Ushbu Konstitutsiyaviy Qonunning maqsadi Oʻzbekiston Respublikasining butun hududida yoki ayrim joylarida favqulodda holatni joriy etish shartlari va tartibini belgilashdan iborat.

Favqulodda holat toʻgʻrisidagi qonunchilik ushbu Konstitutsiyaviy Qonun va boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir.

Agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida Oʻzbekiston Respublikasining favqulodda holat toʻgʻrisidagi qonunchiligida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan boʻlsa, xalqaro shartnoma qoidalari qoʻllaniladi.

Ushbu Konstitutsiyaviy Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:

komendantlik soati — sutkaning maxsus berilgan ruxsatnomalarsiz va shaxsni tasdiqlovchi hujjatlarsiz koʻchalarda hamda boshqa jamoat joylarida yoxud turar joydan tashqarida boʻlishga taqiq belgilangan vaqti;

favqulodda holat — Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining, chet el fuqarolarining hamda fuqaroligi boʻlmagan shaxslarning huquq va erkinliklariga, shuningdek yuridik shaxslarning huquqlariga nisbatan ushbu Konstitutsiyaviy Qonunda nazarda tutilgan ayrim cheklovlar belgilashga yoʻl qoʻyadigan hamda ularning zimmasiga qoʻshimcha majburiyatlar yuklaydigan, Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasining butun hududida yoki ayrim joylarida vaqtincha joriy qilinadigan davlat boshqaruvi organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, nodavlat notijorat tashkilotlari hamda tashkiliy-huquqiy va mulkchilik shaklidan qatʼi nazar, boshqa tashkilotlar, ularning mansabdor shaxslari faoliyatining alohida huquqiy rejimi;

favqulodda holat joriy etilayotgan hududlarning chegaralari (bundan buyon matnda favqulodda holat joriy etilayotgan hududlar deb yuritiladi) — Oʻzbekiston Respublikasining butun hududi yoxud bir yoki bir necha maʼmuriy-hududiy birliklari yoxud ularning qismini qamrab oluvchi favqulodda holat rejimi amal qilishi doirasi;

Favqulodda holat rejimini taʼminlash boʻyicha davlat komissiyasi — Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmoni bilan favqulodda holat davriga tuziladigan vaqtinchalik maxsus davlat boshqaruvi organi;

hudud komendanti — hudud komendaturasi faoliyatiga rahbarlik qiluvchi hamda favqulodda holat rejimini taʼminlovchi kuchlar va vositalarning yagona boshqaruvini amalga oshiruvchi mansabdor shaxs;

hudud komendaturasi — favqulodda holat joriy etilgan hududda favqulodda holat rejimini taʼminlovchi kuchlar va vositalarni boshqarish uchun tashkil etiladigan vaqtinchalik maxsus davlat boshqaruvi organi.

Favqulodda holatni joriy etish maqsadlari uni joriy etish uchun asos boʻlib xizmat qilgan holatlarni bartaraf etishdan, Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining xavfsizligini hamda Oʻzbekiston Respublikasining konstitutsiyaviy tuzumi va hududiy yaxlitligi himoya qilinishini taʼminlashdan iborat.

Favqulodda holat Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining hayotiga, sogʻligʻiga va xavfsizligiga, Oʻzbekiston Respublikasining konstitutsiyaviy tuzumiga va (yoki) hududiy yaxlitligiga bevosita tahdid soladigan hamda favqulodda choralar qoʻllamasdan bartaraf etish mumkin boʻlmagan holatlar mavjud boʻlgan taqdirda, alohida hollarda joriy etiladi. Bunday holatlar jumlasiga quyidagilar kiradi:

real tashqi xavf, Oʻzbekiston Respublikasining konstitutsiyaviy tuzumini va (yoki) hududiy yaxlitligini zoʻrlik bilan oʻzgartirishga urinishlar, ommaviy tartibsizliklar, terrorchilik harakatlari, shuningdek zoʻravonlik harakatlari bilan bir vaqtda yuz beradigan, fuqarolarning hayotiga, sogʻligʻiga va xavfsizligiga, davlat organlarining, boshqa tashkilotlarning kundalik faoliyatiga bevosita tahdid soluvchi oʻta muhim hamda toifalangan obyektlarni yoki ayrim joylarni toʻsish yoki bosib olish, qonunga xilof qurolli tuzilmalarni tayyorlash (tashkil etish) va ularning faoliyati, millatlararo, konfessiyalararo va chegaraviy nizolar;

keng qamrovli avariya-qutqaruv ishlari va boshqa kechiktirib boʻlmaydigan ishlar amalga oshirilishini talab etadigan yirik halokatlar, tabiiy ofatlar, epidemiyalar hamda boshqa tabiiy va texnogen xususiyatga ega favqulodda vaziyatlar, favqulodda ekologik vaziyatlar.

