosi tarkibida) yoki guruh bilan yetkazilgan yukni topshirishda yetkazish manzilidagi temir yo‘l stansiyasi marshrut (marshrut yadrosi tarkibida) yoki guruh bilan, shuningdek qo‘shimcha tarzda jo‘natish yo‘l qaydnomasi bilan yetkazilgan vagonlar uchun tashish haqining yakuniy hisob-kitoblarini asosiy yukxati bo‘yicha amalga oshiradi.

108. Marshrut (marshrut yadrosi) yoki guruhning bitta yukxati bo‘yicha harakatlanayotgan vagonlarini yo‘l davomida boshqa manzilga o‘zgartirish taqiqlanadi.

109. Vagon va konteynerlarni plombalash uchun qo‘rg‘oshinli plombalar, shuningdek qulflash-plombalash moslamalari ishlatiladi.

Qo‘rg‘oshinli plombalar kamerali yoxud ikkita parallel teshikli bo‘lishi mumkin. Qo‘rg‘oshinli plombalarni osish uchun qo‘llaniladigan, termik ishlov berilgan (kuydirilgan) 0,6 — 0,7 mm diametrli sim dastlab uzunligining 1 sm ga to‘rtta o‘ram to‘g‘ri keladigan tarzda ikki ipli qilib buraladi.

110. Vagon va konteynerlarga osiladigan plombalar, qulflash-plombalash moslamalari o‘z konstruksiyasiga ko‘ra butligi buzilmagan holda vagondan (konteynerdan) yechilishiga yo‘l qo‘ymasligi shart.

111. Yuklangan usti yopiq vagonlar (shu jumladan izotermik vagonlar) va sisternalar:

1) yuk temir yo‘l transporti (tashuvchi) tomonidan ortilganda — temir yo‘l transportining (tashuvchining) plombalari bilan;

2) yuk jo‘natuvchi tomonidan yuk ortilganda — yuk jo‘natuvchining plombalari (qulflash-plombalash moslamalari) bilan plombalangan bo‘lishi kerak.

112. Mazkur Qoidalarning 14-ilovasida ko‘rsatilgan yuklar plombasiz, lekin simli buramalar o‘rnatilgan holda tashilishi mumkin, bundan bojxona nazorati ostida tashiladigan tovarlar mustasno.

Eksport qilinayotgan yoki tashishda ishtirok etayotgan davlatlar temir yo‘l uchastkalarini kesib o‘tadigan yuklarni vagonlarda plombasiz tashish taqiqlanadi, bundan temir yo‘l vagon va konteynerlarning yuk bo‘limlariga plomba qo‘yilmaydigan hollar mustasno.

113. Qulflash-plombalash moslamalariga quyidagi aniq belgilar tushiriladi:

yuk jo‘natish temir yo‘lining qisqacha nomlanishi;

olti va undan ortiq belgidan iborat nazorat belgisi;

ishlab chiqaruvchi korxonaning tamg‘asi;

qulflash-plombalash moslamasining ishlab chiqarilgan (tayyorlangan) yili.

Qulflash-plombalash moslamalariga temir yo‘l stansiyasi va yuk jo‘natuvchining qisqacha nomi ham yozilishi mumkin.

Vagon va konteynerni bir necha moslama bilan plombalash vaqtida qulflash-plombalash moslamalari turli xil nazorat belgilariga ega bo‘lishlari shart.

Qulflash-plombalash moslamalari temir yo‘l transporti (tashuvchi) tomonidan belgilangan tartibda qat’iy hisobga olinadi.

Vagonlarni (konteynerlarni) plombalash uchun temir yo‘l transporti (tashuvchi) bilan kelishilgan qulflash-plombalash moslamalari ishlatiladi, bundan bojxona nazorati ostida tashiladigan yuklar (tovarlar) ortilgan vagonlarga va konteynerlarga bojxona organlari tomonidan qo‘llaniladigan identifikatsiyalash vositalari mustasno.

114. Yuk ortilgan konteynerlar yuk jo‘natuvchining plombalari bilan plombalanadi.

Qishloq xo‘jaligi mahsulotlari va jismoniy shaxslar tomonidan taqdim etilgan uy buyumlari ortilgan konteynerlar yuk jo‘natuvchi ishtirokida uning plombalari, transport-ekspeditorlik tashkiloti yoki temir yo‘l transporti (tashuvchi) plombalari bilan plombalanadi.

Bojxona nazorati ostida tashilayotgan yuklar (tovarlar) ortilgan vagon va konteynerlarni plombalash qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

115. Ayrim turdagi yuklarni tashishda ular tushirilgandan so‘ng bo‘sh vagonlar (konteynerlar) ham plombalanadi.

116. Vagon qo‘rg‘oshinli plombalar bilan plombalanganda, har ikkala eshik qo‘yilmasi uzunligi 250 — 260 mm gacha, diametri 6 mm bo‘lgan kuydirilgan simdan yasalgan buramalar bilan mahkamlanadi.

117. Konteynerlarni (shu jumladan brutto og‘irligi 10 t va undan ortiq bo‘lgan konteynerlarni) qo‘rg‘oshinli plomba bilan plombalashdan oldin skoba ichiga joylangan tutqich (shpingalet turidagi to‘sqich qurilmali konteynerlarda) yoki ilgak bilan berkitilgan (mushtcha turdagi to‘sqich qurilmali konteynerlarda), diametri kamida 4 mm, uzunligi 240 — 250 mm bo‘lgan kuydirilgan simdan burish orqali mustahkamlanadi.

Brutto og‘irligi 3 va 5t bo‘lgan, shpingalet turidagi to‘sqich qurilmali konteynerlarda sim skobaning gorizontal joylashgan tirqishlari orqali tutqich ustidan o‘tkazilib, yuqori tomonga oxirigacha burab mahkamlanadi.

