Пахта хом ашёсини етиштириш ва сотиш тизимини молиялаштиришни бозор механизмларига мослаштириш, пахта таннархини мақбуллаштириш, пахта хом ашёсини биржа савдолари орқали сотишни янги босқичга олиб чиқиш, шунингдек, хўжаликларнинг ва қайта ишловчиларнинг моддий манфаатдорлигини ошириш мақсадида:

1. Белгилансинки, 2025 йил пахта ҳосилидан бошлаб:

Ўзбекистон республика товар-хом ашё биржаси (кейинги ўринларда — Биржа) календарь йилининг 1 ноябрь кунида (2025 йил ҳосили учун 1 февралда) пахта толасининг Нью-Йорк биржасидаги фьючерс котировкаларининг охирги 6 ойдаги ўртача котировкасидан келиб чиққан ҳолда келгуси йил ҳосили учун пахта хом ашёсининг бошланғич нархини (биринчи нав, иккинчи синф) аниқлаб, Биржанинг расмий веб-сайтида эълон қилади;

мулкчилик шаклидан қатъи назар барча пахта хом ашёси етиштирувчи хўжаликлар (кейинги ўринларда — хўжаликлар) ва кластерлар ҳамда пахта хом ашёсини қайта ишлаш ва ип-калава ишлаб чиқариш занжирига эга тўқимачилик корхоналари (кейинги ўринларда — қайта ишловчилар) ўртасида пахта хом ашёси етказиб бериш бўйича олди-сотди (фьючерс, форвард ва спот) шартномалари (кейинги ўринларда — шартномалар) Биржанинг пахта хом ашёси секциясида ҳар бир ҳудуд (Қорақалпоғистон Республикаси ёки тегишли вилоят) бўйича алоҳида ўтказиладиган савдоларда тузилади;

хўжаликлар ҳамда қайта ишловчилар ўртасида тузиладиган шартномалар томонларнинг эркин танлови асосида ўтказиладиган биржа савдолари орқали хўжаликлар томонидан етказиб бериш муддатларини ҳамда бир ёки бир нечта харидорни мустақил равишда танлаш орқали расмийлаштирилади;

Биржада барча шартномалар Агропортал билан интеграция қилинган маълумотлар базасида мавжуд бўлган хўжаликлар ва қайта ишловчилар ўртасида тузилади.

2. Шундай тартиб ўрнатилсинки, унга мувофиқ 2025 йил пахта ҳосилидан бошлаб:

а) фьючерс шартномалари календарь йилнинг 1 ноябридан кейинги йилнинг 1 июнигача хўжаликлар ва қайта ишловчилар ўртасида биржада эркин шаклланадиган, бироқ эълон қилинган бошланғич нархдан паст бўлмаган нархда тузилади.

Бунда фьючерс шартномаси Қишлоқ хўжалигини давлат томонидан қўллаб-қувватлаш жамғармаси (кейинги ўринларда — Жамғарма) ресурслари ҳисобидан имтиёзли кредит ажратишга асос бўлади ва имтиёзли кредит эълон қилинган бошланғич нархдан келиб чиқиб ажратилади;

б) форвард шартномалари календарь йилнинг 1 ноябридан кейинги йилнинг 1 мартигача хўжаликлар ва қайта ишловчилар ўртасида ўзаро келишилган нархларда тузилади.

Бунда пахта хом ашёсини етиштириш харажатлари хўжаликлар ва қайта ишловчиларнинг ўз маблағлари ёки тижорат кредитлари ҳисобидан амалга оширилади;

в) спот шартномалари реал вақт режимида омборда сақланаётган пахта хом ашёси ҳажмига хўжаликлар ва қайта ишловчилар ўртасида ўзаро келишилган нархда тузилади. Бунда:

хўжаликларга Жамғарма ресурслари ҳисобидан имтиёзли кредитлар ажратишда банкка кредит қийматининг 50 фоизи миқдорида ликвидли мол-мулк тақдим этилади;

спот шартномалари расмийлаштиришни режалаштирган хўжаликлар ҳар ҳосил йилининг 1 мартигача (2025 йил ҳосили учун 1 майгача) мавжуд пахта хом ашёсини сақлаш омборлари (маскан) белгиланган талабларга жавоб бериши юзасидан Агросаноат мажмуи устидан назорат қилиш инспекцияси ва бошқа тегишли идоралар томонидан берилган хулосани ёки худди шундай хулосаси мавжуд омборларда вақтинча сақлаш бўйича тузилган ижара шартномасини Агропорталга киритиши шарт;

г) сақлаш омборлари ёки ижара шартномалари мавжуд бўлмаган хўжаликлар ўзи етиштирадиган пахта хом ашёси бўйича ҳар ҳосил йилининг 1 мартигача форвард ёки 1 июнигача фьючерс шартномалари расмийлаштиради.

д) фьючерс ва форвард шартномаларида белгиланган пахта хомашёси ҳажмидан ортиқ қисмига ҳам мазкур шартномалар асосида ҳисоб-китоблар амалга оширилишига рухсат берилади.

3. Белгилансинки, 2025 йил ҳосилидан бошлаб:

пахта хом ашёсини ўз маблағлари ва тижорат кредитлари ҳисобидан етиштириб, Биржада сотган хўжаликларга шаклланган ҳисобварақ-фактура қийматининг 10 фоизи миқдорида субсидия ажратилади;

пахта хом ашёсини етиштириш учун олинган имтиёзли кредитларни ҳосил йилининг якунига (тегишли йилнинг 31 декабрига) қадар қайтарган хўжаликларга ушбу кредитлар бўйича тўланган фоиз тўловларининг 4 фоизлик пунктини субсидия сифатида қайтариб бериш тартиби жорий этилади;

мулкчилик шаклидан қатъи назар барча тадбиркорлик субъектларига, шу жумладан, фермерлар ҳамда кооперативларга пахта хом ашёсини сақлаш ва бирламчи (тегирмон усулида) қайта ишлаш хизматларини ташкил этиш учун зарур бўлган асбоб-ускуналарни сотиб олишга Жамғарма ресурслари ҳисобидан тижорат банклари томонидан Марказий банкнинг асосий ставкасида (шундан 2 фоиз банк маржаси) уч йил муддатга 6 ойлик имтиёзли давр билан кредитлар ажратилади. Бунда тадбиркорлик субъектлари фақат пахта хом ашёсини қайта ишлаб бериш билан шуғулланади ва пахта хом ашёсини сотиб олиш ҳуқуқига эга бўлмайди.