Favqulodda holat Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmoni bilan Oʻzbekiston Respublikasining butun hududida yoki ayrim joylarida joriy etiladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining favqulodda holat joriy etish toʻgʻrisidagi farmoni darhol ommaviy axborot vositalarida eʼlon qilinishi lozim.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining favqulodda holat joriy etish toʻgʻrisidagi farmoni uch sutka ichida Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi va Senatiga tasdiqlash uchun kiritiladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining favqulodda holat joriy etish toʻgʻrisidagi farmonida quyidagilar belgilanadi:

favqulodda holatni joriy etish uchun asos boʻlib xizmat qilgan holatlar;

favqulodda holatni joriy etish zaruratining asosi;

favqulodda holat joriy etilayotgan hududning chegaralari;

favqulodda holat rejimini taʼminlaydigan kuchlar va vositalar;

favqulodda choralar roʻyxati va ularni qoʻllash chegaralari, vaqtinchalik cheklovlarning qatʼiy roʻyxati;

favqulodda holat sharoitlarida qoʻllaniladigan favqulodda choralarni amalga oshirish uchun masʼul boʻlgan davlat organlari, ularning mansabdor shaxslari;

favqulodda holatning amal qilish davrida tashkil etiladigan maxsus davlat boshqaruvi organlari va ularning vakolatlari;

farmon kuchga kiradigan sana va vaqt, shuningdek favqulodda holatning amal qilish muddati.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining favqulodda holat joriy etish toʻgʻrisidagi farmoni eʼlon qilinganidan keyin Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi deputatlari va Senati aʼzolari Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va Senatining qoʻshma majlisi oʻtkaziladigan joyga darhol, maxsus chaqiruvsiz yetib kelishi shart.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining favqulodda holat joriy etish toʻgʻrisidagi farmonini tasdiqlash haqidagi masala Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining ikkala palatasi qoʻmitalarida, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining siyosiy partiyalar fraksiyalari tomonidan dastlabki tarzda muhokama qilinmasdan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va Senatining qoʻshma majlisida koʻrib chiqiladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining favqulodda holat joriy etish toʻgʻrisidagi farmoni kelib tushgan paytdan eʼtiboran 72 soatdan kechiktirmay Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi va Senati ushbu farmonni tasdiqlash haqidagi masalani koʻrib chiqadi hamda qoʻshma qaror qabul qiladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va Senatining Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining favqulodda holat joriy etish toʻgʻrisidagi farmonini tasdiqlash masalasiga doir qoʻshma qarori darhol Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentiga yuboriladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va Senatining qoʻshma majlisida tasdiqlanmagan favqulodda holat joriy etish toʻgʻrisidagi farmoni ushbu masala yuzasidan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va Senatining qoʻshma qarori qabul qilingan paytdan eʼtiboran oʻz kuchini yoʻqotadi. Bu haqda aholi favqulodda holat joriy etilishi haqida qanday tartibda xabardor qilingan boʻlsa, xuddi shunday tartibda xabardor qilinadi.

Favqulodda holat joriy etilganda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi va Senati favqulodda holat amal qilishining butun davri mobaynida oʻz ishini davom ettiradi va tarqatib yuborilishi mumkin emas.

Oʻzbekiston Respublikasining butun hududida joriy etiladigan favqulodda holatning amal qilish muddati oʻttiz sutkadan, uning ayrim joylarida joriy etiladigan favqulodda holatning amal qilish muddati esa oltmish sutkadan oshishi mumkin emas.

Agar favqulodda holatni joriy etish maqsadlariga erishilmagan boʻlsa, favqulodda holatning amal qilishi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmoni bilan yana bir muddatga uzaytirilishi mumkin. Bu haqda aholi favqulodda holat joriy etilishi haqida qanday tartibda xabardor qilingan boʻlsa, xuddi shunday tartibda xabardor qilinadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining favqulodda holatning amal qilishini uzaytirish toʻgʻrisidagi farmoni ushbu Konstitutsiyaviy Qonunning 8-moddasida nazarda tutilgan tartibda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va Senatining qoʻshma majlisida tasdiqlanadi.

Agar favqulodda holatni joriy etish uchun asos boʻlib xizmat qilgan holatlar bartaraf etilsa, favqulodda holatning amal qilishi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmoni bilan toʻliq yoki qisman, shu jumladan muddatidan ilgari tugatiladi. Bu haqda aholi favqulodda holat joriy etilishi haqida qanday tartibda xabardor qilingan boʻlsa, xuddi shunday tartibda xabardor qilinadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining favqulodda holatning amal qilishini tugatish toʻgʻrisidagi farmoni ushbu Konstitutsiyaviy Qonunning 8-moddasida nazarda tutilgan tartibda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va Senatining qoʻshma majlisida tasdiqlanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining favqulodda holat joriy etish toʻgʻrisidagi farmonida favqulodda holatning amal qilish davrida quyidagi favqulodda choralar va vaqtinchalik cheklovlar joriy etilishi nazarda tutilishi mumkin:

favqulodda holat joriy etilgan hududda davlat boshqaruvi organlarining (ular tarkibiy boʻlinmalarining), mahalliy davlat hokimiyati organlarining, fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining vakolatlarini toʻliq yoki qisman toʻxtatib turish;

favqulodda holat joriy etilgan hudud boʻylab harakatlanish erkinligiga nisbatan cheklovlar, shuningdek mazkur hududga kirish va undan chiqishning alohida rejimi, shu jumladan mazkur hududga, zarur boʻlganda esa Oʻzbekiston Respublikasining butun hududiga chet el fuqarolarining va fuqaroligi boʻlmagan shaxslarning kirishi hamda ushbu hududlarda turishiga nisbatan cheklovlar;

jamoat tartibini, oʻta muhim va toifalangan obyektlarni hamda aholining hayot faoliyatini va transportning harakatlanishini taʼminlovchi obyektlarni muhofaza qilishni kuchaytirish;

faoliyatning ayrim turlarini amalga oshirishga, shu jumladan tovarlarni realizatsiya qilishga, ishlarni bajarishga va xizmatlar koʻrsatishga nisbatan cheklovlar;

