O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI MEHNAT VA AHOLINI IJTIMOIY MUHOFAZA QILISH VAZIRINING
buyrug‘i
DETALLARNI GIDROQUMPURKASH VA MAYDALAB PURKASH VA KIMYOVIY ISHLOV BERISH USULLARI BILAN TOZALASHDA MEHNATNI MUHOFAZA QILISH QOIDALARINI TASDIQLASH HAQIDA
[O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2010-yil 30-martda ro‘yxatdan o‘tkazildi, ro‘yxat raqami 2091]
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 12-iyuldagi “Mehnatni muhofaza qilishga doir me’yoriy hujjatlarni qayta ko‘rib chiqish va ishlab chiqish to‘g‘risida”gi 267-son qarori (O‘zbekiston Respublikasi Hukumatining qarorlari to‘plami, 2000-y., 7-son, 39-modda) ijrosini ta’minlash maqsadida buyuraman:
1. Detallarni gidroqumpurkash va maydalab purkash va kimyoviy ishlov berish usullari bilan tozalashda mehnatni muhofaza qilish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
2. Mazkur buyruq O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan kundan boshlab o‘n kun o‘tgandan keyin kuchga kiradi.
Vazir v.b. A. XAITOV
Toshkent sh.,
2010-yil 10-mart,
102-B-son
O‘zbekiston Respublikasi mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirining 2010-yil 10-martdagi 102-B-son buyrug‘iga
ILOVA
ILOVA
Detallarni gidroqumpurkash va maydalab purkash va kimyoviy ishlov berish usullari bilan tozalashda mehnatni muhofaza qilish
Oldingi tahrirga qarang.
Mazkur Qoidalar detallarni gidroqumpurkash va maydalab purkash va kimyoviy ishlov berish usullari bilan tozalashda mehnatni muhofaza qilish tartibini belgilaydi.
(muqaddima O‘zbekiston Respublikasi kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vazirining 2025-yil 25-apreldagi 11-2025/B-sonli buyrug‘i (ro‘yxat raqami 3626, 28.05.2025-y.) tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 29.05.2025-y., 10/25/3626/0480-son)
I. Umumiy qoidalar
1. Mazkur Qoidalar detallarni gidroqumpurkash va maydalab purkash va kimyoviy ishlov berish usullari bilan tozalash ishlarini amalga oshiruvchi tashkilotlarga (bundan keyingi o‘rinlarda tashkilotlar deb yuritiladi) taalluqlidir.
2. Ushbu Qoidalar ishlab chiqarish binolarini va inshootlarini loyihalash, qurish va qayta qurishda, sexlarni texnik jihozlash va qayta jihozlashda, texnologik jarayonlar hamda uskunalardan foydalanishda hisobga olinishi lozim.
Oldingi tahrirga qarang.
3. Mazkur Qoidalar texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar, shaharsozlik normalari va qoidalari, sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari talablari bajarilishi shart ekanligini istisno etmaydi.
(3-band O‘zbekiston Respublikasi kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vazirining 2025-yil 25-apreldagi 11-2025/B-sonli buyrug‘i (ro‘yxat raqami 3626, 28.05.2025-y.) tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 29.05.2025-y., 10/25/3626/0480-son)
Oldingi tahrirga qarang.
31. Mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha nazorat O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 24-dekabrdagi 819-son qarori bilan tasdiqlangan Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish ishlarini hamda mehnatni muhofaza qilish xizmati faoliyatini tashkil etish tartibi to‘g‘risidagi nizomga muvofiq amalga oshiriladi.
(31-band O‘zbekiston Respublikasi kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vazirining 2026-yil 5-maydagi 16-2026/B-sonli buyrug‘iga (ro‘yxat raqami 3834, 18.05.2026-y.) asosan kiritilgan — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 19.05.2026-y., 10/26/3834/0502-son)
4. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilishga doir qonunlar va boshqa me’yoriy hujjatlarga rioya etilishi ustidan davlat nazorati bunga maxsus vakolat berilgan davlat organlari tomonidan, jamoatchilik nazorati esa mehnat jamoalari va kasaba uyushmasi tashkilotlari tomonidan saylanadigan mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha vakillar tomonidan amalga oshiriladi.
II. Detallarni gidroqumpurkash va maydalab purkash va kimyoviy ishlov berish usullari bilan tozalashda xavfsizlik talablari
1-§. Xodimlarni o‘qitish, ularning bilimlarini sinovdan o‘tkazish va ularga yo‘l-yo‘riq berishni tashkil etish
5. Detallarni gidroqumpurkash va maydalab purkash hamda kimyoviy ishlov berish usullari bilan tozalashda band bo‘lgan xodimlar o‘z kasblari va ish turlari bo‘yicha belgilangan tartibda o‘qishlari, ularning bilimlarini sinovdan o‘tkazilishi va ularga yo‘l-yo‘riq berilishi kerak.
Oldingi tahrirga qarang.
51. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish borasidagi ishlarni tashkil qilish O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 24-dekabrdagi 819-son qarori bilan tasdiqlangan Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish ishlarini hamda mehnatni muhofaza qilish xizmati faoliyatini tashkil etish tartibi to‘g‘risidagi nizomga muvofiq amalga oshirilishi lozim.
(51-band O‘zbekiston Respublikasi kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vazirining 2026-yil 5-maydagi 16-2026/B-sonli buyrug‘iga (ro‘yxat raqami 3834, 18.05.2026-y.) asosan kiritilgan — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 19.05.2026-y., 10/26/3834/0502-son)
Oldingi tahrirga qarang.
(6-band O‘zbekiston Respublikasi kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vazirining 2025-yil 25-apreldagi 11-2025/B-sonli buyrug‘iga (ro‘yxat raqami 3626, 28.05.2025-y.) asosan o‘z kuchini yo‘qotgan — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 29.05.2025-y., 10/25/3626/0480-son)
Oldingi tahrirga qarang.
7. Ishlarni texnologik reglament bo‘yicha xavfsiz yuritish yo‘riqnomalari O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 24-dekabrdagi 819-son qarori bilan tasdiqlangan Mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha yo‘riqnomalarni ishlab chiqish to‘g‘risidagi nizomga muvofiq ishlab chiqiladi va tashkilot xodimlarini hamda ish joylarini ushbu yo‘riqnomalar bilan ta’minlash tashkilot rahbariyati zimmasiga yuklatiladi.
(7-band O‘zbekiston Respublikasi kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vazirining 2026-yil 5-maydagi 16-2026/B-sonli buyrug‘i (ro‘yxat raqami 3834, 18.05.2026-y.) tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 19.05.2026-y., 10/26/3834/0502-son)
2-§. Xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari
8. Tashkilotlar GOST 17.2.3.02-78 bo‘yicha xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari, ularning tavsifi, yuzaga kelish manbalari, xodimlarga ta’sir qilish xususiyatlari va salomatlik uchun xavflilik darajasi va kelgusidagi oqibatlari to‘g‘risida to‘liq va xolisona ma’lumotga ega bo‘lishi lozim.
