171-модда. Фарзандликка олишни бекор қилиш тартиби
Фарзандликка олишни бекор қилишга фақат суд тартибида йўл қўйилади. Фарзандликка олишни бекор қилиш тўғрисидаги ишларни ҳал қилишда ўн ёшга тўлган боланинг фикри ҳисобга олинади.
Суднинг фарзандликка олишни бекор қилиш тўғрисидаги ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан бошлаб суд уч кун ичида ушбу ҳал қилув қароридан кўчирмани фарзандликка олинаётган боланинг туғилганлиги рўйхатга олинган жойдаги фуқаролик ҳолати далолатномаларини қайд этиш органига юбориши шарт.
ИЛМИЙ-АМАЛИЙ ШАРҲ
Шарҳланаётган модданинг биринчи қисмида фарзандликка олишни бекор қилиш ҳуқуқи фақат суднинг ваколатига кириши қайд этилади. Фуқаролик процессуал кодексининг 304-моддасида белгиланишича, фарзандликка олишни бекор қилиш тўғрисидаги ишларни кўриб чиқиш ва ҳал этиш даъво ишларини юритиш тартибида ҳамда оила тўғрисидаги қонунчиликда кўрсатилган асослар бўйича амалга оширилади. Бунда даъво ким томонидан тақдим қилинган бўлишидан қатъи назар, суд жараёнида васийлик ва ҳомийлик органи жалаб қилиниши шарт. Фарзандликка олишни бекор қилиш тўғрисидаги ишларни ҳал қилишда муайян даражада ўзининг фикрини билдириш, оилага мослашган ёки мослашмаганлигини кўрсата олиш имкониятига эга бўлган ўн ёшга тўлган боланинг фикри ҳисобга олинади.
Фарзандликка олишга доир алоҳида тартибда кўриладиган фуқаролик ишларидан фарқли равишда фарзандликка олишни бекор қилишга доир даъво тартибида кўриладиган иш сифатида фарзандликка олишни бекор қилиш тўғрисидаги ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан бошлаб уч кун ичида бу ҳақдаги ҳал қилув қароридан кўчирмани суд фарзандликка олинган боланинг туғилганлиги рўйхатга олинган жойдаги фуқаролик ҳолати далолатномаларини қайд этиш органига юбориши шарт.
Олий суд Пленумининг 2013 йил 11 декабрдаги «Судлар томонидан фарзандликка олиш ҳақидаги ишлар бўйича қонунчиликни қўллаш амалиёти тўғрисида»ги қарорида тушунтирилишича, ота-онанинг мажбуриятларидан фарқли равишда фарзандликка олувчиларнинг болага нисбатан ҳуқуқ ва мажбуриятлари фарзандликка олувчиларда ота-оналик ҳуқуқи ва мажбуриятлари насл-насаби туфайли эмас, балки фарзандликка олганликлари муносабати билан вужудга келишини инобатга олган ҳолда судлар Оила кодекси 169-моддасида назарда тутилган асослар уларни отаоналик ҳуқуқидан маҳрум қилиш учун эмас, балки фарзандликка олишни бекор қилишга асос бўлишини инобатга олишлари лозим.
Фарзандликка олганларнинг ўз зиммаларига юклатилган мажбуриятларни бажаришдан бўйин тортганлари ёки уларни лозим даражада бажармаганликлари суд томонидан фарзандликка олишни бекор қилиш учун асос бўлиши мумкин. Боланинг манфаатлари учун зарур бўлган бошқа ҳолларда ҳам фарзандликка олиш суд томонидан бекор қилиниши мумкин. Фарзандликка олишни бекор қилиш тўғрисидаги даъво, уни расмийлаштиришда қонун бузилганлигини асос қилиб қўзғатилган бўлса, суд низони ҳал этишда барча ҳақиқий ҳолатларни, жумладан фарзандликка олишни бекор қилиш боланинг манфаатларига зид келиш-келмаслигини ҳисобга олиши шарт.
Суд фарзандликка олишни бекор қилиш вақтида боланинг моддий ёрдамга муҳтожлигини аниқласа, собиқ фарзандликка олувчи зиммасига унинг таъминоти учун маблағ тўлаш мажбуриятини юклашга ҳақли. Бундай ҳолда боланинг моддий таъминоти учун маблағ ундириш суд томонидан собиқ фарзандликка олувчининг ва ундирувчининг моддий ва оилавий шароитларини ҳисобга олиб, қатъий суммада амалга оширилади. Фарзандликка олишнинг бекор қилинишига фарзандликка олинган бола вояга етгунига қадар, яъни ўн саккиз ёшга тўлгунига қадар йўл қўйилади. Шу билан биргаликда, фарзандликка олинувчи вояга етганидан кейин ҳам фарзандликка олиш бекор қилинишига фақатгина фарзандликка олинувчининг хулқ-атвори фарзандликка олувчиларнинг шаъни ва қадрқимматига путур етказаётган, уларнинг ҳаёти ва соғлигига хавф солаётган ҳоллардагина йўл қўйилиши мумкин.