oziq-ovqatni va eng zarur narsalarni sotish, sotib olish hamda taqsimlashning alohida tartibi;

yigʻilishlar, mitinglar, koʻcha yurishlari yoki namoyishlar, shuningdek boshqa ommaviy tadbirlar oʻtkazilishini taqiqlash yoki cheklash;

transport vositalarining harakatini cheklash va ularni koʻzdan kechirishni amalga oshirish;

xavfli ishlab chiqarishlar hamda portlovchi, radioaktiv, shuningdek xavfli kimyoviy va biologik moddalardan foydalanadigan tashkilotlar faoliyatini toʻxtatib turish;

favqulodda holatlar munosabati bilan moddiy va madaniy qimmatliklarning yoʻq qilinishiga, oʻgʻirlanishiga yoki shikastlanishiga aniq tahdid mavjud boʻlgan taqdirda, ularni xavfsiz hududlarga evakuatsiya qilish, koʻchmas obyektlarga, shu jumladan moddiy madaniy meros obyektlariga nisbatan esa ularni muhofaza qilishga doir tegishli choralar koʻrish.

Favqulodda holatni joriy etish uchun asos boʻlib xizmat qilgan holatlarga qarab, mazkur moddaning birinchi qismida, shuningdek ushbu Konstitutsiyaviy Qonunning 13 va 14-moddalarida nazarda tutilgan favqulodda choralar va vaqtinchalik cheklovlarning butun majmui ham, ularning ayrimlari ham joriy etilishi mumkin.

Ushbu Konstitutsiyaviy Qonun 5-moddasining ikkinchi xatboshisida koʻrsatilgan holatlar mavjud boʻlganda favqulodda holat joriy etilgan taqdirda, favqulodda holat joriy etilayotgan hududda ushbu Konstitutsiyaviy Qonunning 12-moddasida koʻrsatilgan favqulodda choralarga va vaqtinchalik cheklovlarga qoʻshimcha ravishda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining favqulodda holat joriy etish toʻgʻrisidagi farmoni bilan quyidagi qoʻshimcha favqulodda choralar va vaqtinchalik cheklovlar nazarda tutilishi mumkin:

komendantlik soatini joriy etish;

hududiy mudofaa tadbirlarini amalga oshirish;

ommaviy axborot vositalari faoliyatini cheklash shartlari va tartibi koʻrsatilgan holda bunday faoliyatni cheklash, shuningdek bosma mahsulotni, radiouzatuvchi, ovoz kuchaytiruvchi vositalarni, nusxa koʻpaytirish texnikasini vaqtincha olib qoʻyish yoki xatlash, jurnalistlar akkreditatsiyasini oʻtkazishning alohida tartibini belgilash;

favqulodda holatni joriy etish uchun asos boʻlib xizmat qilgan holatlarni bartaraf etishga monelik qilayotgan nodavlat notijorat tashkilotlarining faoliyatini toʻxtatib turish;

Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining, chet el fuqarolarining, fuqaroligi boʻlmagan shaxslarning shaxsiy koʻrigini, ularning shaxsini tasdiqlovchi hujjatlar tekshiruvini, ashyolarni, uy-joyni va transport vositalarini koʻzdan kechirishni oʻtkazish;

qurolni, uning oʻq-dorilarini, portlovchi moddalarni, maxsus vositalarni, zaharli moddalarni realizatsiya qilishni taqiqlash, tarkibida giyohvandlik vositalari va ularning analoglari, psixotrop va kuchli taʼsir etuvchi moddalar mavjud boʻlgan dori vositalari va preparatlar, etil spirti, alkogol mahsulotlari muomalada boʻlishining alohida rejimini belgilash. Alohida hollarda fuqarolardan qurolni va oʻq-dorilarni, tashkilotlardan qurolni va uning oʻq-dorilarini, maxsus vositalar va zaharli moddalarni, shuningdek jangovar va oʻquv-jangovar harbiy texnikani, portlovchi va radioaktiv moddalarni vaqtincha olib qoʻyish;

favqulodda holat rejimini buzayotgan va favqulodda holat joriy etilgan hududda yashamaydigan shaxslarni belgilangan tartibda ushbu hududdan tashqariga oʻz hisobidan chiqarib yuborish, ularda mablagʻlar mavjud boʻlmagan taqdirda esa xarajatlarning oʻrnini keyinchalik sud tartibida ushbu shaxslardan undirgan holda Oʻzbekiston Respublikasining Davlat budjeti mablagʻlari hisobidan chiqarib yuborish.

Ushbu Konstitutsiyaviy Qonun 5-moddasining uchinchi xatboshisida koʻrsatilgan holatlar mavjud boʻlganda favqulodda holat joriy etilgan taqdirda, favqulodda holat joriy etilayotgan hududda ushbu Konstitutsiyaviy Qonunning 12-moddasida koʻrsatilgan favqulodda choralarga va vaqtinchalik cheklovlarga qoʻshimcha ravishda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining favqulodda holat joriy etish toʻgʻrisidagi farmoni bilan quyidagi qoʻshimcha favqulodda choralar va vaqtinchalik cheklovlar nazarda tutilishi mumkin:

aholini xavfsiz hududlarga vaqtincha yashab turish uchun statsionar yoki koʻchma turar joylar majburiy ravishda berilgan holda evakuatsiya qilish;

