Ushbu Qonun O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi va Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi, xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar Kengashlari deputatlarining maqomini, eng muhim vakolatlarini va deputatlik faoliyatining kafolatlarini mustahkamlaydi.

Oliy Majlis va Jo‘qorg‘i Kengesning qonun chiqaruvchi hokimiyatini amalga oshirishi deputatlarning qonunlar tayyorlash va ularni qabul qilishda, O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida va Qoraqalpog‘iston Respublikasi Konstitutsiyasida oliy davlat vakillik organlarining ixtiyoriga berilgan masalalarni hal qilishda tashabbuskorlik bilan faol ishtirok etishiga asoslanadi.

Deputatlarning viloyat, tuman, shahar Kengashlarining ishida ishtirok etib, hududni iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy rivojlantirishning muhim masalalarini hal etadilar, qonunlar va davlat hokimiyati yuqori organlari qarorlarining joylarda ijro etilishini nazorat qiladilar.

Oliy Majlis, Jo‘qorg‘i Kenges, xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar Kengashining deputati o‘z faoliyatida saylovchilarning, shuningdek o‘zini deputatlikka nomzod etib ko‘rsatgan tegishli siyosiy partiyaning yoxud tegishli hokimiyat vakillik organi yoki fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organining manfaatlarini ifoda etadi.

Davlat o‘z ishini O‘zbekiston Respublikasi va Qoraqalpog‘iston Respublikasi qonunlariga muvofiq, shuningdek xalq deputatlari tegishli Kengashlarining qarorlari va tegishli siyosiy partiyalarning saylovoldi dasturlari asosida tashkil etadi.

Deputatning vakolatlari u tegishincha Oliy Majlisga, Jo‘qorg‘i Kengesga, xalq deputatlari viloyat, tuman yoki shahar Kengashiga saylangan kundan boshlanadi.

Deputatning vakolatlari yangi chaqiriq Oliy Majlis, Jo‘qorg‘i Kenges, xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar Kengashlarining deputatlari saylangan kunda yoki ushbu Qonunning 7-moddasida nazarda tutilgan hollarda tugaydi.

Deputatning vakolatlarini boshqa shaxsga topshirish mumkin emas.

Deputatlar o‘z vakolatlarini, qoida tariqasida, ishlab chiqarish yoki xizmat faoliyatini to‘xtatmagan holda amalga oshiradilar.

Deputatlar deputatlik faoliyatini amalga oshirish uchun ishlab chiqarish yoki xizmat vazifalarini bajarishdan qonun hujjatlariga muvofiq ozod qilinishga haqlidirlar.

Oliy Majlisning yoki Jo‘qorg‘i Kengesning deputatlari tegishincha Oliy Majlisda, Jo‘qorg‘i Kengesda doimiy asosda ishlashlari mumkin. Deputatni Oliy Majlis yoki Jo‘qorg‘i Kengesga doimiy ishga o‘tkazishni rasmiylashtirish tartibi tegishli hokimiyat oliy vakillik organi tomonidan belgilanadi.

Oliy Majlisda va Jo‘qorg‘i Kengesda doimiy ishlaydigan deputatlar o‘z vakolatlari davrida boshqa haq to‘lanadigan biron-bir lavozimni egallashlari, tadbirkorlik faoliyati bilan shug‘ullanishlari mumkin emas.

Oliy Majlisga, Jo‘qorg‘i Kengesga saylangan deputatlarga ularning deputatlik faoliyati bilan bog‘liq xarajatlar belgilangan tartibda qoplanadi.

Deputat o‘zini deputatlikka nomzod etib ko‘rsatgan siyosiy partiyalar, hokimiyat vakillik organlari, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari bilan aloqa bog‘lab turadi, tegishli hokimiyat vakillik organida ularning manfaatlarini ifoda etadi.

Deputat saylovchilar oldida mas’ul va hisobdordir.

Saylovchilarning ishonchini oqlamagan deputat qonunda belgilangan tartibda chaqirib olinishi mumkin.

Deputat tegishli hokimiyat vakillik organining, bu organ tuzadigan qo‘mitalarning, komissiyalarning ishida faol ishtirok etishini ta’minlaydigan barcha huquqlarga to‘la-to‘kis egadir, u bu organlar oldida mas’uldir.