9. Ish joylaridagi ishlab chiqarish muhiti hamda mehnat jarayonining xavfli va zararli omillari to‘g‘risidagi ma’lumotlar ishlab chiqarish muhitining fizik, kimyoviy, radiologik, mikrobiologik va mikroiqlim o‘lchovi natijalari, shuningdek mehnatning og‘ir sharoitlari attestatsiya qilish orqali belgilanishi lozim.
10. Yangi zararli moddalar paydo bo‘lishiga yoki xavfli va zararli omillar yo‘qolishiga olib keladigan texnologik jarayonlar o‘zgarishlarida yoki yangi ishlab chiqarish uskunalarini joriy qilishda xavfli va zararli omillar to‘g‘risidagi ma’lumotlarga tegishli o‘zgartirishlar kiritilishi lozim.
3-§. Jamoaviy va yakka tartibdagi himoya vositalarini qo‘llash
11. Xodimlarni xavfli va zararli ishlab chiqarish muhiti omillaridan himoya qilish belgilangan standartlar va me’yorlar talablariga mos jamoaviy va shaxsiy himoya vositalaridan foydalanish orqali ta’minlanishi lozim.
12. Jamoaviy himoya qilish vositalariga quyidagilar kiradi:
ishlab chiqarish xonalari va ish joylarining havo muhitini me’yorlashtirish vositalari (shamollatish va havo tozalash, isitish, havo haroratini, namligini bir xil me’yorda saqlash va boshqalar);
ishlab chiqarish xonalari va ish joylarining yorug‘ligini normallashtirish vositalari (yoritish asboblari, yorug‘likdan himoya qilish moslamalari va boshqalar);
shovqindan, tebranishdan, elektr va statik toklar urishidan hamda uskunalar yuzasining yuqori darajadagi haroratdan himoya qilish vositalari;
mexanik va kimyoviy omillarning ta’siridan himoya qilish vositalari.
13. Jamoaviy himoya vositalari xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari xonadagi barcha xodimlarga ta’sir qilganda qo‘llanishi shart va tashkilotni qurish yoki rekonstruksiya qilish loyihalariga kiritilishi lozim.
14. Jamoaviy himoya vositalari xavfli va zararli ishlab chiqarish omillarini ruxsat etilgan miqdorgacha kamaytirish imkonini bermagan hollarda shaxsiy himoya vositalari qo‘llanishi lozim. Bunday hollarda shaxsiy himoya vositalarisiz xodimlarning ishga jalb qilinishi taqiqlanadi.
15. Shaxsiy himoya vositalaridan foydalanadigan xodimlar ularni qo‘llashi, himoya xususiyatlari va amal qilish muddati to‘g‘risida ma’lumotlarga ega bo‘lishi lozim.
16. Tashkilotda quyidagilar ta’minlanishi shart:
shaxsiy himoya vositalarining zarur miqdori va nomenklaturasi;
himoya vositalarini qo‘llash va to‘g‘ri foydalanish ustidan doimiy nazorat amalga oshirilishi;
himoya vositalarining samaradorligi va sozligi tekshirilishi;
shaxsiy himoya vositalaridan xavfli va zaharli moddalar muhitida foydalanilganda ularni degazatsiya va dezinfeksiya qilinishi (bir marta qo‘llaniladigan himoya vositalari bundan mustasno).
17. Xodim ochiq turdagi kameralarda detallarni tozalashda harorati 20°C va bosimi 0,2-0,3 atm bo‘lgan toza havo beruvchi himoya skafandrida bo‘lishi lozim.
18. Skafandrda kompressordan havo berishda havoni tozalovchi filtrlar bo‘lishi kerak. Kompressor ishlashi va havoni tozalovchi filtrlarning holatini nazorat qilish lozim.
19. Skafandrlar chang o‘tkazmaydigan shkaf yoki qutilarda saqlanishi lozim.
20. Skafandr va siqilgan havo beruvchi shlanglarning sozligi har kuni tekshirilishi va aniqlangan kamchiliklar darhol bartaraf etilishi kerak.
21. Skafandrdagi himoya shishasi shikastlanganda va ular xiralashganda o‘zgartirilishi lozim.
22. Detalga kimyoviy usulda ishlov berish aralashmasini tayyorlash vaqtida himoya ko‘zoynagidan foydalanish kerak.
23. Kislota, ishqorlar va ularning aralashmalari kiyimga tekkan zahoti suv bilan yuvib tashlanishi lozim.
24. Maxsus kiyimning sirtiga kislota va ishqor quyilib ketganda uni o‘sha zahoti almashtirish kerak. Maxsus kiyimni yechish ehtiyotkorlik bilan rezina yoki xlorvinil qo‘lqop yordamida iliq suv bilan yuvib tashlangandan so‘ng amalga oshiriladi.
25. Kislota, ishqorlar to‘kilgan maxsus kiyim yog‘sizlantiruvchi aralashmada bo‘ktiriladi, suvda yuviladi va yuvishga beriladi.
26. Aralashmalarni tayyorlovchi xodimlar maxsus kiyimlarini tozaligini kuzatib borishlari va haftada bir marta yuvishga berishlari lozim.
27. Maxsus kiyimni tashkilotdan tashqariga olib chiqish taqiqlanadi.
28. Protivogazni xodimga berishdan oldin, uni tutatish kamerasida sinovdan o‘tkazish lozim. Protivogaz nosoz holatda bo‘lganda uning qutisi o‘sha zahotiyoq yangisi bilan almashtirilishi lozim.
29. Protivogazning himoya xususiyatlari doimo tekshirilishi lozim.
30. Protivogazni toza havoli xonada kiyish kerak. Protivogazni ishlatib bo‘lgandan so‘ng xloramin aralashmasida artish, quritish, sumkaga tartib bilan solish va individual shkafga qo‘yish lozim. Protivogazlar quruq, toza, 18°C — 20°C haroratli joyda saqlanadi.
31. Elektr vannani ta’mirlovchi xodimlar izolyatsiya qo‘lqopi, kalish, ko‘zoynak kiyishi va izolyatsiya gilamchasidan foydalanishi lozim.
32. Barcha himoya vositalari belgilangan muddatlarda sinovlardan o‘tkazib borilishi lozim.
33. Himoyalanmagan qo‘l bilan kislota, ishqor, tuz va detalga kimyoviy usulda ishlov berish aralashmalariga tegish taqiqlanadi.
4-§. Kasbiy tanlov
34. Tashkilotlarda tanlov o‘tkazilishi lozim bo‘lgan kasblar va mutaxassisliklar ro‘yxati bo‘lishi lozim.
35. Xodimlar, ishlab chiqarish uchastkalarining rahbarlari tegishli ma’lumotga va ish tajribasiga ega bo‘lishi kerak.
36. Bosim ostida ishlovchi uskunalar va xavfi yuqori bo‘lgan ishlarda xizmat ko‘rsatuvchi xodimlar maxsus kurslarda tayyorgarlikdan o‘tgan va tegishli guvohnomaga ega bo‘lishi shart.
Oldingi tahrirga qarang.
37. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 14-iyuldagi 290-son qarori bilan tasdiqlangan O‘n sakkiz yoshga to‘lmagan shaxslarning mehnatidan foydalanilishi taqiqlangan og‘ir ishlarning hamda zararli yoki xavfli mehnat sharoitlaridagi ishlarning ro‘yxatiga muvofiq o‘n sakkiz yoshga to‘lmagan shaxslar og‘ir ishlarga hamda zararli va xavfli mehnat sharoiti mavjud ishlarga qabul qilinmasligi lozim.
(37-band O‘zbekiston Respublikasi kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vazirining 2023-yil 29-noyabrdagi 81-2023/B-sonli buyrug‘i (ro‘yxat raqami 3484, 18.12.2023-y.) tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 20.12.2023-y., 10/23/3484/0951-son)
5-§. Xodimlarning salomatligini nazorat qilish
Oldingi tahrirga qarang.
38. Tashkilotlarda xodimlarning salomatligini nazorat qilish Xodimlarni tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish tartibi to‘g‘risidagi nizom (ro‘yxat raqami 2387, 2012-yil 29-avgust) asosida amalga oshirilishi lozim.
(38-band O‘zbekiston Respublikasi kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vazirining 2025-yil 25-apreldagi 11-2025/B-sonli buyrug‘i (ro‘yxat raqami 3626, 28.05.2025-y.) tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 29.05.2025-y., 10/25/3626/0480-son)
Oldingi tahrirga qarang.
39. Tashkilot rahbariyati kasaba uyushmasi qo‘mitasi va sog‘liqni saqlash organlari bilan birgalikda har yili dastlabki (mehnat shartnomasini tuzayotganda) va davriy (mehnat faoliyati davomida) majburiy tibbiy ko‘rikdan o‘tishi lozim bo‘lgan xodimlarning ro‘yxatini tuzishi hamda xodimlarning majburiy tibbiy ko‘rikdan o‘tishini ta’minlashi lozim.
(39-band O‘zbekiston Respublikasi kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vazirining 2025-yil 25-apreldagi 11-2025/B-sonli buyrug‘i (ro‘yxat raqami 3626, 28.05.2025-y.) tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 29.05.2025-y., 10/25/3626/0480-son)
Oldingi tahrirga qarang.
40. Majburiy tibbiy ko‘riklar tashkilotga tibbiy xizmatlar ko‘rsatuvchi davolash-profilaktika muassasalari tomonidan, ular bo‘lmagan taqdirda esa tashkilot joylashgan yerdagi davolash-profilaktika muassasalari tomonidan o‘tkaziladi.
(40-band O‘zbekiston Respublikasi kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vazirining 2025-yil 25-apreldagi 11-2025/B-sonli buyrug‘i (ro‘yxat raqami 3626, 28.05.2025-y.) tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 29.05.2025-y., 10/25/3626/0480-son)
Oldingi tahrirga qarang.
41. Ish beruvchi majburiy tibbiy ko‘rikdan o‘tmagan yoxud majburiy tibbiy ko‘rik natijalariga ko‘ra tibbiy komissiyalar tomonidan berilgan tavsiyalarni bajarishdan bo‘yin tovlagan shaxslarni ishdan chetlashtirishi shart.
(41-band O‘zbekiston Respublikasi kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vazirining 2025-yil 25-apreldagi 11-2025/B-sonli buyrug‘i (ro‘yxat raqami 3626, 28.05.2025-y.) tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 29.05.2025-y., 10/25/3626/0480-son)
Oldingi tahrirga qarang.
42. Xodim holsizlanib, zaharlanganligiga gumon bo‘lganda tashkilotga tibbiy xizmatlar ko‘rsatuvchi davolash-profilaktika muassasasiga, ular bo‘lmagan taqdirda esa tashkilot joylashgan yerdagi davolash-profilaktika muassasalariga murojaat qilishi lozim.
(42-band O‘zbekiston Respublikasi kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vazirining 2025-yil 25-apreldagi 11-2025/B-sonli buyrug‘i (ro‘yxat raqami 3626, 28.05.2025-y.) tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 29.05.2025-y., 10/25/3626/0480-son)
43. Detalga kimyoviy usulda ishlov beruvchi xodimlar o‘z-o‘ziga va o‘zgalarga yordam ko‘rsatish dasturi bo‘yicha o‘qitilgan bo‘lishi lozim.
44. Detalga kimyoviy usulda ishlov beruvchi ish joylarida ko‘rinib turadigan joyda zaharlanganda va kuyganda birinchi yordam ko‘rsatish qo‘llanmasi bo‘lishi lozim.
45. Kislota, ishqor yoki uning aralashmasi bilan zararlangan joyni toza suv bilan yuvib, zararsizlantiruvchi vosita bilan ishlov berish kerak.
46. Xodim kislota, ishqor yoki uning aralashmasi bilan zararlanganda uni darhol yechintirish, iliq suvda yuvintirish va tibbiyot muassasasiga yetkazish lozim.
47. Ko‘zga kislota, ishqor yoki uning aralashmasi tushganda o‘sha zahoti maxsus suv quvuridagi favvorachada yoki rezina naychali butilkada 10 — 15 minut davomida yuvish hamda toza bog‘ich qo‘yib bog‘lash va tibbiy muassasaga murojaat etish lozim.
48. Kislota bug‘i bilan zaharlangan xodimni darhol zararlangan atmosferadan toza havoga olib chiqish va erkin nafas olishi uchun xalaqit berayotgan kiyimini yechish, osoyishta dam olishiga imkon berish, nam kislorod bilan uzoq vaqt nafas oldirish kerak.
6-§. Yoritishga qo‘yiladigan talablar
Oldingi tahrirga qarang.
49. Ishlab chiqarish xonalarini tabiiy va sun’iy yoritish SHNQ 2.01.05-24 “Tabiiy va sun’iy yoritish” talablariga mos bo‘lishi lozim.
(49-band O‘zbekiston Respublikasi kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vazirining 2025-yil 25-apreldagi 11-2025/B-sonli buyrug‘i (ro‘yxat raqami 3626, 28.05.2025-y.) tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 29.05.2025-y., 10/25/3626/0480-son)
50. Portlash va yong‘in xavfi bor sexlarda o‘rnatiladigan elektr jihozlari, elektr asboblari, telefonlar va yoritgichlar, ko‘chma yoritgichlar va elektr asboblar ushbu sexlarning ixtisosiga mos kelishi kerak.
51. Gidroqumpurkash va maydalab purkash usullari bilan tozalash kameralari bunkerlari va yerto‘lalaridagi yoritish vositalari chang, suv o‘tkazmaydigan va parchalanishga chidamli bo‘lishi lozim.
52. Ochiq joyda joylashgan gidroqumpurkash va maydalab purkash usullari bilan tozalash kameralarida ko‘chma yoritish vositalaridan foydalaniladi.
53. Yoritish vositalarida ko‘zni qamashtirishdan saqlovchi choralar ko‘rilgan bo‘lishi kerak.
54. Yoritish vositalari uchun 220 V dan yuqori bo‘lmagan kuchlanish qo‘llanishi lozim.
55. Ishlov berilayotgan detallarni nazorat qilish uchun kuchlanishi 12 V dan yuqori bo‘lmagan qo‘l yoritgichlaridan foydalanish kerak.