Қишлоқ хўжалиги вазирлиги Иқтисодиёт ва молия вазирлиги билан биргаликда икки ой муддатда мазкур банднинг иккинчи ва учинчи хатбошиларида назарда тутилган субсидияларни ажратиш тартибларини Вазирлар Маҳкамасига киритсин.

4. Адлия вазирлиги манфаатдор вазирлик ва идоралар билан биргаликда бир ой муддатда қайта ишловчилар томонидан фаолияти давомида банкротлик эълон қилиниб, кейинчалик ушбу корхоналар фаолияти тикланганда, банкротлик даври мобайнида тижорат банклари томонидан тўхтатилиб ва ундирилмаган фоиз харажатлари тўлиқ тўлаб берилиши юзасидан амалдаги қонунчиликка ўзгартириш киритиш юзасидан таклифларни Вазирлар Маҳкамасига киритсин.

5. Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳамда Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ҳар йили 1 сентябрга қадар:

Транспорт вазирлиги билан биргаликда пахта хом ашёсини ташиш харажатларининг харидор томонидан қопланишини назарда тутувчи тавсиявий тарифни;

Рақобатни ривожлантириш ва истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш қўмитаси билан биргаликда пахта хом ашёсини қабул қилиш, сақлаш ва қайта ишлаш бўйича хизмат тарифларининг чекланган миқдорини тасдиқлайди.

6. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023 йил 19 июндаги «Қишлоқ хўжалигини давлат томонидан қўллаб-қувватлаш харажатларини молиялаштиришнинг узлуксизлигини таъминлаш тўғрисида»ги ПФ-98-сон Фармонига асосан Жамғарма харажатларини молиялаштириш учун Тикланиш ва тараққиёт жамғармасидан Иқтисодиёт ва молия вазирлигига ажратилган кредитларнинг қолдиқ қисмини қайтариш муддати 5 йилга узайтирилсин.

7. Вазирлар Маҳкамаси икки ҳафта муддатда Жамғарма ресурслари ҳисобидан истиқболли лойиҳалари бор пахта-тўқимачилик кластерларига 2022-2023 йиллар пахта ҳосилини етиштириш ва теримини молиялаштириш учун ажратилган кредитларнинг муддатларини узайтириш ва муддатларига мутаносиб равишда фоиз ставкаларини белгилаш юзасидан тегишли қарорни тасдиқласин.

Бош прокуратура (Ж. Хатамов) муддати узайтириладиган кредитларнинг ўз муддатларида қайтарилиши устидан назорат ўрнатсин.

8. Қишлоқ хўжалиги вазирлиги уч ой муддатда:

Пахтачилик кенгаши ҳамда Ўзбекистон техник жиҳатдан тартибга солиш агентлиги билан биргаликда пахта хом ашёсини навлар бўйича қабул қилишнинг давлат стандартларига ўзгартиришлар киритсин;

Иқтисодиёт ва молия вазирлиги, Фанлар академияси билан биргаликда қишлоқ хўжалигини сифатли, ҳосилдорлиги юқори ва касалликларга чидамли уруғлик билан таъминлаш ҳамда импорт уруғга бўлган талаб ўсишининг олдини олиш мақсадида селекционер олимлар, уруғчилик корхоналари, шу жумладан, хусусий корхоналарнинг манфаатдорлигини ошириш тизимини тубдан яхшилаш бўйича таклифларини Вазирлар Маҳкамасига киритсин;

пахта ва ғалла қабул қилиш масканларидаги электрон тарозидаги маълумотлар тўғридан-тўғри Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг «Ҳосил қабули» ахборот тизимига узатилишини йўлга қўйсин.

Қишлоқ хўжалиги вазирлиги Рақамли технологиялар вазирлиги билан биргаликда «Ҳосил қабули» ахборот тизимини такомиллаштириш бўйича ишларни якунига етказиш мақсадида кластерлар, кооперативлар ва тўқимачилик корхоналарига қабул масканларини кузатув камералари билан жиҳозлаш, дастурий ечимларни жорий этиш, узлуксиз интернет ва қувват манбаларини ўрнатиш каби комплекс хизматлар тақдим этсин.

9. Қишлоқ хўжалиги вазирлиги Иқтисодиёт ва молия вазирлиги, Биржа, манфаатдор вазирлик ҳамда идоралар билан биргаликда уч ой муддатда донни қабул қилиш ва омборлардан чиқариш, шунингдек, биржа савдоларида сотиш жараёнлари тезкор ва шаффоф амалга оширилишини таъминлаш мақсадида тегишли ахборот тизимларини Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг «Ҳосил қабули» ахборот тизими билан интеграция қилсин.

10. Қишлоқ хўжалиги вазирлиги:

а) Савдо-саноат палатаси ва Ўзбекистон техник жиҳатдан тартибга солиш агентлиги билан биргаликда ҳар йили август ойида пахта хом ашёсини қабул қилувчи корхоналарнинг (кластерлар, кооперациялар) пахта хом ашёсини қабул қилиш билан шуғулланувчи ходимларини электрон тарози ва «Ҳосил қабули» ахборот тизими билан ишлаш учун қайта тайёрлаб боришни ташкил этсин;

б) Сув хўжалиги вазирлиги ва Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши ҳамда вилоятлар ҳокимликлари билан биргаликда:

дастлабки босқичда суғориладиган қишлоқ хўжалиги ерларидан фойдаланувчи субъектлар ерлари тупроқларининг таҳлил маълумотлари, тупроқ ҳолати, хосса-хусусиятлари, унумдорлиги, гумус ва озуқа миқдорлари, шўрланиши, эрозияси тўғрисидаги батафсил маълумотларни акс эттирган тегишли хариталар ҳамда ҳар бир контур ва экин турига қараб илмий асосланган тавсияларни ўз ичига олувчи «тупроқ-паспорти»нинг 2026 йил якунига қадар ишлаб чиқилишини;

2027 йил ҳосилидан бошлаб, экинларни жойлаштириш, агротехник тадбирларни ўтказиш ҳамда қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини молиялаштириш жараёнлари «тупроқ паспорти»га мувофиқ илмий асосда амалга оширилишини таъминласин.

11. Биржа Қишлоқ хўжалиги вазирлиги билан биргаликда икки ҳафта муддатда пахта хом ашёсини сотиш бўйича фьючерс, форвард ва спот шартномаларининг шаклларини мазкур Фармон билан белгиланган тартибга мувофиқлаштирсин.

12. Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши ва вилоятлар ҳокимликлари Рақобатни ривожлантириш ва истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш қўмитаси, Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ҳамда Биржа билан биргаликда бир ой муддатда барча хўжаликлар ва қайта ишловчилар учун биржада иштирок этиш тартиби юзасидан ўқув семинарини ташкил этиш чораларини кўрсин.

13. Ўзбекистон техник жиҳатдан тартибга солиш агентлиги Қишлоқ хўжалиги вазирлиги, «Ўзкимёсаноат» АЖ ҳамда Сув хўжалиги вазирлиги билан биргаликда сув тежовчи технологиялар қўлланаётган майдонларни сувда эрийдиган минерал ўғитлар билан таъминлаш мақсадида республикадаги кимё саноати корхоналари томонидан ишлаб чиқариладиган минерал ўғитларга нисбатан қўйилган техник талабларни қайта кўриб чиқсин ҳамда минерал ўғитларнинг сувда эрувчанлик даражасини техник талабларда қатъий белгиласин.

14. «Ўзкимёсаноат» АЖ Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ҳамда Ўзбекистон фермер, деҳқон хўжаликлари ва томорқа ер эгалари кенгаши билан биргаликда ҳар ойда камида бир марта ҳудудларда «Ўзкимёсаноат» АЖ тизимидаги корхоналар томонидан ишлаб чиқариладиган минерал ўғитларнинг сифати ва хусусиятлари юзасидан деҳқон, фермер хўжаликлари ва бошқа қишлоқ хўжалиги корхоналари иштирокида таҳлиллар ўтказиш, уларнинг фикрларини ўрганиш ҳамда мақбул таклифларни амалиётга татбиқ этиш тизимини йўлга қўйсин.

15. Белгилансинки, 2025 йил 1 апрелдан бошлаб пахта хом ашёси ва ундан тайёрланган барча турдаги маҳсулотлар бўйича электрон ҳисобварақ-фактура расмийлаштирилганда бир вақтнинг ўзида товар-транспорт юк хатини ҳам расмийлаштириш талаб этилади. Бунда:

ушбу маҳсулотлар турлари рўйхати Маҳсулотлар (товар ва хизматлар) ягона электрон миллий каталоги кодлари бўйича Солиқ қўмитаси томонидан тасдиқланади.

ушбу банднинг биринчи хатбошисида кўрсатилган муддатдан сўнг электрон ҳисобварақ-фактура ва товар-транспорт юк хати расмийлаштирилмаган ва омборларда сақланаётган товар-моддий захиралар қолдиқлари солиқ органлари томонидан саноқдан (инвентаризациядан) ўтказилмайди ва солиқ солиш мақсадларида солиқ тўловчининг омборида мавжуд эмас деб ҳисобланади ҳамда солиқ базасини яшириш (камайтириб кўрсатиш) деб баҳоланади.

16. Тадбиркорлик субъектлари томонидан барча пахта хом ашёси ва уни қайта ишлашдан олинган маҳсулотлар бўйича мавжуд товар-моддий захиралар тўғрисидаги маълумотлар 2025 йил 1 апрелга қадар солиқ органларининг маълумотлар базасига киритилиши таъминлансин.

17. Солиқ қўмитаси икки ой муддатда тадбиркорлик субъектларига уларнинг ҳисоботларига асосан қолдиқда қолаётган товарлар турлари ва миқдорларини кўрсатиш имконини берувчи дастурий таъминотни ишга туширсин.

Бунда, мазкур дастурий таъминотни ишлаб чиқиш билан боғлиқ харажатлар Солиқ қўмитасининг Моддий ёрдам, ижтимоий ҳимоя, солиқ органларини ривожлантириш ва кўзда тутилмаган харажатлар махсус жамғармаси маблағлари ҳисобидан молиялаштирилади.

18. Ўзбекистон фермер, деҳқон хўжаликлари ва томорқа ер эгалари кенгаши Қишлоқ хўжалиги вазирлиги, Биржа ҳамда Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши ва вилоят ҳокимликлари билан биргаликда 2025 йил 1 мартга қадар ушбу Фармоннинг мазмун-моҳияти ва амалий аҳамиятини қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқарувчилари, шу жумладан, кластер ва фермер хўжаликлари орасида кенг ёритиш ишларини ташкил этсин.

19. Ўзбекистон Республикаси Президентининг ҳамда Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг айрим ҳужжатларига иловага мувофиқ ўзгартириш ва қўшимчалар киритилсин.

20. Мазкур Фармоннинг ижросини самарали ташкил қилишга масъул ва шахсий жавобгар этиб Бош вазир ўринбосарлари Ж.А. Қўчқоров ва Ж.А. Ходжаев ҳамда қишлоқ хўжалиги вазири И.Ю. Абдурахмонов белгилансин.

Фармон ижросини назорат қилиш, масъул вазирлик ва идоралар фаолиятини мувофиқлаштириш Ўзбекистон Республикаси Бош вазири А.Н. Арипов зиммасига юклансин.

1. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2021 йил 26 февралдаги «Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳузуридаги Қишлоқ хўжалигини давлат томонидан қўллаб-қувватлаш жамғармаси фаолиятини тубдан такомиллаштириш тўғрисида»ги ПФ-6179-сон Фармонида:

а) 4-банд қуйидаги мазмундаги иккинчи хатбоши билан тўлдирилсин:

«мақсадли субсидияларни»;

иккинчи — тўртинчи хатбошилар тегишинча учинчи — бешинчи хатбошилар деб ҳисоблансин;

б) 2-иловада:

«Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги ҳузуридаги Қишлоқ хўжалигини давлат томонидан қўллаб-қувватлаш жамғармаси Кенгаши» блоки қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳузуридаги Қишлоқ хўжалигини давлат томонидан қўллаб-қувватлаш жамғармаси Кенгаши»;

«Аграр соҳани молиялаштириш бошқармаси 8» блоки қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«Аграр соҳани молиялаштириш бошқармаси 10»;

«Қишлоқ хўжалигини техника билан жиҳозлашни молиялаштириш бўлими 2» блоки қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«Қишлоқ хўжалигини техника билан жиҳозлашни молиялаштириш бўлими 3»;

изоҳ қисмидаги «32» рақами «35» рақами билан алмаштирилсин.

2. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022 йил 30 декабрдаги «Республика ҳудудларини тоифаларга ажратиш ва тадбиркорликни қўллаб-қувватлашнинг табақалаштирилган тизимини жорий этиш чора-тадбирлари тўғрисида»ги ПФ-287-сон Фармони 8-бандининг «б» кичик банди қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«б) амал қилиш муддати белгиланмаган:

аграр ва озиқ-овқат соҳаларида фаолият юритаётган юридик ва жисмоний шахсларни қўллаб-қувватлаш мақсадида Қишлоқ хўжалиги вазирлиги, Сув хўжалиги вазирлиги ҳамда Иқтисодиёт ва молия вазирлиги томонидан тақдим этиладиган молиявий ёрдам турлари, шу жумладан, субсидиялар 2026 йил 1 январга қадар;

бошқа субсидиялар 2025 йил 1 январга қадар жорий этилган ҳисобланади».

3. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023 йил 12 декабрдаги «Қишлоқ хўжалигида эркин бозор муносабатларини янада ривожлантиришнинг қўшимча чора-тадбирлари тўғрисида»ги ПФ-205-сон Фармонида:

а) 1-бандда:

иккинчи хатбоши чиқариб ташлансин;

учинчи — олтинчи хатбошилар тегишинча иккинчи — бешинчи хатбошилар деб ҳисоблансин;

б) 5-бандда:

биринчи хатбошидаги «2024» рақами «2025» рақами билан алмаштирилсин;

«а» кичик банд қуйидаги мазмундаги иккинчи хатбоши билан тўлдирилсин:

«пахта хом ашёси йиғим-терими учун — пахта хом ашёси ялпи қийматининг 20 фоизигача йиллик 10 фоиз ставкада (шундан, банк маржаси 2 фоиз) 4 ойга кредит ажратилади»;

«б» кичик банд қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«б) кластерлар ҳамда пахта хом ашёсини қайта ишлаш ва ип калава ишлаб чиқариш занжирига эга тўқимачилик корхоналарига:

пахта хом ашёси ялпи ҳосили хариди бўйича якуний ҳисоб-китоб учун пахта хом ашёси қийматининг 80 фоизигача йиллик 14 фоиз ставкада, 60 фоизигача йиллик 10 фоиз ставкада (шундан, банк маржаси 2 фоиз) 12 ойга, шу жумладан, 6 ойлик имтиёзли давр ва охирги 6 ой давомида тенг улушларда қайтариш шарти билан;

ижара ҳуқуқи мавжуд бўлган ер участкасида пахта хом ашёси етиштириш учун — пахта хом ашёси қийматининг 60 фоизигача йиллик 10 фоиз ставкада (шундан, банк маржаси 2 фоиз) 18 ойга, шу жумладан, 12 ойлик имтиёзли давр ва охирги 6 ой давомида тенг улушларда қайтариш шарти билан;

ижара ҳуқуқи мавжуд бўлган ер участкасида етиштириладиган пахта хом ашёсининг йиғим-терими учун — пахта хом ашёси қийматининг 20 фоизигача йиллик 10 фоиз ставкада (шундан, банк маржаси 2 фоиз) 12 ойга, шу жумладан, 3 ойлик имтиёзли давр ва охирги 9 ой давомида тенг улушларда қайтариш шарти билан кредит ажратилади».

4. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2024 йил 7 майдаги «Сув хўжалигида замонавий бошқарув тизимини жорий қилиш ва ривожлантиришнинг устувор йўналишларини белгилаш тўғрисида»ги ПФ-74-сон Фармонига 5-илованинг изоҳ қисми иккинчи хатбошиси «лавозим маошига белгиланган коэффициентларда ва миқдорларда» сўзларидан кейин «сув хўжалиги соҳасидаги давлат ва халқаро ташкилотлардаги иш стажидан келиб чиқиб» сўзлари билан тўлдирилсин.

5. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2024 йил 22 июлдаги «Пахтачилик соҳаси корхоналарининг иқтисодий-молиявий ҳолатини яхшилашга оид чора-тадбирлар тўғрисида»ги ПФ-103-сон Фармони 1-бандининг иккинчи хатбошиси қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳузуридаги Қишлоқ хўжалигини давлат томонидан қўллаб-қувватлаш жамғармаси (кейинги ўринларда — Жамғарма) кредит ресурслари ҳисобидан 2023 йил ҳосили учун пахта хом ашёсини етиштириш харажатларига тижорат банклари томонидан ажратилган имтиёзли кредитларни тўлиқ қайтарган, шу билан бирга имтиёзли кредитларнинг қолдиғини қайтариш муддатини 2025 йил 1 апрелга қадар узайтирган бироқ 2024 йил 1 декабрга қадар тўлиқ қайтарган кластерларга ушбу кредит бўйича фоиз тўловлари (банк маржасидан ташқари) 2025 йил 1 мартга қадар Жамғарма ҳисобидан қайтариб берилади».

6. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022 йил 24 ноябрдаги «Иқтисодиёт тармоқларида биржа механизмларидан фойдаланишни кенгайтириш ҳамда биржа савдоларини тартибга солиш тизимини такомиллаштириш тўғрисида»ги ПҚ-430-сон қарорининг 4-банди қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«4. Белгилаб қўйилсинки:

давлат ҳокимияти ва бошқаруви органлари томонидан биржа савдолари натижаларига таъсир этувчи, шу жумладан, товар бозори иштирокчилари ҳамда улар томонидан бериладиган нархларга чекловлар ўрнатиш юзасидан қарорлар қабул қилиниши ёки кўрсатмалар берилиши тақиқланади;

Ўзбекистон Республикаси Президенти ва Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг тегишли қарорларига мувофиқ бозор тамойиллари асосида монополист корхоналар ва (ёки) устав фондида (капиталида) давлат улуши 50 фоиз ва ундан ортиқ бўлган юридик шахслар ёки устав фондининг (капиталининг) 50 фоизи ва ундан ортиғи 50 фоиз ва ундан ортиқ миқдорда давлат улушига эга юридик шахсга тегишли бўлган юридик шахслар томонидан биржа савдолари орқали сотилиши белгиланган юқори ликвидли, монопол ва талаб юқори бўлган маҳсулот турлари, хом ашё ва материаллар 2027 йил 1 декабрга қадар фақат Ўзбекистон республика товар-хом ашё биржаси орқали реализация қилинади».

7. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2024 йил 30 декабрдаги «Қишлоқ хўжалиги майдонларидаги қўшимча имкониятлардан фойдаланган ҳолда маҳсулот етиштиришни кўпайтиришга доир чора-тадбирлар тўғрисида»ги ПҚ-465-сон қарорига 8-илованинг 2-позицияси «Ижро муддати» устунидаги «Бир ой муддатда» сўзлари «Уч ой муддатда» сўзлари билан алмаштирилсин.

