Ushbu Konstitutsiyaviy Qonunning maqsadi O‘zbekiston Respublikasining butun hududida yoki ayrim joylarida favqulodda holatni joriy etish shartlari va tartibini belgilashdan iborat.

Favqulodda holat to‘g‘risidagi qonunchilik ushbu Konstitutsiyaviy Qonun va boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir.

Agar O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida O‘zbekiston Respublikasining favqulodda holat to‘g‘risidagi qonunchiligida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan bo‘lsa, xalqaro shartnoma qoidalari qo‘llaniladi.

Ushbu Konstitutsiyaviy Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qo‘llaniladi:

komendantlik soati — sutkaning maxsus berilgan ruxsatnomalarsiz va shaxsni tasdiqlovchi hujjatlarsiz ko‘chalarda hamda boshqa jamoat joylarida yoxud turar joydan tashqarida bo‘lishga taqiq belgilangan vaqti;

favqulodda holat — O‘zbekiston Respublikasi fuqarolarining, chet el fuqarolarining hamda fuqaroligi bo‘lmagan shaxslarning huquq va erkinliklariga, shuningdek yuridik shaxslarning huquqlariga nisbatan ushbu Konstitutsiyaviy Qonunda nazarda tutilgan ayrim cheklovlar belgilashga yo‘l qo‘yadigan hamda ularning zimmasiga qo‘shimcha majburiyatlar yuklaydigan, O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga muvofiq O‘zbekiston Respublikasining butun hududida yoki ayrim joylarida vaqtincha joriy qilinadigan davlat boshqaruvi organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari, nodavlat notijorat tashkilotlari hamda tashkiliy-huquqiy va mulkchilik shaklidan qat’i nazar, boshqa tashkilotlar, ularning mansabdor shaxslari faoliyatining alohida huquqiy rejimi;

favqulodda holat joriy etilayotgan hududlarning chegaralari (bundan buyon matnda favqulodda holat joriy etilayotgan hududlar deb yuritiladi) — O‘zbekiston Respublikasining butun hududi yoxud bir yoki bir necha ma’muriy-hududiy birliklari yoxud ularning qismini qamrab oluvchi favqulodda holat rejimi amal qilishi doirasi;

Favqulodda holat rejimini ta’minlash bo‘yicha davlat komissiyasi — O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmoni bilan favqulodda holat davriga tuziladigan vaqtinchalik maxsus davlat boshqaruvi organi;

hudud komendanti — hudud komendaturasi faoliyatiga rahbarlik qiluvchi hamda favqulodda holat rejimini ta’minlovchi kuchlar va vositalarning yagona boshqaruvini amalga oshiruvchi mansabdor shaxs;

hudud komendaturasi — favqulodda holat joriy etilgan hududda favqulodda holat rejimini ta’minlovchi kuchlar va vositalarni boshqarish uchun tashkil etiladigan vaqtinchalik maxsus davlat boshqaruvi organi.

Favqulodda holatni joriy etish maqsadlari uni joriy etish uchun asos bo‘lib xizmat qilgan holatlarni bartaraf etishdan, O‘zbekiston Respublikasi fuqarolarining xavfsizligini hamda O‘zbekiston Respublikasining konstitutsiyaviy tuzumi va hududiy yaxlitligi himoya qilinishini ta’minlashdan iborat.

Favqulodda holat O‘zbekiston Respublikasi fuqarolarining hayotiga, sog‘lig‘iga va xavfsizligiga, O‘zbekiston Respublikasining konstitutsiyaviy tuzumiga va (yoki) hududiy yaxlitligiga bevosita tahdid soladigan hamda favqulodda choralar qo‘llamasdan bartaraf etish mumkin bo‘lmagan holatlar mavjud bo‘lgan taqdirda, alohida hollarda joriy etiladi. Bunday holatlar jumlasiga quyidagilar kiradi:

real tashqi xavf, O‘zbekiston Respublikasining konstitutsiyaviy tuzumini va (yoki) hududiy yaxlitligini zo‘rlik bilan o‘zgartirishga urinishlar, ommaviy tartibsizliklar, terrorchilik harakatlari, shuningdek zo‘ravonlik harakatlari bilan bir vaqtda yuz beradigan, fuqarolarning hayotiga, sog‘lig‘iga va xavfsizligiga, davlat organlarining, boshqa tashkilotlarning kundalik faoliyatiga bevosita tahdid soluvchi o‘ta muhim hamda toifalangan obyektlarni yoki ayrim joylarni to‘sish yoki bosib olish, qonunga xilof qurolli tuzilmalarni tayyorlash (tashkil etish) va ularning faoliyati, millatlararo, konfessiyalararo va chegaraviy nizolar;

keng qamrovli avariya-qutqaruv ishlari va boshqa kechiktirib bo‘lmaydigan ishlar amalga oshirilishini talab etadigan yirik halokatlar, tabiiy ofatlar, epidemiyalar hamda boshqa tabiiy va texnogen xususiyatga ega favqulodda vaziyatlar, favqulodda ekologik vaziyatlar.