Brutto og‘irligi 3 va 5t bo‘lgan, mushtcha turidagi to‘sqich qurilmali konteynerlarda sim tutqichning o‘ng qismidagi ikki tirqish va surgichning o‘ng tirqishi (yopiq holatida) orqali o‘tkazilib, yuqori tomonga tugagunicha burab mahkamlanadi.

118. Eshik qo‘yilmalarini simli buramalar bilan mahkamlash yuk ortgan temir yo‘l transporti (tashuvchi) yoki yuk jo‘natuvchi tomonidan amalga oshiriladi.

119. Plombalar:

1) yopiq vagonlarda — vagonning har tarafidagi eshiklarga bittadan. Eshiklari yuqori qismida qo‘shimcha to‘sqich-plombalash moslamalari bilan jihozlangan yopiq vagonlarda, yuqori qurilma qulog‘ining yuqori tirqishida va eshikning o‘rta qismidagi qo‘yilmaning tirqishida bittadan plomba o‘rnatiladi.

Vagonni qulflash-plombalash moslamalarini qo‘llash bilan plombalashda, u vagon eshigi o‘rta qismi ilgagining tirqishiga qulflash-plombalash moslamalari o‘rnatiladi;

2) izotermik vagonlarda — vagonning har tarafidagi eshiklariga bittadan plomba o‘rnatiladi. Eshiklari plombalash uchun qo‘shimcha qulflash-plombalash moslamalari bilan jihozlangan refrijerator vagonlarda eshikning yuqori qismida yuqori qurilmaning o‘ng qulog‘iga va eshikning pastki qismiga bittadan plomba o‘rnatiladi.

Qulflash-plombalash moslamalari vagon eshigining pastki qismining o‘ng qulog‘iga o‘rnatiladi;

3) sisternalarda — lyukning tomida bittadan plomba o‘rnatiladi, bundan Suyuq yuklarni qo‘yilgan holda tashish qoidalarida plombalashning alohida tartibi ko‘zda tutilgan hollar mustasno;

4) konteynerlarda:

brutto og‘irligi 3 va 5 t, shpingalet turdagi plombalash moslamalari bilan jihozlangan, skoba ichiga o‘rnatilgan tutqichga bittadan plomba;

brutto og‘irligi 3 t, mushtcha turdagi plombalash moslamalari bilan jihozlangan, ilgich bilan berkitiladigan tutqichga bittadan plomba;

brutto og‘irligi 5 t, mushtcha turdagi plombalash moslamalari bilan jihozlangan, oxirgi bo‘lib berkitiladigan, eshikning o‘ng tavaqasi ilgichi bilan berkitiladigan tutqichga bittadan plomba;

brutto og‘irligi 10 t va undan ortiq bo‘lgan konteynerlar oxirgi bo‘lib berkitiladigan, eshikning o‘ng tavaqasining chap tomonida joylashgan, ilgich bilan berkitilgan tutqichga bittadan plomba o‘rnatiladi.

120. Qo‘rg‘oshinli plombani konteynerga ilishda sim ikki marta buralib, tutqichdagi va shpingalet tipidagi qulf qurilmasi skobasidagi tirqishlardan hamda mushtcha tipidagi qulf qurilmasi ilgichidagi (yopiq holatda) tirqishlar orqali o‘tkaziladi.

121. Vagonlarga ikkita parallel tirqishli qo‘rg‘oshinli plombalarni ilish quyidagi tartibda amalga oshirilishi shart:

xar bir plombaga plombalash simining bir uchi kiydiriladi;

simning bo‘sh uzun uchi vagon eshigi qo‘yilmasining quloqlari orqali ikkita aylantirilib, so‘ng plombaning birinchi va ikkinchi tirqishidan o‘tkaziladi va plomba qisqichi bilan siqib qo‘yiladi.

122. Kamerali qo‘rg‘oshinli plombalarni o‘rnatishda simning uchlari plombaning kirish tirqishlari orqali o‘tkazilib, 2-3 marotaba o‘raladi, o‘ramlar plomba kamerasi ichiga tortiladi va plomba qisqichi bilan siqib qo‘yiladi.

123. Vagonni plombalashda vagon eshik qo‘yilmasi quloqlari va qo‘rg‘oshinli plomba orasida hosil bo‘ladigan sim halqa 45 mm dan, sisterna qopqog‘i tiqinini plombalashda esa 25 mm dan ortiq bo‘lmasligi shart.

Konteynerlarga qo‘rg‘oshinli plombalarni o‘rnatishda plombadan shpingalet tipidagi qulfli qurilma skobasining quyi qismi yoki mushtcha turdagi qulfli qurilma tutqichining quyi qismi 25 mm dan oshmasligi lozim.

O‘rnatilgan plombalar simlarining uchlari 10 — 15 mm dan oshmasligi shart.

124. Plombalar qisqich bilan har ikki tarafdagi belgilar aniq va ravshan ko‘rinadigan hamda simni plombadan chiqarib ololmaydigan qilib siqilishi kerak. Plomba qisqichi bilan siqilgan har bir plomba sinchiklab ko‘zdan kechirilib, nuqsonlar aniqlangan holda boshqasi bilan almashtirilishi shart.

125. Vagonga (konteynerga) o‘rnatiladigan qo‘rg‘oshinli plombalar quyidagi belgilarga ega bo‘lishi lozim:

1) temir yo‘l transportining (tashuvchining) plombalash qisqichlari bilan plombalashda:

temir yo‘l stansiyasining to‘liq yoki qisqartirilgan nomi;

nazorat belgilari va qisqich raqami;

2) yuk jo‘natuvchining plombalash qisqichlari bilan plombalashda:

yuk jo‘natuvchining to‘liq yoki qisqartirilgan nomi;

temir yo‘l stansiyasining to‘liq yoki qisqartirilgan nomi.