8. Вазирлар Маҳкамасининг 2018 йил 3 майдаги «Фермер хўжаликларининг насос агрегатлари ва суғориш қудуқлари истеъмол қиладиган электр энергияси қийматини қоплаш учун Ўзбекистон Республикаси Давлат бюджетидан субсидиялар ажратиш чора-тадбирлари тўғрисида»ги 320-сон қарорининг 6-банди қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«6. Пахта ва ғалла етиштирувчи хўжаликлар томонидан 2023-2024 йилларда пахта ва ғалла етиштиришда фойдаланилган электр энергияси харажатларининг бир қисмини қоплаш учун «Агросубсидия» ахборот тизими орқали 2025 йил 1 январга қадар тақдим этилган аризалар бўйича субсидия маблағлари истисно тариқасида Қишлоқ хўжалиги вазирлиги томонидан 2025 йилда ажратиб берилсин.

2023 йилда пахта хом ашёси ва ғалла етиштиришда суғориш ишларига сарфланган электр энергияси миқдори қишлоқ хўжалиги экинларини гидромодул районлаштириш ва суғориш режимидан келиб чиқиб аниқланади. Бунда қиймати қоплаб бериладиган электр энергияси миқдори ҳақиқатда сарфланган электр энергияси миқдорининг 50 фоизидан ошиб кетмаслиги лозим».

9. Вазирлар Маҳкамасининг 2021 йил 11 мартдаги 130-сон қарори билан тасдиқланган Буғдой етиштириш харажатларини кредитлаш тартиби тўғрисида низомда:

13-банддан «хом ашёси» сўзи чиқариб ташлансин;

қуйидаги мазмундаги 13¹-банд билан тўлдирилсин:

«13¹. Буғдой етиштириш харажатларини кредитлаш учун Жамғарма кредитлари ҳисобидан тижорат банклари томонидан ажратиладиган кредитлар доирасида суғурта шартномалари бўйича воситачиликни тақдирлаш тўловларини ҳисоблашга йўл қўйилмайди».

10. Вазирлар Маҳкамасининг 2023 йил 3 августдаги «Аграр ва озиқ-овқат соҳалари учун субсидия ажратиш тизимини такомиллаштириш ва унинг самарадорлигини ошириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги 331-сон қарори 1-бандининг учинчи хатбошисидаги «2025» рақами «2026» рақами билан алмаштирилсин.

11. Вазирлар Маҳкамасининг 2023 йил 25 декабрдаги «Пахта хом ашёсини етиштириш ва пахта йиғим-терими харажатларини кредитлаш ҳамда уларни реализация қилишнинг қўшимча чора-тадбирлари тўғрисида»ги 680-сон қарорида:

а) 1-иловада:

2-бандда:

бешинчи хатбошидаги «фьючерс» сўзи «фьючерс, форвард, спот» сўзлари билан алмаштирилсин;

еттинчи хатбошидаги «12» рақами «6» рақами билан алмаштирилсин;

3-банд қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«3. Пахта хом ашёси учун эълон қилинган бошланғич нархдан паст бўлмаган нархда пахта хом ашёсини етиштирувчилар ва пахта-тўқимачилик кластерлари, тўқимачилик маҳсулотлари ишлаб чиқаришни йўлга қўйган корхоналар ўртасида фьючерс шартномалари календарь йилнинг 1 ноябридан кейинги йилнинг 1 июнигача тузилади»;

6-банд қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«6. Жамғарма ўзининг кредит ресурсларини тижорат банкига пахта хом ашёсини етиштириш харажатларини молиялаштириш учун норматив ҳосилдорлик (центнер/гектар), пахта йиғим-терими ва якуний ҳисоб-китоб харажатларини молиялаштириш учун ялпи ҳосилдорлик асосида молия йилидан олдинги йилнинг 1 ноябрида эълон қилинган бошланғич нархдан келиб чиқиб ҳисобланган қиймат асосида жойлаштиради.

Бунда пахта хом ашёси йиғим-терими ва якуний ҳисоб-китоби харажатларини молиялаштиришда спот шартномасида белгиланган нарх эълон қилинган нархдан паст бўлганда, молиялаштириш спот шартномасида белгиланган нарх бўйича амалга оширилади»;

9-бандда:

«а» кичик банд қуйидаги мазмундаги иккинчи хатбоши билан тўлдирилсин:

«пахта хом ашёси йиғим-терими учун — пахта хом ашёси ялпи қийматининг 20 фоизигача йиллик 10 фоиз ставкада (шундан, банк маржаси 2 фоиз) 4 ойга кредит ажратилади»;

«б» кичик банд қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«б) ер участкасига эгалик ҳуқуқи бўлган пахта-тўқимачилик кластерларининг пахта хом ашёсини етиштириш харажатларини кредитлаш учун 18 ой муддатга (бунда кредитни қайтариш 13-ойдан бошланади), 12 ойлик имтиёзли давр ва сўнгги 6 ойда тенг улушларда қайтариш шарти билан, пахта хом ашёси қийматининг 60 фоизигача йиллик 8 фоиз ставкада, кредит ресурсларини қайтариш муддатини узайтириш ҳуқуқисиз жойлаштиради;

«д» кичик банддаги «80 фоизигача (шундан, 20 фоизи пахта йиғим-терими харажатлари учун), йиллик 8 фоиз ставкада,» сўзлари «80 фоизигача йиллик 12 фоизда, 60 фоизигача йиллик 8 фоиз ставкада» сўзлари билан алмаштирилсин;

13-банд қуйидаги мазмундаги тўртинчи хатбоши билан тўлдирилсин:

«спот шартномаси бўйича имтиёзли кредит қийматининг 50 фоизи миқдоридаги ликвидли мол-мулк»;

тўртинчи хатбоши бешинчи хатбоши деб ҳисоблансин;

18-бандда:

«а» кичик банд қуйидаги мазмундаги иккинчи хатбоши билан тўлдирилсин:

«пахта хом ашёси йиғим-терими учун — пахта хом ашёси ялпи қийматининг 20 фоизигача йиллик 10 фоиз ставкада (шундан банк маржаси 2 фоиз) 4 ойга кредит ажратилади»;

«б» кичик банд қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«ер участкасига эгалик ҳуқуқи бўлган пахта-тўқимачилик кластерларининг пахта хом ашёсини етиштириш харажатларини кредитлаш учун 18 ой муддатга (бунда кредитни қайтариш 13-ойдан бошланади), 12 ойлик имтиёзли давр ва сўнгги 6 ойда тенг улушларда қайтариш шарти билан, пахта хом ашёси қийматининг 60 фоизигача, йиллик 10 фоиз ставкада (шундан банк маржаси 2 фоиз) кредит ажратади»;