Hokimiyat vakillik organi deputatning o‘z ishi to‘g‘risidagi, qabul qilingan qarorlar va o‘ziga berilgan topshiriqlarni qanday bajarayotganligi haqidagi axborotlarini tinglashga haqli. Deputat o‘z vazifalarini bajarmagan, belgilab qo‘yilgan ish tartibini buzgan taqdirda uning xulqi to‘g‘risidagi masala tegishli hokimiyat vakillik organi yoki uning topshirig‘iga ko‘ra boshqa organ yoxud komissiya tomonidan ko‘rib chiqilishi mumkin.

Hokimliklar deputatlarni iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanish dasturlari qanday bajarilayotgani to‘g‘risida, ularning tanqidiy mulohazalari va takliflari yuzasidan qabul qilingan choralar haqida xabardor qiladi, deputatlarning qonun hujjatlarini, hokimiyat vakillik organlarining ish tajribasini, jamoatchilik fikrini o‘rganishiga ko‘maklashadi va ularning ishiga zarur boshqa yordam beradi.

O‘zbekiston Respublikasida deputat odob qoidalariga qat’iy rioya etishi lozim. Deputatning o‘z maqomidan fuqarolar, jamiyat va davlat manfaatlariga ziyon yetkazadigan tarzda foydalanishiga yo‘l qo‘yilmaydi.

Deputatlik odobi buzilgan taqdirda deputatning xulq-atvori to‘g‘risidagi masala tegishli hokimiyat vakillik organi yoki uning topshirig‘iga ko‘ra boshqa organ yoki komissiya tomonidan ko‘rib chiqilishi mumkin.

Deputatning vakolatlari:

u o‘z vakolatini zammasidan soqit qilgan;

qonunga ko‘ra deputatlik vakolatini bajarishiga nomuvofiq bo‘lgan lavozimga saylangan yoki tayinlangan;

unga nisbatan sudning ayblov hukmi qonuniy kuchga kirgan;

sud uni muomalaga layoqatsiz deb topgan;

chaqirib olingan;

O‘zbekiston Respublikasi fuqaroligini yo‘qotgan;

vafot etgan taqdirda muddatidan ilgari to‘xtatiladi.

Alohida hollarda deputatning vakolatlari tegishli hokimiyat vakillik organi qarori bilan muddatidan ilgari to‘xtatilishi mumkin. Deputat degan yuksak nomga dog‘ tushiruvchi xulq-atvor bunday masalani ko‘rib chiqish uchun asos bo‘lishi mumkin.

Deputat uni deputatlikka nomzod etib ko‘rsatgan organ (partiya) oldidagi o‘z majburiyatlarini bajarmagan taqdirda, bu organning (partiyaning) taklifi ham deputatning vakolatlarini muddatidan ilgari to‘xtatish to‘g‘risidagi masalani ko‘rib chiqish uchun asos bo‘lib xizmat qilishi mumkin.

Deputat tegishli hokimiyat vakillik organining sessiyalarida, o‘zi saylangan qo‘mitalar va komissiyalarning majlislarida qatnashishi, ularning ishida faol ishtirok etishi shart. Sessiyaga yoki qo‘mita, komissiya majlisiga yetib kelish imkoniyati bo‘lmagan taqdirda deputat bu haqda tegishli hokimiyat vakillik organining yoki qo‘mitaning, komissiyaning rahbarlaridan biriga xabar qiladi.

Deputat tegishli hokimiyat vakillik organining sessiyasida ko‘rib chiqilayotgan barcha masalalar bo‘yicha hal qiluvchi ovoz huquqidan foydalanadi.

Deputat muhokama qilinayotgan masalalar yuzasidan bayon qilgan nuqtai nazari uchun javobgarlikka tortilishi mumkin emas.

