72-сон 11.04.2008. Asalni veterinariya laboratoriyalarida veterinariya-sanitariya ekspertizasidan oʻtkazish qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida

Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi huzuridagi Davlat veterinariya bosh boshqarmasining qoidalari, 11.04.2008 yildagi 72-son

Кучга кириш санаси

05.05.2008

Рус

Ўзб

O’zb

O‘zb|Рус

Joriy versiya

Hujjat 12.01.2018 sanasi holatiga

Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi huzuridagi davlat veterinariya bosh boshqarmasi boshligʻining

buyrugʻi

ASALNI VETERINARIYA LABORATORIYALARIDA VETERINARIYA-SANITARIYA EKSPERTIZASIDAN OʻTKAZISh QOIDALARINI TASDIQLASh TOʻGʻRISIDA

[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi bilan kelishilgan holda texnik hujjat deb topilgan. 2008-yil 25-aprel, 20-15-115/11-son]

Oʻzbekiston Respublikasining “Veterinariya toʻgʻrisida”gi, “Davlat sanitariya nazorati toʻgʻrisida”gi, “Oziq-ovqat mahsulotlarining sifati va xavfsizligi toʻgʻrisida”gi va “Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisida”gi qonuni talablarini bajarish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2007-yil 21-dekabrdagi 03-38-144-sonli Bayoniga muvofiq buyuraman:

1. “Asalni veterinariya laboratoriyalarida veterinariya-sanitariya ekspertizasidan oʻtkazish qoidalari” ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur hujjat Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan boshlab 10 kun oʻtgandan keyin kuchga kiradi.

3. Mazkur Qoidalar tasdiqlanishi munosabati bilan SSSR Qishloq xoʻjaligi vazirligining Veterinariya bosh boshqarmasi tomonidan 1978-yil 10-fevralda SSSR bosh davlat sanitariya vrachi oʻrinbosari bilan kelishib 1978-yil 21-martda tasdiqlangan “Pravila veterinarno-sanitarnoy ekspertizi meda na myasomolochnix i piщevix kontrolnix stansiyax i v veterinarnix laboratoriyax” Oʻzbekiston Respublikasida qoʻllanilmasin.

4. Mazkur buyruqning ijrosini nazorat qilishni oʻz zimmamda qoldiraman.

Boshliq v.v.b. M.YUSUPOV

Toshkent sh.,

2008-yil 11-aprel,

72-son

Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi Davlat sanitariya Bosh boshqarmasining 2008-yil 11-apreldagi 72-sonli buyrugʻi bilan

TASDIQLANGAN

Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi Davlat sanitariya Bosh boshqarmasining 2008-yil 11-apreldagi 72-sonli buyrugʻi bilan

TASDIQLANGAN

Asalni veterinariya laboratoriyalarida veterinariya-sanitariya ekspertizasidan oʻtkazish

Qoidalari

I. Umumiy qoidalar

1. Asalni veterinariya laboratoriyalarida veterinariya-sanitariya ekspertizasidan oʻtkazish qoidalari Oʻzbekiston Respublikasining “Veterinariya toʻgʻrisida”gi, “Davlat sanitariya nazorati toʻgʻrisida”gi, “Oziq-ovqat mahsulotlarining sifati va xavfsizligi toʻgʻrisida”gi va “Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisida”gi qonunlari asosida ishlab chiqilgan.

2. Ushbu Qoidalar asalni qayta ishlovchi xoʻjalik, korxona va muassasalar, bozorlar, sovuqxonalar, asal egalari, shuningdek davlat, idoraviy veterinariya xizmati va xususiy veterinariya mutaxassislari uchun qoʻllaniladi.

II. Asal va uni klassifikatsiyalash

3. Tabiiy gul asali — asalarilarni gullarning nektarini yigʻib qayta ishlagan, shirin, xushboʻy qiyomsimon suyuqlik yoki har xil konsistensiya va hajmdagi rangsiz yoki sariq, jigarrang va qoʻngʻir rangdagi kristallangan, asalarilarning inlaridan tsentrafugalanib yoki siqib ozuqa sifatida ishlatish maqsadida olingan mahsulot.

4. Asal kelib chiqishiga qarab gulli, sirachli va aralash turlarga boʻlinadi. Koʻpincha bir necha tur oʻsimliklardan yigʻilgan koʻp floralik gulli asallar, ayrim xollarda bir turdagi oʻsimliklardan yigʻilgan, bir floralik bir gulli asallar (lipa, grechixa, kungaboqar va boshqalar) uchraydi. Kelib chiqishiga qarab sirachli asallar oʻsimlik va hayvonotga mansub boʻladi.

III. Bozorlarda asal sotishga qoʻyiladigan veterinariya-sanitariya talablari

5. Asalni tashish va saqlashga ishlatiladigan idishlar sanitariya-gigiyena talablariga javob beradigan boʻlishi zarur.

6. Ekspertizaga asal egasida F—4 (1-ilova) veterinariya maʼlumotnomasi yoki F—2 (2-ilova) veterinariya guvohnomalari va asalarilarning veterinariya-sanitariya pasportlari boʻlgan taqdirda qabul qilinadi.

7. Asalda quyidagilar aniqlanganda isteʼmolga yaroqsiz hisoblanadi:

idish 5-punkt talablariga mos kelmaganda;

organoleptik kamchiliklar aniqlanganda;

namligi 21 % dan ortiqligi aniqlanganda;

achiganda;

mexanik ifloslanganda;

50°S dan yuqori haroratda eritilganda;

zaharliligi aniqlanganda;

radioktivligi aniqlanganda;

asalarilarning yuqumli kasalliklari qoʻzgʻatuvchilari aniqlanganda;

qalbakilashtirilganda.

8. Asalda antibiotiklar qoldigʻini, asalarilarning yuqumli kasalliklari qoʻzgʻatuvchisini, radioaktivligini aniqlash uchun veterinariya laboratoriyasiga asal namunasi shisha idishga solinib, zich yopilib, tamgʻalangan holda joʻnatiladi.

9. Veterinariya jihatidan isteʼmolga yaroqli deb topilgan asalga belgilangan shakldagi veterinariya-sanitariya ekspertizasi xulosasi (3-ilova) beriladi.

10. Bozorlarda maxsus kiyimga ega boʻlgan (eng, fartuk, durra yoki qalpoq) va savdo qilish sanitariya qoidalariga rioya qiluvchi, asalni veterinariya jihatidan isteʼmolga yaroqliligini kafolatlovchi veterinariya-sanitariya ekspertizasi xulosasini olgan shaxslar sotishlari mumkin.

11. Idishlarda asalni veterinariya-sanitariya ekspertizasini oʻtkazilganligini koʻrsatuvchi belgi:

isteʼmolga yaroqli asallar uchun oq rangli;

diastazasi 5 dan past va sirachli asallar uchun koʻk rangli yorliqlar qoʻyiladi.

12. Veterinariya-sanitariya ekspertizasi laboratoriyalarida asalni veterinariya-sanitariya ekspertizasi natijalari tegishli jurnalda qayd qilinadi.

IV. Namuna olish usullari

13. Namunalar veterinariya-sanitariya ekspertizasi laboratoriyasi mutaxassisi tomonidan egasi ishtirokida olinadi.

14. Namunalar idishlarning holati va ularni qoidalarning 5-punktiga mosligiga tekshirilgandan soʻng olinadi.

15. Asalni tekshirish uchun namuna har bir nazoratdagi idishdan 100gr miqdorda, suv miqdorini areometr yordamida tekshirishda namuna miqdori ikki barobarga koʻpaytiriladi.

16. Sotilmay qolgan va bozorga saqlash uchun qoldirilmagan asal takroran veterinariya-sanitariya ekspertizasidan oʻtkaziladi.

17. Veterinariya-sanitariya ekspertizasi uchun namunalar alyuminli nay (asal suyuq boʻlsa) yoki yogʻ olish moslamasi (asal quyuq boʻlsa) yordamida har xil qavatidan olinib toza, quruq shisha yoki chinni idishga solinadi.

18. Kristallangan asaldan namuna olish uchun konussimon nayni qiya holatda asalga botiriladi. Soʻngra nay oʻz oʻqi atrofida 360°Sga aylantirilib sugʻurib olinadi. Asal ustunchasidan asal qatlami kurakcha yoki pichoq yordamida qirqib olinadi.

19. Mum (uya) asali agarda u yopiq, kristallanmagan, shuningdek mum bir tusda oq yoki sariq rangda boʻlsa ekspertizaga qabul qilinadi. Namuna har beshinchi mumli (uyali) romdan pichoq bilan 25 sm² miqdorida qirqib olinadi. Agarda mumli asal boʻlaklangan (mum ramkadan chiqarilgan va qirqilgan) boʻlsa, namuna har bir boʻlakdan shuncha miqdorda (25 sm²) olinadi.

Mum qopqoqlari qirqib olingandan soʻng namuna diametri 1 mm toʻrli filtr solingan stakanga joylashtirilib, 40 — 45° S haroratda termostatga qoʻyiladi.

Filtrlash protsessida mum boʻlakchalarida asal toʻliq oqib tushishi uchun boʻlakchalar bir necha marotaba agʻdarib qoʻyiladi.

Har bir namuna alohida tekshiriladi.

Asalarilar tomonidan yopilgan asal yetilganini belgilaydi, biroq mahsulotning sifati va tabiiyligini kafolotlamaydi. Mumli asalni ekspertizasida qoʻyidagilarga eʼtibor beriladi:

a) organaleptik kamchiligi va achiganligiga;

b) mumda asalari tuxumlari va gul changi;

v) shakar asali borligiga.

Sanab oʻtilgan kamchiliklar va qalbakilashtirilgan asal aniqlansa bular uni yaroqsizga chiqarishga asos boʻladi.

V. Asalni organoleptik tekshirish

20. Rangini aniqlash — asalni rangi kunduzgi yorugʻlikda vizual koʻrish orqali aniqlanadi.

21. Xushboʻyligini aniqlash — asal nektar turiga, asaldagi qoʻshimchalar borligiga, saqlash muddati va sharoitiga, uni isitilishi hamda qalbakilashtirilganiga bogʻliq ravishda oʻziga xos xushboʻy hidli boʻladi. Ayrim asal turlarining hidi badboʻy (tamaki, axlatxona hidi), ayrim asal turlari esa hidsiz boʻladi. Asalning xushboʻyligi achiganda, uzoq vaqt qattiq qizdirilganda, sunʼiy invertlangan shakar, shakar qamish shakari, shakar qiyomi qoʻshilganda va h.k., shuningdek asalarilar shakar qiyomi bilan boqilganda yoʻqoladi.

Xushboʻyligini aniqlash uchun shisha byuks (stakanga) 30—40 gr. asal solinib, usti qopqoq bilan yopilib suvli hammomda 40—45° S haroratda 10 daqiqa davomida isitiladi.

