Hujjatga taklif yuborish
Audioni tinglash
Hujjat elementidan havola olishOʻzbekiston Respublikasi
Markaziy banki
Boshqaruvi tomonidan
2000-yil 15-iyulda
476-son bilan
“TASDIQLANGAN”
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishTijorat banklari tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi hududida faktoring operatsiyalarini oʻtkazish tartibi toʻgʻrisida
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishNizom
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2000-yil 3-avgustda 953-son bilan davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan]
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish
LexUZ sharhiMazkur nizom Oʻzbekiston Respublikasi adliya vazirining 2021-yil 29-martdagi 8-mh-sonli “Ayrim idoraviy normativ-huquqiy hujjatlarni Idoraviy normativ-huquqiy hujjatlarning davlat reyestridan chiqarish toʻgʻrisida”gi buyrugʻiga (roʻyxat raqami 3293, 31.03.2021-y.) asosan davlat reyestridan chiqarilgan.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1. UMUMIY QOIDALAR
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1.1. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 313 — 323 va 749 — 758-moddalariga, “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”, “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”, “Tashqi iqtisodiy faoliyat toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 1994-yil 20-apreldagi “Eksport-import operatsiyalari boʻyicha valyuta nazoratini taʼminlash chora-tadbirlari toʻgʻrisida” PF-837-son, 2000-yil 2-iyundagi “Jamiyatning siyosiy, iqtisodiy va maʼnaviy sohalarida islohotlarni erkinlashtirish va chuqurlashtirish, mamlakat xavfsizligini taʼminlash dasturlarini amalga oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” PF-2612-son farmonlariga hamda boshqa qonun hujjatlariga muvofiq ishlab chiqilgan.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1.2. Mazkur Nizom toʻlov katta qismini darhol kompensatsiyalash, qarzlar toʻliq soʻndirilishini kafolatlash, hisobvaraqlarni yuritish xarajatlarini pasaytirish (faktoring) imkoniyati bilan uchinchi shaxslardan pul talab qilish huquqini bergan holda bank tomonidan oʻz mijozlarini moliyalashga doir operatsiyalarni oʻtkazish tartibini belgilaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1.3. Faktoring — xoʻjalik yurituvchi subyektlar — yetkazib beruvchilarni (matn davomida — mijoz) moliyalashga doir bank xizmatlarining bir turi boʻlib, bunda ular bank — moliyaviy agentga yetkazib berilgan tovarlar, bajarilgan ishlar yoki koʻrsatilgan xizmatlar uchun toʻlovchilar (matn davomida — toʻlovchi) tomonidan akseptlangan, lekin toʻlov talabnomalari boʻyicha haqi toʻlanmagan toʻlovni, regress huquqisiz, olish huquqini beradilar.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1.4. Banklar faktoring operatsiyalarini ularning talab qilib olingungacha asosiy depozit hisobvaraqlari joylashgan erdagi mijozlar bilan shartnomalar asosida amalga oshiradilar.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1.5. Faktoring xizmatlarini koʻrsatish asosida toʻlovchi tomonidan moliya agentiga pul talabini bajarish muddatlari 90 kundan oshmasligi kerak. Banklar toʻlovchilardan qarzni undirish boʻyicha ushbu muddatda toʻlanmagan majburiyatlarga doir choralarni qonunlarda belgilangan tartibda koʻrishlari kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1.6. Faktoring operatsiyalari:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbudjet tashkilotlariga taqdim etiladigan talablar boʻyicha;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishjismoniy shaxslarning qarz majburiyatlari boʻyicha;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtoʻlovga noqobil deb eʼlon qilingan korxonalarning majburiyatlari boʻyicha;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishzarar koʻrib ishlaydigan korxonalar boʻyicha;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkapital qoʻyilmalarni moliyalash boʻyicha;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olisheksportga oid konsignatsiya kontraktlari boʻyicha;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishkompensatsiya va barter bitimlari boʻyicha;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishishga bosqichma-bosqich yoki boʻnak bilan haq toʻlash boʻyicha;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtoʻlovchi shartnomada shartlangan vaqt mobaynida, shuningdek, sotish xizmati koʻrsatilganidan keyin mahsulotni qaytarish huquqiga ega boʻlgan oldi-sotdi shartnomalari boʻyicha amalga oshirilishi mumkin emas.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1.7. Faktoring operatsiyasini oʻtkazish chogʻida bank pul mablagʻlarini ular haqini toʻlash huquqi faktoring shartnomasida koʻrsatilgan summada bankka taqdim etilgan toʻlov talabnomalari boʻyicha mijozning talab qilib olingungacha asosiy depozit hisobvaragʻiga oʻtkazadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1.8. Bank tomonidan oʻtkazilgan summa bilan shartnoma boʻyicha toʻlov talabnomasi summasi oʻrtasidagi farq bank diskontini tashkil etadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1.9. Toʻlovchida muddati oʻtgan kreditorlik qarzining yoʻqligi faktoring xizmatlarini koʻrsatishning majburiy sharti hisoblanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish1.10. Agar shartnomada boshqa narsa koʻzda tutilmagan boʻlsa, bank tomonidan pul talabi huquqining keyin berilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2. ShARTNOMA TUZISh TARTIBI