Deputat:

tegishincha Oliy Majlis, Jo‘qorg‘i Kenges, viloyat, tuman, shahar Kengashlari organlariga saylash va saylanishga;

tegishli vakillik organi qarab chiqishi uchun masalalar taklif etishga;

kun tartibi, muhokama qilinayotgan masalalarni ko‘rib chiqish tartibi va ularning mohiyati yuzasidan takliflar kiritish va mulohazalar bildirishga;

qaror loyihalari va ularga kiritish uchun tuzatish taklif etishga;

tegishli vakillik organi tuzadigan organlarning shaxsiy tarkibi, ushbu vakillik organi saylab qo‘yadigan, tayinlaydigan yoki tasdiqlaydigan mansabdor shaxslarning nomzodlari xususida o‘z fikrini bildirishga;

muzokaralarda qatnashishga, so‘rov bilan murojaat qilishga, ma’ruzachi va raislik qiluvchiga savollar berishga;

o‘z takliflarini asoslab berish uchun so‘zga chiqishga va ovoz berish sabablari xususida izoh berishga;

sessiyada hokimiyat vakillik organiga hisobdor yoki uning nazoratida bo‘lgan har qanday organ yoxud mansabdor shaxsning hisobotini yoki axborotini eshitish to‘g‘risida taklif kiritishga;

O‘zbekiston Respublikasi qonunlarining ijro etilishini, tegishli hokimiyat vakillik organi qarorlarining bajarilishini tekshirish haqida ko‘rib chiqish uchun masalalar taklif etishga;

o‘z nutqlarining stenogrammalardagi matnlari bilan tanishishga va e’lon qilinmaydigan nutqlarning matnlari bilan belgilangan tartibda tanishishga haqlidir.

Deputat sessiyada muhokama qilinayotgan masala yuzasidan o‘z nutqi, taklifi va mulohazasining matnini sessiya stenogrammasiga kiritish uchun raislik qiluvchiga topshirishi mumkin.

Deputat ushbu Qonunda va boshqa qonunlarda nazarda tutilgan o‘zga vazifalarni ham bajaradi.

Mazkur huquqlarni amalga oshirish tartibi ushbu Qonun va tegishli hokimiyat vakillik organining reglamenti bilan, boshqa qonunlar bilan belgilab qo‘yiladi.

Oliy Majlis, Jo‘qorg‘i Kenges deputati tegishli hokimiyat oliy vakillik organida qonunchilik tashabbusi huquqiga ega bo‘lib, bu huquq yangi qonun ishlab chiqish zarurligi to‘g‘risida masala qo‘yish, yangi qonun loyihalarini, amaldagi qonunlarga o‘zgartishlar kiritish to‘g‘risidagi qonun loyihalarini kiritish, shuningdek amaldagi qonunlarga o‘zgartishlar kiritish haqida takliflar bilan chiqish tarzida ro‘yobga chiqarilishi mumkin.

Qonunchilik tashabbusi huquqi tegishli qonunlarda belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Oliy Majlis, Jo‘qorg‘i Kenges deputatining qonunchilik tashabbusi huquqi qonunchilik tashabbusi tartibida kiritilgan taklifni Oliy Majlis va Jo‘qorg‘i Kenges majlisida albatta ko‘rib chiqib, qonun qabul qilish; yangi qonun loyihasini ishlab chiqishni boshlash haqida qaror qabul qilish; taklif qilingan qonun loyihasini takomiliga yetkazish uchun tegishli qo‘mitalar va komissiyalarga yuborish; qonun loyihasini, taklifni asosli rad qilish singari qarorlardan birini qabul qilish bilan kafolatlanadi.

Deputatlar o‘zaro kelishuv asosida fraksiyalar, bloklar va boshqa deputatlar guruhlariga birlashishlari mumkin.

Deputat so‘rovi — sessiyada davlat organlari yoxud mansabdor shaxslarga ijtimoiy ahamiyatga molik masalalar yuzasidan rasmiy tushuntirish berish yoki o‘z nuqtai nazarini bayon qilib berish haqida qo‘yilgan talabdir.

Oliy Majlis, Jo‘qorg‘i Kenges deputati tegishli oliy vakillik organining sessiyalarida tegishincha Oliy Majlisning Raisiga va O‘zbekiston Respublikasining Hukumatiga, Qoraqalpog‘iston Respublikasining Jo‘qorg‘i Kengesi Raisiga va Vazirlar Kengashiga, vazirlarga, boshqa davlat organlari rahbarlariga so‘rov bilan murojaat qilish huquqiga egadir.

Oliy Majlis, Jo‘qorg‘i Kenges deputati qonun hujjatlariga muvofiq davlat hokimiyatiga va boshqaruvi mahalliy organlariga, shuningdek korxonalar, muassasalar va tashkilotlarning rahbarlariga so‘rov kiritishi mumkin.