Favqulodda holat O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmoni bilan O‘zbekiston Respublikasining butun hududida yoki ayrim joylarida joriy etiladi.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining favqulodda holat joriy etish to‘g‘risidagi farmoni darhol ommaviy axborot vositalarida e’lon qilinishi lozim.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining favqulodda holat joriy etish to‘g‘risidagi farmoni uch sutka ichida O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi va Senatiga tasdiqlash uchun kiritiladi.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining favqulodda holat joriy etish to‘g‘risidagi farmonida quyidagilar belgilanadi:

favqulodda holatni joriy etish uchun asos bo‘lib xizmat qilgan holatlar;

favqulodda holatni joriy etish zaruratining asosi;

favqulodda holat joriy etilayotgan hududning chegaralari;

favqulodda holat rejimini ta’minlaydigan kuchlar va vositalar;

favqulodda choralar ro‘yxati va ularni qo‘llash chegaralari, vaqtinchalik cheklovlarning qat’iy ro‘yxati;

favqulodda holat sharoitlarida qo‘llaniladigan favqulodda choralarni amalga oshirish uchun mas’ul bo‘lgan davlat organlari, ularning mansabdor shaxslari;

favqulodda holatning amal qilish davrida tashkil etiladigan maxsus davlat boshqaruvi organlari va ularning vakolatlari;

farmon kuchga kiradigan sana va vaqt, shuningdek favqulodda holatning amal qilish muddati.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining favqulodda holat joriy etish to‘g‘risidagi farmoni e’lon qilinganidan keyin O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi deputatlari va Senati a’zolari O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va Senatining qo‘shma majlisi o‘tkaziladigan joyga darhol, maxsus chaqiruvsiz yetib kelishi shart.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining favqulodda holat joriy etish to‘g‘risidagi farmonini tasdiqlash haqidagi masala O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining ikkala palatasi qo‘mitalarida, shuningdek O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining siyosiy partiyalar fraksiyalari tomonidan dastlabki tarzda muhokama qilinmasdan O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va Senatining qo‘shma majlisida ko‘rib chiqiladi.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining favqulodda holat joriy etish to‘g‘risidagi farmoni kelib tushgan paytdan e’tiboran 72 soatdan kechiktirmay O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi va Senati ushbu farmonni tasdiqlash haqidagi masalani ko‘rib chiqadi hamda qo‘shma qaror qabul qiladi.

O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va Senatining O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining favqulodda holat joriy etish to‘g‘risidagi farmonini tasdiqlash masalasiga doir qo‘shma qarori darhol O‘zbekiston Respublikasi Prezidentiga yuboriladi.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va Senatining qo‘shma majlisida tasdiqlanmagan favqulodda holat joriy etish to‘g‘risidagi farmoni ushbu masala yuzasidan O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va Senatining qo‘shma qarori qabul qilingan paytdan e’tiboran o‘z kuchini yo‘qotadi. Bu haqda aholi favqulodda holat joriy etilishi haqida qanday tartibda xabardor qilingan bo‘lsa, xuddi shunday tartibda xabardor qilinadi.

Favqulodda holat joriy etilganda O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi va Senati favqulodda holat amal qilishining butun davri mobaynida o‘z ishini davom ettiradi va tarqatib yuborilishi mumkin emas.

O‘zbekiston Respublikasining butun hududida joriy etiladigan favqulodda holatning amal qilish muddati o‘ttiz sutkadan, uning ayrim joylarida joriy etiladigan favqulodda holatning amal qilish muddati esa oltmish sutkadan oshishi mumkin emas.

Agar favqulodda holatni joriy etish maqsadlariga erishilmagan bo‘lsa, favqulodda holatning amal qilishi O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmoni bilan yana bir muddatga uzaytirilishi mumkin. Bu haqda aholi favqulodda holat joriy etilishi haqida qanday tartibda xabardor qilingan bo‘lsa, xuddi shunday tartibda xabardor qilinadi.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining favqulodda holatning amal qilishini uzaytirish to‘g‘risidagi farmoni ushbu Konstitutsiyaviy Qonunning 8-moddasida nazarda tutilgan tartibda O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va Senatining qo‘shma majlisida tasdiqlanadi.

Agar favqulodda holatni joriy etish uchun asos bo‘lib xizmat qilgan holatlar bartaraf etilsa, favqulodda holatning amal qilishi O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmoni bilan to‘liq yoki qisman, shu jumladan muddatidan ilgari tugatiladi. Bu haqda aholi favqulodda holat joriy etilishi haqida qanday tartibda xabardor qilingan bo‘lsa, xuddi shunday tartibda xabardor qilinadi.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining favqulodda holatning amal qilishini tugatish to‘g‘risidagi farmoni ushbu Konstitutsiyaviy Qonunning 8-moddasida nazarda tutilgan tartibda O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va Senatining qo‘shma majlisida tasdiqlanadi.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining favqulodda holat joriy etish to‘g‘risidagi farmonida favqulodda holatning amal qilish davrida quyidagi favqulodda choralar va vaqtinchalik cheklovlar joriy etilishi nazarda tutilishi mumkin:

favqulodda holat joriy etilgan hududda davlat boshqaruvi organlarining (ular tarkibiy bo‘linmalarining), mahalliy davlat hokimiyati organlarining, fuqarolar o‘zini o‘zi boshqarish organlarining vakolatlarini to‘liq yoki qisman to‘xtatib turish;

favqulodda holat joriy etilgan hudud bo‘ylab harakatlanish erkinligiga nisbatan cheklovlar, shuningdek mazkur hududga kirish va undan chiqishning alohida rejimi, shu jumladan mazkur hududga, zarur bo‘lganda esa O‘zbekiston Respublikasining butun hududiga chet el fuqarolarining va fuqaroligi bo‘lmagan shaxslarning kirishi hamda ushbu hududlarda turishiga nisbatan cheklovlar;

jamoat tartibini, o‘ta muhim va toifalangan obyektlarni hamda aholining hayot faoliyatini va transportning harakatlanishini ta’minlovchi obyektlarni muhofaza qilishni kuchaytirish;

faoliyatning ayrim turlarini amalga oshirishga, shu jumladan tovarlarni realizatsiya qilishga, ishlarni bajarishga va xizmatlar ko‘rsatishga nisbatan cheklovlar;