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2.1. Mijoz shartnoma tuzilgunga qadar bankka quyidagi hujjatlarni taqdim etadi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbelgilangan tartibda rasmiylashtirilgan va toʻlovchi tomonidan imzolangan oldi-sotdi, ishlar bajarish va xizmatlar koʻrsatish shartnomasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishmoddiy boyliklar berilgani, ishlar bajarilgani va xizmatlar koʻrsatilganini tasdiqlaydigan hujjatlar (tovar-transport yukxatlari, ishonchnomalarning koʻchirma nusxalari, ishlarni qabul qilish dalolatnomalari va hokazo);
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtoʻlovchi tomonidan boshqa banklarda ochilgan hisobvaraqlar roʻyxati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtoʻlovchining tegishli davlat soliq inspeksiyasiga taqdim etilgan, soʻnggi hisobot davri uchun buxgalteriya balansi (1-son shakl), shuningdek 90 kundan oshgan qarzdorlik boʻyicha solishtirish dalolatnomalari, moliyaviy natijalar toʻgʻrisida hisobot (2-son shakl) — yangi tashkil etilgan yuridik shaxslar hamda yakka tartibdagi tadbirkorlar, yuridik shaxs tashkil etmagan holda faoliyat yuritayotgan dehqon xoʻjaliklari bundan mustasno.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2.2. Bankning mijoz bilan faktoring xizmati koʻrsatishga doir shartnomasida quyidagilar koʻrsatiladi:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishularga nisbatan pul talabining berilishi amalga oshirilayotgan xaridorlar;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishberilayotgan talablarning umumiy summasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishdiskont summasi;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishshartnomaning amal qilish muddati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtaraflar tomonidan shartnoma shartlari buzilgani uchun daʼvolarni bayon etish muddatlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishshartnoma shartlari buzilgani uchun taraflarning masʼuliyati;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishshartnomani bekor qilish shartlari;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishqonun hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa shartlar.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2.3. Faktoring xizmatlarini koʻrsatish shartnomasini tuzish chogʻida mijoz va bank-moliyaviy agent toʻlovchini ushbu bitim toʻgʻrisida yozma ravishda xabardor qilishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2.4. Toʻlovni amalga oshirish uchun toʻlovchining talab qilib olingungacha asosiy depozit hisobvaragʻida mablagʻlar yetishmagan taqdirda toʻlovchining banki bank — moliyaviy agentga toʻlov talabnomasining 2-son kartotekaga qabul qilinganini maʼlum etadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2.5. Shartnoma:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishtaraflarning oʻzaro kelishuviga;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishbank shartnoma shartlarini buzgan taqdirda yetkazib beruvchining tashabbusiga;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishyetkazib beruvchi shartnoma shartlarini buzgan taqdirda bankning tashabbusiga;
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishqonun hujjatlariga muvofiq boshqa shartlarga binoan bekor qilinishi mumkin.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishBunda taraflar shartnomaning amal qilishini shartnomada belgilangan muddatlarda bekor qilish toʻgʻrisida bir-birlarini yozma ravishda xabardor qiladilar.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish2.6. Shartnoma bir taraf tomonidan bekor qilingan taqdirda oʻzaro daʼvolar qonun hujjatlarida belgilangan tartibda hal qilinadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3. TIJORAT BANKLARI TOMONIDAN EKSPORT OPERATSIYALARI BOʻYIChA XORIJIY VALYUTADA FAKTORING XIZMATLARI KOʻRSATILIShI
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.1. Eksport mahsulotlari boʻyicha faktoring xizmatlarini tijorat banklari xorijiy valyutada talab qilib olingungacha depozit hisobvaragʻi boʻlgan, faqat oʻzlari xizmat koʻrsatadigan korxona va tashkilotlarga koʻrsatadilar.