1-modda. O‘zbekiston Respublikasining 1997-yil 26-dekabrda qabul qilingan “O‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish to‘g‘risida”gi 543-I-sonli Qonuniga (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1998-yil, № 1, 12-modda; 2000-yil, № 5-6, 153-modda; O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2011-yil № 1, 1-modda; 2013-yil, № 4, 98-modda; 2014-yil, № 9, 244-modda) o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritilib, uning yangi tahriri tasdiqlansin (ilova qilinadi).

2-modda. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:

hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin;

davlat boshqaruvi organlari ushbu Qonunga zid bo‘lgan o‘z normativ-huquqiy hujjatlarini qayta ko‘rib chiqishlari va bekor qilishlarini ta’minlasin.

3-modda. Ushbu Qonun rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran kuchga kiradi.

Ushbu Qonunning maqsadi o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat.

O‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish to‘g‘risidagi qonunchilik ushbu Qonun va boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir.

Agar O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida O‘zbekiston Respublikasining o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish to‘g‘risidagi qonunchiligida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan bo‘lsa, xalqaro shartnoma qoidalari qo‘llaniladi.

Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qo‘llaniladi:

botanika kolleksiyasi — ilmiy, madaniy-ma’rifiy, o‘quv-tarbiyaviy va estetik ahamiyatga ega bo‘lgan,yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklar yashash faoliyati mahsulotlarining tizimlashtirilgan to‘plami(gerbariylar, urug‘lar) hamda sun’iy yaratilgan sharoitlarda (botanika bog‘larida, dendrologiya bog‘larida, pitomniklarda, plantatsiyalarda va boshqalarda) yetishtiriladigan yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklar;

yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklar — madaniylashtirilmagan daraxtlar, butalar, o‘tsimonlar, qirqquloqsimonlar, yo‘sinsimonlar, suvo‘tlar, lishayniklar va zamburug‘lar;

yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklarning yashash faoliyati mahsulotlari — yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklarning yashash faoliyati natijasida hosil bo‘lgan ildizlar, piyozboshlar, tanalar, poyalar, novdalar, po‘stloq, barglar, g‘unchalar, gullar, urug‘lar, mevalar, sharbat (yelim) va boshqa mahsulotlar;

o‘simlik dunyosi — O‘zbekiston Respublikasi hududida tabiiy muhitda o‘sadigan yoki sun’iy yaratilgan sharoitlarda yetishtiriladigan barcha turdagi yovvoyi o‘simliklar majmui;

o‘simlik dunyosini muhofaza qilish — o‘simlik dunyosining yashash faoliyati uchun qulay sharoitlarni ta’minlashga, uning yo‘q qilib yuborilishining yoki unga boshqacha zararli ta’sir ko‘rsatilishining oldini olishga qaratilgan faoliyat;

o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan oqilona foydalanish bo‘yicha biotexnik tadbirlar — o‘simlik dunyosini saqlab qolish, tiklash,takror ko‘paytirish va undan oqilona foydalanishga, u o‘sadigan muhitni saqlab qolishga qaratilgan, ilmiy asoslangan tadbirlar majmui.

O‘simlik dunyosi umummilliy boylik bo‘lib, undan oqilona foydalanish lozim va u davlat tomonidan muhofaza qilinadi.

Tabiiy muhitda yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklar davlat mulkidir.

Sun’iy yaratilgan sharoitlarda yetishtiriladigan yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklar yuridik yoki jismoniy shaxsning mulki bo‘lishi mumkin.

O‘simlik dunyosi obyektlari quyidagilardan iborat:

yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklar;

yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklarning yashash faoliyati mahsulotlari;

botanika kolleksiyalari.

Yuridik va jismoniy shaxslar o‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanuvchilar bo‘lishi mumkin.

O‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanuvchilar o‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanish borasida o‘zlariga tegishli bo‘lgan huquqni qonunchilikda belgilangan shartlarda va tartibda amalga oshiradi.

O‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasidagi davlat siyosatining asosiy yo‘nalishlari quyidagilardan iborat:

o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasidagi davlat dasturlarini, shuningdek boshqa chora-tadbirlarni ishlab chiqish hamda amalga oshirish;

o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasidagi normalarni davlat tomonidan belgilash;

o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasida davlat nazoratini amalga oshirish;

o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasidagi ilmiy-tadqiqot faoliyatini rivojlantirish;

o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasida xalqaro hamkorlikni rivojlantirish.

O‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasida davlat boshqaruvi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi, O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi, O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi huzuridagi O‘simliklar karantini va himoyasi agentligi, shuningdek mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari tomonidan ularning vakolatlari doirasida amalga oshiriladi.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:

o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasida yagona davlat siyosati amalga oshirilishini ta’minlaydi;

o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasidagi davlat dasturlarini tasdiqlaydi hamda amalga oshiradi;

respublika ijro etuvchi hokimiyat organlarining va xo‘jalik boshqaruvi organlarining o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasidagi faoliyatini o‘z vakolatlari doirasida muvofiqlashtiradi;

umumdavlat ahamiyatiga molik muhofaza etiladigan tabiiy hududlar tashkil etish to‘g‘risida qaror qabul qiladi.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi:

o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasidagi davlat dasturlarini hamda boshqa dasturlarni ishlab chiqish va amalga oshirishda ishtirok etadi;

o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlarni ishlab chiqishda ishtirok etadi;

o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasidagi qoidalarni, o‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanish normalari hamda normativlarini ishlab chiqishni tashkil etadi va tasdiqlaydi;

o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasida davlat nazoratini amalga oshiradi;

davlat o‘rmon fondiga kirmaydigan daraxtlar va butalarning qimmatbaho navlarini g‘ayriqonuniy ravishda kesganlik, yo‘q qilganlik uchun yuridik shaxslarga jarima tarzida moliyaviy sanksiya qo‘llash to‘g‘risida qaror qabul qiladi;

o‘simlik dunyosi obyektlarining davlat hisobini va ulardan foydalanish hajmlarining hisobini belgilangan tartibda yuritadi;

yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklar yetishtiriladigan pitomniklar va plantatsiyalarning davlat hisobini yuritadi;

o‘simlik dunyosi obyektlarining davlat kadastrini yuritadi;

O‘zbekiston Respublikasi Qizil kitobini yuritadi va uning nashr etilishini ta’minlaydi;

o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasida davlat ekologik ekspertizasini o‘tkazadi;

yuridik va jismoniy shaxslarga o‘simlik dunyosi obyektlaridan maxsus foydalanish uchun ushbu Qonunga muvofiq ruxsatnoma beradi;

biriktirilgan muhofaza etiladigan tabiiy hududlarda o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan oqilona foydalanish bo‘yicha biotexnik tadbirlarni amalga oshiradi.