22. Taʼmini aniqlash — asal 30° S haroratgacha isitilib soʻngra tami aniqlanadi.

23. Quyuqligini aniqlash — quyuqligi (yopishqoqligi, shiradorligi) harorati 20°S boʻlgan asalga qoshiqcha tushirilib olinadi va asalni oqishiga qarab baholanadi

a) suyuq asal — qoshiqchada ozgina miqdorda asal boʻlib, u mayda kichik tomchilar bilan tomadi. Suyuq asal oq akatsiya, beda, qizilbargga (bargisurhga) xos boʻlib, tarkibidagi namlik 21% dan oshiq boʻladi;

b) quyuq asal — qoshiqchada asal miqdori anchagina boʻlib, u yirik, siyrak, choʻzinchoq tomchilar bilan tomadi. Quyuqlik turli xil gullardan olingan asallarga xos boʻladi;

v) juda quyuq asal qoshiqchada asal miqdori ancha boʻlib, u uzun yirik ipsimon boʻlib oqadi. Juda quyuq sirachli asalga va gul asallarining kristallanayotgan davriga xos boʻladi;

g) qattiqlashgan asal — qoshiq asalga kuch bilan botadi.

24. Asallarning organaleptik koʻrsatkichlari 1-jadvalda keltirilgan koʻrsatgichlarga mos boʻlishi shart.

‎	‎	1-jadval‎
Koʻrsatkichlar nomi	Asalning tavsifi
Koʻrsatkichlar nomi	Gul asali‎‎	‎Sirach asal‎ ‎
Rangi‎	Rangsizdan jigarrangacha. Ochiq ranglilari koʻpchilikni tashkil qiladi, kashtan, grechixa, veres asallaridan tashqari‎	Och shaffovdan toʻq jigarranggacha. Igna bargli daraxtlardan ochiq rangli, zarang daraxtidan juda qoramtir rangli.‎
Xushboʻyligi‎	Oʻziga xos toza, yoqimli, nim xushboʻydan, kuchli xushboʻygacha.‎	Sezilar-sezilmas namoyon.‎
Taʼmi‎	Shirin, mayin, yoqimli, yot taʼmsiz (kashtan asali nordon tamli).‎	Shirin, yoqimliligi past, baʼzi holatlarda nordon taʼmli‎
Quyuqliligi (konsistensiyasi)‎	Kristallanguncha qiyomsimon, yetilishda juda yopishqoq, kristallashgandan soʻngra juda zich. Qatlamlarga ajralishiga yoʻl qoʻyilmaydi
Kristallanishi ‎	‎‎Kristallanishi mayda donachalardan yirik donachalargacha

‎	‎	1-jadval‎
Koʻrsatkichlar nomi	Asalning tavsifi
Koʻrsatkichlar nomi	Gul asali‎‎	‎Sirach asal‎ ‎
Rangi‎	Rangsizdan jigarrangacha. Ochiq ranglilari koʻpchilikni tashkil qiladi, kashtan, grechixa, veres asallaridan tashqari‎	Och shaffovdan toʻq jigarranggacha. Igna bargli daraxtlardan ochiq rangli, zarang daraxtidan juda qoramtir rangli.‎
Xushboʻyligi‎	Oʻziga xos toza, yoqimli, nim xushboʻydan, kuchli xushboʻygacha.‎	Sezilar-sezilmas namoyon.‎
Taʼmi‎	Shirin, mayin, yoqimli, yot taʼmsiz (kashtan asali nordon tamli).‎	Shirin, yoqimliligi past, baʼzi holatlarda nordon taʼmli‎
Quyuqliligi (konsistensiyasi)‎	Kristallanguncha qiyomsimon, yetilishda juda yopishqoq, kristallashgandan soʻngra juda zich. Qatlamlarga ajralishiga yoʻl qoʻyilmaydi
Kristallanishi ‎	‎‎Kristallanishi mayda donachalardan yirik donachalargacha

VI. Asalni laboratoriyada tekshirish

25. Asal eritmasini tayyorlash. Asalni laboratoriyada tekshirish namunalarning suvli eritmalarida oʻtkaziladi, faqat asaldagi suv miqdorini refraktometrda aniqlashda tabiiy asal namunasidan foydalaniladi.

Bioximik tekshiruvlar uchun quruq modda miqdoriga hisoblab olingan asalning 0,25—10% eritmasi tayyorlanadi. Suv miqdorini areometr bilan aniqlash va baʼzi sifat reaksiyalari oʻtkazish uchun asalning yuqoriroq konsentratsiyali eritmalari talab qilinadi (1:2).

a) quruq modda hisobiga oʻtkazilgan asalning eritmasini tayyorlash. Hisoblash 1-va 2-formulalar bilan amalga oshiriladi:

(1)

X—belgilangan konsentratsiyadagi asal eritmasining quruq moddaga aylantirilgandagi miqdori, ml;

M—olingan asal miqdori, gr;

V—asaldagi quruq modda miqdori, %;

S—asal eritmasining belgilangan konsentratsiyasi, %;

(2) X₁=X—M₁

X₁—asalning % konsentratsiyali eritmasini tayyorlash uchun ketadigan suv miqdori, ml;

X—asalning belgilangan konsentratsiyali eritmasiga ketgan asalning quruq moddasi miqdori, ml;

m₁—olingan asal miqdori, gr.

Misol. Tarkibida namligi 20 % boʻlgan 6 gr miqdordagi asal namunasidan 10% asal eritmasini tayyorlash talab qilinadi. Ushbu asal tarkibida quruq modda 80% (100%-20%=80%). Koʻrsatilgan asal namunasidan tayyorlangan 10 % eritmasining umumiy miqdori (6x80):10=48 ml. 6 g asal namunasidan 10% eritma tayyorlash uchun 42 ml suv talab etiladi (48-6=42).

b) 1:2 nisbatdagi asalning eritmasini tayyorlash. Eritmani tayyorlash uchun bir qism ogʻirlik birligidagi asal ikki qism ogʻirlik birligidagi suvda eritiladi.

26. Asaldagi namligi quyidagicha aniqlanadi;

a) asaldagi suv miqdori va quruq modda miqdorini asal eritmasining solishtirma ogʻirligiga qarab aniqlanadi.

Asalning 1:2 nisbatdagi eritmasi tayyorlanadi. Buning uchun 100 gr yaxshi aralashtirilgan asalni oʻlchab olib, 200 ml distillangan suvda 30—40° S haroratda eritiladi. Tayyorlangan eritma 15° S haroratgacha sovutiladi va uning solishtirma ogʻirligi aniqlanadi. Suv va quruq moddaning miqdori 2-jadvalga muvofiq aniqlanadi.

Masalan. Asal eritmasining 1:2 nisbatdagi 15°S haroratdagi eritmada asal eritmasining solishtirma ogʻirligi 1,116 aniqlangan boʻlsa, jadvalda asaldagi quruq modda qoldigʻi 27,13 % ga toʻgʻri keladi. Bunda asal 3 nisbatda eritilganligi sababli asaldagi quruq moddaning qoldigʻi 27,13 x 3 = 81,39%” ga teng boʻladi, suvning miqdori esa 100 - 81,39 = 18,61% ga teng boʻladi.

2-jadval
Solishtirma ogʻirlik (15° S haroratda, g/ sm³)‎	Quruq modda qoldigʻi, % hisobida‎	Solishtirma ogʻirlik(15° S haroratda, g/sm³)‎	Quruq modda qoldigʻi miqdori, % hisobida‎
1,101‎	23,91‎	1,114‎	26,71
1,102‎	24,13‎	1,115‎	26,92
1,103‎	24,34‎	1,116‎	27,13
1,104‎	24,56‎	1,117‎	27,35
1,105‎	24,78‎	1,118‎	27,56
1,106‎	24,99‎	1,119‎	27,77
1,107‎	25,21‎	1,120	27,98
1,108‎	25,42‎	1,121	28,19
1,109‎	25,64	1,122	28,40
1,110‎	25,85	1,123	28,61
1,111‎	26,07	1,124	28,82
1,112‎	26,28	1,125	29,03
1,113‎	26,50	‎	‎

2-jadval
Solishtirma ogʻirlik (15° S haroratda, g/ sm³)‎	Quruq modda qoldigʻi, % hisobida‎	Solishtirma ogʻirlik(15° S haroratda, g/sm³)‎	Quruq modda qoldigʻi miqdori, % hisobida‎
1,101‎	23,91‎	1,114‎	26,71
1,102‎	24,13‎	1,115‎	26,92
1,103‎	24,34‎	1,116‎	27,13
1,104‎	24,56‎	1,117‎	27,35
1,105‎	24,78‎	1,118‎	27,56
1,106‎	24,99‎	1,119‎	27,77
1,107‎	25,21‎	1,120	27,98
1,108‎	25,42‎	1,121	28,19
1,109‎	25,64	1,122	28,40
1,110‎	25,85	1,123	28,61
1,111‎	26,07	1,124	28,82
1,112‎	26,28	1,125	29,03
1,113‎	26,50	‎	‎

b) asal namligini refraksiya indeksi boʻyicha aniqlash.

Asal namligining miqdori refraksiya indeksi boʻyicha avvaldan distillangan suvga moslangan RDU yoki RL markali refraktometr bilan aniqlanadi. Suyuq asal tomchisi refraktometrning pastki prizmasiga tomiziladi va sindirish koʻrsatkichi aniqlanadi. Tekshirilayotgan asal namligining miqdori 3-jadval orqali aniqlanadi.

Harorat koʻrsatkichlariga oʻzgartirishlar. Harorat 20° S dan ortiq boʻlganda har bir 1° S uchun 0,00023 qoʻshiladi, harorat 20° S past boʻlganda har bir 1°S uchun 0,00023 olib tashlanadi.

Izoh: kristallangan asallar tekshirishdan avval suv hammomida 60° S haroratda eriguncha isitiladi, soʻngra sovutilib 28, 29 punktlarga muvofiq tekshiriladi.

3-jadval
Refraksiya indeksi, harorat 20° S‎	Suvning miqdori, %‎	Refraksiya indeksi, harorat 20° S	Suvning miqdori, % ‎	Refraksiya indeksi, harorat 20° S‎	Suvning miqdori, % ‎
1,5044	13,0	1,4935	17,2	1,4830‎	21,4‎
1,5038	13,2	1,4930	17,4	1,4825‎	21,6‎
1,5033	13,4	1,4925	17,6‎	1,4820‎	21,8‎
1,5028	13,6	1,4920	17,8‎	1,4815‎	22,0‎
1,5023	13,8	1,4915	18,0‎	1,4810‎	22,2‎
1,5018	14,0	1,4910	18,2‎	1,4805‎	22,4‎
1,5012	14,2	1,4905	18,4‎	1,4800‎	22,6‎
1,5007	14,4	1,4900	18,6‎	1,4795‎	22,8‎
1,5002	14,6	1,4895	18,8‎	1,4790‎	23,0‎
1,4997	14,8	1,4990	19,0‎	1,4785‎	23,2‎
1,4992	15,0	1,4885	19,2‎	1,4780‎	23,4‎
1,4987	15,2	1,4880	19,4‎	1,4775‎	23,8‎
1,4982	15,4	1,4875	19,6‎	1,4770‎	24,0‎
1,4976	15,6	1,4870	19,8‎	1,4765‎	24,2‎
1,4971	15,8	1,4865	20,0‎	1,4760‎	24,4‎
1,4966	16,0	1,4860	20,2‎	1,4755‎	24,6‎
1,4961	16,2	1,4855	20,4‎	1,4750‎	24,8‎
1,4956	16,4	1,4850	20,6	1,4745‎	24,8‎
1,4951	16,6	1,4845	20,8‎	1,4740‎	24,0‎
1,4946	16,8	1,4840	21,0‎	‎	‎
1,4940	17,8	1,4835	21,2‎	‎	‎