«д» кичик банддаги «80 фоизигача (шундан 20 фоизи пахта йиғим-терими харажатлари учун), йиллик 10 фоизда (шундан банк маржаси 2 фоиз)» сўзлари «80 фоизигача йиллик 14 фоиз ставкада, 60 фоизигача йиллик 10 фоиз ставкада (шундан банк маржаси 2 фоиз)» сўзлари билан алмаштирилсин;

қуйидаги мазмундаги 18¹-банд билан тўлдирилсин:

«18¹. Пахта хом ашёсини етиштириш, терим ва якуний ҳисоб-китоб харажатларини кредитлаш учун Жамғарма кредитлари ҳисобидан тижорат банклар томонидан ажратиладиган кредитлар доирасида суғурта шартномалари бўйича воситачиликни тақдирлаш тўловларини ҳисоблашга йўл қўйилмайди»;

22-банд қуйидаги мазмундаги «в» кичик банд билан тўлдирилсин:

«в) мониторинг бўйича амалга оширилган ишлар, кўрилган чоралар натижалари тижорат банкининг вилоят бошқармалари раҳбарлари томонидан ҳар ойда, бошқарув раиси томонидан ҳар чоракда бир маротаба якуний муҳокама қилинади.

Тегишли даврда қарз олувчилар мониторинг ўтказишга шароит яратмаганлиги, қаршилик қилишлари оқибатида ажратилган кредитлар бўйича юзага келиши мумкин бўлган хатарларнинг олдини олиш мақсадида тижорат банки томонидан ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга қонуний чора кўриш бўйича мурожаат қилинади»;

б) 2-илова қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

1. Мазкур Низом республикада етиштирилган пахта хом ашёсини биржа савдоларига қўйиш, сотиш ва харид қилиш тартибини белгилайди.

2. Ушбу Низомда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланади:

аванс — сотувчи ва харидор томонидан киритиладиган, биржа воситачилик йиғимини ва томонларнинг закалатини ўз ичига оладиган маблағ;

биржа — «Ўзбекистон республика товар-хом ашё биржаси» АЖ;

биржа аъзолари — биржа томонидан белгиланган тартибда биржа савдоларида иштирок этиш ҳамда дилер ва брокер сифатида биржа битимларини тузиш ҳуқуқига эга бўлган юридик шахслар;

Жамғарма — Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳузуридаги Қишлоқ хўжалигини давлат томонидан қўллаб-қувватлаш жамғармаси;

манипуляция — биржа савдолари иштирокчиларининг қўшимча даромад олиш мақсадида нархларни сунъий ўзгартиришга, бир даражада ушлаб туришга ва бошқа иштирокчиларнинг хатти-ҳаракатларига таъсир этишга қаратилган ҳаракатлари, шу жумладан, оммавий ахборот воситалари, ижтимоий тармоқлар, мессенжерлар ва интернет тармоғида қасддан ёлғон маълумотлар тарқатиш;

сотувчи — пахта хом ашёсини етиштирувчилар;

харидор — биржа савдолари орқали пахта хом ашёсини сотиб олувчи юридик шахслар;

фьючерс шартномаси — тегишли йил ҳосилидан пахта хом ашёсини йиғим-терим даврида етказиб бериш шарти билан тузиладиган олди-сотди битими;

форвард шартномаси — маҳсулотни шартномада белгиланган муддатда етказиб бериш шарти билан тузиладиган олди-сотди битими;

спот шартномаси — биржа товарларини кечиктирмасдан (бир ой ичида) етказиб бериш шарти билан тузиладиган олди-сотди битими;

стандарт биржа контракти — биржа томонидан белгиланган тартибда котировкалаш варағига киритилган стандарт биржа контракти;

эълон қилинадиган нарх — Нью-Йорк биржасида пахта толаси фьючерс котировкаларининг охирги 6 ойдаги ўртача котировкаси тўғрисида «Ўзбекистон республика товар-хом ашё биржаси» АЖнинг расмий веб-сайтига жойлаштириладиган маълумот;

23210 — Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳузуридаги Қишлоқ хўжалигини давлат томонидан қўллаб-қувватлаш жамғармасидан қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари учун ажратилган мақсадли маблағлар ҳисобварағи.

3. Мазкур Низомга асосан сотувчи томонидан пахта хом ашёси ички бозорда муайян ҳудуддаги (вилоятдаги) пахта-тўқимачилик кластерига биржанинг икки томонлама қарама-қарши аукцион тизимининг алоҳида пахта секцияси орқали фьючерс, форвард шартномаси асосида ёки тўлиқ ўз маблағи ва/ёки тижорат кредити ҳисобидан етиштирилган пахта хом ашёси ёки пахта хом ашёсини тегирмон усулида бирламчи қайта ишлаш натижасида олинган маҳсулотлар (тола, чигит, линт, ўлик пахта) барча харидорларга биржа савдолари орқали эркин сотилади.

Фьючерс шартномасидан ортиқча ҳажмда етиштирилган пахта хом ашёси ёки уни қайта ишлаш натижасида олинган бирламчи ва иккиламчи маҳсулотларни (тола, чигит, линт, ўлик пахта) сотувчи томонидан тўғридан-тўғри фьючерс шартномаси тузган харидорга сотиш шартномаси биржанинг ахборот порталида тузилади ва ушбу шартнома бўйича тўловлар биржанинг ҳисоб-китоб-клиринг операцияларини ўтказиш (тўлов ҳужжатларига мувофиқ пул ўтказиш) қоидалари асосида амалга оширилади.

4. Биржа харидор томонидан сотувчига етказиб берилган пахта маҳсулотлари учун амалга оширган тўловлари тўғрисидаги маълумотларни автоматлаштирилган тизим орқали солиқ органига тақдим этиб боради.

5. Харидорлар ҳар йили 1 ноябрдан бошлаб пахта хом ашёсини форвард, фьючерс шартларида сотиб олиш бўйича келгуси йил ҳосили учун стандарт биржа контрактини очишга ариза билан биржага мурожаат қилади.

Спот шартномаларида сотувчи томонидан ариза билан мурожаат қилинади.

6. Пахта хом ашёсининг биржа савдолари стандарт биржа контрактлари асосида амалга оширилади, бунда пахта хом ашёси етказиб бериладиган ҳудуд, унинг лот миқдори, нави, тури, синфи (чигит нави) мажбурий тарзда акс эттирилади.