O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi huzuridagi O‘rmon xo‘jaligi agentligi:

o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasidagi davlat dasturlarini hamda boshqa dasturlarni ishlab chiqish va amalga oshirishda ishtirok etadi;

o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlarni ishlab chiqishda ishtirok etadi;

davlat o‘rmon fondi yerlaridagi o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasidagi qoidalarni, o‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanish normalari hamda normativlarini ishlab chiqishda ishtirok etadi va tasdiqlaydi;

davlat o‘rmon fondi yerlaridagi o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasida idoraviy nazoratni amalga oshiradi;

davlat o‘rmon fondi yerlaridagi o‘simlik dunyosi obyektlarining davlat hisobini va ulardan foydalanish hajmlarining hisobini belgilangan tartibda yuritadi;

O‘zbekiston Respublikasi Qizil kitobini yuritishda ishtirok etadi;

yuridik va jismoniy shaxslarga davlat o‘rmon fondi yerlarida o‘simlik dunyosi obyektlaridan maxsus foydalanish uchun ruxsatnoma beradi;

davlat o‘rmon fondi yerlaridagi o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan oqilona foydalanish bo‘yicha biotexnik tadbirlarni amalga oshiradi.

O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi huzuridagi O‘rmon xo‘jaligi agentligi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi huzuridagi O‘simliklar karantini va himoyasi agentligi:

o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasidagi davlat dasturlarini hamda boshqa dasturlarni ishlab chiqish va amalga oshirishda ishtirok etadi;

o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlarni ishlab chiqishda ishtirok etadi;

o‘simliklarning tashqi va ichki karantini bo‘yicha davlat tadbirlari tizimini amalga oshiradi;

o‘simlik dunyosida karantindagi zararli organizmlarga qarshi kurashishga doir chora-tadbirlarni belgilaydi va ularning amalga oshirilishi ustidan nazoratni amalga oshiradi;

o‘simlik dunyosida karantindagi zararli organizmlar tarqalishining oldini olish maqsadida kuzatuvlarni amalga oshiradi;

o‘simliklar karantini obyektlariga qarshi kurashishning samarali va ilg‘or usullari amalga oshirilishini o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasidagi vakolatli organlar bilan birgalikda ta’minlaydi, ularning qo‘llanilishi ustidan nazoratni amalga oshiradi;

iqtisodiyot tarmoqlariga katta zarar yetkazishi mumkin bo‘lgan karantindagi va boshqa xavfli zararkunandalarning, o‘simliklar kasalliklarining va begona o‘tlarning xorijiy mamlakatlardan kirib kelishidan O‘zbekiston Respublikasi hududini muhofaza qiladi;

kelib chiqishi o‘simlikka mansub bo‘lgan qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini va boshqa mahsulotlarni ishlab chiqarish, tayyorlash, tashish, saqlash, qayta ishlash, realizatsiya qilish va ulardan foydalanishda belgilangan qoidalarga rioya etilishi ustidan davlat nazoratini amalga oshiradi va o‘simliklar karantinini joriy etadi;

o‘simliklar karantini obyektlariga qarshi kurashish bo‘yicha ixtisoslashtirilgan fumigatsiya bo‘linmalarini tuzadi, tomorqa, fermer va dehqon xo‘jaliklariga, o‘rmon xo‘jaliklariga, shuningdek boshqa yuridik va jismoniy shaxslarga o‘simliklar karantini obyektlariga qarshi kurashishda xizmatlar ko‘rsatadi;

eksport qilinayotgan va xorijiy mamlakatlardan O‘zbekiston Respublikasiga olib kirilayotgan o‘simliklar karantini ostidagi mahsulotlarni va o‘simliklar karantini obyektlarini tashuvchilarni karantin tekshiruvidan hamda laboratoriya ekspertizasidan o‘tkazadi.

O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi huzuridagi O‘simliklar karantini va himoyasi agentligi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

Mahalliy davlat hokimiyati vakillik organlari o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasidagi hududiy dasturlarni tasdiqlaydi va ularning bajarilishi ustidan nazoratni amalga oshiradi.

Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari:

o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasidagi davlat dasturlarini hamda boshqa dasturlarni ishlab chiqishda va amalga oshirishda ishtirok etadi;

o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasidagi hududiy dasturlarni ishlab chiqadi va tasdiqlash uchun mahalliy davlat hokimiyati vakillik organlariga kiritadi hamda ularning amalga oshirilishini ta’minlaydi;

tabiiy pichanzorlarda va yaylov joylarda pichan o‘rish hamda chorva mollarni o‘tlatish normalarini ishlab chiqadi va tasdiqlash uchun mahalliy davlat hokimiyati vakillik organlariga kiritadi;

tegishli hududda o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasida davlat nazoratini amalga oshiradi;

mahalliy ahamiyatga molik muhofaza etiladigan tabiiy hududlarni tashkil etish to‘g‘risidagi masalalarni belgilangan tartibda ko‘rib chiqadi.

Mahalliy davlat hokimiyati organlari qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi:

o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasidagi davlat dasturlarini hamda boshqa dasturlarni ishlab chiqish va amalga oshirishda ishtirok etadi;

o‘simlik dunyosi obyektlarining davlat hisobini va ulardan foydalanish hajmlarining hisobini belgilangan tartibda yuritadi;

o‘simlik dunyosi obyektlarining davlat kadastri va O‘zbekiston Respublikasi Qizil kitobi yuritilishini ilmiy jihatdan ta’minlashni amalga oshiradi;

ushbu Qonunda nazarda tutilgan hollarda o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasida xulosalar beradi;

o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasidagi ilmiy yo‘nalishlarni belgilaydi, ilmiy tadqiqotlar dasturlarini ishlab chiqadi va amalga oshiradi.