oziq-ovqatni va eng zarur narsalarni sotish, sotib olish hamda taqsimlashning alohida tartibi;

yig‘ilishlar, mitinglar, ko‘cha yurishlari yoki namoyishlar, shuningdek boshqa ommaviy tadbirlar o‘tkazilishini taqiqlash yoki cheklash;

transport vositalarining harakatini cheklash va ularni ko‘zdan kechirishni amalga oshirish;

xavfli ishlab chiqarishlar hamda portlovchi, radioaktiv, shuningdek xavfli kimyoviy va biologik moddalardan foydalanadigan tashkilotlar faoliyatini to‘xtatib turish;

favqulodda holatlar munosabati bilan moddiy va madaniy qimmatliklarning yo‘q qilinishiga, o‘g‘irlanishiga yoki shikastlanishiga aniq tahdid mavjud bo‘lgan taqdirda, ularni xavfsiz hududlarga evakuatsiya qilish, ko‘chmas obyektlarga, shu jumladan moddiy madaniy meros obyektlariga nisbatan esa ularni muhofaza qilishga doir tegishli choralar ko‘rish.

Favqulodda holatni joriy etish uchun asos bo‘lib xizmat qilgan holatlarga qarab, mazkur moddaning birinchi qismida, shuningdek ushbu Konstitutsiyaviy Qonunning 13 va 14-moddalarida nazarda tutilgan favqulodda choralar va vaqtinchalik cheklovlarning butun majmui ham, ularning ayrimlari ham joriy etilishi mumkin.

Ushbu Konstitutsiyaviy Qonun 5-moddasining ikkinchi xatboshisida ko‘rsatilgan holatlar mavjud bo‘lganda favqulodda holat joriy etilgan taqdirda, favqulodda holat joriy etilayotgan hududda ushbu Konstitutsiyaviy Qonunning 12-moddasida ko‘rsatilgan favqulodda choralarga va vaqtinchalik cheklovlarga qo‘shimcha ravishda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining favqulodda holat joriy etish to‘g‘risidagi farmoni bilan quyidagi qo‘shimcha favqulodda choralar va vaqtinchalik cheklovlar nazarda tutilishi mumkin:

komendantlik soatini joriy etish;

hududiy mudofaa tadbirlarini amalga oshirish;

ommaviy axborot vositalari faoliyatini cheklash shartlari va tartibi ko‘rsatilgan holda bunday faoliyatni cheklash, shuningdek bosma mahsulotni, radiouzatuvchi, ovoz kuchaytiruvchi vositalarni, nusxa ko‘paytirish texnikasini vaqtincha olib qo‘yish yoki xatlash, jurnalistlar akkreditatsiyasini o‘tkazishning alohida tartibini belgilash;

favqulodda holatni joriy etish uchun asos bo‘lib xizmat qilgan holatlarni bartaraf etishga monelik qilayotgan nodavlat notijorat tashkilotlarining faoliyatini to‘xtatib turish;

O‘zbekiston Respublikasi fuqarolarining, chet el fuqarolarining, fuqaroligi bo‘lmagan shaxslarning shaxsiy ko‘rigini, ularning shaxsini tasdiqlovchi hujjatlar tekshiruvini, ashyolarni, uy-joyni va transport vositalarini ko‘zdan kechirishni o‘tkazish;

qurolni, uning o‘q-dorilarini, portlovchi moddalarni, maxsus vositalarni, zaharli moddalarni realizatsiya qilishni taqiqlash, tarkibida giyohvandlik vositalari va ularning analoglari, psixotrop va kuchli ta’sir etuvchi moddalar mavjud bo‘lgan dori vositalari va preparatlar, etil spirti, alkogol mahsulotlari muomalada bo‘lishining alohida rejimini belgilash. Alohida hollarda fuqarolardan qurolni va o‘q-dorilarni, tashkilotlardan qurolni va uning o‘q-dorilarini, maxsus vositalar va zaharli moddalarni, shuningdek jangovar va o‘quv-jangovar harbiy texnikani, portlovchi va radioaktiv moddalarni vaqtincha olib qo‘yish;

favqulodda holat rejimini buzayotgan va favqulodda holat joriy etilgan hududda yashamaydigan shaxslarni belgilangan tartibda ushbu hududdan tashqariga o‘z hisobidan chiqarib yuborish, ularda mablag‘lar mavjud bo‘lmagan taqdirda esa xarajatlarning o‘rnini keyinchalik sud tartibida ushbu shaxslardan undirgan holda O‘zbekiston Respublikasining Davlat budjeti mablag‘lari hisobidan chiqarib yuborish.

Ushbu Konstitutsiyaviy Qonun 5-moddasining uchinchi xatboshisida ko‘rsatilgan holatlar mavjud bo‘lganda favqulodda holat joriy etilgan taqdirda, favqulodda holat joriy etilayotgan hududda ushbu Konstitutsiyaviy Qonunning 12-moddasida ko‘rsatilgan favqulodda choralarga va vaqtinchalik cheklovlarga qo‘shimcha ravishda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining favqulodda holat joriy etish to‘g‘risidagi farmoni bilan quyidagi qo‘shimcha favqulodda choralar va vaqtinchalik cheklovlar nazarda tutilishi mumkin:

aholini xavfsiz hududlarga vaqtincha yashab turish uchun statsionar yoki ko‘chma turar joylar majburiy ravishda berilgan holda evakuatsiya qilish;

karantin joriy etish, sanitariya-epidemiyaga qarshi, veterinariya tadbirlarini va boshqa tadbirlarni amalga oshirish;

