Ҳужжатга таклиф юбориш
Аудиони тинглаш
Ҳужжат элементидан ҳавола олишOʻZBEKISTON RESPUBLIKASI DAVLAT MULKINI BOShQARISh DAVLAT QOʻMITASINING
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишQarori
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишOʻZBEKISTON RESPUBLIKASI MULKNI BAHOLASh MILLIY STANDARTI (8-SON MBMS) “XUSUSIYLAShTIRISh MAQSADIDA MULK QIYMATINI BAHOLASh”NI TASDIQLASh HAQIDA
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2009-yil 28-oktabrda 2025-son bilan davlat roʻyxatidan oʻtkazildi]
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
LexUZ sharhiMazkur qaror Oʻzbekistan Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi direktorining 2020-yil 1-maydagi 01/11-15/62-sonli “Oʻzbekiston Respublikasining Yagona milliy baholash standartini tasdiqlash haqida”gi buyrugʻiga (roʻyxat raqami 3239, 04.06.2020-y.) asosan 2020-yil 5-sentabrdan oʻz kuchini yoʻqotadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишOʻzbekiston Respublikasi “Baholash faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuniga, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2006-yil 26-apreldagi PQ-335-sonli “Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mulki qoʻmitasi faoliyatini takomillashtirishga doir chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi va 2008-yil 24-apreldagi PQ-843-sonli “Baholovchi tashkilotlar faoliyatini yanada takomillashtirish va koʻrsatilayotgan xizmatlar sifati uchun ularning masʼuliyatini oshirish toʻgʻrisida”gi qarorlariga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mulki qoʻmitasi qaror qiladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1. Oʻzbekiston Respublikasi Mulkni baholash milliy standarti (8-son MBMS) “Xususiylashtirish maqsadida mulk qiymatini baholash” ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatiga olingan vaqtdan boshlab oʻn kundan soʻng kuchga kiradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишRais D. MUSAYEV
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишToshkent sh.,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2009-yil 6-oktabr,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш01/19-18/20-son
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишOʻzbekiston Respublikasi Davlat mulki qoʻmitasining 2009-yil 6-oktabrdagi 01/19-18/20-son qaroriga
ILOVA
ILOVA
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишOʻzbekiston Respublikasi Mulkni baholash milliy standarti (8-son MBMS) “Xususiylashtirish maqsadida mulk qiymatini baholash”
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMazkur Mulkni baholash milliy standarti (8-son MBMS) Oʻzbekiston Respublikasining “Baholash faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuniga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1999-y., 9-son, 208-modda), Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2008-yil 24-apreldagi PQ-843-sonli “Baholovchi tashkilotlar faoliyatini yanada takomillashtirish va koʻrsatilayotgan xizmatlar sifati uchun ularning masʼuliyatini oshirish toʻgʻrisida”gi qaroriga (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2008-y., 18-son, 145-modda) muvofiq Oʻzbekiston Respublikasidagi baholash faoliyatini normativ jihatdan tartibga solinishini belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишI-bob. Umumiy qoidalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1. 8-son MBMSning maqsadi xususiylashtirish obyektlari qiymatini aniqlash va baholash natijalarini aks ettirish meʼyorlari va qoidalarini belgilashdan iboratdir.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2. 8-son MBMSning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишxususiylashtirish obyektlarini baholashning standart tushunchalari va qoidalaridan foydalanish orqali baholovchilar harakatlarining muvofiqligini taʼminlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholashning xolisonaligiga va uning sifatini oshirishga koʻmaklashishga qaratilgan tartibotlarni belgilash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишboshlangʻich dastlabki axborotga, baholash toʻgʻrisidagi hisobot mazmuniga va materialni bayon etishga quyiladigan baholash toʻgʻrisidagi hisobotlar har xil talqin qilinishini istisno etadigan talablarni belgilash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmulkni baholashning samarali milliy tizimini shakllantirishga koʻmaklashish.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишII-bob. Atamalar va tushunchalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3. 8-son MBMSda quyidagi atamalar va tushunchalar qoʻllaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишanalog — asosiy iqtisodiy, jismoniy va boshqa tavsiflarga koʻra baholash obyekti bilan oʻxshash, narxi oʻxshash shartlarda tuzilgan bitimdan yoki raqobatli bozorda qilingan taklifdan maʼlum boʻlgan boshqa obyekt;
(3-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash sanasi — baholash obyektining qiymati aniqlangan sana;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишpul oqimi — daromad keltirayotgan mulkdan foydalanishda va (yoki) uni sotishdan tushumlar va chiqimlar (xarajatlar)dan hosil boʻladigan haqiqiy yoki hisobiy davriy daromad;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишdiskontlash — baholash obyektidan kutilayotgan boʻlgʻusi pul oqimlarini diskontlashning tegishli stavkasidan foydalanib joriy qiymatga keltirish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишfarazlar — baholovchining haqqoniy deb hisoblanadigan taxminlari. Farazlar tekshirish va tasdiqlash mumkin boʻlmagan baholash obyektiga yoki baholash yondashuvlariga taʼsir etadigan faktlar, shartlar yoki vaziyatlarni oʻz ichiga oladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишeskirish (qadrsizlanish) — jismoniy eskirish, funksional va tashqi (iqtisodiy) qadrsizlanish kabi turli sabablar taʼsirida mulk qiymatining yoʻqolishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишnarxlarning qimmatlashish indekslari — sanoat mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi korxonalarning tegishli grafa boʻyicha baholash obyektining har bir pozitsiyasiga koʻra (qurilish materiallari, mashinalar, asbob-uskunalar, texnika va texnologiyalar va h.k.) narxlar indekslari, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiy faoliyat turlarining umumdavlat tasniflagichining sanoat faoliyati boʻyicha (V, S, D, E) sanoat mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi korxonalarning narxlari indekslari;
(3-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qaroriga asosan sakkizinchi xatboshi bilan toʻldirilgan — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkapitallashtirish — baholash obyektidan kutilayotgan tushumlarni uning joriy qiymatiga aylantirish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишnazorat ulushi — mulkda qatnashish (korxona ustav fondida ulush) boʻlib, uning egasiga korxona ustidan nazorat qilish imkoniyatini taʼminlaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmultiplikator — korxonaning narxi yoki boshqa qiymat negizi va uning faoliyatini tavsiflovchi moliyaviy, ishlab chiqarish va moddiy koʻrsatkichlari oʻrtasidagi nisbatni koʻrsatuvchi koeffitsiyent.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишcheklovchi shartlar — qonunchilik, buyurtmachi yoki baholovchi tomonidan baholashga qoʻyilgan cheklashlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtavakkalchilik — baholash obyekti qiymatiga taʼsir koʻrsatishga qodir boʻlgan prognoz qilinayotgan natijalarga erishmaslik yoki ulardan har qanday chetlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишixtisoslashtirilgan mulk — oʻzining (mazkur mulk xususiyati yoki uning tuzilishi, konfiguratsiyasining xususiyatlari, oʻlchami, joylashgan yeri va boshqalar bilan belgilangan) xususiyatiga koʻra foydalanish doirasi cheklangan mulk;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишdiskontlash stavkasi — boʻlgʻusi pul oqimlarini joriy qiymatga oʻzgartirish uchun ishlatiladigan unumlilik stavkasi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkapitallashtirish stavkasi — odatda foiz hisobida ifodalangan maʼlum davr uchun daromad miqdorini qiymatga oʻzgartirishda ishlatiladigan boʻluvchi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишIII-bob. Qoʻllanish sohasi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4. Quyidagilar xususiylashtirish maqsadida baholash obyektlari (keyingi oʻrinlarda matnda baholash obyekti deb yuritiladi) hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmulkiy majmualar sifatidagi davlat unitar korxonalari yoki davlat muassasalari (keyingi oʻrinlarda matnda korxonalar deb yuritiladi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишdavlat mulkida boʻlgan koʻchmas va koʻchar mulk;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишdavlatga tegishli boʻlgan qimmatli qogʻozlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишyuridik shaxslarning ustav fondlarida davlatga tegishli boʻlgan ulushlar va mulkiy paylar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишdavlatga tegishli boʻlgan nomoddiy aktivlar (intellektual mulk obyektlaridan tashqari).
(4-bandning oltinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBir-biriga oʻzaro bogʻliq boʻlgan va birgalikda yuridik shaxs maqomiga ega boʻlmagan holda mulkiy majmuadan iborat davlat aktivlari barcha aktivlar bozor qiymatining yigʻindisi sifatida baholanadi.
(4-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qaroriga asosan xatboshi bilan toʻldirilgan — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш5. 8-son MBMS baholovchi tashkilotlar, baholovchilar hamda baholash xizmatlarining buyurtmachilari uchun moʻljallangan va xususiylashtirish maqsadida baholash obyektlari qiymatini baholash boʻyicha xizmatlar koʻrsatishda va xususiylashtirilayotgan mulkni baholash toʻgʻrisidagi hisobotlarning haqqoniyligini tekshirishda qoʻllanilishi majburiydir.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBir paytning oʻzida bir korxonaning davlatga tegishli boʻlgan aksiyalari (ulushlari) va davlatga tegishli boʻlmagan aksiyalari (ulushlari) ham baholanishi kerak boʻlgan taqdirda, baholash 8-son MBMS talablariga muvofiq amalga oshiriladi.
(5-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qaroriga asosan xatboshi bilan toʻldirilgan — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш6. 8-son MBMS:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbankrotlik tartibotlari doirasida realizatsiya qilinayotgan baholash obyektlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишxususiylashtirilayotgan davlat turarjoy fondi (bozor qiymati boʻyicha xususiylashtiriladigan davlat turarjoy fondi obyektlari bundan mustasno);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhavo va suv transporti vositalari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишalohida baholash obyektlari sifatida xususiylashtirilishi lozim boʻlgan intellektual mulk obyektlari qiymatini baholashga tatbiq etilmaydi.
(6-bandning uchinchi — beshinchi xatboshilari Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш7. Baholash obyektining 8-son MBMSga muvofiq aniqlangan qiymati xususiylashtirish obyektining boshlangʻich narxini belgilashda tavsiya etiladigan qiymat hisoblanadi. Xususiylashtirish chogʻida tuzilgan bitimda belgilangan narx baholashni amalga oshirish chogʻida aniqlangan qiymatdan farq qilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш8. 8-son MBMSni amaliyotda qoʻllashda ushbu 8-son MBMSning ilovasida keltirilgan Uslubiy koʻrsatmalardan foydalanish lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишIV-bob. Buxgalteriya hisobi standartlari bilan aloqadorlik
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш9. Baholash amaliyotida “eskirish” atamasining mazmunini buxgalteriya hisobida qoʻllaniladigan shunday atama (amortizatsiya ajratmalari) mazmunidan farqlash lozim. Shu tufayli ham, “eskirish” yoki “hisoblangan eskirish” atamalarini baholovchilar Oʻzbekiston Respublikasi Mulkni baholash milliy standarti (1-son MBMS)da (roʻyxat raqami 1604, 2006-yil 24-iyul) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-y., 30-son, 302-modda) aks ettirilgan baholashning umumiy prinsiplari va tushunchalariga muvofiq qoʻllashlari lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш“Asosiy vositalar”, “tovar-moddiy zaxiralari”, “nomoddiy aktivlar”, “boshlangʻich qiymat”, “joriy qiymat”, “qoldiq (balans) qiymati” tushunchalari ular buxgalteriya hisobida qaysi maʼnoda qoʻllanilsa, shu maʼnoda tushunilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш10. Moliyaviy hisobot hujjatlaridan MBMSning asosiy farqi shu bilan belgilanadiki, baholash obyektini baholashda qoʻllaniladigan qiymatning puldagi ifodasi tarixiy fakt emas, balki muayyan davrda obyektning foydaliligiga qiymatning tanlangan turiga muvofiq berilgan baho hisoblanadi. Qiymatning bu bahosi moliyaviy hisobotda aks ettirilgan qiymatdan farq qilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишV-bob. Standart talablari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш11. Baholash obyektining qiymatini xususiylashtirish maqsadida baholash quyidagi bosqichlardan tashkil topadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash haqidagi vazifani belgilash va baholash obyektini baholash toʻgʻrisida shartnoma tuzish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyektini identifikatsiya qilish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишaxborot yigʻish va uni tahlil qilish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyektidan eng maqbul va eng samarali foydalanishning tahlili (8-son MBMSda nazarda tutilgan hollar uchun);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash yondashuvlari va usullarini tanlash, asoslash va qoʻllash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash natijalarini, qoʻllanilgan baholash yondashuvlarini muvofiqlashtirish va baholash obyektining yakuniy qiymatini hisoblash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash haqidagi hisobotni tuzish.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1-§. Baholash haqidagi vazifani belgilash va baholash obyektini baholash toʻgʻrisida shartnoma tuzish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш12. Baholash haqidagi vazifa buyurtmachi tomonidan baholovchi tashkilot bilan birgalikda tuziladi va baholash obyektini baholash toʻgʻrisidagi shartnomaga ilova sifatida rasmiylashtiriladi. Baholash haqidagi vazifada quyidagilar koʻrsatilishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyektining nomi va tavsifi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash sanasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash maqsadi (maqsadlari) va baholash natijalaridan foydalanish moʻljali;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash maqsadiga muvofiq boʻlgan qiymat turi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишcheklovchi shartlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbuyurtmachi yoki uning vakili taqdim etishi lozim boʻlgan dastlabki maʼlumotlar roʻyxati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash ishlarini bajarish muddatlari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholash maqsadiga va baholash obyektining xususiyatlariga qarab baholash haqidagi vazifa qoʻshimcha shartlarni oʻz ichiga olishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш13. Davlat korxonasi yoki muassasasini xususiylashtirishda, agar davlat mulki obyektlarini tasarruf etuvchining qarorlari bilan oʻzgacha tartib oʻrnatilgan boʻlmasa, baholash obyektining bozor qiymati aniqlanadi. Baholash maqsadlariga qarab bozor qiymati bilan bir qatorda bozor qiymatidan farq qiluvchi boshqa qiymat aniqlanishi ham mumkin. Bozor qiymatidan farq qiluvchi boshqa qiymatini aniqlash zarur hollarda, aniqlanayotgan qiymatning qoʻllanish sabablari va uning bozor qiymatidan farqi baholash toʻgʻrisidagi hisobotda ochib berilishi va tavsiflanishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш14. Aniqlanadigan qiymat turi baholash haqidagi vazifada belgilanishi va keyinchalik baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettirilishi va tushuntirilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2-§. Baholash obyektini identifikatsiya qilish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш15. Baholash obyektini identifikatsiya qilishda baholovchi baholash obyektini va unga boʻlgan huquqlarning amaldagi holatini taqdim etilgan hujjatlarga muvofiqligini aniqlaydi. Shuningdek, baholash jarayonida vujudga kelishi mumkin boʻlgan farazlar va cheklovchi shartlar tahlili amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш16. Baholash obyektini identifikatsiya qilish baholovchi tomonidan buyurtmachi va (yoki) uning vakili taqdim etgan hujjatlar asosida baholash obyektini koʻzdan kechirish, oʻlchash, fotosuratga olish (zarur holda), uning amalda mavjudligi va holatini tekshirish, obyekt nomi, tashkiliy-huquqiy shakli, joylashgan yeri, jismoniy tarkibi, texnik tavsifini va baholash obyektining oʻziga xos xususiyatlarini aks ettiruvchi boshqa maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan tavsifini oʻrganish yoʻli bilan amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш17. Aksiyalar, ulushlar (paylar)ni baholashda baholovchi mulkdorning mazkur obyektlarga boʻlgan huquqlarini buyurtmachi yoki uning vakolatli shaxsi tomonidan taqdim etilgan hujjatlarga, yaʼni: korxona (emitent)ning taʼsis hujjatlariga hamda Qimmatli qogʻozlar markaziy depozitariysi va investitsiya vositachisining maʼlumotlariga muvofiqligini identifikatsiyadan oʻtkazishi kerak.
(17-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш18. Buyurtmachi bilan kelishgan holda, baholash obyektini (uning tarkibiy qismlarini) identifikatsiya qilish baholash obyekti faoliyatining xususiyati va (yoki) asosiy vositalar birligining miqdoridan kelib chiqqan holda cheklangan xususiyat kasb etishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholash obyektini identifikatsiya qilishning cheklangan xususiyati baholash haqidagi vazifada cheklovchi shartlar bilan bir qatorda koʻrsatiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш19. Taqdim etilgan hujjatlar bilan baholash obyekti va unga boʻlgan mulkiy huquqlarning amaldagi holati oʻrtasidagi tafovutlar aniqlangan taqdirda, baholovchi bu haqda buyurtmachiga va (yoki) hujjatlarni taqdim etgan shaxsga xabar berishi va ularga tegishli tuzatishlar kiritishni talab qilishi shart.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBuyurtmachi va (yoki) hujjatlarni taqdim etgan shaxs ularni baholovchining talablari bilan muvofiq holatga keltirishni rad etgan yoki ularga zaruriy tuzatishlarni kiritish mumkin boʻlmagan holda, baholovchi baholashni amalga oshirishdan bosh tortishi yoki baholashni baholash obyektining amaldagi holatidan kelib chiqib, taqdim etilgan hujjatlar va baholash obyektining holati oʻrtasida tafovut mavjudligini baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettirgan holda amalga oshirishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3-§. Axborot yigʻish va uni tahlil qilish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш20. Axborot yigʻish va uni tahlil qilish:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyektiga oid huquqni belgilovchi hujjatlarni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyektiga oid buxgalteriya hisobi va hisobot maʼlumotlarini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyektining tuzilishi, baholanayotgan huquqlar tarkibi va mazkur huquqlarni tasdiqlovchi hujjatlar haqidagi maʼlumotlarni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyektiga oid qoʻshimcha yuklamalar va servitutlar haqidagi maʼlumotlarni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyektidan foydalanishga cheklovlarni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyekti va uning tarkibiy qismlarining texnik tavsifini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyekti mansub boʻlgan bozorning holati va dinamikasi haqidagi axborotni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишboshqa xil axborotni olish va oʻrganishni oʻz ichiga oladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKorxonalar (aksiyalar, ulushlar, paylar)ni baholashda korxona (emitent) tavsifi va rivojlanish rejalari qoʻshimcha tarzda oʻrganiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш21. Baholash obyektlarini baholashda quyidagilardan foydalaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbuyurtmachi yoki uning vakilidan olingan dastlabki maʼlumotlardan, shuningdek baholovchi tomonidan buxgalteriya, birlamchi va statistik hisob maʼlumotlaridan olingan, baholash obyekti rahbari (balans saqlovchi, emitent) imzosi bilan tasdiqlangan maʼlumotlardan;
(21-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi direktorining 2019-yil 27-fevraldagi 01/10-10/51-sonli (roʻyxat raqami 2025-4, 11.03.2019-y.) buyrugʻi tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 12.03.2019-y., 10/19/2025-4/2736-son)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишishlarni bajarishga jalb qilingan uchinchi shaxslardan olingan, ularning imzosi bilan tasdiqlangan axborotdan;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишixtisoslashgan tashkilotlardan olingan (tarmoqqa oid, analitik sharhlar, fond bozori sharhlari), shu jumladan ommaviy axborot vositalari va Internet tarmogʻida eʼlon qilingan axborotdan;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишboshqa xil (soʻrov, intervyu natijalariga koʻra va boshqa manbalardan olingan) axborotdan, bunda mazkur axborotdan foydalanish uchun javobgarlik baholovchiga yuklatiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш22. Quyidagilar baholash obyektini baholashda buyurtmachi yoki uning vakili taqdim etadigan dastlabki axborot hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишxususiylashtirilayotgan korxonalar (aksiyalar, ulushlar, paylar) uchun:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишyuridik shaxsning amaldagi ustavi yoki taʼsis shartnomasi, aksiyadorlar reyestridan koʻchirma (reyestr saqlovchining maʼlumotnomasi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишshoʻba va tobe jamiyatlar haqida axborot, ularga oid huquqni belgilovchi va moliyaviy hujjatlar;
(22-bandning toʻrtinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишoxirgi uch yil uchun va oxirgi hisobot sanasiga qadar boʻlgan holatga koʻra buxgalteriya balanslari va moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobotlarni oʻz ichiga oluvchi buxgalteriya hisobi va hisobot maʼlumotlari, balans moddalariga izohlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишasosiy vositalar, nomoddiy aktivlar va uzoq muddatli qoʻyilmalar roʻyxati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш5 yildan kam boʻlmagan muddatga moʻljallangan korxonaning rivojlanish rejasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишuchastkadagi yerdan foydalanish huquqini tasdiqlovchi hujjatlar, shu jumladan uchastkaning hududiy chegarasi haqida maʼlumotlar (geodezik plan/chizma yoki yer uchastkasining u joylashgan yer koʻrsatilgan va tavsiflangan xaritalari nusxalari, yer uchastkasini ajratish toʻgʻrisida qaror);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbinolar va inshootlarga oid kadastr hujjatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyektidan foydalanishga oid qoʻshimcha yuklamalar va cheklovlar, shu jumladan uzoq muddatli ijara mavjudligi haqida maʼlumotlar (vakolatli organ maʼlumotnomasi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишoxirgi hisobot yili uchun auditor xulosasi (agar auditorlik tekshiruvi oʻtkazilgan boʻlsa);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkoʻchmas mulk uchun:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишuchastkadagi yerdan foydalanish huquqini tasdiqlovchi hujjatlar, shu jumladan uchastkaning hududiy chegarasi haqida maʼlumotlar (geodezik plan/chizma yoki yer uchastkasining u joylashgan yer koʻrsatilgan va tavsiflangan xaritalari nusxalari, yer uchastkasini ajratish toʻgʻrisida qaror);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbinolar va inshootlarning kadastr hujjatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишservitutlar va uzoq muddatli ijara shartnomalari mavjudligi haqida maʼlumotlar (vakolatli organ maʼlumotnomasi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbinolar va inshootlar miqdori va texnik holati, koʻkalamzorlar, hududni obodonlashtirish va muhandislik kommunikatsiyalari haqida axborot;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyekti tarkibida baholanishi lozim boʻlgan mulk haqida maʼlumotlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholanishi lozim boʻlgan mulkning boshlangʻich va qoldiq (balans) qiymatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkorxona (emitent)dan joriy foydalanish haqida axborot;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmashinalar va uskunalar uchun:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишobyektning toʻliq nomi: rusumi, modeli, seriyasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишishlab chiqaruvchi zavod (firma);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholanayotgan uskunani xarid qilish, ijaraga olishga yoki unga nisbatan oʻzga huquqqa oid hujjatlarning nusxalari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишishlab chiqarilgan yil va ishga tushirilgan sana;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишobyektning texnik tavsifi (texnik hujjatlarga binoan);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyektining texnik holatiga oid aktlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишinventar raqami, baholash sanasidan oldin oxirgi hisobot sanasiga qadar boʻlgan holatga koʻra boshlangʻich va qoldiq (balans) qiymatlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkonservatsiya va taʼmirlash haqida maʼlumotlar (uzellar, agregatlarni almashtirish, takomillashtirish);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtransport vositasi texnik pasportining nusxasi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш23. Dastlabki axborotdan tashqari baholovchi korxona faoliyati bilan bogʻliq tavakkalchiliklar, baholanayotgan korxona va (yoki) tarmoq korxonalari aksiyalarining kotirovkalari va aksiyalar kurslarining oʻzgarishlari, aksiyadorlar oʻrtasida aksiyalarning taqsimlanishi, aksiyalarning aksiyadorlar oʻrtasida taqsimlanishi, oʻxshash mulk boʻyicha bitimlar, oʻxshash mulkni ijaraga berishning bozor stavkalari haqida qoʻshimcha axborotni yigʻadi va tahlil qiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишYigʻiladigan axborotning xususiyati va hajmini baholovchi baholash haqidagi vazifaga, baholash obyektining xususiyatlari va baholash natijalarining qoʻllanilishiga qarab belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш24. Baholash jarayonida foydalaniladigan axborot ishonchli va baholovchi narxni belgilovchi eng muhim omillarni aniqlashi uchun yetarli boʻlishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBuyurtmachi yoki uning vakili taqdim etgan axborot (shu jumladan maʼlumotnomalar, jadvallar, buxgalteriya balanslari), shuningdek baholovchining oʻzi bevosita yiqqan axborot shu axborotni taqdim etgan tashkilot rahbari tomonidan imzolangan holdagina ishonchli deb hisoblanadi.