Стандарт биржа контракти фьючерс, форвард савдоларида харидорнинг, спот савдоларида сотувчининг аризасига асосан очилади.

7. Пахта хом ашёси биржа савдоларида сотувчи жойлашган ҳудуддаги (Қорақалпоғистон Республикаси ёки тегишли вилоятлар бўйича) пахта-тўқимачилик кластери томонидан харид қилинади.

8. Биржа савдоларига қўйилган товар умумий қиймати ва мўлжалланаётган битим ҳажми бўйича сотувчи ва харидор томонидан фьючерс шартномасида 0,1 фоиз миқдорида, форвард, спот шартномасида 10 фоизгача закалат маблағи биржанинг ҳисоб-клиринг палатасидаги шахсий ҳисобварақларига киритилади.

9. Биржа аъзолари сотувчи ва харидорнинг мурожаатига асосан биржа савдоларининг электрон тизимига (кейинги ўринларда — БСЭТ) аризаларни жойлаштириш орқали биржа битимларини тузади.

10. БСЭТда сотувчи ва харидорнинг буюртмаларини бирлаштириш натижасида тузилган битимлар рўйхатга олинади ва сўнгра БСЭТнинг дастурий комплексида битимлар реестри шакллантирилади.

11. Битим тузилганидан сўнг харидор:

фьючерс шартномаси доирасида пахта хом ашёси қабул қилинган кундан бошлаб уч иш кунидан кечиктирмасдан пахта хом ашёси қийматининг 80 фоизини, қолган қисмини молия йилининг 31 декабрига қадар сотувчининг 23210 ҳисобварағига ўтказиб беради;

форвард шартномасида кўрсатилган муддат ичида пахта хом ашёси қийматини сотувчининг талаб қилиб олингунча сақланадиган депозит ҳисобварағига тўғридан-тўғри тўлаб беради. Бунда тўлов муддати 15 иш кунидан кам бўлмаслиги шарт.

Сотувчи ва харидор форвард шартномасида назарда тутилган юклаш даври доирасида маҳсулотни юклаш ва тўловни амалга ошириш муддатини ўзаро келишади.

Харидор фьючерс, форвард шартномаси доирасида қабул қилган пахта хом ашёси учун тўловларни белгиланган муддатда тўламаганда, кечиктирилган ҳар бир кун учун фьючерс шартномаси қийматидан тўланмаган тўловнинг 0,1 фоизи миқдоридаги пеняни сотувчига тўлаб беради.

12. Пахта хом ашёсининг нархи (биринчи нав, иккинчи синф) Нью-Йорк биржасида пахта толаси фьючерс котировкаларининг охирги 6 ойдаги ўртача котировкасидан келиб чиққан ҳолда қуйидаги формула асосида миллий валютада (сўм) аниқланади:

Бх=(Жн х Вк-Кх) х Тч+Имқ

Бунда:

Бх — бир тонна пахта хом ашёсининг миллий валютадаги (сўм) нархи;

Жн — бир тонна пахта толасининг Нью-Йорк биржаси ўртача 6 ойлик фьючерс котировкаларининг охирги 6 ойдаги ўртача қийматидан келиб чиқиб аниқланган АҚШ долларидаги ўртача нархи (ўртача фьючерс котировкаси х 22,046);

Вк — Марказий банк томонидан эълон қилинган 1 АҚШ долларининг охирги 6 ойдаги ўртача валюта курси, сўм/доллар;

Кх — пахта-тўқимачилик кластерининг бир тонна пахта толасига тўғри келадиган пахта хом ашёсини тайёрлаш, ташиш, сақлаш ва қайта ишлаш бўйича харажатлари пахта толасининг Нью-Йорк биржаси ўртача 6 ойлик фьючерс котировкалари бўйича АҚШ долларидаги ўртача нархининг 20 фоизи миқдорида, сўмда;

Тч — ўртача тола чиқиш коэффициенти (33,5%);

Имқ — бир тонна пахта хом ашёсига тўғри келадиган иккиламчи маҳсулотнинг ўртача 6 ойлик қиймати, сўмда (чигит чиқиш коэффициенти — 53%, линт — 4%, ўлик пахта — 2%).

Юқорида келтирилган формула асосида аниқланган ўртача нархдан келиб чиқиб, пахта хом ашёси харидининг якуний ҳисоб-китоблари мазкур Низомга 1-иловадаги ҳар бир саноат нави, синфи ва типи бўйича коэффициентларни ўртача нархга кўпайтирган ҳолда амалга оширилади.

13. Қуйидагилар:

пахта хом ашёсининг нав ва синфлар бўйича нархини ҳисоблаш коэффициентлари 1-иловага мувофиқ;

пахта толасининг тип ва кодлар бўйича нархини қайта ҳисоблаш коэффициентлари 2-иловага мувофиқ аниқланади.

Харидор пахта хом ашё сини давлат стандарти (Oʻz DSt 615:2008) талаблари асосида сифат кўрсаткичларига (намлик, ифлослик) мувофиқ қабул қилади.

Пахта хом ашёсини қабул қилиш жараёнида эътирозлар юзага келганда, сотувчи ҳудуддаги Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Агросаноат мажмуи устидан назорат қилиш инспекциясининг малакали мутахассисларидан иборат арбитраж гуруҳларига мурожаат қилиши ва уларнинг хулосасини олиши мумкин.

14. Сотувчи фьючерс, форвард шартномаси доирасида пахта хом ашёси бўйича тўловларни тўлиқ қабул қилгандан сўнг бир иш куни ичида биржани тўловлар тўлиқ амалга оширилган сана ҳақида хабардор қилади.

Биржа ушбу хабарномада берилган маълумотларни солиқ органи томонидан тақдим этилган электрон ҳисобварақ-фактураларга солиштириб текширади.

15. Сотувчи ва харидор фьючерс, форвард шартномасида назарда тутилган юклаш даври доирасида пахта хом ашёсини юклаш муддатини келишади.

Бунда:

сотувчи шартномада белгиланган миқдордаги пахта хом ашёсини харидорнинг тегишли омборига етказиб беради.

16. Сотувчи фьючерс, форвард шартномаси доирасида пахта хом ашёсини харидорга етказиб берганлигини ҳамда маҳсулот учун тўловлар амалга оширилганлигини тасдиқловчи ҳужжатларни (биржа битимлари бўйича тўлов топшириқномалари, тарафлар томонидан тўловлар тўлиқ бажарилганлигини тасдиқловчи келишувлар) тақдим этганда, биржада битим ёпилади.