davlat zaxiralarini jalb etish, mulkchilik shakllaridan va tashkiliy-huquqiy shakllaridan qat’i nazar, tashkilotlarning resurslarini safarbar etish, ularning ish rejimini o‘zgartirish, mazkur tashkilotlarni favqulodda holat sharoitlarida zarur bo‘lgan mahsulotlarni ishlab chiqarishga qayta ixtisoslashtirish va ishlab chiqarish-xo‘jalik faoliyatini favqulodda holat sharoitlarida zarur bo‘lgan boshqacha tarzda o‘zgartirish;

avariya-qutqaruv ishlarini va boshqa kechiktirib bo‘lmaydigan ishlarni amalga oshirish hamda ta’minlash zarurati bilan bog‘liq bo‘lgan alohida hollarda mazkur ishlarni amalga oshirish uchun mehnatga layoqatli aholini, yuridik va jismoniy shaxslarning transport vositalarini mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risidagi qonunchilik talablariga majburiy ravishda rioya etgan holda jalb etish.

O‘zbekiston Respublikasining butun hududida joriy etilgan favqulodda holat amal qilishining butun muddati davomida saylovlar va referendumlar o‘tkazilmaydi.

O‘zbekiston Respublikasining ayrim joyida joriy etilgan favqulodda holat amal qilishining butun davri mobaynida ushbu joyda joylashgan xalq deputatlari Kengashlariga saylov va fuqarolar yig‘inlari raislari saylovi o‘tkazilmaydi.

Favqulodda holatning amal qilish davrida davlat hokimiyatining tegishli vakillik organlari, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari va mansabdor shaxslar vakolatlarining muddati tugagan taqdirda ularning vakolatlari muddati, agar mazkur organlar va shaxslarning vakolatlari ushbu Konstitutsiyaviy Qonunda belgilangan tartibda to‘xtatib turilmagan bo‘lsa, favqulodda holatning amal qilish davri tugaguniga qadar uzaytiriladi.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti favqulodda holat joriy etilgan hududda amalda bo‘lgan O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti farmonlari va qarorlarining, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qarorlarining, vazirliklar hamda idoralar buyruqlari va qarorlarining, shuningdek mahalliy davlat hokimiyati organlari qarorlarining amal qilishini ushbu hujjatlar O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining favqulodda holat joriy etish to‘g‘risidagi farmoniga zid bo‘lgan taqdirda, favqulodda holatning amal qilish muddatiga to‘xtatib turishga haqli.

Favqulodda holatni joriy etish uchun asos bo‘lib xizmat qilgan holatlarni bartaraf etishga oid masalalarni darhol hal etish va tadbirlarni amalga oshirish maqsadida favqulodda holatning amal qilish davrida O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmoni bilan favqulodda holat rejimini ta’minlash bo‘yicha maxsus davlat boshqaruvi organlari tashkil etilishi mumkin bo‘lib, ular jumlasiga quyidagilar kiradi:

Favqulodda holat rejimini ta’minlash bo‘yicha davlat komissiyasi (bundan buyon matnda Davlat komissiyasi deb yuritiladi);

hudud komendaturasi.

Ikki va undan ortiq hududlar komendaturasi tashkil etilgan taqdirda, Davlat komissiyasi O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmoni bilan tuziladi.

Davlat komissiyasining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

favqulodda holatni joriy etish uchun asos bo‘lib xizmat qilgan holatlarni bartaraf etish bo‘yicha choralar ishlab chiqish;

favqulodda holat joriy etilgan hududni boshqarish bo‘yicha tezkor tadbirlar o‘tkazilishini tashkil etish;

favqulodda holatni joriy etish uchun asos bo‘lib xizmat qilgan holatlar natijasida jabrlangan fuqarolar vaqtincha yashash, shuningdek ularga zarur yordam ko‘rsatish uchun statsionar yoki ko‘chma turar joylarga vaqtincha joylashtirilishini tashkil etish;

favqulodda holat joriy etilgan hududlarda davlat boshqaruvi organlarining, mahalliy davlat hokimiyati organlarining, boshqa tashkilotlarning hamda hududlar komendaturalarining favqulodda holatni joriy etish uchun asos bo‘lib xizmat qilgan holatlarni bartaraf etishga doir faoliyatini muvofiqlashtirish;

favqulodda holatning amal qilish davrida o‘tkaziladigan tadbirlarning bajarilishi ustidan nazorat qilish.

Davlat komissiyasi quyidagi funksiyalarni amalga oshiradi:

davlat boshqaruvi organlarining, mahalliy davlat hokimiyati organlarining, boshqa tashkilotlarning va hududlar komendaturalarining faoliyatini muvofiqlashtirishga doir takliflarni ishlab chiqadi;

Davlat komissiyasining zimmasiga yuklatilgan vazifalarni bajarish masalalari yuzasidan davlat boshqaruvi organlarining, mahalliy davlat hokimiyati organlarining, boshqa tashkilotlarning mansabdor shaxslarini va hududlar komendantlarini eshitadi;

davlat boshqaruvi organlaridan, mahalliy davlat hokimiyati organlaridan, boshqa tashkilotlardan va hududlar komendantlaridan Davlat komissiyasining faoliyatini amalga oshirish uchun zarur bo‘lgan hujjatlar hamda ma’lumotlarni so‘rab oladi;

davlat boshqaruvi organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari, boshqa tashkilotlar va hududlar komendaturalari tomonidan favqulodda holatni joriy etish uchun asos bo‘lib xizmat qilgan holatlarni bartaraf etishga doir tadbirlarning bajarilishini nazorat qiladi;

tahliliy, ekspertga oid va boshqa ishlarni bajarish uchun davlat boshqaruvi organlarining, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining va boshqa tashkilotlarning mutaxassislarini jalb etadi;

ushbu Konstitutsiyaviy Qonun 12-moddasining birinchi qismida, 13 va 14-moddalarida ko‘rsatilgan favqulodda choralar va vaqtinchalik cheklovlar joriy etilishining samaradorligini ko‘rib chiqadi. Favqulodda holatni joriy etish uchun asos bo‘lib xizmat qilgan holatlar to‘liq yoki qisman bartaraf etilgan taqdirda, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentiga favqulodda choralarni va vaqtinchalik cheklovlarni to‘liq yoki qisman bekor qilish yoki favqulodda holatning amal qilishini tugatish to‘g‘risida tegishli takliflar kiritadi.