karantin joriy etish, sanitariya-epidemiyaga qarshi, veterinariya tadbirlarini va boshqa tadbirlarni amalga oshirish;

davlat zaxiralarini jalb etish, mulkchilik shakllaridan va tashkiliy-huquqiy shakllaridan qatʼi nazar, tashkilotlarning resurslarini safarbar etish, ularning ish rejimini oʻzgartirish, mazkur tashkilotlarni favqulodda holat sharoitlarida zarur boʻlgan mahsulotlarni ishlab chiqarishga qayta ixtisoslashtirish va ishlab chiqarish-xoʻjalik faoliyatini favqulodda holat sharoitlarida zarur boʻlgan boshqacha tarzda oʻzgartirish;

avariya-qutqaruv ishlarini va boshqa kechiktirib boʻlmaydigan ishlarni amalga oshirish hamda taʼminlash zarurati bilan bogʻliq boʻlgan alohida hollarda mazkur ishlarni amalga oshirish uchun mehnatga layoqatli aholini, yuridik va jismoniy shaxslarning transport vositalarini mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonunchilik talablariga majburiy ravishda rioya etgan holda jalb etish.

Oʻzbekiston Respublikasining butun hududida joriy etilgan favqulodda holat amal qilishining butun muddati davomida saylovlar va referendumlar oʻtkazilmaydi.

Oʻzbekiston Respublikasining ayrim joyida joriy etilgan favqulodda holat amal qilishining butun davri mobaynida ushbu joyda joylashgan xalq deputatlari Kengashlariga saylov va fuqarolar yigʻinlari raislari saylovi oʻtkazilmaydi.

Favqulodda holatning amal qilish davrida davlat hokimiyatining tegishli vakillik organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari va mansabdor shaxslar vakolatlarining muddati tugagan taqdirda ularning vakolatlari muddati, agar mazkur organlar va shaxslarning vakolatlari ushbu Konstitutsiyaviy Qonunda belgilangan tartibda toʻxtatib turilmagan boʻlsa, favqulodda holatning amal qilish davri tugaguniga qadar uzaytiriladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti favqulodda holat joriy etilgan hududda amalda boʻlgan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti farmonlari va qarorlarining, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qarorlarining, vazirliklar hamda idoralar buyruqlari va qarorlarining, shuningdek mahalliy davlat hokimiyati organlari qarorlarining amal qilishini ushbu hujjatlar Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining favqulodda holat joriy etish toʻgʻrisidagi farmoniga zid boʻlgan taqdirda, favqulodda holatning amal qilish muddatiga toʻxtatib turishga haqli.

Favqulodda holatni joriy etish uchun asos boʻlib xizmat qilgan holatlarni bartaraf etishga oid masalalarni darhol hal etish va tadbirlarni amalga oshirish maqsadida favqulodda holatning amal qilish davrida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmoni bilan favqulodda holat rejimini taʼminlash boʻyicha maxsus davlat boshqaruvi organlari tashkil etilishi mumkin boʻlib, ular jumlasiga quyidagilar kiradi:

Favqulodda holat rejimini taʼminlash boʻyicha davlat komissiyasi (bundan buyon matnda Davlat komissiyasi deb yuritiladi);

hudud komendaturasi.

Ikki va undan ortiq hududlar komendaturasi tashkil etilgan taqdirda, Davlat komissiyasi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmoni bilan tuziladi.

Davlat komissiyasining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

favqulodda holatni joriy etish uchun asos boʻlib xizmat qilgan holatlarni bartaraf etish boʻyicha choralar ishlab chiqish;

favqulodda holat joriy etilgan hududni boshqarish boʻyicha tezkor tadbirlar oʻtkazilishini tashkil etish;

favqulodda holatni joriy etish uchun asos boʻlib xizmat qilgan holatlar natijasida jabrlangan fuqarolar vaqtincha yashash, shuningdek ularga zarur yordam koʻrsatish uchun statsionar yoki koʻchma turar joylarga vaqtincha joylashtirilishini tashkil etish;

favqulodda holat joriy etilgan hududlarda davlat boshqaruvi organlarining, mahalliy davlat hokimiyati organlarining, boshqa tashkilotlarning hamda hududlar komendaturalarining favqulodda holatni joriy etish uchun asos boʻlib xizmat qilgan holatlarni bartaraf etishga doir faoliyatini muvofiqlashtirish;

favqulodda holatning amal qilish davrida oʻtkaziladigan tadbirlarning bajarilishi ustidan nazorat qilish.

Davlat komissiyasi quyidagi funksiyalarni amalga oshiradi:

davlat boshqaruvi organlarining, mahalliy davlat hokimiyati organlarining, boshqa tashkilotlarning va hududlar komendaturalarining faoliyatini muvofiqlashtirishga doir takliflarni ishlab chiqadi;

