Hujjatga taklif yuborish
Audioni tinglash
Hujjat elementidan havola olishЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ҚУРИЛИШ ВА УЙ-ЖОЙ КОММУНАЛ ХЎЖАЛИГИ ВАЗИРИНИНГ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБУЙРУҒИ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.04.16-23 «Қуёш сув иситиш қурилмалари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларини тасдиқлаш тўғрисида
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2024 йил ҳисобга олинди, 238 ҳисоб рақами]
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикасининг Шаҳарсозлик кодекси, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 27 ноябрдаги ПФ-6119-сон «Ўзбекистон Республикаси қурилиш тармоғини модернизация қилиш, жадал ва инновацион ривожлантиришнинг 2021 — 2025 йилларга мўлжалланган стратегиясини тасдиқлаш тўғрисида»ги ҳамда 2020 йил 13 мартдаги ПФ-5963-сон «Ўзбекистон Республикасининг қурилиш соҳасида ислоҳотларни чуқурлаштиришга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги фармонларига мувофиқ буюраман:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. ШНҚ 2.04.16-23 «Қуёш сув иситиш қурилмалари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари иловага мувофиқ тасдиқлансин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Ўзбекистон Республикаси қурилиш вазирининг 2018 йил 7 декабрдаги 311-сон буйруғи билан тасдиқланган ҚМҚ 2.04.16-18 «Қуёшли иссиқ сув таъминоти қурилмалари» қурилиш меъёрлари ва қоидалари ўз кучини йўқотган деб топилсин.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Мазкур буйруқ Ўзбекистон Республикаси Фавқулодда вазиятлар вазирлиги, Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги, Энергетика вазирлиги ҳамда Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитаси билан келишилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Ушбу буйруқ расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishВазир Б. ЗАКИРОВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТошкент ш.,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2024 йил 20 февраль,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish01/6-1-сон
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКелишилди:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСанитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитаси раиси Б. ЮСУПАЛИЕВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТошкент ш.,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2024 йил 19 январь
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭкология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазири А. АБДУХАКИМОВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТошкент ш.,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2024 йил 12 январь
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishФавқулодда вазиятлар вазири А. КУЛДАШEВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТошкент ш.,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2024 йил 8 январь
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭнергетика вазири Ж. МИРЗАМАХМУДОВ
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТошкент ш.,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2024 йил 27 январь
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирининг 2024 йил 20 февралдаги 01/6-1-сон буйруғига
ИЛОВА
ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.04.16-23 «Қуёш сув иситиш қурилмалари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМазкур шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари (бундан буён матнда ШНҚ деб юритилади) қуёш сув иситиш қурилмаларини лойиҳалаштиришга оид бўлган талабларни белгилайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУшбу ШНҚ талаблари иссиқлик пунктларини, шунингдек иссиқ сув таъминоти тизимлари, корхоналар, бинолар ва иншоотларни технологик эҳтиёжлари ҳамда даволаш профилактика муассасалари биноларида ва бошқа биноларда даволаш тадбирлари учун мўлжалланган техник шартларга мувофиқ саноатда ишлаб чиқарилган, комплектли маиший қуёшли иссиқ сув таъминоти қурилмаларини лойиҳалашга нисбатан татбиқ этилмайди.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-боб. Норматив-ҳуқуқий ҳужжат, шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари ҳамда техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатларга ҳаволалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. Мазкур ШНҚда қуйидаги норматив-ҳуқуқий ҳужжат, шаҳарсозлик нормалари
ва қоидалари, техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатларга ҳаволалар келтирилган:
ва қоидалари, техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатларга ҳаволалар келтирилган:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг «Газ хўжалигида хавфсизлик қоидаларини тасдиқлаш тўғрисида» 2019 йил 16 мартдаги 226-сон қарори;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 1.04.01-22 «Бино ва иншоотларнинг техник ҳолатини текшириш ва мониторинг қилиш»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚМҚ 2.01.08-19 «Шовқиндан ҳимоя»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚМҚ 2.04.01-98 «Бинолар ички водопроводи ва канализацияси»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.01.01-22 «Лойиҳалаш учун иқлимий ва физикавий-геологик маълумотлар»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 3.01.02-23 «Қурилишда хавфсизлик техникаси»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.01.02-04 «Бинолар ва иншоотларнинг ёнғин хавфсизлиги»;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГОСТ 21.1101 — 2013 «Қурилиш учун лойиҳа ҳужжатлари тизими. Лойиҳа ва ишчи ҳужжатларга қўйиладиган асосий талаблар» (расмий манба: Система проектной документации для строительства. Основные требования к проектной и рабочей документации).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-боб. Атамалар ва таърифлар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. Ушбу ШНҚда қуйидаги атама ва таърифлардан фойдаланилган:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishфаол элемент — қуёш тизимининг элементи бўлиб, у ўзининг махсус шакли ва геометрик параметрлари туфайли суюқлик оқимининг гидродинамик кўрсаткичларига фаол таъсир кўрсатади ҳамда турли хил ижобий энергия эффектларига эришишни таъминлайдиган элемент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishдублёр — қуёш сув иситиш қурилмаларидан олинган сувни иситиш учун мўлжалланган анъанавий иссиқлик манбаи;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўрнини босиш коэффициенти — қуёш энергияси билан таъминланган иссиқлик юкламанинг улуши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishўз-ўзини дренаж қиладиган қурилма — циркуляция насоси тўхтатилганда, иссиқлик ташувчисини музлашдан ҳимоялаш учун автоматик равишда уни дренаж бакига тўкиб, насос ишга тушганидан кейин иссиқлик ташувчиси билан қайта тўлдириладиган қурилма;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishстагнация — иссиқлик ташувчисини циркуляцияси тўхтагандаги тизимнинг ишлаш режими;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсувнинг ҳарорат стратификацияси — ҳароратга қараб сув зичлигини ўзгариши натижасида юзага келадиган вертикал ҳароратнинг ўзгариши;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиссиқлик қабул қилиш контури — бевосита қуёш энергияси билан иссиқлик ташувчисининг қиздиришни амалга оширадиган контур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-боб. Умумий қоидалар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. Тураржой, жамоат, ишлаб чиқариш, ёрдамчи бинолар ва хоналарнинг қуёш сув иситиш қурилмаларини ишончли ишлашини таъминлаш учун лойиҳаларда қуйидагилар кўрсатилган бўлиши керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishнасосларни оптимал тартибда ишлашини таъминлаш учун уларни ростлаш ва созлаш ишларини бажариш кетма-кетлиги;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтанланган автоматлаштириш асбобларни мос равишда созлаш ишлари;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқурилмаларнинг техник фойдаланиш тадбирлари ҳақидаги кўрсатмалар.