56. Ko‘chma yoritish vositalarini ishlatishda rezina shlangli egiluvchan o‘tkazgichdan foydalanilishi lozim.
Gidroqumpurkash va maydalab purkash usullari bilan tozalash kameralari bunkerlari va yerto‘lalarining yoritish vositalari har smena tugaganda tozalanishi zarur. Ushbu yoritish vositalarining izolyatsiya holati va yerga ulanganligi tekshirilishi kerak.
57. Yoritish vositalarini ta’mirlash va uning ichki elementlarini ko‘zdan kechirish, kuygan lampa va himoya shishalarini almashtirish ishlari elektr tarmog‘idan o‘chirilgan holda bajarilishi lozim.
58. Yoritish vositalari toza va soz holatda bo‘lishi kerak.
59. Yoritish vositalarini nazorat qilish va ta’mirlash ishlari shu ishlarni amalga oshirishga mas’ul bo‘lgan xodimlar tomonidan amalga oshirilishi lozim.
60. Elektr yoritish o‘tkazgichlari poldan 2,5 metrdan past bo‘lmagan balandlikda bo‘lishi kerak.
7-§. Ishlab chiqarish binolariga qo‘yiladigan talablar
61. Detallarni gidroqumpurkash va maydalab purkash hamda kimyoviy ishlov berish usullari bilan tozalashda foydalaniladigan binolar qurilish me’yorlari va qoidalari, sanitariya va yong‘in xavfsizligi talablariga muvofiq bo‘lishi kerak.
62. Ishlab chiqarish xonalarining devorlari tekis suvalgan va yorqin rangli moy-bo‘yoq bilan bo‘yalgan bo‘lishi lozim.
63. Gidroqumpurkash va maydalab purkash usullari bilan tozalash ishlari amalga oshiriladigan ish joylarining devor va jihozlarini chang so‘rg‘ichlar yordamida, pollari nam uslubda tozalanishi kerak.
64. Ishlab chiqarish xonalari polidagi barcha cho‘nqir (o‘yiqlar, transheya va boshqa)lar mustahkam to‘siqlar bilan berkitilgan bo‘lishi lozim.
65. Detalga kimyoviy usulda ishlov berish ish joylari bir qavatli binolarda yoki ko‘p qavatli binolarning quyi qavatida joylashgan bo‘lishi kerak.
66. Detalga kimyoviy usulda ishlov berish xonalarining deraza oynalari artish uchun qulay bo‘lishi lozim. Framugalar bo‘lgan taqdirda, ular poldan yoki ish maydonlaridan ochilishini ta’minlovchi mexanizmlar bilan jihozlangan bo‘lishi lozim.
67. Detalga kimyoviy usulda ishlov berish xonalarining devorlari, derazalari, shiplari, quvur o‘tkazgichlari va ichki konstruksiyalari bo‘yalgan, bundan tashqari devorlari keramik yoki shisha plitalar bilan 2 metr balandlikkacha qoplangan bo‘lishi kerak.
68. Ishlab chiqarish xonalarining poli suv o‘tkazmaydigan, ishqor moddalar ta’siriga chidamli va suyuqliklar trapga oqib ketishi uchun 0,01% qiyalikka ega bo‘lishi kerak. Pol yuzasi tozalash uchun qulay, tekis va sirpanchiq bo‘lmasligi lozim.
69. Ishlab chiqarish xonalarini tozalash ishlari smena vaqtida bir marta nam usulda amalga oshirilishi kerak.
Oldingi tahrirga qarang.
70. Polga sachragan va to‘kilgan kislota, ishqorlar va boshqa eritgichlar o‘sha zahoti oqova suvlariga suv bilan yuvib tashlanishi zarur.
(70-band O‘zbekiston Respublikasi kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vazirining 2025-yil 25-apreldagi 11-2025/B-sonli buyrug‘i (ro‘yxat raqami 3626, 28.05.2025-y.) tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 29.05.2025-y., 10/25/3626/0480-son)
71. O‘tish joylari va yo‘laklarni begona jismlar, qo‘shimcha detallar, xom ashyo va tayyor mahsulotlar bilan to‘sib qo‘yish mumkin emas.
72. Elektr vanna va apparatlarning tashqi tomonlari kimyoviy chidamli yorqin rangli bo‘yoqlarda bo‘yalishi lozim.
73. Detalga kimyoviy usulda ishlov berish xonalaridagi qurilish konstruksiyalari bir yilda ikki marta tekshiruvdan o‘tkazilishi va natijalari maxsus daftarga qayd etilishi kerak.
74. Organik eritgichlar bilan yuvish xonalarining ko‘chma narvonlari uchqun chiqarmaydigan materiallar (yog‘och, rangli metall)dan tayyorlanishi kerak. Narvonning pastki uchi rezina tovoncha, yuqori uchida rangli metaldan ishlangan ilmog‘i bo‘lishi lozim.
8-§. Shamollatish va isitish tizimiga qo‘yiladigan talablar
Oldingi tahrirga qarang.
75. Shamollatish va isitish SHNQ 2.04.05-22 “Isitish, ventilatsiya va konditsiyalash” talabiga muvofiq bo‘lishi lozim.
(75-band O‘zbekiston Respublikasi kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vazirining 2025-yil 25-apreldagi 11-2025/B-sonli buyrug‘i (ro‘yxat raqami 3626, 28.05.2025-y.) tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 29.05.2025-y., 10/25/3626/0480-son)
76. Oqimli shamollatishlarni tashqi havo tizimidan olish yerdan kamida 2 metr balandlikda bajarilishi kerak.
77. O‘tish joylarida joylashgan isitish jihozlari ruxsat etilgan o‘tish yo‘laklarining enini kamaytirmasligi kerak.
78. Ish joylarida havo harorati yengil jismoniy ishda 21°C, o‘rtacha og‘ir ishda 17°C, og‘ir ishda 16°C dan past bo‘lmasligi lozim.
79. Xodimlarning isinishi uchun xonalarda havo harorati 22°C dan kam bo‘lmasligi kerak.
80. Isinish xonalarigacha bo‘lgan masofa binolarda joylashgan ish joylaridan 75 metrdan, bino tashqarisidagi ish joylaridan esa 150 metrdan ko‘p bo‘lmasligi lozim.
Oldingi tahrirga qarang.
9-§. Suv ta’minoti va oqova suvlar tizimiga qo‘yiladigan talablar
(9-paragrafning nomi O‘zbekiston Respublikasi kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vazirining 2025-yil 25-apreldagi 11-2025/B-sonli buyrug‘i (ro‘yxat raqami 3626, 28.05.2025-y.) tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 29.05.2025-y., 10/25/3626/0480-son)
Oldingi tahrirga qarang.
81. Suv bilan ta’minlash va oqova suvlar tizimi SHNQ 2.04.01-22 “Binolarning ichki suv ta’minoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish” talabiga mos kelishi kerak.