O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi qonunchilikka muvofiq o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan oqilona foydalanishni ta’minlash bo‘yicha boshqa tadbirlarda ham ishtirok etishi mumkin.

Fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari, nodavlat notijorat tashkilotlari hamda fuqarolar:

o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasidagi davlat dasturlarini, hududiy va boshqa dasturlarni amalga oshirishda ishtirok etadi;

o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasida jamoatchilik nazoratini amalga oshiradi.

Fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari, nodavlat notijorat tashkilotlari hamda fuqarolar qonunchilikka muvofiq o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan oqilona foydalanishni ta’minlash bo‘yicha boshqa tadbirlarda ham ishtirok etishi mumkin.

O‘simlik dunyosini muhofaza qilish:

o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasidagi qoidalarni, o‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanish normalari va normativlarini belgilash;

o‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanishda cheklovlar va taqiqlar belgilash;

o‘simlik dunyosi obyektlaridan maxsus foydalanish huquqini to‘xtatib turish, tugatish, bekor qilish;

o‘simlik dunyosi obyektlaridan o‘zboshimchalik bilan foydalanishning va ulardan foydalanish borasida belgilangan tartibning boshqa buzilishlarining oldini olish;

o‘simlik dunyosi o‘sadigan muhitning muhofaza qilinishini tashkil etish;

kamyob va yo‘qolib ketish xavfi ostida turgan yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklar turlarini O‘zbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kiritish;

xo‘jalik faoliyatini va boshqa faoliyatni amalga oshirish chog‘ida o‘simlik dunyosiga zararli ta’sir ko‘rsatilishining yoki uning yo‘q qilib yuborilishining oldini olish;

muhofaza etiladigan tabiiy hududlarni tashkil etish va rivojlantirish;

botanika bog‘larini va dendrologiya bog‘larini tashkil etish;

yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklarni sun’iy yaratilgan sharoitlarda yetishtirish;

o‘simlik dunyosini himoya qilish, karantindagi va boshqa xavfli zararkunandalarni, o‘simliklar kasalliklarini va begona o‘tlarni o‘z vaqtida aniqlash hamda yo‘q qilish bo‘yicha karantin tadbirlarini o‘tkazish;

o‘simlik dunyosi obyektlarini davlat hisobiga olish va ulardan foydalanish hajmlarini hisobga olish;

o‘simlik dunyosi obyektlarining davlat kadastrini yuritish hamda o‘simlik dunyosi monitoringini amalga oshirish;

o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasida nazoratni amalga oshirish;

o‘simlik dunyosi obyektlarini O‘zbekiston Respublikasiga olib kirish va O‘zbekiston Respublikasidan olib chiqishni tartibga solish;

o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasida ilmiy tadqiqotlarni tashkil etish hamda o‘tkazish;

o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasida davlat ekologik ekspertizasini o‘tkazish;

o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan oqilona foydalanish bo‘yicha biotexnik va boshqa tadbirlar o‘tkazish yo‘li bilan amalga oshiriladi.

O‘simlik dunyosining muhofaza qilinishini va undan oqilona foydalanilishini ta’minlash uchun o‘simlik dunyosi obyektlarini davlat hisobiga olish hamda ulardan foydalanish hajmlarini hisobga olish amalga oshiriladi.

O‘simlik dunyosi obyektlarining davlat hisobini va ulardan foydalanish hajmlarining hisobini yurituvchi vazirliklar, idoralar hamda tashkilotlar o‘simlik dunyosi obyektlarining davlat kadastri bo‘yicha zarur axborotni O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligiga tekin taqdim etadi. O‘simlik dunyosi obyektlarining davlat kadastri bo‘yicha zarur axborotning turlari, hajmlari va uni taqdim etish muddatlari O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi tomonidan belgilanadi.

O‘simlik dunyosining muhofaza qilinishini va undan oqilona foydalanilishini ta’minlash maqsadida O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi bilan birgalikda o‘simlik dunyosi obyektlarining davlat kadastrini yuritadi.

O‘simlik dunyosi obyektlarining davlat hisobini va ulardan foydalanish hajmlarining hisobini, o‘simlik dunyosi obyektlarining davlat kadastrini yuritish O‘zbekiston Respublikasi Davlat budjeti mablag‘lari hamda qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan amalga oshiriladi.

O‘simlik dunyosi obyektlarining davlat hisobini va ulardan foydalanish hajmlarining hisobini, o‘simlik dunyosi obyektlarining davlat kadastrini yuritish tartibi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi.

Kamyob va yo‘qolib ketish xavfi ostida turgan yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklar turlari O‘zbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kiritiladi.

Kamyob va yo‘qolib ketish xavfi ostida turgan yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklar turlarining soni kamayib ketishiga yoki ularning o‘sadigan muhiti buzilishiga olib kelishi mumkin bo‘lgan harakatlarga (harakatsizlikka) yo‘l qo‘yilmaydi.

Kamyob va yo‘qolib ketish xavfi ostida turgan yovvoyi holda o‘suvchi o‘simlik turlarini saqlab qolish va muhofaza qilish uchun ularning o‘sish muhiti bo‘lgan joylarda muhofaza etiladigan tabiiy hududlar tashkil etilishi mumkin.

O‘simlik dunyosini va uning genetik fondini saqlab qolish, kamyob va yo‘qolib ketish xavfi ostida turgan yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklarning turlarini sun’iy yaratilgan sharoitlarda o‘rganish, iqlimga moslash va takror ko‘paytirish, ilmiy, o‘quv hamda ta’lim ishlarini olib borish, o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan oqilona foydalanish bo‘yicha bilimlarni targ‘ib qilish maqsadida botanika bog‘lari tashkil etilishi mumkin.

Botanika bog‘lari tegishincha O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori yoki Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesining, xalq deputatlari viloyatlar va Toshkent shahar Kengashlarining qarori bilan tashkil etiladigan umumdavlat ahamiyatiga molik botanika bog‘lari va mahalliy ahamiyatga molik botanika bog‘lariga bo‘linadi.

Botanika bog‘lari hududida ushbu bog‘larni tashkil etish maqsadlariga muvofiq bo‘lmagan va o‘simlik dunyosining saqlanib qolishiga tahdid soluvchi faoliyat taqiqlanadi.