(24-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi direktorining 2019-yil 27-fevraldagi 01/10-10/51-sonli (roʻyxat raqami 2025-4, 11.03.2019-y.) buyrugʻi tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 12.03.2019-y., 10/19/2025-4/2736-son)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш25. Baholovchi, agar taqdim etilgan axborot hajmi va sifati 8-son MBMS talablariga muvofiq baholashni amalga oshirish va baholash haqida hisobot tayyorlash uchun yetarli boʻlmasa, baholash ishlarini bajarishdan bosh tortish huquqiga ega.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш26. Baholashni oʻtkazish vaqtida baholovchi olgan barcha axborot va hujjatlardan maxfiylik sharoitida, qonunchilik talablarini hisobga olgan holda foydalanilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш27. Yigʻilgan axborot asosida baholovchi tomonidan baholash obyektiga mansub boʻlgan bozor va tarmoq hamda moliyaviy hisobot tahlil qilinadi, shuningdek zarur holda unga tuzatish kiritiladi. Bunda, tuzatilgan hisobotdan faqat baholash haqidagi vazifada nazarda tutilgan maqsadlarda foydalaniladi.
(27-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4-§. Baholash obyektidan eng maqbul va eng samarali foydalanishning tahlili
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш28. Baholash obyektidan eng maqbul va eng samarali foydalanishning tahlili faqat baholashning alohida obyekti hisoblangan koʻchmas mulkni baholash chogʻida amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш29. Baholash obyektidan eng maqbul va eng samarali foydalanishning tahlili baholash obyektidan eng daromadli va raqobatli foydalanish yoʻlini aniqlash uchun oʻtkaziladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш30. Mavjud foydalanish sharoitida (baholash obyektlari faoliyat turi saqlangan holda xususiylashtirilganda) baholash obyektining qiymati aniqlangan holda baholash obyektidan eng maqbul va eng samarali foydalanishning tahlili oʻtkazilmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш31. Baholash obyektidan eng maqbul va eng samarali foydalanishni aniqlash baholovchi oʻz tahliliy malakasi yordamida chiqargan xulosalar va amalga oshirgan hisob-kitoblar mahsuli hisoblanadi va soʻzsiz faktni emas, balki uning fikrini ifoda etadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш32. Obyektdan eng maqbul va eng samarali foydalanishning variantini aniqlashda tahlilning quyidagi mezonlaridan foydalaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишqonunchilik nuqtai nazaridan ruxsat etilganlik — moʻljallangan foydalanishning xususiyati baholash obyekti mulkdorining harakatlarini cheklovchi qonunchilikka zid boʻlmasligi lozim;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишjismoniy imkoniyat — baholash obyektidan eng maqbul va eng samarali foydalanish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmoliyaviy jihatdan maqsadga muvofiqlik — obyektdan foydalanish baholash obyektining mulkdoriga daromadni taʼminlashi lozim;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmumkin qadar yuqori darajadagi samaradorlik — eng maqbul va eng samarali foydalanish yo mulkdorning sof foydasini mumkin qadar koʻpaytirishni, yo baholash obyektining eng katta qiymatiga erishishni nazarda tutadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш5-§. Baholash yondashuvlari va usullarini tanlash, asoslash va qoʻllash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш33. Baholash obyektining qiymatini xususiylashtirish maqsadida baholashda baholovchi daromad, xarajat va qiyosiy yondashuvlardan foydalanadi. Biron-bir yondashuvni qoʻllash mumkin emasligi yoki qoʻllashning cheklanishi baholovchi tomonidan baholash toʻgʻrisidagi hisobotda asoslanishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш34. U yoki bu yondashuvni qoʻllashda baholovchi 8-son MBMSda belgilangan baholash usullarining biridan foydalanadi. Baholashning eng maqbul usulini tanlash baholovchining mulohazalariga muvofiq amalga oshiriladi va baholash natijalaridan foydalanishning maqsadi, aniqlanayotgan qiymat turi, baholash obyektining xususiyatlari va axborot manbalari bilan belgilanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш35. Daromad yondashuvi baholash obyektining qiymatini mazkur obyektdan foydalanishdan olish kutilayotgan daromadlarning joriy qiymatini aniqlashga asoslanadi. Baholash xaridor mazkur obyektni xarid qilishdan olishi mumkin boʻlgan boʻlgʻusi daromadlarning prognoziga muvofiq shakllantiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш36. Daromad yondashuvi doirasida toʻgʻridan toʻgʻri kapitallashtirish usuli yoki pul oqimlarini diskontlash usuli qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишDaromad yondashuvi usullari bilan baholash diskontlash stavkasi va (yoki) kapitallashtirish stavkasidan foydalanishni nazarda tutadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишDiskontlash stavkasi pul oqimining qoʻllaniladigan modelidan kelib chiqib belgilaniladi.
(36-bandning uchinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Oldingi tahrirga qarang.
(36-bandning toʻrtinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qaroriga asosan chiqarilgan — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш37. Toʻgʻridan-toʻgʻri kapitallashtirish usuli baholash obyektidan foydalanishdan har yili teng miqdorda pul oqimlarini olish moʻljallanganda amaldagi aktivlarni baholash uchun qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишUsul baholash obyektidan yil davomida foydalanishdan olingan pul oqimini kapitallashtirish stavkasidan foydalangan holda qiymatga aylantirishga asoslanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш38. Pul oqimlarini diskontlash usuli pul oqimlari beqaror boʻlgan obyektlarni baholashda qoʻllaniladi va boʻlgʻusi pul oqimlari joriy pul oqimlaridan sezilarli darajada farq qilishi mumkin, degan farazga asoslanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMazkur usul boʻlgʻusi daromadlar prognozini shakllantirishni, daromadlarni olish bilan bogʻliq tavakkalchilikka baho berishni va daromadlarni olish vaqtini aniqlashni nazarda tutadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBoʻlgʻusi daromadlarni aniqlashda korxona faoliyatining kutilayotgan muddati ikki davrga boʻlinadi. Prognoz davri deb ataladigan birinchi davr uchun pul tushumlarining batafsil yilma-yil prognozi tuziladi. Prognoz davri tugaganidan soʻng korxona pul tushumlarining oʻsish surʼatlari umuman olganda barqaror boʻlib qoladigan va ularni oldindan aytish mumkin boʻladigan mutanosib holatga erishishi lozimligi (prognozdan keyingi davr) faraz qilinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш39. Qiyosiy yondashuv oldi-sotdi bozor narxlarini va (yoki) ular mavjud boʻlmagan holda taklif narxlarini baholash obyektiga qiyosiy (oʻxshash) obyektning tegishli tuzatishlarini hisobga olib taqqoslashga asoslanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишAnaloglarni tanlashning asosiy mezonlari boʻlib, baholash obyekti bilan oʻxshash jismoniy va iqtisodiy tavsiflar, analogning baholash obyekti bilan ayni bir bozor segmenti va (yoki) tarmoqqa mansubligi, baholash obyekti va analogdan foydalanishning oʻxshashligi hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш40. Baholash obyekti qiymatini qiyosiy yondashuvda baholashda kapital bozori usuli (kompaniya-analog usuli), bitimlar usuli, bozorga oid taqqoslashlar usuli, baholash obyekti bilan oldingi bitimlar usuli va analog bilan toʻgʻridan toʻgʻri taqqoslash usuli (mashinalar, uskunalar va transport vositalari qiymatini baholash uchun) qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш41. Kapital bozori usuli (kompaniya-analog usuli) taqqoslash uchun asos sifatida bozorda vujudga kelgan maʼlum oldi-sotdi narxidan foydalanishni nazarda tutadi.
(41-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш42. Bitimlar usuli aksiyalar nazorat paketining va umuman korxonaning narxlari haqidagi axborotga asoslanadi. Usuldan aksiyalarning nazorat paketlarini yoki korxonalarni baholashda foydalaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш43. Bozorga oid taqqoslashlar usuli baholanayotgan koʻchmas mulk bilan jismoniy va iqtisodiy tavsiflarga koʻra oʻxshash boʻlgan koʻchmas mulkni sotishga doir bitimlarning bozor narxlarini yoki taklif narxlarini tahlil qilishga asoslanadi. Usul “talab va taklif” prinsipiga asoslanib, mazkur prinsipga muvofiq obyekt narxi shu joyda, shu vaqtda va shu bozorda analogga boʻlgan talab va taklifning oʻzaro aloqasi natijasida aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш44. Baholash obyekti bilan oldingi bitimlar usulini qoʻllashda baholash obyekti bilan ilgari tuzilgan bitimlarning narxlari axborot manbai hisoblanadi. Bunda, baholovchi vaqt omilini, shuningdek, iqtisodiy muhit va tarmoqdagi holatlarning oʻzgarishlarini hisobga olib tuzatishlar kiritadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш45. Analog bilan toʻgʻridan toʻgʻri taqqoslash usuli asosan taqqoslashning oʻxshash obyektlari xususidagi bozorga oid axborotdan hamda baholash obyektining aniq nusxalariga doir axborotdan foydalanishga asoslanadi. Usul analoglarning narxlariga ularning joylashgan yeri va bitim sanasini hisobga olgan holda tuzatishlar kiritishni nazarda tutadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш46. Qiyosiy yondashuv usullaridan foydalanish oʻxshash obyektlarning jismoniy va iqtisodiy tavsiflari, narxlari va bitimlarning sanalari, joylashgan yeri, bajarilishi, ishlab chiqarilayotgan mahsulotlarning turdoshligi va oʻxshash obyektlarning boshqa tavsiflari haqida axborotning mavjudligini nazarda tutadi. Baholanayotgan obyekt oʻxshash obyektdan qay darajada farq qilsa, ayni shu darajada oʻxshash obyekt narxiga u baholash obyekti bilan ayni bir tavsifga ega boʻlgan holda qanday narxda sotilishi mumkinligini aniqlash uchun tuzatishlar kiritiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш47. Qiyosiy yondashuv usullari bilan baholash barcha analoglar boʻyicha hisoblanadigan va ayni bir koʻrsatkichga koʻpaytiruvchi sifatida qoʻllaniladigan multiplikatorlardan foydalanishga asoslanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш48. 8-son MBMS maqsadlarida ikki xil multiplikator: oraliqli va momentli multiplikatorlardan foydalaniladi. Qoʻllanilgan multiplikatorni tanlash baholovchi tomonidan baholash toʻgʻrisidagi hisobotda asoslanishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш49. Xarajat yondashuvi umumiy eskirish yoki qilingan xarajatlar (majburiyatlar) hisobiga qadrsizlanishni hisobga olib obyektni tiklash yoki almashtirish uchun zarur boʻlgan xarajatlarni aniqlashga asoslanadi.
(49-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишXarajat yondashuvi daromadli obyektni baholashga nisbatan birdan-bir yagona yondashuv sifatida qoʻllanishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш50. Xususiylashtirilayotgan korxona (aksiyalar, ulushlar, paylar)ni baholashga nisbatan xarajat yondashuvining asosiy usuli sof aktivlar usulidir. Ayrim hollarda, davlat mulki obyektlarini tasarruf etuvchining tugatilayotgan korxona mulkini (tarkibiy birliklarini) xususiylashtirish toʻgʻrisida qarori mavjud boʻlgan taqdirda, xususiylashtirish obyektini baholashga nisbatan xarajat yondashuvi qoʻllanilganda tugatish qiymati usulidan foydalanilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш51. Sof aktivlar usuli qoʻllanilganda baholanayotgan mulk tarkibiga quyidagilar kiritiladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkorxona balansidagi va qonunchilikda belgilangan xususiylashtirish tartibotlari doirasida oʻtkazilgan inventarizatsiya natijasida aniqlangan asosiy vositalar, ularning texnik holatidan qatʼi nazar, amaldagi (shu jumladan vaqtinchalik kapital taʼmirlashda boʻlgan va modernizatsiya qilinayotgan obyektlar, tugallanmagan qurilish obyektlari) va konservatsiya qilingan, zaxira yoki rezervdagi obyektlar (oʻrnatilmagan asbob-uskunalar), ishlab chiqarish va xoʻjalik inventari, ishchi va mahsuldor hayvonlar, koʻp yillik oʻsimliklar va boshqa turdagi, shuningdek, boshqa korxonalar va tashkilotlarga foydalanish uchun, ijaraga berilgan asosiy vositalar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишxususiylashtirilayotgan korxona (binolar, inshootlar, obyektlar) joylashgan yer uchastkalaridan (agar ular boʻlsa) foydalanish huquqi va korxona faoliyati uchun zarur boʻlgan ajratilgan yer uchastkalaridan foydalanishga boʻlgan huquq;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишboshqa uzoq muddatli aktivlar, shu jumladan nomoddiy aktivlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишjoriy aktivlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишboshqa aktivlar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш52. Mulkni baholash quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишa) quyidagilarning tiklanish qiymati aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkoʻchmas mulkning (binolar va inshootlarning) tiklanish qiymati loyiha-smeta hujjatlari asosida yoki qurilish-montaj ishlarining qimmatlashishini inobatga oluvchi indekslarni, shuningdek narxlarning qimmatlashishi indekslarini qoʻllash orqali binolar va inshootlar tiklanish qiymatini aniqlashning yiriklashtirilgan koʻrsatkichlari asosida;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmashinalar, uskunalar va transport vositalarining (havo va suv transporti vositalari bundan mustasno) tiklanish qiymati almashtirish xarajatlari yoki aniq nusxasini yaratish xarajatlari negizida, yoxud ularning boshlangʻich balans qiymatini ishlab chiqaruvchi zavodlarning narxlari, preyskurantlar, prays-varaqlar qiymatiga muvofiq boʻlgungacha qayta baholash yoki baholash sanasiga asosiy fondlarni Hukumat qarori boʻyicha soʻnggi qayta baholash sanasidan boshlab narxlarning qimmatlashish indekslarini qoʻllash orqali;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишqolgan asosiy vositalarning tiklanish qiymati ularning boshlangʻich balans qiymatini ishlab chiqaruvchi zavodlarning narxlari, preyskurantlar, prays-varaqlar qiymatiga muvofiq boʻlgungacha qayta baholash yoki baholash sanasiga asosiy fondlarni Hukumat qarori boʻyicha soʻnggi qayta baholash sanasidan boshlab narxlarning qimmatlashish indekslarini qoʻllash orqali;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишqurilishi tugallanmagan obyektlarni baholash koʻchmas mulk obyektlari sifatida xarajat yondashuvi usullari bilan konstruktiv elementlari bitkazilganligi darajasidan kelib chiqib amalga oshiriladi (mavjud boʻlganda);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишoʻrnatilmagan asbob-uskunalarni baholash xarajat yondashuvi usullari bilan mashinalar, uskunalar, transport vositalarini baholash tartibida amalga oshiriladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишb) eskirish hajmi aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkoʻchmas mulk, shu jumladan qurilishi tugallanmagan obyektlar uchun — umumiy eskirish (jismoniy, funksional va tashqi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmashinalar, uskunalar va transport vositalari uchun — umumiy eskirish (jismoniy, funksional va tashqi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишqolgan asosiy vositalar uchun — jismoniy eskirish yoki normativ (balans boʻyicha qabul qilingan) eskirish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишoʻrnatilmagan asbob-uskunalar uchun — funksional va tashqi eskirish.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKoʻchmas mulk, mashina va uskunalar, shuningdek transport vositalari umumiy eskirishining hisoblangan miqdori oʻlchami balansda saqlovchining buxgalteriya hisobiga binoan inobatga olinadigan eskirishdan yuqori natijani bergan hollarda baholovchi 8-son MBMSni qoʻllash boʻyicha uslubiy koʻrsatmalarda belgilangan tartibda baholash obyektining amaldagi holatidan kelib chiqib umumiy eskirish qiymatini xisobga oladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholovchi tomonidan qolgan asosiy vositalarning har bir pozitsiyasi boʻyicha aniqlangan eskirish hajmi davlat mulkini xususiylashtirish jarayonida tashkil etilgan Komissiya tomonidan belgilangan normativ eskirish miqdoridan yuqori boʻlishi mumkin emas.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишAgar yangi aniqlangan obyektlar va balans qiymatiga ega boʻlmagan obyektlar baholanishi lozim boʻlsa, eskirish miqdori baholovchi tomonidan ekspertiza asosida baholash sanasidagi haqiqiy holatidan kelib chiqib belgilanadi;
(52-band “b” kichik bandining sakkizinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2018-yil 5-fevraldagi 01/19-10/09-sonli (roʻyxat raqami 2025-3, 01.03.2018-y.) qarori tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 01.03.2018-y., 10/18/2025-3/0833-son)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишv) 10 foizdan kamroq qoldiq qiymatga ega boʻlgan asosiy vositalar boʻyicha baholash vaqtida ularning tiklanish qiymatining 10 foizi miqdoridagi qiymati kiritiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишg) intellektual mulk obyektlari Oʻzbekiston Respublikasi Mulkni baholash milliy standarti (13-son MBMS) “Intellektual mulk obyektlari qiymatini baholash”ga (roʻyxat raqami 2371, 2012-yil 18-iyun) muvofiq baholanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишd) uzoq muddatli investitsiyalar qiymatini baholash belgilangan tartibda bozor qiymati boʻyicha amalga oshiriladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишe) baholash chogʻida tovar-moddiy zaxiralariga taalluqli inventarlar va xoʻjalik buyumlarining qiymati balans qiymatiga teng holda qabul qilinadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишj) qolgan uzoq muddatli va joriy aktivlar qiymati, shuningdek korxonaning majburiyatlari korxonaning oxirgi (baholash sanasidagi) hisoboti korxonaning buxgalteriya balansi maʼlumotlari asosida balans qiymati boʻyicha belgilanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBunda muddati kechiktirilgan xarajatlar va daromadlar qiymati quyidagi tarzda belgilanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишagar ular buxgalteriya hisobining milliy standartlari bilan belgilangan aktivlar va majburiyatlarni tan olish mezonlariga javob bersa, ularning qiymati balans qiymatiga teng holda qabul qilinadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишagar ular buxgalteriya hisobining milliy standartlari bilan belgilangan aktivlar va majburiyatlarni tan olish mezonlariga javob bermasa, ularning qiymati toʻlanadigan foyda soligʻi (muddati kechiktirilgan daromad uchun) yoki mazkur soliqdan tejalgan summa (muddati kechiktirilgan xarajatlar uchun) boʻyicha hisoblanadi.
(52-band “j” kichik bandining toʻrtinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2018-yil 5-fevraldagi 01/19-10/09-sonli (roʻyxat raqami 2025-3, 01.03.2018-y.) qarori tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 01.03.2018-y., 10/18/2025-3/0833-son)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишToʻlanadigan soliq summasi yoki uning tejash summasi ushbu soliqning amaldagi stavkasini muddati kechiktirilgan xarajatlar va daromadlarning balans qiymatiga koʻpaytirish yoʻli bilan hisoblanadi;
(52-band “j” kichik bandining beshinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2018-yil 5-fevraldagi 01/19-10/09-sonli (roʻyxat raqami 2025-3, 01.03.2018-y.) qarori tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 01.03.2018-y., 10/18/2025-3/0833-son)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишz) yer uchastkasiga boʻlgan huquqlarning qiymatini baholash yer rentasi asosida amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBuxgalteriya balansi korxona tomonidan yiliga bir martalik davriylikda tuzilganda, agar baholash sanasi buxgalteriya balansini tuzish sanasidan uch oydan ortiq muddatga ortda qolgan boʻlsa, hisob-kitoblar uchun asos sifatida oxirgi (baholash sanasidan oldingi) chorak yakuni boʻyicha oraliq balans olinadi.
(52-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш53. Asosiy vositalar qiymatini baholashda ularning baholash natijalari boʻyicha aniqlangan qiymati korxona buxgalteriyasida koʻrsatilgan va korxona balansida aks ettirilgan balans qoldiq qiymatidan kam boʻlmasligi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш54. Baholash obyekti korxonada ishtirok etish ulushi (aksiya paketi, ulushi, payi) boʻlgan hollarda balansda saqlovchi (emitent) asosiy vositalari qiymatini baholash yuqoridagiga oʻxshash tartibda amalga oshiriladi.
(54-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Oldingi tahrirga qarang.
(54-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qaroriga asosan chiqarilgan — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш541. 8-son MBMS doirasida har bir yondashuv boʻyicha usullar yaxlit korxonaning yoki 75 foizdan yuqori nazorat ulushi qiymatini baholash shartlarini nazarda tutadi. 75 foiz va undan kam boʻlgan aksiyalar paketlari (ulushlar, paylar)ning qiymatini baholash tegishli chegirmalarni inobatga olgan holda amalga oshiriladi. Chegirmalarni qoʻllash 8-son MBMSni qoʻllash boʻyicha Uslubiy koʻrsatmalarda belgilangan tartibga muvofiq amalga oshiriladi.
(541-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qaroriga asosan kiritilgan — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш6-§. Qoʻllanilgan baholash yondashuvlari natijalarini muvofiqlashtirish va baholash obyektining yakuniy qiymatini hisoblash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш55. Baholash obyektining yakuniy qiymatini hisoblash uchun baholovchi, qoʻllanilgan baholash yondashuvlari natijalarini muvofiqlashtirish (oʻlchash)ni amalga oshiradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш56. Muvofiqlashtirish jarayonida baholovchi barcha omillar, shu jumladan qabul qilingan farazlar va cheklashlar tahlili asosida har bir yondashuvning afzalliklari va kamchiliklari nisbatini, baholashning yakuniy natijasiga ularning taʼsiri darajasini turli yondashuvlarni qoʻllashda olingan natijalarga beriladigan oʻlchov koeffitsiyentlarini tahlil qilish yoʻli bilan miqdor jihatidan aks ettirishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш57. Turli xil yondashuvlar bilan olingan eng katta va eng kichik natijalar oʻrtasida jiddiy (30 foizdan ortiq) tafovut mavjud boʻlgan taqdirda, mazkur tafovut sabablari tahlil qilinib, uning natijalari baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettiriladi va muvofiqlashtirish uchun baholovchi fikriga koʻra eng ishonchli boʻlgan natijalar tanlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш58. Baholash obyektining yakuniy qiymatini hisoblashda baholovchining barcha mulohazalari va farazlari asoslanishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш59. Baholashga yondashuvlarni qoʻllash natijalari muvofiqlashtirilganidan keyin baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettirilgan baholash obyektining yakuniy qiymati yagona kattalik sifatida ifodalanishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш7-§. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotni tuzish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60. Yozma tarzda tuzilgan baholash toʻgʻrisidagi hisobot baholovchi tashkilot baholash obyekti qiymatini aniqlash boʻyicha oʻz majburiyatlarini bajarganligini tasdiqlovchi hujjat hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholovchi tashkilot tomonidan baholash obyekti qiymatini aniqlash boʻyicha oʻz majburiyatlarini bajarganligini tasdiqlovchi hujjat boʻlib, baholash toʻgʻrisidagi hisobot hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш61. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotda baholash obyektiga tavsif beriladi, yigʻilgan axborot, amalga oshirilgan tahlil bosqichlari va hisob-kitoblar aks ettiriladi, olingan natijalar asoslanadi, baholash obyektining yakuniy qiymati, baholash bazasining tasdigʻi, baholash maqsadi, shuningdek baholash natijalarini toʻliq va bir xilda talqin qilishni taʼminlovchi barcha farazlar va cheklovchi shartlar koʻrsatiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettirilgan dastlabki maʼlumotlar tarkibi va amalga oshirilgan baholash jarayonini bayon etishning ketma-ketligi baholash obyekti qiymatini hisoblashni toʻliq aks ettirish imkonini berishi va oʻxshash natijalarga olib kelishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш62. Hisobot faqat baholash jarayonida hisoblash va tahlil qilishda foydalanilgan axborot va maʼlumotlarni oʻz ichiga olishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholash toʻgʻrisidagi hisobotda keltirilgan, baholashni amalga oshirish chogʻida foydalanilgan yoki hisoblashlar natijasida olingan axborotga axborot manbaiga ishora qilish yoʻli bilan izoh berilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш63. Baholash toʻgʻrisidagi hisobot quyidagi tarkibiy qismlardan iborat boʻlishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtitul varagʻi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmundarija;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишumumlashtiruvchi qism (ilova xat);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишqisqartmalar, shartli belgilar, simvollar, birliklar va atamalar roʻyxati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkirish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишasosiy qism;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишxulosa;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишfoydalanilgan manbalar roʻyxati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишilovalar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш64. Baholash toʻgʻrisidagi hisobot raqamlangan va baholovchi (baholovchilar) tomonidan sahifama-sahifa imzolangan, ipdan oʻtkazilgan, shuningdek baholash buyurtmachisi shartnoma tuzgan baholovchi tashkilot rahbarining imzosi va muhri bilan (muhr mavjud boʻlgan taqdirda) tasdiqlanishi lozim.