(81-band O‘zbekiston Respublikasi kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vazirining 2025-yil 25-apreldagi 11-2025/B-sonli buyrug‘i (ro‘yxat raqami 3626, 28.05.2025-y.) tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 29.05.2025-y., 10/25/3626/0480-son)
Oldingi tahrirga qarang.
82. Ishlab chiqarish oqova suvlari, tashqi oqova suvlariga yetib kelguncha zararli moddalardan tozalanishi lozim.
(82-band O‘zbekiston Respublikasi kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vazirining 2025-yil 25-apreldagi 11-2025/B-sonli buyrug‘i (ro‘yxat raqami 3626, 28.05.2025-y.) tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 29.05.2025-y., 10/25/3626/0480-son)
83. Tozalangandan so‘ng suvdagi zararli moddalarning tarkibi ruxsat etilgan konsentratsiyadan oshib ketishi mumkin emas.
84. Ichimlik suvidan foydalanish uchun suv quvuriga ulangan favvorachalar bo‘lishi kerak. Suv quvurlari yo‘q bo‘lganda baklarda qaynatilgan suv bo‘lishi lozim.
85. Ish joyidan suv ichish qurilmasigacha bo‘lgan masofa 75 metrdan oshmasligi kerak.
86. Ichimlik suvining harorati 8°C dan 20°C gacha bo‘lishi kerak.
87. Detalga kimyoviy usulda ishlov berish xonalariga oson va ko‘rinadigan joylarga yuz va qo‘lga ishqor va kislota tushganda yuvish uchun suvi ravon oqadigan maxsus jo‘mraklar o‘rnatilishi lozim.
Oldingi tahrirga qarang.
88. Ishlatilgan pulpani kameradan to‘g‘ridan-to‘g‘ri oqova suvlariga oqizish mumkin emas. Buning uchun pulpani kameradan nasoslar yordamida chiqariladigan maxsus tindirgichlar bo‘lishi kerak.
(88-band O‘zbekiston Respublikasi kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vazirining 2025-yil 25-apreldagi 11-2025/B-sonli buyrug‘i (ro‘yxat raqami 3626, 28.05.2025-y.) tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 29.05.2025-y., 10/25/3626/0480-son)
Oldingi tahrirga qarang.
89. Oqova suvlar tizimi unga parallel bo‘lgan quvurlarni ta’mirlashga xalaqit bermaydigan masofada o‘tkazilishi lozim.
(89-band O‘zbekiston Respublikasi kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vazirining 2025-yil 25-apreldagi 11-2025/B-sonli buyrug‘i (ro‘yxat raqami 3626, 28.05.2025-y.) tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 29.05.2025-y., 10/25/3626/0480-son)
Oldingi tahrirga qarang.
90. Ishlab chiqarish xonalari va omborxonalarda xo‘jalik-fekal oqova suvlar quvurlariga lyuklar qo‘yish taqiqlanadi.
(90-band O‘zbekiston Respublikasi kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vazirining 2025-yil 25-apreldagi 11-2025/B-sonli buyrug‘i (ro‘yxat raqami 3626, 28.05.2025-y.) tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 29.05.2025-y., 10/25/3626/0480-son)
91. Detalga kimyoviy usulda ishlov berish xonasi kislotalar bilan ifloslangan suvni oqizuvchi hamda xo‘jalik-fekal oqovalar uchun tizim bilan ta’minlanishi kerak.
Oldingi tahrirga qarang.
92. Elektr vannalardan zararli chiqindilar bilan oqadigan oqova suvlarining tizimi yopiq turda bo‘lishi lozim.
(92-band O‘zbekiston Respublikasi kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vazirining 2025-yil 25-apreldagi 11-2025/B-sonli buyrug‘i (ro‘yxat raqami 3626, 28.05.2025-y.) tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 29.05.2025-y., 10/25/3626/0480-son)
Oldingi tahrirga qarang.
93. Oqova suvlari tizimining tashqi kollektorlari maxsus shaxtalar orqali shamollatib turilishi kerak.
(93-band O‘zbekiston Respublikasi kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vazirining 2025-yil 25-apreldagi 11-2025/B-sonli buyrug‘i (ro‘yxat raqami 3626, 28.05.2025-y.) tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 29.05.2025-y., 10/25/3626/0480-son)
Oldingi tahrirga qarang.
94. Oqova suvlarni ko‘rish quduqlari cho‘yan yoki beton qopqoqlar bilan yopilishi shart.
(94-band O‘zbekiston Respublikasi kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vazirining 2025-yil 25-apreldagi 11-2025/B-sonli buyrug‘i (ro‘yxat raqami 3626, 28.05.2025-y.) tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 29.05.2025-y., 10/25/3626/0480-son)
10-§. Mehnat va dam olishga qo‘yiladigan talablar
Oldingi tahrirga qarang.
95. Tashkilotlarda xodimlarning ish vaqti, dam olish vaqti, shuningdek qisqartirilgan ish vaqti O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 14-noyabrdagi 758-son qarori bilan tasdiqlangan O‘ta zararli va o‘ta xavfli mehnat sharoitlaridagi ishlarda band bo‘lgan xodimlar uchun ish vaqtining cheklangan davomiyligining talablari inobatga olingan holda, tashkilotlarning ichki mehnat qoidalari asosida belgilanadi.
(95-band O‘zbekiston Respublikasi kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vazirining 2025-yil 25-apreldagi 11-2025/B-sonli buyrug‘i (ro‘yxat raqami 3626, 28.05.2025-y.) tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 29.05.2025-y., 10/25/3626/0480-son)
III. Ishlab chiqarish jarayonlariga qo‘yiladigan talablar
1-§. Yong‘in va portlash xavfsizligi talablari
96. Ishlab chiqarish jarayonlari yong‘in va portlash xavfsizligi, ularni rejalashtirishda, tashkillashtirishda va olib borishda GOST 12.1.004-91 “Yong‘in xavfsizligi. Umumiy talablari” va GOST 12.1.010-90 “Portlash xavfi. Umumiy talablari”ga va ushbu Qoidalarga muvofiq ta’minlanishi lozim.
97. Ishlab chiqarishda o‘rganilmagan yong‘in va portlash xavfi mavjud hamda toksik xususiyatlarga ega bo‘lgan moddalar va materiallarni ishlab chiqarish jarayonida qo‘llash taqiqlanadi.
98. Ishlab chiqarish binolari va xonalarining portlash jihatidan xavflilik toifalari loyiha tashkiloti tomonidan TLTM 24-86 “Texnologik loyihalashtirish tarmoq me’yorlari”ga muvofiq har bir holat uchun alohida aniqlanishi kerak.
99. Ishlab chiqarish jarayonlarini amalga oshirishda yong‘inlar, portlashlar, avariyalar, zaharlanishlar sodir bo‘lishi hamda atrof muhit uning chiqindilari (oqova suvlari, ventilyatsiya chiqindilari va boshqalar) bilan ifloslanishi ehtimolini istisno etadigan sharoitlar ta’minlanishi lozim.
