2. Ushbu qaror rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran uch oy o‘tgach kuchga kiradi.
Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 9-oktabrdagi 652-son qaroriga
ILOVA
QOIDALARI
flikerlar — miltillash, elektr tarmog‘ida yuklamaning tez yoki tez-tez o‘zgarishi yoxud boshqa sabablarga ko‘ra kuchlanishning tebranishi natijasida yuzaga keladigan holat. Bu holat yorug‘likning miltillashiga olib keladi yoki sezgir uskunalarning ishlashiga ta’sir qiladi;
2-bob. Elektr ta’minoti ishonchliligi ko‘rsatkichlari
Baholash hujjatlari va umumlashtirilgan hisobotda Taqsimlash tizimi operatorlari tomonidan yo‘l qo‘yilgan kamchiliklar, normativ-huquqiy hujjatlar talablari buzilishi va boshqa faktlar ko‘rsatib o‘tilishi kerak.
|
SAIFI |
= |
∑ni = 1Ni |
|
Nf |
|
SAIDI |
= |
∑ni = 1(Ni × ti) |
|
Nf |
Nf — taqsimlash tizimidagi jami Foydalanuvchilar soni.
|
CAIDI |
= |
SAIDI |
|
SAIFI |
|
MAIFI |
= |
Di |
|
Nf |
Taqsimlash tizimi operatorining xizmat ko‘rsatish hududida favqulodda holat e’lon qilingandagi yoki shunday holat e’lon qilinishiga olib keladigan fors-major holatlari natijasida yuzaga kelgan uzilishlar;
Kunlik SAIDI indeksi muhim hodisa kunidan oshib ketgan kunlar taqsimlash tizimi odatdagidan (kutilganidan) ko‘proq yuklamalar bilan ishlaydigan kunlar hisoblanadi.
elektr energetika tizimida Energetika vazirligi yoki Energetika bozori regulatori tomonidan e’lon qilingan fors-major holatlarning alohida vaziyatlari;
41. Texnik bo‘lmagan (iqtisodiy) yo‘qotishlar o‘g‘irlik, elektr energiyasi hisoblagichlari ko‘rsatkichlarini yozib olishdagi xatoliklar, elektr energiyasi hisoblagichlarini ulash sxemasi o‘zgartirish, elektr energiyasi hisoblagichlariga tashqi aralashuv (ta’sir), shuningdek, elektr energetika tizimining jismoniy xususiyatlari va funksiyalari bilan bog‘liq bo‘lmagan boshqa yo‘qotishlar natijasida yo‘qotilgan elektr energiyasining yig‘indisini anglatadi.
Bunda Energetika vazirligi mazkur texnik yo‘qotish me’yorlarini normativ-huquqiy hujjatlar asosida ishlab chiqilganligini hamda elektr energiyasi ishlab chiqarish va iste’mol balansiga muvofiqligini tekshiradi.
Energetika vazirligi Taqsimlash tizimi operatori buyurtmasi asosida, taqsimlash tizimining strukturasi va yuklanganlik darajasidan kelib chiqib uning o‘z ehtiyoji uchun sarflanishi mumkin bo‘lgan elektr energiyasi miqdorini belgilaydi.
50. Foydalanuvchilarga belgilangan maqsadli darajadan past bo‘lgan quvvat koeffitsiyenti uchun, shuningdek, maqsadli darajadan oshib ketgan quvvat koeffitsiyenti uchun belgilangan tartibda choralar qo‘llanadi.
4-bob. Foydalanuvchilarga xizmat ko‘rsatish talablari va me’yorlari
53. Iste’molchilarga xizmat ko‘rsatishda kafolatlangan talablar ko‘rsatkichlariga rioya etilmaganligi yoki ularning belgilangan maqsadli qiymatlariga erishilmaganligi uchun Taqsimlash tizimi operatori yoki ta’minotchilarga jarimalar qo‘llaniladigan talablardir. Bunday talablarni buzilishi natijasida jabrlangan iste’molchining zarari Taqsimlash tizimi operatorlari yoki Ta’minotchilar tomonidan qoplab beriladi.
Taqsimlash tizimi operatori va Ta’minotchilar ushbu maqsadli ko‘rsatkichlarni Energetika vazirligiga tasdiqlash uchun taqdim etadi.
taqsimlash tizimiga ulanish barcha Foydalanuvchilar uchun adolatli bo‘lishi va kamsitilishiga yo‘l qo‘yilmasligini ta’minlash;
72. Foydalanuvchi o‘z tizimini taqsimlash tizimida garmonik buzilishlar va flikerlar intensivligining belgilangan chegaralardan oshib ketishiga olib kelmasligini ta’minlash uchun javobgardir.