Viloyat, tuman, shahar Kengashi deputati hokimga, hokim o‘rinbosarlariga, hokimlik bo‘limlari va boshqarmalarning rahbarlariga, shuningdek Kengash hududida joylashgan korxonalar, muassasalar va tashkilotlarning rahbarlariga so‘rov bilan murojaat qilish huquqiga egadir.

So‘rov deputat yoki bir guruh deputatlar tomonidan yozma ravishda yoxud og‘zaki kiritilishi mumkin. Yozma ravishda kiritilgan so‘rov hokimiyat vakillik organining sessiyasida o‘qib eshittirilishi kerak.

So‘rov qaratilgan davlat organi yoki mansabdor shaxs so‘rovga kechi bilan uch kunlik muddat ichida yoki tegishli hokimiyat vakillik organi belgilab qo‘ygan boshqa muddatda sessiyada og‘zaki yoki yozma ravishda javob berishi shart. So‘rov munosabati bilan o‘tkazilgan muhokama natijasi bo‘yicha qaror qabul qilinadi.

Deputatlar sessiyada og‘zaki bildirgan yoki sessiyada raislik qiluvchiga yozma ravishda bergan taklif va mulohazalar hokimiyat vakillik organi, uning qo‘mitalari yoki komissiyalari tomonidan ko‘rib chiqiladi yoxud ko‘rib chiqish uchun tegishli davlat organlari, jamoat birlashmalarining organlari va mansabdor shaxslarga yuboriladi.

Sessiyada deputatlar bildirgan taklif va mulohazalarning olgan davlat organlari, jamoat birlashmalarining organlari, mansabdor shaxslar kechi bilan bir oylik muddat ichida bu taklif va mulohazalarni ko‘rib chiqishlari hamda natijalari to‘g‘risida bevosita deputatga va tegishli hokimiyat vakillik organiga ma’lum qilishlari shart.

Deputatlarning taklif va mulohazalarini ko‘rib chiqish hamda ularni ro‘yobga chiqarish ustidan nazorat Oliy Majlis Kengashi, Jo‘qorg‘i Kenges, tegishli komissiyalar va qo‘mitalar, Hukumat, hokimliklar tomonidan amalga oshiriladi.

Qo‘mita, komissiya yoki boshqa organlar tarkibiga kirgan deputat mazkur organlar ko‘rib chiqish uchun har qanday masala va taklif kiritishga, bu masala va takliflarni ko‘rib chiqish uchun tayyorlashda, ularni muhokama qilish va ular yuzasidan qarorlar qabul qilishda, shuningdek qabul qilingan qarorlar ro‘yobga chiqarilishini tashkil etish va ularning bajarilishini nazorat qilishda ishtirok etishga haqlidir.

Deputat tegishli organning tarkibida bo‘lsa-yu, uning qaroriga qo‘shilmasa, o‘z nuqtai nazarini sessiyada bayon qilishga yoki bu haqda raislik qiluvchiga yozma ravishda ma’lum qilishga haqlidir.

Qo‘mita yoki komissiya tarkibiga saylangan deputat ularning ishida hal qiluvchi ovoz bilan qatnashadi.

Qo‘mita yoki komissiyaning a’zosi bo‘lmagan deputat ularning majlisida maslahat ovozi huquqi bilan ishtirok etishi mumkin.

Deputat saylov okrugida o‘z vakolatlarini amalga oshirish uchun:

tegishli hokimiyat vakillik organi nazorati ostidagi tashkilotlarda o‘z saylov okrugidagi fuqarolarning muhim manfaatlariga taalluqli bo‘lgan har qanday masala ko‘rib chiqilishi chog‘ida ishtirok etish;

okrug saylovchilari bilan yig‘ilishlar, mehnat jamoalari, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari, siyosiy partiyalarning tashkilotlari bilan uchrashuvlar o‘tkazish huquqiga egadir.

Deputat o‘z deputatlik faoliyatiga doir masalalar yuzasidan matbuot organlarida chiqish, radio va televideniye orqali so‘zlash borasida imtiyozli huquqqa egadir.