100. Ishlab chiqarish binolari va xonalari dastlabki yong‘inni o‘chirish vositalari bilan ta’minlangan bo‘lishi shart.
101. Ventilyatsiya tizimi yong‘indan darak beruvchi signalizatsiya bilan birlashtirilgan bo‘lishi kerak.
102. Ishlab chiqarish binolari va xonalari uchun hududiy yong‘in xavfsizligi xizmati bilan kelishilgan yong‘in xavfsizligi bo‘yicha yo‘riqnoma ishlab chiqilishi va ko‘rinadigan joyga osib qo‘yilishi lozim.
103. Xodimlar bilan yong‘in xavfsizligi bo‘yicha mashg‘ulotlar o‘tkazilishi va yong‘inni oldini olish bo‘yicha yo‘l-yo‘riqlar berilishi kerak.
2-§. Gidroqumpurkash va maydalab purkash usullari bilan tozalashga qo‘yiladigan talablar
104. Uskunalardan otilib chiquvchi mayda parchalarni yig‘ish jarayoni mexanizatsiyalashgan bo‘lishi shart.
105. Detallarni gidroqumpurkash va maydalab purkash usullari bilan tozalash kameralari xonaga bug‘ va chang chiqarmasligi lozim. Bu kameralar tozalanayotgan detallarni kamera ichida mexanik aylantirish uchun maxsus moslamalar bilan jihozlangan bo‘lishi hamda ular kamera tashqarisidan boshqarilishi lozim. Tozalash jarayonini nazorat qilish uchun mustahkam oynali ko‘rish derazalari o‘rnatilgan bo‘lishi kerak.
106. Gidroqumpurkash va maydalab purkash usullari bilan tozalash kameralari eshiklari ochilganda maxsus signal beradigan moslama bilan jihozlangan bo‘lishi lozim.
107. Gidroqumpurkash va maydalab purkash usullari bilan tozalash kameralarining ko‘tariluvchi eshiklari hamda uning barcha harakati davomida, shuningdek tros uzilgan vaqtda (ilgich) bir maromda ushlovchi qarshi yuk bilan ta’minlangan bo‘lishi kerak.
108. Gidromonitor (brandspoyt) bilan ishlash uchun statsionar maydoncha ko‘zda tutilishi kerak. Gidromonitor bilan vaqtinchalik ko‘prikchalarda ishlash taqiqlanadi.
109. Detallarni tozalashga jo‘natish va qaytarish, shuningdek tozalash kamerasiga ularni ortish va tushirish ishlari transport va ko‘targich-transport vositalari yordamida bajariladi.
3-§. Detallarni kimyoviy ishlov berish usuli bilan tozalashga qo‘yiladigan talablar
110. Detallarni kimyoviy ishlov berish usulida tozalash uchun ishni xatarsiz olib borishni ko‘zda tutuvchi maxsus texnologik reglament ishlab chiqilishi kerak.
111. Detalni kimyoviy ishlov berish usuli bilan tozalashda ishlov berish va yuvish vannalari yonma-yon joylashtirilishi kerak. Bunda yuvish vannalari o‘rtasidagi oraliq polga eritma tushishini bartaraf etish uchun rezina to‘siq bilan chegaralanishi kerak.
Oldingi tahrirga qarang.
112. Detalga kimyoviy ishlov berish usulida yuvish vannalari oqova suvlar tizimiga berk quvurlar orqali bevosita ulanishi lozim. Eritgichlarni ochiq tarnovlar va ariqchalar orqali oqizish taqiqlanadi.
(112-band O‘zbekiston Respublikasi kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vazirining 2025-yil 25-apreldagi 11-2025/B-sonli buyrug‘i (ro‘yxat raqami 3626, 28.05.2025-y.) tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 29.05.2025-y., 10/25/3626/0480-son)
113. Yuvish vannalari joylashgan joydagi pol yog‘ochli katak-katak panjaralar bilan qoplanishi kerak.
114. Detalga kimyoviy ishlov beruvchi ish joylariga ishga aloqasi bo‘lmagan shaxslarning kirishi taqiqlanadi.
115. To‘kilgan va ishlatilgan aralashmalar (kislota) zararsizlantirilgandan so‘ng kanalizatsiyaga oqizilishi kerak.
116. Yuvish vannalarini kislota va ishqorlar bilan to‘ldirish ishlari zich kranli sifonlar yordamida mexanizatsiyalangan usulda bajariladi.
117. Detallarni isitilgan kislotalar bilan ishlov berishda uning harorati 35°C dan va oltingugurt kislotasida 65°C dan oshmasligi lozim.
118. Detalga kimyoviy ishlov berish usulida tozalanadigan detallar quritilgan bo‘lishi lozim.
119. Har bir yuvish vannasida undan foydalanish, aralashma tarkibi va harorat rejimi ko‘rsatilgan jadval bo‘lishi kerak.
120. Yuqori haroratgacha qizdiriladigan aralashmali, agressiv aralashmali, shuningdek yon tomonlama so‘rg‘ichlarsiz uzoq texnologik jarayonda bo‘ladigan yuvish vannalari qopqoqlar bilan jihozlanishi lozim.
121. Kislotalarni, ishqorlarni, tuzlarni eritish va eritmalarni zararsizlantiruvchi baklar, to‘plagichlar, o‘lchagichlar qopqoqlar bilan jihozlanishi lozim.
122. Kislota, ishqor va boshqa agressiv suyuqliklarni quyish nasoslari sig‘im to‘lgan zahoti o‘chishini ta’minlovchi vositalar bilan jihozlanishi lozim.
123. Yuvish vannalarini ko‘chirish va o‘rnatish, xonalardan chiqindilarni chiqarish ishlari maxsus mexanizatsiya yordamida bajarilishi lozim.
124. Baraban va boshqa idishlardan tuz va ishqorlarni tushirish mexanik va gidravlik qurilmalar yordamida amalga oshirilishi lozim.
125. Yuvish vannalariga katta miqdordagi xavfli suyuqliklarni berish ishlari nasoslar yoki vakuum-nasoslar bilan, shuningdek kombinatsiyalashgan usulda amalga oshirilishi lozim.
126. Yuvish vannasini isitish, haroratni nazorat qilish, detallarni yuvish vannasiga botirishdan oldin isitish, gidrid natriy generatoriga gaz berish, kaustik erishiga qarab generator holatini to‘g‘rilash ishlari maxsus avtomatlashtirilgan uskunalarda bajarilishi lozim.
127. Detalga kimyoviy ishlov berish usullari bilan tozalashda eritmalar uning tarkibiy qismlari kimyoviy tekshiruvdan o‘tkazilganidan so‘ng tayyorlanishi kerak.
128. Aralashma kimyo muhandisi yoki usta boshchiligida, xodimga aralashma tarkibi, tarkibiy qismlari miqdori, solish ketma-ketligi va tayyorlanishini nazorat qilish ishlari haqida berilgan yozma ko‘rsatmasi asosida tayyorlanishi lozim.
129. Kislotalarni, ishqorlarni va tuzlarni ko‘tarish va joyini o‘zgartirish maxsus aravalar yoki moslamalar yordamida amalga oshirilishi kerak.