(64-band Oʻzbekiston Respublikasining Xususiylashtirish, monopoliyadan chiqarish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2016-yil 26-maydagi 01/27-26/34-sonli (roʻyxat raqami 2025-1, 01.06.2016-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2016-y., 22-son, 255-modda)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш65. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotga ilovada baholovchi foydalangan va baholash obyektining miqdor va sifat tavsiflarini belgilovchi hujjatlarning nusxalari, shuningdek texnik inventarizatsiya hujjatlari va boshqa zarur hujjatlar keltirilishi lozim. Agarda bu baholash haqida vazifada belgilangan boʻlsa, baholash obyektining uning baholash sanasidagi joriy holatini aks ettiruvchi fotosuratlari mavjudli majburiydir.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишIlovada baholovchi tashkilot litsenziyasi, baholovchilarning malaka sertifikatlari va fuqarolik javobgarligi sugʻurta polisining nusxalari ham keltirilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш66. Baholovchi tashkilot baholashning baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettirilgan natijalari uchun qonunchilikka muvofiq javobgar boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholovchi tashkilot koʻrilgan zararlar yoki baholash obyektining sud tomonidan baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettirilgan qiymat haqqoniy emas deb topilganligi uchun, agar ular baholash buyurtmachisi yoki uchinchi shaxslar tomonidan ishonchsiz axborot berilishi oqibatida vujudga kelgan boʻlsa, javobgar boʻlmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишVI-bob. Axborotni oshkor etishga qoʻyiladigan talablar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш67. Baholash jarayonida foydalanilgan axborotni baholash toʻgʻrisidagi hisobotda oshkor etish shunday amalga oshirilishi lozimki, baholash haqidagi hisobotdan foydalanuvchilar baholash jarayoni mantiqini va baholash obyektining qiymatini aniqlash uchun baholovchi koʻrgan choralarni tushuna olsinlar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш68. Baholash jarayonida qoʻllanilgan barcha axborot oshkor etilishi lozim, maxfiy xususiyatga ega boʻlgan axborot bundan mustasno. Maxfiy axborotni baholovchi faqat buyurtmachi va (yoki) mazkur axborotni taqdim etgan shaxslar bilan kelishgan holda yoki sudning tegishli qaroriga binoan oshkor etadi. Foydalanilayotgan axborotning maxfiylik darajasi buyurtmachi va (yoki) mazkur axborotni taqdim etuvchi yoki unga bevosita aloqador boʻlgan shaxslar tomonidan belgilanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш69. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotda barcha farazlar va cheklovchi shartlarning mohiyati, shuningdek, axborotni oshkor etishga qoʻyiladigan har qanday talablar ochib beriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholash toʻgʻrisidagi hisobotga mazkur standartga va qabul qilingan boshqa mulkni baholash standartlariga rioya qilinganligi haqidagi bayonot kiritilishi, standartlarning talablaridan har qanday chetga chiqish koʻrsatilishi va bunday chetga chiqishga izoh berilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш70. Baholash obyektining 8-son MBMS talablariga muvofiq tuzilgan baholash toʻgʻrisidagi hisobotda koʻrsatilgan yakuniy qiymatidan, agar baholash haqidagi hisobot tuzilgan sanadan baholash obyektini xususiylashtirish maqsadida uning boshlangʻich narxi tayinlangan sanagacha 6 oydan ortiq vaqt oʻtmagan boʻlsa, xususiylashtirish maqsadida foydalanilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholash oʻtgan (baholashni amalga oshirish sanasiga mos kelmaydigan) sanaga qadar boʻlgan holatga koʻra amalga oshirilgan taqdirda, baholash obyektining qiymati haqidagi xulosa baholash amalga oshirilgan sanadagina haqiqiy boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишVII-bob. Standartdan chetga chiqish shartlari
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш71. Meʼyoriy qoidalar yoki davlat mulkini tasarruf etuvchilarning qarorlari baholovchiga 8-son MBMS talablariga toʻliq yoki qisman rioya qilish imkoniyatini bermasa, baholovchi qiymatni aniqlash boʻyicha mos keluvchi hisoblashlarni va tegishli baholash tartibotlarini qoʻllashi lozim. Bunda, baholash haqidagi hisobotda aniqlanishi lozim boʻlgan qiymatni koʻrsatish bilan bir qatorda 8-son MBMS talablaridan chetga chiqish sabablari dalillar bilan asoslanishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMulkni baholash Milliy standarti (8-son MBMS) “Xususiylashtirish maqsadida mulk qiymatini baholash”ga
ILOVA
ILOVA
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш8-son MBMS “Xususiylashtirish maqsadida mulk qiymatini baholash”ni qoʻllash boʻyicha uslubiy koʻrsatmalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш8-son MBMSni qoʻllash boʻyicha uslubiy koʻrsatmalar (keyingi oʻrinlarda uslubiy koʻrsatmalar deb yuritiladi) 8-son MBMSni amalda qoʻllash maqsadida ishlab chiqilgan.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишI-bob. Atamalar va tushunchalar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1. Uslubiy koʻrsatmalarda quyidagi atamalar va tushunchalardan foydalaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtashqi (iqtisodiy, ekologik) eskirish — tashqi vaziyat oʻzgarishi (shu jumladan koʻchmas mulk bozoridagi oʻzgarishlar, ijtimoiy, moliyaviy, qonunchilik, ekologik va boshqa sharoitlarning oʻzgarishi) natijasida mulk qiymatidagi yoʻqotishlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишumumiy eskirish — jismoniy, funksional va tashqi eskirish natijasida aktivni tiklanish qiymatining yoki almashtirish qiymatining kamayishi;
(1-bandning uchinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbartaraf etib boʻlmaydigan eskirish — kelib chiqish sabablarini bartaraf etish xarajatlari ularni bartaraf etish natijasida obyekt qiymatiga qoʻshiladigan qiymatdan koʻproq xarajatga ega eskirish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишpul oqimining prognozdan keyingi davri — prognoz davri tugaganidan keyin biznesning daromadlari barqarorlashadigan va qolgan davrda barqaror uzoq muddatli oʻsish surʼatlari yoki cheksiz bir maromdagi daromadlar kuzatiladigan davr. Uzoq muddatli oʻsish surʼatlari 2 foiz miqdorida qabul qilinadi;
(1-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qaroriga asosan beshinchi xatboshi bilan toʻldirilgan — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишnazorat uchun mukofot — nazorat elementlari mavjudligini aks ettiradigan qoʻshimcha qiymat;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишreversiya — prognoz davrining oxirida kapitalning qaytishi;
Oldingi tahrirga qarang.
(1-bandning sakkizinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qaroriga asosan chiqarilgan — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишlikvidlilikning pastligi uchun chegirma — obyekt lozim darajada likvid emasligini aks ettirish uchun uning bozor qiymati kamaytiriladigan mutlaq yoki nisbiy kattalik;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишxususiy kapital — korxonaning barcha majburiyatlari chegirib tashlanganda qoladigan aktivlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишalmashtirish qiymati — oʻxshash darajada foydali boʻlgan yangi yaxshilanishlarning joriy narxlardagi qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишjismoniy eskirish — tabiiy qarish, notoʻgʻri foydalanish, loyihalash vaqtida yoʻl qoʻyilgan xatolar yoki foydalanish qoidalarining buzilishi natijasida obyekt (uning elementlari) foydalanishga yaroqlilik xususiyatlarini qisman yoki toʻla yoʻqotishi bilan bogʻliq boʻlgan qiymatdagi yoʻqotishlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишfunksional eskirish — xohishlar, texnik innovatsiyalar yoki bozor standartlari oʻzgarishi natijasida obyekt qiymatidagi yoʻqotishlar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишII-bob. Baholash haqida vazifani belgilash va baholash obyektini baholash toʻgʻrisida shartnoma tuzish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2. Baholash haqidagi vazifani belgilash buyurtmachi tomonidan baholovchi tashkilot bilan birgalikda amalga oshiriladi. Baholash haqidagi vazifada baholash obyektini baholashning asosiy shartlari, shuningdek, baholashni oʻtkazishning cheklovchi shartlari belgilanadi va taʼriflanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3. Baholash haqidagi vazifa quyidagi shaklda tuziladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
Baholash obyekti (nomi va qisqacha tavsifi)* |
|
|
Balansda saqlovchi (nomi, rekvizitlari) |
|
|
Baholash obyekti (korxona, emitent) joylashgan manzil |
|
|
Buyurtmachi va uning rekvizitlari |
|
|
Baholovchi tashkilot va uning rekvizitlari |
|
|
Baholashni oʻtkazish uchun asos |
|
|
Baholash obyektining tashkiliy-huquqiy shakli |
|
|
Baholashning maqsadi va vazifalari |
|
|
Aniqlanayotgan qiymat turi |
|
|
Cheklovchi shartlar |
|
|
Baholash sanasi |
|
|
Baholashni oʻtkazish grafigi (muddatlari) |
|
|
Baholash toʻgʻrisidagi hisobotni buyurtmachiga taqdim etish sanasi |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш* Biznesni baholashda baholash obyektining tavsifi davlatga tegishli baholanadigan qimmatli qogʻozlarning soni, ulush va mulkiy payning miqdorini oʻz ichiga olishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholash maqsadiga va baholash obyektining xususiyatlariga qarab baholash haqidagi vazifa qoʻshimcha shartlarni oʻz ichiga olishi mumkin.
(3-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4. Baholash haqida, vazifa baholash obyektini baholash toʻgʻrisidagi shartnomaga ilova sifatida rasmiylashtiriladi. Shartnomaga baholashni oʻtkazish uchun zarur boʻlgan, buyurtmachi yoki uning vakili taqdim etadigan hujjatlar roʻyxati ilova qilinishi ham mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишIII-bob. Baholash obyektini identifikatsiya qilish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш5. Yigʻilgan (buyurtmachidan yoki uning vakillaridan olingan) birlamchi hujjatlarga ega boʻlgan holda, baholovchi buyurtmachining vakili yoki baholash obyektining balansda saqlovchisi (emitent) vakili bilan birga baholash obyektini koʻzdan kechirish, uning amaldagi holatini oʻrganish, uni tavsiflash, oʻlchash va fotosuratga olishni hamda baholash obyektini identifikatsiya qilish uchun zarur boʻlgan boshqa harakatlarni bajaradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш6. Baholash obyektini identifikatsiya qilish vaqtida baholash obyektining amaldagi holatidan kelib chiqib uning sifat va miqdor koʻrsatkichlarining buyurtmachi va (yoki) uning vakili taqdim etgan hujjatlarda koʻrsatilgan maʼlumotlarga muvofiqligi aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишShuningdek, baholash obyektiga boʻlgan amaldagi mulkiy huquqlarning mulkka boʻlgan huquqni tasdiqlovchi hujjatlarga muvofiqligi oʻrganiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишZarur holda baholovchining soʻroviga binoan hujjatlarni taqdim etgan shaxs tegishli hujjatlarga aniqliklar (izohlar)ni qoʻshimcha maʼlumotnomalar sifatida rasmiylashtiradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholash obyektini identifikatsiya qilish boʻyicha bajarilgan barcha ishlarni baholovchi baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettiradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш7. Korxonani baholashda baholash toʻgʻrisidagi hisobotda quyidagilar aks ettirilishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkorxonaning nomi va yuridik manzili;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtarmoqqa mansubligi va asosiy faoliyat turi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишdavlat roʻyxatidan oʻtkazilgan sana va reyestr raqami;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtashkiliy-huquqiy shakli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишsoliq toʻlovchining identifikatsiya raqami va bank rekvizitlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmulk tarkibi va tuzilishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишfiliallar va vakolatxonalar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmulkiy huquqlar, cheklashlar, qoʻshimcha yuklamalar va servitutlar, ijara shartnomalari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkorxonaning moliyaviy-iqtisodiy holati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholanayotgan korxonaning miqdor va sifat koʻrsatkichlarini aniqlash vaqtida uning faoliyat yoʻnalishlarini, korxona tarixi, ishlab chiqarish quvvatlari, ishchi va boshqaruv xodimlari haqidagi retrospektiv maʼlumotlarni, ichki moliyaviy axborotni (buxgalteriya balansi maʼlumotlarini, oxirgi uch yil uchun moliyaviy natijalar va pul mablagʻlarining harakati haqidagi hisobotlarni) oʻrganish va ularga tavsif berish lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш8. Koʻchmas mulkni baholash vaqtida quyidagilarni tavsiflash va identifikatsiya qilish lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишnomi, foydalanish yoʻnalishi va joriy foydalanish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyekti joylashgan yer, uning jismoniy va huquqiy tavsifi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyektining iqtisodiy xususiyatlari va daromad keltirish qobiliyati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkoʻchmas mulk hisoblanmaydigan, lekin baholashga kiritiladigan har qanday mulk yoki nomoddiy aktivlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyektiga aloqador boʻlgan har qanday maʼlum servitutlar, cheklashlar va qoʻshimcha yuklamalar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш9. Mashinalar va uskunalarni baholash vaqtida, baholash maqsadiga qarab, quyidagilarni identifikatsiya qilish lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmustaqil foydalaniladigan mashinalar, agregatlar va qurilmalarni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtexnologik jarayonga muvofiq texnologik mashinalar va yordamchi moslamalarni birlashtiruvchi texnologik majmualarni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишishlab chiqaruvchi tarkibiy boʻlinmaning inventar obyektlar toʻplamidan iborat boʻlgan mashinalar yoki dastgohlar parkini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtransport vositalarini.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMashinalar va uskunalarni identifikatsiya qilish ikki bosqichda amalga oshiriladi. Birinchi bosqichda baholanayotgan uskunalarning inventar roʻyxati tahlil qilinadi, ularning texnik-iqtisodiy tavsiflari aniqlanadi. Mazkur axborot manbai boʻlib inventar kartochkalari, texnik pasportlar, tavsifnomalar, foydalanish boʻyicha qoʻllanmalar, nomenklatura maʼlumotnomalari va boshqa hujjatlar xizmat qiladi. Ikkinchi bosqich baholash obyekti oʻrnatilgan joyda amalga oshiriladi va uning amaldagi holatini oʻrganishni nazarda tutadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMashinalar va uskunalarni identifikatsiya qilish quyidagi usullardan biri yordamida amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишyakka tartibda identifikatsiya uskunalar (mashinalar yoki transport vositalari)ning har bitta birligini alohida oʻrganish, tashqi koʻzdan kechirish va asbob, moslama, jihoz va inventarni amalda butligini, shuningdek ularning ish qobiliyatini va foydalanish uchun tayyorligini tekshirish yoʻli bilan amalga oshiriladi. Yakka tartibda identifikatsiya mashinalar, uskunalar va transport vositalari alohida baholash obyektlari yoki korxonalarning ustav fondiga kiritish uchun moʻljallangan obyektlar hisoblangan yoki baholanayotgan korxona tarkibida boʻlgan, miqdori 300 birlikdan kam boʻlgan hollarda oʻtkaziladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишommaviy identifikatsiya baholash obyektlarining turdosh guruhlarini (turlar yoki rusumlar yoki foydalanish yoʻnalishi yoki boshqalarga koʻra) shakllantirish prinsipiga binoan amalga oshiriladi. Ommaviy identifikatsiya mashinalar, uskunalar va transport vositalari koʻchmas mulk tarkibida uning ajralmas qismi sifatida baholangan yoki baholanayotgan korxona tarkibida boʻlgan, miqdori 300 birlikdan kam boʻlmagan hollarda oʻtkaziladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMashinalar, uskunalarni va transport vositalarini identifikatsiya qilish usullaridan qatʼi nazar, identifikatsiya taomilida quyidagi axborotni aks ettirish talab etiladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишnomi, modeli (rusumi) mazkur turdagi baholanayotgan obyektlar sonini koʻrsatgan holda;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишishlab chiqaruvchining nomi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишobyektning yoʻnalishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишasosiy texnik tavsifi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtayyorlangan yil va (oxirgi) foydalanishga topshirish sanasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишpoydevorga oʻrnatilishi va kommunikatsiya tarmoqlariga ulanishi haqida maʼlumotlar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишobyektning taʼmirlanishi va unga texnik xizmat koʻrsatilishi, uning ayrim uzellari va agregatlari almashtirilishi haqida maʼlumotlar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш10. Mulkni identifikatsiya qilish vaqtida baholovchi zaharli yoki xavfli materiallarning mavjudligi yoki oʻzgacha taʼsirini, aniq yoki yashirin nuqsonlarni aniqlash uchun tegishli organlar tomonidan biron-bir tekshiruv oʻtkazilgani yoki oʻtkazilmaganini baholash toʻgʻrisidagi hisobotda koʻrsatishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишIV-bob. Axborot yigʻish va uni tahlil qilish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш11. Baholash obyektlarini baholash uchun axborot yigʻish tartibi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишzarur maʼlumotlar tarkibini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишaxborot manbalarini tanlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишzarur axborotni yigʻish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmaʼlumotlarni tizimga solish, ularni ishlash va tahlil qilish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишaxborotni baholash toʻgʻrisidagi hisobotda bayon etishni oʻz ichiga oladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш12. Baholash jarayonida foydalaniladigan axborot baholovchiga narxni shakllantiruvchi eng muhim omillarni aniqlash va baholash obyektining yakuniy qiymati haqida asosli xulosa chiqarish imkoniyatini taʼminlashi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш13. Baholovchi baholashni oʻtkazish uchun zarur boʻlgan axborotni yigʻishni amalga oshiradi, baholash obyektining miqdor va sifat koʻrsatkichlarini oʻrganadi, baholash obyektining qiymatini aniqlash uchun muhim boʻlgan axborotni, shu jumladan:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyektining qiymatiga taʼsir etuvchi iqtisodiy, ekologik va boshqa omillar haqidagi axborotni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyekti mansub boʻlgan bozordagi talab va taklif haqidagi axborotni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyekti haqidagi axborotni, shu jumladan huquqni tasdiqlovchi hujjatlarni, baholash obyektidan joriy foydalanish haqidagi, baholash obyekti bilan bogʻliq qoʻshimcha yuklamalar haqidagi maʼlumotlarni, baholash obyektining jismoniy xususiyatlari, uning texnik va foydalanishga oid koʻrsatkichlari, eskirishi, oldingi va kutilayotgan daromadlar va xarajatlar haqidagi axborotni, baholash obyektiga doir buxgalteriya hisobi va hisobot maʼlumotlarini, shuningdek, baholash obyektining qiymatini aniqlash uchun ahamiyatga molik boʻlgan boshqa axborotni baholashni oʻtkazish vaqtida qoʻllanilishi lozim boʻlgan yondashuvlar va usullar yordamida tahlil qilishni amalga oshiradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш14. Korxonalar (aksiyalar, ulushlar, paylar)ni baholash vaqtida baholovchi yigʻilgan buxgalteriya (moliyaviy) hisoboti asosida korxona moliya-xoʻjalik faoliyatining tahlilini amalga oshirishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш15. Baholovchi axborotning yetarliligi va haqqoniyligini tahlil qilishni buning uchun unga maʼlum boʻlgan vositalar va usullardan foydalanib amalga oshirishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишAgar qoʻshimcha axborotdan foydalanish baholash obyektining yakuniy qiymatini sezilarli darajada oʻzgarishiga olib kelmasa, yigʻilgan axborot baholash maqsadi uchun yetarli deb hisoblanishi mumkin. Axborot yetarli emasligi baholash obyekti qiymatini baholashning yakuniy natijasiga taʼsir koʻrsatgan boʻlsa, bu hol baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettirilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишV-bob. Baholash obyektidan eng maqbul va eng samarali foydalanishning tahlili
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш16. Baholash obyektidan eng maqbul va eng samarali foydalanishning tahlili koʻchmas mulk bozor qiymatini hisoblashning ajralmas qismidir.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишEng maqbul va eng samarali foydalanish koʻchmas mulkdan foydalanishning qonun yoʻli bilan ruxsat etilgan, jismoniy jihatdan roʻyobga chiqarish va moliyaviy jihatdan amalga oshirish mumkin boʻlgan, koʻchmas mulkning funksional imkoniyatlarini toʻla roʻyobga chiqarish va uning eng katta qiymatini taʼminlash imkoniyatini beradigan ehtimol tutilgan yoʻli sifatida aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш17. Baholash obyektidan foydalanish, agar u qonunga muvofiq taʼqiqlangan yoki uni jismoniy jihatdan amalga oshirish mumkin boʻlmasa, eng samarali deb qaralishi mumkin emas. Hatto foydalanish qonunda ruxsat etilgan va jismoniy jihatdan uni amalga oshirish mumkin boʻlgan holda ham baholovchi oqilona mulohazalarga koʻra bunday foydalanish amalda mumkinligi haqidagi oʻz fikrini asoslashi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTahlil foydalanishning bir yoki bir nechta varianti boʻlishi mumkinligini namoyish etganidan soʻng, moliyaviy nuqtai nazardan ularning asosliligi tekshiriladi. Baholash obyektining eng katta qiymatini taʼminlaydigan va boshqa talablarga javob beradigan foydalanish eng samarali deb hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишFoydalanishning qonunda ruxsat etilgan va jismoniy jihatdan amalga oshirish mumkin boʻlgan barcha variantlari orasidan baholash obyektiga kiritilgan investitsiyalarga zarur miqdordagi daromadni va baholash obyektining eng katta qiymatini taʼminlaydigan foydalanish varianti tanlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш18. Baholash obyektidan foydalanishning ehtimol tutilgan variantlarini tanlashga uning jismoniy tavsifi, servitutlar va boshqa qoʻshimcha yuklamalar, yaxshilashlarni amalga oshirish mumkin emasligi, obyekt joylashgan yer hamda baholovchi aniqlashi shart boʻlgan boshqa omillar muayyan cheklashlar belgilashi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишEng samarali foydalanishning bir necha turlarini aniqlash mumkin boʻlgan hollarda baholovchi foydalanishning barcha muqobil variantlarini undan foydalanish natijalariga taʼsir etuvchi barcha ichki va tashqi omillar nuqtai nazaridan koʻrib chiqishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш19. Baholash obyekti uning faoliyat turi va asosiy yoʻnalishini saqlash sharti bilan xususiylashtirilayotgan boʻlsa, eng maqbul va eng samarali foydalanishning tahlili oʻtkazilmaydi. Keyinchalik uning qiymatini hisoblashda baholovchi baholash obyektidan uning joriy foydalanilishiga muvofiq foydalaniladi degan farazdan kelib chiqishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBozorga oid axborot yetarli emasligi eng maqbul va eng samarali foydalanishning tahlilidan voz kechilishiga va baholash obyektidan foydalanishning joriy turi eng maqbul deb eʼtirof etilishiga sabab boʻladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишEng maqbul va eng samarali foydalanishning tahlilini amalga oshirishdan voz kechish baholovchi tomonidan baholash toʻgʻrisidagi hisobotda asoslanishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишVI-bob. Baholash yondashuvlari va usullarini tanlash, asoslash va qoʻllash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1-§. Daromad yondashuvi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш20. Baholash obyektlari qiymatini daromad yondashuvi bilan baholash pul oqimlarini diskontlash usuli yoki toʻgʻridan toʻgʻri kapitallashtirish usuli yordamida amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKorxonalar (aksiyalar, ulushlar, paylar)ni baholash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш21. Pul oqimlarini diskontlash usuli (keyingi oʻrinlarda matnda POD usuli deb yuritiladi) pul oqimlari beqaror boʻlgan korxonalarni baholash uchun qoʻllaniladi va baholash obyektining qiymatini prognoz va prognozdan keyingi davrlarda (davrning oxirida) undan kutilayotgan pul oqimlarining joriy qiymatlarini qoʻshish yoʻli bilan aniqlashga asoslanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишHisoblashlar quyidagi formula boʻyicha amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишPV — joriy qiymat;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишCF — n-chi davr pul oqimi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишFV — reversiya, prognozdan keyingi davrda korxonaning qoldiq qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишDR — diskontlash stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишn — prognoz davrining oxirgi yili.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш22. Prognoz yilining oʻrtasida pul oqimlarini olish moʻljallanayotgan boʻlsa (ishlab chiqarish mavsumiy boʻlganda, daromad yil mobaynida boʻlib-boʻlib olinganda), pul oqimi prognoz davrining oʻrtasidan boshlab diskontlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишHisob-kitob quyidagi formula boʻyicha amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишAgar baholash sanasi moliyaviy yilning boshlanishi bilan mos kelmasa, u holda yillik pul oqimi quyidagi tartibda hisoblab chiqiladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
|
|
|
SFn = |
k*CFi |
+ |
(4 — k)*CFi+1 |
|
|
|
|
|
4 |
4 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSFn — yillik pul oqimi har bir hisob davri uchun,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишk — baholash sanasidan boshlab moliyaviy yil yakuniga qadar choraklar soni,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишCfi — tegishli moliyaviy yilning pul oqimi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMazkur formulani qoʻllashda oxirgi prognoz yili uchun pul oqimining prognoz koʻrsatkichi pul oqimining uzoq muddatli oʻsish surʼatlarini inobatga olgan holda prognozdan keyingi davridagi kabi hisoblab chiqiladi.