126. Yuk jo‘natuvchi plombalarga o‘z nazorat belgilarini tushirishi mumkin.

Qo‘rg‘oshinli plombalarning nazorat belgilari, harfli va raqamli belgilarga ega bo‘lishi shart hamda ular ketma-ketligi 001 dan 999 gacha raqamlab chiqiladi.

Vagonga (konteynerga) o‘rnatiladigan qo‘rg‘oshinli plombalar bir xil nazorat belgilariga ega bo‘lishi shart. Turli vagonlarni (konteynerlarni) bir xil nazorat belgilariga ega bo‘lgan qo‘rg‘oshinli plombalar bilan plombalashga yo‘l qo‘yilmaydi.

Yuk jo‘natuvchining plombalash qisqichlarida nazorat belgilari mavjud bo‘lgan hollarda vagonlar (konteynerlar) nazorat belgilarini o‘zgartirmagan holda plombalanishi ham mumkin.

127. Jo‘natish temir yo‘l stansiyasidan plombadagi belgilar noaniq izli, shuningdek plombalar noto‘g‘ri o‘rnatilgan vagon va konteynerlarni jo‘natish taqiqlanadi. Bunda, jo‘natish stansiyasi yukni tashish uchun qabul qilishni rad etishga haqli.

128. Yuk jo‘natuvchilar uchun plombalash qisqichlarini tayyorlash temir yo‘l transporti (tashuvchi) yoki boshqa xo‘jalik yurituvchi subyektlar tomonidan yuk jo‘natuvchi hisobidan amalga oshiriladi.

129. Temir yo‘l transporti (tashuvchi) Temir yo‘l ustavida belgilangan muddatlarda yukning nomi va miqdori, shuningdek harakatdagi temir yo‘l tarkibi (konteynerlar) turi va sonini ko‘rsatgan holda yetkazish manzilidagi temir yo‘l stansiyasiga yuk yetkazilganligi to‘g‘risida yukni oluvchini xabardor qilishi shart.

Temir yo‘l stansiyasining vakolatli xodimi telefon, telegraf yoki elektron aloqadan foydalangan holda yuk yetkazilganligi to‘g‘risida yukni oluvchiga xabar beradi.

Yukni oluvchi yuk yetkazilganligi to‘g‘risida xabar berishning usullaridan birini tanlashi mumkin va bu haqda temir yo‘l stansiyasiga ma’lum qilishi kerak.

130. Yukni oluvchining kuchi va texnik vositalari yordamida yuk tushirish uchun vagonlarni qo‘yib berish oldindan berilgan xabarnomalar bo‘yicha yoki Mazkur Qoidalarning 30-bobida belgilangan tartibda shoxobcha yo‘llaridan foydalanish va vagonlarni qo‘yib berish va olib chiqish shartnomalariga muvofiq vagonlarni olib kirish orasidagi belgilangan vaqtda amalga oshiriladi.

Temir yo‘l shoxobcha yo‘liga ega bo‘lmagan yukni oluvchi uchun temir yo‘l shoxobcha yo‘liga vagonlarni olib kirishda shoxobcha yo‘li egasi va temir yo‘l transporti (tashuvchi) o‘rtasida tuzilgan shartnomada belgilangan tartibda yukni oluvchiga xabar beriladi.

Vagonlarni qo‘yib berishda temir yo‘l stansiyasining vakolatli xodimi mazkur Qoidalarning 133-bandida nazarda tutilgan tartibda vagonlarni qo‘yib berishdan kamida ikki soat oldin yukni oluvchiga xabar berishi shart.

Temir yo‘l transporti (tashuvchi) yuk kelgan kundan boshlab keyingi kuni soat 12-00 dan kechikmagan holda yukni oluvchiga kelgan yuk to‘g‘risida xabar berishi lozim.

Yuklarni tushirishga vagonlarni qo‘yib berish vaqti to‘g‘risidagi xabarnomalarni qayd etish uchun temir yo‘l transporti (tashuvchi) rahbari tomonidan belgilangan shakldagi xabarnomalar kitobi yuritiladi.

Vagonlarni temir yo‘l shoxobcha yo‘llariga qo‘yib berish va olib chiqish mazkur Qoidalarning 30-bobida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

131. Yukni oluvchi temir yo‘l stansiyasi hududida bo‘lmaganda yoki uning telefon raqami va boshqa rekvizitlari bo‘lmaganda, temir yo‘l transportining (tashuvchining) vakolatli xodimi yuk kelganligi to‘g‘risidagi axborotni telegraf orqali yukni oluvchiga yetkazadi.

Telegrammada yukxatida ko‘rsatilgan ma’lumotlar bo‘yicha yukni oluvchining nomi va pochta manzili ko‘rsatiladi.

Telegramma jo‘natilganidan so‘ng temir yo‘l transportining (tashuvchining) vakolatli xodimi xabarnomalar kitobida telegramma raqami, sanasi va yetkazilgan vaqti, telegrammani qabul qilgan xodimning familiyasi, reyestr bo‘yicha aloqa bo‘limini qayd etib, temir yo‘l transportining (tashuvchining) rahbari tomonidan belgilangan shakldagi yuk qabul qilib topshiruvchi eslatmasini rasmiylashtiradi.

Yukni oluvchi telegramma berilganidan so‘ng 24 soat ichida kelmasa, temir yo‘l transportining (tashuvchining) vakolatli xodimi yuk kelganligi to‘g‘risidagi axborotni telegraf orqali qayta yo‘llaydi hamda xabarnomalar kitobida telegramma raqami, sanasi va jo‘natilgan vaqtini, reyestr bo‘yicha aloqa bo‘limi, telegrammani qabul qilgan xodim familiyasini takroran qayd etib, yuk jo‘natuvchi orqali yukni oluvchiga xabar berish choralarini ko‘rish uchun jo‘natish temir yo‘l stansiyasiga xabarnoma yuboradi.

Yetkazish manzilidagi temir yo‘l stansiyasi hududida bo‘lmagan yukni oluvchi nomiga yuk yuborilganda, yuk jo‘natuvchi temir yo‘l transporti (tashuvchi) oldida javobgar bo‘ladi.