Deputat o‘z saylov okrugida:

aholini tegishincha Oliy Majlis, Jo‘qorg‘i Kenges xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar Kengashlarining ishi to‘g‘risida muntazam xabardor qilib turishi;

qonunlarning va hokimiyat vakillik organlari qarorlarining bajarilishini tashkil etish haqida nazorat qilishda ishtirok etishi;

jamoatchilik fikrini, aholining talab va ehtiyojlarini o‘rganishi, bular haqida tegishli davlat hokimiyati organlariga xabar berishi, tegishli qonunlar va qarorlar tayyorlash chog‘ida o‘z takliflarini kiritishi shart.

Deputat ushbu Qonunda va boshqa qonunlarda nazarda tutilgan o‘zga vazifalarni ham bajaradi.

Deputatning saylovchilardan o‘ziga tushgan taklif, ariza va shikoyatlarni qonun hujjatlarida belgilab qo‘yilgan tartibda ko‘rib chiqadi, ularni o‘z vaqtida to‘g‘ri hal etish choralarini ko‘radi, o‘z saylov okrugida fuqarolarni muntazam ravishda qabul qilib turadi. Deputat fuqarolarni qabul qilishda ishtirok etish uchun tegishli hokimiyat vakillik organi hududida joylashgan davlat organlarining, korxonalar, muassasalar va tashkilotlarning mansabdor shaxslarini taklif qilishga haqlidir.

Deputat shikoyatlarni keltirib chiqarayotgan sabablarni o‘rganadi va zarur hollarda o‘z takliflarini tegishli hokimiyat vakillik organiga kiritadi.

Deputat o‘zi yuborgan taklif, ariza va shikoyatlar tegishli hokimiyat organi hududida joylashgan davlat organlarida, korxonalar, muassasalar va tashkilotlarda ko‘rib chiqilishini nazorat qilishga va ularning ko‘rib chiqilishida shaxsan ishtirok etishga haqlidir.

Oliy Majlis va Jo‘qorg‘i Kenges deputati vaqti-vaqti bilan, ammo yiliga kamida bir marta, viloyat, tuman, shahar Kengashi deputati esa yiliga kamida ikki marta o‘z ishi to‘g‘risida saylovchilarga hisobot berib turishi va o‘zi saylangan hokimiyat vakillik organining ishi haqida xabardor etib borishi shart. Deputatning hisoboti saylovchilar talabi bilan ham o‘tkazilishi mumkin.

Deputatning hisobotlari shu maqsadda chaqiriladigan saylovchilar yig‘ilishlarida yoki mazkur saylov okrugi vakillarining yig‘ilishlarida o‘tkaziladi. Deputatning hisoboti yuzasidan yig‘ilish qaror qabul qiladi.

Mahalliy davlat hokimiyati organlari, tegishli ommaviy axborot vositalari deputatlarning hisobotlari yoritilishini ta’minlaydilar.

Deputatlarning hisobotlarini va ular bilan uchrashuvlarni o‘tkazish uchun saylovchilarning yig‘ilishlari tegishli hokimliklar, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari tomonidan chaqiriladi.

Hisobot berish va saylovchilar bilan uchrashuvlar o‘tkazish uchun deputatga zarur shart-sharoitlar ta’minlanadi. Uning iltimosiga ko‘ra hokimiyat ijroiya organlari bino ajratib, deputatning hisoboti, uning saylovchilar bilan uchrashuvlari o‘tkaziladigan, deputat fuqarolarni qabul qiladigan vaqt va joyini fuqarolarga ma’lum qiladilar, qabul va uchrashuvlarda ishtirok etish uchun deputatning taklifiga binoan o‘zlarining mas’ul vakillarini yuboradilar, shuningdek deputatning joylardagi ishiga ko‘maklashish yuzasidan boshqa chora-tadbirlar ko‘radilar.

Hisobotlar va so‘zga chiqish uchun zarur bo‘lgan ma’lumotnoma hamda axborot materiallari deputatning iltimosiga binoan tegishli hokimiyat ijroiya organlari tomonidan beriladi.

Deputat quyi Kengashlar va ularning organlari majlislarida maslahat ovozi bilan ishtirok etishga haqlidir.