(22-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш23. Quyidagilar korxona (aksiyalar paketlari, ulushlar, paylar)ni POD usuli bilan baholashning asosiy bosqichlari hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишa) pul oqimi modelini tanlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишb) prognoz davrining davom etish muddatini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишv) retrospektiv tahlil, tushum, xarajatlar va investitsiyalarni prognoz qilish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишg) har bir davr uchun pul oqimi miqdorini hisoblash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишd) diskontlash stavkasini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишe) prognozdan keyingi davrdagi qiymat (reversiya qiymati) miqdorini hisoblash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишj) boʻlgʻusi pul oqimlari va reversiya joriy qiymatlarini qoʻshish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишz) yakunlovchi tuzatishlar kiritish.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш24. Xususiylashtirilayotgan korxona (aksiyalar paketlari, ulushlar, paylar)ni baholash vaqtida xususiy va investitsiya qilingan kapital uchun pul oqimlarining modellari qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
Harakat belgisi |
Koʻrsatkich |
|
Plyus |
Soliqlar toʻlangandan keyingi sof foyda |
|
Plyus |
Amortizatsiya ajratmalari |
|
Plyus (minus) |
Xususiy aylanma kapitalning kamayishi (oʻsishi) |
|
Plyus (minus) |
Aktivlarni sotish (kapital qoʻyilmalar) |
|
Plyus (minus) |
Uzoq muddatli qarzning oʻsishi (kamayishi) |
|
Minus |
Imtiyozli aksiyalar uchun dividendlar |
|
Jami: |
Xususiy kapital uchun pul oqimi |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишUzoq muddatli majburiyatlarning ulushi baholash sanasi holatiga barcha aktivlar balans qiymatining 30 foiz va undan ortigʻini tashkil etgan taqdirda investitsiyalangan kapital uchun pul oqimi modeli qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
Harakat belgisi |
Koʻrsatkich |
|
Plyus |
Soliqlar toʻlangandan keyingi sof foyda |
|
Plyus |
Amortizatsiya ajratmalari |
|
Plyus (minus) |
Xususiy aylanma kapitalning kamayishi (oʻsishi) |
|
Plyus (minus) |
Aktivlarni sotish (kapital qoʻyilmalar) |
|
Minus |
Imtiyozli aksiyalar uchun dividendlar |
|
Plyus |
Uzoq muddatli qarzdorlik boʻyicha ilgari sof foydani hisoblashda chegirib tashlangan foizlarni toʻlash |
|
Minus |
Foizlarni toʻlash summasiga toʻgʻri keladigan foyda soligʻi qismi |
|
Jami: |
Investitsiyalangan kapital uchun pul oqimi |
(24-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш25. Prognoz davrining davom etish muddatini aniqlash korxonaning rivojlanish rejalarini, qiymat koʻrsatkichlari (tushum, tannarx, daromad, narxlar va boshqalar) dinamikasini, talab, ishlab chiqarish va sotuv hajmlarining oʻzgarish tendensiyalarini hisobga olgan holda amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишPrognoz davrining davom etish muddati besh yil qilib belgilanadi. Baholash haqidagi vazifada prognoz davrining bundan kattaroq muddati belgilanishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKorxonaning mavjudligini tugatish uchun obyektiv sabablar boʻlmasa, u nomuayyan muddat mavjud boʻlishi mumkinligi faraz qilinadi. Korxonaning keyingi mavjudlik muddati ikki qismga: baholovchi pul oqimlari dinamikasini prognoz qiladigan prognoz davriga va pul oqimi oʻsishining uzoq muddatli surʼatlari hisobga olinadigan prognozdan keyingi davrga boʻlinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш26. Retrospektiv tahlil va prognoz korxona va umuman tarmoq faoliyatining retrospektiv koʻrsatkichlari bilan mantiqan mos kelishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишYalpi tushum tahlili va prognozi quyidagi omillarni oʻrganishni talab etadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишishlab chiqarilayotgan mahsulot nomenklaturasini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишishlab chiqarish hajmlari va mahsulot narxlarini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkorxonaning oʻsish surʼatlarini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmahsulotga boʻlgan talabni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmavjud (shu jumladan hali ishga solinmagan) ishlab chiqarish quvvatlarini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkapital qoʻyilmalarning imkoniyatlari va ehtimol tutilgan oqibatlarini;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkorxonaning rivojlanish rejalarini.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш27. Xarajatlarni prognoz qilishda baholovchi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишretrospektiv maʼlumotlar va tendensiyalarni hisobga olishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишoʻzgarmas va oʻzgaruvchan xarajatlar tuzilishini oʻrganishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbir martalik va alohida (zaruriy) xarajatlar moddalarini oʻrganishi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkreditlar boʻyicha foizlar toʻlash uchun xarajatlarni qarzdorlikning prognoz qilinayotgan darajalariga muvofiq hisoblashi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишprognoz qilinayotgan xarajatlarni raqib korxonalarning tegishli koʻrsatkichlari yoki tarmoqdagi oʻrtacha oʻxshash koʻrsatkichlar bilan taqqoslashi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишeskirgan uskunalarni almashtirish uchun xarajatlar (qoʻyilmalar) qilish zarurligini prognoz qilishi va asoslashi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишaktivlarning amortizatsiya ajratmalarini ularning oʻsishi va hisobdan chiqarilishini hisobga olib aniqlashi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш28. Investitsiyalarni (investitsiyalar, moliyalash manbalari, investitsiyalar siyosatiga boʻlgan ehtiyojni) tahlil va prognoz qilishda baholovchi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmablagʻlar jalb qilish (kreditlar olish, qarzlar va h.k.)ga boʻlgan zaruriyatni tahlil qilishi;
(28-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишortiqcha yoki yetishmayotgan aylanma vositalarni aniqlashi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишasosiy kapital eskirishiga qarab uni almashtirish va ishlab chiqarish quvvatlarini kengaytirish maqsadida kapital qoʻyilmalarning zaruriy miqdorini aniqlashi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишuzoq muddatli qarzdorlikning oʻzgarishi (koʻpayishi yoki kamayishi)ni hisoblashi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш29. Prognoz davrining har bir yiliga pul oqimi miqdorini hisoblash uchun bilvosita va bevosita usullar qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBilvosita usul faoliyat yoʻnalishlari boʻyicha pul mablagʻlari harakatining tahliliga yoʻl qoʻyadi. U daromaddan foydalanish va mavjud pul mablagʻlarini investitsiyalashni amalda namoyish etadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBevosita usul kirim va chiqim moddalari, yaʼni buxgalteriya schyotlari boʻyicha pul mablagʻlari harakatining tahliliga asoslanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишPul oqimi hajmini hisoblashda baholovchi korxonaning rivojlanish rejalarini oʻrganadi va zarur holda ularga tuzatish kiritadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш30. 8-son MBMS doirasida baholash usullarini qoʻllash vaqtida diskontlash stavkasi pul oqimining modeliga qarab belgilanadi: xususiy kapital uchun pul oqimi va investitsiyalangan (qarzga olingan) kapital uchun pul oqimi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишXususiy kapital uchun pul oqimidagi diskontlash stavkasi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишDReq = K * R
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишDReq — Xususiy kapital uchun pul oqimidagi diskontlash stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишR — baholash sanasidagi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining qayta moliyalashtirish stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишK — baholash obyektiga investitsiyalash tavakkalchiligi uchun ustamani inobatga oluvchi koeffitsiyent (tavakkalchilik koeffitsiyenti).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTavakkalchilik koeffitsiyenti korxonaning moliyaviy-xoʻjalik faoliyati holati asosida balli tizim boʻyicha aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
1 |
2 |
3 | |
|
Xususiy kapitalning baholash sanasidagi balans qiymati |
10 mlrd. soʻmdan yuqori |
10 dan (shu jumladan) |
1 mlrd. soʻm va kamroq |
|
Balans boʻyicha asosiy vositalarning baholash sanasidagi eskirganlik darajasi |
20 foizdan kam |
20 foizdan 50 foizgacha (shu jumladan) |
50 foizdan yuqori |
|
Joriy likvidlilikning koʻrsatkichi |
Soʻnggi 3 yil ichida |
Faqat soʻnggi yilda 2 ga teng yoki qoʻproq |
2 dan past yoki pasayish tendensiyasi kuzatiladi |
|
Faoliyat rentabelligi |
Soʻnggi 3 yil uchun daromad oʻsishining barqaror tendensiyasi |
Soʻnggi 3 yil uchun daromadning beqaror tendensiyasi |
Ziyon qoʻriladigan faoliyat |
|
Tarmoq |
Moliyaviy soha |
Ishlab chiqarish |
Xizmatlar va savdo |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTavakkalchilik koeffitsiyenti quyidagi shkala boʻyicha aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
K Koeffitsiyenti | |
|
5 gacha (shu jumladan) |
2 |
|
5 dan 10 gacha (shu jumladan) |
2,25 |
|
10 dan yuqori |
2,5 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишInvestitsiyalangan kapital uchun pul oqimidagi diskontlash stavkasi kapitalning oʻrtacha olingan qiymati usuli bilan xususiy kapital va qarzga olingan mablagʻlarga nisbatan sermahsullikning oʻlchangan stavkalarini qoʻshish yoʻli bilan hisoblab chiqiladi. Salmoq sifatida qarzga olingan va xususiy mablagʻlarning kapital tuzilishidagi ulushlari qabul qilinadi. Hisoblashlar quyidagi formulaga binoan amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишDRic = KD * (1 — TC) * WD + KP * WP + KS * WS
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишDRic — investitsiyalangan kapital uchun pul oqimidagi diskontlash stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKD — qarz mablagʻlar boʻyicha bankning foiz stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTC — korxona foydasiga soliq stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKP — imtiyozli aksiyalar boʻyicha foyda soligʻi stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKS — yuqorida taʼriflangan uslubiyatga muvofiq oddiy aksiyalar boʻyicha foyda soligʻi stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишWD — korxonaning kapitali tuzilishidagi qarzga olingan kapital ulushi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишWP — korxonaning kapitali tuzilishidagi imtiyozli aksiyalarning ulushi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишWS — korxonaning kapitali tuzilishidagi oddiy aksiyalarning ulushi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKapitallashtirish stavkasi sifatida:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkorxonalar qiymatini baholashda, shu jumladan korxonalarning ustav fondidagi davlatga tegishli boʻlgan aksiyalar, ulushlar, paylarni foizdagi nisbatini baholashda, pul oqimining uzoq muddatli oʻsish surʼatlarining 2 foiz miqdorini ayirgan holdagi diskontlash stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишqoʻchmas mulk va/yoki yer uchastkalaridan foydalanish huquqlarini baholashda — Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining qayta moliyalashtirish stavkasiga teng boʻlgan miqdorda qabul qilinadi.
(30-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш31. Prognoz davridagi reversiya qiymatini hisoblash korxonaning barcha aktivlari tuzilishiga qarab amalga oshiriladi.
(31-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKorxona aktivlari asosan uzoq muddatli aktivlar (asosiy vositalar, kapital qoʻyilmalar, investitsiyalar va boshqalar)dan iborat boʻlsa, reversiya qiymati prognozdan keyingi davr sanasidagi korxona sof aktivlarining bozor qiymatini diskontlash yoʻli bilan hisoblanadi.
(31-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBunda, prognozdan keyingi davrda korxona sof aktivlarining bozor qiymati sifatida korxona qiymatini xarajat yondashuvi bilan hisoblash natijasi olinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишHisoblashlar quyidagi formulalar boʻyicha amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишS1 = V * I * (1-A)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишS2 = S1 * I * (1-A)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишS3 = S2 * I * (1-A)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш…
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSn = Sn-1 * I * (1-A)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишFV = Sn * 1,02 , bu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишS1, S2, S3, …, Sn — sof aktivlarning tegishli prognoz davrlaridagi bozor qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишV — baholash sanasida korxona sof aktivlarining bozor qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишI — narxlarning qimmatlashish indekslari;
(31-bandning oʻn uchinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишA — asosiy vositalar amortizatsiya ajratmalarining oʻrtacha hajmini 5 foiz miqdorida belgilovchi 0,05 koeffitsiyenti;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишFV — prognozdan keyingi davrda kutilayotgan qiymat (reversiya qiymati);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишn — prognoz davrlari soni.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKorxona aktivlari asosan joriy aktivlar (pul mablagʻlari, tayyor mahsulot, tovarlar va boshqalar)dan iborat boʻlgan holda, reversiya qiymati prognozdan keyingi birinchi davr pul oqimini pul oqimi oʻsishining uzoq muddatli surʼatlarini hisobga oluvchi kapitallashtirish stavkasi boʻyicha hisoblanadi. Hisoblashlar quyidagi formula boʻyicha amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишFV — prognozdan keyingi davrda kutilayotgan qiymat (reversiya qiymati);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишCFr — prognozdan keyingi (qoldiq) davrning birinchi yilidagi pul oqimi (oxirgi prognoz davrining pul oqimi 1+t ga koʻpaytiriladi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишDR — diskontlash stavkasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишt — qoldiq davrda pul oqimi oʻsishining uzoq muddatli (shartli ravishda oʻzgarmas) surʼatlari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш32. Xususiylashtirish maqsadida baholash obyektlarini baholash vaqtida POD usuli qoʻllanilganda prognozdan keyingi davrda pul oqimi oʻsishining uzoq muddatli surʼatlari yiliga 2 foiz hajmida belgilanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш33. Prognoz davrida pul oqimlari va reversiya joriy qiymatini hisoblash ularning koʻrsatkichlarini birlik joriy qiymatining tegishli koeffitsiyenti (diskontlash omili) boʻyicha diskontlash yoʻli bilan amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишPOD usulini qoʻllaganda baholash obyekti prognoz davrida keltiradigan davriy pul oqimlarining joriy qiymatlari va baholash obyektining prognozdan keyingi davrdagi joriy qiymatini qoʻshish lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
Pul oqimlari va reversiya joriy qiymatini hisoblash | |||||
|
Koʻrsatkich |
1-chi prognoz |
2-chi prognoz |
… |
n-chi prognoz yili |
Prognozdan keyingi davr |
| Pul oqimi (CFn, CFr) |
CF1 |
CF2 |
… |
CFn |
CFr |
| Reversiya qiymati (FV) |
— |
— |
— |
— |
FV |
| Joriy qiymat koeffitsiyenti (Kn) |
|
|
… |
|
|
| Pul oqimlari va reversiya joriy qiymati (PVn) |
PV1= CF1* K1 |
PV2= CF2* K2 |
... |
PVn= CFn* Kn |
PVr= FV* Kn |
| Korxona qiymati (V) |
V = PV1 + PV2 + … + PVn + PVr | ||||
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш34. Boʻlgʻusi pul oqimlari va reversiya joriy qiymati aniqlanganidan soʻng zarur holda yakunlovchi tuzatishlar kiritiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишQiymatni POD usuli bilan hisoblashda korxonaning ishlab chiqarishda va daromad olishda ishtirok etmaydigan (shu jumladan konservatsiya qilingan) aktivlari qiymatini hisobga olish lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишShuningdek, xususiy aylanma kapitalning haqiqatdagi miqdoriga tuzatish kiritish zarur: ortiqcha xususiy kapital boshlangʻich qiymat miqdoriga qoʻshilishi, taqchillik esa — undan ayrilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишHisoblash quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишxususiy aylanma kapitalning balans qiymati baholash sanasi holatiga joriy aktivlar (390 balans qatori) va joriy majburiyatlar (600 balans qatori) oʻrtasidagi tafovut tarzida belgilanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишxususiy aylanma kapitalning normativi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 25-fevraldagi 108-sonli “Vazirliklar, idoralar va korxonalarning aylanma mablagʻlari normativlari toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq ishlab chiqarish tannarxi va davr xarajatlarini yigʻindisini chiqarish bilan aniqlanadigan xarajatlar ulushi sifatida aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash sanasidagi xususiy aylanma kapital balans qiymati va birinchi prognoz yilidagi xususiy aylanma kapital normativ miqdori oʻrtasidagi tafovut aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSalbiy tafovut boʻlganda biznesning daromad yondashuvi bilan olingan qiymatidan tafovut ayiriladi. Ijobiy tafovut boʻlganda ortigʻi natijaga qoʻshiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишAgar korxonaning xususiy kapitalini hisoblash uchun investitsiyalangan kapitalning pul oqimidan foydalanilsa, uzoq muddatli qarzdorlik miqdori ayiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKorxonani POD usuli bilan baholash natijasida likvidli korxonaning yoki korxonadagi likvidli nazorat (75 foizdan ortiq) ulushning qiymati olinadi. Agar 75 foizdan kam boʻlgan ulush baholanayotgan boʻlsa, nazorat huquqlarining yetishmagan qismiga chegirma qilinishi lozim. Tuzatishlar nazorat elementlarining yetishmasligidan kelib chiqqan xolda kiritiladi, hisoblar quyidagicha amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
Nazorat elementlari yoʻqligiga chegirma, % | |
|
100 dan 75 gacha + 1 ta aksiya |
0 |
|
75 dan 50 gacha +1 ta aksiya |
5 |
|
50 dan 25 gacha +1 ta aksiya |
10 |
|
25 dan 10 gacha +1 ta aksiya |
15 |
|
10 dan va kamroq |
20 |
(34-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш35. Toʻgʻridan-toʻgʻri kapitallashtirish usuli xoʻjalik faoliyatining daromadli tarixiga ega boʻlgan, aktivlarni jamgʻarishga ulgurgan va barqaror faoliyat koʻrsatayotgan korxonalarni baholash uchun qoʻllaniladi. Usul baholash sanasidan keyingi birinchi yil mobaynida olinadigan boʻlgʻusi daromadni kapitallashtirish yoʻli bilan amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш36. Daromadni kapitallashtirish usuli bosqichlari:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишa) daromadlar olishning barqarorligini asoslash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишb) kapitallashtiriladigan daromad turini tanlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишv) kapitallashtiriladigan daromad miqdorini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишg) kapitallashtirish stavkasini hisoblash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишd) daromadni kapitallashtirish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишe) yakuniy tuzatishlarni kiritish.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш37. Daromadlar olishning barqarorligini (nisbiy barqarorlikni) asoslash tuzatilgan moliyaviy hisobot tahlili asosida amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш38. Kapitallashtiriladigan daromad sifatida tushum baholash sanasidan keyin keladigan toʻliq prognoz yili uchun xususiy kapitalga pul oqimi (ishlayotgan korxonalar, aksiyalarning paketlari, ulushlar uchun) qabul qilinadi. Pul oqimini kapitallashtirish korxona uzoq vaqt mobaynida taxminan bir xil miqdorda daromad olishi kutilayotgan vaziyatlarga mos keladi.
(38-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш39. Kapitallashtirish lozim boʻlgan daromad sifatida quyidagilar tanlanishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash sanasidan keyin bir yilga prognoz qilingan miqdor;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишretrospektiv va balki, prognoz (uch yil uchun) maʼlumotlari asosida hisoblangan, tanlangan turdagi oʻrtacha oʻlchangan miqdor.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишPul oqimiga tuzatish kiritish, yaʼni bir martalik ogʻishlarni bartaraf etish lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш40. Kapitallashtirish stavkasining miqdori 8-son MBMSning 36-bandiga muvofiq aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш41. Pul oqimini kapitallashtirish quyidagi formula boʻyicha amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишV = CF / CR, bu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишV — kapitallashtirilgan qiymat;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишCF — pul oqimi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишCR — kapitallashtirish stavkasi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш42. Korxona (aksiyalar paketlari, ulushlar, paylar) qiymatini toʻgʻridan toʻgʻri kapitallashtirish usuli bilan hisoblashda korxonaning ishlab chiqarishda va daromad olishda ishtirok etmaydigan (shu jumladan konservatsiya qilingan) aktivlari qiymatini hisobga olish lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишShuningdek, xususiy aylanma kapitalning amaldagi miqdoriga tuzatish kiritish zarur: ortiqcha xususiy kapital boshlangʻich qiymat miqdoriga qoʻshilishi, taqchillik esa — undan ayrilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKorxonani toʻgʻridan toʻgʻri kapitallashtirish usuli bilan baholash natijasida likvidli korxona qiymatini yoki korxonadagi likvidli aksiyalarning nazorat (50 foizdan ortiq) paketining (ulushning, payning) qiymati olinadi. Agar nazorat paketi baholanayotgan boʻlmasa, nazorat huquqlarining yetishmagan qismiga chegirma qilish lozim. Chegirma POD usulida qoʻllangan tartibda kiritiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKoʻchmas va koʻchar mulkni baholash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш43. Koʻchmas mulkni daromad yondashuvi bilan baholash toʻgʻridan toʻgʻri kapitallashtirish usuli bilan amalga oshiriladi. Bunda, daromad koʻchmas mulkni ijaraga berishdan olinadigan tushumlardan tarkib topishi nazarda tutiladi, chunki obyektni ijaraga berish ayniqsa barqaror pul oqimini taʼminlaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишToʻgʻridan-toʻgʻri kapitallashtirish metodini qoʻllash jarayonida ijara stavkalari miqdori, ijara shartlari, operatsion xarajatlarning miqdorlariga oid bozor axborotidan foydalaniladi. Bunda, foydalanilayotgan ijara stavkasi mahalliy hokimiyat organlari tomonidan davlat mulki obyektlari uchun belgilangan ijara stavkasidan past boʻlmasligi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишHisoblashlar quyidagi ketma-ketlikda bajariladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишxususiylashtirilayotgan bino (uning bir qismi) umumiy maydoni uchun ijara haqi sifatidagi potensial yalpi daromad prognoz qilinadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmaydon toʻla yuklanmasligi va tushumlarning boy berilishi bilan bogʻliq yoʻqotishlar hisoblanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhaqiqiy yalpi daromad potensial yalpi daromad va yoʻqotishlar oʻrtasidagi tafovut sifatida aniqlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишoperatsion xarajatlar chegirib tashlanadi va ayirma sifatida sof operatsion daromad olinadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkapitallashtirish koeffitsiyenti mazkur uslubiy koʻrsatmalarning 30-bandiga muvofiq hisoblanadi;
(43-bandning sakkizinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkoʻchmas mulk qiymati sof operatsiya daromadining kapitallashtirish koeffitsiyentiga nisbati sifatida baholanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш44. Koʻchmas mulkni toʻgʻridan toʻgʻri kapitallashtirish usuli bilan baholashda mazkur mulk tarkibida xususiylashtirilishi lozim boʻlgan aktivlar qiymatini hisobga olish talab etiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш45. Mashinalar, uskunalar, avtotransport vositalari va nomoddiy aktivlar, shuningdek, boshqa koʻchar mulk (aksiyalar, ulushlar, paylar, intellektual mulk obyektlari bundan mustasno) daromad yondashuvi bilan baholanmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш2-§. Qiyosiy yondashuv
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш46. Baholash obyektlarini xususiylashtirish maqsadida baholashda qiyosiy yondashuv qoʻllanilganda quyidagi usullarning biridan foydalaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyekti bilan oldingi bitimlar usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkapital bozori (kompaniya-analog) usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbitimlar usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbozorga oid taqqoslashlar usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишanalog bilan toʻgʻridan toʻgʻri taqqoslash usuli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBunda, baholash metodining tanlanishini baholovchi baholash toʻgʻrisidagi hisobotda asoslashi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш47. Qiyosiy yondashuv bilan baholashda, qoʻllanilayotgan baholash metodidan qatʼi nazar (baholash obyekti bilan oldingi bitimlar usulidan tashqari), analoglar roʻyxati kamida uch obyektni oʻz ichiga olishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKorxona (aksiyalar, ulushlar, paylar)ni baholash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш48. Korxona (aksiyalar, ulushlar, paylar) qiymatini baholash quyidagi metodlarning biri: kapital bozori usuli, bitimlar usuli yoki baholash obyekti bilan oldingi bitimlar usulini qoʻllagan holda amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш49. Kapital bozori usuli va bitimlar usuli amalda bir-biriga mos keladi, ularning farqi baholash obyektining xususiyati va narxga oid dastlabki maʼlumot turidadir.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKapital bozori usuli ochiq bozorda vujudga kelgan narxlar haqidagi axborotdan foydalanishga asoslanadi va aksiyalarning nazorat qilish vakolatlarini bermaydigan paketlari (ulushlar, paylar)ni baholash uchun qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBitimlar usuli umuman korxonaning yoki aksiyalar nazorat paketi (ulushlar, paylar)ning xarid narxlari haqidagi axborotdan foydalanishga qarab moʻljal oladi. Bu korxonani yoki aksiyalar nazorat paketi (ulushlar, paylar)ni baholashda mazkur usulning eng optimal qoʻllanish sohasini belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш50. Kapital bozori va bitimlar usullari quyidagi asosiy bosqichlarni oʻz ichiga oladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишa) axborot yigʻish va uni tahlil qilish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишb) qiyosiy analoglarni tanlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишv) tegishli moliyaviy koʻrsatkichlarni tahlil qilish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишg) multiplikatorlar tanlash va ularning kattaligini hisoblash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишd) baholash obyekti qiymatining boshlangʻich miqdorini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишe) yakunlovchi tuzatishlar kiritish.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш51. Baholash obyektining analoglarini aniqlash uchun baholovchi baholash obyekti bilan oʻxshash boʻlgan obyektlar (aksiyalar paketlari, ulushlar, umuman korxonalar)ning haqiqiy oldi-sotdi narxlari, baholash obyekti bilan oʻxshashlikni aniqlash va zaruriy tuzatishlarni kiritish imkoniyatini beradigan buxgalteriya va moliyaviy hisobot haqidagi maʼlumotlarni yigʻishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш52. Kapital bozori va bitimlar usullarini qoʻllash vaqtida baholovchi xorijiy analoglar toʻgʻrisidagi axborotdan foydalanishi mumkin. Bu holda tegishli tuzatishlar kiritiladi: hisobot aylantiriladi va mamlakatga xos tavakkalchilik darajasiga qarab multiplikatorning hisoblanadigan qiymatiga tuzatish kiritiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш53. Baholash obyekti va analoglarni taqqoslashning asosiy mezoni boʻlib tarmoq mansubligi hisoblanadi. Bunda baholash obyekti va analoglar faoliyat yoʻnalishlari boʻyicha oʻzaro taqqoslanadigan boʻlishi shart.