3-jadval
Refraksiya indeksi, harorat 20° S‎	Suvning miqdori, %‎	Refraksiya indeksi, harorat 20° S	Suvning miqdori, % ‎	Refraksiya indeksi, harorat 20° S‎	Suvning miqdori, % ‎
1,5044	13,0	1,4935	17,2	1,4830‎	21,4‎
1,5038	13,2	1,4930	17,4	1,4825‎	21,6‎
1,5033	13,4	1,4925	17,6‎	1,4820‎	21,8‎
1,5028	13,6	1,4920	17,8‎	1,4815‎	22,0‎
1,5023	13,8	1,4915	18,0‎	1,4810‎	22,2‎
1,5018	14,0	1,4910	18,2‎	1,4805‎	22,4‎
1,5012	14,2	1,4905	18,4‎	1,4800‎	22,6‎
1,5007	14,4	1,4900	18,6‎	1,4795‎	22,8‎
1,5002	14,6	1,4895	18,8‎	1,4790‎	23,0‎
1,4997	14,8	1,4990	19,0‎	1,4785‎	23,2‎
1,4992	15,0	1,4885	19,2‎	1,4780‎	23,4‎
1,4987	15,2	1,4880	19,4‎	1,4775‎	23,8‎
1,4982	15,4	1,4875	19,6‎	1,4770‎	24,0‎
1,4976	15,6	1,4870	19,8‎	1,4765‎	24,2‎
1,4971	15,8	1,4865	20,0‎	1,4760‎	24,4‎
1,4966	16,0	1,4860	20,2‎	1,4755‎	24,6‎
1,4961	16,2	1,4855	20,4‎	1,4750‎	24,8‎
1,4956	16,4	1,4850	20,6	1,4745‎	24,8‎
1,4951	16,6	1,4845	20,8‎	1,4740‎	24,0‎
1,4946	16,8	1,4840	21,0‎	‎	‎
1,4940	17,8	1,4835	21,2‎	‎	‎

27. Optik faollikni aniqlash—asaldagi uglevodlar optik faollikka ega boʻlib, qutblangan (polyarizatsiyalangan) yorugʻlik yuzasini aylantirish qobiliyatiga ega. Gul asali (polyarizatsiyalangan yorugʻlik yuzasini) chapga aylantiradi, sirachli va baʼzi qalbakilashtirilgan asallar (shakar asali, shakar qamish shakari, shinni, qiyom) oʻnga aylantiradi.

Optik faollikni aniqlash uchun ixcham koʻchma polyarimetr (P-161 tipidagi) yoki universal shakar oʻlchagich SU-3 dan foydalaniladi. Oʻlchov oʻtkazishdan avval asbob moslanadi. Shundan soʻng kameraga tekshirayotgan asal eritmasining filtrlangan 10 % eritmasi bilan toʻldirilgan polyarimetr kyuvetasi (trubkasi) joylashtiriladi, asal eritmasi koʻrish maydonchalari bir xilligini oʻzgartiradi. Kremalyer aylantirilib koʻrish maydonchalarining bir xil holatga keltiriladi va nonius bilan daraja koʻrsatkichi hisoblab chiqiladi. Daraja koʻrsatkichini hisoblash 5 marotaba oʻtkaziladi. Oʻtkazilgan besh oʻlchovning oʻrtacha arifmetik qiymati oʻtkazilgan oʻlchovlar natijasi boʻlib hisoblanadi.

28. Mexanik qoʻshimchalarni aniqlash—stakan ustiga teshikchalari diametri 1 mm dan katta boʻlmagan metall toʻrga miqdori 50 gr atrofidagi asal solinadi. Stakan 60°S haroratgacha suv hammomida isitilib quritish shkafiga qoʻyiladi, toʻrdan oʻtkazilib filtrlanadi. Asal namunasidagi qoldiq koʻzga koʻrinmas darajaga kelguncha filtrlanishi kerak.

29. Umumiy kislotalikni aniqlash—asalning umumiy kislotaligi undagi turli kislotalar, tuzlar, oqsillar va ikki oksidli uglerodlarning mavjudligiga bogʻliq. Ushbu koʻrsatkich normal graduslar (milli ekvivalentlar) — 100 gr asalni fenoftalein indikatoriligida oʻyuvchi natriy ishqorining 0,1 n eritmasi bilan titrlashga ketgan miqdori bilan belgilanadi.

Kimyoviy stakanga asalning 10% eritmasidan 100 ml oʻlchab olinib, fenoftaleinning 1% spirtli eritmasidan 5 tomchi tomiziladi va oʻyuvchi natriyning 0,1 n eritmasi bilan och pushti rangga kirgungacha titrlanadi. Titrlash oxirida eritma rangi 10 sekund davomida bir xilda saqlanishi kerak. Parallel oʻtkazilgan tekshiruvlar natijasi bir-biridan ±0,05 normal gradusdan oshmasligi lozim.

30. Mineral moddalarni aniqlash (kul) — asaldagi mineral moddalar miqdori unga saxaroza, glyukoza, sunʼiy invertlangan shakar qoʻshilganda kamayadi.

Vazni oʻzgarmaydigan holatgacha qizdirilgan tigelga 5—10 gr (aniqligi ODmg gacha) asal solinib, uni qorayib koʻmir holatiga yetguncha gaz yoki elektr plitkasida kuydiriladi (bunda pufakchalar paydo boʻlib, moddaning yoʻqotilishidan ehtiyot boʻlish zarur). Shundan soʻng namuna 1 soat davomida 600° S da (qizil rang) qizdiriladi. Tigel eksikatorda tepasuvsiz sulfat kislotasi yordamida 30 minut davomida sovutiladi va tortiladi. Mineral moddalarning umumiy miqdori quyidagi formula yordamida hisoblanadi

, bunda:

X % hisobidagi umumiy kul miqdori

m₀—tigel massasi, gr;

m₁—kul bilan tigel massasi, gr;

31. Diastaza aktivligini aniqlash — diastaza (amilaza) aktivligi baʼzi tabiiy asal turlarida juda past (oq akatsiya, kipra, beda, lipa, kungaboqar). Asal 50° S dan ortiq darajada qizdirilganda va uzoq muddatda saqlanganda (bir yildan ortiq) diastazaning aktivligi qisman yoki butunlay yoʻqoladi. Asalni qalbakilashtirish ham fermentning aktivligini pasaytirishga olib keladi.

Diastazaning aktivligini aniqlash bu fermentning kraxmalni amiladekstringa parchalash xususiyatiga asoslangan. Ushbu miqdoriy koʻrsatgich diastaza soni bilan belgilanadi (Gyote birligi), u 1 gr asaldagi (quruq modda hisobida) diastaza (amilaza) bilan bir soat davomida 40±1°S haroratda millilitr hisobidagi 1 % kraxmal eritmasining diastaza (amilaza) bilan parchalanib, yod binafsha rangga boʻyamaydigan holatga kelgan miqdori.

11 dona probirkaga asalning 10 % li eritmasi va 4-jadvaldagiga muvofiq boshqa komponentlar qoʻshiladi.

Probirkalar qopqoqlar bilan yopiladi, yaxshilab aralashtirilib 40±1° S haroratdagi suvli hammomga 1 soat muddatga qoʻyiladi. Soʻngra suvli hammomdan olinib, oqar suv ostida xona haroratigacha sovutiladi shundan keyin har biriga yod eritmasi (100 ml distillangan suvda 0,5 g yod, 1 gr kaliy yod eritmasi) bir tomchidan tomiziladi.

Kraxmal parchalanmagan probirkalarda binafsha rang paydo boʻladi, parchalangalarida— qoʻngʻir, qisman parchalanganlari—siyohrang tusga kiradi.

№ probirka‎	1‎	2‎	3‎	4‎	5‎	6‎	7‎	8‎	9‎	10‎	11‎
‎10% asal eritmasi, ml	‎1,0	‎1,3	‎1,7	‎2,1	‎2,8	‎3,6	‎4,6	‎6,0	‎7,7	‎11,1	‎15
‎Distillangan suv, ml	‎9,0	‎8,7	‎8,3	‎7,9	‎7,2	‎6,4	5,4‎	4,0‎	2,3‎	—‎	—‎
0,58% osh tuzi eritmasi, ml‎	0,5‎	0,5‎	0,5‎	0,5‎	0,5‎	0,5‎	0,5‎	0,5‎	0,5‎	0,5‎	0,5‎
1% kraxmal eritmasi, ml‎	5,0‎	5,0‎	5,0‎	5,0‎	5,0‎	5,0‎	5,0‎	5,0‎	5,0‎	5,0‎	5,0‎
Diastaza soni (Gyote birligi)‎	50‎	38‎	29,4‎	23,8‎	17,9‎	13,9‎	10,9‎	8,0‎	6,5‎	4,4‎	3,3‎

№ probirka‎	1‎	2‎	3‎	4‎	5‎	6‎	7‎	8‎	9‎	10‎	11‎
‎10% asal eritmasi, ml	‎1,0	‎1,3	‎1,7	‎2,1	‎2,8	‎3,6	‎4,6	‎6,0	‎7,7	‎11,1	‎15
‎Distillangan suv, ml	‎9,0	‎8,7	‎8,3	‎7,9	‎7,2	‎6,4	5,4‎	4,0‎	2,3‎	—‎	—‎
0,58% osh tuzi eritmasi, ml‎	0,5‎	0,5‎	0,5‎	0,5‎	0,5‎	0,5‎	0,5‎	0,5‎	0,5‎	0,5‎	0,5‎
1% kraxmal eritmasi, ml‎	5,0‎	5,0‎	5,0‎	5,0‎	5,0‎	5,0‎	5,0‎	5,0‎	5,0‎	5,0‎	5,0‎
Diastaza soni (Gyote birligi)‎	50‎	38‎	29,4‎	23,8‎	17,9‎	13,9‎	10,9‎	8,0‎	6,5‎	4,4‎	3,3‎

Rangsizlangan (nimsargʻish) oldidagi oxirgi kuchsiz ranglangan probirka tekshirilayotgan asalning diastaza aktivligiga toʻgʻri keladi (4-jadvalga qarang).

Agarda eriydigan kraxmal boʻlmasa uni quyidagi usulda tayyorlash mumkin: 250 g kartoshka kraxmali olinib 1 l distillangan suvda yuviladi, tindirilgandan soʻng suv toʻkib tashlanadi.

Qolgan choʻkmaga 1,5 l 4% NS1 eritmasi quyilib, 1-2 soatga qoldiriladi soʻngra filtrlanadi. Filtrdan yigʻib olingan kraxmal distillangan suvda koʻp marotaba lakmusda neytral reaksiya bergunga qadar yuviladi va 90° S haroratda quritiladi.

Tabiiy asal uchun diastaza soni GOST 19792-87 binoan 5 dan kam boʻlmasligi kerak.