80. Taqsimlash tizimi operatori Foydalanuvchilarni taqsimlash tizimining ulanish nuqtasida qisqa tutashuv tokining loyihaviy va haqiqiy qiymatlari to‘g‘risida xabardor qiladi.
83. Taqsimlash tizimi operatori va Foydalanuvchi monitoring qilish va boshqaruv rejimini kelishib oladilar.
3-bob. Ulanish va mavjud ulanishni o‘zgartirish tartibi
86. Foydalanuvchilarga texnik shartlar berish qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda yagona interaktiv davlat xizmatlari portali, Davlat xizmatlari markazlari yoki “ELEKTR” dasturiy ta’minoti orqali amalga oshiriladi.
elektr energiyasini hisobga olishga qo‘yiladigan talablar;
iste’molchining elektr tarmog‘iga ulangan subiste’molchilarning ro‘yxati, ularning yuklamalari va elektr energiyasi iste’moli bo‘yicha asosiy dastlabki ma’lumotlar;
loyihaning ulanishdan keyingi rejalashtirish ma’lumotlari — prognozlarning yangilangan, kelajak uchun hisob-kitoblari va ma’lumotlari.
98. Taqsimlash tizimi operatori tomonidan taklif etilayotgan ulanish yoki mavjud ulanishni o‘zgartirish bo‘yicha kelishuvga erishilmasa, tomonlardan biri ushbu masalani ko‘rib chiqish uchun Energetika vazirligiga yuborishi mumkin.
himoya tizimini (rele himoyasi va avariyaga qarshi avtomatika) belgilash va muvofiqlashtirish;
Ulanishga muayyan shartlar yoki maxsus talablar asosida ruxsat berilsa, Tizim operatori obyekt ishga tushirish vaqtida ushbu shartlar va talablarning bajarilishini tekshirishga haqli.
ulanishi ko‘rib chiqilayotgan kichik yoki o‘rta quvvatli generatsiyalovchi modullarning umumiy o‘rnatilgan quvvati, shuningdek, o‘rta kuchlanishli fider ulangan podstansiyaga ulangan boshqa generatsiyalovchi modullarning umumiy quvvati podstansiyadagi transformatorning o‘rtacha minimal yuklamasidan oshishiga yo‘l qo‘yilmaydi. O‘rtacha minimal yuklama avvalgi yillar davomida qayd etilgan kunlik minimal yuklamalarning o‘rtacha arifmetik qiymati bo‘lib, bunday minimal yuklama uchun belgilangan qiymatlar qayd etilmagan bo‘lmasa, uning qiymati transformator maksimal quvvatining 25 foizi miqdorida qabul qilinadi.
buyurtma qilingan kichik quvvatli generatsiyalovchi modulning umumiy o‘rnatilgan quvvati, shuningdek, podstansiyaning bitta shinasiga ulangan barcha generatsiyalovchi modullarning umumiy quvvati transformatorning maksimal quvvatining uchdan bir qismidan oshmasligi;
past kuchlanishli fiderga ulangan mikro generatsiyalovchi modullarning umumiy quvvati past kuchlanishli fiderning ruxsat etilgan yuklamasidan oshmasligi.
tavsiya etilgan texnik xizmat ko‘rsatish dasturini;
111. Foydalanuvchi Taqsimlash tizimi operatoriga texnik ko‘rikdan o‘tkazish bo‘yicha dalolatnomani hamda sinov natijalari va ekspluatatsiyaga kiritishga ruxsat berish to‘g‘risida buyurtmani taqdim etadi.
4-bob. Elektr energiyasini ishlab chiqaruvchilar uchun ulanish shartlari
115. Ulanish nuqtasida yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan maksimal qisqa tutashuv tokini o‘chirish imkoniyatiga ega avtomatik o‘chirgich ulanish nuqtasida o‘rnatilishi shart.
pog‘onaviy o‘zgarishlaridan tashqari tasodifiy tebranishlar uchun kuchlanish tebranishlari chegarasi 3 foizni tashkil etadi.
Bunda chastotaning bir lahzada 48,0 Nz dan pasayishida o‘rta quvvatli generatsiyalovchi modullar kamida 5 soniya davomida tarmoqqa ulangan holatda qolishi sharti bajarilishi talab etiladi.