(53-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш54. Qiyosiy obyektlarni tanlash jarayoni quyidagi mezonlar boʻyicha amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtarmoqqa oid oʻxshashlik — potensial qiyosiy analoglar roʻyxati tarmoqning bir segmentiga mansub boʻlishi lozim;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmiqdor — realizatsiya qilingan mahsulot hajmi, daromad miqdori kabi va boshqa parametrlar solishtiriladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишoʻsish istiqbollari — baholanayotgan korxonaning analoglarga nisbatan raqobatdagi ustunliklari va kamchiliklarini oʻrganish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmoliyaviy tavakkalchilik darajasi — kapital tuzilishini yoki xususiy va jalb qilingan mablagʻlar nisbatini taqqoslash, likvidlilikni yoki joriy majburiyatlarni joriy aktivlar bilan toʻlash imkoniyatini oʻrganish, qarzni toʻlay olish qobiliyatini tahlil qilish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmoʻljallanayotgan bitimning qiyosiyligi — bitim shakli, moliyalash shartlari, haq toʻlash shartlari va boshqalar.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишQiyoslash mezonlarining yuqorida keltirilgan roʻyxati asosiy hisoblanadi, lekin u toʻliq emas va baholovchi roʻyxatni qoʻshimcha omillar bilan mustaqil ravishda toʻldirishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш55. Baholovchi mezonlar tahlili asosida quyidagi xulosalardan birini qabul qilishi va asoslashi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишanalog bir qancha tavsiflarga koʻra baholash obyekti bilan qiyosiy va multiplikatorlarni hisoblash uchun undan foydalanilishi mumkin;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишanalog baholash obyekti bilan lozim darajada qiyosiy emas va baholash jarayonida undan foydalanilishi mumkin emas.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш56. Kapital bozori usuli va bitimlar usulini qoʻllash vaqtida baholovchi balanslarni, daromadlar va xarajatlar haqidagi hisobotlarni, qoʻshimcha axborotni tahlil qiladi, moliyaviy koeffitsiyentlarni hisoblaydi. Moliyaviy tahlil analoglarning baholash obyekti bilan qiyosiyligini aniqlashning muhim tarkibiy qismi hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMoliyaviy tahlil natijalariga koʻra “Moliyaviy koeffitsiyentlarning yigʻma jadvali” tuziladi. Bu jadvalda quyidagi axborot aks etishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
Nomi |
Moliyaviy koeffitsiyentlar | ||||||
| 1. | 1-chi analog | | | | | | |
| 2. | 2-chi analog | | | | | | |
| 3. | 3-chi analog | | | | | | |
| 4. | … | | | | | | |
| 5. | n-chi analog | | | | | | |
| 6. | Oʻrtacha arifmetik qiymat | | | | | | |
| 7. | Mediana | | | | | | |
| 8. | Baholash obyekti | | | | | | |
| 9. | Baholash obyektining oʻrni | | | | | | |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишJadval erkin tarzda tuziladi, lekin u eng muhim moliyaviy koeffitsiyentlar, chunonchi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишrealizatsiyadan olingan tushumda sof foyda ulushi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbarcha aktivlarning umumiy summasida xususiy kapital ulushi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишlikvidlilik;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишaktivlarning aylanuvchanligini oʻz ichiga olishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишAnaloglar va baholash obyektiga doir koʻrsatkichlarning qiymatlari sezilarli darajada farq qilishi mumkinligi tufayli, keyingi qarorlarni qabul qilish uchun analoglar va baholash obyekti boʻyicha moliyaviy koeffitsiyentlarning haqiqiy hisobiy qiymatlaridan tashqari jadvalga oʻrtacha arifmetik qiymat va mediana kabi yordamchi koʻrsatkichlarni kiritish talab etiladi. Moliyaviy tahlilning yakunlovchi bosqichida baholovchi baholash obyekti ifodalangan koʻrsatkichlarning har biri boʻyicha tanlangan analoglar orasida egallagan oʻrinni aniqlashi lozim. Egallangan oʻrinlar yigʻindisi baholash obyektining yakuniy reytingini aniqlash uchun asos boʻlib xizmat qiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMazkur jadval materiallaridan baholovchi baholash obyekti uchun multiplikator qiymatini tanlash bosqichida foydalanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш57. Kapital bozori usuli va bitimlar usulidan foydalanilganda multiplikatorni hisoblab topish uchun:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtanlangan barcha analoglar (korxona, aksiyalar paketi, ulushlar, paylar analoglari) boʻyicha narxni aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишyoki muayyan davr uchun, yoki baholash sanasiga qadar boʻlgan holatga koʻra moliyaviy bazani aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtegishli multiplikatorlarni hisoblash lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMuayyan davr uchun moliyaviy baza haqida axborot baholash sanasidan oldingi toʻliq hisobot yili yakunlariga koʻra olinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишAnaloglar narxi baholash sanasidan oldingi toʻliq hisobot yili va choraklar mobaynida tuzilgan bitimlar haqidagi axborotga muvofiq olinadi. Bunda, ayni bir analoglar boʻyicha narxlar haqidagi axborot eng katta va eng kichik qiymatlar oʻrtasida oʻrtacha qiymat sifatida olinishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш58. Kapital bozori va bitimlar usullarini qoʻllash vaqtida quyidagi multiplikatorlardan foydalanilishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишoraliq multiplikatorlar — narx/foyda, narx/pul oqimi, narx/dividendlar, narx/sotishdan kelgan tushum;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmomentli multiplikatorlar — narx/balans qiymati, narx/aktivlar (moddiy va nomoddiy) sof qiymati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишNarx/foyda, narx/pul oqimi multiplikatorlari narxni aniqlashning eng keng tarqalgan usuli hisoblanadi, chunki baholash obyekti va oʻxshash korxonalar daromadi haqidagi axborot eng ochiq axborotdir. Multiplikator uchun moliyaviy baza sifatida foydaning har qanday koʻrsatkichidan (sof daromad, soliq solingunga qadar boʻlgan daromad, foizlar va soliqlar toʻlangunga qadar boʻlgan daromad va boshqa koʻrsatkichlardan) foydalanilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишAnaloglar haqida qaysi axborot ochiq ekanligiga qarab, turli multiplikatorlardan foydalanilishi mumkin. Baholash obyekti qiymatini qiyosiy yondashuv bilan hisoblashda narxni shakllantiruvchi eng muhim omillarni hisobga olish uchun bir nechta multiplikatorlardan foydalanish tavsiya etiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш59. Multiplikator qiymatini tanlash har bir koeffitsiyent boʻyicha oʻrtacha va mediana qiymatlari tahliliga, shuningdek, baholash obyektining taqqoslash elementi boʻyicha pozitsiyasiga muvofiq amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишShundan soʻng baholashga “Moliyaviy koeffitsiyentlarning yigʻma jadvali”da aks ettirilgan moliyaviy tahlil natijalari jalb qilinadi. Muayyan turdagi multiplikator qiymatini tanlash uchun baholovchi qiymat jihatidan baholash obyekti koeffitsiyentlariga eng yaqin boʻlgan moliyaviy koeffitsiyentlardan foydalanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш60. Baholovchi baholash obyektining muayyan sharoitlari, maqsadlari va turiga, u yoki bu axborotga boʻlgan ishonch darajasiga qarab har bir multiplikatorga va, tegishli ravishda, qiymat variantiga solishtirma ogʻirlik belgilaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBunday oʻlchash natijasida qiymatning boshlangʻich miqdori olinadi va undan keyingi tuzatishlarni kiritish uchun asos sifatida foydalanilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишQiymatning boshlangʻich miqdorini oʻlchash.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш| Qoʻllash uchun tanlangan multiplikatorlar | Multiplikatorlar miqdori | Qoʻllanilayotgan multiplikatorlar tipiga qarab baholash obyekti koʻrsatkichlari | Multiplikator qoʻllanganidan keyin baholash obyektining qiymati | Solishtirma ogʻirlik | Oraliq natijalar |
| 1. | | | | | |
| 2. | | | | | |
| 3. | | | | | |
| Qiymatning boshlangʻich miqdori | | | | | |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш61. Qiymatning yakuniy miqdorini aniqlashda multiplikatorlar qoʻllanganidan keyin olingan natijaga (zarur holda) nazorat darajasiga qarab tuzatish kiritiladi.
(61-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишNazorat darajasiga qarab tuzatish kiritish (koʻpaytirish yoki kamaytirish) quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholanayotgan obyekt (korxona, aksiyalar paketi, ulush, pay) va analog oʻrtasida miqdor jihatidan farq 10 foizgacha (ichiga olib) boʻlsa, 1,02 koeffitsiyenti qoʻllaniladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholanayotgan obyekt (korxona, aksiyalar paketi, ulush, pay) va analog oʻrtasida miqdor jihatidan farq 10 foizdan ortiq boʻlsa, har 10 foiz tafovut uchun qoʻllaniladigan 1,02 koeffitsiyentiga 0,02 koeffitsiyenti qoʻshiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш62. Baholash obyekti bilan oldingi bitimlar usuli aksiyalar paketlari, ulushlar, paylarni baholashda qoʻllaniladi. Mazkur usulni qoʻllashda baholash obyekti tegishli boʻlgan emitentning aksiyalari, ulushlari va paylari bilan ilgari tuzilgan, muddati bir yildan oshmaydigan bitimlari haqidagi maʼlumotlar axborot manbai hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш63. Oldingi bitim tuzilgan vaqtdan boshlab emitentda jiddiy oʻzgarishlar (tarmoq, faoliyat sohasi, ishlab chiqarish quvvatlari va boshqalar) yuz bergan hollarda emitent aksiyalari, ulushlari va paylari bilan ilgari tuzilgan bitimlarning narxlari haqidagi axborotdan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш64. Mazkur usulni qoʻllashda baholovchi baholash obyekti bilan ilgari tuzilgan bitim narxiga (narxlariga) vaqt omilini, shuningdek baholash obyektining iqtisodiy va tarmoqqa oid muhitidagi holatlarning oʻzgarishini hisobga olib tuzatish kiritishni amalga oshiradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишShuningdek, mazkur uslubiy koʻrsatmalarning 61-bandida keltirilgan tartibda nazorat darajasiga (chegirmalar/mukofotlar) tuzatishlar kiritiladi.
(64-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш65. Baholash obyektining ilgari tuzilgan bitim boʻyicha narxiga tuzatishlar buxgalteriya hisobi boʻyicha tegishli xarajatlar va daromadlar moddalaridagi oʻzgarishlarni hisobga olib kiritiladi. Shuningdek, baholash obyektining natural koʻrsatkichlar (ishlab chiqarish quvvati, ishlab chiqarish hajmi, moddiy aktivlarning eskirganligi va h.k.) boʻyicha haqiqiy natijalariga ham tuzatish kiritilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKoʻchmas mulk (binolar, inshootlar)ni baholash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш66. Koʻchmas mulk qiymatini yoki koʻchmas mulk obyektlaridan iborat mulkiy majmualar qiymatini baholashda bozorga oid taqqoslashlar usulidan foydalaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholash obyekti qiymatini bozorga oid taqqoslashlar usuli bilan aniqlash quyidagi ketma-ketlikda amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишa) bozorni oʻrganish va baholanayotgan obyektga oʻxshash obyektlarni sotish boʻyicha bitimlar yoki takliflar haqida axborot yigʻish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишb) taqqoslash elementlarini tanlash va asoslash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишv) baholash obyekti bozoriga xos boʻlgan taqqoslash birliklarini tanlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишg) qiyosiy analoglarni baholash obyekti bilan taqqoslash birliklariga koʻra solishtirish va baholash obyekti bilan taqqoslanayotgan har bir obyekt narxiga tuzatishlar kiritish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишd) analoglar narxlarining tuzatish kiritilgan qiymatlarini muvofiqlashtirish.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш67. Taqqoslash elementlari sifatida faqat narxni belgilaydigan va analoglar narxiga jiddiy taʼsir koʻrsatishga qodir boʻlgan elementlar quyidagilar orasidan olinadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
Omillar guruhi |
Oldi-sotdi bitimlari uchun taqqoslash elementlari |
| 1. Mulkiy huquqlar | 1.1. Obyektning ijara shartnomasi boʻyicha qoʻshimcha yuklamalari |
| 1.2. Servitutlar va ijtimoiy qoʻshimcha yuklamalar | |
| 1.3. Obyekt tarkibidagi yer uchastkasiga boʻlgan huquqlar | |
| 2. Moliyalash shartlari | 2.1. Sotuvchining xaridorni imtiyozli kreditlashi |
| 2.2. Pul mablagʻlari ekvivalenti bilan toʻlov | |
| 3. Alohida shartlar | 3.1. Sotuv narxining ijara stavkasi bilan bozorga oid boʻlmagan aloqasi |
| 3.2. Rivojlanish uchun subsidiya yoki imtiyozlar | |
| 4. Bozor shartlari | 4.1. Narxlarning vaqtda oʻzgarishi |
| 4.2. Taklif narxining bitim narxidan farqi | |
| 5. Joylashgan yeri | 5.1. Hududning nufuzliligi |
| 5.2. Ishga oid faollik va hayot taʼminoti markazlariga yaqinlik | |
| 5.3. Obyektga (transportda va piyoda) yetishning qulayligi | |
| 5.4. Atrof muhit sifati (rekreatsiya va ekologiya) | |
| 5.5. Obyekt atrofidagi imoratlarning holati | |
| 6. Jismoniy tavsiflar | 6.1. Yer uchastkasining tavsifi |
| 6.2. Hajmiy-rejalashtirish va konstruktiv tavsifi | |
| 6.3. Imoratlarning eskirishi va ularni taʼmirlashga boʻlgan ehtiyoj | |
| 7. Iqtisodiy tavsiflar | 7.2. Eng maqbul va eng samarali foydalanish shartlariga obyektning muvofiqligi |
| 7.1. Resurslarni tejash va ishlab chiqarishni diversifikatsiya qilish imkoniyatlari | |
| 8. Servis va qoʻshimcha elementlar | 8.1. Aloqa va kommunal xizmatlar bilan taʼminlanganlik |
| 8.2. Muhandislik va en�rgetik kommunikatsiyalarga yer uchastkasining ulanish imkoniyatlari | |
| 8.3. Avtotransport uchun toʻxtash joyi va (yoki) garaj mavjudligi | |
| 8.4. Xavfsizlik tizimining holati | |
| 8.5. Koʻchmas mulk tarkibida qoʻshimcha uskunalar mavjudligi |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш68. Baholashni mazkur metod bilan oʻtkazishda baholovchi obyektning yakuniy qiymatiga taʼsir etuvchi boshqa elementlarni ham koʻrib chiqishi mumkin. Baholovchi buni baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettirishi va baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlashda hisobga olishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш69. Mazkur usulni qoʻllashda foizli va qiymatga oid tuzatishlardan foydalaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишFoizli tuzatishlar analogning sotuv narxini analog bilan baholash obyekti tavsiflaridagi tafovut darajasini aks ettiruvchi tuzatish koeffitsiyentiga koʻpaytirish yoʻli bilan kiritiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишQiymatga oid tuzatishlar analog narxini analog bilan baholash obyekti tavsiflaridagi tafovutning baholangan muayyan summasiga oʻzgartirish yoʻli bilan kiritiladi. Qiymatga oid tuzatishlar taqqoslash birligi narxiga yoki analogning umumiy narxiga kiritiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTaqqoslanayotgan obyektlarning tuzatish kiritilgan sotuv narxlarining yakuniy qiymatlari mos kelmasligi mumkin. Shu tufayli tuzatish kiritilgan sotuv narxini tanlash kiritilgan tuzatishlar qiymati yoki miqdori eng kam boʻlgan analog (analoglar)ning tuzatish kiritilgan narxidan foydalanishga asoslanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш70. Tuzatishlar har bir taqqoslash elementi boʻyicha alohida — analog narxining oldingi, tuzatish kiritilgan qiymatiga nisbatan kiritiladi. Tuzatishlar kiritish ketma-ketligi quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtaqqoslash elementlarining birinchi guruhidan toʻrtinchi guruhigacha tuzatishlar doim koʻrsatilgan ketma-ketlikda kiritiladi, har bir tuzatishdan keyin taqqoslanayotgan obyektning sotuv narxi qaytadan hisoblanadi (keyingi tuzatishlarga oʻtilgunga qadar);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkeyingi (taqqoslash elementlarining toʻrtinchi guruhidan keyin) tuzatishlarni kiritish istalgan tartibda amalga oshirilishi mumkin. Bunda, avval foizli tuzatishlar, soʻngra qiymatga oid tuzatishlar kiritiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш71. Analog va baholash obyekti uchun taqqoslash birligi sifatida qaysi birliklar haqida bozorga oid axborot mavjud boʻlsa, shu birliklardan foydalaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишYaxshilanmagan yer uchastkasi uchun solishtirma tavsiflar (solishtirma narxlar)dan foydalaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишyer uchastkasi maydoni birligi narxi: kvadrat metr; “sotix” (100 kv. m); gektar (10 000 kv. m);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишuzunlik birligi narxi: pogon metri;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmazkur turdagi funksional foydalanish uchun standart boʻlgan maydonli uchastka narxi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишYaxshilangan yer uchastkasi uchun solishtirma tavsif sifatida butun obyekt qiymatiga eng katta hissa qoʻshuvchi mulk komponenti uchun narxni shakllantiruvchi omil miqdori oʻlchov birligining solishtirma narxi olinadi. Imorat qiymati yer uchastkasi qiymatidan katta ekanligi ayon boʻlsa, butun obyekt uchun taqqoslashning asosiy birligi sifatida imoratning solishtirma narxidan foydalaniladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишimoratning foydali (ijaraga berilgan, umumiy) maydoni birligi (kv. m) narxi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишimorat hajmining birligi narxi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишkvartira yoki xona narxi (noturar joy sifatida rasmiylashtirilgan);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишobyektning daromad keltiradigan bir elementi narxi (restoran yoki teatrdagi oʻrin, mehmonxonadagi oʻrin yoki nomer).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш72. Analoglarning narxlariga tuzatishlarni hisoblashda tahlil vositalari va analoglar bitimlarining narxlarini baholash obyektining qiymatiga keltirish usullari bilan ajralib turadigan texnikalarning ikki guruhidan foydalanilishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmiqdor jihatidan tahlil texnikalari guruhi: narxlarga kompensatsion tuzatishlar kiritish texnikasi va omilli tahlil texnikasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишsifat jihatidan tahlil texnikalari guruhi: narxlarni sifat jihatidan taqqoslash texnikasi va kvalimetrik modellashtirish texnikasi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш73. Analoglarning narxlariga tuzatishlar kiritish yakunlariga koʻra har bir analog boʻyicha taqqoslash birligining tuzatilgan narxi aniqlanadi va olingan (tuzatilgan) natijalarning barchasi tegishli taqqoslash birligi boʻyicha qiymatning yagona miqdoriga keltiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholash obyektining yakuniy qiymati quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишS = Ped. * Sed., bu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишS — baholash obyektining yakuniy qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишPed. — baholash obyekti taqqoslash birligining umumiy koʻrsatkichi (jami yuza, jami hajm, jami uzunlik va h.k.);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSed. — yagona qiymatga keltirilgan (tuzatishlar kiritilgan) analoglarning taqqoslash birligi qiymati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMashinalar, uskunalar va transport vositalarini baholash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш74. Mashinalar, uskunalar va transport vositalari qiymatini qiyosiy yondashuv bilan baholash bozor narxlari asosida analog bilan toʻgʻridan toʻgʻri solishtirish usuli yordamida amalga oshiriladi. Taqqoslash:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишikkilamchi bozorda sotilayotgan mutlaq analog bilan;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmutlaq analog boʻlmasa, ikkilamchi bozorda sotilayotgan taxminiy analog bilan, tuzatishlar kiritish orqali;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишikkilamchi bozor boʻlmasa, yangi oʻxshash uskuna bilan, eskirishga tuzatishlar kiritish orqali amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш75. Mashinalar, uskunalar va transport vositalari qiymatini analog bilan toʻgʻridan toʻgʻri solishtirish usuli bilan baholash quyidagi ketma-ketlikda amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишa) analoglar bozorining tahlili;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишb) mos keluvchi taqqoslash birliklarini tanlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишv) mos keluvchi taqqoslash elementlarini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишg) baholash obyekti va analog oʻrtasidagi farqlarga qarab tuzatishlar kiritish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишd) baholash obyektining yakuniy qiymatini hisoblash.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш76. Analoglar asosiy koʻrsatkichlar: funksional yoʻnalishi, konstruktiv va parametrik oʻxshashliklarga koʻra tanlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишFunksional analoglar yoʻnalish jihatidan oʻxshashlik bilan tavsiflanadi, yaʼni ular bir xil funksiyalar (operatsiyalar, amallar, jarayonlar)ni bajarishga qodir. Maqsadi bir boʻlgan va muayyan darajada bir-birining oʻrnini bosa oladigan funksional analoglar tuzilishi, amal qilish prinsipi, foydalanish vaqtida isteʼmol qiladigan resurslarga koʻra farq qilishi mumkin. Funksional oʻxshashlik — qiyosiy yondashuv bilan baholashning zaruriy, lekin yetarli boʻlmagan sharti.