Yetkazish manzilidagi temir yo‘l stansiyasi hududida mavjud bo‘lgan boshqa yukni oluvchiga yukni berish to‘g‘risidagi yozma ko‘rsatma yuk jo‘natuvchidan olinganda, tashish bilan bog‘liq barcha xarajatlar, shu jumladan qo‘shimcha to‘lov va jarimalar yangi yukni oluvchiga taqdim etilishi kerak.

132. Temir yo‘l transporti (tashuvchi) tomonidan yuklar, yuklar kelib tushadigan bojxona organi joylashgan yerlarga yoki jo‘natuvchi bojxona organi tomonidan belgilangan boshqa joylarga yetkazib berilganidan keyin o‘ttiz daqiqadan kechiktirmay, yuklar (tovarlar) yuk (tovar) kelib tushadigan bojxona organining ish vaqtidan tashqari paytida yetkazib berilgan taqdirda esa bojxona organining ish vaqti boshlanganidan keyin o‘ttiz daqiqadan kechiktirmay bojxona organlarini tovar yetkazib berilganligi to‘g‘risida quyidagilarni taqdim qilish orqali xabardor qiladi:

tovarni yetkazib berishning nazorat hujjatini;

tovarning kuzatuv hujjatlarini;

yetkazib berilgan tovarlarni.

133. Yuk yetkazib berilganligi to‘g‘risidagi yukni oluvchiga telefon orqali xabar berish tartibi o‘rnatilganda, yukni oluvchilar xabarnomalarni qabul qilish uchun mas’ul shaxslarni tayinlashi va temir yo‘l stansiyasi boshlig‘iga ularning familiyasi va telefon raqamlarini ma’lum qilishi shart.

134. Xabarnomada ko‘rsatilgan muddatdan ikki soatdan ortiq vaqtga vagonlarni yuk tushirish uchun qo‘yib berilishi kechiktirilsa, temir yo‘l stansiyasi vagonlarni qo‘yib berishining keyingi vaqti haqida yukni oluvchini takroran xabardor etishi shart.

135. Olib kirish muddatlari buzilgan holda yoki xabar berilmasdan yuk tushirish uchun qo‘yib berilgan vagonlar quyidagi hollarda vagonlar qo‘yib berilgan deb hisoblanadi:

belgilangan muddatdan avval qo‘yib berilganda — ushbu muddat kelgan vaqtdan;

belgilangan muddatdan kechiktirilib qo‘yib berilganda, shuningdek xabar berilmasdan qo‘yib berilganda — vagonlar haqiqatda qo‘yib berilgan vaqtdan 2 soat o‘tgandan keyin.

136. Yukni oluvchi yuridik shaxs nomiga yuborilgan yuklarni olishda uning vakili temir yo‘l stansiyasiga yukni olish huquqini beruvchi bir martalik yoki muddatli ishonchnomani taqdim etishi lozim.

Bir martalik ishonchnoma muayyan yukxati bo‘yicha yuk olish uchun beriladi va temir yo‘l stansiyasi tomonidan yuk topshirilishini rasmiylashtirish vaqtida yo‘l qaydnomasiga ilova qilinadi.

Muddatli ishonchnoma muayyan muddatga beriladi va temir yo‘l stansiyasida saqlanadi, ushbu ishonchnoma bo‘yicha yukni oladigan shaxsda esa ishonchnomaning asl nusxasini qabul qilgan stansiyaning vakolatli xodimi imzosi qo‘yilgan, temir yo‘l stansiyasining kalendar shtempeli bilan tasdiqlangan ishonchnomaning nusxasi bo‘lishi kerak.

Yukni oluvchi yoki uning vakili temir yo‘l stansiyasi talabiga ko‘ra o‘zining shaxsini tasdiqlovchi hujjatni taqdim etishi shart.

137. Tashish uchun hisob-kitoblar amalga oshirilgandan so‘ng yukni oluvchi yukni olish sanasi, ishonchnoma raqami va sanasi, shuningdek yukni oluvchining bank rekvizitlarini ko‘rsatgan holda yo‘l qaydnomasini imzolab, yukni qabul qilib oladi. Temir yo‘l stansiyasi yukxatining “Yuk kelgan va topshirilgan sana” grafasiga kalendar shtempelini qo‘ygan holda yukning topshirilganligini tasdiqlaydi va yukxatini yukni oluvchiga topshiradi.

138. Jismoniy shaxslar nomiga yo‘llangan yuklar ushbu shaxslarga ularning shaxsini tasdiqlovchi hujjatlari taqdim etilganidan so‘ng yukni olish sanasi, shaxsini tasdiqlovchi hujjatning raqami va seriyasi, yashash joyi ko‘rsatilgan holda yo‘l qaydnomasiga imzo qo‘ydirilib topshiriladi.

Yukni olish boshqa jismoniy shaxsga ishonib topshirilishi mumkin. Bunda, yukni oluvchining shaxsini tasdiqlovchi hujjatidan tashqari yuk olishga notarial tartibda tasdiqlangan ishonchnoma ham taqdim etiladi. Ishonchnoma yukni berishda temir yo‘l stansiyasi tomonidan yo‘l qaydnomasiga ilova qilinadi.

139. Yukni oluvchining vositalari bilan yuk tushirish uchun vagonlarni temir yo‘l stansiyasi yo‘llariga qo‘yib berish va yuklarni topshirish tushirish joyida bir vaqtda amalga oshiriladi hamda yuk qabul qilib topshiruvchisining eslatmasida uning va yukni oluvchining imzosi bilan tasdiqlanadi.