Davlat komissiyasining zimmasiga yuklatilgan vazifalarni bajarish masalalari yuzasidan davlat boshqaruvi organlarining, mahalliy davlat hokimiyati organlarining, boshqa tashkilotlarning mansabdor shaxslarini va hududlar komendantlarini eshitadi;

davlat boshqaruvi organlaridan, mahalliy davlat hokimiyati organlaridan, boshqa tashkilotlardan va hududlar komendantlaridan Davlat komissiyasining faoliyatini amalga oshirish uchun zarur boʻlgan hujjatlar hamda maʼlumotlarni soʻrab oladi;

davlat boshqaruvi organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari, boshqa tashkilotlar va hududlar komendaturalari tomonidan favqulodda holatni joriy etish uchun asos boʻlib xizmat qilgan holatlarni bartaraf etishga doir tadbirlarning bajarilishini nazorat qiladi;

tahliliy, ekspertga oid va boshqa ishlarni bajarish uchun davlat boshqaruvi organlarining, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining va boshqa tashkilotlarning mutaxassislarini jalb etadi;

ushbu Konstitutsiyaviy Qonun 12-moddasining birinchi qismida, 13 va 14-moddalarida koʻrsatilgan favqulodda choralar va vaqtinchalik cheklovlar joriy etilishining samaradorligini koʻrib chiqadi. Favqulodda holatni joriy etish uchun asos boʻlib xizmat qilgan holatlar toʻliq yoki qisman bartaraf etilgan taqdirda, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentiga favqulodda choralarni va vaqtinchalik cheklovlarni toʻliq yoki qisman bekor qilish yoki favqulodda holatning amal qilishini tugatish toʻgʻrisida tegishli takliflar kiritadi.

Davlat komissiyasi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentiga va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga favqulodda holat rejimini taʼminlash masalalari boʻyicha normativ-huquqiy hujjatlarning tegishli loyihalarini koʻrib chiqish uchun kiritadi.

Davlat komissiyasi davlat boshqaruvi organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari, boshqa tashkilotlar vakillaridan va hududlar komendantlaridan iborat tarkibda tuziladi.

Davlat komissiyasining tarkibi va Favqulodda holat rejimini taʼminlash boʻyicha davlat komissiyasi toʻgʻrisidagi nizom Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlanadi.

Davlat komissiyasining faoliyati raisdan, kotibdan va boshqa aʼzolardan iborat tarkibda amalga oshiriladi.

Davlat komissiyasining raisi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentiga hisobdordir.

Davlat komissiyasi aʼzolarining va uning ishini taʼminlash uchun jalb etiladigan mutaxassislarning ish oʻrinlari hamda asosiy ish joyidagi ish haqi saqlanib qoladi.

Davlat komissiyasining majlislari zaruratga qarab, uning raisi tomonidan chaqiriladi, qarorlari esa bayonnoma shaklida rasmiylashtiriladi. Davlat komissiyasi aʼzolari majlislarda almashtirish huquqisiz ishtirok etadi.

Davlat komissiyasining majlis kun tartibidagi har bir masalaga doir qarorlari ochiq ovoz berish orqali qabul qilinadi hamda, agar Davlat komissiyasi aʼzolari umumiy sonining koʻpchiligi ular uchun ovoz bergan boʻlsa, qabul qilingan deb hisoblanadi. Ovozlar teng boʻlgan taqdirda, Davlat komissiyasi raisining ovozi hal qiluvchi boʻladi. Davlat komissiyasining oʻz vakolatlariga muvofiq qabul qilinadigan qarorlari davlat boshqaruvi organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari, hududlarning komendaturalari, shuningdek jismoniy va yuridik shaxslar tomonidan bajarilishi shart.

Favqulodda holat joriy etilgan hududda favqulodda holat rejimini taʼminlovchi kuchlar va vositalarning yagona boshqaruvini amalga oshirish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmoni bilan hudud komendanti tayinlanadi.

Hudud komendanti Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentiga, Davlat komissiyasi tuzilganda esa Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentiga va Davlat komissiyasi raisiga boʻysunadi.

Hudud komendanti:

favqulodda holat joriy etilgan hududda favqulodda holat rejimini taʼminlash masalalari yuzasidan barcha davlat boshqaruvi organlari (ularning tarkibiy boʻlinmalari), mahalliy davlat hokimiyati organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, tashkilotlar, mansabdor shaxslar, fuqarolar tomonidan tegishli hududda bajarilishi shart boʻlgan buyruqlar va farmoyishlarni oʻz vakolatlari doirasida chiqaradi;

komendantlik soatining vaqtini va amal qilish muddatini belgilaydi;

favqulodda holat joriy etilgan hududga kirish va undan chiqishning alohida rejimini belgilaydi;

qurolni, oʻq-dorilarni, portlovchi moddalarni, maxsus vositalarni, zaharli moddalarni, tarkibida giyohvandlik vositalari va ularning analoglari, psixotrop va kuchli taʼsir etuvchi moddalar mavjud boʻlgan dori vositalarini va preparatlarni, etil spirtini, alkogol mahsulotini realizatsiya qilishni taqiqlash boʻyicha choralar koʻradi;

fuqarolardan vaqtincha olib qoʻyilgan qurolni va oʻq-dorilarni, tashkilotlardan vaqtincha olib qoʻyilgan qurolni va uning oʻq-dorilarini, maxsus vositalarni, portlovchi, zaharli hamda radioaktiv moddalarni, shuningdek jangovar va oʻquv-jangovar texnikani saqlash tartibi va joylarini belgilaydi;

favqulodda holat rejimini buzayotgan shaxslarni favqulodda holat joriy etilgan hududdan tashqariga, ularning hayotiga, sogʻligʻiga va xavfsizligiga xavf tugʻdirmaydigan hududga belgilangan tartibda chiqarib yuboradi;