32. Saxarozalashtirilgan (invertlangan) shakarni aniqlash. Asaldagi glyukoza va fruktozalarning umumiy miqdori saxarozalashtirilgan shakar deb belgilash qabul qilingan. Asalda saxarozalashtirilgan shakar miqdori 70 % kam boʻlsa asalni qalbakilashtirilganini bildiradi. Ammo saxarozalashtirilgan shakar miqdorining normada boʻlishi asalni tabiiyligini kafolatlamaydi.

a) asal eritmasini tayyorlash — tekshirilayotgan asaldan 10 % li suvli eritma tayyorlanadi. Shundan soʻng, ushbu eritmadan 0,25 % li eritma tayyorlanadi. Buning uchun 200 ml oʻlchovli kolbaga 10 % asal eritmasidan 5 ml oʻlchab solinib, soʻngra belgisiga qadar suv solinadi va aralashtiriladi.

b) aniqlash yoʻli — kolbaga qizil qon tuzining K₃Gʻe(SK)b 1 % li eritmasidan 10 ml, oʻyuvchi natriyning 10 % li eritmasidan 2,5 ml, asalning 0,25 % li eritmasidan 5 ml va metil koʻkining 1% li eritmasidan bir tomchi solinadi. Aralashma qaynash darajasigacha qizdiriladi va asta qaynab turganida tekshirilayotgan asalning 0,25 % li eritmasi bilan binafsha rangi (reaksiya oxirida siyoh rang) ketguncha titrlanadi.

Metilen koʻkining qayta tiklash moddalari bilan tiklanishi ancha kechikib oʻtadi shu sababli titrlashni 2 sekunda bir tomchi tezlikda olib borilishi zarur. Aralashma sovugandan soʻng rangini qayta tiklanishi hisobga olinmaydi. Titrlash 2-3 marotaba oʻtkazilib, oʻrta koʻrsatkichi chiqariladi. Parallel tekshiruvlar natijasi 1 % dan ortiq farq qilmasligi kerak.

Izoh. Agarda kolbadagi aralashma titrlanmasdan rangsizlansa, bu tekshirilayotgan asalda saxarozalashtirilgan (invertlangan) shakar miqdorining 81,2% ortiqligini koʻrsatadi. Asalda saxarozalashtirilgan (invertlangan) shakar miqdori 5-jadval boʻyicha aniqlanadi.

33. Saxarozalashtirilgan (invertlangan) shakarning yuqori miqdorini aniqlash — kolbaga qizil qon tuzining (K₃Gʻe(SN)b) 1 % li eritmasidan 10 ml, oʻyuvchi natriyning 10 % li eritmasidan 2,5 ml, asalning 0,25 % li eritmasidan 5,8 ml solinadi. Kolbadagi aralashma qaynash darajasigacha qizdiriladi va 1 minut qaynatiladi va metil sinkasining 1 % li eritmasidan bir tomchi solinadi. Agarda suyuqlik rangsizlanmasa tekshirilayotgan asalda saxarozalashtirilgan (invertlangan) shakarning miqdori 70 % dan past boʻladi, bu asal qalbakilashtirilgan.

5-jadval
0,25% asal eritmasining titrlashga ketgan miqdori, ml ‎	saxarozalashtirilgan (invertlangan) shakar, %‎	0,25% asal eritmasining titrlashga ketgan miqdori, ml‎	Saxarozalash-tirilgan (invertlangan) shakar, % ‎
1‎	2‎	1‎	2‎
5,0‎	81,2	7,4‎	55,1‎
5,1‎	79,6‎	7,5‎	54,3‎
5,2‎	78,0‎	7,6‎	53,6‎
5,3‎	76,6‎	7,7‎	53,0‎
5,35‎	75,9‎	7,8‎	52,3‎
5,4‎	75,2‎	7,9‎	51,6‎
5,45‎	74,5‎	8,0‎	51,0‎
5,5‎	73,8	8,1‎	50,4
5,6‎	72,5‎	8,2‎	49,8
5,7‎	71,3‎	8,3‎	49,2
5,75‎	70,7‎	8,4‎	48,6
5,85‎	69,5‎	8,5‎	48,0‎
5,9‎	68,9‎	8,6‎	47,5‎
6,0‎	67,8‎	8,7‎	46,9‎
6,2‎	65,6‎	8,9‎	45,9‎
6,3‎	64,5‎	9,0‎	45,4‎
6,4‎	63,5‎	9,1‎	44,9‎
6,5‎	62,6‎	9,2‎	44,4‎
6,6‎	61,6‎	9,3‎	43,9‎
6,7‎	60,7‎	9,4‎	43,5‎
6,8‎	59,8‎	9,5‎	43,0‎
6,9‎	59,0‎	9,6‎	42,6‎
7,0‎	58,2‎	9,7‎	42,2‎
7,1‎	57,3‎	9,8‎	41,7‎
7,2‎	56,6‎	9,9‎	41,3‎
7,3‎	55,8‎	10,0‎	40,9‎

5-jadval
0,25% asal eritmasining titrlashga ketgan miqdori, ml ‎	saxarozalashtirilgan (invertlangan) shakar, %‎	0,25% asal eritmasining titrlashga ketgan miqdori, ml‎	Saxarozalash-tirilgan (invertlangan) shakar, % ‎
1‎	2‎	1‎	2‎
5,0‎	81,2	7,4‎	55,1‎
5,1‎	79,6‎	7,5‎	54,3‎
5,2‎	78,0‎	7,6‎	53,6‎
5,3‎	76,6‎	7,7‎	53,0‎
5,35‎	75,9‎	7,8‎	52,3‎
5,4‎	75,2‎	7,9‎	51,6‎
5,45‎	74,5‎	8,0‎	51,0‎
5,5‎	73,8	8,1‎	50,4
5,6‎	72,5‎	8,2‎	49,8
5,7‎	71,3‎	8,3‎	49,2
5,75‎	70,7‎	8,4‎	48,6
5,85‎	69,5‎	8,5‎	48,0‎
5,9‎	68,9‎	8,6‎	47,5‎
6,0‎	67,8‎	8,7‎	46,9‎
6,2‎	65,6‎	8,9‎	45,9‎
6,3‎	64,5‎	9,0‎	45,4‎
6,4‎	63,5‎	9,1‎	44,9‎
6,5‎	62,6‎	9,2‎	44,4‎
6,6‎	61,6‎	9,3‎	43,9‎
6,7‎	60,7‎	9,4‎	43,5‎
6,8‎	59,8‎	9,5‎	43,0‎
6,9‎	59,0‎	9,6‎	42,6‎
7,0‎	58,2‎	9,7‎	42,2‎
7,1‎	57,3‎	9,8‎	41,7‎
7,2‎	56,6‎	9,9‎	41,3‎
7,3‎	55,8‎	10,0‎	40,9‎

34. Sunʼiy saxarozalashtirilgan (invertlangan) shakar qoldigʻini aniqlash — sunʼiy saxarozalashtirilgan (invertlangan) shakar qoldigʻini aniqlashda kislotalar bilan qamish (lavlagi) shakaridagi levuleza boʻlagini (meva shakari) parchalaganda suvda eruvchi oksimetilfurfurol hosil boʻlib, uni konsentrlangan tuz kislotasi va rezorsin ishtirokida olcha—qizil rangga boʻyalishidan foydalaniladi.

Chinni hovonchaga 4 — 6 gr asal solinib, 5 — 10 ml efir qoʻshiladi va yaxshilab hovoncha dastasi bilan eziladi, efirli ajratma chinni piyolaga (soat oynasiga) quyiladi va 5-6 dona rezorsin kristallari qoʻshiladi (uni hovonchaga ajratma tayyorlash jarayonida solish mumkin). Efir xona haroratida uchib kyetkaziladi. Shundan soʻng, quruq qoldiqqa 1-2 tomchi konsentratsiyalangan tuz kislotasi (solishtirma ogʻirligi 1,125) tomiziladi.

Reaksiyani hisoblash:

xira—koʻk yoki sariq rang — salbiy;

toʻq sariq (och qizil) yoki pushti rang — kuchsiz ijobiy (qizdirilgan asalda kuzatiladi;

qizil, olcharang—qizil, tezlik bilan qizilga oʻtuvchi pushti rang — ijobiy (asalda sunʼiy invertlangan shakar qoldiqlari mavjud).

35. Saxarozani (qamish shakarini) aniqlash — 200 ml kolbaga asalning 10 % li eritmasidan 5 ml va 45 ml suv oʻlchab olinadi. Kolbaga termometr qoʻyilib uni 80° S gacha qizdirilgan suv hammomiga joylashtiriladi. Kolba ichida harorat 68 — 70° S gacha koʻtarilganda (bunga odatda 2-3 minut ketadi), zudlik bilan 5 ml 1:5 nisbatda eritilgan tuz kislotasi solinib silkitib aralashtiriladi, ushbu haroratda 5 minut ushlanadi va oʻsha zahoti 16 — 18° S haroratgacha sovutiladi. Kolbadagi termometrni olishdan avval distillangan suv bilan chayiladi. Kolbadagi aralashma oʻyuvchi natriyning 10 % li eritmasi bilan metiloranj (1-2 tomchi) indikatorligida pushti—sariq ranga qadar neytrallanadi.

Kolbadagi aralashma hajmi 200 ml. gacha olib boriladi hosil boʻlgan 0,25 % li asal eritmasi 3 marotaba kolbani agʻdarib aralashtiriladi. Ushbu eritmadagi invertlangan shakar 31-punktda koʻrsatilgan usulda aniqlanadi.

Asaldagi saxaroza miqdori quyidagi formula bilan hisoblanadi:

S=(x-u)x0,95, bunda:

S — asaldagi saxaroza miqdori, %;

X — inversiyadan keyingi invertirlangan shakar miqdori, %;

Y — inversiyadan oldingi invertirlangan shakar miqdori, %.

36. Saxaroza (qamish shakari) qoʻshimchasini aniqlash — asal saxaroza bilan qalbakilashtirilganda organaleptik koʻrsatkichlari yomonlashadi, diastaza aktivligi, tarkibidagi mineral moddalar va invertirlangan shakar pasayib, qamish shakari miqdori esa oshadi. Qalbakilashtiruvchi oʻngga aylantirish xususiyatiga ega. Dyemak ushbu turdagi qalbakilashtirishni topish uchun organaleptik koʻrsatkichlar, diastaza aktivligi, kul miqdori, qamish va invertirlangan shakar, optik aktivlik aniqlanishi zarur.

37. Shakar asalini aniqlash — shakarli (ekspress boqilgan) “asal” asalarilarni shakar qiyomi bilan boqish natijasida olinadi. Bunday asal qalbaki boʻladi.

Yangi olingan shakarli asal suyuq konsistensiyali, yorqin rangli, xushboʻyligi kuchsiz, asalga xos boʻlgan qimizak mazasi boʻlmaydi.

38. Qizdirilgan asalni aniqlash — asal kristallanishini yoʻqotish, achishni toʻxtatish va qalbakilashtirish uchun qizdiriladi. Bunda orgaleptik koʻrsatkichlar yomonlashadi (asal qorayadi, xushboʻyligi kamayadi, qizdirilgan shakar tamli), ferment aktivligi va bakteriotsidlik qobiliyati pasayadi, oksimetilfurfurol miqdori oshadi. Yuqoridagilarni inobatga olib, asalni qizdirib yaroqsizlantirilganligini aniqlash uchun organaleptik koʻrsatkichlarni, ferment aktivligini, oksimetilfurfurol miqdorini 30-punktga muvofiq va yot qoʻshimchalarni aniqlash lozim.

39. Asalni achiganligini aniqlash — bu turdagi buzilish tarkibida 21%dan ortiq suvi boʻlgan asalni saqlash sababli boʻladi. Asal nam tortish xususiyatiga ega, shu sababli asalni zich yopilmagan, havo namligi yuqori darajada boʻlgan joyda saqlash undagi suv miqdorini oshishiga olib keladi, osmofil achitqilar aktivligi oshib, asalda achish boshlanadi.