Fuqarolarning huquqlari va qonun bilan muhofaza qilinadigan manfaatlari buzilgan taqdirda yoki qonuniylikni buzishning boshqa hollarida deputat davlat hokimiyatining vakili sifatida, o‘sha joyning o‘zida bunday qonunbuzarlik to‘xtatilishini talab qilishga, zarur hollarda esa, ularga chek qo‘yishni talab qilib, tegishli organlar va mansabdor shaxslarga murojaat etishga haqlidir. Qonunbuzarlik fakti deputatning o‘zi yoki uning talabi bilan tegishli huquqni muhofaza qiluvchi organ yoki nazorat organining vakili tuzgan bayonnomada qayd etilishi mumkin.

Deputat talab bilan murojaat etgan davlat organlarining mansabdor shaxslari, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari va jamoat birlashmalarining rahbarlari, korxona, muassasa va tashkilotlarning ma’muriyati, shuningdek militsiya xodimlari qonun buzilgan hollarni bartaraf etish uchun, zarur hollarda esa aybdorlarni javobgarlikka tortish uchun zudlik bilan chora ko‘rishlari va keyinchalik buni deputatga ma’lum qilishlari shart. Chora ko‘rmagan taqdirda mansabdor shaxslar qonunda belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar.

O‘zbekiston Respublikasida har bir deputatga o‘z vakolatlarini moneliksiz va samarali amalga oshirishi uchun sharoit yaratilishiga kafolat beriladi, uning huquqlari, sha’ni va qadr-qimmati muhofaza qilinadi.

Deputatning sha’ni va qadr-qimmatiga qasd qilgan shaxslar qonunga muvofiq ma’muriy, jinoiy yoki o‘zga javobgarlikka tortiladilar. Deputatni haqorat qilish, shuningdek unga nisbatan tuhmat qilish qonunda belgilangan javobgarlikka tortishga sabab bo‘ladi.

Deputat oldidagi o‘z vazifalarini bajarmaydigan, uning ishiga to‘sqinlik qiladigan, unga ataylab soxta ma’lumot beradigan, deputatlik faoliyati kafolatlarini buzadigan mansabdor shaxslar qonun hujjatlariga muvofiq javobgarlikka tortiladilar.

Deputatlik vazifalarini bajarishga biron-bir shaklda monelik qilish yoki kimningdir foydasiga qaror qabul qilinishiga erishish maqsadida deputatga qanaqa tarzda bo‘lmasin ta’sir ko‘rsatish qonunda belgilangan tartibda jazolanadi.

Deputatlik faoliyati masalalari yuzasidan Oliy Majlis deputati deputatlik guvohnomasini ko‘rsatib, respublika hududidagi korxonalar, muassasalar va tashkilotlarga moneliksiz kirish huquqidan, shuningdek ularning rahbarlari va davlat hokimiyati organlari hamda jamoat birlashmalarining boshqa mansabdor shaxslari tomonidan darhol qabul qilinish huquqidan foydalanadi.

Jo‘qorg‘i Kenges deputati mazkur huquqdan Qoraqalpog‘iston Respublikasi hududida, viloyat, tuman, shahar Kengashi deputati esa tegishli Kengashga qarashli hududda foydalanadi.

Faoliyati davlat siri bilan hamda qonun tomonidan muhofaza qilinadigan boshqa sir bilan bog‘liq korxonalarga, muassasalarga, tashkilotlarga deputatlarning kirishi tartibi qonunda belgilab qo‘yiladi.

Deputat barcha davlat organlari, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari va jamoat birlashmalariga, mulkichilik shaklidan qat’i nazar korxonalar, muassasalar va tashkilotlarga, mansabdor shaxslarga deputatlik faoliyati bilan bog‘liq masalalar yuzasidan murojaat qilishga va o‘rtaga qo‘yilgan masalalarni ko‘rib chiqishda ishtirok etishga haqlidir. Mazkur organlar va mansabdor shaxslar deputatning murojaatiga darhol, qo‘shimcha ravishda o‘rganish yoki tekshirish zarur bo‘lgan taqdirda esa, kechi bilan bir oylik muddat ichida javob qaytarishlari shart.

Deputatlarning g‘oyat muhim masalalar, shu jumladan tegishli organning qaror qabul qilishi, qabul qilgan qarorini o‘zgartirishi yoki bekor qilishi zarurligi to‘g‘risidagi murojaatlari ko‘rib chiqilishi shart. Murojaat ko‘rib chiqiladigan kun to‘g‘risida deputat oldindan xabardor qilinishi kerak.