Davlat komissiyasi O‘zbekiston Respublikasi Prezidentiga va O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga favqulodda holat rejimini ta’minlash masalalari bo‘yicha normativ-huquqiy hujjatlarning tegishli loyihalarini ko‘rib chiqish uchun kiritadi.

Davlat komissiyasi davlat boshqaruvi organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari, boshqa tashkilotlar vakillaridan va hududlar komendantlaridan iborat tarkibda tuziladi.

Davlat komissiyasining tarkibi va Favqulodda holat rejimini ta’minlash bo‘yicha davlat komissiyasi to‘g‘risidagi nizom O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlanadi.

Davlat komissiyasining faoliyati raisdan, kotibdan va boshqa a’zolardan iborat tarkibda amalga oshiriladi.

Davlat komissiyasining raisi O‘zbekiston Respublikasi Prezidentiga hisobdordir.

Davlat komissiyasi a’zolarining va uning ishini ta’minlash uchun jalb etiladigan mutaxassislarning ish o‘rinlari hamda asosiy ish joyidagi ish haqi saqlanib qoladi.

Davlat komissiyasining majlislari zaruratga qarab, uning raisi tomonidan chaqiriladi, qarorlari esa bayonnoma shaklida rasmiylashtiriladi. Davlat komissiyasi a’zolari majlislarda almashtirish huquqisiz ishtirok etadi.

Davlat komissiyasining majlis kun tartibidagi har bir masalaga doir qarorlari ochiq ovoz berish orqali qabul qilinadi hamda, agar Davlat komissiyasi a’zolari umumiy sonining ko‘pchiligi ular uchun ovoz bergan bo‘lsa, qabul qilingan deb hisoblanadi. Ovozlar teng bo‘lgan taqdirda, Davlat komissiyasi raisining ovozi hal qiluvchi bo‘ladi. Davlat komissiyasining o‘z vakolatlariga muvofiq qabul qilinadigan qarorlari davlat boshqaruvi organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari, hududlarning komendaturalari, shuningdek jismoniy va yuridik shaxslar tomonidan bajarilishi shart.

Favqulodda holat joriy etilgan hududda favqulodda holat rejimini ta’minlovchi kuchlar va vositalarning yagona boshqaruvini amalga oshirish uchun O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmoni bilan hudud komendanti tayinlanadi.

Hudud komendanti O‘zbekiston Respublikasi Prezidentiga, Davlat komissiyasi tuzilganda esa O‘zbekiston Respublikasi Prezidentiga va Davlat komissiyasi raisiga bo‘ysunadi.

Hudud komendanti:

favqulodda holat joriy etilgan hududda favqulodda holat rejimini ta’minlash masalalari yuzasidan barcha davlat boshqaruvi organlari (ularning tarkibiy bo‘linmalari), mahalliy davlat hokimiyati organlari, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari, tashkilotlar, mansabdor shaxslar, fuqarolar tomonidan tegishli hududda bajarilishi shart bo‘lgan buyruqlar va farmoyishlarni o‘z vakolatlari doirasida chiqaradi;

komendantlik soatining vaqtini va amal qilish muddatini belgilaydi;

favqulodda holat joriy etilgan hududga kirish va undan chiqishning alohida rejimini belgilaydi;

qurolni, o‘q-dorilarni, portlovchi moddalarni, maxsus vositalarni, zaharli moddalarni, tarkibida giyohvandlik vositalari va ularning analoglari, psixotrop va kuchli ta’sir etuvchi moddalar mavjud bo‘lgan dori vositalarini va preparatlarni, etil spirtini, alkogol mahsulotini realizatsiya qilishni taqiqlash bo‘yicha choralar ko‘radi;

fuqarolardan vaqtincha olib qo‘yilgan qurolni va o‘q-dorilarni, tashkilotlardan vaqtincha olib qo‘yilgan qurolni va uning o‘q-dorilarini, maxsus vositalarni, portlovchi, zaharli hamda radioaktiv moddalarni, shuningdek jangovar va o‘quv-jangovar texnikani saqlash tartibi va joylarini belgilaydi;

favqulodda holat rejimini buzayotgan shaxslarni favqulodda holat joriy etilgan hududdan tashqariga, ularning hayotiga, sog‘lig‘iga va xavfsizligiga xavf tug‘dirmaydigan hududga belgilangan tartibda chiqarib yuboradi;

favqulodda holat joriy etilgan hududda ushbu Konstitutsiyaviy Qonunning 12, 13 va 14-moddalarida nazarda tutilgan, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining favqulodda holat joriy etish to‘g‘risidagi farmoniga muvofiq hali qo‘llanilmagan qo‘shimcha favqulodda choralarni va vaqtinchalik cheklovlarni qo‘llash zarurati haqidagi asoslantirilgan takliflar bilan O‘zbekiston Respublikasi Prezidentiga yoki Davlat komissiyasi raisiga murojaat qiladi;