51,5 < f < 52,0 Nz — 5 daqiqa davomida tarmoqda qolishi;
5-§. Aktiv va reaktiv quvvatni boshqarishga talablar
|
∆P |
= |
45 • Pm • |
( |
51.0 – fn |
) |
|
50 |
Aktiv quvvatni kamaytirish o‘rta quvvatli generatsiyalovchi modulning ishlab chiqaruvchi zavodi tomonidan belgilangan texnik imkoniyatlarini hisobga olgan holda eng yuqori gradiyent bilan amalga oshiriladi.
133. O‘rta va kichik quvvatli generatsiyalovchi modul operatori Taqsimlash tizimi operatori bilan ulanish yoki mavjud ulanishni o‘zgartirish shartnomasida boshqa ko‘rsatkichlarni kelishmagan bo‘lsa, ulanish nuqtasida quvvat koeffitsiyenti induktiv xarakterda 0,95 hamda sig‘im xarakterda 0,95 gacha saqlab turish imkoniyatiga ega bo‘lishi kerak.
qayta tiklanuvchi energiya manbalarining operatori va (yoki) uning “tayyor holda topshirish” tamoyili asosida ishlarni bajaruvchi pudratchisi (YERS-pudratchi) tomonidan o‘rta va kichik quvvatli generatsiyalovchi modullar to‘plamining o‘rnatilgan himoya tizimi va uning sozlamalari muvofiqligini ko‘rsatib beruvchi hujjat.
1,1 Unom < U < 1,2 Unom 1 soniya;
139. Generatsiyalovchi modullar operatorlari ularning generatsiyalovchi modullari ish jarayonida yoki tarmoqqa ulangan holda turganligidan qat’iy nazar taqsimlash tizimida ekspluatatsiyaning barcha sharoitlarida (bir fazali ta’minot, nosozliklar, qisqa tutashuvlar, noodatiy kuchlanish va chastotalar, chaqmoq va kommutatsiya impulslari kuzatilganda) o‘z obyektini tegishli himoyasini ta’minlash uchun javobgar hisoblanadi.
maksimal kuchlanish farqi — ∆U = 10%;
143. Generatsiyalovchi modullar operatorlari Taqsimlash tizimi operatoriga ko‘rib chiqish va kelishish uchun taklif etilayotgan saqlagichlar turi va (yoki) relelarning sozlamalarini taqdim etishi kerak.
Ajratish qurilmasi blokirovka qiluvchi kontakt holatining vizual ko‘rsatkichiga ega bo‘lishi hamda har doim Taqsimlash tizimi operatori xodimlari uchun foydalanishga qulay bo‘lishi ta’minlanadi.
147. Taqsimlash tizimi operatori o‘z tizimi uchun transformatorni ulash va yerga ulash tartibini belgilaydi va barchani ushbu tartib bilan xabardor qiladi.
151. Aloqa, masofadan monitoring qilish va boshqarish tizimlariga talablar texnik shartda ko‘rsatilishi lozim.
155. O‘rta kuchlanishli tarmoqqa ulanish uchun ulanish nuqtasining joylashuvi Foydalanuvchi tomonidagi hisobga olish uskunasining klemmasida bo‘lishi shart.
Foydalanuvchining so‘roviga binoan Taqsimlash tizimi operatori uning himoya tizimini loyihalashi uchun zarur bo‘lgan ulanish nuqtasidagi himoya tizimining texnik ma’lumotlarini taqdim etadi.
ishlash pog‘onalari — kamida ikki pog‘onali ishlash rejimi;
ishonchlilik — yuklamaning har qanday ma’lum nuqtaga tushishida o‘chirishning imkonsizligi funksiyaning (sxemaning) umumiy ishiga zarar yetkazmasligi kerak. Funksiyaning umumiy ishonchliligi kamida 96 foiz bo‘lishi kerak;
165. Aktivlarni belgilash to‘g‘risidagi hujjatlar ulanish nuqtasini to‘g‘ri aks ettirishi va quyidagilarni ko‘rsatishi shart:
texnik xizmat ko‘rsatish talablari va texnik xizmat ko‘rsatish uchun mas’ul bo‘lgan tomonni;
169. Taqsimlash tizimi operatori ulanish nuqtasi uchun aktivlarni belgilash to‘g‘risidagi hujjatni ulanish sanasidan kamida ikki hafta oldin tayyorlaydi.
174. Foydalanuvchi aktivlarni belgilash to‘g‘risidagi hujjatga o‘zgartirishlar kiritish kerakligini aniqlasa, u Taqsimlash tizimi operatorini xabardor qiladi.
Taqsimlash tizimi operatori yoki Foydalanuvchi aktivlarni belgilash to‘g‘risidagi hujjatga kiritilishi lozim bo‘lgan o‘zgarishlarni muhokama qilish va o‘zgarish vaqtinchalik yoki doimiy xarakterga ega ekanligi to‘g‘risida qaror qabul qilish maqsadida muhokama o‘tkazishi mumkin.