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKonstruktiv analoglar mashinalar, uskunalar va transport vositalari turi (turkumi)ga koʻra oʻxshashlik bilan tavsiflanadi va yaqin (yoki deyarli bir xil) va tuzilish jihatidan oʻxshash analoglarga boʻlinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишParametrik analoglar asosiy ishlab chiqarish va foydalanish koʻrsatkichlari (ishlab chiqarish quvvati, ogʻirlik, gabaritlar va boshqalar) boʻyicha oʻxshashlik bilan tavsiflanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMashinalar, uskunalar va transport vositalarini analog bilan toʻgʻridan toʻgʻri solishtirish usuli bilan baholashda baza sifatida parametrlari qiymat jihatidan baholanayotgan obyektga mumkin qadar yaqin boʻlgan yaqin (deyarli bir xil) analoglarni tanlash lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишAnaloglarni tanlashda baholash obyekti bilan ayni bir ishlab chiqaruvchi tomonidan va ayni bir mamlakatda ishlab chiqarilgan mashinalar, uskunalar va transport vositalarining birliklariga ustunlik beriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш77. Analoglarni realizatsiya qilish narxlariga tegishli tuzatishlar, chunonchi: sotuv shartlaridagi farqlarga koʻra narxlarga tuzatish (tijorat tuzatishi); texnik jihatdan qiyosiylikka tuzatish (texnik tuzatish) kiritiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTijorat tuzatishi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSkor = S + y * (Mb – Mn), y = (P1 – P2) / (N1 – N2), bu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSkor — tuzatish kiritish yoʻli bilan tuzatilgan narx;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишS — boshlangʻich narx;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишy — parametr birligi “narxi”, yaʼni parametr uning oʻlchash birligiga nisbatan oʻzgarganida narx qancha pul birligiga oʻzgarishini koʻrsatuvchi qiymat;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMb — baholash obyektining konstruktiv-funksional parametri (quvvat, unumdorlik va h.k.) koʻrsatkichi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMn — tanlangan analogning konstruktiv-funksional parametri (quvvat, unumdorlik va h.k.) koʻrsatkichi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишR1, R2 — analoglarning narxlari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишN1, N2 — analoglarning narxni shakllantiruvchi parametrlari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTexnik tuzatish:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишRb = Rn * (Mb / Mn) x , x = log (P1 / P2) / log (N1 / N2) , bu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишRb — baholash obyektining qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишRn — analog obyektining sotuv narxi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишx — baholash obyekti qiymatining obyekt parametrlari qiymatlariga bogʻliqligini tavsiflovchi daraja koeffitsiyenti (narxning toʻxtash koeffitsiyenti).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишDaraja koeffitsiyentini aniqlashda bir nechta analoglardan (kamida uch xil analogdan) foydalanish tavsiya etiladi. Koeffitsiyentning yakuniy qiymatini oʻrtacha koʻrsatkich sifatida aniqlash mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишAnalogning sotuv sanasi baholash sanasi bilan mos kelmagan holda, analog qiymati baholash sanasiga keltirilishi lozim. Analog qiymatini keltirish mashinalar, uskunalar va transport vositalarining tegishli mansubligiga koʻra Oʻzbekiston Respublikasi Davlat statistika qoʻmitasi maʼlumotlari boʻyicha asosiy fondlar qiymati qimmatlashishi koeffitsiyentlarini qoʻllash yoʻli bilan amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш78. Mashinalar, uskunalar va transport vositalarini analog bilan toʻgʻridan toʻgʻri solishtirish usuli bilan baholashda, agar analoglar baholash obyektini baholash amalga oshirilayotgan hududdan (mamlakatdan) tashqarida joylashgan boʻlsa, tanlangan analoglar qiymatiga ham tuzatish kiritilishi lozim. Bu holda analog qiymatiga transport va bojxonada rasmiylashtirish xarajatlarini kiritish talab etiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTanlangan analoglarning qiymat koʻrsatkichlariga boshqa tavsiflar boʻyicha ham tuzatishlar kiritilishi mumkin, agar mazkur tavsiflar analoglar qiymatiga sezilarli darajada taʼsir koʻrsatadigan boʻlsa.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш79. Boshqa turdagi koʻchar mulk (intellektual mulk obyektlari, aksiyalar, ulushlar, paylar, mashinalar va uskunalar, shuningdek, transport vositalaridan tashqari) qiyosiy yondashuv usullari bilan baholanmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш3 §. Xarajat yondashuvi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш80. Xarajat (mulkiy) yondashuvi baholash obyekti qiymatiga qilingan xarajatlar nuqtai nazaridan yondashadi va xususiylashtirish maqsadida mulkni baholashda sof aktivlar usuli yordamida amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш81. Ayrim hollarda baholash obyektini xarajat yondashuvi bilan baholashda tugatish qiymati usulidan foydalanilishi mumkin. Tugatish qiymati baholash obyektining bozor qiymatidan tugatish uchun qilingan toʻgʻridan toʻgʻri xarajatlarni (shu jumladan shoshilinch va majburiy sotish boʻyicha vaqt omilini) ayirish yoʻli bilan aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKorxona (aksiyalar, ulushlar, paylar)ni baholash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш82. Korxona (aksiyalar, ulushlar, paylar)ni baholashda sof aktivlar usuli, korxona aktivlari va majburiyatlarining balans qiymati ularning bozor qiymatiga mos kelmasligi mumkin boʻlgani tufayli, buxgalteriya balansining ayrim moddalarini bozor qiymati darajasigacha tuzatish kiritish yoʻli bilan amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш83. Korxona qiymatini hisoblashning bazaviy formulasi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишXususiy kapital = aktivlar – majburiyatlar
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш84. Korxona (aksiyalar, ulushlar, paylar)ni sof aktivlar usuli bilan baholashda aktivlarning bir qismi bozor qiymati boʻyicha olinadi, aktivlarning qolgan qismi va majburiyatlar balans qiymati boʻyicha olinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишHar bir aktiv va majburiyat qiymati aktivlar — passivlarning har bir turkumi uchun alohida-alohida aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSof aktivlar qiymatini hisoblash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш| T/b | Koʻrsatkich | Balans boʻyicha koʻrsatkich qiymati | Tuzatilgan balans boʻyicha koʻrsatkich qiymati |
| | I. Aktivlar |
Koʻrsatkichlarning qiymatlari oxirgi hisobot sanasidagi (baholash sanasidagi) korxona balansidan koʻchirib olinadi |
Baho koʻrsatkichlarning qiymatlarini baholovchi aniqlaydi. Olinadigan qiymatlar balansda koʻrsatilgan qiymatlarga mos kelishi ham, ulardan ancha farq qilishi ham mumkin |
| 1. | Asosiy vositalar | ||
| | shu jumladan balansda hisobga olinmagan asosiy vositalar (alohida satrda koʻrsatiladi) | ||
| 2. | Nomoddiy aktivlar** | ||
| 3. | Uzoq muddatli investitsiyalar | ||
| 4. | Oʻrnatilishi lozim boʻlgan uskunalar (oʻrnatilmagan uskunalar) | ||
| 5. | Kapital qoʻyilmalar (tugallanmagan qurilish) | ||
| 6. | Yer uchastkasidan foydalanish huquqlari | ||
| 7. | Uzoq muddatli debitorlik qarzlari* | ||
| 8. | Uzoq muddatli kechiktirilgan xarajatlar* | ||
| 9. | Tovar-moddiy zaxiralarga tegishli boʻlgan inventarlar va xoʻjalik buyumlari | ||
| 10. | Tovar-moddiy zaxiralar (inventar va xoʻjalik buyumlarini hisobga olmaganda)* | ||
| 11. | Boshqa joriy aktivlar* | ||
| 12. | Jami aktivlar | ||
| | II. Passivlar | ||
| 13. | Uzoq muddatli majburiyatlar* | ||
| 14. | Joriy majburiyatlar* | ||
| 15. | Jami passivlar | ||
| 16. | Sof aktivlarning qiymatlari (12-satr — 15-satr) |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш* Balans qiymati boʻyicha hisoblashda ishtirok etadigan aktivlar va majburiyatlar, bundan 8-son MBMSning 52-bandi “j” kichik bandiga muvofiq inobatga olinishi shart boʻlgan kechiktirilgan xarajatlar va daromadlar mustasno.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш** Nomoddiy aktivlar balans qiymati boʻyicha baholashda ishtirok etadi, bundan intellektual mulk obyektlari mustasno.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKorxona balansida aks ettirilgan, xususiylashtirish (sotib olish) paytida gudvill sifatida korxona xususiy kapitalining balans qiymati va baholash qiymati oʻrtasidagi farq tarzida yuzaga kelgan nomoddiy aktivlar baholashga kiritilmaydi.
(izoh Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш85. Baholash obyektini xususiylashtirish maqsadida baholashda sof aktivlar usulidan foydalanilganda korxona aktivlarining hisoblangan qiymati balans boʻyicha aks ettirilgan koʻrsatkichdan past boʻlmasligi kerak. Aktivlarning hisoblangan (bozor) qiymati aktivlarning balans (qoldiq) qiymatidan past boʻlgan holda baholash vaqtida asos sifatida aktivlarning balans (qoldiq) qiymati olinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSof aktivlar usuli bilan korxonani baholash natijasida likvid korxona yoki korxonadagi nazoratli (75 foizdan ortiq) likvidli ulush qiymati olinadi. Agar 75 foizdan kam boʻlgan ulush baholanayotgan boʻlsa, u holda yetishmayotgan nazorat qilish huquqiga nisbatan chegirma qilish zarur boʻladi. Tuzatish quyidagi tarzda hisoblanadigan nazorat elementlari yoʻqligi chegirmasini qoʻllash yoʻli bilan kiritiladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
Nazorat elementlari yoʻqligiga chegirma, % | |
|
100 dan 75 gacha +1 aksiya |
0 |
|
75 dan 50 gacha +1 aksiya |
5 |
|
50 dan 25 gacha +1 aksiya |
10 |
|
25 dan 10 gacha +1 aksiya |
15 |
|
10 dan va kamroq |
20 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBunda chegirma qoʻllangandan keyin baholanayotgan ulushning qiymati xususiy kapitalning tegishli ulushining balans qiymatidan kam boʻlishi mumkin emas.
(85-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qaroriga asosan xatboshilar bilan toʻldirilgan — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш86. Asosiy vositalar qiymatini baholash ularning haqiqiy holatidan kelib chiqib asosiy vositalarning har bir birligi uchun alohida-alohida amalga oshiriladi va keyinchalik ularning qiymati baholash haqidagi hisobotda aks ettiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишAsosiy vositalar qiymatini baholash jarayonida baholovchi balansda hisobga qoʻyilmagan asosiy vositalar boʻyicha axborotni baholash toʻgʻrisidagi hisobotda alohida aks ettiradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKorxonada chet el valyutasiga xarid qilingan asosiy vositalar mavjud boʻlsa, baholovchi mazkur xarajatlarni ulardan hisoblashlarda foydalanishning maqsadga muvofiqligi nuqtai nazaridan oʻrganishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKoʻchmas mulk (binolar, inshootlar) qiymatini baholash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш87. Koʻchmas mulk qiymatini baholash quyidagi tartibda amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKoʻchmas mulkning tiklanish qiymati loyiha-smeta hujjatlariga binoan aniqlanadi. Loyiha-smeta hujjatlari mavjud boʻlmasa, koʻchmas mulk tiklanish qiymatining yiriklashtirilgan koʻrsatkichlaridan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKoʻchmas mulkning tiklanish qiymati amaldagi narxlardagi smeta qiymati asosida davlat qabuli hujjatlarida (davlat qabuli hujjatlari boʻlmaganda koʻchmas mulkning loyiha-smeta hujjatlari boʻyicha qiymati toʻgʻrisidagi maʼlumotlardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi) belgilangan koʻchmas mulk qiymatiga nisbatan tegishli narxlarning qimmatlashish indekslarini qoʻllash yoʻli bilan aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишCd.s.s. = Cc * Ismr * I1 * I2 * I3 * … *Iy
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSd.s.s. — koʻchmas mulkning amaldagi narxlardagi tiklanish qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишCs — koʻchmas mulkning loyiha-smeta hujjatlari boʻyicha qurilish smeta qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишIsmr — qurilish-montaj ishlari qiymatining qimmatlashish indeksi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишI1,I2,I3, … Iy — narxlarning qimmatlashish indekslari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTiklanish qiymatining yiriklashtirilgan koʻrsatkichlari asosida koʻchmas mulkning tiklanish qiymati quyidagi tartibda aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKoʻchmas mulkning tiklanish qiymati quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишS v.s. = S * Ss.e. * K1 * K2 * K3 * … Ky * Ismr * I1 * I2 * I3 * … Iu
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишS v.s. — koʻchmas mulk obyektining tiklanish qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишS — koʻchmas mulk obyektining oʻlchov birligi (hajm, yuza, pogon metri va h.k.);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSs.e. — tiklanish qiymatining yiriklashtirilgan koʻrsatkichi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишK1, K2, K3, … Ku — tuzatish koeffitsiyentlari (kapitallik guruhi, hududning zilzilabardoshligi, hududiy koeffitsiyent va h.k.);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишIsmr — qurilish-montaj ishlari qiymatining qimmatlashish indeksi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишI1,I2,I3, … Iy — narxlarning qimmatlashish indekslari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишQurilish-montaj ishlari qiymatining qimmatlashish indeksi 1991-yil narxlarida belgilangan qurilish smeta qiymatiga nisbatan qoʻllaniladi. Joriy narxlar asosida aniqlangan koʻchmas mulkning smeta qiymatiga nisbatan qurilish-montaj ishlarining qimmatlashish indeksi qoʻllanilmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKoʻchmas mulkning tiklanish qiymatiga koʻchmas mulk tiklanish qiymatining joriy narxlardagi 10 foizi miqdoridagi tadbirkorlik foydasi summasi qoʻshiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишYangi aniqlangan koʻchmas mulk va qurilishi tugallanmagan obyektlarni baholash xuddi shunday tartibda amalga oshiriladi.
(87-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш88. Koʻchmas mulkning umumiy eskirishi jismoniy, funksional va tashqi eskirish koʻrsatkichlari yigʻindisi sifatida aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишEskirish foiz va qiymat hisobida oʻlchanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш89. Jismoniy eskirish koʻchmas mulk alohida konstruktiv elementlari eskirish koʻrsatkichlarining yigʻindisi sifatida aniqlanadi va quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишIi — i-chi konstruktiv elementning jismoniy eskirishi, % hisobida;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKi — koʻchmas mulk umumiy massasida i-chi konstruktiv element ulushi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишi — konstruktiv elementlar soni.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишHar bir konstruktiv elementning jismoniy eskirishi hajmini baholovchi ularning haqiqiy holatiga qarab qurilish normalariga muvofiq (koʻzdan kechirish jarayonida) aniqlaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш90. Funksional eskirish bartaraf etiladigan va bartaraf etilmaydigan boʻladi. Bartaraf etiladigan funksional eskirish:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишilgari mavjud boʻlmagan yangi elementni qoʻshishni talab etadigan kamchiliklar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишeski elementni yangiga almashtirishni yoki zamonaviylashtirishni talab etadigan kamchiliklar;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишoʻta takomillashtirishlar (ortiqcha qiymat) bilan belgilanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBartaraf etilmaydigan funksional eskirishga biron-bir element nuqsoni yoki oʻta takomillashtirishlar sabab boʻlishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишIlgari mavjud boʻlmagan yangi elementni qoʻshishni talab etadigan kamchiliklar ushbu elementlarni qoʻshish, shu jumladan ularni oʻrnatish qiymati bilan oʻlchanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишEski elementni yangiga almashtirishni yoki zamonaviylashtirishni talab etadigan kamchiliklar mavjud elementlarning ularning jismoniy eskirishi hisobga olingan qiymati, minus materiallarni qaytarish qiymati (sotish), plyus mavjud elementlarni demontaj qilish qiymati va plyus yangi elementlarni oʻrnatish qiymati sifatida oʻlchanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKoʻchmas mulk obyektida bor boʻlgan va mavjudligi hozirgi vaqtda zamonaviy foydalanish standartlariga mos kelmaydigan elementlar oʻta takomillashtirishlar hisoblanadi. Ular oʻta takomillashtirishlar pozitsiyalarining joriy tiklanish qiymati, minus jismoniy eskirish, plyus demontaj qiymati va minus materiallarni qaytarish qiymati, agar u mavjud boʻlsa (yoki tugatish qiymati) sifatida oʻlchanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBartaraf etilmaydigan funksional eskirish ijara haqidagi yoʻqotishlar summasini yoki koʻchmas mulk obyektini lozim darajada saqlash uchun ortiqcha ekspluatatsion xarajatlar summasini kapitallashtirish yoʻli bilan aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш91. Tashqi eskirishni aniqlash ijara haqidagi yoʻqotishlarni kapitallashtirish yoʻli bilan yoki juft sotuvlar usuli yordamida amalga oshirilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTashqi eskirishni ijara haqidagi yoʻqotishlarni kapitallashtirish yoʻli bilan aniqlash bartaraf etilmaydigan funksional eskirishni hisoblash tartibi bilan bir xil.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTashqi eskirish juft sotuvlar usuli bilan quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишIvnesh. = [(Abel. – As) – R – Szem.] / As, bu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишAbel. — baholash obyektining tashqi eskirish belgilari mavjud boʻlmagan analogi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишAs — baholash obyektining tashqi eskirish belgilari mavjud boʻlgan analogi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишR — oʻxshash obyektlarning jismoniy va boshqa farqlaridagi tafovut;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSzem. — yer uchastkasi qiymati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш92. Umumiy eskirish quyidagi formula yordamida aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишIs = 1 – (1 – Ifiz. / Svost.) * (1 – Ifunk. / Svost.) * (1 – Ivnesh. / Svost.), bu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишIs — umumiy eskirish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишIfiz. — jismoniy eskirish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишIfunk. — funksional eskirish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишIvnesh. — tashqi (iqtisodiy) eskirish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSvost. — koʻchmas mulk obyektining tiklash qiymati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKoʻchmas mulk obyektini xususiylashtirish maqsadida baholashda, agar hisoblangan umumiy eskirish 70 foizdan ortiq boʻlsa, eskirishning bazaviy koʻrsatkichi sifatida 70 foiz olinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш93. Koʻchmas mulk qiymatini loyiha-smeta hujjatlariga yoki yiriklashtirilgan normativlarga muvofiq hisoblash balans (qoldiq) qiymatidan past natija bergan holda, balans (qoldiq) qiymatga Hukumat qarori boʻyicha soʻnggi qayta baholash sanasidan boshlab narxlarning qimmatlashish indeksini qoʻllash yoʻli bilan amalga oshirilgan qiymatning hisobi asos sifatida olinadi.
(93-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишYer uchastkasidan foydalanish huquqlari qiymatini baholash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш94. Yer uchastkasidan foydalanish huquqlari qiymatini baholash u korxona balansida hisobga qoʻyilgan yoki qoʻyilmaganidan qatʼi nazar, huquqni tasdiqlovchi hujjatlarga muvofiq amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишYer uchastkasidan foydalanish huquqlari qiymati baholash toʻgʻrisidagi hisobotda alohida satr bilan koʻrsatiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишYer uchastkasidan foydalanish huquqlari qiymatini baholash, baholash sanasidagi yer soligʻiga teng boʻlgan yer rentasi stavkasini kapitallashtirish yoʻli bilan amalga oshiriladi. Bunda kapitallashtirish stavkasi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining qayta moliyalashtirish stavkasiga teng qilib belgilanadi.
(94-bandning uchinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Oldingi tahrirga qarang.
(94-bandning toʻrtinchi — oltinchi xatboshilari Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qaroriga asosan chiqarilgan — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholashning mazkur tartibi yer uchastkasidan foydalanish huquqlari baholashning yakka tartibdagi obyektlari hisoblanganda, shuningdek yer uchastkalaridan qishloq xoʻjalik maqsadlarida foydalanilgan hollarda qoʻllanilmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMashinalar, uskunalar va transport vositalarini baholash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш95. Mashinalar va uskunalarni baholash baholash obyektining aniq nusxasini yaratish yoki uni oʻxshashiga almashtirish xarajatlarining jismoniy eskirish chegirib tashlangan xolda hisoblashga asoslanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTiklanish qiymatini aniqlashda barcha sarflar, shu jumladan transport xarajatlari hamda montaj va sozlash-ishga tushirish ishlari uchun xarajatlar hisobga olinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTransport xarajatlari amalda qilingan sarflarga koʻra olinadi. Montaj va sozlash-ishga tushirish ishlari uchun xarajatlar tiklanish qiymatining 10 foizi miqdorida olinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMashina va uskunalar import analoglar qiymatidan foydalanilgan holda baholangan taqdirda, Oʻzbekiston Respublikasi tashqi iqtisodiy faoliyatining Tovar nomenklaturasi boʻyicha qonun hujjatlarida belgilangan bojxona bojlari, soliq va boshqa toʻlovlar inobatga olinadi.