17. Амалдаги қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда фьючерс, форвард шартномаси тарафларидан бирига нисбатан суд қарорига кўра тўловга қобилиятсизлик тўғрисидаги иш юритиш бошланган тақдирда ёки тараф тўловга қобилиятсиз деб топилганда, фьючерс шартномаси иккинчи тарафнинг талабига асосан суд тартибида ёки белгиланган тартибда Қишлоқ хўжалиги вазирлиги томонидан пахта-тўқимачилик кластери кластерлар реестридан чиқарилганда бекор қилинади ҳамда тўловга қобилиятсиз тараф тўғрисидаги маълумот «Агроплатформа» АТ ахборот тизимидан чиқарилади.

Бунда пахта-тўқимачилик кластерига нисбатан тўловга қобилиятсизлик тўғрисидаги иш юритиш бошланган тақдирда ёки у тўловга қобилиятсиз деб топилганда белгиланган тартибда Қишлоқ хўжалиги вазирлиги томонидан пахта-тўқимачилик кластери кластерлар реестридан чиқарилганда:

шартнома бекор бўлади ва закалат пуллари сотувчи фойдасига жарима сифатида ўтказилади;

пахта хом ашёси биржа савдоларига қайта сотувга чиқарилади.

Бунда сотилмай қолган пахта хом ашёси йиғим-терим даврида сотувчилар томонидан спот шартномаси асосида сотилади. Сотувдан тушган маблағлар сотувчиларнинг 23210 ҳисобварағига йўналтирилади.

18. Сотувчи томонидан ўз маблағи ва/ёки тижорат кредити ҳисобидан етиштирилган пахта хом ашёси биржа савдолари орқали спот шартномалари асосида сотилади.

Бунда:

спот шартномалари расмийлаштиришни режалаштирган сотувчилар ҳар ҳосил йилининг 1 мартигача (2025 йил ҳосили учун 1 майгача) мавжуд пахта хом ашёсини сақлаш омборлари (маскан) белгиланган талабларга жавоб бериши юзасидан Агросаноат мажмуи устидан назорат қилиш инспекцияси ва бошқа тегишли идоралар томонидан берилган хулосани ёки худди шундай хулосаси мавжуд омборлар бўйича пахта хом ашёсини вақтинча сақлаш ёки ушбу омборни ижара олиш тўғрисида тузилган шартномани «Агроплатформа» ахборот тизимига киритиши шарт;

пахта хом ашёсини вақтинча сақлаш ёки омборни ижарага олиш тўғрисида тузилган шартномалари мавжуд бўлмаган сотувчилар етиштириладиган пахта хом ашёси бўйича ҳар ҳосил йилининг 1 мартигача форвард ёки 1 июнигача фьючерс шартномасини расмийлаштиради.

19. Стандарт спот биржа контракти сотувчилар томонидан биржага тақдим этиладиган ариза ҳамда Агросаноат мажмуи устидан назорат қилиш инспекцияси томонидан берилган синов хулосаси асосида очилади.

20. Биржа савдолари амалдаги қонунчилик ҳужжатлари ва ҳисоб-китоб-клиринг операцияларини ўтказиш қоидаларига мувофиқ ўтказилади.

21. Сотувчи ва харидор биржа савдоларида мустақил равишда биржа билан тузилган битимга мувофиқ дилер сифатида ёки брокер номидан трейдерлар орқали мустақил иштирок этадилар.

22. Тўланган аванс суммасига мувофиқ ҳар бир биржа савдоси бўйича сотувчи ва харидорни биржа савдоларга қўйиш ва улардан четлатиш, биржа савдолари ғолибларини аниқлаш ва биржа битимларини рўйхатдан ўтказиш БСЭТда амалга оширилади.

23. Томонлар ўз мажбуриятларини бажармаган тақдирда, уларга нисбатан тузилган олди-сотди шартномаси ва биржа савдолари қоидаларига мувофиқ тегишли чоралар қўлланади.

24. Биржа савдоларида нархлар манипуляцияси ички (инсайдерлик) маълумотлардан фойдаланиш ва асоссиз даромад олишнинг рақобатга зид бошқа усулларидан фойдаланишнинг олдини олиш қоидалари асосида назорат қилинади.

25. Биржа савдоларини ташкил қилиш, шартномавий мажбуриятларини бажариш ва ҳисоб-китоб-клиринг хизматларини кўрсатиш жараёнида юзага келадиган баҳс ва келишмовчиликлар биржанинг арбитраж комиссияси ёки суд томонидан ҳал этилади.

Бунда фьючерс, форвард шартномаси маҳсулот етказиб бериш муддатидан олдин тарафларнинг ўзаро келишуви асосида ёки иқтисодий суд орқали бекор қилинади.

Фьючерс, форвард шартномаси иқтисодий суд томонидан бекор қилинган тақдирда, қонуний кучга кирган суднинг ҳал қилув қарори асосида фьючерс, форвард шартномаси нархида маҳсулот биржа савдоларига қайта сотувга чиқарилади.

26. Харидор пахта хом ашёсини шартномада белгиланган нархда сотиб олишдан бош тортганда, белгиланган муддатда тўлиқ ҳисоб-китобларни амалга оширмаган, сотувчи пахта хом ашёсини харидорга шартномада белгиланган шарт ва муддатда етказиб бермаган тақдирда:

мажбуриятларни бажармаган томоннинг закалат пуллари жабрланувчи фойдасига жарима сифатида ушлаб қолинади;

тузилган фьючерс, форвард шартномаси шартлари асоссиз бажарилмаганда, суд қарорига асосан биржа битими бўйича шартнома қийматининг бажарилмаган қисмининг 25 фоизи миқдорида жарима қўлланади.

12. Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 13 сентябрдаги «Пахта хом ашёси етиштирувчиларини молиявий қўллаб-қувватлаш чора-тадбирлари тўғрисида»ги 574-сон қарорида:

а) 2-бандда:

иккинчи хатбошида:

«биржа савдолари орқали» сўзларидан кейин «2024 йил 31 декабрга қадар» сўзлари билан тўлдирилсин;

«маблағлари ҳисобидан» сўзларидан кейин «2025 йил 1 мартгача» сўзлари билан тўлдирилсин;

бешинчи хатбоши «ошмаган қисмини» сўзларидан кейин «2025 йил 1 мартгача» сўзлари билан тўлдирилсин;

б) 4-банддаги «2024 йил 1 декабрга қадар» сўзлари «2024 йил 1 декабрдан 2025 йил 1 февралгача» сўзлари билан алмаштирилсин.