140. Vagonlar va konteynerlarni topshirishda yukni oluvchi hamda yuk qabul qilib topshiruvchi (bundan buyon matnda tomonlar deb yuritiladi) ularning tashqi ko‘rinishini ko‘zdan kechirish yo‘li bilan vagon (konteyner) kuzovi sozligiga, plombalar mavjudligiga va ularda aks ettirilgan belgilar yukxatida ko‘rsatilgan ma’lumotlarga mos kelishiga ishonch hosil qilishi shart.

Yuklarni ochiq harakatdagi temir yo‘l tarkibida tashishda tomonlar yuk kamomadi alomatlari yo‘qligiga ishonch hosil qilishi shart.

Ochiq harakatdagi temir yo‘l tarkibida va plombasiz yopiq vagonlarda tijorat yoki texnik nosozlik, yukning kamomadi, buzilishi yoxud shikastlanishi hamda plombalar yo‘qligi alomatlari aniqlanganda, shuningdek vagon varaqasida plombalar osilganligi yoki nosoz plombalar haqida belgi mavjud bo‘lganda, temir yo‘l stansiyasi tomonidan yuklar tekshiriladi hamda tijorat dalolatnomasi va umumiy shakldagi dalolatnoma tuziladi.

Bunda, vagonlar yuk tekshirilguniga qadar umumiy shakldagi dalolatnoma tuzilib, temir yo‘l stansiyasi plombalari bilan plombalanadi hamda yukni oluvchi tomonidan vagon qabul qilingan vaqtdan temir yo‘l stansiyasining vakolatli xodimi tekshirish uchun yetib kelguniga qadar bo‘lgan vaqt vagonning yuk tushirish uchun turgan umumiy vaqtiga qo‘shib hisoblanmaydi.

141. Temir yo‘l transporti (tashuvchi) yetkazish manzilidagi temir yo‘l stansiyasida yukning og‘irligi, yuk joylari soni va yuk holatini qo‘yidagi holatlarda tekshirishi lozim:

1) yuk nosoz vagonda, shuningdek plombalari shikastlangan vagonda yoki harakatlanish yo‘nalishidagi temir yo‘l stansiyalari plombalari bilan kelganda;

2) yuk kamomad, buzilish yoki shikastlanish alomatlari bilan ochiq harakatdagi temir yo‘l tarkibi va yopiq vagonlarda plombalarsiz kelganda;

3) tez buziluvchan yuklar ularni yetkazib berish muddati yoki mashina yordamida sovutiladigan va elektr toki bilan isitiladigan vagonlarga xizmat ko‘rsatish rejimi buzilgan holda yetkazilganda;

4) yuklar temir yo‘l transportining (tashuvchining) kuchi va texnik vositalari bilan ortilganda;

5) temir yo‘l transporti (tashuvchi) tomonidan tushirilgan yuklar umumiy foydalanishdagi joylarda topshirilganda.

Tarali va donali yuklarni topshirishda temir yo‘l transporti (tashuvchi) tomonidan faqat shikastlangan yuk joylarining yuk og‘irligi va holati tekshiriladi.

Yuk jo‘natuvchining kuchi va texnik vositalari bilan ortilgan va yuk jo‘natuvchining shikastlanmagan plombalari bilan soz vagonlarda (konteynerlarda) yetkazilgan hamda kamomad, buzilish yoki shikastlanish alomatlarisiz ochiq harakatdagi tarkib va yopiq vagonlarda plombalarsiz (plombasiz tashish ushbu Qoidalarda nazarda tutilgan taqdirda) kelgan yuklarni topshirish yuk joylari soni, holati va yuk og‘irligini tekshirmasdan amalga oshiriladi.

Yukni oluvchining talabiga ko‘ra temir yo‘l transporti (tashuvchi) tomonidan yukning vazni tekshirilishi mumkin hamda bu holatda shartnomaviy tarifda belgilangan miqdorda to‘lov undiriladi.

Eshiklari qo‘shimcha qulflash-plombalash moslamalari bilan jihozlangan, har bir eshigida hech bo‘lmaganda bitta soz plomba mavjud bo‘lgan shikastlanmagan yopiq vagonlarda kelgan yuklarni topshirish temir yo‘l transporti (tashuvchi) tomonidan tekshirilmasdan amalga oshiriladi.

Kuzatuvchilar bilan tashiladigan yuklar, shuningdek og‘irligi o‘lchash yo‘li bilan yoki shartli ravishda aniqlangan yuklar joylar miqdori, yuk holati va og‘irligi tekshirilmagan holda topshiriladi.

Vagon tarozisida yuklarning vaznini o‘lchash mazkur Qoidalarning 74-75-bandlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. Yechiladigan uskunalar va isituvchi materiallar bilan tashiladigan yuklarning og‘irligini o‘lchagan holda topshirish vaqtida yukning netto og‘irligi, brutto og‘irligi va vagon tarasi yechiladigan uskunalar va isituvchi materiallar og‘irligining summasi o‘rtasidagi tafovut sifatida aniqlanadi. Isituvchi materiallar, sabzavot, non mahsulotlari uchun to‘siqlar va boshqa yechiladigan uskunalar og‘irligi yukxatida ko‘rsatilgan ma’lumotlarga muvofiq qabul qilinadi.

Qo‘shimcha qulflash-plombalash moslamasi bilan jihozlangan, har bir yuk eshigida hech bo‘lmaganda bitta shikastlanmagan plombaga ega bo‘lgan soz refrijeratorli yuk vagonlarida yukni yetkazish muddati va xizmat ko‘rsatish rejimi buzilmagan holda yetkaziladigan tez buziluvchan yuklarni topshirish temir yo‘l transporti (tashuvchi) tomonidan yuk miqdori va sifati tekshirilmasdan amalga oshiriladi.

142. Yuk jo‘natuvchining shikastlanmagan plombalari mavjud bo‘lgan, zarar yetkazilmagan konteynerlarda kelgan yuklar yukni oluvchiga temir yo‘l transporti (tashuvchi) tomonidan ularning og‘irligi, holati va joylar soni tekshirilmasdan topshiriladi.