Sun’iy yaratilgan sharoitlarda o‘simliklarning xilma-xil turlarini saqlab qolish hamda ularni o‘rganish, ulardan madaniy-ma’rifiy, o‘quv-tarbiyaviy,rekreatsiya va estetik maqsadlarda foydalanish bo‘yicha ilmiy faoliyat yuritish uchun dendrologiya bog‘lari tashkil etilishi mumkin.

Dendrologiya bog‘lari tegishincha O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori yoki Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesining, xalq deputatlari viloyatlar va Toshkent shahar Kengashlarining qarori bilan tashkil etiladigan umumdavlat ahamiyatiga molik dendrologiya bog‘lari va mahalliy ahamiyatga molik dendrologiya bog‘lariga bo‘linadi.

Dendrologiya bog‘lari hududida ushbu bog‘larni tashkil etish maqsadlariga muvofiq bo‘lmagan va o‘simlik dunyosining saqlanib qolishiga tahdid soluvchi faoliyat taqiqlanadi.

O‘simlik dunyosini takror ko‘paytirish yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklar turlarining tabiiy muhitda o‘sishi uchun qulay sharoitlar yaratish yoki ularni sun’iy yaratilgan sharoitlarda yetishtirish maqsadida amalga oshiriladi.

O‘simlik dunyosini takror ko‘paytirish o‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanuvchilar tomonidan quyidagilar orqali ta’minlanadi:

o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan oqilona foydalanish bo‘yicha biotexnik tadbirlar o‘tkazish;

o‘simlik dunyosining tabiiy ravishda takror ko‘payishi va tiklanishi uchun qulay sharoitlar yaratish;

o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasida ilmiy tadqiqotlar o‘tkazish;

yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklar turlarini sun’iy yaratilgan sharoitlarda yetishtirish va ularni ekish.

O‘simlik dunyosini takror ko‘paytirish qonunchilikka muvofiq boshqa yo‘llar bilan ham ta’minlanishi mumkin.

Yuridik va jismoniy shaxslarning o‘simlik dunyosi o‘sadigan muhitga ta’sir ko‘rsatadigan faoliyati o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanishga oid talablarga rioya etilgan holda amalga oshirilishi kerak.

O‘simlik dunyosi o‘sadigan muhitga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan ishlab chiqarish obyektlarini joylashtirish va ulardan foydalanish, yangi texnologiyalarni joriy etish, geologiya-qidiruv ishlarini o‘tkazish, foydali qazilmalarni qazib olish, chorva mollar o‘tlatiladigan hamda qishloq xo‘jalik hayvonlari haydab o‘tiladigan joylarni belgilash tegishincha O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi bilan kelishib olinishi lozim.

O‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanishga oid talablarga javob bermaydigan ishlab chiqarish obyektlarini ishga tushirish hamda texnologiyalarni qo‘llash taqiqlanadi.

O‘simliklarni himoya qilish vositalarini, ularning o‘sish stimulyatorlarini, mineral o‘g‘itlarni va boshqa preparatlarni qo‘llash chog‘ida o‘simlik dunyosi o‘sadigan muhitni muhofaza qilishga doir talablar hisobga olinishi kerak. O‘simlik dunyosi o‘sadigan muhit yomonlashishining oldini olish maqsadida yuridik va jismoniy shaxslar mazkur preparatlarni tashish, saqlash va qo‘llash qoidalariga rioya etishi shart.

O‘simliklarni ular o‘sadigan muhitda o‘zboshimchalik bilan yo‘q qilib yuborish, shu jumladan yoqib yuborish taqiqlanadi.

Yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklarni, shuningdek ularning qismlarini, yashash faoliyati mahsulotlarini va botanika kolleksiyalarini O‘zbekiston Respublikasiga olib kirish va O‘zbekiston Respublikasidan olib chiqish O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi beradigan ruxsatnomalar asosida, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

O‘zbekiston Respublikasiga g‘ayriqonuniy ravishda olib kirishga yoki O‘zbekiston Respublikasidan g‘ayriqonuniy ravishda olib chiqishga urinish chog‘ida ushlab qolingan yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklar, shuningdek ularning qismlari, yashash faoliyati mahsulotlari va botanika kolleksiyalari O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadigan tartibda olib qo‘yilishi lozim.

O‘simlik dunyosi monitoringi Atrof tabiiy muhit davlat monitoringining tarkibiy qismi bo‘lib, o‘simlik dunyosi va u o‘sadigan muhit holatining maxsus tashkil etilgan muntazam kuzatuvlaridan, undagi o‘zgarishlarni aniqlash, uni baholash hamda prognoz qilishdan iboratdir.

O‘simlik dunyosi monitoringi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

O‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasidagi nazorat davlat, idoraviy, ishlab chiqarish hamda jamoatchilik nazorati tarzida amalga oshiriladi.

O‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasidagi davlat nazorati O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari tomonidan amalga oshiriladi.

O‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasidagi idoraviy nazorat davlat o‘rmon fondi yerlarida O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi huzuridagi O‘rmon xo‘jaligi agentligi tomonidan, respublika ijro etuvchi hokimiyat organlariga qarashli tashkilotlarda, shuningdek xo‘jalik boshqaruvi organlari tarkibiga kiruvchi tashkilotlarda respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari va xo‘jalik boshqaruvi organlari tomonidan amalga oshiriladi.

O‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasidagi ishlab chiqarish nazorati xo‘jalik yurituvchi subyektlar tomonidan ularga biriktirilgan hududlarda amalga oshiriladi.

O‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasidagi jamoatchilik nazorati O‘zbekiston Respublikasi fuqarolari, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari, nodavlat notijorat tashkilotlari hamda ommaviy axborot vositalari tomonidan amalga oshirilishi mumkin.

O‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasidagi nazoratni amalga oshirish tartibi qonunchilik bilan belgilanadi.

O‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan oqilona foydalanishni, shuningdek u o‘sadigan muhitning muhofaza qilinishini hamda holati yaxshilanishini ta’minlayotgan yuridik va jismoniy shaxslarga qonunchilikka muvofiq imtiyozlar berilishi mumkin.

O‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanishga oid asosiy talablar quyidagilardan iborat:

o‘simlik dunyosining turlari xilma-xilligini va genetik fondini tabiiy sharoitlarda saqlab qolish;

o‘simlik dunyosi o‘sadigan muhitni saqlab qolish;

o‘simlik dunyosidan oqilona foydalanish, uni tiklash va takror ko‘paytirish;

yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklarning tarqalishini va sonini tartibga solish.

O‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanuvchilar tomonidan ishlab chiqiladigan hamda tasdiqlanadigan o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan oqilona foydalanish bo‘yicha biotexnik tadbirlar ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi organlari bilan kelishib olinishi lozim.

O‘simlik dunyosining holatiga ta’sir ko‘rsatadigan faoliyat o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanishga oid talablarga rioya etgan holda amalga oshirilishi kerak.

Quyidagilar davlat ekologik ekspertizasidan o‘tkazilishi lozim:

barcha turdagi qurilishlar uchun yer uchastkalarini tanlash materiallari, amalga oshirilishi o‘simlik dunyosining holatiga yoki uning o‘sadigan muhitiga zararli ta’sir ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan rejadan oldingi, loyihadan oldingi va loyiha hujjatlari;

yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklarni boshqa joyga ko‘chirish va duragaylash ishlariga doir loyihalar;

o‘simliklarni himoya qilish vositalari, ularning o‘sish stimulyatorlari, mineral o‘g‘itlar va boshqa preparatlar.

O‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasidagi davlat ekologik ekspertizasi ekologik ekspertiza to‘g‘risidagi qonunchilikda belgilangan tartibda o‘tkaziladi.

O‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanish umumiy va maxsus foydalanish tartibida amalga oshiriladi.

O‘simlik dunyosi obyektlaridan umumiy foydalanish jismoniy shaxslar tomonidan bepul, hayotiy zarur ehtiyojlarni qanoatlantirish uchun cheklangan hajmlarda ushbu Qonun 33-moddasi birinchi qismining beshinchi, oltinchi, yettinchi va o‘ninchi xatboshilarida nazarda tutilgan o‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanish turlari bo‘yicha amalga oshiriladi.

O‘simlik dunyosi obyektlaridan umumiy foydalanish normalari va tartibi Qoraqalpog‘iston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi, O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligining viloyatlar va Toshkent shahar boshqarmalari bilan kelishilgan holda xalq deputatlari tuman (shahar) Kengashlari tomonidan belgilanadi.

O‘simlik dunyosi obyektlaridan maxsus foydalanish ruxsatnomalar asosida haq evaziga amalga oshiriladi.

O‘simlik dunyosi obyektlaridan maxsus foydalanish uchun ruxsatnoma ushbu Qonunda belgilangan tartibda,tasdiqlangan kvotalar doirasida beriladi.

O‘simlik dunyosi obyektlari doimiy yoki vaqtincha (uzoq muddatli va qisqa muddatli) foydalanishga berilishi mumkin.

Kamyob va yo‘qolib ketish xavfi ostida turgan yovvoyi holda o‘suvchi o‘simlik turlarini tabiiy muhitdan ajratib olishga O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining xulosasi inobatga olingan holda va O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori asosida O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi tomonidan beriladigan ruxsatnoma bo‘yicha yo‘l qo‘yiladi.

O‘zbekiston Respublikasining Qizil kitobiga kiritilgan kamyob va yo‘qolib ketish xavfi ostida turgan yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklar turlaridan ushbu turdagi o‘simliklarni saqlash, muhofaza qilish, takror ko‘paytirish va tiklash bo‘yicha ilmiy-tadqiqot ishlarini amalga oshirish maqsadida ularni tabiiy muhitdan ajratib olgan holda foydalanilishi mumkin.

O‘zbekiston Respublikasining Qizil kitobiga kiritilgan kamyob va yo‘qolib ketish xavfi ostida turgan yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklar turlarining urug‘lari, ko‘chatlari hamda nihollari pitomniklarda va plantatsiyalarda yetishtirilib, tabiiy muhitga ekilganidan keyin uch yil o‘tmasdan avval ularning urug‘larini yig‘ish yoki hosilini olish taqiqlanadi.

O‘zbekiston Respublikasining Qizil kitobiga kiritilgan kamyob va yo‘qolib ketish xavfi ostida turgan yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklarning ayrim turlarini va ularning qismlarini tabiiy muhitdan ajratib olishga doir ruxsatnomalarni berish cheklanishi mumkin. Kamyob va yo‘qolib ketish xavfi ostida turgan yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklarning turlarini va ularning qismlarini tabiiy muhitdan ajratib olishga doir cheklovlarning asoslari, yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklarning turlari hamda ularning qismlari, cheklovlarning amal qilish muddati O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining xulosasi inobatga olingan holda, O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi tomonidan kiritiladigan takliflar asosida O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

O‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanuvchilar:

o‘simlik dunyosi obyektlaridan o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish to‘g‘risidagi qonunchilikka muvofiq foydalanish;

o‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanish borasidagi buzilgan huquqlarining tiklanishi va o‘zlariga yetkazilgan zararning o‘rni qoplanishi;

yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklarga va ularning yashash faoliyati mahsulotlariga nisbatan mulk huquqiga egadir.

O‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanuvchilar:

o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasida belgilangan qoidalarga, o‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanish normalari va normativlariga rioya etishi;

foydalanishga berib qo‘yilgan o‘simlik dunyosi obyektlaridan oqilona foydalanishi;

o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va takror ko‘paytirish bo‘yicha chora-tadbirlarni amalga oshirishi, shuningdek biriktirilgan hududlarda o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasida idoraviy va (yoki) ishlab chiqarish nazoratini amalga oshirishi;

o‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanish joylarida yong‘in xavfsizligiga rioya etishi va yong‘inga qarshi tadbirlarni amalga oshirishi, yong‘inlar chiqqan hollarda esa ularni o‘chirish choralarini ko‘rishi;

o‘simlik dunyosi obyektlaridan maxsus foydalanganlik uchun haqni o‘z vaqtida kiritishi;

karantindagi va boshqa xavfli zararkunandalarni, o‘simliklar kasalliklarini va begona o‘tlarni o‘z vaqtida aniqlash maqsadida o‘simlik dunyosi holati ustidan muntazam ravishda kuzatuvlar o‘tkazishi, ular aniqlanganda esa topilgan o‘choqlarni tugatish choralarini ko‘rishi;

o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan oqilona foydalanish bo‘yicha biotexnik tadbirlarni amalga oshirishi;

boshqa o‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanuvchilarning huquqlarini buzmasligi;

o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish to‘g‘risidagi qonunchilik talablarini buzgan holda yetkazilgan zararning o‘rnini to‘liq hajmda qoplashi shart.

O‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanuvchilar qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega bo‘lishi va ularning zimmasida boshqa majburiyatlar ham bo‘lishi mumkin.

O‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanish turlari quyidagilardan iborat:

yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklarni chorvachilik ehtiyojlari uchun tayyorlash;

chorva mollarni o‘tlatish;

o‘simlik dunyosi obyektlaridan ovchilik va (yoki) baliq ovlash xo‘jaligi ehtiyojlari uchun foydalanish;

yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklar texnik xomashyosini yig‘ish va tayyorlash;

yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklar dorivor xomashyosini yig‘ish va tayyorlash;

yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklarni oziq-ovqat maqsadlari uchun yig‘ish va tayyorlash;

daraxtlar va butalarni kesish;

o‘simlik dunyosi obyektlaridan ilmiy va nazorat ishlarini o‘tkazish uchun foydalanish;

o‘simlik dunyosi obyektlaridan madaniy-ma’rifiy, o‘quv-tarbiyaviy, sog‘lomlashtirish, rekreatsiya va estetik maqsadlarda foydalanish;

o‘simlik dunyosi obyektlaridan tabiatni muhofaza qilish maqsadlarida foydalanish;

yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklar ayrim turlarining tarqalishini va sonini tartibga solish;

yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklarni boshqa joylarga ko‘chirish va duragaylash;

botanika kolleksiyalarini yaratish va to‘ldirib borish.

Qonunchilikda o‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanishning boshqa turlari ham nazarda tutilishi mumkin.

O‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanuvchilar tomonidan yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklarni chorvachilik ehtiyojlari uchun tayyorlash va chorva mollarni o‘tlatish ushbu maqsadlar uchun ularga maxsus berib qo‘yilgan tabiiy pichanzor va yaylov joylarda amalga oshiriladi.

Yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklarni chorvachilik ehtiyojlari uchun tayyorlashga va chorva mollarni o‘tlatishga:

davlat o‘rmon fondining tabiiy pichanzor va yaylov joylarida — o‘rmon biletlari bo‘yicha;

yer egalarining, yerdan foydalanuvchilarning, ijarachilarning va yer uchastkalari mulkdorlarining yer uchastkalarida — ularning roziligi bo‘yicha;

aholi punktlarining (shaharlarning, shaharchalarning va qishloq aholi punktlarining) yerlarida va zaxiradagi yerlarda — Qoraqalpog‘iston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligining, O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligining viloyatlar va Toshkent shahar boshqarmalarining qarorlari asosida yo‘l qo‘yiladi.

Yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan o‘simlik dunyosi obyektlaridan ovchilik va (yoki) baliq ovlash xo‘jaligi ehtiyojlari uchun foydalanish ularga biriktirilgan ov qilish va (yoki) baliq ovlash joylarida o‘simlik dunyosi obyektlarini ular o‘sadigan muhitdan ajratib olmagan, o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanishga oid talablarga rioya etgan holda amalga oshiriladi.

Yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklarning texnik va dorivor xomashyosini, oziq-ovqat maqsadlari uchun yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklarni jismoniy shaxslar tomonidan shaxsiy iste’mol uchun yig‘ish va tayyorlashga umumiy foydalanish tartibida yo‘l qo‘yiladi.

Yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklarning texnik va dorivor xomashyosini, oziq-ovqat maqsadlari uchun yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklarni o‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanuvchilar tomonidan yig‘ish va tayyorlashga o‘simlik dunyosi obyektlaridan maxsus foydalanish huquqini beruvchi ruxsatnomalar asosida yo‘l qo‘yiladi.

Yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklarning texnik va dorivor xomashyosini, oziq-ovqat maqsadlari uchun yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklarni yig‘ish va tayyorlash tartibi, bunday foydalanish uchun taqiqlangan yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklar turlarining, shu jumladan O‘zbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kiritilgan kamyob va yo‘qolib ketish xavfi ostida turgan yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklar turlarining ro‘yxati O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Davlat o‘rmon fondi yerlaridagi daraxtlar va butalarni kesish o‘rmonni parvarish qilish uchun kesish qoidalariga muvofiq, o‘rmonlarning qo‘riqlanish toifalari hisobga olingan holda berilgan o‘rmon biletlari bo‘yicha amalga oshiriladi.

Davlat o‘rmon fondiga kirmaydigan daraxtlar va butalarni kesishga faqat sanitariya maqsadlarida kesish hamda binolarni, inshootlarni va kommunikatsiyalarni qurish hamda rekonstruksiya qilish bilan bog‘liq holda kesish tartibida, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi, O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligining viloyatlar va Toshkent shahar boshqarmalari tomonidan beriladigan ruxsatnomalar asosida yo‘l qo‘yiladi.

Tabiiy omillar yoki o‘simliklar zararkunandalari, kasalliklari ta’sirida zararlangan, quriyotgan yoki qurib qolgan, shuningdek insonning hayoti va sog‘lig‘i, yuridik va jismoniy shaxslarning mol-mulki xavfsizligiga tahdid solayotgan davlat o‘rmon fondi tarkibiga kirmaydigan daraxtlar hamda butalarni kesish Qoraqalpog‘iston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi, O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligining viloyatlar va Toshkent shahar boshqarmalari tomonidan beriladigan ruxsatnomalar asosida haq to‘lanmasdan amalga oshiriladi.

O‘simlik dunyosi obyektlaridan ilmiy va nazorat ishlarini o‘tkazish uchun foydalanishga yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklarni ularning o‘sadigan muhitidan ajratib olmagan yoki ajratib olgan holda yo‘l qo‘yiladi.