Hokimiyat ijroiya organlarining mansabdor shaxslari deputat o‘z vakolatlarini amalga oshirishi uchun shart-sharoit yaratib beradilar.

Oliy Majlis, Jo‘qorg‘i Kenges deputatlarining faoliyatini ta’minlash tartibi tegishli ravishda Oliy Majlis, Jo‘qorg‘i Kenges tomonidan belgilanadi.

Oliy Majlis, Jo‘qorg‘i Kenges devoni, hokimliklar tegishli deputatlarni tegishli hokimiyat vakillik organlari qabul qilgan hujjatlar bilan ta’minlaydilar, axborot va yordamchi materiallar bilan ta’minlashga ko‘maklashadilar, deputatlik faoliyati bilan bog‘liq masalalar yuzasidan mutaxassislarning maslahatlarini uyushtiradilar.

Hokimliklar, korxonalarning, tashkilotlarning, ilmiy, yuridik muassasalarning, o‘quv yurtlarining ma’muriyati, huquqni muhofaza qiluvchi organlar deputatga uning deputatlik faoliyatida yuzaga keladigan huquqiy masalalarda yordam beradilar.

Oliy Majlis deputati respublika hududida barcha turdagi davlat passajir transportida (taksi va boshqa turdagi transport turlarining buyurtma yo‘nalishlari bundan mustasno) tekin yurish, shuningdek yo‘l pattalarini navbatsiz olish huquqidan foydalanadi.

Jo‘qorg‘i Kenges, viloyat, tuman, shahar Kengashining deputati tegishincha Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyat, tuman, shahar hududida davlat passajir transportining barcha turlarida (taksi va boshqa turdagi transport turlarining buyurtma yo‘nalishlari bundan mustosno) tekin yurish huquqidan foydalanadi.

Deputatlarning transportda tekin yurish tartibi va shartlarini, shu ish bilan bog‘liq ravishda transport tashkilotlari bilan hisob-kitob qilish tartibini tegishincha O‘zbekiston Respublikasi Hukumati va Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi belgilaydi.

Deputatning hokimiyat vakillik organida ishlagan vaqti umumiy va uzluksiz ish stajiga, avvalgi ixtisosi bo‘yicha ish stajiga qo‘shib hisoblanadi.

O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi deputatiga har yili 36 ish kuniga teng haq to‘lanadigan ta’til beriladi, qonun hujjatlarida bundan ham ko‘proq davom etadigan ta’til nazarda tutilgan hollar bundan mustasnodir.

Oliy Majlis deputati Oliy Majlisning, sessiyalar oralig‘idagi davrda esa — Oliy Majlis Kengashining roziligisiz jinoiy javobgarlikka tortilishi, hibsga olinishi yoki sud tomonidan beriladigan ma’muriy jazoga tortilishi mumkin emas.

Jo‘qorg‘i Kenges deputati O‘zbekiston Respublikasining butun hududida Jo‘qorg‘i Kengesning, sessiyalar oralag‘idagi davrda esa — Jo‘qorg‘i Kenges Raisining roziligisiz jinoiy javobgarlikka tortilishi, hibsga olinishi yoki sud tomonidan beriladigan ma’muriy jazoga tortilishi mumkin emas. Jo‘qorg‘i Kenges Raisining rozilik berish haqidagi qarori keyinchalik Jo‘qorg‘i Kenges tasdig‘iga kiritiladi.

Oliy Majlis deputatiga nisbatan jinoiy ish faqat O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokurori tomonidan, Jo‘qorg‘i Kenges deputatiga nisbatan esa — O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokurori yoki Qoraqalpog‘iston Respublikasi prokurori tomonidan qo‘zg‘atilishi mumkin.

Oliy Majlis va Jo‘qorg‘i Kenges deputatini majburan keltirish, ushlash, shuningdek uning shaxsiy buyumlarini, yuki, transporti, uy-joyi yoki xizmat xonasini ko‘zdan kechirishga yo‘l qo‘yilmaydi.

Xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar Kengashining deputati tegishli hududda tegishli Kengashning, sessiyalar oralig‘idagi davrda esa — hokimning yoki hokim vazifasini ijro etuvchi mansabdor shaxsning roziligisiz jinoiy javobgarlikka tortilishi, hibsga olinishi yoki sud tomonidan beriladigan ma’muriy jazoga tortilishi mumkin emas. Hokimning yoki hokim vazifasini ijro etuvchi mansabdor shaxsning rozilik berish haqidagi qarori keyinchalik tegishli hokimiyat vakillik organi tasdig‘iga kiritiladi.