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. Қуёш сув иситиш қурилмаларидан фойдаланишнинг техник-иқтисодий мақсадга мувофиқлигини аниқлаш услуби ушбу ШНҚнинг 1-иловасида келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5. Қуёш сув иситиш қурилмаларининг электр мосламалари «Электр ускуналарини тузилиши қоидалари» (20-15-143/14-сон, 2006 йил 18 июль) талабларига жавоб бериши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6. Қуёш сув иситиш қурилмаларининг газ мосламалари Вазирлар Маҳкамасининг 2019 йил 16 мартдаги 226-сон қарори билан тасдиқланган «Газ хўжалигида хавфсизлик қоидалари» талабларига жавоб бериши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7. Биноларнинг томларида жойлашган қуёш сув иситиш қурилмаларида эвакуация йўлларининг сони ва жойлашиши ШНҚ 2.01.02-04да белгиланган ёнғин хавфсизлиги талабларига мувофиқ амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8. Қуёш сув иситиш қурилмаларини лойиҳалаш мазкур ШНҚ ҳамда ҚМҚ 2.04.01-98 нинг талабларига мувофиқ амалга оширилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-боб. Қуёш сув иситиш қурилмаларининг асосий жиҳозлари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9. Қуёш сув иситиш қурилмалари учун бир ёки икки қават ойнали ясси оқиб ўтувчи қуёш сув иситиш қурилмаларини, шунингдек икки қават ойнали қувурсимон вакуумли сувга бевосита иссиқлик узатиладиган U-симон қувурлар ёки иссиқлик қувурлари билан жиҳозланган қуёш сув иситиш қурилмаларини қўллаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКонцентрациялайдиган қуёшли ёки ойнасиз ясси қуёш сув иситиш қурилмаларини, шунингдек пластикли қуёш сув иситиш қурилмаларини қўлланилиши техник-иқтисодий асослангандагина йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10. Қуёш сув иситиш қурилмаларидан фойдаланишда биноларнинг иссиқ сув таъминоти ва иситиш тизимларида ишлатиладиган сув насосларини қўллаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11. Қуёш сув иситиш қурилмаларида антифризлардан фойдаланилганда ҳўл роторли ёки зичлиги жиҳатидан ўхшаш бўлган бошқа насослардан фойдаланиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭлектр энергияси таъминотида узилишлар пайтидаги циркуляция насосларининг стагнация режимидаги фавқулодда тўхташ вақтида қурилманинг қизиб кетишини олдини олиш учун икки контурли антифризга эга бўлган тизимларда ўз-ўзини дренаж қиладиган қурилмалардан фойдаланиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12. Бир ва икки контурли қуёш сув иситиш қурилмаларида ўз-ўзини дренаж қиладиган қурилмалардан фойдаланилганда, иссиқлик ташувчисининг циркуляцияга сарфланадиган электр энергиясини тежаш ҳамда насосларни тўхташ ва ишга тушуриш вақтида гидравлик зарбаларни олдини олиш мақсадида тораювчан мосламалар кўринишга эга бўлган фаол элементларни қўллаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13. Фаол элементлар иссиқлик қабул қилиш контурида дренаж бакининг уланиш жойларида қуёш сув иситиш қурилмаларидан сувни тўкилишини таъминлаш учун пастроқда ўрнатилиши, бунда унинг торайган кесими дренаж баки билан уланиши ҳамда фаол элементнинг ўзи эса циркуляция насосининг сўриш қувурчасида ўрнатилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТорайиш мосламаси шаклидаги ўзини-ўзи бошқарувчи фаол элементнинг геометрик ва гидродинамик кўрсаткичларини ҳисоблаш усули мазкур ШНҚнинг 2-иловасида келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish14. Ўз-ўзини дренаж қиладиган қуёш сув иситиш қурилмаларининг иссиқлик қабул қилиш контурида антифриз (сув ёки мой) билан тўлдиргандан сўнг электр энергиясини тежашда иссиқлик ташувчисини айлантириш учун частота регуляцияси билан ишлайдиган циркуляция насосларидан фойдаланиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish15. Тураржой биноларида циркуляция насослари ўрнатилганда кам шовқинли ҳўл роторли насослар ишлатилиши ёки ҚМҚ 2.01.08-19да келтирилган шовқин ва тебранишни камайтириш чоралари кўрилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish16. Қуёш сув иситиш қурилмаларини бир контурдан бошқасига тезкор иссиқлик узатилиши ва пластинкали иссиқлик алмаштиргичлари ёки иссиқлик алмаштиргичли бак аккумуляторлар билан амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИссиқлик алмаштиргичларнинг сиртларини ҳисоблашда ҳарорат босимининг ўртача логарифмик қиймати 5 °С дан ошмаган ҳолда олиниши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish17. Қуёш сув иситиш қурилмаларининг ишлаш самарадорлигини, қурилманинг фойдаланишга тайёрлигини ва тизимнинг иссиқлик (тўплаш) аккумуляциясини ошириш учун қуёш сув иситиш қурилмаларида сувнинг вертикал ва горизонтал ҳарорат ўзгариши содир бўладиган иссиқлик аккумуляторларидан фойдаланиш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishАккумуляторларда сувнинг ўзгармас ҳарорат стратификациясини таъминлаш учун унинг ҳароратига қараб, тегишли ҳарорат қатламларига селектив тақсимлаш ва улардан сувни олиш учун мўлжалланган тешикли (перфорацияли) қувур шаклидаги ўз-ўзини бошқарувчи фаол элементларни қўллаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish18. 20 m2 гача бўлган қуёш сув иситиш қурилмаларида иссиқлик аккумуляторларига сувни селектив тақсимлаш ва олиш учун мўлжалланган перфорацияли қувурлар билан жиҳозланган бойлерлардан фойдаланиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish19. 20 m2 дан ортиқ бўлган қуёш сув иситиш қурилмалари иссиқлик аккумуляторларига сувни селектив тақсимлаш ва олиш учун мўлжалланган перфорацияли қувурларнинг геометрик ва гидродинамик кўрсаткичларини ҳисоблаш йўли билан аниқлаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish20. Сувли иссиқлик аккумуляторларининг ҳарорат қатламларига мос равишда сувнинг ҳароратига кўра тақсимлаш ва олиш учун перфорацияли қувур шаклидаги ўзини-ўзи бошқарувчи фаол элементнинг геометрик ва гидродинамик кўрсаткичларини ҳисоблаш усули мазкур ШНҚнинг 3-иловасида келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish21. Ишлаш самарадорлигини ва ишончлилигини ошириш мақсадида қуёш сув иситиш қурилмалари сувининг иситиш ҳароратини бошқариш учун автоматлаштирилган фаол элементлардан фойдаланилиши ва ушбу қурилмаларнинг ечимлари, схемалари лойиҳада назарда тутилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish22. Насос циркуляцияли қуёш сув иситиш қурилмаларида иситиш жараёнини бошқариш ва ҳолатини назорат қилиш учун ҳарорат датчикли электрон контроллерлардан фойдаланиш зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚуёш сув иситиш қурилмаларининг энергия самарадорлигини аниқлаш усули ушбу ШНҚнинг 4-иловасида келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-боб. Қуёш сув иситиш қурилмаларини конструкциялаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish23. Қуёш сув иситиш қурилмаларининг турини танлаш бинонинг тури ва вазифасига кўра иқтисодий асослантирган ҳолда бажарилиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish24. Қуёш сув иситиш қурилмаларининг асосий схемалари ва уларни ҳар хил турдаги сувли иссиқлик аккумуляторлари ҳамда сувни иситиш учун дублёр қурилмалар ёрдамида амалга оширишга оид бўлган мисоллар мазкур ШНҚнинг 5-иловасида келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish25. Қуёш сув иситиш қурилмаларининг схемасини танлашда бино ва иншоотнинг тури унинг вазифасига кўра, шунингдек қуёш сув иситиш қурилмаларининг турига, қурилмани ишлатиш мавсумига мувофиқ бўлиши, бунда қуёш сув иситиш қурилмаларининг қишда музлашдан ва ёзги мавсумда стагнация режимида қизиб кетишидан ҳимоя қилиш усулига қараб амалга ошириш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish26. Табиий циркуляцияли ва тўғри оқимли бир контурли схемаларни, мавсумий қуёш сув иситиш қурилмаларининг мустақил (автоном) қурилмаларида қўллаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish27. Насос циркуляцияли