Ilmiy va nazorat ishlarini o‘tkazish uchun o‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanuvchiga qonunchilikda belgilangan tartibda maxsus yer uchastkalari ajratilishi mumkin, bu yer uchastkalarida o‘simlik dunyosi obyektlaridan boshqa yuridik va jismoniy shaxslarning foydalanishi, agar bu ilmiy va nazorat ishlarini o‘tkazish maqsadlariga muvofiq bo‘lmasa, cheklanadi yoki taqiqlanadi.

O‘simlik dunyosi obyektlaridan ilmiy va nazorat ishlarini o‘tkazish uchun foydalanishga O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda yo‘l qo‘yiladi.

O‘simlik dunyosi obyektlaridan madaniy-ma’rifiy, o‘quv-tarbiyaviy, sog‘lomlashtirish, rekreatsiya va estetik maqsadlarda foydalanishga yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklarni ularning o‘sadigan muhitidan ajratib olmagan yoki ajratib olgan holda yo‘l qo‘yiladi.

Ekologik, ilmiy, madaniy va estetik jihatdan ahamiyatli, shuningdek shifobaxsh va sog‘lomlashtirish xususiyatiga ega bo‘lgan o‘simlik dunyosi obyektlaridan madaniy-ma’rifiy, o‘quv-tarbiyaviy, sog‘lomlashtirish, rekreatsiya va estetik maqsadlarda foydalanishga yo‘l qo‘yiladi.

O‘simlik dunyosi obyektlaridan madaniy-ma’rifiy, o‘quv-tarbiyaviy, sog‘lomlashtirish, rekreatsiya va estetik maqsadlarda foydalanish O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

O‘simlik dunyosi obyektlaridan tabiatni muhofaza qilish maqsadlarida foydalanishga o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish bo‘yicha ushbu Qonunda nazarda tutilgan talablarga rioya etgan holda yo‘l qo‘yiladi.

Yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklar ayrim turlarining (shudgorlar, pichanzorlar va yaylovlarni tabiiy ravishda bosib ketadigan zaharli, giyohvand moddali, karantindagi o‘simliklar, begona o‘tlar hamda boshqa o‘simliklarning) tarqalishini va sonini tartibga solish yovvoyi holda o‘suvchi boshqa o‘simliklarga, ularning o‘sadigan muhitiga va o‘zga tabiatni muhofaza qilish obyektlariga zarar yetkazilishini istisno etadigan usullar bilan amalga oshiriladi.

Tarqalishi va soni tartibga solinishi lozim bo‘lgan yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklarning ayrim turlari, shuningdek ushbu tartibga solish qoidalari O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining xulosalari inobatga olingan holda O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi tomonidan belgilanadi.

Yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklarni boshqa joylarga ko‘chirishga, shuningdek ularni duragaylashga belgilangan tartibda O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining xulosasi inobatga olingan holda, O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligining qaroriga ko‘ra ilmiy hamda xo‘jalik maqsadlarida yo‘l qo‘yiladi.

Yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan botanika kolleksiyalarini yaratish hamda to‘ldirib borishga O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi tomonidan beriladigan ruxsatnomalar bo‘yicha yo‘l qo‘yiladi.

Ilmiy, madaniy-ma’rifiy, o‘quv-tarbiyaviy yoki estetik ahamiyatga molik botanika kolleksiyalari davlat hisobiga olinishi lozim. Botanika kolleksiyalarining davlat hisobiga qo‘yilganligi to‘g‘risidagi guvohnoma O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi tomonidan beriladi.

Botanika kolleksiyalarini yaratuvchi hamda to‘ldirib boruvchi yuridik va jismoniy shaxslar O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi tomonidan tasdiqlangan botanika kolleksiyalarini hisobga olish, to‘ldirib borish, shuningdek O‘zbekiston Respublikasiga olib kirish va O‘zbekiston Respublikasidan olib chiqish qoidalariga rioya etishi shart.

O‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanish normalari va normativlari quyidagilardan iborat:

yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklarning texnik va dorivor xomashyosini,oziq-ovqat maqsadlari uchun yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklarni yig‘ish va tayyorlash uchun O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining xulosasi inobatga olingan holda O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi tomonidan tasdiqlangan kvotalar;

tabiiy pichanzorlarda va yaylov joylarda pichan o‘rish hamda chorva mollarni o‘tlatishning xalq deputatlari tuman (shahar) Kengashlari tomonidan qonunchilikka muvofiq tasdiqlangan normalari;

davlat o‘rmon fondiga kirmaydigan zaxira yerlarida pichan o‘rish va chorva mollarni o‘tlatish uchun ekologiya va iqlim o‘zgarishi sohasidagi maxsus vakolatli davlat organining hududiy bo‘linmalari tomonidan beriladigan ruxsatnoma.

Qonunchilikda o‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanishning boshqa normalari va normativlari ham belgilanishi mumkin.

O‘simlik dunyosi obyektlaridan maxsus foydalanish uchun ruxsatnoma:

davlat o‘rmon fondiga kirmaydigan yerlardagi O‘zbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kiritilmagan yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklarning barcha turlari bo‘yicha, shuningdek O‘zbekiston Respublikasining butun hududidagi O‘zbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kiritilgan yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklarning noyob va yo‘qolib ketish xavfi ostida turgan turlari bo‘yicha — O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi tomonidan;

davlat o‘rmon fondi yerlaridagi O‘zbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kiritilmagan yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklarning barcha turlari bo‘yicha — O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi huzuridagi O‘rmon xo‘jaligi agentligi tomonidan;

yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklarni chorvachilik ehtiyojlari uchun tayyorlash va chorva mollarni o‘tlatish uchun — Qoraqalpog‘iston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi, O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligining viloyatlar va Toshkent shahar boshqarmalari tomonidan beriladi.

Yog‘och olish va mevalar yetishtirish uchun maxsus ekilgan, yuridik yoki jismoniy shaxsning mulki bo‘lgan daraxtlar va butalarni (teraklar va boshqa tez o‘sadigan turlar, tutzorlar, mevali daraxtlar va butalar) kesish uchun ruxsatnoma talab qilinmaydi.

Yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklarning ayrim turlarini muhofaza qilish maqsadida O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi bu o‘simlik turlaridan foydalanishga yoki foydalanishning ayrim turlariga nisbatan O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining xulosalarini inobatga olgan holda cheklovlar yoki taqiqlar belgilashi mumkin.