Achish boshlanishida xushboʻy hidligi oshishi kuzatiladi, soʻngra nordon hid paydo boʻladi (asal qiziganda kuchayadigan). Asal koʻpirib, yuzasida koʻpik, asal tarkibida gazli puffakchalar paydo boʻladi. Bunday asal mikroskopiya qilinganda achitqi qoʻzgʻatuvchilari- drojjalar aniqlanadi.

40. Qand lavlagi qiyomini aniqlash — asalga lavlagi qiyomini qoʻshish organaleptik koʻrsatkichlarni yomonlashtiradi, invertlangan shakar miqdorini va diastaza aktivligini kamaytiradi. Aralashma oʻnga aylanish xususiyatiga ega.

Sifat reaksiyasi.

1:2 nisbatda tayyorlangan 5 ml asalning suvdagi eritmasiga 5 — 10 tomchi 5 % kumush nitrati qoʻshiladi. Aralashmaning loyqalanishi va oq choʻkmaning hosil boʻlishi asalda lavlagi qiyomi borligini koʻrsatadi.

41. Kraxmal qiyomi qoʻshimchasini aniqlash—asalga kraxmal qiyomi qoʻshilgandagi oʻzgarishlar 40-punktda koʻrsatilgan oʻzgarishlar bilan bir xilda.

Sifat reaksiyasi.

1:2 nisbatda tayyorlangan 5 ml asalning suvdagi eritmasiga 10 % li bariy xlor eritmasi tomchilab qoʻshiladi. Loyqalanish yoki oq choʻkmani birinchi tomchilari qoʻshilgandan keyin hosil boʻlishi asalda kraxmal qiyomi borligini koʻrsatadi.

42. Kraxmal va un qoʻshimchalarini aniqlash — asalga kraxmal va un qoʻshilgandagi oʻzgarishlar 40-punktda koʻrsatilgan oʻzgarishlar bilan bir xilda

Sifat reaksiyasi.

1:2 nisbatda tayyorlangan 5 ml asalning suvdagi eritmasiga probirkada qaynash darajasigacha qizdirilib, uy harorati darajasigacha sovutiladi va 3 — 5 tomchi yod eritmasi qoʻshiladi.

Binafsha rangni paydo boʻlishi asalda kraxmal yoki un borligini koʻrsatadi.

43. Jelatin qoʻshimchasini aniqlash. Asalga jelatin yopishqoqlikni oshirish uchun qoʻshiladi. Bunda tam va xushboʻyligi yomonlashadi, ferment aktivligi va invertlangan shakar miqdori pasayadi, oqsil miqdori koʻpayadi.

Sifat reaksiyasi.

1:2 nisbatda tayyorlangan 5 ml. asalning suvdagi eritmasiga 5% tanin eritmasidan 5 — 10 tomchi qoʻshiladi. Oq parchalarning hosil boʻlishi asalda jelatin borligini koʻrsatadi. Ozgina loyqalanishni paydo boʻlishi jelatinga nisbatan salbiy reaksiya hisoblanadi.

44. Sirach asalni aniqlash.

a) ohakli reaksiya. 1:1 nisbatda tayyorlangan bir barobar asalning suvdagi eritmasiga ikki barobar ohakli suv bilan aralashtiriladi va qaynash darajasigacha qizdiriladi. Sirach asali boʻlsa, choʻkmaga tushuvchi qoʻngʻir parchalar hosil boʻladi.

Ohakli suv tayyorlash uchun bir qism soʻndirilmagan ohak va bir qism suv olinadi, eritma 12 soat davomida saqlanadi (ushbu muddat vaqtida 2-3 marotaba aralashtiriladi). Suyuqlikning yuqori tiniq qatlami quyib olinadi va ushbu reaksiya uchun ishlatiladi.

b) Qoʻrgʻoshin sirka nordoni bilan reaksiya. Probirkaga 2 ml 1:1 nisbatda tayyorlangan asalning suvdagi eritmasi solinadi, soʻngra 2 ml. suv va 5 tomchi 25 % li qoʻrgʻoshin sirka nordon eritmasi solinadi, yaxshilab aralashtiriladi va 80 — 100° S haroratdagi suv hammomiga 3 minutga qoʻyiladi. Ilvillagan parchalar hosil boʻlib, choʻkmaga tushishi, sirach asaliga ijobiy reaksiyani koʻrsatadi.

Suyuqlikni har qanday darajada ilvillagan parchalarsiz loyqalanishi va choʻkma hosil boʻlmasligi sirach asaliga salbiy reaksiya hisoblanadi.

45. Asalning fizik-kimyoviy koʻrsatkichlari 6-jadval talablariga mos kelishi kerak

6-jadval‎
Koʻrsatkichlar nomi	Meʼyor‎‎
Koʻrsatkichlar nomi	Gul asali‎	Sirach asali‎
Suv, % (ortiq boʻlmasin)‎	21‎	21‎
Invertlangan shakar (reduksiyalovchi modda), % (kamida)‎	75‎	70‎
Saxaroza (qamish shakari), % (kamida)‎	5‎	10‎
Diastaza soni, Gyote birligida:‎	Kamida 5
Umumiy kislotaligi, normal darajalar (milli ekvivalentlar)‎	1—4‎	1—4‎
Mineral moddalar (kul), %‎	0,1—0,5‎	0,3—1,0‎
Oksimetilfurfurol‎	Yoʻl qoʻyilmaydi‎‎‎
Solishtirma ogʻirlik, g/sm. kub (kamida)‎	1,409‎	1,409‎
Optik aktivlik (yorugʻlik polyarizatsiyasiga nisbatan)‎	Chapga aylantirish koʻproq‎	Unga aylantirish koʻproq‎
Sindirish koʻrsatgichi (refraksiya indeksi) kamida‎	1,4840‎	1,4840‎
Mexanik qoʻshimchalar‎	Yoʻl qoʻyilmaydi

6-jadval‎
Koʻrsatkichlar nomi	Meʼyor‎‎
Koʻrsatkichlar nomi	Gul asali‎	Sirach asali‎
Suv, % (ortiq boʻlmasin)‎	21‎	21‎
Invertlangan shakar (reduksiyalovchi modda), % (kamida)‎	75‎	70‎
Saxaroza (qamish shakari), % (kamida)‎	5‎	10‎
Diastaza soni, Gyote birligida:‎	Kamida 5
Umumiy kislotaligi, normal darajalar (milli ekvivalentlar)‎	1—4‎	1—4‎
Mineral moddalar (kul), %‎	0,1—0,5‎	0,3—1,0‎
Oksimetilfurfurol‎	Yoʻl qoʻyilmaydi‎‎‎
Solishtirma ogʻirlik, g/sm. kub (kamida)‎	1,409‎	1,409‎
Optik aktivlik (yorugʻlik polyarizatsiyasiga nisbatan)‎	Chapga aylantirish koʻproq‎	Unga aylantirish koʻproq‎
Sindirish koʻrsatgichi (refraksiya indeksi) kamida‎	1,4840‎	1,4840‎
Mexanik qoʻshimchalar‎	Yoʻl qoʻyilmaydi

VII. Asalni qoʻshimcha tekshirish usullari

46. Asalarilar pasportida ularni yuqumli kasalliklar boʻyicha nosogʻlomligi, arilarga antibiotiklar bilan ishlov berilganligi, shuningdek arilar zaharlanganligi koʻrsatilganda, asaldagi antibiotklar qoldigʻini va unda chirish kasalliklari qoʻzgʻatuvchilarini aniqlash veterinariya laboratoriyalarida oʻtkaziladi. Shuningdek, ushbu tekshiruvlar arilar oilasini qishlovdan oldingi ozuqa zaxiralarini tekshirilganda oʻtkaziladi.

47. Asalni antibiotiklar borligiga tekshirish.

Antibiotiklarni (streptomitsin, xlortetratsiklin, neomitsin va eritromitsinlarni) aniqlash asosida diffuziyalanish prinsipi yotadi.

a) streptomitsinni aniqlash uchun zarur:

Bas.Subtilis shtamm 6633 sporalari kulturasi;

muhit: tarkibida 33 mg % amin azoti, 2-3 g. ikki almashgan natriy fosfati, 20 gr (rN muhitli 7,8 - 8,0) boʻlgan goʻshtni pankreatik gidrolizati (Xottinger qaynatmasi)

bufer eritmasi: 1/15 M fosfat buferi rN 7,8 — 8,0 muhitli (11,612 g Na₂NRO₄ va 9,073g Na₂HRO₄. iborat). Bufer eritmasini tayyorlash uchun kaliy tuzlaridan foydalanish mumkin. Har bir tuz oʻlchami alohida oʻlchamli kolbalarda 1000 ml distillangan suvda eritilib, soʻngra 9,5 qism ikki almashgan natriy fosfati va 0,5 qism bir almashgan natriy fosfat nisbatda aralashtiriladi.

b) xlortetratsiklinni aniqlash uchun quyidagilar kerak:

Bas.Subtilis shtamm L2 sporali kulturasi;

muhit: tarkibida 100 mg% amin azoti, 20 g (rN muhitli 6,1 - 6,2) boʻlgan goʻshtni pankreatik gidrolizati (Xottinger qaynatmasi);

bufer eritmasi: tsitrat-nordontuz rN 5,0 — 5,2 muhitli. Buferni tayyorlash uchun uch almashgan limonli nordonni 8,6 grami 400—500 ml distillangan suvda eritiladi. Shu eritmaning oʻziga tuz kislotasidan (solishtirma ogʻirligi 1,18 - 1,19) 5,6 ml. qoʻshiladi. Soʻngra distillangan suv qoʻshilib 1000 mlga yetkaziladi. Hammasi aralashtiriladi va rN tekshiriladi.

v) neomitsinni aniqlash uchun quyidagilar kerak:

Bas.Subtilis shtamm 537 sporali kulturasi;

muhit: tarkibida 33mg% amin azoti boʻlgan goʻshtni pankreatik gidrolizati (muhit rN 7,8— 8,0);

fosfat buferi (rN 7,8 — 8,0). Bufer eritmasi 49 a punktida koʻrsatilgan tartibda tayyorlanadi.

g) eritromitsinni aniqlash uchun quyidagilar kerak:

Bas.Subtilis shtamm NV sporali kulturasi;

muhit: tarkibida 33 mg % amin azoti boʻlgan goʻshtni pankreatik gidrolizati (muhit rN 7,8—8,0);

fosfat buferi (rN 7,8 — 8,0). Bufer eritmasi 47 a punktida koʻrsatilgan tartibda tayyorlanadi.

d) aniqlash texnikasi. Diametri 90— 100 mm tagi tekis steril Petri chashkalari tekis qilib joylashtirilgan stolga qoʻyiladi.

Asal eritilib, 45 — 48° S sovutilgan muhitda qaysi antibiotikka tekshirilayotgan boʻlsa shunga qarab oʻsha antibiotik kulturasi koʻtarilmasi 1 ml muhitga 20-30 mln. mikrob tanachalari hisobida oʻtkaziladi. Sporali muhit koʻtarilmasidan 10 ml miqdorida har bir chashkaga quyiladi. Ekilgan agar qotgandan soʻng uning yuza qismida, chashka markazidan 28 mm uzoqlikda yupqa qatlamli tashqi diametri 10 mm.li ( shu maqsadda № 4 qopqoq trubkasidan foydalanish mumkin) steril trubkacha bilan 6 dona chuqurcha kesiladi.