favqulodda holat joriy etilgan hududda ushbu Konstitutsiyaviy Qonunning 12, 13 va 14-moddalarida nazarda tutilgan, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining favqulodda holat joriy etish toʻgʻrisidagi farmoniga muvofiq hali qoʻllanilmagan qoʻshimcha favqulodda choralarni va vaqtinchalik cheklovlarni qoʻllash zarurati haqidagi asoslantirilgan takliflar bilan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentiga yoki Davlat komissiyasi raisiga murojaat qiladi;

favqulodda holat joriy etilgan hududda favqulodda holat rejimini taʼminlashga doir tadbirlarni qoʻshimcha ravishda moliyalashtirish toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritadi;

favqulodda holat joriy etilgan hudud aholisini yuzaga kelgan favqulodda holat hamda favqulodda holat sharoitlarida qoʻllaniladigan ayrim favqulodda choralarni va vaqtinchalik cheklovlarni bajarish tartibi haqida ommaviy axborot vositalari orqali xabardor qiladi;

favqulodda holat joriy etilgan hududda jurnalistlarni akkreditatsiya qilishning alohida tartibiga rioya etilishini hamda ularning ish tartibini taʼminlaydi;

favqulodda holat joriy etilgan hududda aholining normal hayot faoliyatini saqlab turish va taʼminlash uchun zarur choralar koʻradi.

Hudud komendanti favqulodda holat joriy etilgan hududda faoliyat koʻrsatuvchi davlat boshqaruvi organlarining (ular tarkibiy boʻlinmalarining), mahalliy davlat hokimiyati organlarining, fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining barcha majlislarida ishtirok etishga hamda ushbu Konstitutsiyaviy Qonun va boshqa qonunchilik hujjatlari bilan oʻz vakolatlari jumlasiga kiritilgan masalalar boʻyicha takliflar kiritishga haqli.

Hudud komendanti hudud komendaturasiga rahbarlikni amalga oshiradi. Hudud komendaturasining faoliyati Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlangan nizom asosida amalga oshiriladi.

Agar Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining favqulodda holat joriy etish toʻgʻrisidagi farmonida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, hudud komendaturasining tashkil etilishi favqulodda holat joriy etilgan hududda faoliyat yurituvchi davlat boshqaruvi organlarining (ular tarkibiy boʻlinmalarining) va mahalliy davlat hokimiyati organlarining faoliyatini toʻxtatib turmaydi.

Favqulodda holat rejimini taʼminlash uchun Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligining, Milliy gvardiyasining, Davlat xavfsizlik xizmatining va Favqulodda vaziyatlar vazirligining, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasining Favqulodda vaziyatlarning oldini olish va harakat qilish davlat tizimiga kiruvchi boshqa davlat organlari hamda tashkilotlarining kuchlari va vositalaridan foydalaniladi.

Favqulodda holat rejimini taʼminlovchi kuchlar va vositalarning harakatlarini muvofiqlashtirish uchun hudud komendaturasi tarkibida hudud komendanti tomonidan tegishli davlat boshqaruvi organlarining (ular tarkibiy boʻlinmalarining) va mahalliy davlat hokimiyati organlarining vakillari orasidan tezkor shtab tuziladi.

Tezkor shtabga hudud komendanti rahbarlik qiladi.

Alohida hollarda, ushbu Konstitutsiyaviy Qonunning 21-moddasida koʻrsatilgan kuchlar va vositalarga qoʻshimcha ravishda, favqulodda holat rejimini saqlab turish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmoniga asosan Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligining kuchlari va vositalari jalb etilishi mumkin.

Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi quyidagi vazifalarni bajarish uchun jalb etiladi:

favqulodda holat joriy etilgan hududga kirish va undan chiqishning alohida rejimini saqlab turish;

aholining hayot faoliyatini va transportning harakatlanishini taʼminlovchi obyektlarni hamda odamlarning hayoti va sogʻligʻi, shuningdek atrof-muhit uchun yuqori xavf tugʻdiradigan obyektlarni muhofaza qilish;

qurol, jangovar va maxsus texnika qoʻllanilgan holda zoʻravonlik harakatlari bilan birga yuz beradigan toʻqnashuvlarda ishtirok etayotgan qarama-qarshi kurashayotgan taraflarni ajratish;

qonunga xilof qurolli tuzilmalar faoliyatiga chek qoʻyishda ishtirok etish;

Favqulodda vaziyatlarning oldini olish va harakat qilish davlat tizimining kuchlari tarkibida favqulodda vaziyatlarning oqibatlarini bartaraf etishda, shuningdek odamlarning hayotini saqlab qolishda ishtirok etish.

Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi ushbu modda ikkinchi qismining ikkinchi — beshinchi xatboshilarida koʻrsatilgan vazifalarni Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi, Milliy gvardiyasi va Davlat xavfsizlik xizmati bilan birgalikda, ushbu modda ikkinchi qismining oltinchi xatboshisida nazarda tutilgan hollarda esa Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi bilan birgalikda bajaradi.

Ushbu Konstitutsiyaviy Qonun 14-moddasining beshinchi xatboshisiga muvofiq avariya-qutqaruv va boshqa kechiktirib boʻlmaydigan ishlarni amalga oshirish hamda taʼminlash uchun jalb etilgan shaxslar mehnatiga mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilikka muvofiq haq toʻlash kafolatlanadi, bundan ushbu moddaning ikkinchi qismida nazarda tutilgan hollar mustasno.