бир контурли ўзини-ўзи дренаж қиладиган схемани, умумий майдони 30 m2 дан ошадиган, иссиқлик қабул қилувчи контури ва ясси қуёш сув иситиш қурилмаларини музлашдан ва қизиб кетишдан ҳимоя қилиш учун юқори қувватли тўлиқ йил мобайнида ишлайдиган қуёш сув иситиш қурилмаларида қўллаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish28. Насос циркуляцияли икки ва уч контурли ўзини-ўзи дренаж қиладиган схемаларни, ясси ва қувурсимон вакуумли қуёш сув иситиш қурилмалари билан жиҳозланган, иссиқлик қабул қилиш контурида стагнация ҳолатида ёз мавсумида қизиб кетишидан ҳимоя қилиш учун музламайдиган суюқлик (антифриз) ишлатиладиган, йил давомида фойдаланиладиган қуёш сув иситиш қурилмаларида қўллаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish29. Мавсумий қурилмаларда, гелиоконтурда иссиқлик ташувчисининг табиий ёки насос ёрдамида циркуляциялаш билан бир контурли схемаларни қўллаш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish30. Табиий циркуляцияли, алоҳида бак-аккумуляторли бир модулдаги майдони 30 m2 гача бўлган қуёш сув иситиш қурилмаларини қўллаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish31. Табиий циркуляцияли майдони 30 m2 дан ортиқ бўлган қуёш сув иситиш қурилмалари бир геометрик сатҳда жойлашган, совуқ сув узатиладиган ва иссиқ сув олинадиган қувурўтказгичлари билан параллель боғланган алоҳида бак-аккумуляторларга эга бўлган мустақил модулларга бўлиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish32. Икки контурли қурилманинг иссиқликни қабул қилиш контурида иссиқлик ташувчиси сифатида деаэрацияланган сув ёки заҳарли бўлмаган ва ёнмайдиган антифриздан ёки мойлардан фойдаланиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДиэтиленгликоль асосидаги антифризлардан фойдаланишга йўл қўйилади. Ушбу ҳолатда иккита боғлиқ бўлмаган иссиқлик алмаштиргичли бак-аккумуляторлар ёки уч контурли қурилма ишлатилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish33. Қуёш сув иситиш қурилмалари қўшимча (дублёр) иссиқлик манбалари (қозонхона, электр қозони ва бошқалар) билан ўзаро боғланган бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish34. Ёзги душларда жўмраклардаги босим камида 1,5 m олиниши, бунда ҳар бир жўмрак мустақил равишда иссиқ ва совуқ сув етказиб бериши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish35. Қуёш сув иситиш қурилмаларининг фазовий жойлаштирилишини қурилиш майдонининг имкониятларини, ландшафт ва иқлимий шароитларни ҳисобга олган ҳолда аниқлаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish36. Биноларнинг томида жойлаштириладиган қуёш сув иситиш қурилмалари таянчларга ўрнатилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish37. Томдан қуёш сув иситиш қурилмаларининг тагигача бўлган масофа томни таъмирлашга имконият бериши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish38. Қуёш сув иситиш қурилмалари оптимал жойлашиши жануб ҳисобланиб, шарққа 20° гача, жанубий ғарбга 30° гача оғишига йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЙил давомида ишлайдиган қурилмалар учун қуёш сув иситиш қурилмаларининг горизонтга нисбатан қиялик бурчаги маҳаллий кенгликка тенг қилиб олиниши, бунда ёз мавсумида маҳаллий кенглигидан 15° айириб ташлаб, иситиш даврида эса маҳаллий кенглигига 15° қўшиб қабул қилиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish39. Чўкувчи грунтларда қуёшли иссиқ сув таъминоти қурилмаларини лойиҳалаштиришда сув чиқаришда ва қурилма сув қўйиб юборган ҳолда бино ва иншоотлар остидаги грунтда сув тўпланишини ва ташлама сувларини ирригация ёки бошқа усулларда чиқариш чоралари кўрилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish40. Бак-аккумуляторлар, иссиқлик алмаштиргичлар ва қувурўтказгичларда иссиқлик изоляциясини назарда тутиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚувурўтказгичлар ва ускуналарни иссиқлик изоляциясининг термик қаршилиги иссиқлик йўқолишининг 5 фоиздан ошмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish41. Гелио қабул қилувчи контурининг сувини тўкиш ва тўлдириш учун мосламалардан (тўкиш жўмраклари ва водопровод сувини узатиш учун вентиллар) фойдаланиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish42. Қуёш сув иситиш қурилмаларида ҳавони чиқариш учун клапан бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish43. Табиий циркуляцияли қурилмаларда қуйидагилардан фойдаланиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув узатувчи қувурўтказгичларни, водопровод сувини бак-аккумуляторнинг пастки қисмига улашда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқуёш сув иситиш қурилмаларидан исиган сувни олиб кетувчи ва уни иссиқ сув таъминоти тизимига узатувчи қувурўтказгичларни бак-аккумуляторнинг юқори қисмига улашда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбак-аккумулятори билан улаш учун ўтиш диаметри 20 mm дан кам бўлмаган қувурлардан.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish44. Қуёш сув иситиш қурилмаларининг магистрал қувурўтказгичлари ётқизилганда, иссиқлик ташувчиси табиий айланишли қурилмалар учун 0,01 дан, иссиқлик ташувчиси насосли циркуляцияли қурилмалар учун эса 0,002 дан кам бўлмаган қияликда бўлиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish45. Қуёш сув иситиш қурилмаларини уловчи қувурларнинг қалинлиги бутун узунлиги бўйича 5 — 10 mm қабул қилиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish46. Қуёш сув иситиш қурилмаларини жойлаштиришда қаторлар ёки қурилманинг блоклари орасида горизонтал бўйича масофани йил давомида ишлатиладиган қурилмалар учун қатор ёки қуёш сув иситиш қурилмалари блокининг 1,7 m баландлигига тенг, ёзда ишлатиладиган қурилмалар учун эса қатор баландлигини 1,2 m га тенг қилиб олиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish47. Қуёш сув иситиш қурилмаларини лойиҳалаштириш жараёнида уларнинг гуруҳидан (бу гуруҳлар параллель уланганда) иссиқлик алмаштиргичлар, бак-аккумуляторни кириш ва чиқиш жойида иссиқлик ташувчиси ҳароратини ўлчаш ҳамда иссиқлик қабул қилиш нуқтасида манометр ўрнатиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish48. Қуёш сув иситиш қурилмаларидан чиқаётган иссиқ сувнинг доимий ҳароратини таъминлаш учун иссиқлик ташувчисининг циркуляцияси насос ёрдамида бўлган қурилмалардан ҳамда автоматик созлагичлардан, табиий бўлган қурилмаларда эса ўзини-ўзи бошқарадиган элементлардан фойдаланиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish49. Иссиқлик қабул қилиш контурида иссиқлик ташувчисини доимий сарфи билан ишлайдиган қуёш сув иситиш қурилмаларини циркуляцияли насослар билан бошқариш учун дифференциал термосозлагичларни қўллаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБунда, битта датчик иссиқлик ташувчиси йўналиши бўйича охирги қуёш сув иситиш қурилмалари пластинаси пастки юзасига ўрнатилиши, иккинчиси эса бак-аккумуляторда совуқ сувни кириш қувурчаси сатҳида тезкорлик иссиқлик алмаштиргичда эса ундан иссиқ сув чиқиш қувурчасида ўрнатилган бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish50. Қуёш сув иситиш қурилмалари самарали ишлаши учун уларни гуруҳларга аралаш (кетма-кет параллел ва параллел кетма-кет) схема бўйича уланиши таъминланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚуёш сув иситиш қурилмаларида иссиқлик ташувчисининг ҳаракатини пастдан юқорига деб қабул қилиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishКатта майдонли қуёш сув иситиш қурилмаларининг алоҳида секциялари носоз ҳолга келганда, бутун қурилмани тўхтатмасдан уларни ўчириш имконияти кўзда тутилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish51. Майдони 30 m2 дан катта бўлган насос ёрдамида циркуляция қилинадиган қуёш сув иситиш қурилмаларининг иссиқлик қабул қилиш контурида захира насос ўрнатилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish52. Қуёш сув иситиш қурилмаларининг лойиҳаларида баландлиги 0.9 m дан кам бўлмаган ҳамда тагига 0,1 m дан кам бўлмаган яхлит қопламага эга бўлган зина панжаралари билан жиҳозланган нарвонлар ва доимий майдончалар назарда тутилиши, бунда ўтиш майдончалари ва нарвонлар иккиёқлама тўсиқ (перила)ларга эга бўлиши зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish53. Силлиқ майдончалар ва зинапоялардан фойдаланмаслик лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishНарвонларнинг эни камида 0,6 m, поғоналар орасидаги баландлиги кўпи билан 0,2 m, зинапояларнинг эни эса камида 0,08 m бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБаландлиги 1,5 m дан катта бўлган нарвонлар горизонталга нисбатан 50° қияликда ўрнатилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish54. Қуёш сув иситиш қурилмалари, арматуралари, ўлчов назорат асбоблари ва бошқа жиҳозларга хизмат қилиш учун эркин ўтиш йўлакларининг эни 0,8 m дан кам бўлмаслиги зарур.