(95-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qaroriga asosan xatboshi bilan toʻldirilgan — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш96. Mashinalar va uskunalar qiymatini hisoblash quyidagi ketma-ketlikda amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишa) tiklanish qiymatini yoki almashtirish qiymatini aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишb) jismoniy eskirishni aniqlash;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишv) bozor qiymatini hisoblash.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTiklash qiymati quyidagi metodlarning biri yordamida hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишturdosh obyekt narxi boʻyicha hisoblash usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишelementma-element hisoblash usuli;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишindeks usuli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBunda, turdosh mashinalar va uskunalar boʻyicha umumiy metod qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш97. Bir xil (yangi) mashinalar va uskunalarni realizatsiya qilish narxi maʼlum boʻlgan hollarda ularning tiklanish qiymatini aniqlashda mazkur axborot bazaviy axborot sifatida olinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш98. Turdosh obyekt narxi boʻyicha hisoblash usulidan foydalanishni baholovchi quyidagi ketma-ketlikda amalga oshiradi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишishlab chiqarish texnologiyasi, ishlatilgan materiallar va tuzilishiga koʻra oʻxshash, narxi maʼlum boʻlgan turdosh obyekt tanlanadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишturdosh obyektning ishlab chiqarish tannarxi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSp.od — turdosh obyektni ishlab chiqarish tannarxi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSod — turdosh obyekt narxi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишNds — qoʻshilgan qiymat soligʻi stavkasi (koeffitsiyent sifatida qoʻllaniladi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишNpr — foyda soligʻi stavkasi (koeffitsiyent sifatida qoʻllaniladi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKr — mahsulotning rentabellik koʻrsatkichi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTalab katta boʻlgan mahsulotlar uchun rentabellik koʻrsatkichi 0,25—0,35 oraligʻida, talab darajasi oʻrtacha boʻlgan mahsulotlar uchun 0,1—0,25 oraligʻida, past rentabelli mahsulotlar uchun 0,05—0,1 oraligʻida olinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTurdosh obyekt tannarxiga obyektlar massasidagi farqlarni hisobga oluvchi tuzatishlar kiritiladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSp — turdosh obyektni ishlab chiqarish tannarxi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишGo — baholash obyekti konstruksiyasining massasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишGtur. — turdosh obyekt konstruksiyasining massasi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholash obyektining tiklanish qiymati quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSv — baholash obyektining tiklanish qiymati. Talab mavjud boʻlmagan mashinalar va uskunalar baholanayotgan boʻlsa, ularning qiymati tannarx darajasida olinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш99. Turdosh obyektlarning miqdor va sifat tavsiflarini hisobga oluvchi tuzatishlarni kiritish (zarur hollarda) qiyosiy yondashuv bilan hisoblashda analog narxiga kiritiladigan tuzatishni hisoblash bilan bir xil tartibda amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш100. Elementma-element hisoblash usuli baholash obyekti alohida tugallangan uzellar (bloklar)dan iborat boʻlgan, yigʻish mutaxassislar aralashuvini talab etmaydigan hollarda qoʻllaniladi. Obyekt qiymati uzellarni xarid qilish, transportda tashish va foydani hisobga olgan xolda yigʻish xarajatlari, shuningdek, soliq va boj toʻlovlari va yigʻimlari bilan bogʻliq xarajatlar yigʻindisi sifatida aniqlanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMazkur usuldan foydalanilganda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyektining butlovchi uzellari va agregatlari roʻyxati tuziladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbutlovchilar narxiga doir axborot yigʻiladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyektining tiklanish qiymati quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишCp = Sel+V, bu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSp — obyektning tiklanish qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSel — butlovchi uzellari yoki agregatlar xarid qilish uchun xarajatlar summasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишV — boshqa xarajatlar (transportda tashish, yigʻish, turli yigʻimlar).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш101. Indeks usuli qoʻllanilganda baholash obyektining boshlangʻich balans qiymatini joriy narxlarga keltirish Hukumat qarori boʻyicha asosiy fondlarni soʻnggi qayta baholash sanasidan boshlab Oʻzbekiston Respublikasi Davlat statistika qoʻmitasi maʼlumotlari boʻyicha asosiy fondlar qiymati qimmatlashishi koeffitsiyentlarini qoʻllash yoʻli bilan amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholash obyekti (butlovchi uzellari, komponentlar va boshqalar)ning tannarxini shakllantiruvchi xarajatlarni indeksatsiya qilish amalga oshirilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш102. Mashinalar va uskunalarni xususiylashtirish maqsadida baholashda baholash obyektlarining jismoniy eskirishi jadvalda keltirilgan koʻrsatkichlarga muvofiq ekspert yoʻli tarzda bilan aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш| Holatning bahosi | Texnik holat tavsifi | Eskirish |
| Yangi | Yangi (shu jumladan oʻrnatilgan, lekin foydalanishga kiritilmagan), aʼlo holatda. | 5% gacha |
| Juda yaxshi | Nosozliklarsiz ishlayotgan, oz muddat foydalanilgan, nuqsonlar va nosozliklar aniqlanmagan uskuna. | 5%—20% |
| Yaxshi | Ish qobiliyatini cheklamaydigan kichik foydalanish nuqsonlariga ega boʻlgan uskuna. Kapital taʼmirlashdan chiqqan, yaxshi holatdagi uskuna. | 20%— 50% |
| Qoniqarli | Qoniqarli holatdagi uskuna. Ish rejimlarini tanlashda taʼmirlashlar orasida xizmatlar koʻrsatish yoki joriy taʼmirlash vaqtida bartaraf etiladigan baʼzi bir cheklashlar boʻlishi mumkin. | 35%—50% |
| Shartli ravishda yaroqli | Uskuna ishida bartaraf etish uchun rejadan tashqari taʼmirlashlar oʻtkazish talab etiladigan nosozliklar kuzatiladi. Ish rejimlarini tanlash va eng katta yuklanishlarga cheklashlar bor. Asosiy qismlarini jiddiy taʼmirlash yoki almashtirish talab etiladi. | 50%—75% |
| Qoniqarsiz | Tez-tez buzilib turadigan, asosiy uzellarni kapital taʼmirlashni talab etadigan, yomon holatdagi uskuna. | 75%—90% |
| Foydalanish uchun yaroqsiz | Asosiy yoʻnalishi boʻyicha foydalanishga yaroqsiz boʻlgan uskuna. Hali ishlayotgan asosiy materiallar qiymati boʻyicha sotishdan boshqa aqlga muvofiq imkoniyatlar yoʻq. | 90% dan ortiq |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш103. Transport vositalari qiymatini xususiylashtirish maqsadida baholash ham shu tartibda amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTransport vositalari qiymatini baholashda baholash obyektining eskirishini transport vositalari ulardan foydalanishga topshirilgan vaqtdan boshlab (transport vositasi kapital taʼmirlangan yoki asosiy agregatlar va uzellar almashtirilgan hollarda — kapital taʼmirlash oʻtkazilgan vaqtdan boshlab) bosib oʻtgan masofasidan kelib chiqib aniqlashga yoʻl qoʻyiladi. Bunda eskirish koʻrsatkichi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишI — eskirish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишPf — baholash sanasida transport vositasining haqiqiy yoʻl bosishi (yoki yoshi, xizmat muddati), km yoki yil (moto-soat) hisobida;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишPn — transport vositasining hisobdan chiqarilgungacha boʻlgan (kapital taʼmirlangungacha) vaqtga qadar normativ yoʻl bosishi (yoki yoshi, xizmat muddati), km yoki yil (moto-soat) hisobida.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTransport vositalari qiymatini mazkur uslubiy koʻrsatmalarga asosan baholash uslubiyoti faqat yer usti transport vositalari qiymatini baholash uchun qoʻllanilishi mumkin. Boshqa turdagi (uchuvchi (havo), suv) transport vositalarini baholash uchun maxsus uslubiyotlardan foydalaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTransport vositalarining import analoglari qiymatidan foydalanilgan holda baholangan taqdirda, Oʻzbekiston Respublikasi tashqi iqtisodiy faoliyatining Tovar nomenklaturasi boʻyicha qonun hujjatlarida belgilangan bojxona bojlari, soliq va boshqa toʻlovlar inobatga olinadi.
(103-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qaroriga asosan xatboshi bilan toʻldirilgan — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBoshqa asosiy vositalar, inventar va xoʻjalik buyumlari qiymatini baholash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш104. Asboblar, ishlab chiqarish va xoʻjalik inventari (mebelsiz), ishchi va mahsuldor hayvonlar, koʻp yillik oʻsimliklar, kutubxona fondlari va boshqa asosiy vositalar qiymatini baholash ularning boshlangʻich balans qiymatini joriy bozor narxlariga (ishlab chiqaruvchi zavodlar, prays-varaqlar, preyskurantlar narxlariga va boshqalarga) muvofiq boʻlgungacha qayta baholash yoʻli bilan yoki Hukumat qarori boʻyicha asosiy fondlarni soʻnggi qayta baholash sanasidan boshlab Oʻzbekiston Respublikasi Davlat statistika qoʻmitasi maʼlumotlari boʻyicha asosiy fondlar qiymatining qimmatlashishi koeffitsiyentlarini tegishli toifa boʻyicha qoʻllash yoʻli bilan amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишUshbu asosiy vositalarning eskirishi ularning haqiqiy holatidan kelib chiqib ekspert yoʻli bilan yoki buxgalteriya hisobi normalariga muvofiq aniqlanadi. “Mahsuldor hayvonlar” va “Kutubxona fondlari” guruhlari boʻyicha eskirish hisoblanmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш105. Tovar-moddiy zaxiralarga mansub boʻlgan inventar va xoʻjalik buyumlarining qiymati balans qiymati boʻyicha qabul qilinadi.
(105-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш106. Baholanayotgan korxonaga tegishli foydalanishda boʻlgan, balansdan tashqari hisobda turgan xoʻjalik inventari balansdan tashqari hisobida koʻrsatilgan qiymati boʻyicha 50 foiz eskirishni ayirib tashlagan holda baholanadi.
(106-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Oldingi tahrirga qarang.
(107-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qaroriga asosan oʻz kuchini yoʻqotgan — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишUzoq muddatli moliyaviy qoʻyilmalar qiymatini baholash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш108. Baholanayotgan korxonada qimmatli qogʻozlar (aksiyalar), masʼuliyati cheklangan va qoʻshimcha masʼuliyatli (shu jumladan xorijiy) jamiyatlarning ustav kapitalidagi ulushlar, mulkiy paylar, shoʻba va tobe xoʻjalik jamiyatlari sifatidagi uzoq muddatli moliyaviy qoʻyilmalar (investitsiyalar), boshqa uzoq muddatli investitsiyalar mavjud boʻlsa, baholovchi ularni baholashi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш1081. Fond birjasining birja kotirovkasi varagʻiga kiritilgan qimmatli qogʻozlarning qiymati tegishli qimmatli qogʻozlar birja kotirovkasi varagʻiga kiritilgan fond birjasidan qimmatli qogʻozlarning kotirovkasini soʻrab olish (yoxud ochiq foydalanishda boʻlgan boshqa manbalardan foydalanish) yoʻli bilan belgilanadi va qonun hujjatlariga muvofiq kotirovka qilinadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишAgar qimmatli qogʻozlar fond birjasining birja kotirovkasi varagʻiga kiritilmagan boʻlsa, baholash mazkur uslubiy koʻrsatmalarining 109 – 112-bandlariga muvofiq amalga oshiriladi.
(1081-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qaroriga asosan kiritilgan — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш109. Miqdori 75 foiz va undan kam boʻlgan aksiyalar paketlari qiymatini baholash quyidagi uslublardan biri bilan amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишegalariga dividendlar koʻrinishida (naqd, naqdsiz shaklda yoki aksiyalar koʻrinishida) daromad keltiradigan aksiyalar paketlarini baholash baholash sanasidagi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining qayta moliyalashtirish stavkasi boʻyicha oxirgi uch yil uchun dividendlar koʻrinishidagi oʻrtacha yillik daromadni kapitallashtirish yoʻli bilan amalga oshiriladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишadekvat daromad keltirmaydigan aksiyalar paketlari qiymatini baholash quyidagi hisoblash formulasiga binoan xususiy kapital miqdoridan kelib chiqib amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSak = Bin * Ssk / Suf * (1-Kkontr)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSak — aksiyalar paketining hisoblangan qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBin — aksiyalar paketining balans qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSsk — balans boʻyicha xususiy kapitalning miqdori (xususiy mablagʻlar manbalari);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSuf — balans boʻyicha ustav kapitali miqdori;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKkontr — nazorat koeffitsiyenti.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишAksiyalarning qiymatini hisoblashda baholanayotgan aksiyalar paketining nazorat darajasini inobatga olish zarur. Nazorat elementlari yoʻqligi chegirmasi mazkur uslubiy koʻrsatmalarning 34-bandiga binoan hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишAksiyalar paketlarining yakuniy qiymati sifatida qiymatning eng koʻp miqdorini beruvchi hisob-kitoblar qabul qilinadi. Bunda aksiyalar paketlari qiymatining bahosi balans qiymati koʻrsatkichidan kam boʻlishi mumkin emas.
(109-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш110. 75 foizgacha miqdordagi masʼuliyati cheklangan va qoʻshimcha masʼuliyatli jamiyatlardagi (chet el kapitali ishtirokidagi jamiyatlardan tashqari) ulushlar va mulkiy paylar qiymatini baholash 75 foiz minus bir oddiy aksiya miqdoridagi aksiyalar paketlari qiymatini baholash uchun nazarda tutilgan tartibda amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш111. Shoʻba va tobe xoʻjalik yurituvchi subyektlarga investitsiyalar, 75 foizdan (ichiga olib) ortiq miqdordagi aksiyalar paketlari (qimmatli qogʻozlar 75 foizdan (ichiga olib) ortiq miqdordagi masʼuliyati cheklangan va qoʻshimcha masʼuliyatli jamiyatlardagi ulushlar va mulkiy paylar, shuningdek, chet el kapitali ishtirokidagi korxonalarga qoʻyilmalar (ustav fondida ishtirok etish ulushidan qatʼi nazar) qiymatini baholash quyidagi formula boʻyicha amalga oshiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишS = [(So.s. * I) + (I * 0,1 * I) + (Stmz * I) + Sb.ak] – Sb.o., bu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишS — uzoq muddatli investitsiyalarning hisoblangan qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSo.s. — investitsiyalar kiritilgan korxonalar asosiy vositalarining umumiy balans qoldiq qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишI — korxona asosiy vositalari eskirishining balans boʻyicha umumiy summasi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишI — narxlarning qimmatlashish indeksi;
(111-bandning oltinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишStmz — tovar-moddiy zaxiralarning balans qiymati (balans satri boʻyicha umumiy summasi);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSb.ak. — qolgan barcha (uzoq muddatli va joriy) aktivlarning balans qiymati;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишSb.o. — majburiyatlarning balans qiymati.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш112. Chet el kapitali ishtirokidagi korxonalarda uzoq muddatli moliyaviy qoʻyilmalar qiymatini baholashda baholovchi mazkur qoʻyilmalarning baholash sanasida Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki kursi boʻyicha qayta hisoblangan valyuta qiymatini hisobga olishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишOʻrnatiladigan uskunalar va tugallanmagan qurilish qiymatini baholash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш113. Oʻrnatiladigan uskunalar qiymatini baholash “Mashinalar va uskunalar” guruhi boʻyicha asosiy vositalar qiymatini baholash uchun nazarda tutilgan tartibda, sozlash-ishga tushirish xarajatlarini hisobga olmasdan amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишAgar uskuna sotib olingan sanasidan boshlab 5 yildan ortiq boʻlgan muddatda oʻrnatilmagan boʻlsa, uning jismoniy va funksional eskirishini inobatga olish zarur:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
|
Oʻrnatilmaganlik muddati | |
|
Eskirish |
5 yildan ortiq 10 yilgacha |
10 yildan ortiq |
|
Jismoniy |
5 % |
10% |
|
Funksional |
10 % |
15 % |
|
Tashqi |
5 % |
10 % |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишOʻrnatilmagan uskunaning qiymatini baholashda baholovchi tomonidan jismoniy, funksional va tashqi eskirish alomatlari aniqlangan taqdirda qiymatga nisbatan jismoniy, funksional va tashki eskirish qoʻllaniladi. Baholovchining mulohazalari baholash toʻgʻrisidagi hisobotda (zarur boʻlganda mutaxassislarning texnik xulosalarini ilova qilgan holda) asoslantirib berilishi kerak.
(113-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш114. Qurilishi tugallanmagan obyektlar (kapital qoʻyilmalar) qiymatini baholash koʻchmas mulkni baholash uchun nazarda tutilgan tartibda 8-son MBMS va mazkur uslubiy koʻrsatmalar talablarini inobatga olgan holda amalga oshiriladi.
(114-band Oʻzbekiston Respublikasi Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2017-yil 16-maydagi 01/27-26/06-sonli (roʻyxat raqami 2025-2, 19.05.2017-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2017-y., 20-son, 375-modda. 2017-yilning 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш4-§. Qoʻllanilgan yondashuvlar doirasida olingan natijalarni muvofiqlashtirish va baholash obyektining yakuniy qiymatini hisoblash
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш115. Baholash obyekti qiymatining yakuniy natijasi baholashning uch yondashuvi natijalarining oʻrtacha arifmetik qiymati hisoblanmaydi. Har bir yondashuv ahamiyati baholanayotgan mulk turi, baholash maqsadi bilan, shuningdek, mazkur yondashuv daliliy maʼlumotlar bilan qay darajada quvvatlanayotgani bilan belgilanadi. Baholovchi baholash toʻgʻrisidagi hisobotda oʻzining harakatlariga aniq asoslashlar va tegishli dalillar keltirgan xolda bir (yoki hatto ikki) yondashuv natijalarini hisobga olmaslikka haqli.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш116. Qiymatning yakuniy miqdorini hisoblash olingan natijalarni har bir yondashuvning muhimlik darajasini hisobga olgan holda oʻlchash yoʻli bilan amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMuvofiqlashtirish jarayonida baholovchi u yoki bu yondashuv bilan olingan natijaning baholash yakuniy natijasiga taʼsiri darajasini belgilaydigan oʻlchov koeffitsiyentlarini tahlil qiladi. Quyidagilar oʻlchov koeffitsiyentlarini baholash uchun (muvofiqligiga koʻra) asosiy mezonlar hisoblanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbozorga oid axborotdan foydalanish;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишasosiy vositalarning eskirganligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyektining funksionalligi va ixtisoslashuvi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишyer uchastkasi va qoʻshimcha hudud mavjudligi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyekti joylashgan yer;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyektining hajmi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyektining sifat turkumi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш117. Muayyan mezonlarni ularga tegishli koʻrsatkichlarni biriktirish yoʻli bilan baholagach, baholovchi har bir baholash yondashuvi boʻyicha oʻlchov koeffitsiyentlarini aniqlashi lozim. Mezonlarni baholash quyidagi tartibda amalga oshiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBozorga oid axborotdan foydalanish.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишXarajat yondashuvi bilan hisoblash uchun:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш| binolar (inshootlar)ning kamida 30 foizi ularning loyiha-smeta hujjatlaridan foydalangan holda baholanadi; baholash obyekti asosiy vositalarining kamida 30 foizi (binolar, inshootlardan tashqari) bozorga oid axborotdan foydalangan holda baholanadi; |
1 |
| binolar (inshootlar)ning kamida 60 foizi ularning loyiha-smeta hujjatlaridan foydalangan holda baholanadi; baholash obyekti asosiy vositalarining kamida 60 foizi (binolar, inshootlardan tashqari) bozorga oid axborotdan foydalangan holda baholanadi; |
2 |
| binolar (inshootlar)ning kamida 90 foizi ularning loyiha-smeta hujjatlaridan foydalangan holda baholanadi; baholash obyekti asosiy vositalarining kamida 90 foizi (binolar, inshootlardan tashqari) bozorga oid axborotdan foydalangan holda baholanadi. |
3 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишMezonlarning binolar (inshootlar) va boshqa asosiy vositalar boʻyicha oʻrnatilgan chegaralari mazkur asosiy vositalarning pozitsiyalari miqdori va ularning boshlangʻich (balans) qiymati summasiga boʻlgan nisbatdan kelib chiqib qoʻllaniladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholash obyekti qiymatini xarajat yondashuvi bilan baholash yuqorida koʻrsatilgan mezonlarga mos kelmagan taqdirda, muvofiqlashtirish jarayonida xarajat yondashuvi bilan hisoblash natijasiga ballar berilmaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишDaromad yondashuvi bilan hisoblash uchun:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш| balansda saqlovchi (emitent) moliyaviy prognozlaridan foydalanilgan | 1 |
| balansda saqlovchi (emitent) prognozlaridan foydalanishdan tashqari, baholovchi boʻlgʻusi daromadlarning qoʻshimcha tahlilini amalga oshirgan | 2 |
| qoʻshimcha tahlilni amalga oshirish va balansda saqlovchi (emitent) prognozlaridan foydalanishdan tashqari, ixtisoslashgan moliyaviy institutlar va boshqa tashkilotlar tayyorlagan prognozlar haqidagi axborotdan foydalanilgan | 3 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишQiyosiy yondashuv bilan hisoblash uchun:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш| 3 analog bilan bitimlar haqidagi bozorga oid axborotdan foydalanilganda | 1 |
| 4—6 analog bilan bitimlar haqidagi bozorga oid axborotdan foydalanilganda | 2 |
| 6 dan ortiq analoglar bilan bitimlar haqidagi bozorga oid axborotdan foydalanilganda | 3 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишAsosiy vositalarning eskirganligi
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишAsosiy vositalarning eskirganlik koeffitsiyenti balans boʻyicha asosiy vositalar eskirish summasining ularning boshlangʻich balans qiymatiga nisbati sifatida aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
Koʻrsatkichlar |
Xarajat yondashuvi |
Daromad yondashuvi |
Qiyosiy yondashuv |
| Baholash sanasida koeffitsiyent 0,5 qiymatidan ortiq | 1 | 3 | 2 |
| Baholash sanasida koeffitsiyent 0,2 dan 0,5 gacha (ichiga olib) natija beradi | 2 | 3 | 1 |
| Baholash sanasida koeffitsiyent qiymati 0,2 dan past | 3 | 2 | 1 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholash obyektining funksionalligi va ixtisoslashuvi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
Koʻrsatkichlar |
Xarajat yondashuvi |
Daromad yondashuvi |
Qiyosiy yondashuv |
| Koʻp miqdorda kapital qoʻyilmalarsiz qayta ixtisoslashtirish imkoniyati mavjud emas | 3 | 1 | 2 |
| Baholash obyekti oz miqdorda xarajatlar bilan qayta ixtisoslashtirilishi mumkin | 1 | 3 | 2 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишYer uchastkasi va qoʻshimcha hudud mavjudligi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
Koʻrsatkichlar |
Xarajat yondashuvi |
Daromad yondashuvi |
Qiyosiy yondashuv |
| Hududning yarmidan koʻprogʻi imoratlar bilan band etilgan | 3 | 1 | 2 |
| Hududning yarmidan kamrogʻi imoratlar bilan band etilgan | 2 | 3 | 1 |
| Hududning yarmidan kamrogʻi imoratlar bilan band etilgan, shuningdek, alohida joylashgan qoʻshimcha hudud mavjud | 1 | 3 | 2 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholash obyekti joylashgan yer:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
Koʻrsatkichlar |
Xarajat yondashuvi |
Daromad yondashuvi |
Qiyosiy yondashuv |
| Baholash obyekti viloyat markazida (shu jumladan Toshkent shahrida) yoki viloyatga boʻysinuvchi shaharda joylashgan | 3 | 2 | 1 |
| Baholash obyekti tuman markazida yoki tumanga boʻysinuvchi shaharda joylashgan | 2 | 3 | 1 |
| Baholash obyekti qishloqda, togʻli hududda, boshqa uzoq va ovloq hududda joylashgan | 2 | 1 | 3 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholash obyektining hajmi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
Koʻrsatkichlar |
Xarajat yondashuvi |
Daromad yondashuvi |
Qiyosiy yondashuv |
| Baholash obyekti 100 foizli aktiv yoki nazorat elementlariga ega (aksiyalarning nazorat paketlari va ulushlarga) | 3 | 2 | 1 |
| Baholash obyekti nazorat elementlariga ega emas (aksiyalarning nazorat paketlari va ulashlarga) | 2 | 3 | 1 |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholash obyektining sifat turkumi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш|
Koʻrsatkichlar |
Xarajat yondashuvi |
Daromad yondashuvi |
Qiyosiy yondashuv |
| Baholash obyektining texnik mansubligi — industrial | 3 | 2 | 1 |
| Baholash obyektining texnik mansubligi — noindustrial | 2 | 3 | |
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш118. Turli yondashuvlar bilan olingan baholash natijalarining amalga oshirilgan tahlili asosida baholovchi asosiy mezonlar boʻyicha har bir yondashuv uchun oʻlchovlarni aniqlaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш| № |
Mezonlar |
Xarajat yondashuvi | Daromad yondashuvi | Qiyosiy yondashuv |
| 1. | Bozorga oid axborotdan foydalanish | S1z | S1d | S1s |
| 2. | Asosiy vositalarning eskirganligi | S2z | S2d | S2s |
| 3. | Baholash obyektining funksionalligi va ixtisoslashuvi | S3z | S3d | S3s |
| 4. | Yer uchastkasi va qoʻshimcha hudud mavjudligi | S4z | S4d | S4s |
| 5. | Baholash obyekti joylashgan yer | S5z | S5d | S5s |
| 6. | Baholash obyekti hajmi | S6z | S6d | S6s |
| 7. | B�holash obyektining sifat turkumi | S7z | S7d | S7s |
| | Barcha mezonlar boʻyicha ballar yigʻindisi | Σ Si z, i=1-7 | Σ Si d, i=1-7 | Σ Si s, i=1-7 |
| | Barcha yondashuvlar boʻyicha ballar yigʻindisi | S = Σ Si z + Σ Si d + Σ Si s | ||
| | Tegishli yondashuvlar boʻyicha solishtirma oʻlchov koeffitsiyentlari | |||
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш119. Baholash obyekti qiymatining yakuniy miqdori tegishli ravishda turli yondashuvlar bilan olingan hisoblash natijalariga tegishli oʻlchov koeffitsiyentlari qoʻllanilganidan keyin yondashuvlarning natijalarini qoʻshish yoʻli bilan aniqlanadi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишS = γz * Kz + γd * Kd + γs * Ks, bu yerda:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишS — baholash obyekti qiymatining muvofiqlashtirilgan yakuniy miqdori;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишγz, d, s — baholash obyekti qiymatini xarajatga oid, daromadga oid va qiyosiy yondashuvlar bilan hisoblash natijalari.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш120. Baholash obyektining yakuniy qiymati yagona kattalik sifatida ifodalanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишVII-bob. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotni tuzish
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш121. Baholash toʻgʻrisidagi hisobot baholovchining baholash obyekti qiymati xususidagi yigʻilgan axborot va hisoblashlar asosida tasdiqlangan xulosasini oʻz ichiga olgan hujjatdir.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholashni amalga oshirish vaqtida baholovchi baholash obyektining bozor qiymatidan farq qiluvchi boshqa qiymatini aniqlagan boʻlsa, baholash obyektining bozor qiymatini aniqlashdan chetga chiqish sabablari baholash toʻgʻrisidagi hisobotda koʻrsatilishi va baholash obyektini baholash jarayoni aks ettirilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш122. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotni tuzishda baholovchi quyidagi qoidalarga amal qilishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash toʻgʻrisidagi hisobotda baholash obyektining qiymati nuqtai nazaridan muhim boʻlgan barcha axborot bayon etilishi kerak;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash toʻgʻrisidagi hisobotda keltirilgan, baholashni amalga oshirish vaqtida foydalanilgan yoki hisoblashlar natijasida olingan axborot tasdiqlangan boʻlishi kerak;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash toʻgʻrisidagi hisobotning mazmuni mazkur hisobotdan foydalanuvchilarni chalgʻitishi, shuningdek, har xil talqinga yoʻl qoʻymasligi kerak;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash toʻgʻrisidagi hisobotda ifodalangan materiallar tarkibi va ketma-ketligi hamda baholash jarayonining tavsifi qiymatni hisoblashni toʻliq tasvirlash imkoniyatini berishi va uni ayni shu natijalarga olib kelishi lozim;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash toʻgʻrisidagi hisobot baholashni amalga oshirish vaqtida oraliq va yakuniy natijalarni aniqlashda foydalanilmagan axborotni, agar u baholash faoliyatini tartibga soluvchi qonunchilik talablariga muvofiq majburiy boʻlmasa, oʻz ichiga olmasligi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш123. Baholash obyektining turidan, shuningdek baholash maqsadlaridan (qonunchilikda nazarda tutilgan maqsadlardan tashqari) qatʼi nazar, baholash toʻgʻrisidagi hisobot tuzilish jihatidan quyidagi boʻlimlar va ularning qismlaridan tarkib topishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишa) I-boʻlim “Titul varagʻi” — baholash toʻgʻrisidagi hisobotning birinchi sahifasi hisoblanadi va hujjatni izlash uchun zarur boʻlgan boshlangʻich axborot manbai boʻlib xizmat qiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTitul varagʻida quyidagi maʼlumotlar keltiriladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholovchi tashkilot nomi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash toʻgʻrisidagi hisobotning roʻyxatga olish raqami;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишishning nomi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash toʻgʻrisidagi hisobot tuzilgan sana.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholash toʻgʻrisidagi hisobot ikki yoki undan ortiq kitobdan iborat boʻlsa, har bir kitob birinchi kitobning titul varagʻiga muvofiq boʻlgan va mazkur kitobga daxldor maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan oʻz titul varagʻiga ega boʻlishi lozim. Kitob raqami titul varagʻida qoʻyiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишb) II-boʻlim “Mundarija” tegishli sahifalarning raqamlari koʻrsatilgan barcha boʻlimlar, kichik boʻlimlar, bandlar (agar ular nomlangan boʻlsa) va ilovalar nomini oʻz ichiga oladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишIkki yoki undan ortiq kitobdan iborat boʻlgan baholash toʻgʻrisidagi hisobot tuzilganda ularning har birida oʻz mundarijasi boʻlishi lozim. Bunda birinchi kitobda baholash toʻgʻrisidagi hisobotning kitob raqamlari koʻrsatilgan umumiy mundarijasi, keyingi kitoblarda — faqat tegishli kitob mundarijasi joylashtiriladi. Birinchi kitobda keyingi kitoblar mundarijasi oʻrniga ularning nominigina koʻrsatishga yoʻl qoʻyiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишv) III-boʻlim “Ilova xat (umumlashtiruvchi qism)” buyurtmachiga baholashni amalga oshirish natijalari haqidagi erkin shaklda (ish uslubida) bayon etilgan xabarni oʻz ichiga oladi. Xatda quyidagilar koʻrsatiladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholashni amalga oshirish uchun asos;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyektining nomi va joylashgan manzili;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbajarilgan ishlarning qisqacha bayoni;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишqiymat aniqlangan sanaga qadar boʻlgan holatga koʻra baholash obyektining qiymati haqida xulosa;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash toʻgʻrisidagi hisobot qaysi qonun hujjatlari va meʼyoriy hujjatlarga muvofiq tayyorlangan boʻlsa, shu hujjatlarga havola;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишilova xat baholash toʻgʻrisidagi hisobotga asosan tayyorlangani va faqatgina hisobotning toʻliq matniga bogʻliq ravishda, yaʼni hisobotda qabul qilingan barcha farazlar va cheklashlarni hisobga olgan holda talqin qilinishi mumkinligiga koʻrsatma.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишҲужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишIlova xat baholovchi tashkilotning firma blankasida rasmiylashtiriladi, rahbari tomonidan imzolanadi va muhri bilan (muhr mavjud boʻlgan taqdirda) tasdiqlanadi.