Viloyat va Toshkent shahar Kengashining deputatiga nisbatan jinoiy ish tegishli viloyat, Toshkent shahri prokurori yoki yuqori turuvchi prokuror tomonidan, tuman, shahar Kengashining deputatiga nisbatan esa — tegishli tuman, shahar prokurori yoki yuqori turuvchi prokuror tomonidan qo‘zg‘atilishi mumkin.

Deputatni jinoiy javobgarlikka tortish, hibsga olish yoki sud tomonidan beriladigan ma’muriy jazoga tortishga Oliy Majlisning va Jo‘qorg‘i Kengesning, viloyat, tuman, shahar Kengashining roziligini, sessiyalar oralig‘idagi davrda esa — Oliy Majlis Kengashining, Jo‘qorg‘i Kenges Raisining, tegishli hokimning roziligini olish uchun tegishli prokuror taqdimnoma kiritadi. Taqdimnomani yuqori turuvchi prokuror ham kiritishi mumkin.

Bunday taqdimnoma deputatga ayb qo‘yish yoki uni qamoqqa olishga sanksiya berish oldidan yoxud ma’muriy huquqbuzarlik to‘g‘risidagi ishni sudga yuborish oldidan kiritiladi.

Yuqori turuvchi prokuror deputatni javobgarlikka tortishga rozilik olish to‘g‘risida quyi prokuror tomonidan kiritilgan taqdimnomani chaqirtirib olishi mumkin.

Prokurorning taqdimnomasi kechi bilan bir oylik muddat ichida ko‘rib chiqiladi. Taqdimnomada qo‘yilgan masalani hal etish uchun prokurordan zarur qo‘shimcha materiallar ham so‘rab olinishi mumkin, qabul qilingan qaror to‘g‘risida tegishli prokuror uch kunlik muddat ichida xabardor qilinadi. Asos bo‘lgan taqdirda ilgari qabul qilingan qaror qayta ko‘rib chiqilishi mumkin. Deputat o‘zining deputatlik daxlsizligi to‘g‘risidagi masala ko‘rib chiqilayotganida ishtirok etishga haqlidir.

Hokimiyat vakillik organining qaroriga rozi bo‘lmagan taqdirda yuqori turuvchi prokuror qarorni bekor qilish va masalani qayta ko‘rib chiqishi uchun tegishli hokimiyat vakillik organiga topshirish to‘g‘risida tegishincha yuqori Kengashga, Jo‘qorg‘i Kengesga, Oliy Majlisga taqdimnoma kiritishga haqlidir.

Basharti prokurorning ushbu moddada nazarda tutilgan tartibda kiritilgan taqdimnomasi tegishli hokimiyat vakillik organi tomonidan bir oylik muddat ichida ko‘rib chiqilmagan bo‘lsa, yuqori hokimiyat vakillik organi tegishli prokuror yoki yuqori turuvchi prokurorning taqdimnomasiga binoan uning darhol ko‘rib chiqilishini ta’minlash choralarini ko‘radi.

Taqdimnoma kiritgan prokuror ishni ko‘rib chiqish tugagan kundan boshlab uch kunlik muddat ichida deputatni javobgarlikka tortishga va uni hibsga olishga rozilik bergan hokimiyat vakillik organiga ishni ko‘rib chiqish chog‘idagi tekshirish natijalari to‘g‘risida xabar qilishi shart.

Basharti deputat o‘zi saylangan Kengashga qarashli bo‘lmagan hududda jinoyat yoki ma’muriy huquqbuzarlik sodir etgan bo‘lsa, xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar Kengashining deputatini jinoiy javobgarlikka tortish, hibsga olish yoki sud tomonidan beriladigan ma’muriy jazoga tortish uchun rozilik olish talab qilinmaydi.

Deputatda deputatlik guvohnomasi va deputatning ko‘krak nishoni bo‘ladi, bu guvohnoma bilan nishon unga deputat tariqasida ro‘yxatga olinganidan keyin topshiriladi. Deputatlik guvohnomasi va ko‘krak nishonidan deputat o‘z vakolatlari muddati davomida foydalanadi.