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЕр юзи, ёпмалар ёки ишчи тўшамалардан 5 m гача баландликда бўлган қуёш сув иситиш қурилмаларига хизмат кўрсатишда ШНҚ 3.01.02-23 талабларига мувофиқ тиркаб қўйиладиган нарвонлар ва кўчма вишкалардан фойдаланишга йўл қўйилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish55. Қуёш сув иситиш қурилмалари лойиҳаларда келтирилган кўрсатмаларга асосан монтаж қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6-боб. Қуёш сув иситиш қурилмаларининг ҳисоби
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish56. Қуёш сув иситиш қурилмаларини ҳисоблашда қурилманинг турига (мустақил, ёки дублёр), йил давомида ишлаш даврига (мавсумий ёки йил давомида), иссиқлик ташувчисининг иссиқлик қабул қилиш контурида циркуляция усулига (табиий ёки насосли) ҳамда уларни музлашдан ва стагнация ҳолатида қизиб кетишдан ҳимоя қилиш усулига қараб амалга ошириш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish57. Иссиқ сув таъминотида мавсумий қурилмаларни ҳисоблаш жадваллар ва номограммалардан фойдаланган ҳолда соддалаштирилган усулда бажарилиши, шунингдек йил давомида ишлайдиган қурилмаларни ҳисоблаш мазкур ШНҚнинг 3-иловасига мувофиқ амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЯкуний ҳисоб-китобларда қуёш сув иситиш қурилмалари ва иссиқлик аккумуляторининг ҳақиқий кўрсаткичлари ҳисобга олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish58. Қуёш сув иситиш қурилмаларининг юзаси 30 m2 дан ортиқ бўлган юқори қувватли қурилмаларни қўллаш ҳисоб-китоблар ва моделлар ёрдамида асосланган ҳолда амалга оширилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish59. Дублёр манбали қурилмаларнинг ҳамма турлари иш даврида қуёш радиацияси йиғиндиси энг кўп бўлган ой кўрсаткичлари бўйича ҳамда дублёр манбаси мавжуд бўлмаган тизимлар эса энг кам бўлган ой кўрсаткичлари бўйича ҳисобланиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish60. Мавсумий дублёрсиз қурилманинг қуёш сув иситиш қурилмаларини нур ютувчи юзасининг майдони А, m2, қуйидаги формула орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда 
(1)
(1)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishVi.s. — иссиқ сувнинг ўртача суткалик сарфи, l/d, истеъмолчиларнинг иссиқ сув сарфининг меъёри бўйича ҚМҚ 2.04.01-98 га мувофиқ қабул қилинади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishqi.s. — қурилманинг иссиқ сув бўйича ўртача мавсумий суткалик солиштирма унумдорлиги, l/(m2 d);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishηТ — қувурўтказгичларнинг иссиқлик йўқотишини ҳисобга олувчи коэффициент, ηТ=0,8÷0,85 га тенг деб қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМазкур ШНҚнинг 1-расмига мувофиқ қурилманинг иссиқ сув бўйича ўртача мавсумий суткалик солиштирма унумдорлиги qi.s, l/(m2d) ни қуёш энергиясининг горизонтал юзага келиб тушадиган умумий кунлик миқдори Еg, MJ/(m2d) га қараб аниқлашда қурилиш майдони учун қурилманинг ишлаш даврининг энг кам миқдордаги қуёш нурига эга бўлган ой ШНҚ 2.01.01-22 талабларига мувофиқ қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-расм. Иссиқ сув таъминоти қурилмасининг ўртача суткалик солиштирма унумдорлиги qi.s ни қуёш энергиясининг горизонтал юзага келиб тушадиган умумий кунлик миқдори Еgга боғлиқлиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish61. Йил давомида ишлайдиган дублёрли қурилманинг қуёш сув иситиш қурилмаларини нур ютувчи юзасининг дастлабки майдони А, m2 қуйидаги формула орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishθ — ўлчамсиз параметр (унинг қиймати қуёш энергияси ҳисобидан иссиқлик юкламасини ўрнини босиш f коэффициентига боғлиқ ҳолда аниқланади).
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚуёш энергияси ҳисобидан иссиқлик юкламасини ўрнини босиш f коэффициентини θ ўлчамсиз параметрига боғлиқлик графиги мазкур ШНҚнинг 2-расмида келтирилган.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-расм. Қуёш энергияси ҳисобидан иссиқлик юкламасини ўрнини босиш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishf коэффициентини θ ўлчамсиз параметрига боғлиқлик графиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQn — ҳисобий даврга нисбатан олинган иссиқлик юклама ёзги мавсум ёки 1 йил учун J қуйидаги формула орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQn=N Vi.s ρcr(ti.s.-ts.s.), (3)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishN — ҳисобий даврдаги кунлар сони, d;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishVi.s. — иссиқ сувнинг ўртача суткалик сарфи, l/d, ҚМҚ 2.04.01-98 га мувофиқ қабул қилинади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishρ — сувнинг зичлиги, kg/m3;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishcr — сувнинг солиштирма иссиқлик сиғими, cr=4190 J/(kg оС);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishti.s. — иссиқ сувнинг минимал рухсат этилган ҳарорати, оС, ҚМҚ 2.04.01-98 бўйича қабул қилинади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishts.s. — водопровод совуқ сувининг ҳисобий ҳарорати, оС;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishEk — ҳисобий даврда қуёш сув иситиш қурилмаларининг 1 m2 сирт майдонига тушаётган қуёш энергиясининг ўртача йиғинди миқдори, J/m2, қуёш сув иситиш қурилмаларида уфққа нисбатан нишаб β бурчаги билан белгиланади ва қуйидаги формула орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishEk= REg, (4)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishR — мос равишда қия ва горизонтал юзаларга тушадиган қуёш нурларининг ўртача ойлик миқдорининг нисбати,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishR=1,4 га β=j+15о бўлганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishR=1,1 га β=j бўлганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishR=1,05 га β=j-15о бўлганда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishEg — ҳисобий даврда горизонтал юзага тушаётган қуёш энергиясининг ўртача йиғинди миқдори, J/m2, қурилиш майдони учун ШНҚ 2.01.01-22 га мувофиқ қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚуёш сув иситиш қурилмалари жанубий йўналишида 15° гача оғганда ютилган радиация миқдори 5 фоизга камаяди, 30° га оғганда эса — 10 фоизга.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish62. Йил давомида ишлайдиган дублёрли қурилманинг қуёш сув иситиш қурилмаларини нур ютувчи юзасининг якуний майдони А, m2 қуйидаги формула орқали аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
(5)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishεк — қуёш сув иситиш қурилмаларининг 
W/(m2 оС) қиймати учун қурилган f ни θ бўйича графигига унинг техник паспорти маълумотлари бўйича олинган ҳақиқий 
кўрсаткичларининг фарқи таъсирини ҳисобга олувчи тузатиш коэффициенти;
W/(m2 оС) қиймати учун қурилган f ни θ бўйича графигига унинг техник паспорти маълумотлари бўйича олинган ҳақиқий кўрсаткичларининг фарқи таъсирини ҳисобга олувчи тузатиш коэффициенти;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishεаk — иссиқлик аккумуляторининг қабул қилинган солиштирма 
ҳажмини таянч солиштирма 
0,05 m 3/ m2 ҳажмидан фарқини ҳисобга олувчи тузатиш коэффициенти.