(123-bandning “v” kichik bandi sakkizinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining Xususiylashtirish, monopoliyadan chiqarish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2016-yil 26-maydagi 01/27-26/34-sonli (roʻyxat raqami 2025-1, 01.06.2016-y.) qarori tahririda — OʻR QHT, 2016-y., 22-son, 255-modda)
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишg) IV-boʻlim “Qisqartmalar, shartli belgilar, simvollar, birliklar va atamalar roʻyxati” baholash toʻgʻrisidagi hisobotda qabul qilingan, keng tarqalgan va taʼriflari bilan birga keltirilishi lozim boʻlgan qisqartmalar, shartli belgilar, simvollar, birliklar, maxsus (professional) atamalarni oʻz ichiga oladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишAgar qisqartmalar, shartli belgilar, simvollar, birliklar va atamalar baholash toʻgʻrisidagi hisobotda ikki martadan kam takrorlangan boʻlsa, alohida roʻyxat tuzilmaydi, balki ularga izoh bevosita matnda birinchi marta zikr etilganda beriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишd) V-boʻlim “Kirish” baholash toʻgʻrisidagi hisobotdan foydalanuvchiga baholovchi amalga oshirgan ish natijalari haqida toʻliq axborot olish imkoniyatini beradigan asosiy faktlar va xulosalarning qisqacha bayonini oʻz ichiga oladi. Mazkur boʻlimga quyidagi qismlar kiritilishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишasosiy faktlar va xulosalar, bu yerda quyidagilar koʻrsatiladi:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyekti haqida umumiy axborot;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash toʻgʻrisida shartnoma nomi, uning raqami va sanasi, taraflarning toʻliq nomi, vakolatli organ qarori (hukumat qarorlari, baholashni amalga oshirish uchun asos hisoblanadigan boshqa hujjatlar);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишturli yondashuvlarni qoʻllash yoʻli bilan olingan baholash natijalari;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyekti qiymatining yakuniy miqdori;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash toʻgʻrisidagi hisobotga soʻnggi tuzatish kiritilgan va hisobot taqdim etilgan koʻrinishda rasmiylashtirilgan kalendar sanaga muvofiq boʻlgan baholash toʻgʻrisidagi hisobot tuzilgan sana;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишhisobotning tartib raqami;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash haqida vazifa,. u mazkur uslubiy koʻrsatmalar talablariga muvofiq axborotni oʻz ichiga olishi lozim;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash buyurtmachisi haqida (nomi, yuridik manzili), baholovchi tashkilot haqida (tashkiliy-huquqiy shakli, davlat roʻyxatidan oʻtkazilganligi haqidagi hujjatdagi kabi toʻliq nomi, identifikatsion maʼlumotlar (davlat reyestridagi qayd raqami, STIR va h.k.), yuridik manzili (agar manzillar bir nechta boʻlsa, ularning hammasi koʻrsatiladi), fuqarolik javobgarligini sugʻurtalash haqidagi maʼlumotlar, baholash faoliyati bilan shugʻullanish huquqini beradigan litsenziya raqami, berilgan sanasi va amal qilish muddati; bank rekvizitlari) va baholovchi tashkilot bilan mehnat shartnomasiga binoan ishlaydigan baholovchi haqida (familiyasi, ismi, otasining ismi, baholashni amalga oshirish huquqini tasdiqlovchi hujjat raqami va berilgan sanasi, mehnat shartnomasi raqami va sanasi) maʼlumotlar. Shuningdek, baholashni amalga oshirish va baholash toʻgʻrisidagi hisobotni tayyorlashga jalb qilingan barcha tashkilotlar va mutaxassislar haqida axborot ularning malakasi va baholash obyektini baholashni amalga oshirishda ularning ishtirok etish darajasini koʻrsatgan holda keltirilishi lozim;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash natijalariga taʼsir koʻrsatgan farazlar va cheklovchi shartlar. Xususiylashtirish maqsadida mulkni baholashga nisbatan farazlar va cheklovchi shartlar roʻyxati quyidagicha boʻlishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmazkur hisobot toʻla hajmda va unda koʻrsatilgan maqsadlardagina ishonchlidir;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholovchi tashkilot baholash obyektiga boʻlgan huquqlarning yuridik tavsifi uchun javobgar boʻlmaydi. Baholanayotgan huquqlar, baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aytib qoʻyilgan cheklashlardan tashqari, har qanday eʼtirozlar yoki cheklashlardan holi deb qaraladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholovchi, baholash toʻgʻrisidagi hisobotda koʻrsatilgan omillardan tashqari, baholash natijalariga taʼsir etadigan yashirin omillarning yoʻqligini nazarda tutadi. Baholovchi tashkilot bunday omillarning mavjudligi va ularni aniqlash zaruriyati uchun javobgar boʻlmaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholovchi baholash toʻgʻrisidagi hisobotni tayyorlashda foydalangan dastlabki maʼlumotlar ishonchli manbalardan olingan boʻlishi va haqqoniy deb hisoblanishi lozim. Baholovchi tashkilot ularning mutlaqo aniqligini kafolatlay olmaydi, shu bois baholash toʻgʻrisidagi hisobotda axborot manbalariga havolalar keltirilishi lozim;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholovchi tashkilot ushbu sanadan keyin vujudga kelishi va baholash obyektining bozor qiymatiga taʼsir etishi mumkin boʻlgan iqtisodiy, yuridik va boshqa omillarning oʻzgarishi uchun hech qanday javobgarlikni oʻz zimmasiga olmaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbuyurtmachi ham, baholovchi tashkilot ham baholash toʻgʻrisidagi hisobotdan faqat baholash toʻgʻrisidagi shartnomada nazarda tutilgan tartibda foydalanishlari mumkin;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash toʻgʻrisidagi hisobot baholovchi tashkilotning obyekt qiymati xususidagi fikrini oʻz ichiga oladi va obyekt erkin bozorda obyektning mazkur baholash toʻgʻrisidagi hisobotda koʻrsatilgan qiymatiga teng boʻlgan narxda sotilishini kafolatlamaydi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash faoliyatining qoʻllanilayotgan standartlari, bu yerda 8-son Mulkni baholash Milliy standartidan, baholash obyektini baholashni amalga oshirishda qoʻllaniladigan boshqa standartlardan foydalanilgani haqida axborot keltirilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишe) VI-boʻlim “Asosiy qism” quyidagi majburiy qismlarni oʻz ichiga olishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash jarayoni bosqichlari, bu yerda baholovchi oʻzi bajargan ishlar ketma-ketligini bosqichma-bosqich bayon etadi. Har bir bosqichda baholash obyektini baholash boʻyicha bajarilgan ishlar haqida umumiy maʼlumotlar keltiriladi (bajarilgan ishlarning oddiy roʻyxatini keltirishga yoʻl qoʻyiladi). Amalga oshirilgan tahlil va hisoblashlarning batafsil tavsifi baholash obyektining xususiyatlari, baholash vazifasi va mavjud axborot hajmiga muvofiq navbatdagi qismlarda keltiriladi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyektining tavsifi (uni identifikatsiya qilish) ,. bu yerda baholash obyektini koʻzdan kechirish, dastlabki va huquqni tasdiqlovchi hujjatlar, baholash obyektining texnik, moliyaviy, miqdor va sifat koʻrsatkichlari haqidagi maʼlumotlar keltiriladi. Bunda, baholovchi baholash obyekti haqidagi barcha moliyaviy va texnik axborotni, qoʻshimcha yuklamalar va cheklashlar, baholash obyektidan joriy foydalanish haqidagi maʼlumotlarni va baholash obyektiga taalluqli boʻlgan, uning qiymatiga sezilarli darajada taʼsir koʻrsatadigan boshqa omillar va koʻrsatkichlarni yoritib beradi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишAmalga oshirilgan koʻzdan kechirishning barcha natijalarini baholovchi baholash toʻgʻrisidagi hisobotda bosqichma-bosqich bayon etadi. Koʻchmas mulkning hajmiy-rejalashtirish koʻrsatkichlarini oʻlchash amalga oshirilganida, biron-bir parametr qiymatini tasdiqlash yoki belgilash zaruriyati tugʻilgan holda, baholovchi buni baholash toʻgʻrisidagi hisobotda koʻrsatib oʻtadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholovchi baholashni amalga oshirish uchun zarur boʻlgan axborotni olish jarayonini ham axborotni olishning aniq manbalarini koʻrsatgan holda baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettiradi. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotda baholovchi baholash obyektini baholashda foydalanilgan (buyurtmachi, balansda saqlovchidan va boshqa manbalardan olingan) barcha hujjatlarni ularning nomi, raqami, sanasini va hujjatni identifikatsiya qilish imkoniyatini beradigan boshqa maʼlumotlarni koʻrsatgan holda sanab oʻtadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBuyurtmachi yoki uning vakili soʻralayotgan axborotni taqdim etishdan bosh tortgani baholash natijalarining aniqligi va (yoki) haqqoniyligiga sezilarli darajada taʼsir koʻrsatgan boʻlsa, bu holat baholash toʻgʻrisidagi hisobotda qayd etiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholash obyektining tavsifi baholash toʻgʻrisidagi hisobotdan foydalanuvchi baholash obyekti haqida baholanayotgan mulkning qiymatiga taʼsir etadigan barcha jihatlardan aniq tasavvur hosil qilishi uchun imkoniyat yaratishi lozim;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyekti bozorining tahlili baholash obyektiga bevosita taalluqli boʻlmagan, lekin uning qiymatiga taʼsir etadigan barcha omillar tahlilini oʻz ichiga olishi lozim. Ushbu boʻlimda baholash obyekti qiymatini aniqlashda foydalanilgan narxni shakllantiruvchi barcha omillar haqida axborot keltirilishi va ularning qiymatlari asoslanishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholovchi baholash obyektining mintaqadagi holatini (maqomini) belgilovchi vaziyatga umumiy tavsif beradi. Bozorning faolligi oʻxshash obyektlarning talab va taklifi hajmi va dinamikasi nuqtai nazaridan, ochiqlik darajasi hamda baholash obyektining jozibadorligi yoki noyobligini belgilovchi boshqa koʻrsatkichlar tahlil qilinadi. Chiqarilgan tahliliy xulosalarni quvvatlovchi miqdor va sifatga oid barcha maʼlumotlar koʻrsatiladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишTarmoq tavsifi tarmoq hajmi va tuzilishi, bozorning asosiy ishtirokchilari va tarmoqning rivojlanish istiqbollari tahlilini oʻz ichiga oladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишKoʻrib chiqilayotgan koʻrsatkichlarning aniq roʻyxati har bir holda bajarilayotgan baholashning asosiy vazifalariga mos kelishi, baholash toʻgʻrisidagi hisobot ortiqcha axborot bilan yuklanishiga yoʻl qoʻymasligi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBozordagi vaziyat tahlili natijasi baholash obyektining bozordagi tutgan oʻrni haqida aniq tasavvur hosil qiladi. Bunda, baholovchi mazkur holatni aniqlashda qaysi mezonlarga amal qilganini koʻrsatadi;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишeng maqbul va eng samarali foydalanish tahlili,. bu yerda baholovchi baholash obyektidan foydalanish natijasida uning qiymatini mumkin qadar oshirish imkoniyati haqidagi oʻz mulohazalarini bayon etadi va ularni asoslaydi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholash obyektidan eng samarali foydalanish tahlili muqobil foydalanish variantlarini tanlashni nazarda tutadi,. shu tufayli ham baholash obyektining funksional yoʻnalishi, konstruktiv yechimlarning toʻliq yoki qisman oʻzgarishi, huquqlar tarkibi va boshqa parametrlar oʻzgarishi mumkinligini hisobga olib variantlar roʻyxatini keltirish lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholovchi foydalanilgan barcha qonunchilik va meʼyoriy hujjatlarni ham baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aks ettirishi darkor;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash jarayoni tavsifi baholash obyekti qiymatini aniqlashning baholash toʻgʻrisidagi hisobotdan foydalanuvchiga baholash jarayoni mantiqini va baholovchi baholash obyekti qiymatini aniqlash yoʻlida tashlagan qadamlarning muhimligini tushunish imkoniyatini beruvchi ketma-ketligini oʻz ichiga olishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholash toʻgʻrisidagi hisobotda baholovchi xarajat, qiyosiy va daromad yondashuvlari doirasida qoʻllagan usullarning tanlanishi asoslangan boʻlishi kerak. Baholovchi baholash obyektini baholashga nisbatan muayyan yondashuvni qoʻllashdan voz kechilganligi sabablarini dalillar bilan asoslab berishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишHar bir yondashuv doirasida baholovchi oʻzi qilgan barcha tahlillar, hisoblashlar, fikr-mulohazalar, farazlar va cheklashlarni keltiradi. Qabul qilingan yondashuvlar doirasida baholash usullarini qoʻllab baholashni amalga oshirishda baholovchining har bir harakati lozim darajada asoslangan boʻlishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholash toʻgʻrisidagi hisobotda hisoblashlar tavsifi keltirilishi, hisoblashlarga baholovchi baholashni amalga oshirish vaqtida qoʻllanilgan yondashuvlar va usullar doirasida olgan yoki koʻrsatgan xulosalar va natijalarni tekshirish imkoniyatini taʼminlovchi tushuntirishlar berilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholash toʻgʻrisidagi hisobotda, shuningdek, baholovchi fikriga koʻra baholash obyekti qiymatini hisoblashning u qoʻllagan usulini toʻla aks ettirish uchun muhim hisoblangan har qanday maʼlumotlar aks ettirilishi mumkin.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишj) VII-boʻlim “Xulosa” quyidagi qismlardan tarkib topishi lozim:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишturli yondashuvlar yordamida olingan baholash natijalarini muvofiqlashtirish. Baholovchi baholash toʻgʻrisidagi hisobotda muvofiqlashtirish tartibining tavsifini, qoʻllanilgan yondashuvlarning yaroqliligi, aniqligi va asosliligi borasida tanlangan mezonlar ahamiyatining tavsifini keltirishi, bu yondashuvlarda dastlabki maʼlumotlardan qay darajada foydalanilishi va baholash obyektining yakuniy qiymatiga olib kelishini koʻrsatib oʻtishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholash yondashuvlarining har biri bilan olingan natijalar oʻrtasidagi jiddiy tafovut uning ehtimol tutilgan sabablari xususidagi asoslantirilgan sharhlar bilan tushuntirilishi kerak.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholash toʻgʻrisidagi hisobotdan baholash obyekti bozor qiymatining yakuniy koʻrsatkichi qoʻshilgan qiymat soligʻini oʻz ichiga olishi yoki olmasligi aniq boʻlishi lozim;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишsifat toʻgʻrisida bayonot — baholovchining baholash toʻgʻrisidagi hisobot amaldagi qonunchilik va foydalanilayotgan baholash standartlari talablariga muvofiq ekanligi haqidagi rasmiy bayonoti. Baholash toʻgʻrisidagi hisobotning sifati toʻgʻrisidagi bayonotning tarkibiy qismi sanaluvchi qoidalar roʻyxati quyidagilarni oʻz ichiga olishi mumkin:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишmazkur baholash toʻgʻrisidagi hisobotda bayon etilgan barcha faktlar toʻgʻri va haqqoniydir;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишamalga oshirilgan tahlil, bildirilgan fikrlar va chiqarilgan xulosalar baholovchilarning oʻziga qarashli va faqat mazkur baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aytib qoʻyilgan farazlar va cheklovchi shartlar doirasida haqiqiydir;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholash obyektida baholovchining joriy manfaatlari ham, boʻlgʻusi manfaatlari ham mavjud emas va u bitimdan manfaatdor taraflarga nisbatan xolisona va begʻaraz ish koʻrgan;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишbaholovchiga toʻlanadigan haq baholash obyekti qiymatining yakuniy miqdoriga, shuningdek, buyurtmachi yoki uchinchi taraf mazkur baholash toʻgʻrisidagi hisobotdan foydalanishi natijasida yuz berishi mumkin boʻlgan voqealarga bogʻliq emas;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишtahlil, fikr-mulohazalar va xulosalarni olish, mazkur hisobotni tuzish Oʻzbekiston Respublikasining “Baholash faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuni va 8-son MBMS “Xususiylashtirish maqsadida mulkni baholash” talablariga toʻla muvofiq tarzda amalga oshirilgan;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишz) VIII-boʻlim “Foydalanilgan manbalar roʻyxati” baholash obyektini baholashni amalga oshirishda foydalanilgan maʼlumotlar roʻyxatini oʻz ichiga oladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholash toʻgʻrisidagi hisobotda foydalanilgan adabiyotlar va axborot manbalariga havolalar hisobot matnida keltirilishi lozim, bu manbalarning nomlari toʻliq ifodalangan roʻyxat esa hisobotning alohida boʻlimida (ilovada) keltiriladi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишManbalar jumlasiga quyidagilar kiradi: qonunchilik va boshqa meʼyoriy-huquqiy hujjatlar, maʼlumotlar va uslubiy adabiyotlar, uslubiy tavsiyalar, ishga oid adabiyotlar, maʼlumotlar bazalari, Internet tarmogʻidan olingan maʼlumotlar va h.k;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишi) IX-boʻlim “Ilovalar” baholashni amalga oshirishda foydalanilgan bosma shakldagi barcha axborotni (shu jumladan internet-sahifalarni) oʻz ichiga oladi. Baholash toʻgʻrisidagi hisobot ilovalarida chetdagi tashkilotlarga yuborilgan soʻrovlar va bunday soʻrovlarga olingan javoblarning nusxalari ham keltirilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholash toʻgʻrisidagi hisobotga ilova qilingan barcha hujjatlar tegishli tarzda rasmiylashtirilgan boʻlishi lozim (vakolatli shaxs tomonidan imzolangan va hujjatlarni taqdim etuvchi organlar va tashkilotlar tomonidan belgilangan tartibda tasdiqlangan boʻlishi kerak, Internet tarmogʻidan olingan axborotdan tashqari).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишHuquqni tasdiqlovchi hujjatlar yoʻqligi baholash toʻgʻrisidagi hisobotni haqqoniy emas deb topish uchun bevosita asos hisoblanadi.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholash toʻgʻrisidagi hisobotga ilovalar baholovchi tashkilot litsenziyasi, baholovchining baholashni amalga oshirish huquqini tasdiqlovchi hujjatlarning nusxalarini, fuqarolik javobgarligini sugʻurta qilish polisining nusxasi va zarur fotomateriallarni ham oʻz ichiga olishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholash toʻgʻrisidagi hisobotda ilova hujjatlarining toʻliq roʻyxati keltirilishi lozim.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олишBaholash toʻgʻrisidagi hisobot nusxasini baholovchi tashkilot hisobot tuzilgan sanadan eʼtiboran qonunchilik hujjatlarida belgilangan muddat mobaynida saqlashi lozim.
(Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2009-y., 44-son, 474-modda; 2016-y., 22-son, 255-modda; 2017-y., 20-son, 375-modda; Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 01.03.2018-y., 10/18/2025-3/0833-son; 12.03.2019-y., 10/19/2025-4/2736-son)