180. Elektr sxemalari sxemani biriktiruvchi va joylashuv nuqtalari, uskunalarning nomlanishi hamda texnik tavsiflari, shuningdek, ulanish nuqtasidagi tegishli uskuna va qurilmalar haqida aniq ma’lumotlardan iborat bo‘lishi kerak.
185. O‘zgartirish mavjud uskunani almashtirishni nazarda tutsa, qayta ko‘rib chiqilgan elektr sxemasi mavjud ulanishni o‘zgartirish shartnomasida ko‘rsatilgan jadvalga muvofiq boshqa tomonga taqdim etilishi shart.
192. Ulanish nuqtasi chizmasida uskunaning joylashishi, umumiy himoya tizimini, shuningdek, boshqaruv va yordamchi qurilmalar ko‘rsatib beriladi.
198. Taqsimlash tizimi operatori va Foydalanuvchi bularni yozma ravishda amalga oshirishga kelishsa, ulanish yoki mavjud ulanishni o‘zgartirish shartnomasida belgilangan jadvalga muvofiq kelishilgan o‘zgarishlarni aks ettirish uchun ulanish nuqtasi chizmalarining tegishli nusxalariga o‘zgartirishlar kiritadi.
ro‘yxatga olingan rejalashtirish ma’lumotlari;
208. Uskunaning hisoblangan ma’lumotlari ulanishdan keyingi rejalashtirish ma’lumotlari sifatida qabul qilinganidan so‘ng, tekshirilishi, yangilanishi va ulanish vaqtida tasdiqlangan haqiqiy parametr qiymatlari va uskuna ma’lumotlari bilan almashtirilishi kerak.
taqsimlash tizimidagi elektr energiyasi sifat ko‘rsatkichlari, yo‘qotishlar va tizimning ishonchliligi bilan bog‘liq muammolarini aniqlash va ularni bartaraf etish.
Ushbu ma’lumotlar bevosita taqsimlash tizimiga ulangan yoki unga ta’sir ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan zanjirlar, kommutatsiya qurilmalari ularning va himoya tizimlari parametrlaridan tashkil topadi.
217. Rejalashtirish ma’lumotlaridagi har qanday o‘zgarishlar Foydalanuvchi tomonidan bir ish kuni ichida Taqsimlash tizimi operatorini ushbu o‘zgarish haqida xabardor qilinishi shart. Xabarnomada o‘zgartirish amalga oshiriladigan yoki vaziyatdan kelib chiqib o‘zgartirilishi kutilayotgan vaqt va sana ko‘rsatiladi.
Taqsimlash tizimiga ta’sirni o‘rganish natijalari to‘g‘risida Foydalanuvchini xabardor qilish shart.
taqsimlash tizimini mustahkamlash bo‘yicha boshqa rejalar;
1-ILOVA
|
Iste’molchilarga ko‘rsatiladigan xizmatlar |
Samaradorlik ko‘rsatkichlari |
|
1. Xarajatlar smetasini hisobga olgan holda buyurtma (ariza)larni ko‘rib chiqish. |
Hujjatlar to‘liq taqdim etilganidan keyin ____ kun ichida. |
|
2. Ulanish. |
Vakolatli tomonlar va Taqsimlash tizimi operatorining barcha talablari bajarilgandan keyin ____ kun ichida. |
|
3. Ikkilamchi tomonda elektr ta’minoti uzilishidan keyin xizmat ko‘rsatishni tiklash, shu jumladan xizmat ko‘rsatishning to‘xtatilishi / ikki tomonlama o‘chishi (uzilish) |
100% tiklanishgacha bo‘lgan soatlar soni. |
|
4. Elektr energiyasi sifati bo‘yicha shikoyatlar. |
a) shikoyatni olgandan keyin ____ ish kuni ichida joyiga chiqish yoki ____ kun ichida asosli javob berish; |
|
b) ____ oy ichida elektr energiyasi sifati bo‘yicha muammolarni bartaraf etish. |
|
|
5. Iste’molchilarni elektr ta’minotidan uzilishlar jadvali haqida xabardor qilish. |
Rejalashtirilgan uzilishlardan ____ kun oldin xabarnoma berish (xabardor qilish). |
|
6. Favqulodda qo‘ng‘iroqlarga javob berish. |
Qo‘ng‘iroqdan keyin ____ soat ichida. |
|