ҳажмини таянч солиштирма 0,05 m 3/ m2 ҳажмидан фарқини ҳисобга олувчи тузатиш коэффициенти.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
W/ (m2 оС)Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-расм. Қуёш сув иситиш қурилмаларининг кўрсаткичларидан тузалиш коэффициенти εк нинг боғлиқлиги.
кўрсаткичларидан тузалиш коэффициенти εк нинг боғлиқлиги.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4-расм. Иссиқлик аккумуляторининг қабул қилинган солиштирма Va ҳажмини унинг таянч солиштирма Vakba 0,05 m3/m2 ҳажмига бўлган нисбатига Eak тузатиш коэффициентинг боғлиқлиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish63. Насос ёрдамида циркуляция қилинадиган қуёш сув иситиш қурилмаларининг максимал соатлик ишлаб чиқарувчанлиги сув тақсимлаш графигида белгиланган меъёрдан юқори бўлса, қурилмаларга бак-аккумуляторлар ўрнатилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБак-аккумуляторларнинг ҳажми V, m3 қурилмада сув истилишининг ва сув истеъмол қилинишининг суткалик графиклари бўйича аниқланиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСуткалик график мавжуд бўлмаса, иқлимий ҳудудга боғлиқ бўлган ҳолда V=(0.06 — 0.08) А формула бўйича, бунда жанубий иқлимий ҳудудлар учун каттароқ қийматни қабул қилиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish64. Иссиқлик қабул қилиш контурида иссиқлик ташувчисининг сарфи ўзгариб турганда насосларни танлаш сарфи максимал катталиги бўйича бажарилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИссиқлик ташувчисининг сарфи доимий бўлганда унинг солиштирма сарфи 20 — 40 kg/(m2h) оралиғида қабул қилиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish65. Иссиқлик ташувчиси ўзгарувчан сарфли қурилмаларни лойиҳалаштирилган иссиқлик алмаштиргичларнинг ҳисоби иссиқлик ташувчисининг ва сув сарфининг ўртача соатлик қиймати бўйича бажариш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish66. Қуёш энергиясидан фойдаланиш ҳисобига иқтисод (тежалган) қилинган ёқилғи миқдорининг В, т.ш.ё./йил, ҳисобини қуйидаги формулага мувофиқ бажариш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishВ= 0.0342 Q/ηyoq.is. (8)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishQ — мавсум (йил) бўйича қуёш сув иситиш қурилмалари ишлаб чиқарган йиғинди иссиқлик миқдори Q, Gj /йил, мазкур ШНҚнинг 6-иловасига асосан аниқланади;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishηyoq.is — ўрни босилган иссиқлик манбаининг фойдали иш коэффициенти.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7-боб. Қуёш сув иситиш қурилмаларини ўрнатиш бўйича талаблар
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish67. Қуёш сув иситиш қурилмаларини монтаж қилиш ишлари кетма-кетлиги ишчи чизмалар орқали амалга оширилиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМавжуд бино ва иншоотларда қуёш сув иситиш қурилмаларини ўрнатиш бўйича лойиҳа ҳужжатлари ишлаб чиқилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish68. Қуёш сув иситиш қурилмаларини очиқ ҳавода қуйидаги жойларда ўрнатиш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбиноларнинг (ясси ёки нишабли) томи ва бошқа ёндош иншоотларга;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбалконлар, бинонинг меъморий бўртиб чиққан қисмига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishер сатҳи (қуёшли очиқ майдон)га.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish69. Қуёш сув иситиш қурилмаларини ўрнатишда соя берадиган қўшни бинолар, дарахтлар, электр узатиш линиялари, тутун қувурлари унга сезиларли таъсир этмаслиги лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish70. Қуёш сув иситиш қурилмалари жануби-шарққа ёки жануби-ғарбга (оптимали — жанубга) қаратиб ўрнатиш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚуёш сув иситиш қурилмаларини жойлаштиришда жанубий йўналишдан шарққа 15° гача оғиш қуёш нурланишининг 5 фоизга, ғарбга эса 30° гача оғиш қуёш нурланишининг 10 фоизга камайишига олиб келишини ҳисобга олиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish71. Қуёш сув иситиш қурилмаларини ўрнатишда мавжуд бино ва иншоотларнинг монтаж қилиш мумкин бўлган жойлардаги конструкцияларнинг юк кўтара олиш қобилиятига (мустаҳкамлигига) кўра ШНҚ 1.04.01-23 га мувофиқ техник кузатув хулосалари бўлиши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish72. Қуёш сув иситиш қурилмалари остидаги таянч конструкцияларни лойиҳалашда қуйидагиларни ҳисобга олиш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishшамол ва қор юкланишларини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқуёш сув иситиш қурилмаларини жойлаштириш режасини;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҳудудларнинг сейсмик куч таъсирларини.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish73. Қуёш сув иситиш қурилмаларини жойлаштиришда қаторлар ёки блоклар орасидаги масофа горизонтал равишда ускунанинг йил давомида ишлашини ҳисобга олган ҳолда 1.7 m га тенг ва ёзги мавсумда эса 1.2 m баландликка тенг олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish74. Қуёш сув иситиш қурилмаларининг фойдали иш коэффициенти тушиб кетишини олдини олиш мақсадида юза қисмининг тозалигини (қор, ёмғир, чангдан) таъминланишини назарда тутувчи чора-тадбирлар лойиҳада инобатга олиниши керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish75. Қуёш сув иситиш қурилмаларининг оптимал қиялик бурчаги қуёш сув иситиш қурилмалари ва горизонт орасидаги бурчак (вакуум найчали ушлаб турувчи рама) ҳисобланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish76. Биноларнинг нишабли том қисмига тизимни ўрнатишда қиялик бурчаги томнинг нишабига асосан ҳисобга олинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЭнг катта энергия миқдори вакуум найчалари бўлган раманинг инсоляция йўналишига тўғри бурчак остида жойлашуви бўйича қабул қилинади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-расм. Қиш ва ёз мавсумида қуёшнинг ҳолати.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish77. Қуёш сув иситиш қурилмаларининг тепа қисмида ҳеч қандай қўшимча қурилмалар бўлмаслиги керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish78. Қуёш сув иситиш қурилмаларини ўрнатишдан олдин у ўрнатиладиган гидравлик тизимнинг бутунлиги ва ишга яроқлилигига ишонч ҳосил қилиш, шунингдек сув таъминоти тармоғининг тўғри уланганлиги ва герметиклиги (сув сизиб чиқиши)ни текшириш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishМагистрал қувурларда иссиқлик йўқотилишини камайтириш мақсадида қуёш сув иситиш қурилмаларини иссиқ сув ишлатиладиган жойга яқин қилиб ўрнатиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish79. Қуёш сув иситиш қурилмаларини куннинг салқин ва булутли пайтида ўрнатиш тавсия этилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЎрнатиш пайтида вакуум найчаларни қуёшда қизишдан сақлаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТизимни ўрнатгандан сўнг, идишни сувга тўлдириб герметиклигини текшириш керак.