favqulodda holat joriy etilgan hududda favqulodda holat rejimini ta’minlashga doir tadbirlarni qo‘shimcha ravishda moliyalashtirish to‘g‘risida O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritadi;

favqulodda holat joriy etilgan hudud aholisini yuzaga kelgan favqulodda holat hamda favqulodda holat sharoitlarida qo‘llaniladigan ayrim favqulodda choralarni va vaqtinchalik cheklovlarni bajarish tartibi haqida ommaviy axborot vositalari orqali xabardor qiladi;

favqulodda holat joriy etilgan hududda jurnalistlarni akkreditatsiya qilishning alohida tartibiga rioya etilishini hamda ularning ish tartibini ta’minlaydi;

favqulodda holat joriy etilgan hududda aholining normal hayot faoliyatini saqlab turish va ta’minlash uchun zarur choralar ko‘radi.

Hudud komendanti favqulodda holat joriy etilgan hududda faoliyat ko‘rsatuvchi davlat boshqaruvi organlarining (ular tarkibiy bo‘linmalarining), mahalliy davlat hokimiyati organlarining, fuqarolar o‘zini o‘zi boshqarish organlarining barcha majlislarida ishtirok etishga hamda ushbu Konstitutsiyaviy Qonun va boshqa qonunchilik hujjatlari bilan o‘z vakolatlari jumlasiga kiritilgan masalalar bo‘yicha takliflar kiritishga haqli.

Hudud komendanti hudud komendaturasiga rahbarlikni amalga oshiradi. Hudud komendaturasining faoliyati O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlangan nizom asosida amalga oshiriladi.

Agar O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining favqulodda holat joriy etish to‘g‘risidagi farmonida boshqacha qoida nazarda tutilmagan bo‘lsa, hudud komendaturasining tashkil etilishi favqulodda holat joriy etilgan hududda faoliyat yurituvchi davlat boshqaruvi organlarining (ular tarkibiy bo‘linmalarining) va mahalliy davlat hokimiyati organlarining faoliyatini to‘xtatib turmaydi.

Favqulodda holat rejimini ta’minlash uchun O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligining, Milliy gvardiyasining, Davlat xavfsizlik xizmatining va Favqulodda vaziyatlar vazirligining, shuningdek O‘zbekiston Respublikasining Favqulodda vaziyatlarning oldini olish va harakat qilish davlat tizimiga kiruvchi boshqa davlat organlari hamda tashkilotlarining kuchlari va vositalaridan foydalaniladi.

Favqulodda holat rejimini ta’minlovchi kuchlar va vositalarning harakatlarini muvofiqlashtirish uchun hudud komendaturasi tarkibida hudud komendanti tomonidan tegishli davlat boshqaruvi organlarining (ular tarkibiy bo‘linmalarining) va mahalliy davlat hokimiyati organlarining vakillari orasidan tezkor shtab tuziladi.

Tezkor shtabga hudud komendanti rahbarlik qiladi.

Alohida hollarda, ushbu Konstitutsiyaviy Qonunning 21-moddasida ko‘rsatilgan kuchlar va vositalarga qo‘shimcha ravishda, favqulodda holat rejimini saqlab turish uchun O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmoniga asosan O‘zbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligining kuchlari va vositalari jalb etilishi mumkin.

O‘zbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi quyidagi vazifalarni bajarish uchun jalb etiladi:

favqulodda holat joriy etilgan hududga kirish va undan chiqishning alohida rejimini saqlab turish;

aholining hayot faoliyatini va transportning harakatlanishini ta’minlovchi obyektlarni hamda odamlarning hayoti va sog‘lig‘i, shuningdek atrof-muhit uchun yuqori xavf tug‘diradigan obyektlarni muhofaza qilish;

qurol, jangovar va maxsus texnika qo‘llanilgan holda zo‘ravonlik harakatlari bilan birga yuz beradigan to‘qnashuvlarda ishtirok etayotgan qarama-qarshi kurashayotgan taraflarni ajratish;

qonunga xilof qurolli tuzilmalar faoliyatiga chek qo‘yishda ishtirok etish;

Favqulodda vaziyatlarning oldini olish va harakat qilish davlat tizimining kuchlari tarkibida favqulodda vaziyatlarning oqibatlarini bartaraf etishda, shuningdek odamlarning hayotini saqlab qolishda ishtirok etish.

O‘zbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi ushbu modda ikkinchi qismining ikkinchi — beshinchi xatboshilarida ko‘rsatilgan vazifalarni O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi, Milliy gvardiyasi va Davlat xavfsizlik xizmati bilan birgalikda, ushbu modda ikkinchi qismining oltinchi xatboshisida nazarda tutilgan hollarda esa O‘zbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi bilan birgalikda bajaradi.

Ushbu Konstitutsiyaviy Qonun 14-moddasining beshinchi xatboshisiga muvofiq avariya-qutqaruv va boshqa kechiktirib bo‘lmaydigan ishlarni amalga oshirish hamda ta’minlash uchun jalb etilgan shaxslar mehnatiga mehnat to‘g‘risidagi qonunchilikka muvofiq haq to‘lash kafolatlanadi, bundan ushbu moddaning ikkinchi qismida nazarda tutilgan hollar mustasno.