7. Hisob-kitoblarga oid savollar va shikoyatlar. |
a) savollarga ____ soat ichida javob berish; |
|
b) Hisob-kitoblardagi xatolarni ____ soat (yoki kun) ichida tuzatish. |
|
|
8. To‘lovlar bo‘yicha savollar va shikoyatlar. |
a) ____ soat ichida savollarga javob berish; |
|
b) ____ soat (yoki kun) ichida to‘lovlardagi xatolarni tuzatish. |
|
|
9. Hisoblagichlarning ishlashi yuzasidan shikoyatlar. |
a) shikoyatni olgandan keyin 3 ish kuni ichida joyiga chiqish yoki 10 kun ichida asosli javob berish; |
|
b) ____ hafta ichida hisoblagichlar bilan bog‘liq muammolarni bartaraf etish. |
|
|
10. Elektr ta’minotini tiklash. |
Belgilangan to‘lov muddati tugagunga qadar to‘lov amalga oshirilgan, qarz to‘liq to‘langanidan keyin soat ichida. |
|
11. Iste’molchilarni qabul qilish vaqtini belgilash va qabul qilish. |
a) iste’molchini qabul qilishning aniq vaqti belgilanadi; |
|
b) belgilangan vaqtda iste’molchini qabul qilish. |
|
|
12. Foydalanuvchilarning murojaatlariga javob berish |
____ ish kuni ichida. |
2-ILOVA
|
Iste’molchilarga ko‘rsatiladigan xizmatlar |
Samaradorlik ko‘rsatkichlari |
|
1. Elektr energiyasini sotish va hisobga olish bo‘yicha xizmatlar ko‘rsatish. |
Elektr energiyasini yetkazib berish bo‘yicha shartnoma tuzilgandan keyin ____ kun ichida. |
|
2. Hisob-kitoblarga oid savollar va shikoyatlar. |
a) ____ soat ichida savollarga javob berish; |
|
b) hisob-kitoblardagi xatolarni ____ soat (yoki kun) ichida tuzatish. |
|
|
3. To‘lovlar bo‘yicha savollar va shikoyatlar. |
a) ____ soat ichida savollarga javob berish; |
|
b) ____ soat (yoki kun) ichida to‘lov tizimidagi xatolarni tuzatish. |
|
|
4. Hisoblagichlarning ishlashi yuzasidan shikoyatlar. |
a) shikoyatni olgandan keyin ____ ish kuni ichida joyiga chiqish yoki ____ kun ichida asosli javob berish; |
|
b) ____ hafta ichida hisoblagichlar bilan bog‘liq muammolarni bartaraf etish. |
|
|
5. Elektr ta’minotini tiklash. |
Belgilangan to‘lov muddati tugagunga qadar to‘lov amalga oshirilgan, qarz to‘liq to‘langanidan keyin ____ soat ichida qayta ulanish. |
|
6. Iste’molchilarni qabul qilish vaqtini belgilash va qabul qilish. |
a) iste’molchini qabul qilishning aniq vaqti belgilanadi; |
|
b) belgilangan vaqtda iste’molchini qabul qilish. |
|
|
7. Iste’molchilarning murojaatlariga javob berish. |
____ ish kuni ichida. |
3-ILOVA

4-ILOVA
|
Himoya uskunasi |
Qurilma |
Generatsiyalovchi modul quvvati |
|
|
<20 kVt |
>20 kVt |
||
|
Asinxron generatorlar uchun |
|||
|
Kuchlanish pasayishi relesi |
27 |
+ |
+ |
|
Kuchlanishni boshqarish relesi |
27 Gen |
+ |
+ |
|
O‘ta kuchlanish relesi |
59 |
+ |
|
|
Chastota relesi |
81/O — 81/U |
+ |
|
|
Seksiyalanishdan (ixotalanishdan) himoya relesi (faza siljishi yoki RoCoF) |
+ |
+ |
|
|
Sinxron generatorlar uchun |
|||
|
Sinxronizatsiyani boshqarish relesi |
25 |
+ |
+ |
|
Kuchlanish pasayishi relesi |
27 |
+ |
+ |
|
Maksimal tok relesi |
51B |
+ |
|
|
O‘ta kuchlanish relesi |
59 |
+ |
|
|
Chastota relesi |
81/O — 81/U |
+ |
|
|
Invertorlar uchun |
|||
|
Kuchlanish pasayishi relesi |
27 |
+ |
+ |
|
O‘ta kuchlanish relesi |
59 |
+ |
+ |
|
Chastota relesi |
81/O — 81/U |
+ |
+ |
|
Seksiyalanishdan (ixotalanishdan) himoya relesi (faza siljishi yoki RoCoF) |
+ |
+ |
|