Soʻngra tekshirilayotgan namunadan 1 gr.dan 3 ta probirkaga asal olinadi. Qaysi antibiotik aniqlanayotganiga qarab, tekshirilayotgan namuna tegishli bufer eritma bilan 1:5 nisbatda eritiladi va 60° S li suv hammomida 10 minut davomida asalning antibakterial xususiyatini yoʻqotish maqsadida qizdiriladi. Sovugandan keyin probirkalar ichidagi 2 ta chuqurchaga har bir namunadan 0,1 ml miqdorida oʻtkaziladi (har bir namunani tekshirish uchun alohida chashkadan foydalaniladi). Chashkalar 37° S li termostatga qoʻyiladi va 18—20 soat saqlanadi. Koʻrsatilgan vaqt oʻtishi bilan chashkalar koʻrib chiqiladi. Chuqurchalar atrofida oʻsish darajasiga qarab asalda antibiotik bor-yoʻqligi aniqlanadi. Bunday asalni sotishga ruxsat berilmaydi.

Tarkibida antibiotik bor asal 60—100° S, 1,5 soat rejimli qandolatchilik sanoatida foydalanish mumkin.

48. Pankreotik gidrolizatda amin azotini aniqlash.

Zarur reaktivlar:

0,2 n. oʻyuvchi natriy eritmasi;

0,2 n. tuz kislotasi eritmasi;

0,5 % — bromtimolblauning suvli eritmasi;

formol aralashma, quyidagicha tayyorlanadi:

—50 ml 30—40 % li formalinga 25 ml 96° li etil spirtidan va timolftaleinning 5 ml.li spirtli eritmasidan (96° li spirtdagi 0,1% eritmasi) qoʻshiladi. Aralashma oʻyuvchi natriyning 1 n. eritmasi bilan och havorangacha neytrallanadi.

Reaksiyani qoʻyish — kolbada goʻshtning gidrolizati 80-90 mg % amin azotigacha distillangan suv bilan aralashtiriladi (masalan, 5 ml. gidrolizat 50 ml. olib boriladi). Ikkita kolbaga tekshirilayotgan eritilgan suyuqlikdan solinadi va har biriga 20 ml distillangan suv qoʻshiladi. Kolbaning biriga 2 tomchi bromtimolblau qoʻshiladi, soʻngra kislota yoki ishqor bilan (asosiy gidrolizatning rNga qarab) rangi yashil oʻt rangiga qadar olib boriladi. Ikkinchi kolbaga indikatorsiz indikatorli kolbani neytrallash uchun ketgan miqdorda kislota yoki ishqor qoʻshib aralashtiriladi va 0,5 ml formol aralashma qoʻshiladi.

Indikatorsiz kolba aralashtirilib, uyuvchi natriyning 0,2n eritmasi bilan och havoranggacha titrlanadi. Gidrolizatdagi azot amini hisobi ushbu formula bilan hisoblanadi:

bunda,

X — tekshirilayotgan gidrolizatdagi amin azotining miqdori, mg %;

A — titrlash uchun ketgan 0,2n. oʻyuvchi natriyning hajmi;

1,4 ishqorning amin azoti boʻyicha hisoblash koeffitsiyenti: 1 ml 0,1n. oʻyuvchi natriy 1,4 mg% amin azotiga toʻgʻri keladi

10-asosiy gidrolizatning eritilgan darajasi (5 ml gidrolizat 50 ml. distillangan suv bilan)

5 titrlash uchun olingan asosiy gidrolizat miqdori ml.

Hisob namunasi. Tekshirilayotgan 5 ml. gidrolizatni titrlashga 1,5 ml 0,2n. oʻyuvchi natriy sarflangan (titrni toʻgʻrilash 0,19). Bunda amin azot miqdori;

Asosiy gidrolizatdagi amin azotini aniqlash 2-3-marta qaytariladi. Agarda koʻrsatkichlar bir xilda boʻlmasa, unda oʻrta koʻrsatgich aniqlanadi.

Xottingerning asosiy gidrolizatidan zarur miqdordagi amin azotli eritma tayyorlanadi. Masalan, 33 mg % amin azotli eritma tayyorlash talab qilinadi, asosiy gidrolizatda esa 798 mg % amin azoti bor. 1 litr talab qilinadigan darajadagi amin azotni tayyorlash uchun qancha millilitr asosiy gidrolizat olish kerak?

Asosiy gidrolizatdaga amin azotni aniqlash 2-3-marta takrorlanadi. Agarda koʻrsatgichlarda farq boʻlsa, unda oʻrtacha koʻrsatgich aniqlanadi.

Shunday qilib 1l 33 mg % amin azotli muhit tayyorlash uchun 41,35 ml goʻshtni pankreatik gidrolizatini olish va unga 958,65 ml distillangan suv qoʻshish kerak. Unga komponentlar qoʻshilgandan soʻng 20% ishqor bilan muhit rN 7,8—8,0 ga yetkaziladi. Xlortetratsiklinni aniqlashda muhitning rN 6,1-6,2ga 20% tuz kislotasi bilan yetkaziladi.

49. Test muhitlarini tayyorlash—quritilgan shtammli ampula ochiladi va unga 05 ml distillangan suv quyiladi. Toʻla erib boʻlgandan keyin eritma paster naychasi bilan 2 % goʻsht peptonli agarga (rN 7,8 — 8,0) Petri chashkasiga oʻtkaziladi va 18 — 20 soat termostatda 37° S haroratda oʻstiriladi. Shundan soʻng zarur kulturaga xos koloniyalar olinib qiyalashtirilgan probirkalardagi 2 % goʻsht-pepton agarga ekiladi va 18 — 20 soat inkubatsiyalanadi. Oʻstirilgan kultura agar yuzasidan yuvib olinib 33 mg % amin azotli Xottinger qaynatmasidan tayyorlangan 2,5 % agardan iborat matritsaga oʻtqaziladi. Sporalar 37° S haroratda 10 — 12 sutka davomida oʻstiriladi. Surtmada koʻrish maydonida 90 — 95 % sporalar koʻringanda distillangan suv bilan yuviladi. Spora aralashmasi 30 minut davomida 65-70°S qizdirilib, tsentrifugalanadi. Sporalarni yuvib qizdirish 3-martadan kam oʻtkazilmaydi. Asosiy aralashmadan ishchi aralashmasi standartdan 10 loyqalanishda tayyorlanadi.

50. Chirish kasalliklarini qoʻzgʻatuvchilarini asalda topish uslublari. Tekshirishni oʻtkazish uchun quyidagi asbob va materiallar kerak boʻladi:

Lyuminestet mikroskopi unga qoʻshib berilgan filtrlar toʻplami bilan yoki maxsus lyuminessensiyalashga jihozlangan oddiy biologik mikroskop (MBI-1, MBI-3, MBI-4);

preparatni lyuminessensiyalashga qoʻzgʻatuvchi yoritgich (yorugʻlik manbai SVD-250 simobli lampa);

yorugʻlik filtrlari SS — 4, SS — 8;

opak-illyuminator OI — 17 yoki OI — 18;

yogʻsizlantirilgan predmet va qoplama oynalari;

fluoressiriyalovchi antilarvey va antialvey zardoblari va quyoshning lyuminessiyalovchi nazorat zardobi;

etil va metil spirti;

buferdan tashqari fiziologik eritma (fosfat buferi);

buferdan tashqari glitsirin eritmasi (glitsirin buferi);

fluoressiralanmaydigan immersion yogʻi;

immersion eritmalari (immersion obyektivlari bilan ishlash uchun maxsus fluoressiralanmaydigan eritmalardan foydalaniladi, ular lyuminessent mikroskoplariga qoʻshib beriladi, agarda ular boʻlmaganda dimetilftalatdan foydalanish mumkin).

Gletsirin buferi 9 qism neytral gletsiringa 1 qism rN 8,0 boʻlgan fosfat buferi qoʻshib tayyorlanadi.

Preparatlar etil yoki metil spirti bilan fiksatsiya qilinadi. Preparatlarni yuvishga rN 7,4 boʻlgan fosfat buferi ishlatiladi.

Fosfat buferi 30 ml 1/15 M biralmashgan fosfor nordon natriy yoki kaliy eritmasi, 120 ml 1/15 M ikki almashgan fosfor nordon natriy eritmasi va 8,78 gr natriy xlorni 1 l distillangan suvga aralashtirib tayyorlanadi.

Suyultirilgan asal yaxshilab aralashtiriladi va namuna olinadi, qotgan asaldan namuna naycha bilan har xil chuqurliqdan olinadi.

Asalari inidagi asaldan 30 gr namuna olinib, in qopqoqchalaridan tozalanib, 15 — 20 ml steril fiziologik eritmaga inchalardagi asal toʻliq eriguncha solib qoʻyiladi.

15 — 20 gr asal namunasi steril kolbachaga solinadi va 25-30 ml steril fiziologik eritma (harorati 35 — 40° S) qoʻshiladi. Eritilgan asal 15 minut davomida minutiga 2000 aylanma tezlikda tsentrifugada aylantiriladi. Choʻkma ustidagi suyuqlik ehtiyotlik bilan toʻkiladi, choʻkma ustiga yana 25—30 ml steril fiziologik eritma quyib, yaxshilab aralashtirib yana bir marotaba tsentrifugada aylantiriladi. Choʻkmadan parallel ravishda 2 ta surtma tayyorlanadi, ulardan biri Gram uslubida, ikkinchisi sporaga-2 % karbol fuksin bilan boʻyaladi. Vas.larvae topish uchun choʻkmani goʻsht-peptonli agar zardobiga (Tomeshetsa muhitiga), Vas.larvae, Strep.apis uchun goʻsht-pepton agariga (MPA) va goʻsht-pepton qaynatmasiga (MPB) ekiladi. Oʻsib chiqqan kasallik qoʻzgʻatuvchisi kulturasi umumiy qabul qilingan bakteriologik uslublarda aniqlanadi.

Asalni kasallik qoʻzgʻatuvchisi bilan kam miqdorda infeksiyalanganligidan bakteriologik uslubda kasallik qoʻzgʻatuvchisi ajratib olish imkoni boʻlmaganda, antilarvey va antialvey zardoblaridan foydalanib, fluoressiriyalanuvchi antitela uslubi qoʻllaniladi.

Buning uchun 15 — 20 gr asal olinadi va 25 — 30 ml fiziologik eritmada eritiladi va tsentrifugalanadi. Choʻkmadan surtmalar tayyorlanadi, etil spirti yordamida 15 minut fiksatsiya qilinadi, havoda quritiladi, soʻngra rN 7,4 boʻlgan fosfat buferi bilan namlanadi va yana quritiladi. Preparatlar toʻgʻridan toʻgʻri boʻyaladi. Buning uchun surtmaga mos fluoressiriyalovchi zardobdan tomiziladi, namlangan paxta tamponli Petri chashkasiga joylashtiriladi va 37° S haroratda 36 — 40 minut saqlanadi.