Band bo‘lmagan aholi orasidan avariya-qutqaruv va boshqa kechiktirib bo‘lmaydigan ishlarni amalga oshirish hamda ta’minlash uchun jalb etilgan shaxslarning mehnatiga haq to‘lash tartibi va miqdorlari O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Favqulodda holatni joriy etish uchun asos bo‘lib xizmat qilgan holatlar natijasida yoki bunday holatlarni yo‘q qilish yoki ularning oqibatlarini bartaraf etish bo‘yicha choralar qo‘llanilishi munosabati bilan jabrlangan shaxslarga O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan shartlar asosida va tartibda turar joylar beriladi, yetkazilgan moddiy zararning o‘rni qoplanadi, ishga joylashishda ko‘mak beriladi va zarur yordam ko‘rsatiladi.

Ushbu Konstitutsiyaviy Qonun 14-moddasining to‘rtinchi va beshinchi xatboshilarida nazarda tutilgan favqulodda choralar va vaqtinchalik cheklovlar oqibatida zarar ko‘rgan shaxslarga ushbu zararning o‘rni O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda qoplanadi.

O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligining, Milliy gvardiyasining, Favqulodda vaziyatlar vazirligining, Davlat xavfsizlik xizmatining hamda Mudofaa vazirligining xodimlariga va harbiy xizmatchilariga, shuningdek favqulodda holat rejimini ta’minlashda (saqlab turishda) ishtirok etgan boshqa shaxslarga nisbatan qonunchilikda nazarda tutilgan qo‘shimcha kafolatlar va kompensatsiyalar tatbiq etiladi.

Ushbu moddaning birinchi qismida ko‘rsatilgan shaxslarni hisobga olish tartibi, shuningdek mazkur shaxslarga nisbatan qo‘shimcha kafolatlar va kompensatsiyalar qo‘llash tartibi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Favqulodda holat sharoitlarida qo‘llaniladigan hamda O‘zbekiston Respublikasi fuqarolari, chet el fuqarolari va fuqaroligi bo‘lmagan shaxslar huquq va erkinliklarining, shuningdek yuridik shaxslar huquqlarining alohida cheklovlari belgilanishiga sabab bo‘ladigan hamda ularning zimmasiga qo‘shimcha majburiyatlar yuklatadigan favqulodda choralar va vaqtinchalik cheklovlar qonunga muvofiq vujudga kelgan favqulodda holat talab etadigan chegaralar doirasida amalga oshirilishi kerak.

Favqulodda holat sharoitlarida qo‘llaniladigan favqulodda choralar va vaqtinchalik cheklovlar O‘zbekiston Respublikasining inson huquqlari sohasidagi xalqaro shartnomalariga zid bo‘lmasligi kerak. Favqulodda holatning joriy etilishi inson va fuqaroning O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 24, 25, 26-moddalarida, 27-moddasining birinchi qismida, 30, 31 va 44-moddalarida nazarda tutilgan huquq va erkinliklarini cheklash uchun asos bo‘la olmaydi.

Ushbu Konstitutsiyaviy Qonunda nazarda tutilgan favqulodda choralar va vaqtinchalik cheklovlar qat’iydir, ular kengaytirib talqin etilmaydi va boshqa cheklovlar belgilanishiga yo‘l qo‘yilmaydi.

Jismoniy kuch ishlatishning, maxsus vositalarni, jangovar va maxsus texnikani hamda o‘qotar qurolni qo‘llashning qonunlarda hamda boshqa qonunchilik hujjatlarida belgilangan shartlari va chegaralari favqulodda holat sharoitlarida o‘zgartirilmaydi.

Favqulodda holat rejimini ta’minlashga (saqlab turishga) jalb etilgan shaxslarning o‘z vakolatlari doirasidan chiqishi, shuningdek qonunga xilof ravishda kuch ishlatishi, maxsus vositalarni va o‘qotar qurolni qo‘llashi qonunda belgilangan javobgarlikka sabab bo‘ladi.

Komendantlik soati qoidalarini buzgan shaxslar komendantlik soati tugaguniga qadar ushlab turiladi, yonida shaxsini tasdiqlovchi hujjatlar bo‘lmagan (o‘z shaxsi haqidagi ma’lumotlarni yashirayotgan) shaxslar esa ichki ishlar organi boshlig‘ining qaroriga ko‘ra ko‘pi bilan yigirma to‘rt soat muddatga ushlab turilishi mumkin.

Ushlab turilgan shaxslar, ularning yonida bo‘lgan narsalar va hujjatlar, shuningdek ularning transport vositalari qonunchilikda belgilangan tartibda ko‘zdan kechirilishi mumkin.

Ichki ishlar organi boshlig‘ining ma’muriy yo‘l bilan ushlab turish to‘g‘risidagi qarori ustidan yuqori turuvchi organga (mansabdor shaxsga) yoki sudga shikoyat qilinishi mumkin.

Ichki ishlar organi boshlig‘ining komendantlik soati qoidalarini buzgan shaxslarni ma’muriy yo‘l bilan ushlab turish to‘g‘risidagi qarorining qonuniyligi va ushlab turilgan shaxslarni saqlash tartibiga rioya etilishi ustidan nazorat qilish prokuror tomonidan amalga oshiriladi.

Favqulodda holat joriy etilgan hududda odamlar, hayvonlar va o‘simliklarning xavfli yuqumli kasalliklari yuzaga kelishi hamda tarqalishi xavfi tufayli cheklovchi tadbirlar (karantin) joriy etilgan taqdirda, favqulodda holat rejimini buzgan, mazkur joyda yashamaydigan hamda ushbu joydan tashqariga chiqarib yuborilishi lozim bo‘lgan fuqarolar shu shaxslar uchun belgilangan tibbiy kuzatuv muddati tugaguniga qadar umumiy asoslarda ushlab turiladi.