143. Yuk jo‘natuvchining shikastlanmagan plombalariga ega bo‘lgan soz sisternalarda hamda plombalarsiz (plombasiz tashish ushbu Qoidalarda nazarda tutilgan taqdirda) kelgan, soz bunkerli yarim ochiq vagonlarda kelgan yuklarni topshirish temir yo‘l transporti (tashuvchi) tomonidan og‘irlik tekshirilmasdan amalga oshiriladi.

Quyilgan holda tashiladigan yuklarning og‘irligi temir yo‘l transporti (tashuvchi) tomonidan tekshirilishi lozim bo‘lganda, jo‘natishda yukning og‘irligi qanday usul bilan aniqlangan bo‘lsa, yukni topshirishda o‘sha usul bilan tekshiriladi. Etil (vino) spirtini topshirish Suyuq yuklarni quyilgan holda tashish qoidalariga muvofiq amalga oshiriladi.

144. Shikastlanmagan plombalarga ega bo‘lgan yopiq vagonlarda yoki markirovkasi buzilmagan holda, ochiq harakatdagi temir yo‘l tarkibida o‘rmonchilik yuklarini yuk ortish chizgisining yuqoriga qarab toraygan qismidan foydalanish yo‘li bilan ortilgan va yuqoridagi paketlarning mahkamlangan joylari buzilmagan holda kelgan o‘rmonchilik yuklari hamda taxta-yog‘ochlar temir yo‘l transporti (tashuvchi) tomonidan yukni oluvchiga tekshirilmasdan topshiriladi.

O‘rmonchilik yuklari va taxta-yog‘ochlar balandligining tashish jarayonida cho‘kish va zichlashish oqibatida pasayishi, shtabel balandligining har bir metriga uch santimetrdan oshmasa, normal holat hisoblanadi.

Temir yo‘l stansiyasiga kelgan o‘rmonchilik yuklari va taxta-yog‘ochlarni topshirish yukxatida ko‘rsatilgan ma’lumotlar asosida amalga oshiriladi.

145. Yuk jo‘natuvchining shikastlanmagan plombalari bilan soz vagonlarda kelgan xavfli yuklarni topshirish temir yo‘l transporti (tashuvchi) tomonidan yuk joylari soni, yuk vazni va holati tekshirilmagan holda amalga oshiriladi.

Xavfli yuklarni umumiy foydalanish joylarida topshirish temir yo‘l transporti (tashuvchi) vakolatli xodimi va yukni oluvchining bevosita nazorati ostida to‘g‘ridan-to‘g‘ri (vagon-yuk avtotransport vositalari) yuk ortish usuli bo‘yicha amalga oshiriladi.

Xavfli yuklar nosoz vagonlarda, plombasiz vagonlarda yoki plombasi shikastlangan vagonlarda kelganda joylar soni, yuk og‘irligi va holati temir yo‘l transportining (tashuvchining) vakolatli xodimi ishtirokida yukni oluvchi tomonidan Temir yo‘llarda xavfli yuklarni tashish qoidalari talablari asosida tekshiriladi.

146. Konteynerlarda kelgan uy-ro‘zg‘or buyumlarini topshirish mazkur Qoidalarning 18-bobida nazarda tutilgan tartibda amalga oshiriladi.

147. Yetkazish temir yo‘l stansiyasida yuklar og‘irligi jo‘natish temir yo‘l stansiyasida qanday tarozi va usulda o‘lchangan bo‘lsa, xuddi shunday turdagi tarozi va usulda o‘lchanishi va topshirilishi shart.

148. Tara-donali va qadoqlangan yuklarni umumiy foydalanishda bo‘lmagan joylarda tekshirishda temir yo‘l transporti (tashuvchi) ishtirok etayotganda, yukni oluvchi tushirilayotgan yukni zarurat bo‘lganda qayta tekshirish imkoniyatini ta’minlash uchun avval tushirilgan yukdan alohida joylashtirishi shart.

149. Jo‘natish temir yo‘l stansiyasida aniqlangan yukning og‘irligi bilan yo‘l davomida yoki yetkazish manzilidagi temir yo‘l stansiyasida o‘tkazilgan tekshiruv vaqtida aniqlangan yukning og‘irligi:

kam chiqsa, biroq muayyan yuk og‘irligining tabiiy kamayishi me’yoridan va tarozi ko‘rsatkichlaridagi tafovut me’yorlaridan oshmasa;

ortiq chiqsa, biroq tarozilar ko‘rsatkichlaridagi tafovut me’yorlaridan oshmasa, yuk og‘irligi to‘g‘ri deb hisoblanadi.

Yuklar og‘irligining tabiiy kamayishi me’yorlari quyidagicha hisoblanadi:

yukning brutto og‘irligidan — tara va qadoqlarda tashiladigan yuklar bo‘yicha;

yukning netto og‘irligidan — tara va qadoqsiz tashiladigan yuklar bo‘yicha.

Jo‘natish va yetkazish temir yo‘l stansiyalarida yuklarni o‘lchashda tarozi ko‘rsatkichlari tafovutining me’yorlari mazkur Qoidalarning 15-ilovasiga muvofiq aniqlanadi.

150. Yuk tushirishni amalga oshirayotgan tashkilot yoki yukni oluvchi yukni vagondan (konteynerdan) to‘liq tushirib olishi, foydalanilgan mahkamlash vositalaridan vagonni (konteynerni) bo‘shatishi, uning ichini yuk qoldiqlari va chiqindilardan tozalashi, tashqi tomonini bo‘rli belgilardan tozalashi, Temir yo‘l ustavida belgilangan hollarda esa yuvishi va dezinfeksiyalashi; eshiklar, bortlar, yukni ortish hamda tushirish moslamalarining qopqoqlarini berkitishi va mahkamlashi shart.