130. Kimyoviy modda idishlarining qopqog‘i maxsus moslamalar bilan ochilishi lozim. Qadoqlash, tortish, kimyoviy moddalarni eritish va aralashmani yuvish vannasida aralashtirish ishlari ham maxsus moslamalar yordamida amalga oshirilishi lozim.
131. Aralashmalarni yuvish vannasining chetidan quyish taqiqlanadi.
132. Butilga suyuqlik quyishdan oldin havo chiqaradigan naychali yopiq voronka qo‘yish lozim.
133. Aralashmalarni tayyorlashda yuvish vannasini suv bilan to‘ldirish, keyin azot yoki fosfor kislotasini quyish va shundan so‘ng oltingugurt kislotasini quyish kerak.
134. Yuqori konsentratsiyali azot kislotasi bilan ish olib boriladigan joylarda quruq buyumlar bo‘lmasligi lozim, ular olib qo‘yilishi yoki suv bilan ho‘l qilinishi lozim.
135. Detallar ilish moslamalariga ilinganda, ular yuvish vannasiga tushib ketishining oldini olish kerak.
136. Ilish moslamalari (ilgaklar, savatlar va boshqalar) mustahkam va qulay bo‘lishi hamda kislota va ishqorlar ta’siriga chidamli materiallardan tayyorlanishi kerak.
137. Moslamalarga detallarni mahkamlash ishonchli bo‘lishi lozim. Moslamalarga mahkamlangan detallarning ishonchliligi yuvish vannasidan tashqarida silkitib ko‘rib tekshiriladi. Yuvish vannasi ustida detallar ilgakka mahkam osilganligini tekshirish uchun ularni silkitib ko‘rish taqiqlanadi.
138. Detal yuvish vannasiga tushib ketgan hollarda detal tok va qizdirgich o‘chirilgandan so‘ng maxsus moslamalar yordamida olinishi kerak.
139. Yuvish vannasiga detallarni solish va olish ishlari siltanishsiz amalga oshirilishi kerak. Yuvish vannasiga detallar joylashtirilganidan so‘ng xodim uning yonidan mumkin qadar uzoq joyga o‘tishi kerak.
IV. Ishlab chiqarish uskunalariga qo‘yiladigan talablar
1-§. Ishlab chiqarish uskunalariga qo‘yiladigan umumiy talablar
140. Uskunalarning konstruksiyasi “Ishlab chiqarish jihozlari. Xavfsizlikning umumiy talablari” GOST 12.2.003-91 talablariga muvofiq bo‘lishi lozim. Ishlab chiqarish jarayonlarida foydalaniladigan uskunalar soz holatda bo‘lishi shart.
141. Uskunalarning konstruksiyasida uning tarkibiy qismi bo‘lgan bug‘ o‘tkazgichlar va elektr simlarining bexosdan zararlanish xavfi bartaraf etilgan bo‘lishi kerak.
142. Uskunalarning konstruksiya qismlari xodimlarning jarohat olishiga sabab bo‘ladigan o‘tkir bo‘g‘inli, hoshiyali, tikanli bo‘lmasligi lozim.
143. Uskunalarning barcha harakatlanuvchi qismlari, keltiruvchi, uzatuvchi mexanizmlari uning korpusida joylashgan bo‘lishi kerak.
144. Muhofazalash konstruksiyasi qo‘shimcha shovqin, vibratsiya, xavfli vaziyat yuzaga keltirmasligi va xizmat ko‘rsatishni qiyinlashtirmasligi lozim.
145. Uskunalarning ish jarayoni kuzatiladigan joylarning panjaralari tez yechiladigan (qopqoq, lyuk, shit, to‘r) yoki tez ochiladigan bo‘lishi kerak. Panjaralar, eshiklar, shitlar ochilganida avtomatik ravishda uskunalar ishini to‘xtatish vositalari bilan ta’minlangan bo‘lishi shart.
146. Boshqaruv tizimi joylashuvi va konstruksiyasi ishlab chiqarish jihozlarining bevosita va bilvosita harakatga kelishining oldini olishi lozim.
147. Uskunalarni kuzatish va holatini tekshirish ishlari tashkilotning texnik rahbari tomonidan tasdiqlangan jadval asosida olib borilishi kerak.
148. Uskunalarni texnik jihatdan ta’mirlash ishlari ishlab chiqaruvchi tashkilotning foydalanish bo‘yicha qo‘llanmasiga asosan bajariladi.
149. Xavfli joylarda muhofazalash qurilmalari va himoya vositalari bo‘lmagan jihozlarda ishlash taqiqlanadi.
150. Buzilgan jihoz ustiga unda ishlash mumkin emasligini ko‘rsatuvchi ogohlantiruvchi belgi qo‘yilishi lozim. Bundan tashqari qurilmada uni ta’mirlash ishlari tugatilmaguniga qadar ishga tushib ketishiga yo‘l qo‘ymaydigan choralar ko‘rilishi lozim.
2-§. Gidroqumpurkash va maydalab purkash uskunalariga qo‘yiladigan talablar
151. Gidroqumpurkash va maydalab purkash uskunalarini o‘rnatish va ulardan foydalanish ushbu uskunalarga qo‘yilgan texnik reglament talablariga muvofiq amalga oshirilishi lozim.
152. Uskuna poldan yoki ish maydonidan 2 metr va undan kam balandlikdagi barcha qayishli va zanjirli uzatkichlari to‘liq yopiq yoki teshiklari 10 mm dan keng bo‘lmagan to‘rli panjaralar bilan har tomonidan to‘silishi kerak.
153. Kameralarning detallar kiritilishi va chiqarilishi uchun mo‘ljallangan darchalari yo‘l-yo‘l parda (diafragma) bilan jihozlanishi lozim.
154. Kameralar blokirovka qurilmalari bilan jihozlanishi kerak.
155. Kameralarning karkasi va to‘shamasi yetarli darajada chidamli bo‘lishi lozim. Ularning vibratsiyalanishining oldi olinishi kerak.
156. Detallarni tozalash bo‘limidagi jihozlarni ta’mirlash, moylash va tozalash ishlari barcha harakatlanuvchi mexanizmlari to‘xtatilgandan so‘ng bajarilishi lozim. Bunda ularning tasodifan ishlab ketmasligi ta’minlanishi kerak.
3-§. Detallarni kimyoviy ishlov berish usuli bilan tozalashda uskunalarga bo‘lgan talablar
157. Yuvish vannasiga xizmat ko‘rsatish maydonchalarining eni kamida 1,5 metr bo‘lishi lozim.
158. Kislotalar bilan ishlash uchun mo‘ljallangan barcha uskunalar zangga chidamli bo‘lishi kerak.
159. Kislota va kaustikaga mo‘ljallangan barcha uskunalar ularning diametriga ko‘ra ko‘zdan kechirish va tozalash uchun tushish teshiklari va lyuklar bilan ta’minlanishi lozim.