Favqulodda holat rejimini ta’minlash maqsadida qabul qilingan hamda O‘zbekiston Respublikasi fuqarolarining, chet el fuqarolarining va fuqaroligi bo‘lmagan shaxslarning huquq va erkinliklarini, shuningdek yuridik shaxslarning huquqlarini vaqtincha cheklash bilan bog‘liq bo‘lgan O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti farmonlari hamda boshqa normativ-huquqiy hujjatlar, hudud komendantining buyruqlari va farmoyishlarining amal qilishi favqulodda holatning amal qilishi tugatilishi bilan bir vaqtda tugatiladi.

Favqulodda holatning amal qilishini tugatish favqulodda holat rejimini buzish to‘g‘risidagi ma’muriy ishni yuritishning tugatilishiga va ma’muriy yo‘l bilan ushlab turilgan shaxslarning yoki mazkur huquqbuzarlikni sodir etganligi uchun o‘ziga nisbatan ma’muriy qamoqqa olish tarzidagi ma’muriy jazo qo‘llanilgan shaxslarning darhol ozod etilishiga sabab bo‘ladi.

Favqulodda holat joriy etilgan hududda odil sudlov faqat sud tomonidan amalga oshiriladi. Mazkur hududda O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasiga va “Sudlar to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq tashkil etilgan barcha sudlar faoliyat ko‘rsatadi.

Favqulodda sudlarning biror-bir shaklini yoki turini yaratishga, xuddi shuningdek tezlashtirilgan yoki favqulodda sud ishlarini yuritishning har qanday shakllari va turlarini qo‘llashga yo‘l qo‘yilmaydi.

Favqulodda holat joriy etilgan hududda faoliyat ko‘rsatayotgan sudlar tomonidan odil sudlovni amalga oshirish mumkin bo‘lmagan taqdirda, sudlarda ko‘rib chiqiladigan ishlarning sudlovga tegishliligi O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining qaroriga ko‘ra o‘zgartirilishi mumkin.

Favqulodda holatni joriy etish uchun asos bo‘lib xizmat qilgan holatlarning sabablari va oqibatlarini bartaraf etishga doir ishlarni moliyalashtirish O‘zbekiston Respublikasi Davlat budjetining mablag‘lari hamda qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan amalga oshiriladi.

Favqulodda holatning amal qilish davrida Davlat komissiyasiga va (yoki) hudud komendantiga hayot kechirish uchun zarur bo‘lgan va ijtimoiy soha obyektlarini, uy-joy fondini tiklashga, fuqarolarga yetkazilgan zararning o‘rnini qoplashga, favqulodda holat joriy etilgan hududda joylashgan tegishli tashkilotlarga kompensatsiyalar to‘lashga yo‘naltirilayotgan mablag‘larni belgilangan tartibda tasarruf etish vazifalari topshirilishi mumkin.

Ushbu Konstitutsiyaviy Qonunga muvofiq favqulodda holat joriy etilgan taqdirda, O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi O‘zbekiston Respublikasining Fuqarolik va siyosiy huquqlar to‘g‘risidagi xalqaro paktdan (Nyu-York, 1966-yil 16-dekabr) kelib chiqadigan xalqaro majburiyatlariga binoan O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi va Senati tomonidan O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining favqulodda holat joriy etish to‘g‘risidagi farmonini tasdiqlash haqidagi qo‘shma qaror qabul qilingan paytdan e’tiboran uch kunlik muddatda Birlashgan Millatlar Tashkilotining Bosh kotibini mazkur xalqaro shartnomada nazarda tutilgan insonning fuqarolik va siyosiy huquqlarini vaqtincha cheklash hajmi hamda favqulodda holatni joriy etish shartlari to‘g‘risida xabardor qiladi.

Favqulodda holatning amal qilishi uzaytirilgan taqdirda Birlashgan Millatlar Tashkilotining Bosh kotibi favqulodda holat joriy etilishi haqida qanday tartibda xabardor qilingan bo‘lsa, xuddi shunday tartibda O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi tomonidan xabardor qilinadi.

O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi Birlashgan Millatlar Tashkilotining Bosh kotibini favqulodda holatning amal qilishi tugatilganligi va O‘zbekiston Respublikasi xalqaro shartnomalari qoidalarining amal qilishi to‘liq hajmda tiklanganligi to‘g‘risida xabardor qiladi.

O‘zbekiston Respublikasining ayrim joylarida favqulodda holat joriy etilgan taqdirda, O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi va Senati tomonidan O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining favqulodda holat joriy etish to‘g‘risidagi farmonini tasdiqlash haqidagi qo‘shma qaror qabul qilingan paytdan e’tiboran 24 soat ichida chegaradosh davlatlarni favqulodda holatni joriy etish uchun asos bo‘lib xizmat qilgan holatlar to‘g‘risida xabardor qiladi.

Favqulodda holat joriy etilgan hududda xalqaro insonparvarlik yordami O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga muvofiq va O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Favqulodda holat to‘g‘risidagi qonunchilikni buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar bo‘ladi.

O‘zbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Adliya vazirligi va boshqa manfaatdor tashkilotlar ushbu Konstitutsiyaviy Qonunning ijrosini, ijrochilarga yetkazilishini hamda mohiyati va ahamiyati aholi o‘rtasida tushuntirilishini ta’minlasin.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:

hukumat qarorlarini ushbu Konstitutsiyaviy Qonunga muvofiqlashtirsin;

davlat boshqaruvi organlari ushbu Konstitutsiyaviy Qonunga zid bo‘lgan o‘z normativ-huquqiy hujjatlarini qayta ko‘rib chiqishlari va bekor qilishlarini ta’minlasin.

Ushbu Konstitutsiyaviy Qonun rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran kuchga kiradi.