Boʻyalgan surtmalar oʻsha bufer eritmasi bilan 2-marta eritma har 20 minutda almashtirilib yuviladi va distillangan suv bilan chayiladi. Quritilgan surtmalarga bufer glitsirindan tomiziladi, yupqa qoplovchi shisha bilan qoplanadi, unga fluoressiriyalanmaydigan immersiya yogʻi tomiziladi va ML — 2 lyuminissent mikroskopida umumqabul qilingan uslubda koʻriladi.

Mikrob tanachalarining yogʻdulanish darajasi toʻrt balli sistemada baholanadi.

++++ Vas.Larvaening tayoqchalari va sporalari tanachalarining qiyofasi yorqin tillo-koʻkimtir yogʻduli yorqin;

+++ tayoqchalari va sporalari tanachalarining qiyofasi aniq yogʻduli yorqin koʻkimtir;

++ tayoqchalari va sporalari tanachalarining qiyofasi aniq yogʻduli yorqin koʻkimtir-sariq;

+ tayoqchalari va sporalari tanachalarining qiyofasi noaniq kuchsiz yogʻduli yorqin sargʻimtir;

- tayoqchalar koʻrimsiz yoki sargʻimtir soya shaklida.

Koʻpchilik tayoqchalar yogʻdulanishiga qarab yogʻdulanish darajasi baholanadi. Fluoressiyalovchi antilar va zardobi bilan boʻyalgan Vas. larvaening toza kulturasi nazoratda yogʻdugʻlanishi ++++; asalning tsetrofugalangan choʻkmasidan tayyorlanib, antialvey fluoressirilovchi zardobi bilan boʻyalganda yogʻdulanish ++ va + boʻlishi kerak. Chirish kasalliklari qoʻzgʻatuvchilari bilan infeksiyalangan asal 120°S haroratda 20 minut davomida avtoklavlanib asalarilarni oziqalashtirishda yoki qandolatchilik sanoatida ishlatish mumkin.

1-ILOVA (razmer 1/2 A4) Forma № 4

OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI DAVLAT VETERINARIYA NAZORATI		‎	Davlat va idoraviy veterinariya ‎mutaxassislari tomonidan barcha nazorat ostidagi yuklarni faqat tuman (shahar) hududida tashishda beriladi ‎‎
__________________________________________‎‎‎		‎	‎	‎
^{(viloyat)‎‎‎}		‎	‎	‎
__________________________________________		‎	‎	‎
^{(tuman, shahar)‎‎}		‎	‎	‎
‎__________________________________________		‎	‎	‎
^{‎‎(veterinariya tashkiloti nomi)}		‎	‎	‎
‎‎VETERINARIYA MAʼLUMOTNOMASI №_________
‎	‎	‎	“___”________ 20___ y.‎	‎
Men, quyida imzo chekuvchi veterinariya vrachi, ushbu maʼlumotnomani‎‎
‎‎____________________________________________________________________________________________________________
^{(kimga— yuridik shaxsning nomi yoki jismoniy shaxsning ismi, sharifi)‎‎}
‎‎____________________________________________________________________________________________________________
berildi shu haqdakim, ushbu shaxsga qarashli ‎‎		‎	__________________________________________
‎	‎	‎	^{‎‎(mahsulotning nomi:}
____________________________________________________________________________________________________________
^{‎‎hayvonlarning (parrandalar, baliqlar) turi, jinsi, yoshi)}
Soni _______________________________‎‎		____________________‎	________________________‎‎
^{(joy, dona, kg, bosh)}		^{(idish turi)‎}	^{(tamgʻa, markirovka)}
‎‎quyidagi ___________________________________________________________________________________________________
^{‎‎(tekshirishlar, emlashlar, ishlovlar, zararsizlantirishlar}
_________________________________________________________________________________________ dan oʻtkaziladi
^{konservatsiyalash, pasterizatsiya va boshqa)}
Mahsulotlar, hayvonlar _____________________________________________________________________________________
^{(quyidagi marshrut bilan}
‎‎_________________________________________________________________ __________________________________________
‎	^‎(qayerga)	‎	^{(boʻrdoqiga boqish, soʻyish, sotish,‎‎}
‎‎__________________________________________________________________________________ uchun yuborilayapti.
MAXSUS MAʼLUMOTLAR: _________________________________________________________________________
‎	‎	^{(veterinariya tamgʻa raqami, hayvonning}
‎‎____________________________________________________________________________________________________________
^{‎‎inventar raqami yoki laqabi)}
‎‎____________________________________________________________________________________________________________
^{(maxsus sharoitlarda joʻnatilganda toʻldiriladi)}
Veterinariya maʼlumotnomasini asl nusxasi berildi va u tuman (shahar) hududida taʼsir etadi			‎__________________________________________
‎	‎	‎	(ismi-sharifi)
‎	‎	‎	‎‎__________________________________________
‎	‎	‎	(lavozimi)‎‎
‎	‎	‎	‎‎__________________________________________
‎	‎	‎	‎(sana va imzo)
‎	‎	‎	‎	‎

OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI DAVLAT VETERINARIYA NAZORATI		‎	Davlat va idoraviy veterinariya ‎mutaxassislari tomonidan barcha nazorat ostidagi yuklarni faqat tuman (shahar) hududida tashishda beriladi ‎‎
__________________________________________‎‎‎		‎	‎	‎
^{(viloyat)‎‎‎}		‎	‎	‎
__________________________________________		‎	‎	‎
^{(tuman, shahar)‎‎}		‎	‎	‎
‎__________________________________________		‎	‎	‎
^{‎‎(veterinariya tashkiloti nomi)}		‎	‎	‎
‎‎VETERINARIYA MAʼLUMOTNOMASI №_________
‎	‎	‎	“___”________ 20___ y.‎	‎
Men, quyida imzo chekuvchi veterinariya vrachi, ushbu maʼlumotnomani‎‎
‎‎____________________________________________________________________________________________________________
^{(kimga— yuridik shaxsning nomi yoki jismoniy shaxsning ismi, sharifi)‎‎}
‎‎____________________________________________________________________________________________________________
berildi shu haqdakim, ushbu shaxsga qarashli ‎‎		‎	__________________________________________
‎	‎	‎	^{‎‎(mahsulotning nomi:}
____________________________________________________________________________________________________________
^{‎‎hayvonlarning (parrandalar, baliqlar) turi, jinsi, yoshi)}
Soni _______________________________‎‎		____________________‎	________________________‎‎
^{(joy, dona, kg, bosh)}		^{(idish turi)‎}	^{(tamgʻa, markirovka)}
‎‎quyidagi ___________________________________________________________________________________________________
^{‎‎(tekshirishlar, emlashlar, ishlovlar, zararsizlantirishlar}
_________________________________________________________________________________________ dan oʻtkaziladi
^{konservatsiyalash, pasterizatsiya va boshqa)}
Mahsulotlar, hayvonlar _____________________________________________________________________________________
^{(quyidagi marshrut bilan}
‎‎_________________________________________________________________ __________________________________________
‎	^‎(qayerga)	‎	^{(boʻrdoqiga boqish, soʻyish, sotish,‎‎}
‎‎__________________________________________________________________________________ uchun yuborilayapti.
MAXSUS MAʼLUMOTLAR: _________________________________________________________________________
‎	‎	^{(veterinariya tamgʻa raqami, hayvonning}
‎‎____________________________________________________________________________________________________________
^{‎‎inventar raqami yoki laqabi)}
‎‎____________________________________________________________________________________________________________
^{(maxsus sharoitlarda joʻnatilganda toʻldiriladi)}
Veterinariya maʼlumotnomasini asl nusxasi berildi va u tuman (shahar) hududida taʼsir etadi			‎__________________________________________
‎	‎	‎	(ismi-sharifi)
‎	‎	‎	‎‎__________________________________________
‎	‎	‎	(lavozimi)‎‎
‎	‎	‎	‎‎__________________________________________
‎	‎	‎	‎(sana va imzo)
‎	‎	‎	‎	‎

2-Ilova Razmer A4

‎Forma № 2
RESPUBLIKA UZBEKISTAN ‎GOSUDARSTVENNIY VETERINARNIY ‎NADZOR	‎	Vidayetsya veterinarnimi vrachami gosvetuchrejdeniy na produkti i prodovolstvennoye sirye jivotnogo proisxojdeniya ‎
___________________________‎	‎	‎
^{(subyekt Respubliki Uzbekistan)‎}	‎	‎
___________________________‎	‎	‎
^{(rayon, (gorod)‎}	‎	‎
___________________________‎	‎	‎
^{(naimenovaniye vetuchrejdeniya)‎}	‎	‎
VETERINARNOYE SVIDETELSTVO № ‎‎‎
‎	‎	Ot “__”_______ 200__g.‎
‎‎Ya, nijepodpisavshiysya veterinarniy vrach, vidal nastoyaщeye veterinarnoye
‎‎svidetelstvo______________________________________________________________________
‎(komu — naimenovaniye yuridicheskogo litsa ili F.I.O. fizicheskogo litsa)‎
‎v tom, chto________________________________________________________________________
‎	‎(naimenovaniye produksii)‎	‎
v kolichestve_______________‎	______________________‎	______________‎
‎(mest, shtuk, kg)‎	‎(upakovka)‎	‎(markirovka)‎
virabotannaya______________________________________________________________________
‎‎‎(naimenovaniye predpriyatiya, F.I.O. vladelsa, adres)
‎	(data virabotki)‎	‎
‎‎priznana godnoy dlya:________________________________________________________________
‎‎‎(realizatsiya bez ogranicheniy, s ogranicheniyem — ukazat prichini
____________________________________________________________________________________
ili pererabotki soglasno pravilam vetsanekspertizi)
i napravlyayetsya______________________________________________________________________
‎(vid transporta, marshrut sledovaniya, usloviya perevozki)
v__________________________‎	‎	‎
‎‎(naimenovaniye i adres poluchatelya)
po_________________________‎‎___________‎
‎(naimenovaniye, № i data vidachi tovarno-transportnogo dokumenta)
‎‎Produksiya podvergnuta dopolnitelnim laboratornim issledovaniyam
‎‎___________________________________________________________________________________
‎‎‎‎(naimenovaniye laboratorii, № ekspertizi i rezultati issledovaniya)
‎‎OSOBIE OTMETKI___________________________________________________________
‎‎‎(ukazivayutsya epizootologicheskoye blagopoluchiye mestnosti, data i nomera
__________________________________________________________________________________‎‎
‎‎‎Razresheniy vishestoyaщego gosvetinspektora na vivoz produksii za
‎‎___________________________________________________________________________________
‎predeli territorii, perechislyayutsya №№ kleym i dr.)‎
‎Transportnoye sredstvo ochiщeno i prodezinfitsirovano. ‎Svidetelstvo predʼyavlyayetsya dlya kontrolya pri pogruzke, v puti sledovaniya i peredayetsya gruzopoluchatelyu. Otmetki organov gosvetnadzora ob osmotre pri pogruzke, vigruzke i v puti sledovaniya delayutsya na oborote. Kopii svidetelstva nedeystvitelni. Pri ustanovlenii narusheniy poryadka zapolneniya blanka svidetelstvo peredayetsya glavnomu gosvetinspektoru subyekta Respubliki Uzbekistan po mestu vidachi s ukazaniyem viyavlennix narusheniy. ‎‎
‎	‎	__________________________________‎
‎	‎	(familiya, imya, otchestvo vetvracha) ‎ ‎ ‎ ‎
‎	‎	___________________________‎_______
M.P.‎	‎	(doljnost)‎
‎	‎	___________________________‎_______
‎	‎	(podpis)‎