Band boʻlmagan aholi orasidan avariya-qutqaruv va boshqa kechiktirib boʻlmaydigan ishlarni amalga oshirish hamda taʼminlash uchun jalb etilgan shaxslarning mehnatiga haq toʻlash tartibi va miqdorlari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Favqulodda holatni joriy etish uchun asos boʻlib xizmat qilgan holatlar natijasida yoki bunday holatlarni yoʻq qilish yoki ularning oqibatlarini bartaraf etish boʻyicha choralar qoʻllanilishi munosabati bilan jabrlangan shaxslarga Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan shartlar asosida va tartibda turar joylar beriladi, yetkazilgan moddiy zararning oʻrni qoplanadi, ishga joylashishda koʻmak beriladi va zarur yordam koʻrsatiladi.

Ushbu Konstitutsiyaviy Qonun 14-moddasining toʻrtinchi va beshinchi xatboshilarida nazarda tutilgan favqulodda choralar va vaqtinchalik cheklovlar oqibatida zarar koʻrgan shaxslarga ushbu zararning oʻrni Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda qoplanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligining, Milliy gvardiyasining, Favqulodda vaziyatlar vazirligining, Davlat xavfsizlik xizmatining hamda Mudofaa vazirligining xodimlariga va harbiy xizmatchilariga, shuningdek favqulodda holat rejimini taʼminlashda (saqlab turishda) ishtirok etgan boshqa shaxslarga nisbatan qonunchilikda nazarda tutilgan qoʻshimcha kafolatlar va kompensatsiyalar tatbiq etiladi.

Ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan shaxslarni hisobga olish tartibi, shuningdek mazkur shaxslarga nisbatan qoʻshimcha kafolatlar va kompensatsiyalar qoʻllash tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Favqulodda holat sharoitlarida qoʻllaniladigan hamda Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari, chet el fuqarolari va fuqaroligi boʻlmagan shaxslar huquq va erkinliklarining, shuningdek yuridik shaxslar huquqlarining alohida cheklovlari belgilanishiga sabab boʻladigan hamda ularning zimmasiga qoʻshimcha majburiyatlar yuklatadigan favqulodda choralar va vaqtinchalik cheklovlar qonunga muvofiq vujudga kelgan favqulodda holat talab etadigan chegaralar doirasida amalga oshirilishi kerak.

Favqulodda holat sharoitlarida qoʻllaniladigan favqulodda choralar va vaqtinchalik cheklovlar Oʻzbekiston Respublikasining inson huquqlari sohasidagi xalqaro shartnomalariga zid boʻlmasligi kerak. Favqulodda holatning joriy etilishi inson va fuqaroning Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 24, 25, 26-moddalarida, 27-moddasining birinchi qismida, 30, 31 va 44-moddalarida nazarda tutilgan huquq va erkinliklarini cheklash uchun asos boʻla olmaydi.

Ushbu Konstitutsiyaviy Qonunda nazarda tutilgan favqulodda choralar va vaqtinchalik cheklovlar qatʼiydir, ular kengaytirib talqin etilmaydi va boshqa cheklovlar belgilanishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

Jismoniy kuch ishlatishning, maxsus vositalarni, jangovar va maxsus texnikani hamda oʻqotar qurolni qoʻllashning qonunlarda hamda boshqa qonunchilik hujjatlarida belgilangan shartlari va chegaralari favqulodda holat sharoitlarida oʻzgartirilmaydi.

Favqulodda holat rejimini taʼminlashga (saqlab turishga) jalb etilgan shaxslarning oʻz vakolatlari doirasidan chiqishi, shuningdek qonunga xilof ravishda kuch ishlatishi, maxsus vositalarni va oʻqotar qurolni qoʻllashi qonunda belgilangan javobgarlikka sabab boʻladi.

Komendantlik soati qoidalarini buzgan shaxslar komendantlik soati tugaguniga qadar ushlab turiladi, yonida shaxsini tasdiqlovchi hujjatlar boʻlmagan (oʻz shaxsi haqidagi maʼlumotlarni yashirayotgan) shaxslar esa ichki ishlar organi boshligʻining qaroriga koʻra koʻpi bilan yigirma toʻrt soat muddatga ushlab turilishi mumkin.

Ushlab turilgan shaxslar, ularning yonida boʻlgan narsalar va hujjatlar, shuningdek ularning transport vositalari qonunchilikda belgilangan tartibda koʻzdan kechirilishi mumkin.

Ichki ishlar organi boshligʻining maʼmuriy yoʻl bilan ushlab turish toʻgʻrisidagi qarori ustidan yuqori turuvchi organga (mansabdor shaxsga) yoki sudga shikoyat qilinishi mumkin.

Ichki ishlar organi boshligʻining komendantlik soati qoidalarini buzgan shaxslarni maʼmuriy yoʻl bilan ushlab turish toʻgʻrisidagi qarorining qonuniyligi va ushlab turilgan shaxslarni saqlash tartibiga rioya etilishi ustidan nazorat qilish prokuror tomonidan amalga oshiriladi.

Favqulodda holat joriy etilgan hududda odamlar, hayvonlar va oʻsimliklarning xavfli yuqumli kasalliklari yuzaga kelishi hamda tarqalishi xavfi tufayli cheklovchi tadbirlar (karantin) joriy etilgan taqdirda, favqulodda holat rejimini buzgan, mazkur joyda yashamaydigan hamda ushbu joydan tashqariga chiqarib yuborilishi lozim boʻlgan fuqarolar shu shaxslar uchun belgilangan tibbiy kuzatuv muddati tugaguniga qadar umumiy asoslarda ushlab turiladi.