Mazkur bandning birinchi xatboshida ko‘rsatilgan talablar yukni oluvchi yoki yuk tushirayotgan tashkilot tomonidan bajarilmaganligi natijasida temir yo‘l transporti (tashuvchi) tomonidan qabul qilinmagan vagonlarning turib qolishi uchun javobgarlik yukni oluvchi yoki yuk tushirayotgan tashkilotlar zimmasiga yuklanadi.

Vagondan tushirilgan yuklar balandligi 1200 mm gacha bo‘lgan yuklar chekka relsning tashqi chegarasidan kamida 2 m masofada, balandligi bundan yuqori bo‘lgan taqdirda esa kamida 2,5 m masofada mahkamlangan va joylashtirilgan bo‘lishi shart.

151. Yukning kamomadi, buzilishi yoki shikastlanishi bo‘yicha uni topshirishdan oldin (yo‘l davomida) tijorat dalolatnomasi tuzilgan bo‘lsa, yetkazish manzilidagi temir yo‘l stansiyasi yukni haqiqiy kamomad, buzilish yoki shikastlanish hajmini aniqlagan holda yukni oluvchiga topshiradi.

152. Yukning kamomadi, buzilishi, shikastlanishining hajmi yoki sababini hamda uning narxi qanchaga pasayganligini summasini aniqlash uchun ekspertiza o‘tkazish zarurati yuzaga kelsa, temir yo‘l transporti (tashuvchi) o‘z tashabbusiga ko‘ra yoki yukni oluvchi talabiga binoan ekspertlar yoki tegishli mutaxassislarni taklif etadi.

Ekspertiza temir yo‘l transportining (tashuvchining) vakolatli xodimi ishtirokida o‘tkaziladi.

Temir yo‘l transporti (tashuvchi) vakillari ishtirokisiz yukni oluvchi tomonidan o‘tkazilgan ekspertiza haqiqiy hisoblanmaydi.

Ekspert chaqirish bilan bir vaqtda temir yo‘l stansiyasi yukni oluvchini bu haqda xabardor qiladi. Yukni oluvchi o‘z nomiga kelgan yukning ekspertizasida ishtirok etish huquqiga ega.

Tez buziluvchan yuklar ekspertizasi vagon ochilgan vaqtdan boshlab 24 soatdan kechikmagan holda o‘tkazilishi kerak.

Ekspertiza natijalari dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. Ekspertiza dalolatnomasi ekspert va ekspertizada qatnashgan barcha shaxslar tomonidan imzolanishi lozim.

Ekspertiza xulosalari dalillar bilan tasdiqlangan bo‘lishi kerak hamda yuklar kamomadi, buzilishi yoki shikastlanishi sabablari to‘g‘risidagi taxminlarga asoslangan bo‘lishi mumkin emas.

Ekspertiza xarajatlarining to‘lovi ekspert kimning tashabbusiga ko‘ra chaqirilganidan kelib chiqib temir yo‘l transporti (tashuvchi) yoki yukni oluvchi tomonidan amalga oshiriladi.

Keyinchalik ekspertiza xarajatlari yukning kamomadi, buzilishi yoki shikastlanishida aybdor bo‘lgan tomon zimmasiga yuklatiladi.

Ekspertiza o‘tkazish xarajatlari yukning kamomadi, buzilishi yoki shikastlanishi oqibatida yetkazilgan zarardan ortiq bo‘lganda, ekspertiza o‘tkazishga yo‘l qo‘yilmaydi.

Bunda, yukning kamomadi, buzilishi yoki shikastlanishi hajmi, uning sababi va zarar miqdori temir yo‘l stansiyasi boshlig‘i va yukni oluvchi tomonidan aniqlanadi hamda tijorat dalolatnomasida ko‘rsatiladi.

153. Temir yo‘l stansiyasi yukni oluvchining talabiga asosan yukxatining “Yuk topshirilganligi to‘g‘risida belgi” grafasida yuk topshirilganligi to‘g‘risida:

1) yuk og‘irligida uning tabiiy kamayishi bo‘yicha tafovut me’yoridan ortiq bo‘lmagan miqdorda kamomad, shuningdek yukning netto og‘irligi bo‘yicha tafovut me’yoridan ko‘p bo‘lmagan miqdorda ortiqcha yuk aniqlanganda hamda o‘g‘irlik alomatlari bo‘lmaganda, “Yuk og‘irligi 20____ y. “____”_______da tekshirilganda _________ kilogramm (raqamlar va so‘z bilan) chiqdi” degan so‘zlar;

2) yukni tekshirish natijalari tijorat dalolatnomasi bilan rasmiylashtirilganda, “______________ (dalolatnomaning mazmuni) 20____ y. “___” _________ dagi ________-son tijorat dalolatnomasi tuzildi” degan so‘zlar;

3) yuk tekshirilmasdan topshirilganda:

yopiq harakatdagi temir yo‘l tarkibida (konteynerda) yuk jo‘natuvchi plombalari bilan kelgan yuklar bo‘yicha “Mazkur yukxati bo‘yicha yuk _____-son soz vagon/konteynerda (kerak bo‘lmagani o‘chirilsin) yuk jo‘natuvchining soz plombalari bilan yetkazildi va 20__ y. “___”_____________da Temir yo‘l ustaviga muvofiq tekshirilmasdan topshirildi” degan so‘zlar;

plombasiz vagonlarda, shuningdek ochiq harakatdagi temir yo‘l tarkibida tashiladigan yuklar bo‘yicha “Yuk mazkur yukxati bo‘yicha ______-son soz vagonda yo‘qolish alomatlarisiz yetkazildi va 20__ y. “___”_____________da Temir yo‘l ustaviga muvofiq tekshirilmasdan topshirildi” degan so‘zlar;