O‘simlik dunyosini muhofaza qilish manfaatlarini ko‘zlab, yer egalarining, yerdan foydalanuvchilarning, yer uchastkalari ijarachilari va mulkdorlarining, shuningdek o‘rmonlardan, suvdan foydalanuvchilarning, suv iste’molchilarining hamda yer qa’ridan foydalanuvchilarning huquqlari qonunchilikda belgilangan tartibda cheklanishi va ularning zimmasiga tegishli majburiyatlar yuklatilishi mumkin.

O‘simlik dunyosi muhofaza qilinishini ta’minlash uchun o‘simlik dunyosi obyektlaridan maxsus foydalanish huquqi to‘xtatib turilishi, tugatilishi yoki bekor qilinishi mumkin.

O‘simlik dunyosi obyektlaridan maxsus foydalanish huquqi quyidagi hollarda to‘xtatib turilishi mumkin:

ruxsat berishga doir talablar va shartlar buzilganligi aniqlanganda;

maxsus vakolatli davlat organining aniqlangan qoidabuzarliklarni bartaraf etish to‘g‘risidagi qarori o‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanuvchilar tomonidan bajarilmaganda.

O‘simlik dunyosi obyektlaridan maxsus foydalanish huquqi quyidagi hollarda tugatiladi:

foydalanish zarurati qolmaganda yoki undan voz kechilganda;

foydalanishning belgilangan muddati o‘tganda;

o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish to‘g‘risidagi qonunchilik buzilganda;

o‘simlik dunyosining yashash faoliyati uchun qaytarib bo‘lmaydigan o‘zgarishlar va sharoitlarining yomonlashuvi tahdidi yuzaga kelganda, o‘simlik dunyosi yo‘q qilib yuborilganda yoki unga boshqa zararli ta’sir ko‘rsatilganda;

yer uchastkalari jamoat ehtiyojlari uchun olib qo‘yilganda;

foydalanish huquqi berilgan jismoniy shaxs vafot etganda yoki faoliyati tugatilganda yoxud yuridik shaxs tugatilganda.

Qonunchilikda o‘simlik dunyosi obyektlaridan maxsus foydalanish huquqini to‘xtatib turish yoki tugatish uchun boshqa hollar ham nazarda tutilishi mumkin.

O‘simlik dunyosi obyektlaridan maxsus foydalanish huquqi quyidagilar asosida bekor qilinishi mumkin:

o‘simlik dunyosi obyektlaridan foydalanuvchining ruxsat etish xususiyatiga ega hujjatni bekor qilish to‘g‘risidagi arizasiga ko‘ra;

ruxsat etish xususiyatiga ega hujjat qalbaki hujjatlardan foydalangan holda olinganligi fakti aniqlanganda.

O‘simlik dunyosi obyektlaridan maxsus foydalanish huquqi qonunchilikda belgilangan tartibda to‘xtatib turiladi, tugatiladi yoki bekor qilinadi.

O‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish to‘g‘risidagi qonunchilikni buzgan holda yig‘ilgan hamda tayyorlangan yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklar va ularning yashash faoliyati mahsulotlari, shuningdek yaratilgan hamda to‘ldirilgan botanika kolleksiyalari olib qo‘yilishi lozim, ularni olib qo‘yish imkoni bo‘lmagan taqdirda esa ularning qiymati aybdor shaxslardan qonunchilikda nazarda tutilgan miqdorda va tartibda undiriladi.

Yuridik va jismoniy shaxslar o‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish to‘g‘risidagi qonunchilikni buzish tufayli yetkazilgan zararning o‘rnini qonunchilikda belgilangan tartibda qoplashi shart.

Zararning o‘rnini qoplash aybdor shaxslarni qonunga muvofiq javobgarlikdan ozod etmaydi.

Davlat o‘rmon fondiga kirmaydigan daraxtlar va butalarning qimmatbaho navlari g‘ayriqonuniy ravishda kesilgan va (yoki) yo‘q qilingan taqdirda, ushbu huquqbuzarlikni sodir etgan shaxs g‘ayriqonuniy ravishda kesilgan va (yoki) yo‘q qilingan har bir daraxt va buta o‘rniga kesilgan va (yoki) yo‘q qilingan daraxtlar va butalardan qimmatbaholigi jihatidan kam bo‘lmagan yuz tup daraxt va buta ko‘chatini daraxt va buta kesilgan va (yoki) yo‘q qilingan joyga O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi organining qaroriga ko‘ra, o‘z hisobidan ekishi (ushbu joyda daraxt va buta ko‘chatlarini ekish uchun yer maydoni yetarli bo‘lmagan hollarda, daraxt va buta ko‘chatlarining qolgan qismi tegishli ma’muriy-hududiy birlikdagi boshqa joyga ekiladi) hamda ularni uch yil davomida parvarish qilishi shart.

O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi organining ushbu moddaning birinchi qismida ko‘rsatilgan qarori huquqbuzarlik sodir etgan shaxs tomonidan ixtiyoriy ravishda bajarilmagan taqdirda g‘ayriqonuniy ravishda kesilgan va (yoki) yo‘q qilingan har bir daraxt va buta o‘rniga kesilgan va (yoki) yo‘q qilingan daraxtlar va butalardan qimmatbaholigi jihatidan kam bo‘lmagan yuz tup daraxt va buta ko‘chatini daraxt va buta kesilgan va (yoki) yo‘q qilingan joyga, shuningdek daraxt va buta ko‘chatlarining qolgan qismini tegishli ma’muriy-hududiy birlikdagi boshqa joyga ekish va ularni uch yil davomida parvarish qilish masalasi sud tartibida hal etiladi.

G‘ayriqonuniy ravishda kesilgan va (yoki) yo‘q qilingan daraxtlar va butalarning qiymatini, kesilgan va (yoki) yo‘q qilingan daraxtlar va butalar o‘rniga ekiladigan ko‘chatlarning turlarini, shuningdek ularni ekish muddatlarini hamda joyini aniqlash tartibi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

O‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish sohasidagi nizolar qonunchilikda belgilangan tartibda hal etiladi.

O‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish to‘g‘risidagi qonunchilikni buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar bo‘ladi.