‎Forma № 2
RESPUBLIKA UZBEKISTAN ‎GOSUDARSTVENNIY VETERINARNIY ‎NADZOR	‎	Vidayetsya veterinarnimi vrachami gosvetuchrejdeniy na produkti i prodovolstvennoye sirye jivotnogo proisxojdeniya ‎
___________________________‎	‎	‎
^{(subyekt Respubliki Uzbekistan)‎}	‎	‎
___________________________‎	‎	‎
^{(rayon, (gorod)‎}	‎	‎
___________________________‎	‎	‎
^{(naimenovaniye vetuchrejdeniya)‎}	‎	‎
VETERINARNOYE SVIDETELSTVO № ‎‎‎
‎	‎	Ot “__”_______ 200__g.‎
‎‎Ya, nijepodpisavshiysya veterinarniy vrach, vidal nastoyaщeye veterinarnoye
‎‎svidetelstvo______________________________________________________________________
‎(komu — naimenovaniye yuridicheskogo litsa ili F.I.O. fizicheskogo litsa)‎
‎v tom, chto________________________________________________________________________
‎	‎(naimenovaniye produksii)‎	‎
v kolichestve_______________‎	______________________‎	______________‎
‎(mest, shtuk, kg)‎	‎(upakovka)‎	‎(markirovka)‎
virabotannaya______________________________________________________________________
‎‎‎(naimenovaniye predpriyatiya, F.I.O. vladelsa, adres)
‎	(data virabotki)‎	‎
‎‎priznana godnoy dlya:________________________________________________________________
‎‎‎(realizatsiya bez ogranicheniy, s ogranicheniyem — ukazat prichini
____________________________________________________________________________________
ili pererabotki soglasno pravilam vetsanekspertizi)
i napravlyayetsya______________________________________________________________________
‎(vid transporta, marshrut sledovaniya, usloviya perevozki)
v__________________________‎	‎	‎
‎‎(naimenovaniye i adres poluchatelya)
po_________________________‎‎___________‎
‎(naimenovaniye, № i data vidachi tovarno-transportnogo dokumenta)
‎‎Produksiya podvergnuta dopolnitelnim laboratornim issledovaniyam
‎‎___________________________________________________________________________________
‎‎‎‎(naimenovaniye laboratorii, № ekspertizi i rezultati issledovaniya)
‎‎OSOBIE OTMETKI___________________________________________________________
‎‎‎(ukazivayutsya epizootologicheskoye blagopoluchiye mestnosti, data i nomera
__________________________________________________________________________________‎‎
‎‎‎Razresheniy vishestoyaщego gosvetinspektora na vivoz produksii za
‎‎___________________________________________________________________________________
‎predeli territorii, perechislyayutsya №№ kleym i dr.)‎
‎Transportnoye sredstvo ochiщeno i prodezinfitsirovano. ‎Svidetelstvo predʼyavlyayetsya dlya kontrolya pri pogruzke, v puti sledovaniya i peredayetsya gruzopoluchatelyu. Otmetki organov gosvetnadzora ob osmotre pri pogruzke, vigruzke i v puti sledovaniya delayutsya na oborote. Kopii svidetelstva nedeystvitelni. Pri ustanovlenii narusheniy poryadka zapolneniya blanka svidetelstvo peredayetsya glavnomu gosvetinspektoru subyekta Respubliki Uzbekistan po mestu vidachi s ukazaniyem viyavlennix narusheniy. ‎‎
‎	‎	__________________________________‎
‎	‎	(familiya, imya, otchestvo vetvracha) ‎ ‎ ‎ ‎
‎	‎	___________________________‎_______
M.P.‎	‎	(doljnost)‎
‎	‎	___________________________‎_______
‎	‎	(podpis)‎

‎Forma № 2
RESPUBLIKA UZBEKISTAN ‎GOSUDARSTVENNIY VETERINARNIY ‎NADZOR	‎	Vidayetsya veterinarnimi vrachami gosvetuchrejdeniy na produkti i prodovolstvennoye sirye jivotnogo proisxojdeniya ‎
___________________________‎	‎	‎
^{(subyekt Respubliki Uzbekistan)‎}	‎	‎
___________________________‎	‎	‎
^{(rayon, (gorod)‎}	‎	‎
___________________________‎	‎	‎
^{(naimenovaniye vetuchrejdeniya)‎}	‎	‎
KOREShOK VETERINARNOYE SVIDETELSTVO № ‎‎‎
‎	‎	Ot “__”_______ 200__g.‎
‎‎Ya, nijepodpisavshiysya veterinarniy vrach, vidal nastoyaщeye veterinarnoye
‎‎svidetelstvo______________________________________________________________________
‎(komu — naimenovaniye yuridicheskogo litsa ili F.I.O. fizicheskogo litsa)‎
‎v tom, chto________________________________________________________________________
‎	‎(naimenovaniye produksii)‎	‎
v kolichestve_______________‎	______________________‎	______________‎
‎(mest, shtuk, kg)‎	‎(upakovka)‎	‎(markirovka)‎
virabotannaya______________________________________________________________________
‎‎‎(naimenovaniye predpriyatiya, F.I.O. vladelsa, adres)
‎	(data virabotki)‎	‎
‎‎priznana godnoy dlya:________________________________________________________________
‎‎‎(realizatsiya bez ogranicheniy, s ogranicheniyem — ukazat prichini
____________________________________________________________________________________
ili pererabotki soglasno pravilam vetsanekspertizi)
i napravlyayetsya______________________________________________________________________
‎(vid transporta, marshrut sledovaniya, usloviya perevozki)
v__________________________‎	‎	‎
‎‎(naimenovaniye i adres poluchatelya)
po_________________________‎‎___________‎
‎(naimenovaniye, № i data vidachi tovarno-transportnogo dokumenta)
‎‎Produksiya podvergnuta dopolnitelnim laboratornim issledovaniyam
‎‎___________________________________________________________________________________
‎‎‎‎(naimenovaniye laboratorii, № ekspertizi i rezultati issledovaniya)
‎‎OSOBIE OTMETKI___________________________________________________________
‎‎‎(ukazivayutsya epizootologicheskoye blagopoluchiye mestnosti, data i nomera
__________________________________________________________________________________‎‎
‎‎‎Razresheniy vishestoyaщego gosvetinspektora na vivoz produksii za
‎‎___________________________________________________________________________________
‎predeli territorii, perechislyayutsya №№ kleym i dr.)‎
Transportnoye sredstvo ochiщeno i prodezinfitsirovano. ‎Svidetelstvo predʼyavlyayetsya dlya kontrolya pri pogruzke, v puti sledovaniya i peredayetsya gruzopoluchatelyu. Otmetki organov gosvetnadzora ob osmotre pri pogruzke, vigruzke i v puti sledovaniya delayutsya na oborote. Kopii svidetelstva nedeystvitelni. Pri ustanovlenii narusheniy poryadka zapolneniya blanka svidetelstvo peredayetsya glavnomu gosvetinspektoru subyekta Respubliki Uzbekistan po mestu vidachi s ukazaniyem viyavlennix narusheniy. Veterinarnoye svidetelstvo poluchil:
______________________________________	‎	___________________________‎
(familiya, imya, otchestvo vetvracha) ‎	‎	(familiya, imya, otchestvo vetvracha) ‎
‎_____________________________________	‎	___________________________‎
(doljnost)‎	‎	(doljnost)‎
‎______________________________________	‎	___________________________‎
‎(podpis)	‎	(podpis)‎

‎Forma № 2
RESPUBLIKA UZBEKISTAN ‎GOSUDARSTVENNIY VETERINARNIY ‎NADZOR	‎	Vidayetsya veterinarnimi vrachami gosvetuchrejdeniy na produkti i prodovolstvennoye sirye jivotnogo proisxojdeniya ‎
___________________________‎	‎	‎
^{(subyekt Respubliki Uzbekistan)‎}	‎	‎
___________________________‎	‎	‎
^{(rayon, (gorod)‎}	‎	‎
___________________________‎	‎	‎
^{(naimenovaniye vetuchrejdeniya)‎}	‎	‎
KOREShOK VETERINARNOYE SVIDETELSTVO № ‎‎‎
‎	‎	Ot “__”_______ 200__g.‎
‎‎Ya, nijepodpisavshiysya veterinarniy vrach, vidal nastoyaщeye veterinarnoye
‎‎svidetelstvo______________________________________________________________________
‎(komu — naimenovaniye yuridicheskogo litsa ili F.I.O. fizicheskogo litsa)‎
‎v tom, chto________________________________________________________________________
‎	‎(naimenovaniye produksii)‎	‎
v kolichestve_______________‎	______________________‎	______________‎
‎(mest, shtuk, kg)‎	‎(upakovka)‎	‎(markirovka)‎
virabotannaya______________________________________________________________________
‎‎‎(naimenovaniye predpriyatiya, F.I.O. vladelsa, adres)
‎	(data virabotki)‎	‎
‎‎priznana godnoy dlya:________________________________________________________________
‎‎‎(realizatsiya bez ogranicheniy, s ogranicheniyem — ukazat prichini
____________________________________________________________________________________
ili pererabotki soglasno pravilam vetsanekspertizi)
i napravlyayetsya______________________________________________________________________
‎(vid transporta, marshrut sledovaniya, usloviya perevozki)
v__________________________‎	‎	‎
‎‎(naimenovaniye i adres poluchatelya)
po_________________________‎‎___________‎
‎(naimenovaniye, № i data vidachi tovarno-transportnogo dokumenta)
‎‎Produksiya podvergnuta dopolnitelnim laboratornim issledovaniyam
‎‎___________________________________________________________________________________
‎‎‎‎(naimenovaniye laboratorii, № ekspertizi i rezultati issledovaniya)
‎‎OSOBIE OTMETKI___________________________________________________________
‎‎‎(ukazivayutsya epizootologicheskoye blagopoluchiye mestnosti, data i nomera
__________________________________________________________________________________‎‎
‎‎‎Razresheniy vishestoyaщego gosvetinspektora na vivoz produksii za
‎‎___________________________________________________________________________________
‎predeli territorii, perechislyayutsya №№ kleym i dr.)‎
Transportnoye sredstvo ochiщeno i prodezinfitsirovano. ‎Svidetelstvo predʼyavlyayetsya dlya kontrolya pri pogruzke, v puti sledovaniya i peredayetsya gruzopoluchatelyu. Otmetki organov gosvetnadzora ob osmotre pri pogruzke, vigruzke i v puti sledovaniya delayutsya na oborote. Kopii svidetelstva nedeystvitelni. Pri ustanovlenii narusheniy poryadka zapolneniya blanka svidetelstvo peredayetsya glavnomu gosvetinspektoru subyekta Respubliki Uzbekistan po mestu vidachi s ukazaniyem viyavlennix narusheniy. Veterinarnoye svidetelstvo poluchil:
______________________________________	‎	___________________________‎
(familiya, imya, otchestvo vetvracha) ‎	‎	(familiya, imya, otchestvo vetvracha) ‎
‎_____________________________________	‎	___________________________‎
(doljnost)‎	‎	(doljnost)‎
‎______________________________________	‎	___________________________‎
‎(podpis)	‎	(podpis)‎

3-Ilova

Кўриниш

Кўриниш