ochiq harakatdagi temir yo‘l tarkibida tashiladigan o‘rmonchilik yuklari va taxta-yog‘och bo‘yicha “Yuk mazkur yukxati bo‘yicha ______________-son soz yarim ochiq vagon/platformada (kerak bo‘lmagani o‘chirilsin) markirovkasi butun holda, yuk ortish chizgisining yuqoriga qarab toraygan qismidan foydalanib, mahkamlanishi buzilmagan holda (kerak bo‘lmagani o‘chirilsin) yetkazildi va 20__ y. “___”_____________da tekshirilmasdan topshirildi” degan so‘zlar;

yuk jo‘natuvchining (yukni oluvchi) kuzatuvchisi nazorati ostida tashiladigan yuklar yoki yuk jo‘natuvchi (yukni oluvchi) bilan tuzilgan shartnomaga muvofiq boshqa vakolatli shaxs tomonidan qo‘riqlangan yuklar bo‘yicha “Yuk mazkur yukxati bo‘yicha yuk jo‘natuvchi (yukni oluvchi) kuzatuvchisi nazorati ostida yoki yuk jo‘natuvchi (yukni oluvchi) tomonidan tuzilgan shartnomaga muvofiq boshqa vakolatli shaxs tomonidan qo‘riqlangan holda yetib keldi va yukni oluvchiga bevosita kuzatuvchi (boshqa vakolatli shaxs) tomonidan topshirildi” degan so‘zlar qayd etiladi.

Ushbu bandda ko‘zda tutilgan yozuvlar temir yo‘l transporti (tashuvchi) vakolatli xodimining lavozimini ko‘rsatgan holda imzosi bilan tasdiqlanadi.

Yukni oluvchi yuqoridagi yozuvlarni kiritish uchun yuk topshirilgan vaqtdan e’tiboran uch kun ichida yukxatini taqdim etishi shart.

Ortiqcha og‘irlik va joylar aniqlangan taqdirda, mazkur bandning 1 va 2-kichik bandlarida ko‘zda tutilgan yozuvlar temir yo‘l stansiyasi tomonidan majburiy tartibda yukni oluvchining talabidan qat’i nazar kiritiladi.

154. Yukning haqiqatda topshirilgan sanasi:

temir yo‘l transportining (tashuvchining) kuchi va texnik vositalari yordamida yukni tushirishda yukning temir yo‘l stansiyasi yuk hovlisidan olib chiqish sanasi;

yukni oluvchining kuchi va texnik vositalari yordamida yukni tushirishda vagonni qo‘yib berish sanasi hisoblanadi.

155. Temir yo‘l ustavida temir yo‘l transporti (tashuvchi) zimmasiga yukni tekshirish majburiyati yuklatilgan taqdirda, vagon (konteyner) temir yo‘l transportining (tashuvchining) vakolatli ishchisi ishtirokida ochiladi, bundan bojxona nazorati ostidagi yuklar (tovarlar) mustasno.

156. Qo‘shimcha tarzda jo‘natish yo‘l qaydnomasi bo‘yicha tashilayotgan yuklar quyidagicha topshiriladi:

1) yukning asosiy tashish hujjatlari bilan birga kelgan qismi — yukxati va tijorat dalolatnomasi berilib, yo‘l qaydnomasiga imzo qo‘ydirilgan holda;

2) Qo‘shimcha tarzda jo‘natish yo‘l qaydnomasi bo‘yicha kelgan qismi — yukni oluvchi tomonidan asosiy yukxati va tijorat dalolatnomasi taqdim etilganidan so‘ng qo‘shimcha yo‘l qaydnomasiga imzo qo‘ydirilgan holda. Bunda, tijorat dalolatnomasi yukni oluvchidan olib qo‘yiladi.

157. Tashishga doir barcha hisob-kitoblar asosiy yukxati bo‘yicha amalga oshiriladi. Qo‘shimcha tarzda jo‘natish yo‘l qaydnomasi bo‘yicha yetib kelgan yuk topshirilganligi to‘g‘risida temir yo‘l stansiyasi tomonidan asosiy yukxatiga yozuv kiritiladi.

Qo‘shimcha tarzda jo‘natish yo‘l qaydnomasi bo‘yicha yetkazilayotgan yuk asosiy hujjatlar bilan kelayotgan yukka nisbatan avvalroq yetib kelganda, yukning yetib kelgan qismini topshirish yukni oluvchiga qo‘shimcha yo‘l qaydnomasiga imzo qo‘ygandan keyin amalga oshiriladi. Yukni oluvchi yukning olgan qismini asosiy jo‘natmaga qo‘shib hisoblashi haqidagi majburiyatnomani temir yo‘l stansiyasiga taqdim etadi. Ushbu majburiyatnoma temir yo‘l stansiyasining yig‘majildlarida saqlanadi.

Yukni qabul qilish to‘g‘risidagi kvitansiyaga muvofiq yuk to‘liq holda qo‘shimcha yo‘l qaydnomasi bilan yetib kelganda, temir yo‘l transporti yo‘qotilgan yukxati va yo‘l qaydnomasi o‘rniga ularning nusxalarini tuzadi hamda yukni topshirishni rasmiylashtirish mazkur Qoidalarning 8-bobida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

158. Temir yo‘l stansiyasi yukning belgilangan yetkazib berish muddatida kelmaganligini yukni oluvchi tomonidan taqdim etilgan kvitansiyada “Yuk yetib kelmadi” yozuvi va yetkazish manzilidagi temir yo‘l stansiyasining kalendar shtempeli bilan tasdiqlashi shart.

Belgilangan yetkazib berish muddatida kelmagan yukni qidirish ishlari yukni oluvchining talabiga asosan yetkazish manzilidagi temir yo‘l stansiyasi tomonidan amalga oshiriladi.

Yukni qidirish talabini asoslantirish uchun yukni oluvchi temir yo‘l stansiyasi boshlig‘iga kvitansiyani, kvitansiya bo‘lmaganda esa quyidagi hujjatlardan birini taqdim etishi shart:

yetkazib beruvchining hisob-fakturasi (asl nusxasi yoki nusxalari);