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУскунанинг тўлиқлигини визуал текширгандан сўнг, таянч конструкцияни йиғишга ўтиш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish80. Қуёш сув иситиш қурилмаларини қуйидаги ҳолларда монтаж қилинмаслиги керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishёғингарчилик, ташқи ҳаво ҳарорати ва шамол тезлиги юқори бўлган вақтларда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқуёш сув иситиш қурилмаларини коррозияга фаол моддалари (масалан, тузлар, туз туманлари, шўр сувлар, фаол кимёвий буғлар, кислотали ёмғир ва бошқалар) мавжуд муҳитларда;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқуёш сув иситиш қурилмаларини нам ҳолатда, техника хавфсизлиги талабларини таъминламасдан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқуёш нурларини тўғридан-тўғри йўналтирувчи мосламаларни қуёш сув иситиш қурилмаларига қаратиб қўйишга;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқуёш сув иситиш қурилмаларини монтаж қилиш ишларини олиб боришда уларнинг юза қисмини зарар етказилганда (қирилганда, дарз кетганда);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishқуёш сув иситиш қурилмаларини бино ва иншоотлар том қисмининг қопламасига.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish81. Қуёш сув иситиш қурилмаларини монтаж қилиш бўйича ишчи ҳужжатдаги чизмаларининг асосий таркиби ГОСТ 21.1101-2013 ҳамда қуйидаги жадвалга мувофиқ шакллантирилиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИшчи ҳужжатдаги чизмаларнинг асосий таркиби
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИшчи ҳужжатларнинг асосий тўпламларини номи | МДҲдаги қисқартмаси | Изоҳ |
Архитектура ва қурилиш ечимлари | АС | Архитектура ва конструктив ечимлар (КМдан ташқари) ишчи чизмаларини бирлаштирганда |
Иситиш, шамоллатиш ва ҳавони тозалаш | ОВ | |
Электр жиҳозлар | ЭМ |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.04.16-23 «Қуёш сув иситиш қурилмалари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
1-ИЛОВА
1-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚуёш сув иситиш қурилмаларини қўлланилишининг иқтисодий мақсадга мувофиқлигини аниқлаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚуёш сув иситиш қурилмалари қуйидаги шарт бажарилганда иқтисодий мақсадга мувофиқ деб ҳисобланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishf < η,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishη — ушбу ШНҚнинг 6-иловаси бўйича аниқланадиган қуёш сув иситиш қурилмаларининг мавсумий ёки йиллик фойдали иш коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishf — қуёш сув иситиш қурилмаларининг иқтисодий самарадорлигининг мезони қуйидаги формула бўйича аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЕW — капитал харажатлари самарадорлигининг меъёрий коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа — фойдаланиш сарфларини қоплаш учун ажратмалар меъёри (меъёрий маълумотлар бўлмаган ҳолда, капитал харажатлардан 0,1 катталикда қабул қилинади);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishК — қуёш сув иситиш қурилмаларига сарфланадиган солиштирма капитал харажатлар, сўм/m2 қуёш сув иситиш қурилмаларига;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishС — аралаштирилган иссиқликнинг солиштирма қиймати, сўм/GJ.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.04.16-23 «Қуёш сув иситиш қурилмалари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
2-ИЛОВА
2-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТорайиш мосламаси шаклидаги ўзини-ўзи бошқарувчи фаол элементнинг геометрик ва гидродинамик кўрсаткичларини ҳисоблаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТорайиш мосламаси шаклидаги ўзини ўзи бошқарувчи фаол элементнинг геометрик ўлчамларини қуйидаги формула бўйича аниқлаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishD — торайиш мосламаси кенг кесимининг диаметри, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishd — торайиш мосламаси тор кесимининг диаметри, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisha1, a2 — торайиш мосламасининг тор ва кенг кесимларидаги кориолис коэффициентлари, маълумотлар бўлмаган ҳолларда a1=a2=1 деб қабул қилиш лозим;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishН — гелиоқурилманинг геометрик баландлиги, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishg — эркин тушиш тезланиши, m/s2;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishW2* — вентури қувурининг кенг кесимидаги сувнинг рухсат этилган тезлиги, W2*=1÷1,5 m/s.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТорайиш мосламасида оқимнинг торайиш даражаси (D / d) гелиоқурилманинг геометрик H баландлигига боғлиқ бўлиб, тизимнинг энг паст сатҳидан энг юқори нуқтасигача бўлган баландлик 2 m дан 25 m гача бўлганда (D / d) 2 дан 5 гача ўзгариши қуйидаги 8-расмга мувофиқ бўлиши лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8-расм. Торайиш мосламаси шаклидаги ўзини ўзи бошқарувчи фаол элементнинг (D / d) диаметрлар нисбатининг гелиоқурилманинг Н баландлигига боғлиқлиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishТорайиш мосламаси шаклидаги ўзини ўзи бошқарувчи фаол элементнинг гидродинамик кўрсаткичларини (маҳаллий қаршилик коэффициентини) қуйидаги формула бўйича аниқлаш лозим:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishэгричизиқ конфузорли ўтишлар учун
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishтўғричизиқ конфузорли ўтишлар учун
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishζ — эгричизиқ конфузорли ζech ва тўғричизиқ конфузорли ζtch торайиш мосламаси учун маҳаллий қаршилик коэффициенти;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— рейнольдс мезони (сони);Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishu — тор кесимдаги тезлик, m/s;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishδ — тор кесим деворларнинг ён томонларидаги тешиклар диаметри, m. Тенгламалар вентури қувури кўринишидаги тораювчи мосламалар учун қўлланилади, бунда тўғричизиқли диффузорларининг конусли бурчаги 
тенг бўлиб, конфузорлари эса эгричизиқли 
радиусда чизилган ёки тўғричизиқли 
бурчакда бирлашган бўлиши, 
оралиғида бўлганда амал қилади.