Favqulodda holat rejimini taʼminlash maqsadida qabul qilingan hamda Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining, chet el fuqarolarining va fuqaroligi boʻlmagan shaxslarning huquq va erkinliklarini, shuningdek yuridik shaxslarning huquqlarini vaqtincha cheklash bilan bogʻliq boʻlgan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti farmonlari hamda boshqa normativ-huquqiy hujjatlar, hudud komendantining buyruqlari va farmoyishlarining amal qilishi favqulodda holatning amal qilishi tugatilishi bilan bir vaqtda tugatiladi.

Favqulodda holatning amal qilishini tugatish favqulodda holat rejimini buzish toʻgʻrisidagi maʼmuriy ishni yuritishning tugatilishiga va maʼmuriy yoʻl bilan ushlab turilgan shaxslarning yoki mazkur huquqbuzarlikni sodir etganligi uchun oʻziga nisbatan maʼmuriy qamoqqa olish tarzidagi maʼmuriy jazo qoʻllanilgan shaxslarning darhol ozod etilishiga sabab boʻladi.

Favqulodda holat joriy etilgan hududda odil sudlov faqat sud tomonidan amalga oshiriladi. Mazkur hududda Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasiga va “Sudlar toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq tashkil etilgan barcha sudlar faoliyat koʻrsatadi.

Favqulodda sudlarning biror-bir shaklini yoki turini yaratishga, xuddi shuningdek tezlashtirilgan yoki favqulodda sud ishlarini yuritishning har qanday shakllari va turlarini qoʻllashga yoʻl qoʻyilmaydi.

Favqulodda holat joriy etilgan hududda faoliyat koʻrsatayotgan sudlar tomonidan odil sudlovni amalga oshirish mumkin boʻlmagan taqdirda, sudlarda koʻrib chiqiladigan ishlarning sudlovga tegishliligi Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining qaroriga koʻra oʻzgartirilishi mumkin.

Favqulodda holatni joriy etish uchun asos boʻlib xizmat qilgan holatlarning sabablari va oqibatlarini bartaraf etishga doir ishlarni moliyalashtirish Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjetining mablagʻlari hamda qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan amalga oshiriladi.

Favqulodda holatning amal qilish davrida Davlat komissiyasiga va (yoki) hudud komendantiga hayot kechirish uchun zarur boʻlgan va ijtimoiy soha obyektlarini, uy-joy fondini tiklashga, fuqarolarga yetkazilgan zararning oʻrnini qoplashga, favqulodda holat joriy etilgan hududda joylashgan tegishli tashkilotlarga kompensatsiyalar toʻlashga yoʻnaltirilayotgan mablagʻlarni belgilangan tartibda tasarruf etish vazifalari topshirilishi mumkin.

Ushbu Konstitutsiyaviy Qonunga muvofiq favqulodda holat joriy etilgan taqdirda, Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi Oʻzbekiston Respublikasining Fuqarolik va siyosiy huquqlar toʻgʻrisidagi xalqaro paktdan (Nyu-York, 1966-yil 16-dekabr) kelib chiqadigan xalqaro majburiyatlariga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi va Senati tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining favqulodda holat joriy etish toʻgʻrisidagi farmonini tasdiqlash haqidagi qoʻshma qaror qabul qilingan paytdan eʼtiboran uch kunlik muddatda Birlashgan Millatlar Tashkilotining Bosh kotibini mazkur xalqaro shartnomada nazarda tutilgan insonning fuqarolik va siyosiy huquqlarini vaqtincha cheklash hajmi hamda favqulodda holatni joriy etish shartlari toʻgʻrisida xabardor qiladi.

Favqulodda holatning amal qilishi uzaytirilgan taqdirda Birlashgan Millatlar Tashkilotining Bosh kotibi favqulodda holat joriy etilishi haqida qanday tartibda xabardor qilingan boʻlsa, xuddi shunday tartibda Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi tomonidan xabardor qilinadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi Birlashgan Millatlar Tashkilotining Bosh kotibini favqulodda holatning amal qilishi tugatilganligi va Oʻzbekiston Respublikasi xalqaro shartnomalari qoidalarining amal qilishi toʻliq hajmda tiklanganligi toʻgʻrisida xabardor qiladi.

Oʻzbekiston Respublikasining ayrim joylarida favqulodda holat joriy etilgan taqdirda, Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi va Senati tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining favqulodda holat joriy etish toʻgʻrisidagi farmonini tasdiqlash haqidagi qoʻshma qaror qabul qilingan paytdan eʼtiboran 24 soat ichida chegaradosh davlatlarni favqulodda holatni joriy etish uchun asos boʻlib xizmat qilgan holatlar toʻgʻrisida xabardor qiladi.

Favqulodda holat joriy etilgan hududda xalqaro insonparvarlik yordami Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga muvofiq va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Favqulodda holat toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar boʻladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Adliya vazirligi va boshqa manfaatdor tashkilotlar ushbu Konstitutsiyaviy Qonunning ijrosini, ijrochilarga yetkazilishini hamda mohiyati va ahamiyati aholi oʻrtasida tushuntirilishini taʼminlasin.

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:

hukumat qarorlarini ushbu Konstitutsiyaviy Qonunga muvofiqlashtirsin;

davlat boshqaruvi organlari ushbu Konstitutsiyaviy Qonunga zid boʻlgan oʻz normativ-huquqiy hujjatlarini qayta koʻrib chiqishlari va bekor qilishlarini taʼminlasin.

Ushbu Konstitutsiyaviy Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.