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.2. Ular tomonidan faktoring xizmatlari koʻrsatilishi chogʻida bank daromadlari deganda xorijiy valyutada toʻlov hujjatining nominal qiymati bilan uning shartnomaga muvofiq bankka berilish summasi oʻrtasidagi farq boʻlgan diskont tushuniladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.3. Etkazib beruvchi tegishli xorijiy sherik bilan tuzgan, ilgari Tashqi savdo operatsiyalari yagona elektron axborot tizimiga kiritilgan eksport kontraktlari boʻyicha yetkazib beruvchi korxonada muddati oʻtgan debitorlik qarzining yoʻqligi eksport operatsiyalari boʻyicha faktoring xizmatlari koʻrsatilishining majburiy sharti hisoblanadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.4. Tijorat banklari faqat belgilangan tartibda Tashqi savdo operatsiyalari yagona elektron axborot tizimiga kiritilgan eksport kontraktlari boʻyicha va xorijiy korrespondent banklarning bank kafolatlari olingan yoki mazkur kontraktlar boʻyicha ochiq chaqirib olinmaydigan akkreditivlar summasidan oshmaydigan summada faktoring xizmatlarini koʻrsatadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.5. Tijorat banki eksport kontraktlari boʻyicha faktoring operatsiyasini oʻtkazish chogʻida mijozning talab qilib olinguncha tranzit depozit hisobvaragʻiga xorijiy valyutadagi mablagʻlarni, shartnomada kelishilgan diskont summasini chegirgan holda, yetkazib beruvchi tomonidan boshqa shaxs foydasiga voz kechilayotgan summada oʻtkazadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish3.6. Pul talabi huquqini berish toʻgʻrisidagi shartnoma imzolanganidan keyin mijoz bu xususda xorijiy kontragent va uning kafili (kafolatchisi) ni xabardor qilishi va ushbu toʻlov hujjatlari boʻyicha toʻlovni amalga oshirish uchun ularga bank — moliyaviy agentning bank rekvizitlarini maʼlum etishi shart.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishAgar toʻlash shakli sifatida akkreditiv qabul qilinsa, bu holda mijoz bank — moliyaviy agent foydasiga akkreditivni qayta rasmiylashtirish amalini oʻz vaqtida amalga oshirishi, soʻngra bankni qayta rasmiylashtirish holatidan xabardor qilishi shart.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishHujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4. BANKLARNING FAKTORING OPERATSIYALARI BOʻYIChA HISOBI VA KEYINGI NAZORATI
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.1. Faktoring operatsiyalari hisobi “Oʻzbekiston Respublikasi tijorat banklarida buxgalteriya hisobi xisobvaraqlar rejasi”ga (2004-yil 13-avgust, roʻyxat raqami 773-17) muvofiq yuritiladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.2. Faktoring operatsiyalari boʻyicha toʻlov hujjatlari hisobini yuritish uchun bank tomonidan kutilmagan holatlar hisobvaraqlarida 90966 — “Xarid qilingan debitorlik qarzlari — Faktoring” shaxsiy hisobvaragʻi ochiladi. Ushbu hisobvaraq debeti boʻyicha xarid qilingan debitorlik qarzlarining toʻliq summasi aks ettiriladi, kredit boʻyicha esa toʻlovchilar toʻliq soʻndirgan xarid qilingan debitorlik qarzlari hisobdan chiqariladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.3. Taraflar tomonidan faktoring (pul talabini berish) toʻgʻrisidagi shartnoma imzolanganidan keyin bank-moliyaviy agent mablagʻlarni mijozning talab qilib olingungacha asosiy depozit hisobvaragʻiga, diskont summasini chegirgan holda, oʻtkazishni amalga oshiradi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMablagʻlarni mijozning talab qilib olingungacha asosiy depozit hisobvaragʻiga oʻtkazishni bank memorial-orderlar bilan amalga oshiradi, ular ikki nusxada rasmiylashtiriladi. Birinchi nusxa hisobvaraqlar boʻyicha buxgalteriya operatsiyalari amalga oshirilganidan keyin bankning kun hujjatlariga joylashtiriladi, ikkinchi nusxasi belgilangan tartibda mijozga yuboriladi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.4. Mijoz hisob-kitob hujjatlarini rasmiylashtirishga qoʻyiladigan barcha talablarga rioya etilishi, shuningdek, u tomonidan bankka berilgan pul talablari boʻyicha uning bank hisobvaragʻiga biror-bir sabablar bilan hisoblab yozilgan mablagʻlarni oʻz vaqtida oʻtkazish uchun (keyingi bank kunidan kechiktirmay) javobgardir.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.5. Faktoring operatsiyalarida mijoz toʻlov talabnomasining yuqori qismida shtamp qoʻyishi yoki “Faktoring” deb yozib qoʻyishi va kredit boʻyicha bank-moliyaviy agent faktoring hisobvaragʻining raqamini koʻrsatishi kerak.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olish4.6. Faktoring operatsiyalariga xos boʻlgan yuqori darajadagi xatar munosabati bilan banklar har oyda Tijorat banklarida aktivlar sifatini tasniflash va aktivlar boʻyicha ehtimoliy yoʻqotishlarni qoplash uchun zaxiralar shakllantirish hamda ulardan foydalanish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga (2015-yil 14-iyul, roʻyxat raqami 2696) muvofiq faktoring operatsiyalari sifatini tasniflashlari shart.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMazkur Nizomning amalga kiritilishi munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi 1999-yil 5-fevralda 621-son bilan tasdiqlagan “Tijorat banklari tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi hududida faktoring operatsiyalarini oʻtkazish tartibi toʻgʻrisida”gi nizom oʻz kuchini yoʻqotadi.
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMarkaziy bank raisi F. MULLAJONOV
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishKelishilgan:
Hujjatga taklif yuborishAudioni tinglashHujjat elementidan havola olishMoliya vazirining birinchi oʻrinbosari T.G. GUSKOVA