тенг бўлиб, конфузорлари эса эгричизиқли радиусда чизилган ёки тўғричизиқли бурчакда бирлашган бўлиши, оралиғида бўлганда амал қилади.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.04.16-23 «Қуёш сув иситиш қурилмалари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
3-ИЛОВА
3-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСувли иссиқлик аккумуляторлари учун перфорацияли қувур шаклидаги ўзини ўзи бошқарувчи фаол элементнинг геометрик ва гидродинамик кўрсаткичларини ҳисоблаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishСувли иссиқлик аккумуляторларда сувни унинг ҳароратига қараб, тегишли ҳарорат қатламларига селектив тақсимлаш ва улардан сувни олиш учун мўлжалланган перфорацияланган қувур шаклидаги ўзини ўзи бошқарувчи фаол элементларнинг геометрик ва гидродинамик кўрсаткичларини ҳисоблаш қуйидаги 9-расмга мувофиқ амалга оширилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9-расм. Стратификацияли иссиқлик аккумуляторининг ўз ўзини бошқарувчи фаол элементини ҳисоблаш схемаси.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҲисоблаш жараёнида қуйидаги катталиклардан фойдаланиш керак:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув тақсимлагичнинг узунлиги l;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиситувчи (иситиладиган) иссиқлик ташувчисининг сарфи G;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishиситувчи (иситиладиган) иссиқлик ташувчисининг ҳарорати t;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаккумулятор бакдаги сувнинг ҳарорати tо;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishперфорация тешикларининг диаметри dn;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishперфорация тешигининг сарф коэффициенти m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув тақсимлагич ички сиртининг абсолют ғадир-будирлиги k.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув тақсимлагичнинг кўндаланг кесимини юзаси F;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув тақсимлагичнинг перфорация тешикларини йиғинди юзаси f;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув тақсимлагичнинг 1 m узунлигига тўғри келадиган перфорация тешиклари сони m; сув тақсимлагичнинг тўла гидравлик қаршилиги 
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҲисоблаш икки босқичда амалга оширилади: дастлабки ва якуний.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishДастлабки босқичда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1) икки қатламли стратификация учун барқарорлик ҳолати:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishН — икки қаватли стратификация оқимнинг умумий чуқурлиги, m;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishvs= v2 - v1 - юқори ва қуйи қатламлардаги тезликларнинг фарқи, m/s;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishΔρ= ρ2 — ρ1 юқори ва қуйи қатламлардаги зичликларнинг фарқи, kg/m 3,
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishаккумулятор ҳажмидаги иссиқлик ташувчисининг оқими учун модификацияланган Ричардсон мезонининг критик қийматини ҳисобга олган ҳолда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishсув оқиб чиқишининг максимал ҳисобий тезлиги vмаks қуйидаги формула бўйича аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2) сув оқиб чиқишининг ўртача ҳисобий тезлиги Voʼrt. қуйидаги формула бўйича аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3) сув тақсимлагич шартли тирқишининг ҳисобий юзаси қуйидаги формула асосида топилади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4) 
шартдан келиб чиқиб 
катталигини дастлабки ҳисобий сонли қийматни берган ҳолда сув тақсимлагичнинг ҳисобий кўндаланг кесим юзаси қуйидаги формула асосида аниқланади:
шартдан келиб чиқиб катталигини дастлабки ҳисобий сонли қийматни берган ҳолда сув тақсимлагичнинг ҳисобий кўндаланг кесим юзаси қуйидаги формула асосида аниқланади:Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5) сув тақсимлагичнинг ҳисобий ички диаметри қуйидаги формулага кўра аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6) қувурларнинг мавжуд бўлган сортаменти бўйича сув тақсимлагич учун энг яқин ўлчамлари бўлган стандарт қувур танланади ва унинг ҳақиқий диаметри қуйидаги формула асосида аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishDf³Dp;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7) сув тақсимлагичнинг ҳақиқий кесим юзаси қуйидаги формулага кўра аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8) сув тақсимлагичнинг бошидаги сувнинг ҳақиқий тезлиги қуйидаги формула асосида аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9) Рейнольдс мезони қуйидаги формулага кўра ҳисобланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10) ишқаланиш қаршилик коэффициенти қуйидаги формулага асосан аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish11) сув тақсимлагичнинг параметри қуйидаги формулага кўра ҳисобланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish12) қуёш сув иситиш қурилмаси ичидаги иссиқлик ташувчиси оқими учун модификацияланган Ричардсон мезони қуйидаги формула асосида ҳисобланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish13) уч ҳолатнинг қайси бири содир бўлиши аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1-ҳолат 
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2-ҳолат 
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3-ҳолат 
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishБиринчи ва иккинчи ҳолатларда ишқаланишга босим йўқолиши ҳисобга олинмайди ва ҳақиқий қиймати қуйидаги формула бўйича аниқланади:
ҳақиқий қиймати қуйидаги формула бўйича аниқланади:Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishУчинчи ҳолатда, сув тақсимлагич деворларининг узунлиги ва ғадир-будурлигини ҳисобга олиниши керак бўлганда қиймати мазкур илованинг 10-расмидаги графиклар орқали аниқланади.
қиймати мазкур илованинг 10-расмидаги графиклар орқали аниқланади.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish14) қабул қилинган (p ҳисобий қийматини ва олинган ҳақиқий қиймати билан солиштирилади.
p ҳисобий қийматини ва олинган ҳақиқий қиймати билан солиштирилади.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбўлганда ҳисоблашнинг якуний босқичига ўтилади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбўлмаганда у ҳолда ()p га янги ҳисобий қиймат берилиб, мазкур илованинг 4-бандидан бошлаб ҳисоблаш қайтарилади.
)p га янги ҳисобий қиймат берилиб, мазкур илованинг 4-бандидан бошлаб ҳисоблаш қайтарилади.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЯкуний босқичда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1) шартли тирқишнинг ҳақиқий юзаси қуйидаги формула асосида ҳисобланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2) сув оқиб чиқишининг ҳақиқий ўртача тезлиги қуйидаги формулага кўра аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3) сув оқиб чиқишининг ҳақиқий максимал тезлиги қуйидаги формулага асосан аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4) аккумулятор ҳажми ичидаги иссиқлик ташувчисининг оқими учун модификацияланган Ричардсон мезонининг ҳақиқий қиймати қуйидаги формула асосида ҳисобланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5) аккумулятор ҳажми ичидаги иссиқлик ташувчисининг стратификацияли оқимини барқарорлиги шартини текшириш қуйидаги формула асосида аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6) сув тақсимлагичнинг қаршилиги қуйидаги формуладан аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7) перфорация йўли билан очиладиган тешикчалар сони қуйидаги формулага кўра ҳисобланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish10-расм. Ричардсон Rik сонига сув тақсимлагичнинг шартли тирқиш параметрининг критик қийматларининг боғлиқлиги.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1, 2, 3 — эксперимент l`l = 0,28; 0,30; 0,36, 4 — электрон ҳисоблаш усулида олиб борилган; 5 — ҳисоблаш формулалар бўйича
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.04.16-23 «Қуёш сув иситиш қурилмалари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
4-ИЛОВА
4-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚуёш сув иситиш қурилмаларининг энергия самарадорлигини аниқлаш
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚуёш сув иситиш қурилмаларининг энергия самарадорлигини қуйидаги формула орқали аниқлаш лозим.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
фоизHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— йил давомида фойдаланиш даврида қуёш сув иситиш қурилмалари билан сақланган энергиянинг ҳисобий миқдори, MJ;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— йил давомида иссиқ сув таъминоти эҳтиёжлари учун иссиқлик энергиясининг ҳисобий миқдори, MJ.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЙил давомида фойдаланиш даврида қуёш сув иситиш қурилмалари билан сақланган энергиянинг ҳисобий миқдори гелиоқурилма ишлаб чиқарган иссиқлик энергияси билан унинг жиҳозларидан фойдаланиш учун сарфланадиган электр энергиясини ишлаб чиқариш учун зарур бўлган иссиқлик энергияси орасидаги фарқи орқали аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
MJ,Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— йил давомида фойдаланиш даврида гелиоқурилма томонидан иссиқ сув таъминоти эҳтиёжларига ишлаб чиқарган иссиқлик энергиясининг миқдори MJ;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— гелиоқурилма электр жиҳозлари ва тегишли асбоб-ускуналарнинг истеъмол қиладиган қуввати W;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— сутка давомида гелиожиҳозларнинг соатларда ишлаш вақти h/d;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— йил давомида гелиожиҳозларнинг суткаларда ишлаш вақти d/йил.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishИссиқ сув таъминоти эҳтиёжи учун сарфланадиган иссиқлик энергиясининг ҳисобий миқдори қуйидаги формула бўйича аниқланади.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
MJ,Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— ҚМҚ 2.04.01-98 га мувофиқ аниқланган истеъмолчилар томонидан иссиқ сувнинг суткалик сарфининг умумий меъёри kg/d;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— сувнинг солиштирма иссиқлик сиғими =4,2 kJ/(kg×оС);Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— иссиқ сувнинг ҳисобий ҳарорати оС;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— совуқ сувнинг ҳисобий ҳарорати оС;Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
— йил давомида иссиқ сув таъминоти тизимининг ишлаш давомийлиги d/йил.Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.04.16-23 «Қуёш сув иситиш қурилмалари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
5-ИЛОВА
5-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚуёш сув иситиш қурилмалари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5-расм. Қуёш сув иситиш қурилмаларининг схемалари:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) бир контурли табиий циркуляцияли;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishb) бир контурли тўғри оқимли;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishd) бир контурли ўзини ўзи дренаж қиладиган насос циркуляцияли;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishe) икки контурли ўзини ўзи дренаж қиладиган насос циркуляцияли;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishf) сувнинг доимий ҳароратли икки контурли насос циркуляцияли;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishg) уч контурли ўзини ўзи дренаж қиладиган насос циркуляцияли;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishh) уч контурли ўзини ўзи дренаж қиладиган насос циркуляцияли ва бак-аккумуляторда иккита илонсимон қувур билан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1 — қуёш сув иситиш қурилмаси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2 — бак-аккумулятор;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3 — сув иситиш дублёри;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4 — циркуляция насоси;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish5 — дренаж баки;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6 — торайиш мосламаси кўринишидаги фаол элемент;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7 — ҳарорат регулятори;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish8 — иссиқлик алмаштиргич;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish9 — кенгайиш баки.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚуёш сув иситиш қурилмалари
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishб)
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish6-расм. Турли хил сувли иссиқлик аккумуляторлари ва сувни иситиш учун дублёрлар билан жиҳозланган қуёш сув иситиш қурилмаларининг амалга ошириш схемаларига мисоллар:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishа) моновалентли иссиқлик аккумулятори ва электр қиздиргич билан;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishb) бивалентли иссиқлик аккумулятори, электр қиздиргич ва мавжуд бўлган қозонхона билан.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚуёш радиацияси интенсивлигининг ҳисоби
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishГоризонтал юзага тушаётган ўртача ойлик қуёш энергиясининг суткалик йиғинди Е ва тарқоқ (диффузия) Еd солиштирма миқдори, MJ/(m2d), осмоннинг равшанлик коэффициенти Кr. ва ташқи ҳавонинг ҳарорати th,оС
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishОйлар | I | II | III | IV | V | VI | VII | VIII | IX | X | XI | XII |
Кўрсаткичлар | ||||||||||||
Термез (ўрт. 37о) | ||||||||||||
Е | 8,38 | 11,49 | 15,11 | 20,25 | 26,34 | 29,28 | 28,58 | 26,23 | 21,64 | 16,05 | 10,6 | 7,67 |
Еd | 3,88 | 5,35 | 7,02 | 9,02 | 8,17 | 8,17 | 8,02 | 7,52 | 6,10 | 5,49 | 4,22 | 3,58 |
Кr | 0,47 | 0,49 | 0,50 | 0,61 | 0,77 | 0,87 | 0,88 | 0,88 | 0,87 | 0,77 | 0,64 | 0,48 |
th | 2,6 | 6,0 | 11,4 | 18,4 | 24,3 | 28,2 | 30,4 | 28,1 | 22,4 | 15,8 | 9,9 | 5,1 |
Фарғона (ўрт. 40о) | ||||||||||||
Е | 6,74 | 9,31 | 12,59 | 17,69 | 22,92 | 26,74 | 26,35 | 24,25 | 19,42 | 13,13 | 7,99 | 5,18 |
Еd | 4,05 | 5,74 | 6,94 | 8,81 | 8,93 | 8,25 | 8,09 | 7,21 | 6,29 | 5,53 | 3,95 | 3,24 |
Кr | 0,38 | 0,39 | 0,41 | 0,52 | 0,63 | 0,75 | 0,80 | 0,82 | 0,80 | 0,66 | 0,50 | 0,34 |
th | -1,7 | 1,5 | 7,9 | 15,6 | 20,8 | 25,0 | 26,9 | 25,0 | 19,7 | 13,1 | 5,7 | 0,7 |
Самарқанд (ўрт. 40о ) | ||||||||||||
Е | 8,03 | 10,23 | 13,6 | 18,30 | 25,06 | 29,21 | 28,68 | 26,18 | 20,98 | 13,9 | 9,07 | 6,72 |
Еd | 3,80 | 5,14 | 6,71 | 8,28 | 8,35 | 7,92 | 7,15 | 6,31 | 6,03 | 4,98 | 3,50 | 3,32 |
Кr | 0,44 | 0,45 | 0,46 | 0,58 | 0,72 | 0,85 | 0,90 | 0,90 | 0,86 | 0,72 | 0,59 | 0,45 |
th | 0,5 | 2,8 | 7,4 | 14,2 | 19,3 | 23,9 | 25,9 | 24,0 | 19,1 | 2,7 | 6,6 | 2,6 |
Тошкент (ўрт. 41о) | ||||||||||||
Е | 6,21 | 8,64 | 12,15 | 17,51 | 23,22 | 26,34 | 27,13 | 24,43 | 19,46 | 12,69 | 7,64 | 5,4 |
Еd | 3,10 | 4,02 | 5,26 | 6,25 | 6,75 | 5,84 | 5,13 | 4,59 | 4,31 | 4,05 | 3,06 | 2,7 |
Кr | 0,44 | 0,45 | 0,46 | 0,52 | 0,59 | 0,63 | 0,68 | 0,68 | 0,68 | 0,60 | 0,49 | 0,42 |
th | -0,4 | 2,0 | 7,9 | 14,7 | 20,2 | 24,9 | 27,1 | 25,1 | 19,6 | 12,8 | 6,7 | 2,0 |
Зарафшон (ўрт. 42о) | ||||||||||||
Е | 7,79 | 10,96 | 14,76 | 19,58 | 25,42 | 28,68 | 28,24 | 26,02 | 20,76 | 13,92 | 8,42 | 5,9 |
Еd | 3,63 | 4,77 | 6,51 | 7,81 | 8,01 | 6,80 | 6,32 | 5,3 2 | 4,72 | 4,09 | 3,31 | 2,99 |
Кr | 0,46 | 0,47 | 0,50 | 0,56 | 0,69 | 0,78 | 0,83 | 0,85 | 0,83 | 0,73 | 0,57 | 0,37 |
th | -2,1 | 0,0 | 6,3 | 14,8 | 21,6 | 25,8 | 28,7 | 27,0 | 20,7 | 13,0 | 5,1 | 1,0 |
Қорақалпоғистон (ўрт. 45о) | ||||||||||||
Е | 6,23 | 10,33 | 14,05 | 19,14 | 25,08 | 26,06 | 25,99 | 24,04 | 18,88 | 11,99 | 4,74 | 4,66 |
Еd | 3,47 | 5,05 | 6,72 | 8,57 | 8,66 | 8,97 | 8,06 | 6,76 | 5,47 | 4,34 | 1,27 | 2,70 |
Кr | 0,16 | 0,46 | 0,46 | 0,55 | 0,71 | 0,72 | 0,75 | 0,80 | 0,76 | 0,62 | 0,43 | 0,29 |
th | -8,2 | -7,9 | -0,5 | 10,3 | 18,6 | 24,0 | 27,0 | 24,6 | 17,3 | 8,0 | 0,7 | -4,4 |
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishШНҚ 2.04.16-23 «Қуёш сув иситиш қурилмалари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига
6-ИЛОВА
6-ИЛОВА
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЙиллик (мавсумий) фойдали иш коэффициенти ва қуёш сув иситиш қурилмаларининг ишлаб чиқарадиган йиғинди иссиқлик миқдорининг ҳисоби
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishЙиллик (мавсумий) фойдали иш коэффициенти, иссиқлик сув таъминоти суткали иссиқлик юкланиш бирлигига тўғри келадиган ва қуйидаги формулалар бўйича аниқланадиган қуёш сув иситиш қурилмалари майдонига 
ва бак-аккумулятор сиғимига 
m3/(GJ/d) боғлиқ бўлиб мазкур илованинг 7-расмига мувофиқ аниқланади:
ва бак-аккумулятор сиғимига m3/(GJ/d) боғлиқ бўлиб мазкур илованинг 7-расмига мувофиқ аниқланади:Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishҚурилма ишлаб чиқарган йиғинди иссиқлик миқдори Q, GJ, қуйидаги формула бўйича аниқланади:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishбу ерда:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishZ — қурилманинг ишлаш ойларининг сони;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishj — ойдаги кунлар сони;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishi — кундаги ишлаш соатлари сони.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish7-расм. Қуёш сув иситиш қурилмаларининг а-мавсумий, b-йиллик фойдали иш коэффициентини А ва V қийматларига боғлиқлилиги.