160. Tuzlar, ishqorlar va kislotalarni eritish va zararsizlantirish idishlari, to‘plagichlari va o‘lchagichlari qopqoq va bino tomidan yuqoriga chiqarilishi lozim bo‘lgan naychalar (zararli chiqindilarni so‘rish uchun) bilan ta’minlanishi shart.
161. Uskunalarning ko‘rish oynalari 2-3 mm qalinlikdagi metall to‘r bilan himoyalangan bo‘lishi lozim.
162. Bosim ostida ishlovchi barcha uskunalarning ko‘rsatkichlari monometrlar bilan ta’minlanishi kerak.
163. Yuqorida joylashgan kislota o‘lchagichlar sath o‘lchagichi va quyish qurilmalari bilan ta’minlanishi lozim.
164. Uskunaning nazorat-o‘lchov asboblari xodimning ish joyiga o‘rnatilishi kerak.
165. Har bir uskuna pasport, kommunikatsiyalarga ulanishining bajarilish chizmasi, tuzilishiga kiritilgan o‘zgarishlar haqidagi ma’lumotlar, foydalanishga qabul qilinganligi to‘g‘risidagi hujjatlar, shuningdek xavfsiz foydalanish qo‘llanmasiga ega bo‘lishi shart.
166. Yaroqlilik muddatini o‘tab bo‘lgan uskunadan foydalanishga uning ishga yaroqliligini bildiruvchi texnik xulosa olingandan so‘ng yo‘l qo‘yilishi mumkin.
167. Uskuna (mashina, mexanizm)lar olinganda ularning mehnatni muhofaza qilish qoidalari va me’yorlariga, mehnat xavfsizligi standartlariga mos kelishi, shuningdek barcha himoya va saqlanish moslama va qurilmalari o‘rnatilganligi hamda sozligi tekshirilishi kerak. Zarur hollarda uskunalarga qo‘shimcha panjaralar, himoya qurilmalari va moslamalarini tayyorlatish va o‘rnatish choralari ko‘rilishi mumkin.
V. Ta’mirlash ishlari bajarilishidagi xavfsizlik talablari
168. Tashkilot bosh muhandisi tomonidan tasdiqlangan ta’mirlash rejasiga muvofiq uskunalarning ta’mirlash ishlari tashkil etilishi va bajarilishi lozim.
169. Toksik va portlash xavfi bo‘lgan gazlar chiqaradigan xonalarda, ta’mirlash ishlari boshlanishidan oldin va ta’mirlash vaqtida, shuningdek apparat va kommunikatsiyalarni tozalash bilan bog‘liq ishlarda xonadagi barcha turdagi ventilyatsiyalar ishga tushirilishi lozim.
170. Quvur o‘tkazgichlarni ta’mirlashdan oldin energiya tashuvchilarni (bug‘, havo, suv) o‘chirish va bosimni yo‘qotish lozim. Issiq kondensat, kislota va elektrolitni ta’mirlanayotgan tizimdan quyib olish va yuqini zararsizlantirish lozim.
171. Tez o‘t oluvchi va toksik moddalar bo‘lgan sig‘imlar, nasoslar va quvur o‘tkazgichlarni ta’mirlash ishlari ularni ishlab turgan jihozlardan o‘chirilganligi va mahsulotning qoldiqlari olib tashlanganligi, havo muhitini toksik va zararli moddalar borligi tekshirilgandan so‘ng amalga oshiriladi.
172. Ta’mirlash ishlari vaqtida portlash xavfi bo‘lgan gaz va bug‘lar chiqaruvchi ishlarni amalga oshirish taqiqlanadi.
173. Ta’mirlash ishlari boshlanishidan oldin va ularni bajarish davrida xonadagi havo muhitida portlash xavfi bo‘lgan gaz va bug‘lar borligini aniqlovchi tahlillar o‘tkazilishi lozim.
174. Yo‘l qo‘yilishi mumkin bo‘lgan miqdordan ko‘p toksik va portlash xavfi bo‘lgan gaz paydo bo‘lganligi aniqlangan zahoti ta’mirlash ishlari darhol to‘xtatilishi va xodimlar xavfsiz maydonga chiqarilishi lozim.
175. Ta’mirlash ishlarini amalga oshirishda panjara, armatura, quvur o‘tkazgich, mufta qobig‘i va konstruksiyalarda turish taqiqlanadi. Ta’mirlashdan so‘ng uskunalar va ularning qismlari qabul qilish bildirgilari asosida qabul qilib olinadi.
176. Ta’mirlangan uskunalarni himoyalash va saqlash qurilmalarisiz foydalanishga qabul qilish taqiqlanadi.
VI. Mehnatni muhofaza qilish qoidalarini buzganlik uchun javobgarlik
177. Tashkilotlarni (sexlarni) loyihalashtirishda va qurish (montaj qilishda)da mazkur Qoidalarga amal qilish uchun javobgarlik tegishli ishlarni bajaruvchi tashkilotlar zimmasiga yuklatiladi.
Oldingi tahrirga qarang.
178. Mansabdor shaxslar va xodimlar mehnatni muhofaza qilish qoidalariga rioya qilmaganliklari uchun qonunchilik hujjatlariga muvofiq belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar.
(178-band O‘zbekiston Respublikasi adliya vazirining 2021-yil 28-iyuldagi 16-mh-sonli buyrug‘i (ro‘yxat raqami 3313, 28.07.2021-y.) tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 28.07.2021-y., 10/21/3313/0724-son)
VII. Yakuniy qoida
179. Mazkur Qoidalar O‘zbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qo‘mitasi, Ichki ishlar vazirligi, Sog‘liqni saqlash vazirligi, O‘zbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi, “O‘zbekiston temir yo‘llari” davlat-aksiyadorlik kompaniyasi, “O‘zdavenergonazorat” davlat inspeksiyasi, “Toshkent traktor zavodi” ochiq aksiyadorlik jamiyati va “Sanoatkontexnazorat” davlat inspeksiyasi bilan kelishilgan.
Davlat arxitektura va qurilish qo‘mitasi raisi B. XODJAYEV
2010-yil 4-mart
Ichki ishlar vaziri B. MATLYUBOV
2010-yil 4-mart
Sog‘liqni saqlash vaziri A. IKRAMOV
2010-yil 4-mart
O‘zbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi raisi D. JAHONGIROVA
2010-yil 4-mart
“O‘zbekiston temir yo‘llari” davlat-aksiyadorlik kompaniyasi raisi O. RAMATOV
2010-yil 4-mart
“O‘zdavenergonazorat” davlat inspeksiyasi boshlig‘i A. NIMATULLAYEV
2010-yil 4-mart
“Toshkent traktor zavodi” OAJ bosh direktori v.b. S. SAIDAMINOV
2010-yil 4-mart
“Sanoatkontexnazorat” Davlat inspeksiyasi boshlig‘i I. XOLMATOV
2010-yil 4-mart
(O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2010-y., 13-son, 100-modda; Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 28.07.2021-y., 10/21/3313/0724-son; 20.12.2023-y., 10/23/3484/0951-son; 29.05.2025-y., 10/25/3626/0480-son; 19.05.2026-y., 10/26/3834/0502-son)